Lądowanie w Normandii było największym desantem w historii. Tak rozpoczął się nowy etap II wojny światowej
Lądowanie w Normandii, największa operacja desantowa w historii, rozpoczęło nowy etap II wojny światowej. Otwierając drugi front w Europie, alianci zmusili siły niemieckie do desperackiej obrony. Śmiały szturm, stanowiący preludium do operacji „Overlord”, zakończył się sukcesem, jednak przełamanie linii obrony wroga siły sprzymierzonych okupiły ogromnymi stratami.
Spis treści: Francja pod niemiecką okupacją Cel – zmylić wroga Lądowanie w Normandii, czyli pierwsza faza operacji „Overlord” Powodzenie okupili wysoką ceną Polski wkład w powodzenie operacji 5 czerwca 1944 roku, na antenie francuskiej sekcji radia BBC, żołnierze usłyszeli dwa wersy „Piosenki jesiennej” Paula Verlaine’a. Oba stanowiły komunikat dla żołnierzy francuskiego ruchu oporu. Pierwszy zapowiadał, że aliancki szturm na północy Francji rozpocznie się w ciągu dwóch tygodni. Drugi obwieścił, że siły sprzymierzonych uderzą maksymalnie w ciągu 48 godzin od nadania komunikatu. W praktyce okupowana Francja czekała na wyzwolicieli mniej niż dobę. Francja pod niemiecką okupacją W maju 1940 roku Niemcy zaatakowali Francję. Znaczna część kraju znalazła się pod okupacją wroga. Na pozostałych terenach utworzono marionetkowe państwo Vichy. Siły sprzymierzonych musiały podjąć ewakuację m.in. w Dunkierce, ale alianci doskonale zdawali sobie sprawę, że muszą wypchnąć nieprzyjaciela poza granice Francji. Decyzja o utworzeniu frontu zachodniego W sierpniu 1943 roku odbyła się konferencja w Quebecu, podczas której Franklin Delano Roosevelt i Winston Churchill podjęli decyzję o otwarciu drugiego frontu w Europie. Takie posunięcie częściowo było wynikiem presji Stalina na zachodnich przywódców. Ten domagał się odciążenia frontu wschodniego, na którym koncentrowała się znaczna część sił niemieckich. Operacji nadano kryptonim „Overlord”. Naczelnym dowódcą oddziałów desantowych został mianowany generał Dwight Eisenhower. Naczelne Dowództwo Alianckich Sił Ekspedycyjnych (SHAEF) rozpoczęło działalność w styczniu 1944 roku. Wstępne założenia pierwszej fazy operacji Alianci założyli, że w pierwszym dniu trwania operacji uda się im przerzucić na francuskie wybrzeże około 200 tys. żołnierzy i potroić tę liczbę w ciągu dziesięciu dni. We wrześniu we Francji miało walczyć 2 miliony żołnierzy sił sprzymierzonych. D-Day, czyli dzień desantu morskiego o kryptonimie „Neptun” wyznaczono na 5 czerwca. Celem było przełamanie obrony nieprzyjaciela poprzez szturm z powietrza i morza w pasie od ujścia rzeki Dives do ujścia kanału Carenton. Cel – zmylić wroga Niemcy doskonale wiedzieli, że uderzenie nastąpi od strony północnej. Byli jednak dobrze przygotowani na odparcie ataku. Całą linię brzegową, od Hiszpanii aż po Norwegię, chronił mierzący prawie 3900 km system umocnień, nazywany Wałem Atlantyckim. W 1944 roku Hitler zarządził rozbudowę i umocnienie wału. Żeby przełamać linię obrony nieprzyjaciela, alianci musieli polegać nie tylko na sile ognia, ale także na sprycie. Najbliżej Wielkiej Brytanii znajdował się fragment wybrzeża w Calais. Przypuszczenie ataku na ten obszar nie wydawało się dobrym posunięciem, jako że był on najsilniej ufortyfikowany. Dowództwo alianckie doszło do wniosku, że większą szansę powodzenia daje desant na słabiej bronioną Normandię. Musieli tylko sprawić, by Niemcy uwierzyli, że ich celem jest Calais. Na kilka miesięcy przed planowaną operacją do akcji przystąpiły siły powietrzne. Celem bombardowań było wprowadzenie paraliżu komunikacyjnego poprzez zdezorganizowanie ruchu kolejowego. W następnym etapie zwiększono skalę akcji sabotażowych, prowadzonych przez żołnierzy francuskiego ruchu oporu. Kluczową rolę miała jednak odegrać propaganda. Działania dezinformacyjne Alianci rozpoczęli kampanię dezinformacyjną w ramach operacji „Fortitude South”, której celem było przekonanie Niemców, że atak nastąpi w rejonie Calais. Wywiad brytyjski zaczął rozsiewać fałszywe informacje. Na wschodnim wybrzeżu Anglii koncentrowano statki handlowe przerobione w taki sposób, by wyglądały na jednostki wojenne. Rozpoczęto budowę fałszywych obozów wojskowych, podczas gdy faktyczne siły desantowe koncentrowano na południowym zachodzie. Przed uderzeniem w rejon Calais wysłano samoloty rozpoznawcze. To wszystko przyniosło wyśmienity efekt. Lądowanie w Normandii, czyli pierwsza faza operacji „Overlord” Wojskami lądowymi dowodził marszałek Bernard L. Montgomery. W operacji wzięły udział dwie armie brytyjskie, jedna kanadyjska i jednak amerykańska, a dodatkowo dowódcy podporządkowano także armię generała George’a Pattona. Żołnierze mogli liczyć na wsparcie 13 tys. samolotów (11 tys. bojowych i 2 tys. transportowych) i 7 tys. statków różnego typu. Plan zakładał desant na pięciu plażach: „Utah”, „Omaha”, „Gold”, „Juno” i „Sword”. Amerykanie mieli zaatakować pierwsze dwie, na trzeciej i piątej mieli wylądować Brytyjczycy, a na czwartej – Kanadyjczycy. Alianci nie zdecydowali się na uderzenie pod osłoną nocy. Dowództwo wyszło z założenia, że większe korzyści przyniesie atak o poranku, gdy będzie możliwe przeprowadzenie celniejszego ataku bombowego. 