National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-05-11T11:33:20.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Znalazł złoto podczas spaceru. To unikatowe okucie miecza, które było darem dla bóstw
items: Sensacyjne odkrycie w Norwegii. Pochówek, który zmienia historię wikingów
items: Naukowcy odtworzyli twarz średniowiecznej staruszki. Żyła 800 lat temu w Norwegii
items: Zamiast świętować, wybierają kryminały. Zaskakująca wielkanocna tradycja z Norwegii
items: Piramida z błota i drewna. Zagadka największego kurhanu Skandynawii rozwiązana?
items: Rośnie moda na „coolcation”. Latem tego roku turyści ruszą do Skandynawii
items: Nuklearne torpedy i reaktor w Morzu Norweskim. Z wraku radzieckiego okrętu wyciekają radioaktywne zanieczyszczenia
items: Najbardziej zielone miasto świata. W tej europejskiej stolicy natura jest na wyciągnięcie ręki
items: Valhalla stanowi centrum potęgi Odyna. Zamiast odpoczynku na bohaterów czeka tam wieczny trening i ostateczne poświęcenie
items: Chopin w wiecznej zmarzlinie. Polska kultura została zabezpieczona na tysiąc lat
items: Tym statkiem wikiński władca Norwegii popłynął do Walhalli. Dawne tradycje szkutnicze są tu wciąż żywe
items: Archeolożka znalazła średniowieczny pierścień o „magicznych” właściwościach. „Pozostaje chyba skończyć karierę”
items: Dlaczego wikingowie zniknęli z Grenlandii? Naukowcy mają nowe tropy
items: Ten wyjątkowy hotel istnieje tylko przez kilka miesięcy. Każdego roku jest inny
items: Wróble z Norwegii ratują życie innych zwierząt. Wielka misja niewielkich ptaków
items: Muszle i skrzydła ptaków w grobie kobiety z epoki wikingów. „Najbardziej niezwykła rzecz”
items: LOT otwiera bramę do krainy fiordów! Nowe połączenie Warszawa–Stavanger już działa
items: Verdens Ende, czyli norweski „koniec świata”. Wzdłuż cieśniny Oslofjorden
items: Podziemna twierdza danych. Na wybrzeżu Norwegii, głęboko pod ziemią, pracuje najnowocześniejszy komputer świata
items: Najlepsze miejsca do życia na emeryturze. Oto kraje, w których seniorzy naprawdę odpoczywają
items: Norweski raj zagrożony. Turystyka wymyka się spod kontroli
items: Odkryli zaginione miasto pod polem uprawnym. Pomocny był georadar
items: Zagłębie średniowiecznych skórzanych toreb pod szkołą. Niezwykłe odkrycie z Oslo
items: Rekin nie do końca grenlandzki? Słynny polarny drapieżnik ma „przedszkole” znacznie bliżej nas
items: Ten słodziak to kandydat na najmłodszego ssaka naszej planety. Powstał bardzo niedawno

Znalazł złoto podczas spaceru. To unikatowe okucie miecza, które było darem dla bóstw
type: item
date: 2026-05-11T11:30:13.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: norwegia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: religie
subject: skandynawia
subject: wierzenia
subject: złoto
description: Podczas porannego spaceru w Sandnes w Norwegii mężczyzna natrafił na skarb. Szanse na jego odnalezienie były niewielkie, bo jest on wielkości typowego pendrive’a. To okucie pochwy miecza sprzed 1500 lat wykonano z czystego złota. Artefakt daje nam wgląd w ówczesne wierzenia.
encoded: To miał być zwykły poranny spacer. Aż do momentu, w którym mężczyzna kątem oka dostrzegł błysk w ziemi wśród korzeni powalonego drzewa w szczelinie skalnej. Okazało się, że to ważące 33 gramy złote okucie miecza należące do potężnego wodza. Do tej pory naukowcy naliczyli z całej północnej Europy zaledwie kilkanaście tego typu przedmiotów. Ważny moment w historii Skandynawii Okres wędrówek ludów, datowany w Norwegii na V i VI wiek n.e., był czasem dynamicznych przemian społecznych i politycznych. W tym okresie formowały się lokalne centra władzy, a elity manifestowały swój status poprzez posiadanie cennych przedmiotów wykonanych ze złota i srebra. Okolice dzisiejszego Sandnes, a konkretnie rejon Hove w południowo zachodniej Norwegii, stanowiły wówczas istotny punkt na mapie regionu, o czym świadczą wcześniejsze odkrycia archeologiczne, takie jak srebrne naszyjniki czy kotły z brązu. Były to jednak trudne czasy. Naukowcy twierdzą, że VI wiek przyniósł uciążliwe nieurodzaje i kryzysy, które skłaniały ówczesnych mieszkańców do szukania pomocy u bóstw. Składano im ofiary. Kunszt sprzed półtora tysiąca lat Analizą oraz zabezpieczeniem złotego zabytku zajmował się zespół ekspertów z Muzeum Archeologicznego Uniwersytetu w Stavanger, do którego zgłosił się szczęśliwy odkrywca. Artefakt z Sandnes to popis kunsztu dawnych rzemieślników. Okucie ma sześć centymetrów szerokości, około dwóch wysokości i zaledwie kilka milimetrów grubości. Powierzchnia złotego przedmiotu pokryta jest misterni ornamentyką filigranową oraz motywami zwierzęcymi, typowymi dla sztuki tamtego okresu. Eksperci wskazują, że na zdobieniach można dostrzec stylizowane profile głów zwierzęcych lub hybrydowe postacie łączące cechy ludzkie i zwierzęce. Wódz z Hove W przeciwieństwie do wielu podobnych przedmiotów, które często nie noszą śladów użycia, okucie z Austrått jest wyraźnie wytarte. Sugeruje to, że miecz, którego częścią było to złote zdobienie, był faktycznie noszony i używany przez lokalnego przywódcę.…

zloto-26a6279.jpg
width: 1575
height: 1050

Sensacyjne odkrycie w Norwegii. Pochówek, który zmienia historię wikingów
type: item
date: 2026-04-20T08:33:58.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: grób
subject: norwegia
subject: wikingowie
description: Zanim pojawili się wikingowie, w Skandynawii istniała już tradycja pochówków okrętowych. Nowe odkrycie z kurhanu Herlaugshaugen w Norwegii pokazuje, że początki tego rytualnego pogrzebu sięgają znacznie wcześniej, niż dotąd sądzono.
encoded: W powszechnym wyobrażeniu pochówek wikińskiego wodza jest bardzo widowiskowy. Ciało zostaje złożone do ozdobnego statku. Na jego torsie spoczywa miecz, który trzyma oburącz. Wokół niego leżą przedmioty przypominające o jego dawnej chwale. Grupa mężczyzn popycha łódź, która powoli odpływa w stronę zachodzącego słońca. Łucznik stojący na klifie podpala strzałę, naciąga cięciwę, a następnie oddaje strzał. Pocisk bezbłędnie trafia w pokład, który zapala się po kilku sekundach. Tak kończy się ziemska droga skandynawskiego wojownika, który na swojej płonącej łodzi odpływa w zaświaty. Jak naprawdę wyglądały pogrzeby wikingów? Takie obrazy utrwaliły się w filmach i serialach o wikingach, choć rzeczywistość była bardziej złożona. Pochówki łodziowe rzeczywiście należały do ważnych elementów kultury elit Skandynawii, jednak w wielu przypadkach odbywały się na lądzie, w kurhanach, a nie na otwartym morzu. Przez długi czas archeolodzy zakładali, że monumentalne pochówki okrętowe są zjawiskiem charakterystycznym dla wczesnej epoki wikingów, rozwijającym się głównie od VIII–IX wieku. Jednak nowe badania kurhanu Herlaugshaugen, jednego z największych w Norwegii, położonego na niewielkiej wyspie u wybrzeży Namdalen, pokazują, że ta tradycja była znacznie starsza i bardziej złożona, niż dotąd przypuszczano. Jak wynika z analizy opublikowanej w czasopiśmie naukowym „Antiquity”, w kopcu grobowym odkryto ślady konstrukcji drewnianej oraz żelazne nity. Archeolodzy twierdzą, że są to pozostałości po statku datowanym na koniec VII lub początek VIII wieku. Odkrycie, które zmienia historię wikingów To oznacza, że jest to prawdopodobnie jeden z najwcześniejszych znanych pochówków łodziowych w Skandynawii, jeszcze sprzed pełnym ukształtowaniem się tzw. „epoki wikingów”. W praktyce oznacza to, że nie mamy do czynienia z nagłym pojawieniem się tej tradycji, lecz z procesem stopniowego rozwoju i rozpowszechniania się idei monumentalnego pochówku elit morskich. Kurhan Herlaugshaugen miał być miejs…

