To najbardziej rockandrollowy wąż świata. Nowo odkryty gatunek nazwano na cześć Slasha z Guns N‘ Roses
Kiedy słyszymy „Welcome To the Jungle”, od razu myślimy o „Gunsach”. Dziś to zdanie głośno rozbrzmiewa w wielu taksonomicznych laboratoriach – w lasach Nowej Gwinei opisano właśnie nowy gatunek węża, nazywając go na cześć słynnego długowłosego rockmana w cylindrze.
W gęstych, równikowych lasach drugiej co do wielkości wyspy świata naukowcy natrafili na niezwykłego drapieżnika. Nowa Gwinea wciąż skrywa niezbadane bogactwo fauny i flory. Rockendrollowi badacze z amerykańskiego Field Museum postanowili ochrzcić nocnego węża imieniem legendy muzyki. Nowy gatunek dostał imię Lielaphis slashi na cześć Slasha (Saula Hudsona) – wirtuoza gitary, a prywatnie wielkiego pasjonata ochrony przyrody i herpetologii. Sam muzyk przyznał, że to dla niego ogromny zaszczyt. Nauka wymaga cierpliwości Weryfikacja nowego gatunku wymagała od badaczy postawy rodem z utworu „Patience” (Cierpliwość). Pierwszy okaz odnalazł w dżungli w 2006 roku prof. Chris Austin z Louisiana State University. Od tego nocnego spotkania do oficjalnego ogłoszenia odkrycia w 2026 roku minęły równe dwie dekady. Naukowcy nie mieli pewności, z czym mają do czynienia – szczególnie opierając się na samym wyglądzie. Dopiero niedawne, zaawansowane analizy DNA, którymi kierowali dr Tianqi Huang i dr Sara Ruane, potwierdziły przełom. Wyjątkowy układ łusek oraz odrębny kod genetyczny udowodniły, że jest to zupełnie nieznany wcześniej gatunek, preferujący inne siedliska niż jego krewniacy. Drapieżnik jak „Nocny pociąg” Lielaphis slashi mierzy około 71 centymetrów długości i wyróżnia się pięknym, czerwonobrązowym ubarwieniem. W świecie nowogwinejskich gadów jest jak „Nightrain” (Nocny pociąg) – za dnia pozostaje w ukryciu, a na łowy wśród korzeni wielkich drzew wyrusza dopiero pod osłoną nocy. Choć zespół Slasha nazywano niegdyś „najbardziej niebezpiecznym zespołem świata”, sam wąż nie jest jadowity. Skrywa jednak inną broń. Gad posiada wydłużone zęby w tylnej części pyska, które pomagają mu pewnie chwytać śliskie jaszczurki i jaja innych gadów bez konieczności duszenia ofiary. „Rajskie miasto” pod presją Wybór rockowego patrona ma głęboki sens. Dr Sara Ruane od dziecka była fanką gitarzysty i doskonale wiedziała o jego miłości do gadów (muzyk wielokrotnie pozował z długimi wężami na okładkach branżowych pism). Opublikowane w prestiżowym czasopiśmie „Zootaxa” badanie to także wołanie o pomoc dla samej wyspy. Dzika Nowa Gwinea to dla biologów prawdziwe „Paradise City” (Rajskie miasto), jednak ten wyjątkowy ekosystem kurczy się w zastraszającym tempie. Siedliska „węża Slasha” są dziś niszczone przez przemysł wydobywczy oraz wielkie plantacje kawy. – Nie możemy skutecznie chronić zwierząt i ekosystemów, o których istnieniu nawet nie wiemy – celnie podsumowuje badaczka. Każdy nowo opisany gatunek dostarcza kolejnych argumentów za tworzeniem rezerwatów. Źródło: Zootaxa Szukasz więcej inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów National Geographic Polska i National Geographic Traveler. Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Najgroźniejszy ptak świata: czy zasłużył na swoją złą sławę? Nowe fakty o gigancie z lasów deszczowych
Czy kazuar to naprawdę najniebezpieczniejszy ptak na świecie? Jego ataki są niezwykle rzadkie, ale przyczyniły się do nadania mu etykiety zabójcy. Jednak dziś to on jest w opałach. Największym zagrożeniem dla przetrwania kazuarów jest utrata siedlisk i działalność człowieka.
Spis treści: Współczesny dinozaur z lasów deszczowych Jak kazuary zyskały złą sławę? Kazuar: troskliwy ojciec Bohaterowie mitów i ekosystemów Kazuary znikają. Jak je chronić? Kazuary mierzą ponad półtora metra wysokości, potrafią biec z prędkością do 50 km/godz. i skakać na wysokość dwóch metrów. Ważą do 80 kg i posiadają ostre jak brzytwa szpony o długości 12 centymetrów, a ich potężne kopnięcie może łamać kości, uszkadzać narządy wewnętrzne, a nawet być śmiertelne. Dwa odnotowane w historii przypadki śmierci ludzi sprawiły, że ptak ten trafił do Księgi Rekordów Guinnessa jako „najniebezpieczniejszy na świecie”. Współczesny dinozaur z lasów deszczowych Naukowcy twierdzą jednak, że skupianie się na ich potencjalnej agresji przysłania fakt, jak ważne są one dla nauki, historii i równowagi ekosystemów. Kazuary, podobnie jak większość współczesnych ptaków, są bezpośrednimi potomkami teropodów (dwunożnych dinozaurów), a ich hełmiasta narośl na głowie wybitnie przypomina prehistorycznych przodków. Jak mówi Todd Green, paleontolog z New York Institute of Technology, badanie tych ptaków działa niczym wehikuł czasu, pomagając paleontologom wyobrazić sobie, jak mogły zachowywać się wymarłe dinozaury. Jak kazuary zyskały złą sławę? Allen Sheather z Cassowary Recovery Team uważa, że przez ponad 30 lat pracy z tymi ptakami błędnie je ocenialiśmy. Twierdzi on, że kazuary to ptaki bardzo ciekawskie, co bywa mylnie interpretowane jako agresja. Już podczas II wojny światowej ostrzegano żołnierzy stacjonujących w Nowej Gwinei, aby trzymali się od nich z daleka. Sheather wspomina jedno ze swoich spotkań z kazuarem: ptak podszedł do niego, gdy pracował przy domu – jedynie go obserwował, podniósł kilka owoców i odszedł. W historii odnotowano tylko dwa śmiertelne ataki kazuarów na ludzi: w 1926 roku w Australii (nastolatek zaatakował ptaka kijem) oraz w 2019 roku na Florydzie (właściciel ptaka w niewoli). Badanie 150 ataków w Queensland wykazało, że w większości przypadków ptaki broniły jedzenia, młodych, jaj lub czuły się osaczone. Co kluczowe, w 75% przypadków ludzie wcześniej dokarmiali te ptaki, co zmienia ich naturalnie płochliwe zachowanie i sprawia, że zaczynają kojarzyć ludzi z pokarmem, podchodząc do domów i samochodów. Kazuar: troskliwy ojciec W porównaniu do krokodyli (zabijających tysiąc osób rocznie) czy hipopotamów (500 osób), kazuary z dwoma odnotowanymi zgonami od 1926 roku stanowią minimalne zagrożenie. Co ciekawe, ptaki te mają unikatową dynamikę rodzinną. To ojcowie zajmują się wychowywaniem potomstwa, wysiadują jaja i opiekują się młodymi przez nawet 18 miesięcy. Troskliwość samców zainspirowała Beverly McWilliams, autorkę książki dla dzieci „Cassowary Dad” (Tata kazuar). – Kazuary są opiekuńczymi i zaangażowanymi ojcami. Można wręcz uznać, że są najbardziej oddanymi ojcami w naturze. – mówi McWilliams. Bohaterowie mitów i ekosystemów W mitologii rdzennych ludów Nowej Gwinei dwunogie i rzadko latające kazuary są często postrzegane jako istoty łączące świat ludzi i zwierząt, a nawet jako bohaterowie opowieści o stworzeniu świata. Jeden z mitów opowiada o tym, że kazuary przekształciły się w pierwszych ludzi. Ptaki te są tematem tradycyjnych pieśni i ceremonii. Stanowiły też cenne źródło mięsa, kości i piór wykorzystywanych do tworzenia rytualnych ozdób. Według niektórych badań kazuary prawdopodobnie także udomowiono. W lasach deszczowych Oceanii kazuary odgrywają kluczową rolę jako tzw. gatunek zwornikowy. Roznoszą nasiona roślin w swoich odchodach na duże odległości, co sprzyja wzrostowi nowej roślinności. Niektóre rośliny, jak rzadkie drzewo Ryparosa kurrangii, są wręcz uzależnione od tych ptaków. Nasiona, które przeszły przez układ pokarmowy kazuara, kiełkują w 92% przypadków, podczas gdy bez jego pomocy wskaźnik ten wynosi zaledwie 4%. Kazuary służą również paleontologom jako „żywe modele” do badania zmysłów i mobilności dinozaurów z ery mezozoicznej. Kazuary znikają. Jak je chronić? Mimo groźnego wizerunku, to ludzie są większym zagrożeniem dla kazuarów niż one dla nas. W Australii kazuary południowe są zagrożone wyginięciem – na wolności pozostało ich mniej niż 5000 sztuk. Głównymi zagrożeniami są utrata siedlisk, kolizje z samochodami oraz ataki psów. Ze względu na to, że ptaki te żyją do 50 lat i późno osiągają dojrzałość płciową, każda strata osobnika ma ogromny wpływ na całą populację. Rząd stanu Queensland wprowadził lepsze oznakowanie dróg, aby zapobiegać kolizjom z kazuarami, oraz programy edukacyjne dla właścicieli psów. Tymczasem organizacje non profit, takie jak Rainforest Rescue, pracują nad odtwarzaniem i ponownym łączeniem fragmentów lasów deszczowych, aby poprawić warunki siedliskowe. – Jedną z rzeczy, z których jestem szczególnie dumny, jest to, że udało nam się ustabilizować istniejącą populację – mówi Allen Sheather. Inne australijskie organizacje ekologiczne, takie jak Community for Coastal and Cassowary Conservation oraz Kuranda Conservation, koncentrują się na edukacji lokalnej społeczności, rekultywacji terenów (np. sadzeniu drzew) oraz rehabilitacji rannych kazuarów. – Te ptaki są po prostu absolutnie wspaniałe – podsumowuje Todd Green. Źródło: National Geographic Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Włochaty szczur-olbrzym z gór Nowej Gwinei. Czeski naukowiec zbadał go jako pierwszy
Wełnistek górski, ogromny gryzoń z gór Nowej Gwinei, został udokumentowany po raz pierwszy w naturze. Młody czeski naukowiec sfotografował i sfilmował go podczas ekspedycji badawczej.