4 czerwca okazało się, że ze względu na złe warunki pogodowe, rozpoczęcie ataku w zaplanowanym terminie nie będzie możliwe. Generał Dwight Eisenhower zdecydował się przesunąć atak o 24 godziny. W rezultacie D-Day nastał 6 czerwca 1944 roku. Początek alianckiego szturmu W pierwszej kolejności uderzyły trzy dywizje powietrzno-desantowe, które miały osłonić skrzydła obszaru lądowania. O 5.30 alianckie okręty rozpoczęły ostrzał plaży w Normandii. Amerykańskie jednostki opuściły barki desantowe o 6.30. Brytyjczycy i Kanadyjczycy wylądowali godzinę później. Atak na plażę „Omaha” Mimo starannych przygotowań, nie wszystko poszło zgodnie z założeniami aliantów. Gdy zaprawiona w boju 1 Dywizja Piechoty (The Big Red One, od czerwonej naszywki na rękawie munduru) i niedoświadczona 29 Dywizja osiągnęły plażę „Omaha”, okazało się, że teren ten całkowicie nie nadaje się do prowadzenia działań zaczepnych. W niektórych miejscach klify i skarpy osiągały nawet 50 m wysokości. Fortyfikacje były rozmieszczone w taki sposób, że ostrzał z dział okrętowych nie wyrządził im większej szkody. Dostępu broniły gęsto rozmieszczone pola minowe, zasieki i jeże przeciwczołgowe, ale na zmianę planu było już za późno, mimo że ogień niemieckiej artylerii dziesiątkował Amerykanów. Między plażą „Utah” na zachodzie i plażami szturmowanymi przez Brytyjczyków i Kanadyjczyków, nie było innego miejsca, gdzie mogli wylądować. Krwawe walki Amerykańscy żołnierze wyskakiwali z barek desantowych wprost pod niemiecki ogień. Pociski z karabinów maszynowych i moździerze dosłownie rozrywały idących na czele żołnierzy. Wielu utonęło, gdy okazało się, że woda w miejscu zrzutu sięga powyżej głowy. Ci, którzy zdołali dotrzeć na plaże, szybko przekonali się, że nie zdołają utrzymać pozycji. Musieli cofnąć się do wody i wystawiając ponad jej powierzchnię jedynie nos, powoli pełznąć do celu. Amerykanie bronili się przez siedem godzin. Dopiero około 13.30 zaczęli nacierać po zboczach. Do zmroku, na sześciokilometrowym skrawku plaży wylądowało 34 tys. żołnierzy. Dlaczego na plaży „Omaha” zginęło tak wielu żołnierzy? Zanim to nastąpiło, zginęło około 2 tys. Amerykanów. Dlaczego alianci ponieśli tak dotkliwe straty? Złożyło się na to kilka czynników. Po pierwsze, dowództwo przyjęło błędne założenie co do liczby obrońców. Plaży „Omaha” broniło dwukrotnie więcej Niemców niż przewidziano i to właśnie tam nieprzyjaciel dysponował największą siłą ognia. Po drugie, wielu żołnierzy błędnie oszacowało odległość do dna, wyskakując z barek desantowych. Na plecach dźwigali 30-kilogramowy ekwipunek, który stawał się jeszcze cięższy, gdy nasiąknął wodą. Wielu z tych, którzy wskoczyli na za głęboką wodę, po prostu utonęło. Po trzecie, aż dziesięć barek desantowych zatonęło jeszcze przed osiągnięciem celu. Transportowce dotarły na odległość ok. 20 km od brzegu. Tamtego ranka, morze było wyjątkowo wzburzone i niektóre jednostki po prostu nie zdołały pokonać wysokich fal. Po czwarte, siły amerykańskie straciły aż 27 z 29 czołgów. Większość zatonęła. Gdy woda dostała się pod brezentowe osłony, mające wspomóc pierwszą falę nacierającej piechoty maszyny po prostu poszły na dno. Sytuacja na pozostałych plażach Brytyjczycy i Kanadyjczycy nie napotkali silnego oporu. Rzeźba terenu na plażach „Gold”, „Juno” i „Sword” była znacznie łagodniejsza, więc Niemcy nie mieli aż tak dużej przewagi nad nacierającymi, jak jednostki na plaży „Omaha”. Poza tym siła ognia była tam znacznie mniejsza. Straty w barkach desantowych były znacznie mniejsze po stronie brytyjskiej, ponieważ ci zdecydowali się na ich wyładunek w odległości 10 km od brzegu. Powodzenie okupili wysoką ceną Wieczorem 6 czerwca, na plaży w Normandii znajdowało się już 156 tys. żołnierzy. Pełne opanowanie wszystkich przyczółków na francuskim wybrzeżu zajęło aliantom pięć dni. 11 czerwca, na terenie Francji znajdowało się 100 tys. ton sprzętu wojskowego, 50 tys. pojazdów i 326-tysięczna armia. Do końca miesiąca siły sprzymierzone zdołały opanować port Cherbourg-en-Cotentin. Wówczas do Normandii dotarło 850 tys. żołnierzy gotowych przeniknąć w głąb Francji. Jaką ofiarę przyszło zapłacić aliantom za udane lądowanie w Normandii? Pierwszego dnia operacji „Overlord” zginęło ok. 4,5 tys. żołnierzy sił sprzymierzonych, a kilku tysięcy odniosło ciężkie rany. Największą ofiarę złożyli amerykanie. Na plaży w Normandii poległo ok. 2500 amerykańskich żołnierzy. Brytyjczycy stracili 1641 ludzi, Kanadyjczycy – 359. Na liście zabitych znaleźli się też Norwegowie, Francuzi, Australijczycy, Nowozelandczycy i Belg, odpowiednio w liczbie: 37, 19, 13, 2 i 1. Hitler dał się nabrać Być może lądowanie aliantów w Normandii nie powiodłoby się lub straty byłyby o wiele większe bez poprzedzającej akcję działalności propagandowej. Hitler długo nie mógł się zdecydować, jak odpowiedzieć na uderzenie. Długo był przekonany, że szturm na Normandię jest atakiem pozorowanym, który miał odwrócić uwagę niemieckiej obrony od faktycznego celu. W jego opinii, alianci faktycznie mieli zaatakować obszar Calais. Dopiero około godz. 16 ugiął się pod naporem gen. Gerda von Rundstedta i zezwolił na dołączenie kolejnych dwóch dywizji pancernych. Zaledwie dwóch, bo wciąż wątpił, że w Normandii lądują główne siły alianckie. To posunięcie nie zmieniło niczego. Marsz niemieckich posiłków spowalniało alianckie lotnictwo i francuscy partyzanci. Niemieckie dywizje pancerne docierały na miejsce zbyt wolno, by mogły dokonać przełomu. Polski wkład w powodzenie operacji Nie można nie wspomnieć, że w lądowaniu w Normandii uczestniczyli także Polacy. Z portów w Wielkiej Brytanii wypłynęło 10 transportowców pod polską banderą. Okręty „Piorun” i „Błyskawica” weszły w skład składającej się z 1200 jednostek eskorty. Krążownik „Dragon” oraz niszczyciele „Ślązak” i „Krakowiak” zapewniały wsparcie ogniowe. Polscy lotnicy ze 131. i 133. Skrzydła Myśliwskiego wspierali z powietrza żołnierzy szturmujących wybrzeże. Należy wspomnieć, że wśród sił sojuszniczych znalazły się także trzy polskie dywizjony bombowe. W nocy z 5 na 6 czerwca żołnierze z Dywizjonu 305 rozpoznawali teren i bombardowali obszar lądowania sił alianckich. Gdy rozgorzały walki, polscy lotnicy bombardowali cele kolejowe i drogowe, a Dywizjon 304 „Ziemi Śląskiej” zabezpieczał Zatokę Biskajską i wody kanału La Manche przed niemieckimi okrętami podwodnymi. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Niepozorne odkrycie na niewielkiej wyspie pokazuje zmyślność Rzymian. Tak kontrolowali terytoria morskie
Archeolodzy na wyspie Alderney odkryli dwie monety z czasów Cesarstwa Rzymskiego. Rzucają one nowe światło na to, jak Rzymianie kontrolowali zajmowane przez siebie terytoria.