statek-pochowek-6eda9bf.jpg
width: 1280
height: 633

Naukowcy odtworzyli twarz średniowiecznej staruszki. Żyła 800 lat temu w Norwegii
type: item
date: 2026-04-15T09:49:54.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: Edukacja
subject: kobiety
subject: norwegia
subject: rekonstrukcja
subject: Społeczeństwo
subject: średniowiecze
description: Jak wyglądała kobieta w średniowieczu? Dzięki archeologom i technologii 3D możemy dziś zobaczyć twarz Tory sprzed ponad 800 lat. Rekonstrukcja robi ogromne wrażenie.
encoded: Spis treści: Realistyczny model średniowiecznej staruszki Co wiemy na temat życia Tory z Trondheim Za rekonstrukcję kobiety odpowiadają wybitni artyści Kolejna ciekawostka z Norwegii. Badacze z Norweskiego Uniwersytetu Naukowo-Technicznego w Trondheim (NTNU) stworzyli niedawno realistyczny, trójwymiarowy model kobiety, która żyła w Norwegii prawie 800 lat temu. Do stworzenia tej niezwykłej rekonstrukcji naukowcy wykorzystali jej kości, które odnaleziono w Trondheim. Tora, bo tak nazwano tę kobietę, w chwili śmierci miała 65 lat. Realistyczny model średniowiecznej staruszki – Zastanawiam się, co mogłaby pomyśleć, gdyby 800 lat temu powiedziano jej, że któregoś dnia stanie się główną atrakcją muzeum – mówi Ellen Grav, archeolożka, która brała udział w tworzeniu rekonstrukcji. Kobieta, którą widać w postaci pełnowymiarowego modelu 3D jest uśmiechniętą staruszką, która podpiera się na drewnianym kiju. Ma na sobie pomarańczową suknię oraz lekkie buty. – Chcieliśmy pokazać każdemu, kto przyjdzie na spotkanie z Torą, że średniowiecze nie było wyłącznie okresem w historii Europy. Powstawało wtedy przecież wiele przełomowych dla ludzkości wynalazków. Ta starsza kobieta mogła ciężko pracować, ale na pewno były chwile, w których była szczęśliwa. Chcieliśmy, żeby ludzie zobaczyli ją właśnie z uśmiechem na twarzy – mówi prof. Ellen Grav. Co wiemy na temat życia Tory z Trondheim Tora urodziła się pod koniec XIII wieku w Trondheim, w środkowej Norwegii. Miasto zamieszkiwało wówczas ok. 4000 osób, głównie kupcy i rzemieślnicy. Prof. Ellen Grav uważa, że w tamtym okresie był to spory i dobrze funkcjonujący ośrodek miejski. Kobieta została pochowana na średniowiecznym cmentarzu przy głównej ulicy Kaupmannastretet. Jej szczątki odkopano w latach 70. XX wieku. Badacze twierdzą, że staruszka prawdopodobnie pochodziła z kupieckiej rodziny. – Na ulicy Kaupmannastretet mieszkali głównie rzemieślnicy, którzy sprzedawali swoje towary na straganach obok domów, zwróconych w stronę drogi. Zakła…

sredniowieczna-staruszka-2c39a9b.png
width: 2160
height: 1440

Zamiast świętować, wybierają kryminały. Zaskakująca wielkanocna tradycja z Norwegii
type: item
date: 2026-04-04T08:46:09.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Kierunki
subject: Lifestyle
subject: Traveler
subject: kryminologia
subject: książki
subject: morderstwa
subject: norwegia
subject: wielkanoc
description: W Polsce Wielkanoc kojarzy się przede wszystkim z czasem spędzanym w gronie rodziny, święconką i wspólnymi posiłkami. Tymczasem w innych krajach świąteczne zwyczaje mogą wyglądać zupełnie inaczej. W Norwegii jednym z najbardziej charakterystycznych elementów tego okresu jest… czytanie kryminałów.
encoded: Osoby odwiedzające Norwegię w okresie Wielkanocy mogą być zaskoczone nietypową atmosferą – miasta pustoszeją, a wielu mieszkańców wyjeżdża do górskich domków lub odosobnionych chat. To właśnie tam oddają się jednej z najbardziej rozpoznawalnych tradycji tego kraju, znanej jako påskekrim. Oznacza ona dosłownie „wielkanocny kryminał” i polega na czytaniu powieści detektywistycznych, oglądaniu seriali kryminalnych czy słuchaniu słuchowisk o tej tematyce. Zwyczaj ten jest na tyle popularny, że w tym okresie całe norweskie media – od książek po telewizję – podporządkowane są właśnie temu gatunkowi. Skąd wzięło się påskekrim? Historia wielkanocnych kryminałów Nietypowy zwyczaj w Norwegii ma swoje korzenie w wydarzeniu sprzed ponad stu lat i – co istotne – nie narodził się jako tradycja religijna czy ludowa, lecz jako efekt przemyślanej kampanii marketingowej. W 1923 roku ukazała się powieść „Bergenstoget plyndret i natt” („Pociąg z Bergen został splądrowany tej nocy”), inspirowana amerykańskimi westernami i opowiadająca historię napadu na pociąg przemierzający górskie tereny między Oslo a Bergen. Aby przyciągnąć uwagę czytelników, wydawcy zdecydowali się na nietypowy zabieg – tytuł książki został opublikowany na pierwszej stronie gazety w formie przypominającej sensacyjny nagłówek. Wielu odbiorców uznało go za prawdziwą informację, co wywołało duże poruszenie i natychmiast skierowało uwagę na samą powieść. Książka szybko stała się bestsellerem, a jej popularność zbiegła się z okresem wielkanocnym, kiedy Norwegowie tradycyjnie wyjeżdżają poza miasta – często do górskich chat, gdzie spędzają czas w spokojnej, odizolowanej atmosferze. Takie warunki sprzyjały lekturze, a historie kryminalne idealnie wpisywały się w klimat długich, jeszcze chłodnych wieczorów. Z biegiem lat wydawcy zaczęli świadomie wykorzystywać ten moment, publikując nowe tytuły właśnie w okresie świątecznym i stopniowo utrwalając skojarzenie Wielkanocy z kryminałami. W kolejnych dekadach zwyczaj ten rozszer…

GettyImages-1856035892-e0a2af2.jpg
width: 6720
height: 4480

Piramida z błota i drewna. Zagadka największego kurhanu Skandynawii rozwiązana?
type: item
date: 2026-03-31T06:01:47.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: norwegia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: skandynawia
subject: wierzenia
description: W olbrzymim kopcu, zlokalizowanym niedaleko Oslo w Norwegii, archeolodzy nigdy nie odkryli szczątków ludzkich. Sądzono jednak, że jest to grobowiec. Teraz naukowcy wysunęli nową koncepcję na temat jego funkcji: wzniesienie największego kurhanu w Skandynawii było odpowiedzią na gigantyczną katastrofę, związaną z erupcją wulkanu.
encoded: Według nowoczesnych pomiarów wykonanych z pomocą lotniczego skanowania laserowego nadziemna część kurhanu Raknehaugen ma blisko 95 metrów średnicy oraz 13 metrów wysokości powyżej otaczającego go terenu. Naukowcy sugerują, że w momencie wzniesienia kurhan był nieco węższy, ale wyższy – miał mieć 77 metrów średnicy i około 15 metrów wysokości. Do jego budowy zużyto ogromną ilość materiału, w tym około 25 000 kłód i gałęzi drewna sosnowego oraz liściastego. Szacuje się, że w proces wznoszenia monumentu mogło być zaangażowanych od 450 do 600 osób. Grobowiec władcy? Przez dekady wierzono, że Raknehaugen wzniesiono dla potężnego wodza żyjącego w VI wieku. Jednak pod tysiącami ton ziemi i drewna archeolodzy nigdy nie znaleźli żadnego ciała. Najnowsze badania sugerują, że ten gigantyczny kopiec był czymś znacznie bardziej dramatycznym: zbiorową, rytualną odpowiedzią na katastrofę, która dosłownie zburzyła świat ówczesnych ludzi. Nową koncepcję przedstawił Lars Gustavsen z Norweskiego Instytutu Badań nad Dziedzictwem Kulturowym (NIKU). Mroczny świt nowej ery W połowie VI wieku Skandynawia przypominała scenę z mrocznego filmu o końcu świata. Około 536 roku naszej ery potężne erupcje wulkaniczne wyrzuciły w powietrze tyle pyłu, że słońce z trudem przebijało się przez atmosferę. Taka sytuacja trwała przez kilkanaście lat. Zbiory marniały, a głód i choroby dziesiątkowały populację. Ludzie, zamiast uprawiać zboże, musieli przestawić się na hodowlę zwierząt, co drastycznie zmieniło ich otoczenie. Wypas bydła odsłonił zbocza gór z roślinności, która wcześniej zatrzymywała wodę. Ziemia, nasiąknięta ulewnymi deszczami, stała się niestabilna. W takich okolicznościach, około 551 roku, wzniesiono Raknehaugen. Gigantyczna konstrukcja bez lokatora Wnętrze kopca przypomina gigantyczną, warstwową konstrukcję z gliny, piasku i drewna. Wykorzystano tam blisko 25 tysięcy kłód. Drewno ułożono w skomplikowane warstwy, tworząc strukturę przypominającą namiot lub piramidę. Niektóre pnie wyglądały…

kurhan-bb49c30.jpg
width: 1688
height: 1125

Rośnie moda na „coolcation”. Latem tego roku turyści ruszą do Skandynawii
type: item
date: 2026-03-28T12:44:59.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: finlandia
subject: islandia
subject: norwegia
subject: skandynawia
subject: trendy
subject: wakacje
description: Wakacje w chłodniejszym klimacie zyskują na znaczeniu i wszystko wskazuje na to, że trend tzw. coolcation utrzyma się także w 2026 roku. Coraz więcej turystów rezygnuje z upalnych kierunków, takich jak Grecja, Hiszpania, Włochy czy Portugalia, na rzecz destynacji oferujących niższe temperatury i większy komfort zwiedzania. Wraz ze wzrostem zainteresowania pojawia się jednak pytanie, czy rosnący napływ turystów nie doprowadzi do przeciążenia popularnych kierunków północy Europy.
encoded: Zmieniające się warunki klimatyczne oraz coraz częstsze fale upałów w południowej części kontynentu sprawiają, że podróżni zaczynają szukać alternatywy dla tradycyjnych wakacyjnych destynacji. W efekcie na znaczeniu zyskują kraje nordyckie, takie jak Norwegia, Finlandia czy Islandia, które oferują łagodniejsze temperatury, rozległe przestrzenie i bliskość natury. Z analiz branżowych wynika, że zainteresowanie podróżami do regionu Skandynawii może w 2026 roku wzrosnąć nawet o około 35%, co pokazuje skalę zmiany preferencji turystów. Coolcation przestaje być niszową alternatywą, a staje się pełnoprawnym trendem wakacyjnym. Co sprawia, że północ Europy przyciąga coraz więcej podróżnych właśnie latem? Coolcation w Skandynawii – dlaczego północ Europy przyciąga latem? Letnie podróże do północnej części Europy coraz częściej przybierają formę aktywnego obcowania z naturą, zamiast klasycznego wypoczynku w kurortach. Regiony takie jak Norwegia, Finlandia czy Islandia oferują wyjątkową różnorodność krajobrazów i możliwości spędzania czasu – od wędrówek wzdłuż fiordów, przez wyprawy na lodowce, po obserwację dzikiej przyrody w jej naturalnym środowisku. To propozycja dla osób, które oczekują od wyjazdu czegoś więcej niż tylko wysokich temperatur i zatłoczonych plaż. Jak podkreśla Andy Marsh, założyciel biura podróży Polar Escapes: „Wiele razy obserwowaliśmy turystów, którzy celowo wybierali Svalbard w środku lata, aby doświadczyć lodu, lodowców i niskich temperatur, podczas gdy reszta południowej Europy zmagała się z falą upałów”. W praktyce oznacza to wyraźne przesunięcie preferencji – podróżni coraz częściej wybierają kierunki, które oferują odmienne warunki i bardziej zróżnicowane doświadczenia. Dodatkowym atutem jest fakt, że w miesiącach letnich wiele trudno dostępnych wcześniej obszarów staje się w pełni osiągalnych dla odwiedzających. Przykładem jest północna Islandia z rejonem jeziora Myvatn, gdzie można podziwiać surowe, wulkaniczne krajobrazy. Jednocześnie zjawisko …