Spis treści Wełnistek górski: nieuchwytny wielki szczur z tropikalnego lasu Jak wygląda ekspedycja naukowa w górach Nowej Gwinei? Czeski doktorant František Vejmělka z Centrum Biologii Czeskiej Akademii Nauk oraz Uniwersytetu Południowych Czech jako pierwszy naukowiec udokumentował coś niezwykłego. W głębi dżungli, w górach Nowej Gwinei zaobserwował zwierzę znane dotychczas tylko z muzealnych eksponatów. To wełnistek górski (Mallomys istapantap), endemiczny gatunek wielkiego szczura. Artykuł opisujący tę obserwację opublikowano właśnie w czasopiśmie „Mammalia”. Stanowi on bardzo istotny wkład w zrozumienie ekologii i ewolucji gryzoni w tym niedostępnym regionie. Wełnistek górski: nieuchwytny wielki szczur z tropikalnego lasu Wełnistek górski to ogromny gryzoń, uważany za największego przedstawiciela rodziny myszowatych na kontynencie Australii i Oceanii. Jest też jednym z największych szczurów na świecie. Może osiągać ponad 80 cm długości wraz z ogonem i ważyć 2 kg, co czyni go trzykrotnie większym od przeciętnego szczura. Młody czeski biolog sfotografował i sfilmował wełnistka w jego naturalnym środowisku, w górskich lasach Nowej Gwinei na wysokości około 3700 metrów n.p.m. Zebrał też bezcenne dane o jego trybie życia, diecie, aktywności, pasożytach oraz zachowaniach. Dotychczas Mallomys istapantap był znany jedynie z kilku muzealnych okazów. Właśnie na ich podstawie biolodzy wyodrębnili go i opisali jako nowy gatunek. Nastąpiło to dopiero w 1989 roku. Ostatni raz wełnistka widziano w naturze 30 lat temu, ale nigdy nie został sfotografowany ani tym bardziej nagrany. O jego zachowaniu i trybie życia nie wiadomo było nic pewnego. Jak wygląda ekspedycja naukowa w górach Nowej Gwinei? Na sześciomiesięcznej ekspedycji na Mount Wilhelm (najwyższy szczyt całej Papui-Nowej Gwinei) František Vejmělka zarejestrował pierwsze zdjęcia i nagrania wełnistka górskiego. Zwierzak jest roślinożerny i prowadzi nocny tryb życia, a za dnia ukrywa się w norach lub koronach drzew. Vejmělka zauważył między innymi wydeptany pień drzewa, którego wełnistek używał do przeprawiania się przez niewielki strumień. Odkrycie to podkreśla bogactwo bioróżnorodności tropikalnych górskich regionów Nowej Gwinei. Vejmělka mówi, że bez pomocy rdzennej ludności nie udałoby się zebrać tych danych. Miejscowi pomagali mu poruszać się po lesie i zakładać fotopułapki oraz kamery. Mount Wilhelm mierzy aż 4509 m.n.p.m., i jest jedną z wielu wysokich gór Nowej Gwinei. Są one porośnięte gęstym tropikalnym lasem równikowym, co czyni je środowiskiem wyjątkowo niedostępnym. W tej gęstwinie żyją jeszcze co najmniej trzy gatunki podobnych gryzoni z rodzaju wełnistek. Ale prawdopodobnie jest ich dużo więcej, tylko póki co kryją się przed badaczami. Ekspedycja czeskiego biologa jest nie tylko wyczynem naukowym, ale i eksploracyjnym – do lasów Nowej Gwinei trudno dotrzeć, nie mówiąc o przeprowadzaniu w nich badań. Źródło: Mammalia Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
7 największych wysp świata – od Grenlandii do Honsiu
Wysp o powierzchni większej niż kilometr kwadratowy jest 22 tysiące. Spośród nich zaledwie połowa jest zamieszkała na stałe. Grenlandia – największa wyspa świata – jest aż 7 razy większa od Polski, a zaledwie 3, 5 razy mniejsza od Australii.
W tym artykule: Największe wyspy świata – Grenlandia Największe wyspy świata – Nowa Gwinea Największe wyspy świata – Borneo Największe wyspy świata – Madagaskar Największe wyspy świata – Wyspa Baffina, Ziemia Baffina Największe wyspy świata – Sumatra Największe wyspy świata – Honsiu Ciekawostki o wyspach W zależności od tego, jakie przyjmiemy kryteria i co uznamy za wyspę, ich liczba może się różnić nawet o kilkaset tysięcy. Niektóre źródła podają, że jest ich około 900 tysięcy, inne – 670 tysięcy, a jeszcze bardziej ostrożne 350 tysięcy. Oto największe wyspy świata: Grenlandia Nowa Gwinea Borneo Madagaskar Wyspa Baffina, Ziemia Baffina Sumatra Honsiu Największe wyspy świata – Grenlandia Ta autonomiczna duńska wyspa o powierzchni 2 166 tysięcy km2 ma jedną z najniższych gęstości zaludnienia na naszej planecie. Zamieszkuje ją zaledwie 56 tysięcy osób, co daje 0,3 os/km2. Żyją tutaj głównie Inuici, rdzenni mieszkańcy, którzy stanowią ponad 88% całej populacji. Jednak to nie koniec rekordów należących do tej wyspy. Grenlandia, zaraz po Antarktydzie, ma także największą pokrywę lodową, która dochodzi do 3,5 km grubości. Oprócz tego, na niemal całej północno-wschodniej części wyspy, utworzono park narodowy i to nie byle jaki. Ma aż 972 000 km2 powierzchni i jest największym chronionym obszarem na świecie. Stolicą Grenlandii jest Nuuk, jedno z najdalej na północ położonych miast naszej półkuli. Co ciekawe na Grenlandii nie ma dróg łączących poszczególne miejscowości. Dlatego zarówno mieszkańcy, jak i turyści przemieszczają się tam samolotami, łodziami, zaprzęgami psimi lub skuterami. Wyspa jest też jednym z najlepszych miejsc do oglądanie zorzy polarnej. I doświadczenia dnia i nocy polarnych. Największe wyspy świata – Nowa Gwinea Nowa Gwinea jest jednym z najbardziej bioróżnorodnych miejsc na naszej planecie. Do tej pory opisano tu ponad 20 tys. gatunków roślin, 800 gatunków koralowców i 600 gatunków ryb. Wyspa znalazła się też na trzecim miejscu pod względem powierzchni zajmowanej przez lasy tropikalne zaraz po Brazylii i Kongo. Nowa Gwinea znajduje się w Melanezji na Oceanie Spokojnym i ma 821,4 tysięcy km2. Wyspa należy do dwóch krajów - Indonezji oraz Papui-Nowej Gwinei (364 tys.km2). Jej naturalnymi bogactwami, poza drewnem, są miedź i złoto. Mieszkańcy wyspy, których jest blisko 15 mln, to w większości Papuasi z blisko 1000 grup etnicznych. Posługują się oni około 850 językami, co czyni Nową Gwineę najbardziej zróżnicowanym językowo miejscem na ziemi. Wciąż większość mieszkańców obu krajów żyje na obszarach wiejskich. Niestety Papua-Nowa Gwinea ma bardzo wysoki wskaźnik przestępczości, co czyni ją jednym z najmniej bezpiecznych krajów świata. Warto się tam jednak wybrać na niezwykle barwny festiwal. To Mount Hagan, na który przybywają grupy etniczne z całej Papui-Nowej Gwinei. Podczas imprezy uczestnicy występują w tradycyjnych strojach, maskach i barwach charakterystycznych dla danej mniejszości. Głównym celem festiwalu jest zaprezentowanie bogactwa lokalnych tradycji tego kraju. Nowa Gwinea oddzieliła się od Australii około 10 tysięcy lat temu. Między innymi dlatego najwyższym