W tym artykule: Jak Rzymianie kontrolowali swoje terytorium morskie? Fortyfikacja na wyspie z III wieku n.e. Władca, który uległ Gotom Losy wyspy Archeolodzy z Wielkiej Brytanii od 2008 roku prowadzą wykopaliska w Alderney. To niewielka wysepka wchodząca w skład archipelagu Wysp Normandzkich. Znajduje się na kanale La Manche, u wybrzeży francuskiej Normandii. Wyspy te nie są częściami Zjednoczonego Królestwa ani jego koloniami, ale podlegają bezpośrednio Koronie brytyjskiej. Dzielą się na dwie jednostki terytorialne: Guernsey i Jersey, które posiadają własne parlamenty. Jak Rzymianie kontrolowali swoje terytorium morskie? W ciągu ostatnich tygodni badacze znaleźli tu pozostałości rzymskich budowli, a także fortu. Znaleziska doprowadziły naukowców do wniosku, że Rzymianie założyli na tej maleńkiej wyspie swego rodzaju bazę, w której mieli stacjonować żołnierze i kontrolować przepływające przez region Morza Północnego statki. Prawdopodobnie chodziło o zapobieganie piractwu, ale nie tylko. – Zaczynamy myśleć, że Rzymianie przybyli tutaj, aby mieć oko na ten mały odcinek wody między Wielką Brytanią a Francją – powiedział portalowi Live Science Jason Monaghan, archeolog, który brał udział w wykopaliskach na Alderney. – Statki wypływające z Morza Śródziemnego przewożące oliwę, wino i tym podobne rzeczy musiałyby minąć Alderney. Rzymianie prawdopodobnie zbudowali tam fort, aby kontrolować na ten szlak handlowy – dodał. Fortyfikacja na wyspie z III wieku n.e. Podczas najnowszych wykopalisk archeolodzy przeszukiwali rzymski budynek, który miał trzy pomieszczenia, dziedziniec i przestrzeń, w której składowano różne przedmioty. Naukowcy znaleźli tam monetę zwaną antoninianem. Była wybijana w Cesarstwie Rzymskim, a wprowadził ją Karakalla na początku III wieku jako nominał srebrny o wartości 2 denarów. W tym czasie legionista otrzymywał dzienny żołd w wysokości 10–15 antoninianów. Naukowcy twierdzą, że ta konkretna moneta z Alderney pochodzi z 255 r. n.e. Pzedstawia wizerunek Waleriana II, syna cesarza rzymskiego Galiena i Saloniny, a także starszego brata Salonina. Współrządził Cesarstwem Rzymskim razem z ojcem od od 253 do 257 r. n.e. Został zamordowany najprawdopodobniej przez Ingenuusa, namiestnika Panonii, który ok. 258 roku podczas lokalnej rebelii ogłosił się cesarzem. – W tamtym okresie w Cesarstwie Rzymskim panowała duża inflacja, dlatego jakość antionianów szybko uległa pogorszeniu. Moneta ta nie jest z litego srebra – twierdzą archeolodzy. Rzymianie najczęściej wybijali je z mieszanki miedzi i srebra, przy czym ten drugi pierwiastek często nie przekraczał 50% składu. To nie Germanie jako pierwsi ograbili Rzym. Tej zniewagi imperium nigdy nie wybaczyło najeźdźcom Galowie, a nie niesławni Wandalowie czy Wizygoci, byli pierwszymi, którzy zdobyli Rzym i złupili to miasto dla jego bogactwa. Słowa ich przywódcy będą prześladować Rzymian przez pokolenia:... W innej części tego samego budynku badacze odnaleźli drugą monetę. Była wykonana z brązu i przedstawiała rzymskiego współcesarza Walensa, a właściwie Flaviusa Valensa. Uczeni datują artefakt na lata 364–367 n.e. Władca, który uległ Gotom Władca ten w czasie swojego panowania dbał o odbudowę zniszczonych miast i starał się zapewniać prowincjom możliwości rozwoju. Miał surowo karać nadużycia i malwersacje urzędników, wystrzegał się także faworyzowania krewnych. Rzymscy pisarze uważali jednak Walensa za bardzo podejrzliwego, słabego, tchórzliwego, a także skłonnego do okrucieństwa. Zginął prawdopodobnie w 377 r., po tym, jak Goci rozpoczęli bunt przeciwko cesarstwu. Pozyskali sojuszników w postaci Alanów i Hunów. Uważa się, że Walens, nie czekając na armię swojego bratanka Gracjana, wyruszył przeciwko armii Gotów. Pod Adrianopolem (dzisiejsza Turcja) rozpoczęła się krwawa bitwa. Niektóre źródła podają, że cesarz zginął po tym, jak został trafiony strzałą. Miał spaść z konia i utonąć w bagnie. Inne przekazy sugerują, że ranny opuścił pole bitwy, schował się w pewnej chacie, którą następnie spalili Goci. Losy wyspy – Monety te nie miały dużej wartości materialnej – powiedział Monaghan. Mają jednak inną wartość – historyczną. Pierwsza moneta pochodzi mniej więcej z tego samego okresu, w którym wybudowano fort na wyspie. – Nie wiadomo, kto jeszcze oprócz żołnierzy mieszkał na wyspie. Możliwe, że były tu także ich rodziny lub urzędnicy państwowi. Nie jest jasne, w jaki sposób budynek był używany – tłumaczył badacz. Co ciekawe, od początku badań na wyspie archeolodzy odkryli tu również pochówki z epoki żelaza, co wskazuje, że ludzie zamieszkiwali tę wyspę od tysięcy lat. Z kolei zakres dat, z których pochodzą monety sugeruje, że fortyfikacja, która służyła do kontrolowania przepływających statków, była użytkowana przez co najmniej 100 lat. Źródło: LiveScience. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Miejsce dla miłośników dzikiej natury i owoców morza. Nawet Polacy uwielbiają Normandię
Ten wysunięty najbardziej na północ region Francji to miejsce, do którego pielgrzymują miłośnicy historii, dzikiej natury i owoców morza.
W tym artykule: Rouen Bayeux Port-en-Bessin-Huppain Longues-sur-Mer i Étretat Bunkry w Normandii Plaża Omaha Gdy z niedużego lotniska w Beauvais wyruszam na północ, niewiele zapowiada późniejsze przygody. Droga prowadzi przez wioski i miasteczka, w których cegła i kamień opierają się wpływowi czasu i siłom natury. Jest ładnie i spokojnie. Pierwszy przystanek – Rouen. Stolica Normandii jest pięknym miastem, którego korzenie sięgają czasów rzymskich. To również port rzeczny nad Sekwaną, która zatacza tutaj imponujący łuk. Spaceruję wśród średniowiecznej zabudowy, kierując się pod okrągłą, wykonaną z białego kamienia wieżę. Muszę wysoko zadrzeć głowę, by dostrzec jej wierzchołek. To właśnie tutaj w 1430 r. przetrzymywana była patronka Francji Joanna d’Arc, po tym jak normandzkie ziemie podbił król angielski Henryk V. Rouen Ruszam dalej labiryntem uliczek, aż nagle wyrasta przede mną potężna bryła Cathédrale Notre-Dame. Czuję dreszcz na jej widok. Trudno się dziwić, że w wiekach średnich dosłownie padano przed nią na kolana. Jej trzy strzeliste wieże zdają się sięgać samego nieba. Jedna z nich – Tour de Beurre – miała powstać ze środków pozyskanych z podatku od masła – stąd nazwa: „wieża maślana”. Te plaże w Europie królują na Instagramie. Wypoczniesz i przywieziesz udane zdjęcia Plaże w Europie to nie tylko Włochy, Grecja i Hiszpania. Gdzie jeszcze warto zaplanować wakacyjny wypoczynek? Jeszcze w latach 70. XIX w. katedra w Rouen była najwyższą budowlą na świecie. Jej piękno przyciągało nie tylko wiernych, ale również artystów. Hołd