coolcation-a71b382.jpg
width: 8164
height: 5488

Nuklearne torpedy i reaktor w Morzu Norweskim. Z wraku radzieckiego okrętu wyciekają radioaktywne zanieczyszczenia
type: item
date: 2026-03-24T12:40:05.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
subject: norwegia
subject: wrak statku
subject: związek radziecki
description: W kwietniu 1989 roku radziecki atomowy okręt podwodny K-278 „Komsomolec” zatonął w Morzu Norweskim, 180 km od Wyspy Niedźwiedzia. Od tamtej pory z wraku wydostają się materiały radioaktywne. Według ostatnich badań, jego reaktor ulega degradacji i okresowo uwalnia chmury materiału radioaktywnego do wody.
encoded: K-278 „Komsomolec” był jedną z najbardziej zaawansowanych jednostek podwodnych, jakie kiedykolwiek zbudowano. Kadłub statku wykonano z wytrzymałego tytanu, co pozwalało jednostce na wyjątkowo duże zanurzenie, dochodzące nawet do 1000 metrów. To sprawiało, że okręt był praktycznie poza zasięgiem wielu ówczesnych torped i sonarów NATO i mógł być używany jako tajna platforma strategiczna. Należał do okrętów testujących nową technologię. A choć był bardzo zaawansowany, to jak się okazało, również podatny na awarie. Podwodny pożar i zatonięcie Komsomolca 7 kwietnia 1989 roku, podczas powrotu przez Morze Norweskie do bazy na Półwyspie Kolskim, na okręcie wybuchł pożar. „Komsomolec” znajdował się wówczas na głębokości około 385 metrów. Ogień szybko się nasilił, ponieważ uszkodzone zawory uwolniły sprężone powietrze, a dodatkowo płomienie podsycał wyciek oleju. Próba ugaszenia pożaru freonem nie powiodła się, a temperatura wzrosła do 800–900 st. Celsjusza. Mimo zamknięcia grodzi ogień rozprzestrzenił się do kolejnego przedziału i całkowicie wymknął się spod kontroli. W efekcie wyłączono turbiny i reaktor, co pozbawiło okręt głównego źródła zasilania. Ponad połowa załogi okrętu nie przeżyła katastrofy, a sam statek osiadł w permanentnej ciemności na głębokości 1680 metrów. Reaktor atomowy i nuklearne torpedy na dnie W związku z tym, że okręt miał napęd atomowy, a do jego uzbrojenia należały dwie torpedy nuklearne, wrak jest stale monitorowany. Monitoring wykazuje okresowe wycieki promieniotwórcze. Wczesne badania zarejestrowały poważne uszkodzenia okrętu – kadłub był pęknięty, a woda morska miała kontakt z torpedami jądrowymi. W 1994 roku przeprowadzono prace uszczelniające uszkodzony przedział torpedowy i od tego czasu nie ma dowodów na wyciek plutonu do otoczenia. Jednak coroczne badania prowadzone przez rząd Norwegii wykrywały w wodzie wokół okrętu radioaktywne izotopy cezu. Radioaktywne substancje rozprzestrzeniają się w wodzie Najnowsze wyniki specjalistycznych badań pr…

Mikeclasssubmarine-07918a9.jpg
width: 2892
height: 1197

Najbardziej zielone miasto świata. W tej europejskiej stolicy natura jest na wyciągnięcie ręki
type: item
date: 2026-03-22T08:57:36.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: europa
subject: miasta
subject: norwegia
subject: oslo
subject: parki
subject: ranking
description: Coraz więcej osób, zmęczonych tempem życia i nadmiarem betonu, szuka wytchnienia w otoczeniu natury. Zieleń, przestrzeń i czyste powietrze stają się dziś jednym z najważniejszych kryteriów wyboru miejsca do życia i podróżowania. Niektóre miasta potrafią jednak połączyć intensywne życie miejskie z bliskością przyrody. Które z nich uznano zatem za najbardziej zielone na świecie?
encoded: Współczesne trendy podróżnicze wyraźnie pokazują, że coraz większe znaczenie ma kontakt z naturą – także w przestrzeni miejskiej. Miasta, które oferują nie tylko zabytki i infrastrukturę, ale również rozległe tereny zielone, parki i dostęp do świeżego powietrza, zyskują na popularności zarówno wśród turystów, jak i mieszkańców. Choć przez lata dominowało przekonanie, że intensywny rozwój urbanistyczny musi oznaczać ograniczenie przestrzeni naturalnych, dziś coraz więcej metropolii udowadnia, że oba te światy mogą się uzupełniać. Lider zielonego stylu życia w Europie Potwierdzają to także analizy ekspertów branży turystycznej. W najnowszym zestawieniu przygotowanym przez Iglu Cruise porównano miasta pod kątem udziału terenów zielonych, jakości powietrza oraz dostępności przestrzeni publicznych sprzyjających wypoczynkowi. Na tej podstawie powstał ranking miejsc, w których natura jest integralną częścią codziennego życia – a na jego czele znalazło się jedno z europejskich miast, które szczególnie wyróżnia się pod tym względem. Na pierwszym miejscu zestawienia znalazło się Oslo – stolica Norwegii, która zdobyła 77,3 pkt i wyróżniła się przede wszystkim wyjątkową dostępnością terenów zielonych oraz wysoką jakością powietrza. To miasto, w którym przyroda przenika przestrzeń miejską i towarzyszy mieszkańcom na co dzień, tworząc spójną i dobrze zaplanowaną tkankę urbanistyczną. Szacuje się, że aż 95% osób żyjących w Oslo ma dostęp do terenów zielonych w promieniu 300 metrów od miejsca zamieszkania, co sprawia, że kontakt z naturą nie wymaga planowania ani dłuższych podróży – wystarczy krótki spacer. Oslo jako najbardziej zielone miasto świata. Natura na wyciągnięcie ręki Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów miejskiej polityki ekologicznej są tzw. „parki kieszonkowe”, czyli niewielkie, często kameralne przestrzenie zielone tworzone m.in. w miejscach dawnych parkingów. Inicjatywa ta rozwijana jest przy współudziale mieszkańców i stanowi przykład konsekwentnego o…

zielone-miasta-4f9d70a.jpg
width: 8192
height: 5464

Valhalla stanowi centrum potęgi Odyna. Zamiast odpoczynku na bohaterów czeka tam wieczny trening i ostateczne poświęcenie
type: item
date: 2026-03-07T11:59:26.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: mity
subject: norwegia
subject: średniowiecze
subject: wikingowie
description: Valhalla, magiczna kraina, gdzie Odyn gromadzi ogromną armię i karmi wojowników dzikiem, jest jednym z najważniejszych składników nordyckiej mitologii – pięknej i fascynującej, ale także mrocznej i przerażającej. Powszechnie jest przedstawiana jako miejsce wiecznego szczęścia wikingów. Jednak rzadko wspomina się, że dla wojownika nagrodą nie był odpoczynek, a wieczna wojna, będąca niczym innym, jak przygotowaniem do ostatecznego poświęcenia.
encoded: Spis treści: Złote serce Asgardu Konstrukcja z oręża Mieszkańcy Valhalli Rutyna w krainie bogów i bohaterów Współczesna kultura – od oper Wagnera, po komiksowe uniwersa i gry wideo – zredukowała obraz Valhalli do „wikińskiego raju”, pełnego piwa i romantycznej walki. Należy jednak podkreślić, że rzeczywista, czyli zgodna z pierwotnym mitem, natura tego miejsca jest znacznie bardziej złożona i mroczniejsza, niż mogłoby się wydawać. Bez współczesnych naleciałości dom poległych wojowników jawi się jako gigantyczne koszary, twierdza ostatecznej obrony i polityczne centrum, w którym Odyn gromadzi zasoby na dzień sądu. Złote serce Asgardu Według przekazów zawartych w mitologii nordyckiej, Valhalla nie unosi się w próżni. Źródła precyzyjnie osadzają ją w geografii Asgardu, świata bogów Aesirów. „Grímnismál”, pieśń w której Odyn wyjawia tajniki kosmosu, wskazuje, że Valhalla znajduje się w krainie zwanej Glaðsheimr. Pod tą nazwą kryje się piąta z wymienianych w poemacie niebiańskich siedzib, opisywana jako „rozciągająca się szeroko” i „jaśniejąca złotem”. Snorri Sturluson w „Gylfaginning” dopowiada, że Glaðsheimr to nie tylko parcela pod Valhallę. Kraina ta jest miejscem zgromadzeń rady bogów, zawierającym trzynaście wysokich tronów dla Aesirów – męskich bóstw. Oznacza to, że koszary armii Odyna nie zostały zepchnięte na peryferia Asgardu, a stanowią jego administracyjne i reprezentacyjne centrum. Siedziba Wszechojca sąsiaduje z Vingólf, salą zgromadzeń bogiń. Sugeruje to, że wojna, która w nordyckiej mitologii jest męską domeną, i sacrum są w tym świecie nierozerwalnie splecione. Konstrukcja z oręża Valhalla nie jest kamienną twierdzą czy drewnianą chatą. Bardziej przypomina ogromny pomnik wojny. Zgodnie z opisami zawartymi w „Grímnismál” i powtórzonymi w „Eddzie prozaicznej”, każdy element konstrukcyjny budynku pełni funkcję symboliczną i praktyczną. Dach ze złotych tarcz Budynek nie jest kryty strzechą czy gontem. Jego połać dachowa składa się z tysięcy złotych tarcz, uł…