szczytem Oceanii/Australii wliczanym do Korony Ziemi jest znajdująca się w części Indonezyjskiej Puncak Jaya (4884 metrów n.p.m.). Największe wyspy świata – Borneo Borneo jest domem jednego z najbardziej niezwykłych stworzeń na naszej planecie. To „ludzie lasu”, jak bywają nazywane orangutany. Te człekokształtne małpy żyją jeszcze tylko na sąsiedniej Sumatrze. Borneo to największa wyspa Archipelagu Malajskiego i Azji, a przez sam jej środek przebiega równik i panuje tu klimat równikowy. Ma 748 tysiące km2 i zamieszkuje ją około 23 mln osób. Jest to jedyna wyspa, która należy aż do trzech krajów; Indonezji (ponad 73%), Malezji (26%) i Sułtanatu Brunei (1%). Dawniej niemalże w całości porastały ją lasy tropikalne, jednak zostały one w ponad 50% wycięte, głównie pod plantacje palmy olejowej. Ocalałe lasy są jednymi z najstarszych na Ziemi, a ich wiek ocenia się na 130 mln lat. Rośnie tu także największy kwiat świata, mięsożerna raflezja, mająca do metra średnicy i nawet 10 kg wagi. Borneo podobnie jak Nowa Gwinea jest jednym z najbardziej bioróżnorodnych miejsc na świecie. A jego najwyższym punktem jest położony w części malezyjskiej Mount Kinabalu (4095 metrów n.p.m.). Na krańcach świata – 8 najbardziej odizolowanych miejsc na Ziemi Wciąż są na Ziemi regiony, wyspy i miasta, gdzie w odosobnieniu żyje się od pokoleń. Oto najbardziej niedostępne miejsca świata. Największe wyspy świata – Madagaskar Madagaskar jest królestwem lemurów (90%. światowej populacji), kameleonów (50%) i baobabów. Wiele z gatunków to endemity, organizmy nie występujące w żadnym innym miejscu na świecie. Madagaskar ma też bardzo ciekawą historię geologiczną. Jakieś 165 mln lat temu wyspa oddzieliła się najpierw od superkontynentu Gondwany, a potem, jakieś 88 mln lat temu od Indii. To sprawiło, że choć leży zaledwie 400 km od wybrzeży Afryki bliżej jej do Azji. Wyspa ma 587 km2 powierzchni, a zamieszkuje ją około 26, 5 mln ludzi. Rdzenni mieszkańcy nazywani są Malgaszami i są potomkami indonezyjskich osadników, którzy dotarli na wyspę jakieś 2 tysiące lat temu. Największa wyspa Afryki to jeden z najbiedniejszych krajów świata. Być może zmieni to rozwój turystki, wyspa zdobyła miano wschodzącej gwiazdy turystyki. I z roku na rok cieszy się coraz większa popularnością. Największe wyspy świata – Wyspa Baffina, Ziemia Baffina Największa wyspa Kanady i jednocześnie Archipelagu Arktycznego ma 507 tysięcy km2 powierzchni. Częściowo leży za kołem podbiegunowym północnym ponad Zatoką Hudsona. Zamieszkuje ją około 13 tysięcy osób, a jej stolicą jest 7-tysięczne Iqaluit. Skuta lodem i pokryta śniegiem jest rajem dla amatorów zimy i związanych z nią aktywności. Choć warto mieć świadomość, że wieją tu bardzo silne wiatry, a temperatura potrafi spaść do -50 st.C. Mimo arktycznych warunków żyją tu karibu, polarne lisy i niedźwiedzie. To właśnie z Ziemi Baffina wyruszali śmiałkowie chcący przepłynąć Nort West Passage, czyli przejście Północno Zachodnie. Łączy ono Atlantyk z Oceanem Spokojnym. Pierwszym, który tego dokonał był Norweg Roald Amundsena w 1906 roku. Wyspa została nazwana na cześć brytyjskiego żeglarza i kartografa Williama Baffina, choć jej odkrycie przypisuje się innemu żeglarzowi – Martinowi Frobisherowi w 1576 roku. Największe wyspy świata – Sumatra Położona jest w Archipelagu Malajskim i należy w całości do Indonezji. Na powierzchni 443 tysięcy km2 żyje około 50 mln ludzi. Tropikalna Sumatra jest domem dla orangutanów, tygrysów sumatrzańskich (najmniejszego z podgatunków, za to mającego najbardziej pręgowane futro), tapirów i nosorożców sumatrzańskich (również najmniejszych przedstawicieli tego gatunku). Wyspa znana jest też z jednego z największych kataklizmów w dziejach Ziemi. Chodzi o wybuch superwulkanu Toba, co miało miejsce jakieś 74 tysiące lat temu. Wówczas do atmosfery trafiły olbrzymie ilości materiałów piroklastycznych, co doprowadziło do drastycznej zmiany klimatu. Temperatura mogła wówczas spaść nawet o 10 stopni na półkuli północnej. To spowodowało wymarcie wielu gatunków zwierząt. Niektórzy badacze są nawet zdania, że wybuch wywołał epokę lodowcową. Utworzone w kraterze jezioro Toba jest największym powulkanicznym akwenem świata. Ma 1145 km2 powierzchni i głębokość dochodzącą do 500 metrów, co czyni je również jednym z najgłębszych. Na położonej w pierścieniu ognia Sumatrze znajduje się aż 100 wulkanów z czego 15 jest aktywnych. Wiele z nich ma ponad 3 tysiące metrów wysokości. Największe wyspy świata – Honsiu Ta największa z czterech głównych wysp Japonii ma około 1300 km długości i od 50 do 200 km szerokości. Zajmuje 228 tysięcy km2 powierzchni, które zamieszkuje 105 mln ludzi. Stanowi to około 80% populacji Japonii. To daje Honsiu drugą pozycje po indonezyjskiej Jawie, wśród najbardziej zaludnionych wysp świata. Znajdują się na niej takie miasta jak Tokio – największa aglomeracja naszego globu licząca 38 mln ludzi, Osaka, Kioto czy Kobe. Wyspa leży w pierścieniu ognia, czyli aktywnej strefie wulkanicznej, stąd występujące tu relatywnie często silne trzęsienia ziemi. Japonia ma najwięcej aktywnych wulkanów na świecie, około 13%, a na Honsiu jest ich aż 40. Jednym z nich jest święta góra Japonii Fuji. To też jej najwyższy szczyt mający 3776 metrów n.p.m. Ciekawostki o wyspach Łączna powierzchnia wszystkich wysp wynosi prawie 10 mln km2, czyli tyle ile ma Europa, a zamieszkuje je ponad 750 milionów ludzi. Najludniejszym wyspiarskim krajem jest Indonezja, której populacja liczy 273 miliony osób (4 miejsce na świecie). Jednocześnie ma też ona najwięcej zamieszkałych wysp - aż 6000 z 17 508. Największą aglomeracją świata jest położne na wyspie Honsiu Tokio. Zamieszkuje je ponad 38 mln osób. Kontynentem, który ma najwięcej wysp jest Europa, a pierwsze miejsca w światowym rankingu zajmują Szwecja - 267 570, Norwegia - 239 059 i Finlandia - 178 947. Na czwartym miejscu uplasowała się Kanada 52 455, a za nią USA 18 617. Kanada ma aż 3 z 10 największych wysp świata. Są to Wyspa Baffina (195 928 km2), Wyspa Wiktorii (83 897 km2) i Wyspa Ellesmere (75 767km). Łącznie żyje na nich zaledwie 16 tysięcy osób.
Naukowcy chcą wskrzesić wymarłe zwierzę, które ostatni raz widziano w 1936 roku
Amerykańska firma planuje wskrzesić wilkowora tasmańskiego. To wymarłe zwierzę z rodziny wilkorowatych, które było ostatnim przedstawicielem rodzaju Thylacinus. W przeszłości ten ssak żył w Australii, Nowej Gwinei i na Tasmanii.