oddał jej sam Claude’a Monet, który stworzył słynny cykl 31 impresjonistycznych obrazów przedstawiających fasadę świątyni skąpaną w świetle różnych pór roku. Zanurzam się w jej chłodnym wnętrzu. A gdy wzrok oswaja się z półmrokiem, podziwiam piękną grę światła, które wpada przez okienne witraże i rozlewa się wieloma barwami po ścianach. Bayeux Rouen to jednak tylko przystanek. Czas ruszać w dalszą drogę. Prowadzi ona przez soczyście zielony, nieco pagórkowaty krajobraz poszatkowany siatką pól. Jestem w departamencie Calvados w Dolnej Normandii. Widok za oknem przynosi ukojenie i spokój. Mijam miasto Caen, obiecując sobie, że następnym razem zatrzymam się tu na dłużej, i jadę dalej. Do Bayeux. Stare miasto wygląda, jakby wyciosane zostało z kamienia. Maszeruję wąskimi brukowanymi uliczkami przypominającymi kanion, o ścianach wytyczonych przez niewysokie, dwu-, trzypiętrowe kamienice. Fasady niektórych z nich w doskonały sposób łączą kamień i drewno. W Bayeux życie toczy się na parterach, w sklepikach i kawiarniach, z których na uliczki wylewają się głosy rozmów i śmiech. I znów, jak na normandzkie miasteczko przystało, w jego sercu trafiam na gotycką katedrę. Jej widok oszałamia. Wstrzymuję oddech i ślizgam się wzrokiem po bogatych zdobieniach, eleganckich łukach i wieżyczkach. Zaraz obok mieści się kolejny skarb. To słynna Tkanina z Bayeux. Wykonana została w XI w., wkrótce po normańskiej inwazji na Anglię. Ze słuchawkami na uszach wkraczam do zatopionego w ciemnościach i ciszy pomieszczenia. Za podświetloną szybą ciągnie się długie na ponad 68 m i wysokie na 50 cm płótno, na którym wyhaftowano 58 scen z historii. Głos w słuchawkach opisuje kolejne postaci i wydarzenia. Słyszę rżenie koni, tętent ich kopyt, trzask ognia, szczęk mieczy i jęki konających wojów. Widzę jak Wilhelm I Zdobywca wraz ze swoimi rycerzami przeprawiają się przez kanał La Manche. A potem w bitwie pod Hastings w 1066 r. pokonują króla Anglii Harolda. Powrót na uliczki Bayeux jest jak podróż w wehikule czasu. W okamgnieniu przeskakuję całe milenium i z mroku przenoszę się w jasność dnia. Znów jestem w XXI w., choć – gdyby nie reklamy, samochody i przechodnie ze smartfonami – mógłbym pomyśleć, że od wieków średnich niewiele się tu zmieniło. Port-en-Bessin-Huppain Z Bayeux kieruję się na północ. Wiatr kołysze samochodem. To znak, że zbliżam się do morza. Zdradza je również delikatny gorzko-słony aromat, który wpada przez uchylone okno, i pisk mew. Po kwadransie jazdy parkuję w Port-en-Bessin-Huppain. Mimo niewielkich rozmiarów to największy port rybacki w Normandii i siódmy we Francji. Co roku w listopadzie miasteczko zamienia się we francuską stolicę małży św. Jakuba (fr.: coquille Saint-Jacques), znanych również jako przegrzebki. Widać je wszędzie: surowe na targu, w kartach menu restauracji, w postaci maskotek i suwenirów oraz na plakatach. Przez dwa dni weekendu niewielki port odwiedza 50 tys. gości. Przybywają na festiwal Le Goût du Large (fr.: „smaki morza”), który po raz pierwszy odbył się w 2004 r. Termin Le Goût du Large nie jest przypadkowy. Skorelowany jest z rozpoczęciem sezonu połowu „saint-jacques’ów”, który trwa od listopada do marca. W tym czasie niemal każdego dnia setka kutrów wypływa w morze, by wrócić przed wysokim przypływem witana przez przeciągły dźwięk portowej syreny, rodziny i współpracowników. Ich pokłady wprost uginają się pod ciężarem małży. To niesamowity widok i choćby tylko dla niego warto zajrzeć do Port-en-Bessin-Huppain. Mont Saint Michel Jest to jedna z tych atrakcji Normandii, których pominięcie byłoby niewybaczalnym błędem. Wzdłuż portowej alejki ciągną się kramy z rękodziełem i jedzeniem. Główną rolę grają oczywiście przegrzebki serwowane na wiele sposobów: smażone w maśle, duszone, gotowane, marynowane. Ale smakosze skosztują tu również, jakżeby inaczej: wina, serów, pieczywa i innych pysznych wypieków. Od rana do wieczora jest gwarno, wesoło i głośno. Ulicą drepcze orkiestra dęta: pięciu muzyków w czarnych melonikach, spodniach, kamizelkach i żółtych koszulach w paski. Widać i słychać ich z daleka. Wokół nich, w rytm dudniącej waltorni, złotej trąbki, saksofonu i bandżo, podskakują i tańczą dzieci. Kieruję się do hali targowej. Na co dzień to tu, prosto z łodzi, trafia połów i odbywa się aukcja. Postronni nie mają na nią wstępu, ale w czasie festiwalu to się zmienia. Można wejść do środka. W przestronnym wnętrzu na stoiskach piętrzą się owoce morza. Dostaniemy też świeże ryby: flądry, płaszczki, a nawet małe rekiny. Kupuję porcję małży. Sprzedawca pakuje je do siatki, a ja już nie mogę się doczekać wieczornej kolacji. Skosztuję je w postaci sashimi, surowego dania, które tutaj nie jest popularne. Teraz jednak czas na obiad. Zanurzam się w przytulnym wnętrzu jednej z portowych restauracji i już po chwili przede mną paruje talerz soupe aux moules – zupy z małży z marchewką. Potem carpaccio – jakże by inaczej – z małży. Białe mięso jest delikatne i słodkawe. Rozpuszcza się w ustach. Na koniec deser: crème brûlée, i mogę ruszać w dalszą drogę. Longues-sur-Mer i Étretat Z Port-en-Bessin-Huppain jest już przysłowiowy rzut beretem na słynne plaże Omaha i Gold. Zanim tam dotrę, odwiedzam Longues-sur-Mer. Według przewodników zobaczyć stąd można najpiękniejszy widok w Normandii. Po krótkiej jeździe i spacerze wśród pól staję na krawędzi wysokiego klifu. Jest późne popołudnie i niebo pokrywa się purpurą. Przede mną rozlewa się granatowa toń kanału La Man­che. Na gładkiej niczym lustro tafli kołyszą się rybackie kutry. 60 m pod moimi stopami fale obmywają kamieniste plaże. Słyszę ich jednostajny szum. Morze jest tego dnia spokojne. Równie spektakularne widoki podziwiać można z położonych we wschodniej części Normandii klifów Étretat w departamencie Seine-Maritime. To jeden z cudów tej części Francji. Monstrualne skały tworzą tu potężny łuk, który jeszcze pogłębia wrażenie. Étretat nie bez przyczyny nazywane jest perłą Wybrzeża Alabastrowego. Będąc tu, warto spędzić trochę czasu na plaży we wsi o tej samej nazwie. Jest wprawdzie kamienista, ale też wyjątkowo malownicza. Nieopodal znaleźć można mnóstwo restauracji serwujących znakomite lokalne dania – nierzadko z owocami morza. Bunkry w Normandii Z kolei wybrzeże La Côte Fleurie zachwyca bujną roślinnością i szerokimi piaszczystymi plażami. Tu znajduje się między innymi słynny kurort Deauville, do którego latem zwyczajowo zjeżdża francuska bohema. Niestety tym razem ani Étretat, ani La Côte Fleurie nie znalazły się na mojej trasie po Normandii. Dalsza część wycieczki to dla mnie ważna lekcja historii. Cofam się w głąb lądu i cofam się w czasie. Wyrastają