valhalla-1-9cda00d.jpg
width: 1536
height: 1026

Chopin w wiecznej zmarzlinie. Polska kultura została zabezpieczona na tysiąc lat
type: item
date: 2026-03-02T10:59:18.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Historia
subject: archiwum
subject: fryderyk chopin
subject: muzyka klasyczna
subject: norwegia
subject: polska
subject: spitsbergen
description: Na polarnej wyspie Spitsbergen w archipelagu Svalbard ulokowano cyfrowe kopie rękopisów Fryderyka Chopina. To już drugi raz, kiedy artefakty związane ze światowej sławy kompozytorem, trafiają do arktycznego sejfu. Dzięki tamtejszym warunkom klimatycznym bezcenne prace będą mogły przetrwać wiele kolejnych wieków.
encoded: 26 lutego odbyło się uroczyste złożenie prac Fryderyka Chopina w arktycznym archiwum. Arctic World Archive, w którym do tej pory znajdowało się kilka zbiorów związanych z polskim dziedzictwem kulturowym, stało się domem dla dziewięciu nośników przechowujących m.in. muzyczne autografy i listy pianisty z Żelazowej Woli. Specyfika podziemnego skarbca ma pozwolić zdeponowanym pracom przetrwać wiele kolejnych pokoleń, zachowując pamięć o polskim dorobku muzycznym. Polskie dziedzictwo w wiecznej zmarzlinie Dziewięć nośników złożonych pod koniec lutego zawiera rękopisy Fryderyka Chopina, w tym kopie autografów muzycznych oraz listów pisanych przez artystę na przestrzeni całego życia. Oprócz cyfrowych odpowiedników zbiorów z Muzeum Fryderyka Chopina w arktycznym sejfie znalazła się także dokumentacja wieloletniego projektu unijnego realizowanego pod nazwą „Dziedzictwo muzyki polskiej w otwartym dostępie”. Projekt polegał na cyfrowym kopiowaniu manuskryptów i druków muzycznych z wybranych polskich bibliotek, archiwów i muzeów. Wśród instytucji udostępniających swoje zbiory znalazły się m.in. Warszawskie Towarzystwo Muzyczne oraz Archiwum Kapituły Katedralnej na Wawelu w Krakowie. Złożone pod koniec lutego 2026 roku dokumenty nie są jednak pierwszym polskim depozytem w Arctic World Archive. W poprzednich latach do arktycznego sejfu trafiły już inne rękopisy Chopina, a także kopie dzieł Jana Matejki, Wojciecha Kossaka i Stanisława Wyspiańskiego. Zabezpieczono tam również 4,3 tysiąca stron twórczości polskiej noblistki Olgi Tokarczuk. Czym jest Arctic World Archive? Arktyczne archiwum to stosunkowo nowa inwestycja zlokalizowana w pobliżu Longyearbyen – największej miejscowości na norweskim Spitsbergenie. W 2017 roku, w 300-metrowym szybie w sąsiedztwie Globalnego Banku Nasion, w którym przechowywane są nasiona roślin z całego globu, powstało Arctic World Archive. Misją tego obiektu jest kolekcjonowanie i archiwizowanie najważniejszych dzieł kultury z różnych zakątków świata. Po…

skarbiec-9422e8e.jpg
width: 2813
height: 1875

Tym statkiem wikiński władca Norwegii popłynął do Walhalli. Dawne tradycje szkutnicze są tu wciąż żywe
type: item
date: 2026-02-21T08:16:52.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Historia
subject: norwegia
subject: rekonstrukcja
subject: średniowiecze
subject: statek
subject: wikingowie
description: Na północy Norwegii, w krainie fiordów i czystej energii, gdzie powietrze jest tak czyste, że chciałoby się je jeść łyżką, znajduje się miejsce o królewskim rodowodzie. W dawnym centrum wikińskiego świata, do dziś słynącym z tradycyjnego szkutnictwa, stoi muzeum zbudowane dla jednego obiektu. Dla największego odnalezionego wikińskiego statku z IX wieku n.e.
encoded: Spis treści: Wojowniczy podróżnicy Statek, który powstał z martwych Las w Bjørkedalen Najlepsze historie zawsze przychodzą do nas przypadkiem. Jakby czekały na chwilę dekoncentracji, by wejść w nasze życie tylnymi drzwiami. W moje życie wikingowie weszli wyrąbując otwartą bramę. Odkąd pierwszy raz przeczytałam o potężnych Waregach strzegących bizantyjskich cesarzy – ludziach, którzy pokonywali cztery tysiące kilometrów morzem, rzekami i lądem, by wstąpić do elitarnej jednostki – wiedziałam, że wikiński świat zalęgnie się w mojej głowie na dobre. Taka brawura działa na wyobraźnię. Wojowniczy podróżnicy Wiele lat później miałam okazję zwiedzić będącą niegdyś sercem i duszą Konstantynopola świątynię Hagia Sophia. Przy dawnych komnatach zarezerwowanych dla basileusa, przed pięknie zdobionymi drzwiami, na marmurowej balustradzie, widniały wyskrobane nożem runy. Napisy, jakie do dziś widuje się na ławkach: ten napis zrobił Halfdan. Inny napis zrobił Ari. Stałam tam, patrzyłam i wyobrażałam sobie hardych, wysokich, blondwłosych, wytatuowanych wikińskich wojów czekających, aż cesarz przebierze się w ceremonialne szaty i zasiądzie na swym miejscu w kapiącej złotem Świątyni Mądrości Bożej. Chociaż przez lata trafiałam na wikińskie historie i artefakty w różnych miejscach świata, to lecąc do Nordfjordeid, niewielkiego miasteczka w zachodniej Norwegii, nie myślałam o wikingach zupełnie. Moje myśli zaprzątało podziemne centrum obliczeniowe i jeden z najpotężniejszych komputerów świata, którego możliwości miałam właśnie poznać. I chyba właśnie ta dekoncentracja sprawiła, że w moje życie wpłynął Myklebust, długi na 30 metrów największy znany statek wikiński, który stał się mogiłą dla wielkiego wodza. Statek, który powstał z martwych Przy samym nabrzeżu Nordfjordeid, w miejscu, do którego wpływają wielkie wycieczkowce, stoi nieduży, nowoczesny budynek z dwuspadowym dachem. Znajduje się w nim Sagastad, oddane w 2019 roku centrum wiedzy o epoce wikingów w zachodniej Norwegii. Główną …

statek-wikingow-92ca643.jpeg
width: 3024
height: 4032

Archeolożka znalazła średniowieczny pierścień o „magicznych” właściwościach. „Pozostaje chyba skończyć karierę”
type: item
date: 2026-02-15T14:14:48.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: archeologia
subject: norwegia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: skarby
subject: średniowiecze
description: Norweska archeolożka w samym sercu Tønsbergu odnalazła złoty, średniowieczny pierścień. Na bogato zdobiony skarb z niebieskim kamieniem trafiła przypadkiem i to zaledwie 7 cm pod ziemią. Nie mogła w to uwierzyć – i trudno jej się dziwić.
encoded: Praca archeologa nie zawsze jest pełna akcji i zwykle nie przypomina kadrów z filmów o Indianie Jonesie. Mozolny wysiłek i skrupulatność zostaje jednak czasem nagradzana – przekonała się o tym Linda Åsheim. Podczas rutynowej pracy na terenie skandynawskiego miasteczka odnalazła złoty pierścień z kamieniem, który kiedyś mógł mieć „magiczne” właściwości. Złoty pierścień z Tønsberg z pięknym, niebieskim kamieniem Zachwycający, niemal tysiącletni pierścień mieni się owalnym kamieniem o intensywnie niebieskiej barwie osadzonym w filigranowej, złotej oprawie. Na biżuterii widoczne są misterne, spiralne zdobienia wykonane cienkimi drucikami oraz maleńkie kulki złota. Niewielki rozmiar pierścionka wskazuje, że mógł należeć do kobiety. – Nie mogłam uwierzyć, że to złoto. Byłam kompletnie wstrząśnięta i musiałam zapytać ekipy budowlanej, czy sobie ze mnie nie żartują – opowiada archeolożka, Linda Åsheim. – Chyba nadszedł czas, by skończyć karierę. Dotarłam na szczyt – śmieje się. Eksperci podkreślają, że tego typu ozdoby były symbolem statusu i bogactwa w średniowieczu, a wysoka jakość wykonania sugeruje przynależność właścicielki do elity społecznej. O wyjątkowości świadczą rzadko spotykane „nowoczesne” zdobienia. Jak stary jest pierścień? Gałązki świerka znalezione w warstwie ziemi powyżej pierścienia datowane są na lata 1167–1269. Jednak według prof. Marianne Vedeler z norweskiego Muzeum Historii Kultury spiralny wzór na szczycie pierścienia przypomina pierścionki z IX–XI wieku, więc może być on nawet starszy. Połączenie tego rodzaju jubilerskich technik dotarło do Norwegii z terenów Bizancjum za sprawą złotnictwa karolińskiego. Czy to prawdziwy szafir? „Kamień szlachetny” w pierścieniu z Tønsbergu jest prawdopodobnie wykonany ze szkła, a jego kolor przypomina szafir. Prawdopodobnie chodziło o stworzenie iluzji, że użyto prawdziwego, trudno dostępnego kamienia szlachetnego. Jak znaleziono pierścień? Wystarczyło rozkopać ulicę Tønsberg to najstarsze miasto Norwegii, którego…