W tym artykule: Kiedy ostatni raz widziano wilkowora tasmańskiego? Czy wskrzeszenie wilkowora jest możliwe? „Technologia wskrzeszenia może pomóc w przyszłości uratować zagrożone gatunki” Colossal Biosciences to amerykańska firma biotechnologiczna, o której po raz pierwszy głośno zrobiło się, gdy zapowiedziała, że chcą wskrzesić mamuta włochatego. W tym celu badacze chcieli połączyć jego geny z DNA słonia azjatyckiego. George Church i Ben Lamm, właściciele firmy twierdzą, że do 2027 roku te prehistoryczne stworzenia staną się elementem krajobrazu arktycznej tundry. Teraz startup wykonuje kolejny krok w stronę wskrzeszania wymarłych gatunków i chce przywrócić do życia wilkowora tasmańskiego. Kiedy ostatni raz widziano wilkowora tasmańskiego? Wilkowór tasmański, nazywany również wilkiem tasmańskim, był największym drapieżnym torbaczem czasów współczesnych. Osiągał ok. 85–118 cm długości i ważył 15–35 kg. Jego sierść była płowego koloru z kilkunastoma poprzecznymi pręgami. Polował głównie nocą, m.in. na kangury i wombaty. Zwierzę żyło na całym obszarze Australii i Nowej Gwinei oraz na Tasmanii. Jednak Europejczycy, którzy przybyli na wyspy, uznali je za szkodnika i za wszelką cenę próbowali się go pozbyć. Po raz ostatni widziano wilkowora w 1936 roku. Ostatni osobnik, samiec o imieniu Benjamin, zginął w ogrodzie zoologicznym w Hobart. Z kolei na wolności wilkowor ostatni raz widziany był w 1932 roku. Co ciekawe, w ciągu ostatnich 90 lat pewne ślady obecności tego stworzenia były odnajdywane, ale żaden nie został oficjalnie potwierdzony. Niektórzy eksperci sugerowali, że niewielka populacja mogła przeżyć w niedostępnych i górskich regionach Tasmanii. W 1986 roku Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody, która odpowiada za publikację „Czerwonej księgi” zagrożonych gatunków, uznała wilkowora tasmańskiego za gatunek wymarły. Od 2002 roku niektórzy naukowcy podejmowali się prób sklonowania zwierzęcia i przywrócenia go do życia. Wszystkie próby okazały się jednak nieskuteczne. Czy wskrzeszenie wilkowora jest możliwe? Colossal Biosciences zapowiedziała ostatnio projekt, który zakłada przywrócenie zwierzęcia do życia. Firma współpracuje z Uniwersytetem w Melbourne, które kieruje inicjatywą. – Nasza technologia daje nam szansę na naprawienie szkód wyrządzonych przez człowieka w przeszłości – mówi prof. Andrew Pask, który jest szefem projektu. Wymarłe gatunki zwierząt. 7 z nich, których już więcej nie zobaczymy lub są zagrożone wyginięciem Codziennie z naszej planety znika niemal 150 gatunków roślin i zwierząt. Poznajcie wymarłe gatunki zwierząt, których już nigdy nie zobaczymy. Przywrócenie wilkowora tasmańskiego do życia to zadanie skomplikowane i wieloetapowe. Naukowcy muszą odtworzyć dokładny genom zwierzęcia, a następnie porównać go z DNA grubogonika. To drobny australijski ssak, który jest najbliżej spokrewniony z wymarłym wilkoworem. Uczeni chcą w ten sposób zidentyfikować wszystkie różnice w materiale genetycznym. – Kolejnym krokiem będzie pobranie żywych komórek grubogonika i zmiana jego DNA we wszystkich miejscach, w których znajdziemy różnice. Chodzi o to, żeby komórka grubogonika stała się komórką wilkowora – tłumaczy prof. Pask. Dzięki tej zmodyfikowanej komórce naukowcy chcą, z pomocą surogatki grubogonika, powołać do życia nowego wilka tasmańskiego. Twierdzą, że malutka samica grubogonika może urodzić wilkowora, bo noworodki tego gatunku też są niewielkie. „Technologia wskrzeszenia może pomóc w przyszłości uratować zagrożone gatunki” Ostatnim etapem przywrócenia wymarłego ssaka miałaby być reintrodukcja – uwolnienie młodych do naturalnego środowiska. To jednak może wiązać się z wieloma zagrożeniami. Wskrzeszony ssak musiałby poradzić sobie w nowym ekosystemie. – Każde uwolnienie pojedynczego osobnika wymaga wielu lat badań, aby sprawdzić, jak integruje się w środowisku i jak sobie radzi na dużej przestrzeni – twierdzi prof. Pask. Na razie Colossal Biosciences nie podała dokładnej daty, kiedy ma nastąpić wskrzeszenie wilkowora tasmańskiego. Właściciele firmy twierdzą jednak, że zadanie to jest o wiele łatwiejsze, niż przywrócenie do życia mamuta włochatego. Uczeni podkreślają jednak, że ich technologia, która pozwala na wskrzeszenie wymarłego gatunku, może w przyszłości zapobiegać wymieraniu innych, zagrożonych zwierząt. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Wygląda na to, że ludzie w pierwszej kolejności udomowili „najniebezpieczniejszego ptaka na świecie”
Kazuary aktywnie bronią swoich terytoriów, a trzymane w niewoli mogą być agresywne. Dwa lata temu media obiegła wiadomość o osobniku, który śmiertelnie ugodził swojego właściciela.
W tym artykule: Kazuary – „najniebezpieczniejsze ptaki na świecie” Agresywne nie dla wszystkich Obecnie wiele osób trzyma w domu ptaki. Papugi czy kanarki wcale nie ustępują popularnością chomikom i świnkom morskim. W gospodarstwach wiejskich obecność ptaków jest niemal czymś oczywistym. Prym wiodą kury i gęsi. No dobrze, ale kiedy tak właściwie człowiek udomowił ptaki i który gatunek był pierwszy? Papugi kea nauczyły się korzystać z ekranów dotykowych. To ma odzwyczaić je od zaczepiania ludzi Autorzy badań przekonują, że papugi kea stymulowane przy użyciu ekranów dotykowych mogą być gotowe do życia na wolności bez wchodzenia w interakcje z ludźmi. To przyniesie korzyść dla o... Kazuary – „najniebezpieczniejsze ptaki na świecie” Z najnowszych badań wynika, że ludzie najprawdopodobniej w pierwszej kolejności udomowili kazuara. To ważna i dość szokująca informacja, biorąc pod uwagę fakt, że często nazywa się go „najniebezpieczniej ptakiem świata”. Powodem jest pazur porównywany do sztyletu. Ptaki te aktywnie bronią swoich terytoriów, a trzymane w niewoli mogą być agresywne. Dwa lata temu media obiegła wiadomość o kazuarze, który śmiertelnie ugodził swojego właściciela. Rzecz działa się na Florydzie. To tym bardziej zastanawia, dlaczego ludzie mieliby udomowić właśnie tego osobnika. Podczas badań terenowych w Nowej Gwinei naukowcy znaleźli ponad 1000 fragmentów skamieniałych skorupek jaj w schroniskach skalnych używanych przez pierwszych łowców-zbieraczy. Odkrycie sugeruje, że ludzie najprawdopodobniej zbierali jaja kazuarów, a następnie je hodowali. – Znalezione skamieliny wskazują na to, że kazuar był udomowiony już kilka tysięcy lat przed kurczakiem – komentuje Kristina Douglas z Penn State Univeristy, główna autorka badań. Obecnie kazuar jest największym kręgowcem zamieszkującym Nową Gwineę. Jego mięso uchodzi za miejscowy przysmak, a kości i pióra są wykorzystywane do wytwarzania strojów na tradycyjne ceremonie. Grupa dzieci przypadkiem odkryła nowy gatunek prehistorycznego pingwina. Był olbrzymi Paleontolodzy mają nadzieję, że odkrycie nieznanego do tej pory gatunku pozwoli im lepiej zrozumieć ewolucję pingwinów. Agresywne nie dla wszystkich Nieloty hodowane przez pierwszych ludzi były najprawdopodobniej z gatunku karłowatych i ważyły około 20 kg. Autorzy badań przekonują, że kazuary nie stanowiły zagrożenia dla ludzi. Ptaki te mają bowiem szybko przywiązywać się do pierwszych istot, jakie zobaczą po wykluciu się z jaj. Znalezione fragmenty skamieniałych skorupek liczą od 6 tys. do 18 tys. lat. Naukowcy nie mają stuprocentowej pewności, czy ludzie zbierali jaja, a następnie je zjadali, czy może jednak czekali, aż ptaki się wyklują i następnie hodowali je aż do osiągnięcia dojrzałości. Niewykluczone są też obie wersje. W końcu konsumowanie niewyklutych ptasich zarodków w niektórych miejscach na świecie do dziś jest uważane za specjał. Fragmenty skamielin wskazują jednak na to, że większość skorupek pękała podczas wykluwania się – to potwierdza tezę o wczesnym udomowieniu kazuarów. Źródło: PNAS
Wirus Ebola pozostawał uśpiony w organizmie człowieka przez 7 lat. Stał się źródłem nowej epidemii
Byłam naprawdę zszokowana – tak ekspertka ds. wirusologii zareagowała na wiadomość, że wirus Ebola mógł pozostawać uśpiony w organizmie swojego nosiciela przez siedem lat. Na takie wyjaśnienie wskazują badania genetyczne wirusa, który odpowiada za wybuch nowej epidemii w Gwinei.