przede mną cztery betonowe bunkry, z których wystają długie lufy dział artyleryjskich. Zamykam oczy i oczami wyobraźni obserwuję D-Day, czyli 6 czerwca 1944 r. Wczesnym rankiem alianckie wojska lądują na plażach Normandii. Z baterii w Longues-sur-Mer (i innych) zasypuje je grad ognia. Tysiące żołnierzy żegna się z życiem. To początek alianckiej kontrofensywny w Europie, tak zwanej operacji Overlord. Dziś tylko tu zobaczyć można oryginalne niemieckie działa używane podczas krwawych zmagań. To bardzo przejmujący widok. Plaża Omaha Następnego dnia o poranku studiuję pamiętne wydarzenia w Muzeum Overlord. Na multimedialnej wystawie czuję się niemal, jakbym był na polu bitwy. W przyciemnionej olbrzymiej sali pod sufitem wisi oryginalny samolot, stoją czołgi, wozy pancerne, amfibie, wojskowe motocykle i działa. Manekiny w mundurach celują z broni automatycznej i moździerzy. Z ukrytych głośników słychać ryk silników i odgłosy wystrzałów. Po plecach przebiegają mi ciarki i gdy wreszcie wychodzę w jasność dnia, oddycham z ulgą. Kilka minut później zatrzymuję się jeszcze na amerykańskim cmentarzu wojennym w Colleville-sur-Mer. Widok tysięcy wyciosanych w białym marmurze krzyży stojących w równych rzędach i szeregach na równo przystrzyżonych, soczyście zielonych trawnikach robi niesamowite wrażenie. Pochowanych zostało tu 9387 żołnierzy. Odkąd w 1987 r. przybył tutaj Jimmy Carter, cmentarz stał się obowiązkowym miejscem wizyt prezydentów USA. Zanim opuszczę okolicę, stromą ścieżką schodzę na słynną plażę Omaha. To tutaj zginęło najwięcej amerykańskich żołnierzy. Staję na piasku pomiędzy wodami kanału a skałą stromego klifu. Wieje delikatny wiatr, skrzeczą mewy, a nad głową rozlewa się błękit nieba. Dziś nic mi nie grozi, a Normandia ukazuje swoje piękne oblicze. Historii nie wolno zapomnieć, z jej lekcji wyciągnąć warto wnioski, ale patrzeć trzeba w przyszłość.
Tutaj alianci trenowali przed inwazją w Normandii. Wśród znalezisk… butelka pełna piwa
We wschodniej Anglii archeolodzy natknęli się na zapomniane miejsce, w którym alianci szkolili się przed inwazją w Normandii. Wśród znalezisk jest nie tylko broń i sprzęt wojskowy, ale też ciągle zamknięta butelka pełna – zapewne – piwa.
W tym artykule: Archeolodzy przystępują do działania Nieznane umocnienia z czasów II wojny światowej Czas na szkolenie przed D-Day Śmietnisko pełne skarbów Wschodnie wybrzeże hrabstwa Suffolk w Anglii to miejsce, w którym ciągle coś się dzieje. Obecnie niedaleko lasu Goose Hill znajduje się elektrownia jądrowa, która zaopatruje w prąd mieszkańców Wielkiej Brytanii. Z kolei w czasie II wojny światowej, w obawie przed inwazją Niemców, wzniesiono tu umocnienia. A pod koniec konfliktu – jak wykazały badania - szkolono tu aliantów przed D-Day i operacją Overlord. Archeolodzy przystępują do działania Z uwagi na to, że elektrownia jądrowa będzie rozbudowana, archeolodzy z Cotswold Archaeology przystąpili do badań poprzedzających inwestycję. Teren ten obfituje w różne znaleziska. We wczesnych latach wojny wschodnie wybrzeże Anglii było silnie ufortyfikowane. Obawiano się, że płaskie plaże tego regionu będą podatne na inwazję sił niemieckich okupujących porty w Belgii i Holandii. Wzdłuż plaż Suffolk ułożono drut kolczasty, miny oraz zapory przeciwczołgowe. Pojawiły się też bunkry. Nieznane umocnienia z czasów II wojny światowej Eksperci z Cotswold Archaeology natknęli się w czasie najnowszych badań na nieznane ruiny bunkrów z czasów II wojny światowej. – Dwa z nich były dobrze zachowane i miały tylko częściowo zawalone dachy. Pozostałe wykazywały wyraźne oznaki późniejszego wykorzystania do ćwiczeń celowniczych – informują badacze stanowiska archeologicznego, Ed Tolley i dr Hannah Bullmore. Obok nich przebiegały rowy przeciwczołgowe i stanowiska strzeleckie moździerzy. Te znaczne modyfikacje terenu dokonane wzdłuż linii brzegowej w początkowych fazach wojny związane były ze strachem przed inwazją hitlerowców. Czas na szkolenie przed D-Day Jednak większość znalezisk archeologicznych znalezionych w Goose Hill związanych jest z późniejszym okresem II wojny światowej. W latach 1943–44 obszar między Sizewell i Dunwich stał się ważnym poligonem dla wojsk brytyjskich. Szczególnie w miesiącach poprzedzających lądowanie w Normandii w 1944 roku. To tam przeprowadzono kilka kluczowych ćwiczeń przygotowujących wojska do operacji Overlord – czytamy na stronie Oxford Cotswold Archaeology. Dunkierka to militarny cud. Alianci przekuli sromotną porażkę w wielkie zwycięstwo Dunkierka to małe miasteczko na wybrzeżu Francji, które było sceną ogromnej kampanii wojskowej podczas II wojny światowej. Podczas bitwy o Dunkierkę od 26 maja do 4 czerwca 1940 roku około ... Archeologom udało się zlokalizować też miejsce dość przerażającego ćwiczenia, znanego jako „Exercise Bump”. Polegało ono na ostrzale ostrą amunicją. Tak, aby jak najwierniej naśladować prawdziwe warunki bojowe dla żołnierzy, którzy wkrótce mieli zostać wysłani na linię frontu w Europie. – Mamy nadzieję, że niektóre z umiejętności, których [żołnierze – przyp. red.] nauczyli się na tym odcinku wybrzeża Suffolk, skutecznie przygotowały ich na okropności, które napotkali podczas swojego wkładu w wyzwolenie kontynentalnej Europy – podkreślają badacze. O tym, że ćwiczenia były intensywne świadczą też inne znaleziska. Wokół systemu okopów była cała masa militariów i innych przedmiotów: skrzynki na amunicję, worki z piaskiem, kable komunikacyjne, bagnety, hełmy typu „Tommy”, zniszczony czołg służący za cel, kompas polowy. Udało się też zlokalizować baraki dla żołnierzy wykonane z betonowych prefabrykatów i blachy falistej. Śmietnisko pełne skarbów Wygląda na to, że po wojnie teren uprzątnięto i powstało kilka dużych wysypisk śmieci. A te dla archeologów są zawsze świetnym źródłem informacji. W przypadku Goose Hill śmieci dały wgląd w życie codzienne alianckich żołnierzy. Wśród nich są puszki z konserwami rybnymi i gulaszem, pełna gama wojskowych emaliowanych talerzy i misek. Są też szklane butelki po winie, piwie i whisky. Jedna z butelek jest ciągle pełna. Zawiera w sobie ciemnobrunatną ciecz. Archeolodzy uważają, że jest to marka piwa Greene King. Prace w lesie Goose Hill nadal trwają. Wiele wskazuje, że dalsze badania przyniosą kolejne znaleziska z czasów II wojny światowej. Źródło: Oxford Cotswold Archaeology. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Kim byli wikingowie? Dla wielu mieszkańców Skandynawii słowo „wiking” było obelgą
Stereotypowego wikinga potrafiłby pewnie opisać każdy, ale wiele powszechnych wyobrażeń na ich temat to zwyczajne nieprawdy. Kim byli wikingowie naprawdę?