FABRIC-KOLAZ-32-69-a29d9e1.jpg
width: 2700
height: 1800

Dlaczego wikingowie zniknęli z Grenlandii? Naukowcy mają nowe tropy
type: item
date: 2026-02-07T07:22:38.000Z
creator: Neil Shea
subject: Historia
subject: grenlandia
subject: norwegia
subject: średniowiecze
subject: wikingowie
description: Wikingowie na Grenlandii przez niemal 500 lat budowali farmy, kościoły i osady. Potem, w XV wieku, zniknęli. A stało się to bez śladów wojen czy katastrof. Europejskie kroniki milczą o ich losie. Dziś archeologia zaczyna odsłaniać nowe tropy tej zagadki.
encoded: Spis treści: Wikingowie na Grenlandii. Krótka historia Początek końca wikingów na Grenlandii Zaginieni wikingowie. Ktokolwiek widział, ktokolwiek wie Relikty po pierwszych osadnikach Sprzyjające anomalie klimatyczne Co przyniosło kres Skandynawom na Grenlandii? Białe złoto – prawdziwy cel wikingów Inuici kontra wikingowie Pożegnanie z wikingami Kiedy po raz pierwszy spotkałem Michaela Nielsena, właśnie wrócił z letnich wykopalisk na stanowisku związanym z wikingami w południowej Grenlandii, niedaleko miejsca, w którym mieszkał jako dziecko. Większość takich miejsc na wyspie zdaje się szybko niszczeć, a ich zakopane artefakty topią się w rodzaj brązowego szlamu. Ale to konkretne, wilgotne, bagniste miejsce stworzyło to, co archeolodzy nazywają „dobrymi warunkami konserwacji”. Odnaleziono tu małą rzeźbę konia. Na Grenlandii znaleziono wiele takich obiektów i, jak można się domyślić, były to dziecięce zabawki. Podobnie jak wiele innych elementów opowieści o wikingach, konie są niewyraźne i trudne do umiejscowienia. Czy były nie tylko zabawkami, ale i amuletami? Czy miały jakąś duchową moc? Czy wikingowie naprawdę wiązali grzywy koni w ten sposób? – Jest tyle rzeczy, których o nich nie wiemy. To ogromna tajemnica. To po prostu niesamowicie ekscytujące – powiedział mi z uśmiechem na twarzy. Wikingowie na Grenlandii. Krótka historia Oto co wiemy. Około roku 1000 n.e. grupa wikingów wypłynęła na zachód z Islandii w poszukiwaniu nowych lądów i nowych możliwości. Dowodził nimi banita Erik Thorvaldsson, lepiej znany nam jako Erik Rudy, którego historyczka Eleanor Barraclough opisuje jako „porywczego, seryjnego mordercę”. Thorvaldsson „odkrył” wyspę, odsiadując wyrok wygnania za morderstwo, i według średniowiecznych zapisów nadał nowemu, pokrytemu lodem terytorium nazwę Grænland (Zielona Kraina), co było wczesnym eksperymentem w zakresie brandingu. Zadziałało. Kolonie powoli rozprzestrzeniały się przez kręte fiordy południowo-zachodniej Grenlandii, gdzie osadnicy trzymali się …

Zrzut-ekranu-2026-02-06-134114-37d547e.png
width: 1224
height: 634

Ten wyjątkowy hotel istnieje tylko przez kilka miesięcy. Każdego roku jest inny
type: item
date: 2026-01-18T14:12:15.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: hotele
subject: igloo
subject: noclegi
subject: norwegia
description: Niektórzy podróżnicy nie wracają do tych samych hoteli, bo zawsze szukają nowych wrażeń. Tymczasem w Norwegii istnieje miejsce, które sprawia, że każdy powrót jest zupełnie innym doświadczeniem. Hotel położony w pobliżu koła podbiegunowego co roku powstaje od nowa, oferując gościom nocleg w przestrzeni, która nigdy się nie powtarza.
encoded: Wzdłuż koła podbiegunowego, na skraju norweskiej rzeki Alta, znajduje się hotel, który każdej zimy wygląda nieco inaczej. To nie tylko najstarszy hotel lodowy w Norwegii, lecz także oficjalnie najbardziej na północ wysunięty hotel-igloo na świecie. Jego niezwykła architektura i surowa estetyka stały się na tyle sugestywne, że posłużyły jako inspiracja do lodowych scen w serialu „Pluribus” produkcji Apple TV. Czego mogą doświadczyć jego goście? Lodowy hotel, który co roku powstaje na nowo Sorrisniva Igloo Hotel to jedno z najbardziej niezwykłych miejsc noclegowych w Europie – i to nie tylko ze względu na swoje położenie ok. 20 kilometrów od centrum miasta Alta, daleko za kołem podbiegunowym. Otóż każdej zimy ten obiekt powstaje od zera, wyłącznie z naturalnych materiałów: śniegu i lodu. Wraz z nadejściem wiosny (najczęściej początkiem kwietnia) bezpowrotnie znika, by w kolejnym sezonie powrócić w zupełnie nowej formie. Tegoroczna konstrukcja zajmuje imponującą powierzchnię około 2500 metrów kwadratowych i została wykonana z blisko 250 ton krystalicznie czystego lodu oraz ponad 7000 metrów sześciennych śniegu pozyskanego z lokalnego jeziora Sierravann i rzeki Alta. To sprawia, że hotel jest nie tylko spektakularnym dziełem architektury efemerycznej, lecz także projektem głęboko zakorzenionym w arktycznym krajobrazie. Wnętrza utrzymywane są w stałej temperaturze od minus 4 do minus 7 stopni Celsjusza, dlatego gościom zaleca się zabranie bielizny termicznej. Komfort snu zapewniają jednak masywne łóżka wykonane z litego lodu, przykryte grubymi materacami, skórą renifera oraz specjalistycznymi, bardzo ciepłymi śpiworami, przystosowanymi do arktycznych warunków. Każdy pokój zaprojektowany jest indywidualnie i posiada własny motyw artystyczny. Lodowe ściany zdobią precyzyjne rzeźby, tworzone co roku przez zaproszonych artystów, a subtelne oświetlenie potęguje wrażenie ciszy, chłodu i niemal baśniowej atmosfery. Dzięki temu pobyt w Sorrisniva Igloo Hotel nie jest zwykłym noc…

zdj-12-2ebd80d.jpg
width: 5632
height: 3751

Wróble z Norwegii ratują życie innych zwierząt. Wielka misja niewielkich ptaków
type: item
date: 2026-01-07T14:14:25.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: dna
subject: geny
subject: norwegia
subject: ptaki
subject: zagrożone gatunki
description: Na wyspach północnej Norwegii – a dokładnie w regionie Helgeland – żyją niewielkie populacje wróbli, które mogą uratować wiele zagrożonych gatunków zwierząt. Wszystko dzięki naukowcom, którzy bacznie się im przypatrują.
encoded: W norweskim regionie Helgeland naukowcy od 30 lat prowadzą intensywne badania nad dzikimi populacjami wróbli zwyczajnych. Zgromadzili wyjątkową bazę danych obejmującą tysiące osobników, a wnioski z niej płynące mogą stać się przełomowe dla ratowania dzikiej przyrody zagrożonej zamianami klimatu. Genetyczne sekrety wróbli Wróbel zwyczajny (Passer domesticus) przez lata kojarzył się głównie z ptakiem codziennym, często obecnym w miastach i we wsiach. Okazuje się, że w zrozumieniu zachowania jego genów może skrywać się sekret przetrwania w zmieniającym się klimacie… ale potrzebne są do tego idealne warunki. Czemu wróble muszą być aż z Norwegii? Pozornie nie różnią się od tych spotykanych w Polsce. Kenneth Aase – autor projektu badania ptaków – tłumaczy, że chodzi izolację wysp regionu Helgeland. Tamtejsze wróble dzielą się na niewielkie populacje o znikomym zasięgu, co pozwala rejestrować i śledzić losy niemal wszystkich wróbli od narodzin aż do śmierci. I odkryć ich tajemnice. Predykcja genomowa – nowy oręż w walce o dziką przyrodę Badanie Kennetha Aase’a, realizowane w ramach projektu GPWILD NTNU, finansowanego przez Europejską Radę ds. Badań Naukowych, koncentruje się na wykorzystaniu narzędzia statystycznego nazywanego predykcją genomową. Metoda ta, wcześniej stosowana głównie w rolnictwie i medycynie, umożliwia przewidywanie cech jeszcze nienarodzonego osobnika tylko na podstawie informacji genetycznych. Najlepiej działa jednak w obrębie jednej populacji. W kontekście wróbli predykcja genomowa pozwala określić np., czy dany osobnik będzie miał większą masę ciała i czemu tak się dzieje – co może wpływać na jego przeżywalność. Dotychczas narzędzie to nie było wykorzystywane w badaniach dzikich zwierząt, jednak dzięki obszernym danym (zbieranym przez 30 lat) z Helgeland naukowcy mogą wreszcie testować jej skuteczność. Z Helgeland aż na Svalbard Wnioski płynące z analiz genomu wróbli domowych mają szerokie zastosowanie – te pozornie niewielkie ptaki mogą przysłużyć si…