W tym artykule: Uśpiony śmiertelny wróg Człowiek rezerwuarem wirusa Ebola Potrzebne są masowe szczepienia Nowe badanie pokazuje, że obecna epidemia wirusa Ebola w Gwinei została najprawdopodobniej wywołana przez kogoś zarażonego podczas epidemii siedem lat temu. Wirusy z obu epidemii są prawie identyczne pod względem genetycznym. To sugeruje, że za powstanie obecnego ogniska nie odpowiada przeskoczenie wirusa ze zwierzęcia na ludzi, jak początkowo sądzili naukowcy. Bardziej prawdopodobne, że wirus przez lata czaił się ukryty w ludzkim ciele. – Po tych informacjach byłam naprawdę zszokowana. Odkrycie sugeruje istnienie jakiegoś dziwnego mechanizmu, którego wcześniej nie widziano, ale nie oznacza, że wybuchy epidemii wirusa Ebola z uśpionych w ludzkim organizmie wirusów będą się zdarzać przez cały czas. W tej chwili to, co mogło się wydarzyć, jest tajemnicą. Prawdopodobnie odkryjemy mechanizm, ale w tej chwili niewiele o nim wiemy – mówi Angela Rasmussen, wirusolożka z Uniwersytetu Georgetown w Waszyngtonie, w rozmowie z Science News. Uśpiony śmiertelny wróg Niedawne badania, niezwiązane z epidemią w Gwinei, zdają się potwierdzać zdolność wirusa Ebola do długotrwałego ukrywania się w ludzkim organizmie. Białka immunologiczne, które rozpoznawały wirusa Ebola, stwierdzono miesiąc po wyzdrowieniu w krwi 39 z 51 pacjentów. Chociaż zespół naukowy nie znalazł we krwi badanych dowodów na to, że wirus wciąż się namnażał, pobudzona odpowiedź immunologiczna wskazywała, że mógł ukrywać się gdzieś w ich organizmach. – Byliśmy dość zaskoczeni, widząc te dane – przyznaje wirusolog molekularny Georgios Pollakis z Uniwersytetu w Liverpoolu, główny autor badań, które ukazały się w Nature w połowie lutego. Chociaż eksperci twierdzą, że przenoszenie wirusa Ebola z ludzi zarażonych dawno temu na nowych pacjentów wydaje się rzadkie, wybuch nowej epidemii budzi obawy. Istnieje też ryzyko, że chorzy, którzy zostali wyleczeni po zakażeniu, spotkają się z tego powodu ze społecznym ostracyzmem i uprzedzeniami. Odkrył Ebolę, teraz prof. Muyembe ostrzega przed „wirusem X" – Żyjemy w świecie, w którym pojawiają się nowe patogeny. I to właśnie stanowi zagrożenie dla ludzkości – mówi profesor Jean-Jacques Muyembe-Tamfum, który w 1976 roku był jednym z p... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/934ef75246879b3c123f109f570de5356d457039-3cdd504.jpeg" width="938" height="605" alt="Nowe wirusy mogą być o wiele groźniejsze od SARS-CoV-2 odpowiedzialnego za obecną pandemię - uważa Muyembe (fot. Getty Images)" title="Nowe wirusy mogą być o wiele groźniejsze od SARS-CoV-2 odpowiedzialnego za obecną pandemię - uważa Muyembe (fot. Getty Images)" /> Człowiek rezerwuarem wirusa Ebola Pierwsze przypadki zachorowań, wskazujące na wybuch nowego ogniska wirusa Ebola w Afryce Zachodniej zaczęły pojawiać się pod koniec stycznia bieżącego roku. Władze kraju oficjalnie ogłosiły wybuch epidemii 13 lutego po tym, jak trzy osoby uzyskały pozytywny wynik testu na obecność wirusa. Ten region Afryki uznawany był za wolny od wirusa Ebola od czasu epidemii w latach 2013-2016, która pochłonęła ponad 11 000 istnień ludzkich. Obecnie z epidemią wirusa zmaga się także Kongo. Tam wybuch kryzysu – niepowiązanego z epidemią w Gwinei – ogłoszono 7 lutego. Według danych Africa Centers for Disease Control and Prevention w obu krajach odnotowano 29 przypadków zakażenia i 13 zgonów (stan na 6 marca). Analiza genetyczna próbek pobranych od pacjentów wykazała, że wirus pochodzący od czterech osób zarażonych podczas epidemii w Gwinei jest „bliskim krewnym” wirusa, który odnotowano w 2014 roku – wynika ze wstępnych wyników zamieszczonych w serwisie virological.org. "Długi COVID" jak Ebola i Chikungunya. Naukowcy widzą podobieństwo między trzema wirusami W przypadku wirusa Ebola, który powoduje ciężką i często śmiertelną gorączkę krwotoczną, aż siedemdziesiąt pięć procent osób, które przeżyły zakażenie, zgłosiło, że doświadcz... Nowy wariant wirusa od jego „przodka” z 2014 roku odróżnia tylko kilkanaście mutacji. To znacznie mniej niż przewidywane przez naukowców ponad 100 mutacji, które nagromadziłyby się w tym okresie, gdyby doszło do trwałej transmisji wirusa. Brak prognozowanej liczby mutacji sugeruje, że nowa epidemia nie zaczęła się, gdy wirus przeskoczył z nietoperzy na ludzi. Wydaje się raczej, że doszło do odrodzenia tego samego szczepu, który spowodował wybuch epidemii w latach 2013-2016, a który musiał być przenoszony przez kogoś, kto był wówczas zarażony. Potrzebne są masowe szczepienia Naukowcy wiedzą, że wirus Ebola może pozostawać w organizmie pacjenta po wyzdrowieniu. Niektóre przypadki wykryte podczas wybuchu w latach 2013-2016 dotyczyły osób, które zostały zakażone i wyzdrowiały wiele miesięcy wcześniej. Jednak nowe odkrycie sugeruje, że wirus może pozostawać uśpiony. Przez ostatnie lata nie replikował się i nie zarażał, nie odnotowano żadnego nowego przypadku, aż do tegorocznego wybuchu. Zarówno władze Gwinei, jak i Konga podjęły błyskawiczne kroki w celu ochrony społeczności przed epidemią. Po potwierdzeniu pierwszych przypadków zlokalizowano i odizolowano osoby mające wcześniej kontakt z chorymi i zakażonymi. Wszystkich z tej grupy ryzyka zaszczepiono i poddano obserwacji. Gwinea podje, że zaszczepiono już ponad 1600 osób w ramach tzw. szczepień pierścieniowych, w ramach których szczepi się wszystkie osoby z bliskiego kontaktu z chorym/zakażonym, a w drugiej kolejności osoby kontaktujące się z tymi bliskimi. Eksperci ds. wirusologii podkreślają jednak, że jest to raczej strategia szybkiego reagowania, która nie daje pełnej ochrony i należy wprowadzić masową kampanię szczepień ochronnych tak, aby chronić jak największą część populacji.
Kiedy ten numer Travelera idzie do drukarni, jestem właśnie w połowie trzytygodniowej włóczęgi po Turcji. Zaczęła się ona w Stambule i wiedzie przez Kapadocję nad Morze Czarne, Kars przy granicy z Armenią, gdzie są ruiny starożytnego miasta Ani, i wreszcie na górę Ararat, nad jezioro Wan i do Antalyi. Podróżuję lokalnym transportem, przez oszałamiające krajobrazy i miejsca. Poznaję ludzi, kuchnię, lokalne zwyczaje. Bywa, że jestem jedynym gościem w hotelu, za który płacę mniej niż w poprzednim roku za hostel. Podróżowanie nigdy nie było tak łatwe i jednocześnie tak trudne jak obecnie, rzecz jasna z powodu pandemii. Ale dlatego też, jak chyba nigdy wcześniej, delektuję się każdym momentem tej podróży. Zapamiętuję smaki i zapachy, uśmiechy i życzliwe gesty. Podróżowanie to nasza wspólna Travelerowa pasja. W drodze najlepiej odpoczywam, regeneruję się, zbieram siły. Ona daje mi poczucie radości i wolności. Na pewno wiecie, o czym piszę, dlatego jesteście z nami. I dlatego, nawet jeżeli przez chwilę zostaniemy w domach, to planujmy nasze kolejne bliższe i dalsze podróże. Mam nadzieję, że to wydanie Travelera będzie dla Was inspiracją. Nie jest wprawdzie o Turcji, choć szczerze polecam ten kraj, tylko o Europie i jej najbardziej zachwycających miejscach. Przygotowaliśmy dla Was listę aż 36 wyjątkowych propozycji, które warto zobaczyć. Wieloma z nich być może będziecie zaskoczeni, bo jeszcze o nich nie pisaliśmy. I jestem pewna, że część z nich uda nam się odwiedzić już w przyszłym roku. Nie przestawajmy marzyć. Bądźcie zdrowi i dbajcie o siebie! Agnieszka Franus Redaktor naczelna
Nowa Gwinea botaniczną skarbnicą świata. Wiele gatunków istnieje tylko tam
Nowa Gwinea jest botaniczną skarbnicą świata o najbardziej zróżnicowanym ekosystemie wśród wszystkich wysp na Ziemi. Pierwszy pełny katalog roślin żyjących na tym skrawku lądu wyszczególnia ponad 13 tys. gatunków, z czego aż 2/3 takich, które nie istnieją nigdzie indziej na naszej planecie.