W tym artykule: Kim byli wikingowie? Skąd się wzięło słowo „wiking”? Jak nazywano wikingów w średniowieczu? Wikingowie i Normanowie Odważni i waleczni, pokonywali na swych łodziach olbrzymie przestrzenie, docierając do tak odległych miejsc jak brzegi Bizancjum i Nowej Fundlandii, wyspy u wybrzeży Kanady. Jednak ich głównym celem były wybrzeża Europy, ku którym kierowali swe łupieżcze wyprawy. Mieszkańcy Wysp Brytyjskich, a następnie kontynentu, zaskoczeni „wizytami” nieproszonych gości już od pierwszych spotkań z nimi zaczęli rozpowszechniać wieści o najeźdźcach nie zawsze zgodne z rzeczywistością. Innymi słowy, już u zarania kontaktów mieszkańców Wysp i Europy kontynentalnej z ludźmi z Północy zaczęły powstawać mity o wikingach. Zatem kim byli wikingowie? Kim byli wikingowie? Wiking, czyli kto? Jeden z poglądów, który dotyka sfery mitów, uznaje ich za jeden naród – Wikingów właśnie. Stąd skłonność do stosowania wielkiej litery w zapisie nazwy tej grupy wojowników. Jednak wikingowie nie byli jednym narodem, ale składali się z niewielkich grup, z których każda rządzona była przez wybieralnego wodza. Niektóre z organizmów państwowych położonych na terenach późniejszych królestw skandynawskich (Danii, Norwegii i Szwecji) współpracowały ze sobą w czasie organizowania wielkich najazdów na obce kraje. Wikingowie w Polsce. Czy skandynawscy wojownicy przyczynili się do powstania państwa polskiego? Historycy na tropie Wikingowie w Polsce mieli pojawić się po raz pierwszy na przełomie XIII i IX wieku. Mimo upływu kolejnych wieków, historycy po dziś dzień toczą dyskusje na temat tego, czy Skandynawowie w o... Stąd nazwa wiking nie dotyczy narodu, ale działalności, której oddawali się Skandynawowie, a i to nie wszyscy. Większość mieszkańców północy Europy zajmowała się rybołówstwem, uprawą roli, handlem, rzemiosłem. Tylko niewielką część z nich stanowili barbarzyńscy wojownicy. Wiking to nazwa „rzemiosła” czy wybranej drogi „kariery”, a nie narodowość. Strona Nordic Culture wyjaśnia: podczas gdy większość ludzi pozostawała w swoich wioskach przez całe życie, niektórzy, bardzo żądni przygód, poszli „na wiking”. Słowo „wiking” było czasownikiem używanym do opisania morskiej wyprawy. Najczęściej łupieskiej, ale nie zawsze. Wielu wikingów ruszało na morze, aby znaleźć miejsca do zasiedlenia. Interesowały ich nie tyle kosztowności i kobiety, co żyzne bądź bogate w zwierzynę tereny. Osiedlali się w takich miejscach jak Anglia i Francja, ale także w nowych i niezbadanych krainach, takich jak Islandia i Grenlandia. Inni opuszczali rodzinne strony w celach handlowych. Skąd się wzięło słowo „wiking”? Ale co w ogóle oznacza słowo vik? W języku staronordyckim określa morską zatokę, ujście rzeki do morza bądź potok. Czy zatem w słowie „vik” może być coś, co łączy się ze słowem wikingowie? Prosta odpowiedź brzmi: nie wiemy, przyznaje Nordic Culture. Bo choć skojarzenie wydaje się oczywiste, to wątpliwości budzi powszechność występowania tego pojęcia. W Skandynawii oraz Islandii jest wiele miast i wiosek mających w swej nazwie człon „vik”. Nazwa miasta Reykjavik narzuca się jako pierwsza. Ale jest też wiele innych: Breiðavík, Bolungarvik, Vik, Húsavík, Dalvik, Breiðdalsvík. Jeśli viking naprawdę wywodzi się od słowa „vik”, a „viking” oznacza kogoś, kto jest piratem, to dlaczego jest tak wiele obszarów o tej nazwie, skoro nie wszyscy mogą być piratami? – stawia pytanie Nordic Culture. Jest też inna propozycja wyjaśnienia etymologii słowa wiking – szwedzkiego historyka, dr. F. Askeberga. Uczony mówi, że nazwa „viking” pochodzi od czasownika „vikja”, czyli „wyłamywać”, „wykręcać” lub „odchylać”. Askeberg tłumaczył swoją koncepcję tym, iż wikingowie byli w istocie ludźmi, którzy wyłamywali się z klasycznych struktur społecznych. Porzucali dom i ruszali na morze w poszukiwaniu sławy i łupów. Jak nazywano wikingów w średniowieczu? Brian McMahon w pracy „The Vikings: Myths and Misconceptions” (Wikingowie: mity i nieporozumienia), będącej rozdziałem zamieszczonym w książce „Viking Myths and Rituals on the Isle of Man”, zwraca uwagę, że w średniowieczu tych przerażających najeźdźców nazywano bardzo różnie. Dla Niemców byli to Aszmeni lub, jak pisał kronikarz Adam z Bremy, Ascomanni. Z kolei ludy północnych krańców Szkocji mówiły o nich Norsemeni. Anglicy określali ich ogólnym mianem „Duńczycy” bądź „Skandynawowie”. W czasach swych największych triumfów wikingowie nie dopracowali się jednej powszechnie przyjętej nazwy, która by ich określała. Mapa tej krainy okazała się falsyfikatem, jednak Winlandia istniała naprawdę. Czemu wikingowie ją porzucili? Początkowo była postrzegana jako dar od bogów, później nazwano ją przeklętą ziemią. Winlandia miała być rajem dla wikingów, obfitującym w zasoby naturalne i inne bogactwa. Próby skolo... Żeby uzmysłowić, jak z pozoru proste i znane pojęcie „wiking” wcale takim nie jest, przytoczmy opinię Marcina Sałańskiego, dziennikarza, znawcę tematu nordyckich wojowników. – Dla samych Skandynawów termin „viking” był często obraźliwy. Sagi wspominają o wikingach jako okrutnych i gwałtownych łupieżcach. Zaś na jednym kamieniu runicznym z Upplandu mówi się o niejakim Assurze, synu jarla Hakona, jako o „stróżu przeciwko wikingom”. Wikingowie i Normanowie Wydaje się, że po raz pierwszy słowo „viking” zostało wprowadzone do słownika angielskiego na początku XVIII w., a jego desygnatem był „Skandynaw”. Jednak dopiero w połowie XIX w. pojęcie to wchodzi do powszechnego użytku w języku potocznym, literaturze i nauce państw skandynawskich – pisze David Wilson w „The Vikings in the Isle of Man” (2008). Prof. Anders Winroth z Uniwersytetu w Yale, autor książki „The Conversion of Scandinavia: Vikings, Merchants, and Missionaries in the Remaking of Northern Europe” (Nawrócenie Skandynawii: Wikingowie, kupcy i misjonarze w przebudowie Europy Północnej), jest autorytetem w interesującej nas dziedzinie. Pytany o to, czy jest jakaś różnica między terminami „wikingowie” a „Normanowie”, często używanymi zamiennie, odpowiedział: – Tak, Normanowie byli zasadniczo potomkami pierwotnych skandynawskich wikingów, którzy osiedlili się w północnej Francji i żyli wśród frankońskich tubylców tego regionu.
