Utrata wzroku nie odebrała mu marzeń. Jerzy Płonka zdobywa kolejne szczyty
Im bardziej tracił wzrok, tym mocniej udowadniał, że może więcej. Choć widzi tylko pięć procent tego co my, Jerzy Płonka zdobywa kolejne szczyty i kompletuje Koronę Europy.
W tym artykule: Przestałem widzieć, nie oddychać Być jak Chuck Norris W drodze po marzenia Człowiek pająk Życie przed sobą Przypominamy archiwalny wywiad z 2016 roku. Z Jerzym Płonką rozmawiała Katarzyna Kachel. Czasami można pomyśleć, że Jurek tylko udaje, że nie widzi. Wtedy na przykład, kiedy wspina się na Mont Blanc, prowadzi zajęcia na ściance wspinaczkowej, jedzie na rowerze do Sandomierza albo biegnie w nowojorskim maratonie. I jeszcze wtedy, kiedy nagle wsiada w pociąg do Sopotu, by wieczorem pomoczyć nogi w Bałtyku. Choć przecież jest luty i minus dwa na termometrze. Czasami pojawia się obawa, że zabraknie odpowiednich czasowników, które oddadzą intensywność i pasję tego wszystkiego, co na co dzień robi 26-letni facet z Krakowa. – Ten „krejzi men”? – Albin Marciniak z Krakowskiego Klubu Podróżników aż szerzej otwiera oczy na dźwięk nazwiska Jurka. – On nawet chodzi do kina, rozumiesz człowieka? Piotr Pogon, znany szeroko z ADHD i różnych ekstremalnych projektów, rozumie. – Nawet znam niewidomego, który tak sobie żonę znalazł – mówi. – Położył jej rękę na kolanie i poprosił: „Opowiedz mi, co widzisz”. Nie wiadomo dokładnie, czy po to Jurek chodzi do kina, ale pewne jest, że bardzo dużo widzi jak na człowieka, który widzieć w sumie nie powinien. Przestałem widzieć, nie oddychać Czy można napatrzeć się na zapas? Jakby wiedząc, że z czasem wszystko będzie tracić intensywność? Jurek urodził się i widział, jego wzrok słabł stopniowo. – Jeszcze w podstawówce czytałem książki, jeszcze grałem w nogę, w kosza, jeździłem na rolkach – opowiada. – Potem zacząłem używać lupy i coraz gorzej dostrzegałem kolegów, z którymi kopałem piłkę. W końcu przestałem rozróżniać cokolwiek. Diagnoza? Degeneracja siatkówki. Zostawił grę w piłkę, ale nie przestał przecież oddychać. – Z czasem zaczęło do mnie docierać, że wcale nie jest fajnie, a właściwie to jest nawet do dupy. I mogłem z tą świadomością zrobić to, co chciałem. Tyle że chciał żyć normalnie, po swojemu, intensywnie. A może jeszcze bardziej niż do tej pory. Jakby trochę po to, by coś udowodnić, sobie i innym: – Taką mam konstrukcję i tak zostałem wychowany przez rodziców. Na samodzielnego faceta – lubi to podkreślać. – Nie miałem taryfy ulgowej, nie siedziałem zamknięty w domu jak naleśnik. Nie użalano się nade mną. I on też nie zamierzał. Szybka kalkulacja wyraźnie zresztą pokazała, że tych dostępnych mu rzeczy jest więcej od tych, których robić nigdy nie będzie, jak prowadzenie samochodu. Ale sport, książki, kobiety, dlaczego nie? No i kino. – Co się dziwisz? Mózg człowieka jest sprytny – tłumaczy. – Dopasowuje obrazy do rzeczywistości, której nie widać. Czasami oszukuje, manipuluje, ale w sumie stara się nadrobić to, czego mu brakuje. Masz wyobraźnię? Korzystaj z niej. Być jak Chuck Norris Osobom znającym Jurka może się wydawać, że to człowiek, który istnieje po to, by pokazywać, że nie ma rzeczy niemożliwych. Bo Płonka bywa czasem jak Chuck Norris, co to potrafi podnieść krzesło, na którym siedzi. – Nawet byłe dziewczyny mówią o nim tylko dobrze – uśmiecha się Grzegorz Krawczyk z PZU, który dał się zarazić Płonce jazdą na rowerze i nartach skiturowych i przeżył. – To kwestia charyzmy, wielkiej determinacji i zdolności przekonania