Wyniki tego badania opublikowane w czasopiśmie ”Nature” mają pomóc obronić przed zniszczeniem ”jedną z ostatnich zagadek nauki”. – Identyfikacja i nadanie nazw jest pierwszym krokiem w kierunku zachowania oraz ochrony roślin na Nowej Gwinei – mówi dr Tim Utteridge z brytyjskich Royal Botanic Gardens. Według Utteridge’a, w tym konkretnym przypadku nie będzie można polegać na innym źródle. – Jeżeli stracimy te rośliny, nie przywrócimy ich z żadnego innego miejsca. Po prostu nigdzie indziej nie rosną poza tą wyspą. Jesteśmy odpowiedzialni za zachowanie tego unikalnego życia roślinnego – stwierdził w informacji dla prasy. View oEmbed on the source website Na Nowej Gwinei znaleźć można nietknięte jeszcze mini ekosystemy lasów namorzynowych na wybrzeżach, gęste lasy tropikalne i zielone łąki wyglądających niczym te alpejskie. – Nowogwinejska flora to tętniący życiem raj o którym nadal jednak niewiele wiadomo – mówi dr Rodrigo Cámara-Leret z uniwersytetu w Zurichu. Choć naukowcy zbierają i opisują próbki roślin z wyspy od XVII wieku, to kolekcje w herbariach na całym świecie nadal nie przedstawiają pełnego obrazu. W końcu udało się przeprowadzić dokładny inwentarz wyspy, tak jak zrobiono to z innymi bogatymi w życie roślinne miejscami, choćby z Amazonią. Eksperci Royal Botanic Gardens połączyli siły z botanikami z 19 państw by dokonać tego, co od ponad 300 lat wydawało się niemożliwym. Efekt w liczbach? Dotychczasowe szacunki zakładały, że na wyspie jest od 9 do 25 tys. gatunków roślin. Na postawie 704 tys. próbek flory naukowcy zdołali zidentyfikować i nazwać 23 tys. roślin. Na Nowej Gwinei żyje 13634 gatunków roślin z 1742 rodzajów i 264 rodzin, co zdecydowanie przewyższa bogactwo flory Madagaskaru czy Borneo. Z tej listy aż 68 proc. roślin można znaleźć tylko na Nowej Gwinei. View oEmbed on the source website 20 proc. flory Papui-Nowej Gwinei stanowią orchidee, a 17 proc. w przypadku zachodniej części wyspy, czyli indonezyjskiej Nowej Gwinei. 29 proc. wszystkich gatunków to drzewa. Na wyspie znaleźć też można unikalne dla tego skrawka lądu rododendrony i begonie których nie opisano jeszcze w żadnych książkach. Żeby obronić rośliny trzeba je nazwać i móc określić ich dokładne geograficzne rozmieszczenie. Tego wymaga Międzynarodowa Unia Ochrony przyrody (IUCN), organizacja odpowiedzialna za tworzenie oficjalnej Czerwonej Księgi Gatunków Zagrożonych. Od 1970 roku trafiło tam 2812 gatunków z Nowej Gwineii. Badacze sądzą, że w ciągu najbliższych 50 lat pojawi się tam 4 tys. nowych.
Piękni są tylko ci niewierni. O miłosnych grach rajskich ptaków
Trudno o piękniejsze stworzenia niż ptaki rajskie. Nadzwyczajną urodą mogą się jednak pochwalić wyłącznie samce. I to tylko te, które głęboko gardzą monogamią.
Czy istnieją ptaki bez nóg? – O, jak najbardziej! – odpowiedziałby Karol Linneusz, ojciec systematyki organizmów. W 1760 nazwał przecież największego z rajskich ptaków Paradisea apoda, czyli właśnie „beznogi ptak rajski”. Znakomity przyrodnik dał się nabrać jak dziecko! W jego czasach nikt w Europie nie widział tego stworzenia żywego. Linneusz miał do dyspozycji jedynie skórki i wypchane egzemplarze, które dotarły do niego z Nowej Gwinei. Rzeczywiście, nie miały nawet śladu dolnych kończyn. Dopiero kilkadziesiąt lat później Europejczycy odkryli, że zabobon-ni Papuasi po upolowaniu ptaka odcinali mu nogi i zakopywali je jako ofiarę dla bogów. A że byli mistrzami w preparowaniu skór i zwierząt, nieświadomie wpuścili mieszkańców Starego Świata w maliny. Na usprawiedliwienie Linneusza trzeba jednak przyznać, że atmosferę niezwykłości wokół rajskich ptaków budowano w Europie przynajmniej od XVI wieku. To wtedy powstała nazwa tej rodziny ptaków, wiele mówiąca o zachwycie europejskich żeglarzy i kupców, którym jako pierwszym tubylcy pokazali niezwykłej urody ptasie pióra. Holenderski podróżnik i historyk Jan Van Linschoten, żeglujący w rejonach ich występowania (Nowej Gwinei, Moluków i północno-wschodniej Australii) pisał: „nikt nigdy nie widział tych ptaków żywych, ponieważ całe życie spędzają w przestworzach, zwracając się ku słońcu i nigdy nie spoczywając na ziemi, dopóki nie umrą”. I to on prawdopodobnie ochrzcił je mianem rajskich ptaków. Wcześniej mieszkańcy Archipelagu Malajskiego nazywali je „manuk dewata” lub „bolong diuata”, czyli ptakami boga, zaś portugalscy żeglarze mówili o nich ptaki słońca („Passaros de sol”). Po takim wstępie aż wstyd napisać, jakie miano nadali im polscy przyrodnicy. No cóż, w naszym języku te niezwykłe ptaki oficjalnie zwą się… cudowronkami. Chyba nie ma co się dziwić, że mało kto używa tego dumnego określenia. Bajeczne upierzenie rajskich ptaków zawdzięczamy ich seksualnemu rozpasaniu. A dokładniej: rozpasaniu samców, bo samiczki cudowronek wyglądają i prowadzą się raczej skromnie. Płeć męska zdecydowanej większości rajskich ptaków gardzi monogamią. Kolejne partnerki zdobywa za pomocą fantazyjnych ozdób z piór na głowie i ogonie oraz jaskrawych barw. Większość samców tokuje samotnie. Przygotowują sobie arenę, np. na ziemi oczyszczonej z patyczków lub w koronach drzew. Niektóre, jak latawiec złotogrzbiety, obrywają liście z okolicznych gałęzi, by ich pokazy były doborze widoczne. I zaczynają swój miłosny taniec – każdy gatunek we własnym stylu. Częstym elementem jest „stawanie na głowie”, z pochylaniem dzioba jak najniżej i unoszeniem rozłożonego ogona tak wysoko, jak się da. W repertuarze znajduje się także rozkładanie skrzydeł, trzepotanie nimi, puszenie piersi i efektowne obroty. Towarzyszą temu głośne śpiewy, poświstywania i buczenia. O ile większość samców wykonuje swój spektakl w pojedynkę, to są i takie, które wyznają zasadę „wespół w zespół”. Należy do nich np. cudowronka krasnopióra. Panowie zbierają się w grupie liczącej od kilku do nawet 20 osobników i rozpoczynają miłosną rewię. Wobec takiego zbiorowego pokazu męskich wdzięków żadna samiczka nie może przelecieć obojętnie. A to do niej należy wybór. Przygląda się tokującym samcom i wybiera najbardziej efektownego tancerza i śpiewaka. Wybranek robi swoje i… przestaje interesować się partnerką. Witamy w codzienności! U większości rajskich ptaków cały trud wychowania potomstwa spada bowiem na samicę. Jako żywe legendy ptaki rajskie powinny delektować się kwiatowym nektarem… I rzeczywiście, robią tak, ale tylko nieliczne, i traktując go jedynie jako okazjonalny dodatek do diety. Większość jada zwyczajnie: owady i owoce, czasem nawet żaby i jaszczurki. Są takie, jak płatkonosy czarny i ognisty, które żywią się tylko owocami, ale są także typowi mięsożercy. Pomaga im w tym długi, zakrzywiony dziób, którym wyszukują bezkręgowce ukryte w próchniejącym drewnie. Z kolei owadożerne ozdobniki potrafią swym mocnym dziobem łupać w martwe pnie i gałęzie jak dzięcioły. Pośród rajskich ptaków nie wszystkie łamią tak drastycznie zasady równouprawnienia. Istnieje kilka gatunków (np. fałdowrony), których samce nie odróżniają się od samic. Najczęściej grzecznie żyją one w stałych związkach i wspólnie dbają o pisklęta. Bo i czym tacy panowie mieliby się popisywać podczas „skoków w bok”? Pozostają im tęskne spojrzenia w stronę krewniaków, którzy mogą sobie poszaleć. A ci nie próżnują, przekraczając wszelkie granice. Nawet, za przeproszeniem, międzygatunkowe! Rozochocone samce potrafią bowiem zawrócić w głowie „obcej” samiczce! Z jajek wykluwają się wówczas hybrydy – zjawisko dość rzadkie wśród zwierząt żyjących na wolności. Tymczasem w przypadku rajskich ptaków ornitolodzy doliczyli się ponad 20 typów takich krzyżówek. Wobec jurności cudowronek naukowcy mają kłopot z oceną ich różnorodności. W zależności od źródła można znaleźć informację o 35, 42 a nawet 44 gatunkach. Zamieszkiwanie niedostępnych gór okazało się świetnym patentem na przetrwanie w trudnych czasach. Ale większość rajskich ptaków dzieli swoje środowisko z człowiekiem. I teraz niespodzianka: zagrożone są jedynie 3 gatunki cudowronek. Ale nawet w ich przypadku sytuacja nie jest tragiczna. Jak to możliwe? Wcześnie objęto je ochroną. Dzięki brytyjskiemu Królewskiemu Towarzystwu Ochrony Ptaków i amerykańskiemu Audubon Society już w 1908 r. zakazano polowań na ptaki rajskie w celach eksportowych (wcześniej w samym Londynie sprzedawano do 40 tys. wypchanych osobników rocznie). W 1917 r. w Anglii zakazano importu „rajskich piór”. Pięć lat później polowań zabroniła Nowa Gwinea. Pozostała jedynie Indonezja, ale i ona 16 lat temu zakazała handlu tym towarem. Same cudowronki Natura też wyposażyła w zabezpieczenia przed ludźmi – np. wspomnianą już poligamię. Mimo że łupem myśliwych padała część samców, pozostałe mogły zapłodnić wiele samic. Oczywiście, największą wartość dla ludzi miały ptaki o najbardziej efektownym upierzeniu. Samce rajskich ptaków pełnię barw i kształtów piór pokazują zazwyczaj po 5. roku życia. Ale dojrzewają płciowo już jako dwulatki. Gdy więc w środowisku brakowało najbardziej dekoracyjnych starszych samców, samiczki brały mniej efektowny, młodszy „towar”. I tak rajskie ptaki przetrwały ponad 500 lat kontaktów z cywilizacją Zachodu.