Sposób na Europę Na 10 najczęściej przez turystów odwiedzanych krajów na świecie pięć z nich – Franca, Hiszpania, Włochy, Niemcy i Wielka Brytania – znajduje się właśnie u nas! Ale inne kraje, o których również piszemy w tym wydaniu Travelera, nie pozostają w tyle i z roku na rok przyciągają coraz większe rzesze gości. Czesi, nasi południowi sąsiedzi, mają największe zagęszczenie zamków na kilometr kwadratowy na świecie i choć wypijają najwięcej piwa, my cenimy ich za wino, którego sekrety zdradzi poszukiwaczka tajemnic i skarbów Joanna Lamparska. Norwegia zwana klejnotem Europy to z kolei kraj o najbardziej spektakularnej niezniszczonej naturze, na łonie której warto się totalnie zresetować. Można ją podziwiać chociażby z pokładu jachtu, co uczyniła nasza redakcyjna koleżanka Basia Żukowska. Rumunia ma Drakulę, najbardziej znanego wampira, i bajecznie kolorowe monastyry. Słowenia kusi dziesięcioma tysiącami jaskiń, po których można pływać łódkami. Jedynym zarzutem kierowanym pod adresem Europy, który powstrzymuje nas przed podróżowaniem po niej nieustannie – są wysokie ceny, ale i na nie znaleźliśmy sposób. Poznajcie nasze patenty na tanią Europę. A gdy wrócicie z zagranicznych wojaży, ruszcie na kajaki. Wierzę, że po przeczytaniu naszego raportu znajdziecie dla siebie idealne miejsce na spływ w Polsce. Agnieszka Franus REDAKTOR NACZELNA TEMAT NUMERU | DOOKOŁA EUROPY Nasz kontynent jest pełen niesamowitości, które często czają się w niedalekiej odległości od Polski. Joanna Lamparska zachęca do wyruszenia w rejs Doliną Renu, szlakiem zamków i klasztorów. Ponoć piękno mijanych krajobrazów jest wręcz nieprzyzwoicie romantyczne („Skarby bogów”). Basia Starecka w artykule „Tropem zwierząt” rozwiewa ostatnie stereotypy, które mogą kogoś powstrzymywać przed podróżą samochodową do Rumunii, a Magda i Sergiusz Pinkwartowie odkrywają Langwedocję! Niegdyś biedna i wyśmiewana prowincja Francji, teraz jest jednym z najchętniej odwiedzanych regionów. Tu leży średniowieczne miasto Carcassone, które jest doskonale znane miłośnikom gier planszowych. MIASTO W 48 GODZIN | KIOTO Miasto uznawane za kulturalną stolicę Japonii jest przesiąknięte tradycją, ale przy okazji zaskakująco nowoczesne. Zbudowane zostało według reguł chińskiej sztuki feng shui i jest to pewnie jeden z czynników decydujących o jego wyjątkowej aurze. Inne to m. in. klasyczne ogrody, stylowe herbaciarnie, tradycyjne świątynie. Piotr Milewski pisze, że w Kioto nie warto się spieszyć, ale na pewno warto je odwiedzić. Choćby na jedyne 48 godzin. („Kioto. W zgodzie z tradycją”) POLSKA JEST NAJPIĘKNIEJSZA | 15 NAJLEPSZYCH SPŁYWÓW KAJAKOWYCH Biebrza, Warta, Krutynia, Narew… spływy kajakowe cieszą się w Polsce ogromną popularnością. Nasz ekspert, Paweł Kempa, przepłynął w kajaku sporą część kraju i teraz dzieli się doświadczeniem z Czytelnikami Travelera. Z jego rankingu dowiecie się, którą rzekę określa się małą Amazonką, na jakie spływy można się wybrać z dziećmi oraz gdzie można spotkać raki i żurawie. Serdecznie polecamy „Kajakowy ranking Travelera”. INDEKS GŁÓWNYCH TEMATÓW | Uganda i Rwanda, Wiedeń, Rumunia, Słowenia, Francja – Langwedocja, Norwegia, Czechy – Morawy, Niemcy – Dolina Renu, Hiszpania, Bawaria, Lwów, Budapeszt, Gruzja, Stambuł, Madryt, Sztokholm, Podlasie, Kioto, Polska – spływy kajakowe, Biegi przygodowe, 130 lat NG – wyprawa na Nową Gwineę. Poznaj ofertę prenumeraty www.prenumerata.national-geographic.pl
Śmierdzące z natury. Przewodnik po serach świata
Śmierdzący biskup, epoisses, którego nie można przewozić w autobusie, czy normandzki camembert pachnący jak skarpety po tygodniowym trekkingu. Przygotowaliśmy przewodnik po najbardziej cuchnących serach świata.
Oczywiście prym wśród nich wiodą sery francuskie, potem są brytyjskie i potem długo, długo nic. O ich aromacie decydują bakterie, pleśń, składniki kąpieli wodnej, w której są zanurzane. Naturalnie zapach to, jak wiemy, kwestia gustu - coś co dla jednych jest odrażające innych przyciąga niczym najmocniejszy afrodyzjak. Fot. Shutterstock Roquefort - jeden z najbardziej rozchwytywanych i najstarszych serów świata. Narodził się w małej wiosce Roquefort w południowej Francji. Produkowany z mleka owczego dojrzewał w tamtejszych grotach. Zwany jest serem królów i papieży, bo objadali się nim bez umiaru. Pełnię smaku osiąga po 5 miesiącach, jednak obecnie wielu odstrasza nie tyle jego zapach co charakterystyczny niebieskawy nalot - szlachetna pleśń, która decyduje o niepowtarzalnym smaku roqueforta. Fot. Shutterstock Normandzki Camembert - francuski numer jeden, pachnie jak skarpety po tygodniowym trekkingu. Ale jego fanów to bynajmniej nie zniechęca. Zachwyca ich bowiem aksamitna tekstura tego sera robionego z niepasteryzowanego krowiego mleka. Dojrzewa trzy tygodnie i je się go łyżką. Fot. Shutterstock Munster - kolejny francuski specjał rodem z Alzacji, produkowany już w średniowieczu z krowiego mleka w opactwach w Wogezach. Z powodu nieznośnego zapachu zwany też Potworem. Dojrzewa w wilgotnych piwnicach przez około 3 miesiące. Idealny dodatek do piwa. Fot. Shutterstock Epoisses - delektował się nim sam Napoleon Bonaparte. Podobno nie ma na świecie nic bardziej śmierdzącego, dlatego nie można go przewozić w publicznych środkach transportu we Francji. Ten krowi ser ma kremową, ciągliwą konsystencję, której nabiera po 6 tygodniach. fot. materiały prasowe Brie de Meaux, nazwany na cześć miasta, gdzie się narodził. Podobno ostatnim życzeniem umierającego Ludwik XIV było zjedzenie właśnie kawałka tego sera. Wytwarzany z krowiego mleka został przez ministra Talleyranda nazwany królem serów. Ma swoich wiernych fanów zachwycających się jego słodkawym, kremowym smakiem, który idealnie współgra z szampanem. fot. materiały prasowe Limburger, ser limburski, narodził się gdzieś na granicy Niemiec, Belgii i Holandii, prawdopodobnie obok miasta Liege. Produkuje się go z pasteryzowanego krowiego mleka. Ma kolor od białego do brązowego, mazistą konsystencję i jest pikantny w smaku. Gdy dojrzeje podobno pachnie, jak obora. To jeden z tych serów, które kochamy nienawidzić. Fot. materiały prasowe Śmierdzący biskup, czyli ser z wysp brytyjskich. Wymyślili go Cystersi, którzy wyrabiali go z pasteryzowanego mleka krów z Gloucestershire. W trakcie dojrzewania, co cztery tygodnie ser jest płukany w soku z gruszek, który ma taką samą nazwę, jej prawdopodobnie zawdzięcza ów niepowtarzalny aromat. fot. Shutterstock Blue Stilton - król brytyjskich serów, ma różną konsystencję w zależności od stopnia dojrzałości, tak samo rozwija się też jego zapach. Jednak zasada przy wyborze ser jest prosta im bardziej cuchnie tym jest lepszy. A dojrzewa nawet 12 miesięcy. Fot. Shutterstock Taleggio, pierwszy włoski ser na liście, narodził się w X wieku i jest produkowany późną jesienią i zimą z pasteryzowanego mleka krowiego. Idealnie pasuje do salaty np. rukoli i orzechów. Dojrzewa na drewnianych deskach.