innych, że przeszkody nie istnieją. I to nie tylko dlatego, że ich po prostu nie widać. Dlatego Jurek zrobił kurs żeglarski i kurs lawinowy, choć wcale nie było to proste. – Nie chcieli mnie przyjąć, bali się chyba, że pomieszam linki, utopię się albo zginę w śnieżnej szczelinie. Nie bardzo też chcieli uwierzyć, że ślepy może coś znaleźć. Tyle że w moim języku nie istnieje słowo „eliminacja” ze względu na niepełnosprawność. Kursy skończyłem. – Nie tylko skończył, ale nawet znalazł zastosowanie dla detektora lawinowego – chwali Grzegorz Krawczyk. – On po prostu nie uznaje słów „nie da się”. – To fakt – zgadza się Piotr Pogon, który dobrze poznał Jurka podczas maratonu w Nowym Jorku. – Pamiętam to tak. Jurek biegnie na uprzęży i niemal bez przerwy dowcipkuje ze swoim opiekunem. Jedno z najdelikatniejszych określeń, jakie padają podczas biegu, to: „Ślepy, bierz dupę w troki”, czyli tłumacząc na normalny w miarę język: „Jurek, nie zwalniaj”. Tyle że w przypadku Jurka nie ma mowy o zwalnianiu. Często się zastanawiam, na jakich bateriach on jedzie? Jurek nowojorski maraton przebiegł w 3 godz. 55 min 25 s. Człowiek, który powrócił do żywych po lodowej próbie przetrwania. Jego wyprawa przeszła do historii Jego trzecia wyprawa polarna okazała się gehenną. Zanim na dobre się zaczęła, statek Endurance płynący na Antarktydę utknął w lodowym paku na Morzu Weddella. Dla Shackletona był to koni... W drodze po marzenia Zawsze jest jakiś początek, nawet wtedy, kiedy nie zdajemy sobie z tego do końca sprawy. I takim początkiem gór był dla Jurka Mount Blanc. – Kiedy dziś o tym myślę, szczerzę przyznaję, iż było to szaleństwo, może nawet głupota – mówi Płonka, ale trudno oprzeć się wrażeniu, że trochę kłamie, że wcale tak nie czuje. Że dziś zrobiłby dokładnie to samo. Mont Blanc przydarzył się w życiu Jurka po coś. Najprościej rzec, że po to, by na poważnie zaczął myśleć o Koronie Europy, o projekcie i stowarzyszeniu. Najtrudniej, by mógł pożegnać się z przyjacielem w taki sposób, w jaki chciał. – Ksiądz Stanisław Kracik umarł nagle, na raka, choć przecież jeszcze miesiąc wcześniej chodził z nami po górach i pływał na desce. Nie chcieliśmy się z tym pogodzić. Może nie umieliśmy – zastanawia się Płonka. – Nie poszliśmy na pogrzeb, postanowiliśmy rozstać się z nim po swojemu. Wyjście na Mont Blanc zorganizowali w... 48 godz. Z przyjacielem i przewodnikiem Michałem Myszą. – Wtedy jeszcze tego nie wiedziałem, ale dziś mogę śmiało powiedzieć, że ta wyprawa przewróciła moje życie do góry nogami – przyznaje Michał. Do grupy dołączyli jeszcze triatlonistę z samochodem, który przecież też był im potrzebny. – Mam na imię Jurek i jestem ślepy, a ty ponoć jesteś kozakiem – zadzwonił do niego Płonka i trochę się zdziwił, kiedy usłyszał w odpowiedzi: – Wchodzę w to w ciemno. Noga osunęła się Jurkowi raz. Na krawędzi. Wtedy pomyślał: Co ja tu do cholery robię? Potrzebował minuty, by się ogarnąć. Wisiał nad trzykilometrową przepaścią. Człowiek pająk Musiał nauczyć się bezgranicznego zaufania do ludzi. Kiedy ktoś prowadzi cię na linie albo jest z tobą połączony kijkiem, wiesz, jak każdy krok jest ważny, a najmniejszy fałszywy ruch niebezpieczny. Dlatego Jurek prócz zaufania ma respekt do gór, szacunek i umiejętność, która pozwala mu, by w momencie krytycznym zdecydować o powrocie. Lub przełożyć na kiedy indziej zdobywanie szczytu. – Choć tego nie lubię – uśmiecha się przekornie i dodaje: – Nieraz się bałem, kiedy zmęczenie osłabiało zmysły, a w głowie