Obiad z rekinami wielorybimi. Jak to jest karmić morskiego olbrzyma?
Ogromne rekiny wielorybie podpływają do sieci rybaków łowiących koło Nowej Gwinei, a ci rzucają czekającym olbrzymom smaczne kąski.
Ogromne rekiny wielorybie podpływają do sieci rybaków łowiących koło Nowej Gwinei, a ci rzucają czekającym olbrzymom smaczne kąski. Największa ryba oceanów długością dorównuje autokarowi, a ważyć może nawet 22,5 tony. W jej pysku zmieściłby się mały fiat. Choć rekin wielorybi, Rhinocodon typus, jest tak wyjątkowy, naukowcy wiedzą o nim bardzo mało. Rekin wielorybi – jak to ryba – oddycha skrzelami i jest zmiennocieplny. Przymiotnik w nazwie wziął się z jego rozmiarów, a także sposobu żerowania. To jeden z trzech zaledwie gatunków rekinów, które odżywiają się planktonem – tak jak wieloryby fiszbinowce. Suną powoli przez wodę z rozdziawioną paszczęką, odfiltrowując najróżniejszą jadalną drobnicę. Badanie tych olbrzymów jest trudne głównie dlatego, że niełatwo je znaleźć i śledzić. Znakując pojedyncze osobniki, naukowcy dowiedzieli się, że rekiny wielorybie wędrują całymi latami i pokonują w tym czasie tysiące kilometrów. Niekiedy jednak umykają obserwatorom na wiele tygodni, nurkując w głębiny, do 2 km. Nie mamy pojęcia, co wtedy robią. Nie wiadomo też, jak wygląda i gdzie się odbywa ich tarło ani jak i gdzie przychodzą na świat młode. Rekiny wielorybie to zazwyczaj samotnicy. W jednym zakątku wód indonezyjskich zachowują się jednak zupełnie nietypowo. Na przedstawionych tu zdjęciach, które zostały wykonane 20 km od brzegów Nowej Gwinei, widać grupę łagodnych olbrzymów tłoczącą się wokół rybaków i czekającą tuż pod powierzchnią na poczęstunek. Czasem podkradają połów z sieci, choć raz zachowując się, jak na rekiny przystało. Jennifer S. Holland / 2012
Dziewięć lat temu dwóch ludzi podjęło się niezwykłej misji. Chcieli jako pierwsi sporządzić dokumentację wszystkich 39 gatunków legendarnych rajskich ptaków. Po 18 wyprawach i wykonaniu blisko 40 tysięcy fotografii zadanie zostało wykonane.
Na Nowej Gwinei kangury wspinają się na drzewa, a motyle wielkości dużych talerzy śmigają po lesie deszczowym, w którym ssaki składające jaja taplają się w błocie. Żaby mają nosy jak Cyrano de Bergerac, a rzeki są pełne tęczowych ryb. Jednak żaden z cudów nowogwinejskiej przyrody nie zafascynował naukowców tak jak stworzenia, które XIX-wieczny przyrodnik Alfred Russel Wallace nazwał najbardziej niezwykłymi i najpiękniejszymi z pierzastych mieszkańców ziemi. Miał na myśli rajskie ptaki. 39 ich gatunków spotyka się tylko na Nowej Gwinei i kilku pobliskich obszarach. Mimo dziesięcioleci obserwacji i badań nikomu nie udało się zobaczyć ich wszystkich – aż do tej pory. W 2003 r. Edwin Scholes, ornitolog z Uniwersytetu Cornella, oraz Tim Laman, biolog i fotograf, rozpoczęli planowanie misji, której celem było wykonanie dokumentacji wszystkich gatunków rajskich ptaków. Zajęło im to osiem lat i wymagało podjęcia 18 wypraw w jedne z najbardziej egzotycznych obszarów naszej planety. Poprzez zdjęcia, filmy wideo i nagrania dźwiękowe (nie wspominając o staromodnych notatnikach) Scholes i Laman uwiecznili rytuały godowe i działania nieznane wcześniej nauce. Świat przyrody zna niewiele spektakli równie dziwacznych jak zachowania godowe samców z rodziny cudowronkowatych (Paradisaeidae). Eksplozje złotych piór, komiczne tańce, stosiny przypominające anteny robotów, opalizujące kryzy i bufki, kołnierze i wachlarze, a także kolory przyćmiewające wszelkie klejnoty – cała ta ekstrawagancja ma tylko jeden cel: zwrócenie uwagi tylu samic, ilu się da. Rajskie ptaki stanową skrajny przykład opisanej przez Karola Darwina teorii doboru płciowego – samice wybierają samców w oparciu o kilka pociągających cech, zwiększając tym samym szanse, że cechy te będą przekazywane z pokolenia na pokolenie. Na Nowej Gwinei obfitość pożywienia i niewielka liczba drapieżników umożliwiły ptakom rozkwit i wyolbrzymianie ich najbardziej atrakcyjnych cech do stopnia, który nawet pozbawieni polotu naukowcy nazwali absurdalnym. Jaskrawe pióra od tysięcy lat były cenione w Azji jako ozdoby. Łowcy, którzy w XVI w., sprzedawali pierwsze okazy Europejczykom, często usuwali skrzydła i nogi ptaków, by podkreślić pióra, dzięki czemu powstała opinia, że są to w dosłownym sensie ptaki bogów, fruwające w niebiosach bez żadnego spoczynku i czerpiące pożywienie z rajskich mgieł. W XXI w. Laman i Scholes postawili sobie za cel sporządzenie dokumentacji zachowań tych ptaków w sposób, jakiego nikt nigdy nie próbował – z perspektywy samic. Na wyspie Batanta, położonej na zachód od Nowej Gwinei, Laman wspiął się na wysokość 50 m, w korony lasu deszczowego, żeby sfotografować rytuał godowy cudowronki czerwonej. Na półwyspie Huon, jakieś 2 tys. km na wschód, przymocował do gałęzi drzewa aparat skierowany obiektywem w dół, aby okiem samicy popatrzeć na kolorowe pióra na piersiach i fascynującą baletową spódniczkę samca sześciopióra garbonosego. Badacze mieli już doświadczenia w tropikach, ale wszystkiego nie da się przewidzieć. Dwa razy dryfowali więc po morzu, gdy zawiodły silniki ich łodzi. Za elektryzujące chwile, takie jak pierwszy widok samca astrapii czarnej do góry nogami (w postawie godowej), musieli zapłacić 2 tys. godzin obserwacji i milczącego wyczekiwania w kryjówkach. Wypatrzenie niebiesko-czarnego fałdowrona lśniącego w czerwcu 2011 r. oznaczało koniec ich poszukiwań. Scholes i Laman liczą na to, że ich praca będzie sprzyjać ochronie przyrody na Nowej Gwinei, gdzie do tej pory siedliska ptaków były bezpieczne po prostu dzięki swemu oddaleniu. Jak napisał Wallace: Wygląda na to, że natura zrobiła wszystko, żeby te jej największe skarby nie straciły wartości poprzez to, że zbyt łatwo je zdobyć. Grant NGS Ten projekt został sfinansowany po części dzięki twojemu członkostwu w Towarzystwie National Geographic oraz współpracy z Laboratorium Ornitologii Uniwersytetu Cornella. Alfred Russel Wallace, badacz z XIX w., jako jeden z pierwszych obserwował rajskie ptaki w stanie dzikim. Podążając jego śladem, Tim Laman (u góry z prawej) i Edwin Scholes odwiedzili 51 miejsc. Na indonezyjskiej wyspie Waiego wypatrzyli latawca krasnogrzbietego, ptaka przypominającego klejnot. (Fot. Biblioteka Ksiąg Rzadkich i Rękopisów, Uniwersytet Columbia) Warto wiedzieć: Rajskie ptaki Spotyka się je tylko we wschodniej Australii, na Nowej Gwinei i okolicznych wyspach. Żyją na wielu wysokościach, od bagnistych nizin po wilgotne lasy w wysokich partiach gór, ponad 3500 m nad poziomem morza. Dzięki obfitości pożywienia, różnorodnym siedliskom i nielicznym drapieżnikom ta grupa ptaków mogła zróżnicować się mocno na drodze ewolucji. Jedne mają zaledwie 16, a inne aż 125 cm, są ptaki o burym upierzeniu i takie, które olśniewają barwami. Rajskie ptaki (Rys: Fernando G. Baptista; Fanna Gebreyesus; Źródła: Edwin Scholes; Tim Laman) DUMA TROPIKÓW Członkowie rodziny Paradisaeidae występują na niewielkim fragmencie globu obejmującym Nową Gwineę i kilka sąsiednich wysp oraz skrawki wschodniej Australii. DUMA TROPIKÓW (MAPY: MAGGIE SMITH; NG MAPS)
Dziewięć lat temu dwóch ludzi podjęło się niezwykłej misji. Chcieli jako pierwsi sporządzić dokumentację wszystkich gatunków legendarnych rajskich ptaków. Po 18 wyprawach i wykonaniu blisko 40 tysięcy fotografii zadanie zostało wykonane.