GettyImages-1370300541-1-4d5fb5d.jpg
width: 4961
height: 3720

Muszle i skrzydła ptaków w grobie kobiety z epoki wikingów. „Najbardziej niezwykła rzecz”
type: item
date: 2025-12-10T11:09:39.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: grób
subject: norwegia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: wikingowie
description: Dwie muszle znajdowały się w ustach zmarłej kobiety żyjącej w Norwegii w epoce wikingów. Ta praktyka nie jest znana z grobów przedchrześcijańskich w tym kraju. W pochówku umieszczono też skrzydła ptaków. Kim była ta tajemnicza kobieta żyjąca 1200 lat temu?
encoded: Do tego niezwykłego znaleziska doszło dzięki amatorskiemu poszukiwaczowi. Na początku tego roku Roy Søreng natknął się z wykrywaczem metalu w Bjugn w okręgu Trøndelag w Norwegii na owalną broszkę na polu. Była to typowa biżuteria z epoki wikingów i stuleci poprzedzających. Znalazca zaalarmował archeologów z Muzeum Uniwersyteckiego Norweskiego Uniwersytetu Nauki i Technologii (NTNU) oraz Rady Okręgu Trøndelag. W czasie badań naukowcy natknęli się na dobrze zachowanego szczątki z około 700 roku n.e. Jednak dalsze badania tego obszaru przyniosły nowe znalezisko: kolejny grób, tym razem z bardzo bogatym wyposażeniem. Archeolodzy postanowili go wyeksplorować, bo obawiali się, że zniszczy go rolnicza orka. Były to więc wykopaliska ratownicze. Bogactwo w wikińskim grobie Nowo znaleziony grób był tak bogaty, że archeolodzy prowadzili badania w tajemnicy, by nie przyciągać uwagi potencjalnych rabusiów. – Grób z epoki wikingów zawiera, jak sądzimy, szczątki kobiety, pochowanej w typowym stroju z epoki wikingów i z kompletem biżuterii z IX wieku. Wskazuje to na to, że była kobietą wolną i prawdopodobnie mężatką, być może właścicielką gospodarstwa – mówi Raymond Sauvage z Norweskiego Uniwersytetu Naukowo-Technicznego, który kieruje projektem badawczym w tym miejscu. Na wyposażenie grobu składały się dwie owalne broszki, które mocuje się do ramiączek sukienki na szelkach oraz mała klamra pierścieniowa. Uwagę zwraca też to, że szkielet zachowany był w bardzo dobrym stanie. To rzadkość jeśli chodzi o szczątki z tego okresu z obszaru Skandynawii. Muszle i ptaki. Wyjątkowe dary grobowe Jako „najbardziej niezwykłą rzecz” w grobie badacze wskazuję dwie muszle umieszczone w ustach zmarłej. – To praktyka, która nie była wcześniej znana z przedchrześcijańskich grobów w Norwegii. Nie wiemy jeszcze, z czym związana jest ich symbolika – dodaje Sauvage. Muszle przegrzebków leżały zakrzywioną stroną na zewnątrz, a prostą krawędzią do góry, tak że częściowo zakrywały usta. Ale to nie wszystko.…

wiking-f8af92b.jpg
width: 1575
height: 1050

LOT otwiera bramę do krainy fiordów! Nowe połączenie Warszawa–Stavanger już działa
type: item
date: 2025-11-24T17:25:11.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: fiordy
subject: linie lotnicze
subject: NatGeoBN
subject: norwegia
description: 24 listopada 2025 r. Polskie Linie Lotnicze LOT uruchomiły bezpośrednie, całoroczne połączenie z Warszawy do Stavanger. Nowa trasa to nie tylko ułatwienie dla 110 tys. Polaków w Norwegii, ale i brama do jednych z najpiękniejszych krajobrazów Europy.
encoded: 24 listopada Polskie Linie Lotnicze LOT zainaugurowały nową trasę lotniczą z Warszawy do Stavanger. Rejsy LO489 startują z Lotniska Chopina w Warszawie cztery razy w tygodniu: w poniedziałki, wtorki, czwartki i piątki o godzinie 8:10. Powroty, rejsy LO490, zaplanowano na te same dni o godzinie 11:25. Czas podróży wynosi niecałe 2 godziny. Połączenie jest całoroczne i stanowi kolejny krok w rozwoju siatki połączeń PLL LOT do regionu Europy Północnej. Stavanger to trzecia nowość w północnej Europie – po Reykjaviku (w kwietniu) i przed Rovaniemi (rusza 27 listopada). Stavanger i Rogaland – bezpośrednie rejsy do serca fiordów Nowe bezpośrednie loty do Stavanger otwierają podróżnym drogę do jednego z najbardziej malowniczych regionów kraju, gdzie Rogaland – ze stolicą w Stavanger – zachwyca fiordami, wodospadami, skalistymi klifami i rybackimi wioskami, a po drodze łatwo natknąć się na fascynujące ciekawostki o Norwegii. Region oferuje różnorodne trasy trekkingowe – od krótkich spacerów na słynną Preikestolen po wymagające wyprawy na Kjerag. Wędrując po okolicznych szlakach, turyści mogą podziwiać dziką przyrodę i niesamowite widoki na fiordy, zatoki oraz surowe wybrzeże. Spacer po Stavanger to także możliwość odwiedzenia targu rybnego, klimatycznych kawiarni z widokiem na port i poznania lokalnych tradycji. Region ten to idealne miejsce na połączenie aktywnego wypoczynku z odkrywaniem kultury i historii Norwegii. Preikestolen, Kjerag i fiordy – cuda natury w zasięgu dwugodzinnego lotu Dzięki nowej trasie lotniczej Polskie Linie Lotnicze LOT umożliwiają szybki dostęp do jednych z najpiękniejszych atrakcji przyrodniczych Europy. Preikestolen, czyli „Ambona”, to słynna skalna półka zawieszona 604 metry nad Lysefjordem – miejsce uwielbiane przez fotografów i turystów z całego świata. Nieopodal znajduje się także Kjerag z wyjątkowym Kjeragbolten – głazem zawieszonym między dwiema skałami. Trasy prowadzące do tych miejsc przyciągają miłośników górskich wędrówek, którzy pragną…

stavanger-fjord-GettyImages-1388707844-72b987b.jpg
width: 5992
height: 3987

Verdens Ende, czyli norweski „koniec świata”. Wzdłuż cieśniny Oslofjorden
type: item
date: 2025-10-11T12:30:41.000Z
creator: Paweł Kempa
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: norwegia
subject: oslo
description: Dla rybaków i wikingów znad zatoki Oslofjorden to właśnie w tym miejscu kończył się świat, który znali. Stąd nazwa Verdens Ende, czyli „koniec świata”.
encoded: Spis treści: Drøbak – tu Mikołaj spędza wakacje Tønsberg – najstarsze miasto Norwegii Tjøme – w rybackiej szopie Verdens Ende – tańce przy ognisku Norwegia Oslofjorden – informacje praktyczne Pasażerski statek sunie bezszelestnie przez wąską cieśninę Oslofjorden, najdłuższej zatoki w południowo-wschodniej Norwegii, w mieście Drøbak. Patrzę, jak przesuwa się majestatycznie na tle gór porośniętych drzewami. – Rozbije się? Otrze burtą o skały, jak Titanic o górę lodową? – zastanawiam się, stojąc na brzegu. Mam ochotę wydać krzyk, jak postać na obrazie Edvarda Muncha. Scena swoją dramaturgią i ekspresją mogłaby spokojnie trafić na płótno najsłynniejszego norweskiego malarza. Gdyby nie wstęga połyskujących w słońcu wód cieśniny, to wydawałoby się, że przepływający w najwęższym miejscu Oslofjordenu wycieczkowiec przemieszcza się po lądzie między skałami. Te „żywe obrazy” powstałe z przepływających statków na tle skandynawskiej natury przychodzi oglądać wielu entuzjastów marynistyki z całego świata. Przyjechałem do Drøbaku z Oslo i zatrzymam się w nim kilka godzin. Potem ruszam na południe wzdłuż Oslofjorden razem z przyjaciółmi – Kasią i Łukaszem mieszkającymi w Norwegii od 15 lat. Mamy zamiar wspólnie dotrzeć na Verdens Ende, czyli norweski „koniec świata”. Drøbak – tu Mikołaj spędza wakacje Niewielkie miasteczko Drøbak słynie z tradycyjnych domów rybackich wybudowanych na skalistym wybrzeżu i pomalowanych na biało. Mieszkańcy mówią o nim, że to najbardziej południowe miasteczko leżące najdalej na północy Norwegii. Chodzę wąskimi uliczkami i podziwiam wypielęgnowane przydomowe ogródki, a właściwie skalniaki. Za punkt honoru właściciele uznali zapewne założenie trawnika w tym surowym terenie – im większy, tym wzrasta prestiż i zarazem cena domu. Małe, jednopiętrowe domki rybackie w centrum Drøbaku, z pionowym deskowaniem, tworzą atmosferę niezmienioną od prawie dwustu lat. Do miejscowości przylgnęła także nazwa „norweskiej stolicy Bożego Narodzenia”. Wchodzę do drewnianeg…