rodziły się paskudne myśli, że nie dam rady. Pytanie, po co to robię? No, nie dla widoków – mówi. Dla adrenaliny, po to, by udowodnić, że się da, że jest w tym dobry, czy dla uznania kobiet? (Pogon: – Tak, tak, to samiec alfa, lubi imponować). Jurek powtarza często: – Po to, by mając 80 lat, powiedzieć sobie, że nie spieprzyłem tego życia. – Kiedy założyłem stowarzyszenie Nie Widzę Przeszkód, organizowałem mnóstwo projektów żeglarskich, wspinaczkowych, narciarskich. Wtedy też usłyszałem o akcji Three Peaks Challenge. Zdobywasz w 24 godz. wszystkie szczyty Wielkiej Brytanii – opowiada. A że jest niepokorny, pomyślał sobie: – Jeśli wejdę na Babią Górę w dobrym czasie, zdobędę w rok Koronę Europy. Babia zajęła mu 2,5 godz. Nie było wyjścia. 1 listopada 2013 r. wszedł na najwyższy wierzchołek Irlandii, a do listopada 2014 r. miał zdobyć wszystkie 46 szczytów na całym kontynencie. Sześć gór na Bałkanach pokonał w dwa tygodnie, po miesiącu przerwy porwał się na Gloßglockner w Austrii. Nie było łatwo, ale się udało. – Tylko Korona trochę się rozciągnęła w czasie – przyznaje. Można spróbować sobie wyobrazić Jurka w górach. Widać chłopaka, który czasami porusza się jak pająk, czasami zjeżdża z grani na tyłku albo uderza głową prosto w skałę, jak to było podczas zdobywania Gerlacha (mówi, że takie bliskie spotkanie z granitem działa na człowieka bardzo orzeźwiająco). Można wyobrazić sobie, jak idzie, gdy ma za sobą przepaść, a noga trafia zaledwie 2 cm od niej, i wtedy ma się ciarki na plecach. – Myślisz, że ja nie mam? – pyta Płonka. – Cały się pocę z emocji. I boję się czasem cholernie. Można sobie wreszcie wyobrazić, jak świetnie wyczuwa szczeliny, potrafi ocenić strukturę podłoża. Doskonale zapamiętuje trasy, wie, jak padało słońce, rozpoznaje milion różnych podmuchów wiatru. Pod palcami ma cały świat porostów i mchów, z ich delikatnością i szorstkością. To coś, co dostaje w zamian. Przepłynął Pacyfik na tratwie, choć nie umiał pływać. Wyprawa Kon-Tiki była „pierwszym na świecie reality show” 28 kwietnia 1947 roku rozpoczęła się słynna wyprawa Kon-Tiki. Podróż z Peru przez Ocean Spokojny do wysp Polinezji podjął norweski podróżnik Thor Heyerdahl. Jej celem było udowodnienie, ... Życie przed sobą Jurek ma przed sobą 10 szczytów, bo tyle mu brakuje do Korony Europy, kolejne projekty, no i całe życie. Nie będzie się w nim nudził. Czasami koledzy mówią: „Płonka, w głowie nam się nie mieści, co by było, gdybyś ty, chłopie, widział”. I Jurek czasami myśli o tym, co by było. Że może mógłby wtedy bardziej, jeszcze intensywniej. Bardziej niż zjazd na nartach z Kasprowego, bardziej niż ciężkie podejście na Kebnekaise w Szwecji, kiedy dostał hipotermii, odmroził twarz i czekał na akcję ratowniczą 26 godz. w temperaturze minusowej? Na razie szykuje się na Elbrus, w maju, ale do tego czasu kto wie, co mu strzeli do głowy. Jego znajomi najbardziej lubią, kiedy Jurek mówi: – Skoro ja nie widzę, a zdobędę 46 szczytów, czego ty byś nie mógł zrobić? Kiedy myślisz, że twoje życie jest do kitu, zamknij oczy i pomyśl, że tę ciemność masz na zawsze. Tyle że ty możesz oczy otworzyć. View oEmbed on the source website
Jak patrzeć przez dotyk? Dziś Światowy Dzień Braille'a
Miał sen, że poleciał w kosmos. Nie było w nim ani obrazów, ani kolorów. Być może to był sen proroczy, bo życie niewidomych bywa kosmiczne. Dzięki wynalezieniu alfabetu Braille'a osoby z dysfunkcją wzroku mają nie tylko dostęp do literatury i sztuki, ale mogą też zdobywać świat.