Na Nowej Gwinei kangury wspinają się na drzewa, a motyle wielkości dużych talerzy śmigają po lesie deszczowym, w którym ssaki składające jaja taplają się w błocie. Żaby mają nosy jak Cyrano de Bergerac, a rzeki są pełne tęczowych ryb. Jednak żaden z cudów nowogwinejskiej przyrody nie zafascynował naukowców tak, jak stworzenia, które XIX-wieczny przyrodnik Alfred Russel Wallace nazwał najbardziej niezwykłymi i najpiękniejszymi z pierzastych mieszkańców ziemi. Miał na myśli rajskie ptaki. 39 ich gatunków spotyka się tylko na Nowej Gwinei i kilku pobliskich obszarach. Mimo dziesięcioleci obserwacji i badań nikomu nie udało się zobaczyć ich wszystkich – aż do tej pory. W 2003 r. Edwin Scholes, ornitolog z Uniwersytetu Cornella, oraz Tim Laman, biolog i fotograf, rozpoczęli planowanie misji, której celem było wykonanie dokumentacji wszystkich gatunków rajskich ptaków. Zajęło im to osiem lat i wymagało podjęcia 18 wypraw w jedne z najbardziej egzotycznych obszarów naszej planety. Poprzez zdjęcia, filmy wideo i nagrania dźwiękowe (nie wspominając o staromodnych notatnikach) Scholes i Laman uwiecznili rytuały godowe i działania nieznane wcześniej nauce. Świat przyrody zna niewiele spektakli równie dziwacznych jak zachowania godowe samców z rodziny cudowronkowatych (Paradisaeidae). Eksplozje złotych piór, komiczne tańce, stosiny przypominające anteny robotów, opalizujące kryzy i bufki, kołnierze i wachlarze, a także kolory przyćmiewające wszelkie klejnoty – cała ta ekstrawagancja ma tylko jeden cel: zwrócenie uwagi tylu samic, ilu się da. Rajskie ptaki stanową skrajny przykład opisanej przez Karola Darwina teorii doboru płciowego – samice wybierają samców w oparciu o kilka pociągających cech, zwiększając tym samym szanse, że cechy te będą przekazywane z pokolenia na pokolenie. Na Nowej Gwinei obfitość pożywienia i niewielka liczba drapieżników umożliwiły ptakom rozkwit i wyolbrzymianie ich najbardziej atrakcyjnych cech do stopnia, który nawet pozbawieni polotu naukowcy nazwali absurdalnym. Jaskrawe pióra od tysięcy lat były cenione w Azji jako ozdoby. Łowcy, którzy w XVI w., sprzedawali pierwsze okazy Europejczykom, często usuwali skrzydła i nogi ptaków, by podkreślić pióra, dzięki czemu powstała opinia, że są to w dosłownym sensie ptaki bogów, fruwające w niebiosach bez żadnego spoczynku i czerpiące pożywienie z rajskich mgieł. W XXI w. Laman i Scholes postawili sobie za cel sporządzenie dokumentacji zachowań tych ptaków w sposób, jakiego nikt nigdy nie próbował – z perspektywy samic. Na wyspie Batanta, położonej na zachód od Nowej Gwinei, Laman wspiął się na wysokość 50 m, w korony lasu deszczowego, żeby sfotografować rytuał godowy cudowronki czerwonej. Na półwyspie Huon, jakieś 2 tys. km na wschód, przymocował do gałęzi drzewa aparat skierowany obiektywem w dół, aby okiem samicy popatrzeć na kolorowe pióra na piersiach i fascynującą baletową spódniczkę samca sześciopióra garbonosego. Badacze mieli już doświadczenia w tropikach, ale wszystkiego nie da się przewidzieć. Dwa razy dryfowali więc po morzu, gdy zawiodły silniki ich łodzi. Za elektryzujące chwile, takie jak pierwszy widok samca astrapii czarnej do góry nogami (w postawie godowej), musieli zapłacić 2 tys. godzin obserwacji i milczącego wyczekiwania w kryjówkach. Wypatrzenie niebiesko-czarnego fałdowrona lśniącego w czerwcu 2011 r. oznaczało koniec ich poszukiwań. Scholes i Laman liczą na to, że ich praca będzie sprzyjać ochronie przyrody na Nowej Gwinei, gdzie do tej pory siedliska ptaków były bezpieczne po prostu dzięki swemu oddaleniu. Jak napisał Wallace: Wygląda na to, że natura zrobiła wszystko, żeby te jej największe skarby nie straciły wartości poprzez to, że zbyt łatwo je zdobyć.
Indonezja leży na 17 tys. wysp, w jej wypadku pojęcie narodowej kuchni należy więc traktować umownie. Podstawowym składnikiem większości potraw jest mleczko kokosowe – właściwie używa się go zamiast wody.
Na Indiach kończy się świat dobrze nam znanych przypraw w proszku, a zaczyna bogactwo aromatycznych past, które charakteryzują kuchnię Indonezji. Są one zawsze przygotowywane ze świeżych składników, ucieranych w drewnianych lub kamiennych moździerzach (tzw. ulekanach). Najważniejsze z nich to: galangal (kłącze podobne do imbiru), trawa cytrynowa, liście kaffiru (tzw. drzewo gorzkiej cytryny), imbir, tumerik (kłącze o pomarańczowym wnętrzu), tamaryszek ( jadalny dopiero w połączeniu z innymi składnikami), bazylia i kolendra (nie mają nic wspólnego z naszymi ziołami). W kuchni często używa się past bumbu – nazwa pochodzi od dźwięku rozchodzącego się podczas rozcierania składników w ulekanach: bum- bum- bum. Jedną z takich past jest kari (nie mylić z curry), zielone, żółte lub czerwone – w zależności od gatunku użytych papryczek chili. Dodaje się je do dań na bazie mleczka kokosowego. Z kolei sambal – również zawierający chili (odmiana królewska łączy aż 20 rodzajów) – dodawany jest do wszystkiego. Od ilości zawartej w nim papryczki zależy, czy potrawa będzie pikantna, czy łagodna. Do wielu smażonych i duszonych dań podaje się ketjap manis, słodki sos sojowy z orzechami i cukrem palmowym. Popularne przyprawy to także trasi (pasta krewetkowa) i sos rybny. Obie (nim trafiły na taśmy produkcyjne fabryk) powstawały w specyficznych warunkach: w przypadku trasi głowy, pancerzyki i ogony krewetek wrzucano do wykopanego na plaży dołu i przykrywano deską bądź muślinem. Po trzech miesiącach sfermentowane odpadki zmieniały się w jednolitą substancję, z której po wysuszeniu robiono pastę. Na patelni zaczynała wydzielać intensywny aromat. Każdemu, kto teraz chce się zmierzyć ze smakami Indonezji we własnej kuchni, życzymy salamat makan – smacznego. Warto wiedzieć Indonezyjczycy stołują się na ulicach. Większości osób nie stać na gotowanie w domu, a kuchnia z warugów, pospolitych jadłodajni, jest tania. Potrawy można kupić za mniej niż dolara, a za 2–3 dolary – zjeść obfity obiad. Dania nie są przypisane do poszczególnych pór dnia – można zjeść to samo na śniadanie, obiad czy kolację. Używa się sztućców, ale jedzenie rękami nikogo nie dziwi. Co więcej, miejscowi głęboko wierzą, że wtedy potrawy dużo lepiej smakują. Uwaga: nie należy jeść lewą ręką i nie wypada odmawiać, gdy częstują.