Verdens-Ende-50d7434.jpg
width: 2000
height: 1308

Podziemna twierdza danych. Na wybrzeżu Norwegii, głęboko pod ziemią, pracuje najnowocześniejszy komputer świata
type: item
date: 2025-10-10T13:56:29.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Technologia
subject: ekologia
subject: komputery
subject: norwegia
subject: superkomputer
description: W krainie głębokich norweskich fiordów, gdzie strome góry spotykają się z zimnym Atlantykiem, niepozorny, betonowy płot kryje wejście do gigantycznej, podziemnej serwerowni. Przekształcona w centrum danych dawna kopalnia oliwinu schodzi w dół do 160 metrów i rozciąga się na długości 500 metrów. Najbardziej ekologiczna serwerownia świata kryje jeszcze jeden cud – superkomputer Olivia.
encoded: Spis treści: Na styku przyrody i techniki Krasnoludy i twierdza IT Pięć poziomów wtajemniczenia Centrum o zerowej emisji Niepozorny i wielki zarazem Wśród mgieł, lodowców i zielonych zboczy fiordów, w sercu dawnej kopalni oliwinu, bije dziś cyfrowe serce Skandynawii – Lefdal Mine Data Center, podziemna twierdza danych. Miałam przyjemność zwiedzić tę twierdzę dzięki AMD. To firma, której procesory są kluczowymi elementami infrastruktury obliczeniowej Olivii – niewielkiego, choć potężnego superkomputera. Na styku przyrody i techniki Dostanie się w okolice miasteczka Nordfjordeid, znajdującego się około 400 kilometrów na północ od Bergen i ok. 600 km od Oslo, nie jest proste. Można tam dolecieć niewielkim samolotem, który funkcjonuje jako latający autobus. Lot z Oslo trwa około półtorej godziny, ale widok lodowców i poszarpanych wodą skał sprawia, że czas mija bardzo szybko. Odległość między lotniskiem a miasteczkiem nie jest duża, ale trzeba przepłynąć promem przez szeroką zatokę. Tym, co poza zachwycającą przyrodą zwróciło moją uwagę, była absolutna cisza. Pracujące tam promy są elektryczne i niemal bezgłośne. Można stać na pokładzie i mieć wrażenie, że płynie się poprzez ten wyludniony teren tratwą. Na tamtym obszarze wszystko zasilane jest energią elektryczną. Elektrownie wodne oraz turbiny wiatrowe dają tak dużo czystej i taniej energii, że spalanie paliw kopalnych po prostu się nie opłaca. Właśnie ten naddatek czystej energii był jednym z powodów usytuowania na tym terenie centrum danych. Dwa kolejne powody również wiążą się naturalnymi walorami fiordów. Ale o tym za chwilę. Krasnoludy i twierdza IT Gdyby nie to, że na teren Lefdal Mine Data Center przywieziono mnie busem wraz z międzynarodową grupą dziennikarzy, z pewnością nie zwróciłabym na to miejsce najmniejszej uwagi. Szary, betonowy płot i stróżówka, za nimi wielkie maszyny, jakie widuje się zwykle na ogromnych budowach. Dalej szerokie, wykute w skale wejście, a raczej wjazd do kopalni. Zjechaliśmy kilkadz…

DSC08661-8649497.jpg
width: 4500
height: 3006

Najlepsze miejsca do życia na emeryturze. Oto kraje, w których seniorzy naprawdę odpoczywają
type: item
date: 2025-10-09T07:42:54.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: emerytura
subject: norwegia
subject: pieniądze
description: Znalezienie miejsca, w którym można spokojnie spędzić emeryturę, to marzenie wielu osób – zwłaszcza w czasach, gdy koszty życia rosną, a stabilność finansowa staje się coraz trudniejsza do osiągnięcia. Nie każdy kraj jednak w równym stopniu sprzyja seniorom. Najnowszy raport pokazuje, gdzie starzenie się może oznaczać nie tylko bezpieczeństwo ekonomiczne, lecz także prawdziwy komfort życia.
encoded: Na emeryturę można spojrzeć jak na nowy etap życia – pełen wolności, ale też wymagający stabilnych warunków, które pozwolą naprawdę cieszyć się tym czasem. Co roku raport „Global Retirement Index” analizuje, gdzie na świecie najłatwiej osiągnąć ten cel. Tegoroczna edycja, obejmująca 44 kraje rozwinięte, po raz kolejny dostarcza wnikliwego obrazu jakości życia seniorów. Opracowany przez Natixis Investment Managers indeks ocenia 18 wskaźników pogrupowanych w cztery kategorie: finanse na emeryturze, dobrobyt materialny, zdrowie oraz jakość życia. Bierze pod uwagę tak różnorodne czynniki, jak długość życia, dochód na mieszkańca, poziom zadłużenia publicznego czy stan środowiska naturalnego, tworząc kompleksowy obraz bezpieczeństwa emerytalnego na świecie. Największe wyzwania współczesnej emerytury Bezpieczeństwo finansowe po zakończeniu kariery zawodowej coraz częściej staje się przedmiotem niepokoju – nie tylko wśród przyszłych emerytów, lecz także aktywnych zawodowo inwestorów. W 2025 roku obawy o stabilność świadczeń, wpływ inflacji i realną wartość oszczędności nabierają wyjątkowej intensywności. Dane z raportu Natixis „Global Retirement Index” wskazują, że prawie połowa badanych pracujących osób uważa, iż do osiągnięcia bezpiecznej emerytury potrzebny byłby cud. Źródłem lęku jest złożona sieć zależności między wydłużającym się życiem, niestabilnością rynków, rosnącymi kosztami utrzymania i niepewnością polityki publicznej. Choć recepta mogłaby wydawać się prosta – odkładać więcej – w praktyce wyznaczenie właściwego poziomu oszczędności okazuje się niemal niemożliwe. Przyszłe wydatki, zmienność stóp zwrotu z inwestycji oraz największa niewiadoma (czyli długość życia), sprawiają, że nawet dobrze zaplanowana strategia finansowa może okazać się niewystarczająca. Dodatkowo 38% respondentów przyznaje, że inflacja skutecznie niweczy ich plany emerytalne, ograniczając zdolność do odkładania pieniędzy. Jednocześnie starzenie się społeczeństw i rosnący dług publiczny zwiększ…

GettyImages-2173203067-b394acb.jpg
width: 5500
height: 3669

Norweski raj zagrożony. Turystyka wymyka się spod kontroli
type: item
date: 2025-08-05T08:00:00.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: lofoty
subject: norwegia
subject: turyści
description: Lofoty są symbolem niezwykłego piękna północnej Norwegii, ale ich popularność rodzi pytanie, jak pogodzić ochronę środowiska z rozwojem turystyki. Erozja szlaków, zanieczyszczenie wód, niepokojenie dzikiej przyrody – to realne skutki nadmiernego ruchu turystycznego.
encoded: Spis treści: Turystyka i historyczna przeszłość Lofotów Reakcje mieszkańców na nadmiar odwiedzających Władze reagują na boom turystyczny Norwegia zachwyca krajobrazami, w których majestatyczne góry spotykają się z krystalicznie czystymi wodami i malowniczymi rybackimi wioskami. Nic dziwnego, że co roku przyciąga miliony turystów marzących o tym, by choć na chwilę zanurzyć się w skandynawskim raju. W czasie, gdy w popularnych południowych destynacjach – od Hiszpanii po Grecję – upały stają się coraz bardziej uciążliwe, wielu podróżnych wybiera północ, by spędzić urlop w chłodniejszym klimacie. Z tego względu jednym z miejsc, które w ostatnich latach przeżywają prawdziwy boom, są Lofoty – archipelag nazywany przez wielu „najpiękniejszymi wyspami świata”. Surowy krajobraz, niekończące się dni polarnego lata i bliskość dzikiej przyrody przyciągają wielu odwiedzających, którzy odkrywają te tereny zarówno z perspektywy kajaków, jak i górskich szlaków. Turystyka i historyczna przeszłość Lofotów Lofoty były zamieszkiwane i odwiedzane już w czasach Wikingów, ponieważ właśnie tutaj znajdowały się jedne z najstarszych północnych osad tej kultury. Co więcej, zimą przypływali tu z Islandii kupcy, by handlować dorszem arktycznym, co sprawiło, że rybołówstwo przez stulecia było fundamentem lokalnej gospodarki. Dzisiejsze rorbuer, czyli tradycyjne domki rybackie, są bezpośrednim świadectwem tej historii: niegdyś dawały schronienie marynarzom, a dziś goszczą odwiedzających z całego świata. Dynamiczny rozwój turystyki rozpoczął się dopiero w ostatnich dwóch dekadach. Modernizacja połączeń drogowych i promowych umożliwiła łatwiejszy dostęp do archipelagu, a popularyzacja mediów społecznościowych sprawiła, że jego niezwykłe krajobrazy stały się rozpoznawalne na całym świecie. W efekcie tylko w 2023 roku Lofoty odwiedziło około miliona turystów – to aż czterdzieści razy więcej niż liczba mieszkańców, których jest zaledwie około 25 tysięcy. Tak gwałtowny napływ odwiedzających znacząco ob…

lofoty-d5ffa32.jpg
width: 5168
height: 3448

Odkryli zaginione miasto pod polem uprawnym. Pomocny był georadar
type: item
date: 2025-07-22T06:51:21.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: miasta
subject: norwegia
subject: średniowiecze
description: Zarysy budynków, wąskie uliczki i zaułki – dostrzegli archeolodzy pod polami uprawnymi w miejscowości Hamar w Norwegii. Aby stało się to możliwe, zastosowali georadar. Średniowiecznej osady szukano w tym miejscu od wielu dekad.
encoded: Spis treści: Georadar ujawnia tajemnicę Co wiadomo o zaginionej osadzie? Zabytki z zaginionego miasta Badacze przeszłości, żyjący sto lat temu, nie uwierzyliby jakie techniki stosują dziś archeolodzy. Różnorodne metody nieinwazyjne, czyli takie, które umożliwiają „zajrzenie” pod ziemię bez wbicia łopaty, są stosowane coraz częściej. Tak też było i w tym przypadku w Norwegii. Przez wiele lat poszukiwano średniowiecznego miasta Hamarkaupangen w południowej części tego kraju. Georadar ujawnia tajemnicę Chociaż na przestrzeni lat w warstwie gleby na polu uprawnym obok współczesnej miejscowości znaleziono fizyczne ślady tego średniowiecznego miasta w postaci pojedynczych zabytków, to jego budynki, działki miejskie i ulice – pozostawały nieuchwytne. W 2023 i 2024 roku Norweski Instytut Badań nad Dziedzictwem Kulturowym (NIKU) wykonał szeroko zakrojone badania z użyciem georadaru na polach obok współczesnej miejscowości Hamar obok muzeum Domkirkeodden. Georadar stosują również polscy badacze. Jest wśród nich prof. Fabian Welc, któremu udało się dzięki niemu m.in. poznać sekrety krzyżackiej twierdzy w Dzierzgoniu. W Hamar badacze ujrzeli coś, co przypominało zarysy domów i uliczek. Postanowiono postawić kropkę nad i. Rozpoczęły się wykopaliska, które nadal trwają. Archeolodzy potwierdzili, że faktycznie była to średniowieczna osada handlowa. Co wiadomo o zaginionej osadzie? Według lokalnej kroniki z XVI wieku, osada miejska znajdowała się niegdyś na wschód od katedry i rezydencji biskupiej w Hamar. Miasto zostało prawdopodobnie założone w połowie XI wieku, ale nie wiadomo, kiedy je opuszczono. Spośród ośmiu znanych średniowiecznych miast Norwegii jest to jedyne położone w głębi lądu. Do badań wykorzystano 16-kanałowy, zmotoryzowany system radaru penetrującego grunt firmy Guideline Geo. Jest to ten sam sprzęt, który w 2018 roku pozwolił zidentyfikować statek wikingów w Gjellestad. Badania geofizyczne przeprowadzili archeolodzy Monica Kristiansen, Jani Causevic i Ole Fredrik …