Kto wiosną wybiera się do Francji, będzie miał okazję odwiedzić nowe muzeum poświęcone Joannie d’Arc. Otwarcie 21 marca 2015 w Rouen.
A jednak historia spalonej na stosie dziewicy nie popadła w zapomnienie. Dowodem ciągle żywej legendy będzie nowe Muzeum Historyczne Joanny d’Arc w Rouen w Górnej Normandii. Losy Dziewicy Orleańskiej zostaną przedstawione na 10 salach wystawowych rozmieszczonych na 5 piętrach, co daje niemal 1000 metrów kwadratowych! Dlaczego akurat w Rouen? To tutaj rozegrały się historyczne wydarzenia związane z bohaterką wystawy. Muzeum będzie znajdować się w Palais Archiépiscopal, gdzie pośmiertnie (w 1456 r.) d’Arc została uznana za niewinną. Motywem przewodnim muzeum jest opowieść o Joannie. Ale muzeum przedstawia nie tylko fakty z życia skazanej, lecz także odkrywa zawiłą historię tamtych czasów. Podczas podzielonej na dwie części trasy zwiedzania goście przemierzą pałacowe sale, a specjalnie przygotowane nowoczesne pokazy multimedialne zabiorą ich w podróż w czasie. Pierwsza część poświęcona jest Francji XV wieku, kiedy miał miejsce proces skazujący Joannę na śmierć. Druga przedstawia kulisy kontrowersyjnych debat politycznych i religijnych, sporów historycznych, jakie wywoła postać Joanny i które doprowadziły do uznania jej za świętą. To była długa i dziwna droga. Muzeum powstało dzięki badaniom rozpoczętym w 2012 roku przez francuskich historyków, wśród których znaleźli się najwięksi znawcy francuskiego średniowiecza. Placówkę będzie można zwiedzać z przewodnikiem lub wybrać opcję audioprzewodnika. Pokazy tłumaczone będą na wiele języków. Cały obiekt przystosowany jest również dla osób niepełnosprawnych. Start pierwszego dnia wiosny!
Jest to jedna z tych atrakcji Normandii, których pominięcie byłoby niewybaczalnym błędem.
Na otoczonej przez morze granitowej skale, obwarowane kamiennym murem, co raz to akcentowanym wieżą lub donżonem, wznosi się średniowieczne opactwo Mont Saint Michel. To zwarte koronkowe arcydzieło, z ostrołukowymi oknami i trudną do policzenia ilością szpiczastych wieżyczek, zwieńczone jest strzelistą iglicą, w której umieszczono figurkę patrona – Archanioła Michała, pogromcy smoków i mocy sprawczej powstania tego obiektu. Według legendy anioł trzy razy musiał się przyśnić biskupowi Avranches Aubertowi, zanim ten pojął i wykonał jego wolę. Po ostatniej wizycie biskupowi pozostało wklęśniecie w czaszce. No cóż, nawet święci czasami potrafią stracić cierpliwość, a Archanioł Michał – ognisty wojownik z mieczem w dłoni i strażnik bram raju, do wyrozumiałych raczej nie należy. Przyglądając się symfonii gotyckich form, nie mam wątpliwości, czym inspirują się bajkopisarze. Z bliska opactwo wygląda niczym zamek czarnoksiężnika z mrocznych powieści fantasy, choć zapewne dla tysięcy przybywających tu w średniowieczu pielgrzymów musiało wydawać się wrotami raju. Jednak mistyczne skojarzenia budzi nie tylko sama budowla, ale też wyjątkowe tu przypływy i odpływy morza, kiedy to żywioł nieubłaganie pochłania kolejne metry zatoki, by w kilka godzin zatopić okoliczne plaże. Dziś Mont Saint Michel ze stałym lądem łączy wybudowana pod koniec XIX wieku grobla, którą zmierzam wśród tłumów turystów w kierunku opactwa. Wdycham zapach morza i podziwiam dzieło odpływu, który odsłonił właśnie sięgający po horyzont płaski, szarożółty ląd i wydał skorupiaki na łatwy łup rybakom z okolicznych wiosek. Poziom morza w okolicy opactwa wznosi się i opada nawet o 15 metrów. To dlatego Mont Saint Michel nigdy nie zostało zdobyte. Trudno przecież skutecznie oblegać twierdzę, której otoczenie co kilka godzin zanurza się w morzu. Tuż przy murze witają mnie dwie wieże, niczym z prozy Tolkiena, choć nie tu, jak na pozór mogłoby się wydawać, znajduje się brama wiodąca na teren opactwa. Błąd konstrukcyjny? Chwila zapomnienia pod wpływem normandzkiego cidre’a? Skądże znowu. Zmyślni murarze ukryli bramę tak, by żaden intruz nie mógł się wedrzeć do środka niepostrzeżenie. Goście wchodzili pojedynczo i w taki sposób, że prawą stronę zawsze mieli odsłoniętą. Przekazane w X wieku benedyktynom Mont Saint Michel było jednym z ważniejszych centrów pielgrzymkowych średniowiecza. Tysiące biedaków spragnionych odpustu od samego Archanioła Michała wspinało się główną ulicą opactwa do kościoła, mijając gospody, stragany i karczmy. Dziś ja cofam się w czasie i niczym ówczesny pątnik pokonuję tę samą drogę, mając wokół siebie restauracje oferujące słynne normandzkie omlety, sklepy z pamiątkami, a nawet maleńkie ukryte w zaułkach hoteliki. Ludzką falą kieruje straż miejska, bo ruch jest dwustronny, tłok niemiłosierny, a uliczki tak wąskie, że ich szerokość często można zmierzyć rozłożonymi ramionami. Gdy osiągam cel, czyli zbudowany na szczycie 80-metrowego wzgórza kościół św. Michała, jestem już porządnie zmęczona. Surowe i ascetyczne wnętrze świątyni spowija przyjemny chłód i cisza. Podziwiam kunszt i silną wolę budowniczych, którzy z właściwą sobie cierpliwością przez wieki, kamień po kamieniu, ułożyli to imponujące dzieło. A warto dodać, że granit ściągali z oddalonej o 40 km wyspy. Przez chwilę delektuję się przesycającą to miejsce atmosferą religijnej zadumy, po czym mijam otaczające świątynię klasztorne budynki i docieram na mury. Z ich perspektywy jeszcze raz spoglądam na sylwetkę opactwa, choć mój wzrok coraz uporczywej biegnie w drugą stronę, gdzie na horyzoncie ledwo zdaje się majaczyć morze. Niedługo nastąpi przypływ – szybko więc ruszam w dół, ściągam buty i zanurzam stopy w miękkim, wilgotnym piasku.