tolkning-med-veier-liten-8fe8d32.jpg
width: 1500
height: 1125

Zagłębie średniowiecznych skórzanych toreb pod szkołą. Niezwykłe odkrycie z Oslo
type: item
date: 2025-07-16T13:49:01.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: norwegia
subject: średniowiecze
description: Kilkanaście skórzanych torebek i „portfeli” odkryli archeolodzy w czasie wykopalisk pod szkołą w Oslo w Norwegii. Część była wielkości współczesnych nerek na smartfony. Co w nich przechowywano 700 lat temu?
encoded: Spis treści: Skórzane skarby Torby i portfele – zestaw spod szkoły Indywidualność to podstawa Dziś trudno jest to nam sobie wyobrazić. W średniowiecznych w szatach nie było kieszeni. Z tego powodu pod ubraniem lub na nim noszono różnego rodzaju torby lub torebki. Aby były wytrzymałe, wykonywano je ze skóry. Teraz archeolodzy natknęli się na ich „skarbiec” w czasie wykopalisk przy szkole w stolicy Norwegii, Oslo. Skórzane skarby Wykopaliska przeprowadzili badacze z Norweskiego Muzeum Morskiego. W tym samym miejsce odnaleziono kilka tysięcy przedmiotów ze skóry, w tym wiele butów. Przedmioty z surowców organicznych dosyć szybko ulegają rozkładowi. Dlatego archeolodzy cieszą się, gdy je odkrywają. Ma to miejsce w wilgotnych lokalizacjach pozbawionych dostępu do tlenu. Dzięki temu zachowała się też słynna osada obronna w Biskupinie. Torby i portfele – zestaw spod szkoły Archeolodzy zwrócili uwagę na znalezisko w postaci 15 toreb i portfeli z XIII i XIV wieku. „Dziś rzadko wychodzimy z domu bez torby, worka czy portfela. Tak samo było w średniowieczu – ludzie potrzebowali miejsca do przechowywania swoich drobiazgów. Rozwiązaniem był prosty, ale ważny przedmiot: skórzana torba” – piszą badacze na stronie Norweskiego Muzeum Morskiego. Zachowały się też fragmenty – kawałki skóry z otworami do sznurowania, śladami szwów, a być może nawet pozostałościami szlufek lub pasków do zawieszania. Zarówno kobiety, jak i mężczyźni używali toreb, choć prawdopodobnie w nieco odmiennych formach. Mężczyźni często nosili je przy pasku razem z nożami, podczas gdy kobiety mogły nosić worki ściągane sznurkiem przytroczone do talii lub ukryte pod ubraniem. Wewnątrz mogły się też znajdować monety, grzebienie, igły, nici, a może nawet amulety. Jedna z zachowanych torebek ma wymiary 15 na 18 cm, tak więc można ją porównać z dzisiejszymi nerkami do przenoszenia smartfonów. Wykonana jest z miękkiej skóry. W górnej części znajduje się klapka. Otwory widoczne wzdłuż krawędzi mogły być częścią mechaniz…

torebki-a1f49e1.png
width: 900
height: 600

Rekin nie do końca grenlandzki? Słynny polarny drapieżnik ma „przedszkole” znacznie bliżej nas
type: item
date: 2025-07-16T10:41:33.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: arktyka
subject: badania naukowe
subject: dania
subject: norwegia
subject: rekiny
subject: szwecja
description: Rekin grenlandzki, uważany za jednego z najbardziej tajemniczych mieszkańców Arktyki, dorasta zupełnie gdzie indziej, niż dotąd sądzono. Nowe analizy naukowców rzucają światło na prawdziwe miejsce wychowu młodych osobników.
encoded: Spis treści Skagerrak – nieoczekiwane przedszkole polarnego olbrzyma Co wiemy o młodych rekinach grenlandzkich? Znaczenie badania dla ochrony gatunku Nowe badania opublikowane w czasopiśmie „Ecology and Evolution” dowodzą, że wody cieśniny Skagerrak są kluczowym dla rekina grenlandzkiego obszarem wychowu młodych. To zupełnie zmienia naszą dotychczasową wiedzę o tych długowiecznych, tajemniczych polarnych olbrzymach. Skagerrak – nieoczekiwane przedszkole polarnego olbrzyma Do tej pory uważano, że rekiny grenlandzkie rodzą się i dorastają w wodach Arktyki. Jednak analiza występowania 1610 osobników z całego północnego Atlantyku wykazała, że to w cieśninie Skagerrak występuje największy odsetek młodych osobników, mierzących od 90 do 200 centymetrów. Skagerrak to ważny akwen między Danią, Norwegią a Szwecją, stanowiący początek połączenia między Morzem Północnym z Bałtyckim. Kolejne to tzw. Cieśniny Bałtyckie: Kattegat, Sund i Wielki Bełt. Co wiemy o młodych rekinach grenlandzkich? Rekin grenlandzki (inaczej rekin polarny) jest znany z niezwykłej długowieczności (może żyć ponad 400 lat), powolnego metabolizmu i ogromnych rozmiarów (do 6,4 metra długości). Dotychczas niewiele wiedziano o miejscach rozrodu i młodzieńczych etapach życia tego gatunku rekina. Badania, które obejmowały przegląd muzealnych okazów i baz danych wskazują, że rekiny te rodzą się prawdopodobnie w głębokich wodach w pobliżu Grzbietu Śródatlantyckiego, na południe od Islandii. Nowonarodzone osobniki mierzą ok. 40 cm długości i rodzą się prawdopodobnie w spokojnych, głębokich rejonach, gdzie nie występuje intensywne rybołówstwo. W Cieśninie Skagerrak natomiast gromadzą się młode osobniki, określane przez badaczy jako „nastolatki”, znajdując tam odpowiednie warunki do dalszego wzrostu. Bogactwo biologiczne tego obszaru i różnorodność potencjalnych ofiar, jak ryby, ssaki morskie oraz padlina, przyciągają młode rekiny. Najgłębsze partie Skagerraku stanowią dla nich ważne żerowisko, co zmienia wcześniejsz…

new-study-points-to-sk-2-73bc2c3.jpg
width: 1920
height: 1080

Ten słodziak to kandydat na najmłodszego ssaka naszej planety. Powstał bardzo niedawno
type: item
date: 2025-07-02T10:35:59.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: biologia
subject: gryzonie
subject: norwegia
subject: tundra
description: Zamieszkujący Półwysep Fennoskandzki leming norweski okazał się jednym z ewolucyjnie najmłodszych ssaków. Badania genetyczne pokazały, że jako gatunek wyodrębnił się zaledwie 35 tysięcy lat temu.
encoded: Spis treści Naukowcy poznali przeszłość leminga norweskiego Nietypowe mutacje i brak krzyżowania z bliskim krewnym Zaskakujące zachowania lemingów – mit o „samobójstwach” Badacze z Uniwersytetu Sztokholmskiego, wykorzystując sekwencjonowanie i zaawansowane analizy genetyczne, odkryli zaskakującą historię ewolucyjną leminga norweskiego (Lemmus lemmus). Wyniki ich pracy, opublikowane w czasopiśmie "Proceedings of the National Academy of Sciences" wskazują że jest to jeden z ewolucyjnie najmłodszych gatunków ssaków. Naukowcy poznali przeszłość leminga norweskiego Leming norweski oddzielił się od swojego najbliższego krewnego – leminga zachodniosyberyjskiego – około 35 000 lat temu, czyli podczas ostatniego zlodowacenia. Odgrywa on kluczową rolę ekologiczną w tundrze Półwyspu Fennoskandzkiego, obejmującego Norwegię, Szwecję, Finlandię i część Rosji. Zwierzak ten jest podstawowym źródłem pożywienia dla wielu drapieżników, w tym zagrożonego lisa polarnego. Dotychczas jednak nie był szczegółowo zbadany genetycznie. Szwedzkie badanie porównało genomy dziewięciu współczesnych oraz dwóch kopalnych osobników lemingów. Wyniki wykazały, że leming norweski i zachodniosyberyjski stanowią odrębne linie ewolucyjne. Co ciekawe, nie znaleziono dowodów na krzyżowanie się tych dwóch gatunków, mimo że ich zasięgi prawie się pokrywają, a rozdzieliły się stosunkowo niedawno. To przypadek dość nietypowy wśród blisko spokrewnionych i żyjących na tym samym terenie ssaków. Nietypowe mutacje i brak krzyżowania z bliskim krewnym Zespół badaczy zidentyfikował setki unikalnych mutacji u leminga norweskiego, szczególnie w genach odpowiadających za kolor sierści, metabolizm tłuszczu i (prawdopodobnie) zachowanie. Te różnice genetyczne tłumaczą charakterystyczne czarno-żółte umaszczenie oraz wyjątkową zdolność do aktywności zimą, co uznawane jest za przystosowanie do surowych warunków klimatycznych i presji drapieżników. Badanie dostarczyło również nowych informacji na temat filogenezy rodzaju Lemmus…

AdobeStock189848686-66002be.jpeg
width: 3504
height: 2336