W tym artykule: Zobaczyć niewidzialne – 4 poruszające historie Mity o niewidomych Czy niewidomi mają siódmy zmysł? Zapach kobiety i głos kobiety Życie bez zmysłu wzroku Sport niewidomych Jak niewidomi czytali dawniej? Kto wymyślił alfabet Braille'a? Światowy Dzień Braille'a Chociaż do pełnego postrzegania świata człowiek potrzebuje wszystkich zmysłów, najbardziej bolesna jest utrata wzroku. Dostarcza on bowiem mózgowi aż 80% informacji z otoczenia. Czasem jednak pozbawiony bodźców wzrokowych umysł funkcjonować może sprawniej. Niewidomi często są bardziej uzdolnieni matematycznie i potrafią rozwiązywać problemy, z którymi widzący radzą sobie słabiej. Zobaczyć niewidzialne – 4 poruszające historie Wadliwy egzemplarz. Tak o sobie niekiedy mówi Łukasz Żelechowski. Wtedy, gdy ma dobry humor, czyli bardzo często. Stracił oczy, bo, jak żartuje, w inkubatorze nie dawali okularów przeciwsłonecznych. Retinopatia wcześniaków – tak medycyna nazwała chorobę, która zabrała mu wzrok. Dziś Łukasz nie chce widzieć. Bo to byłoby tak, jakby ktoś kazał mu narodzić się na nowo. Właśnie bawi się z córeczką Olgą. Potrafi odczytać z jej twarzy radość, zanim dziewczynka się uśmiechnie. Jolanta Kramarz lubi swoje życie, ale gdyby miała taką możliwość, poprosiłaby o nowe oczy. Być może dlatego, że pod powiekami wciąż ma świat, który zapamiętała z dzieciństwa i który jej się podobał. A może dlatego, żeby wreszcie zobaczyć, jaki właściwie jest ten kolor miętowy. Wzrok zepsuli jej lekarze. Robili to stopniowo, aż otoczyła ją całkowita ciemność. Mogła się załamać. Tyle że jest twardą kobietą i postanowiła wziąć się z rzeczywistością za bary. Marcin Ryszka ma na swoim koncie sukcesy sportowe, przed sobą kolejne wyzwania. Jest niesamowicie wrażliwy na głos, ale jego prawdziwym fetyszem są delikatne dłonie. Kiedy był ostatnio nad morzem, po kilku dniach bezbłędnie rozpoznawał, który z sąsiadów wchodzi po schodach. Każdy przecież stąpa inaczej, z inną siłą, energią, w innym rytmie. Dziewczyny często pytają go: A jak ty sobie mnie wyobrażasz? Tomek Matczak byłby ostrożny z tymi wyobrażeniami. Kiedy jeszcze widział całkiem dobrze, w swojej wyobraźni przeżywał miłość do nastolatki jeżdżącej na wózku inwalidzkim. Wydawało mu się to niezmiernie romantyczne. Dziś sam ma chorobową rentę i genetyczną dystrofię nerwów wzrokowych. Nie ma za to poczucia straty i przekonania, że jest kimś gorszym. Oprowadzając gości po „Niewidzialnej wystawie” w Warszawie, odpowiada na milion różnych pytań. Ostatnio zaskoczyła go kobieta, która chciała się dowiedzieć, w jaki sposób niewidomi mężczyźni sikają: na siedząco czy stojąco. Mity o niewidomych Jolanta czyta właśnie „Miasto ślepców” José Saramago. Poczucie humoru czy perwersja? A może zwykła ciekawość pani psycholog? – Interesująco są w niej opisane reakcje ludzi dotkniętych nagłą epidemią, która odebrała im wzrok. Jakie były? Szok, bezradność, pustka. Przecież żaden z nas nie dostaje nagle informacji ekstra, które ułatwiają funkcjonowanie – mówi dosadnie. Nie jest bowiem prawdą, jak chcieliby niektórzy, że węch, słuch czy dotyk są u niewidomych lepiej wykształcone. – To nie tak, że jednego dnia tracisz wzrok, a drugiego budzisz się z doskonałym słuchem, który pozwala ci podsłuchać rozmowę sąsiadów dwie klatki dalej, i z węchem, za pomocą którego możesz wyczuć znajomego idącego drugą stroną ulicy – zaznacza Jolanta Kramarz. – Mózg, choć inteligentny, tak nie działa. Wszystko jest kwestią treningu, determinacji i przystosowania. Proszę mi wierzyć, wśród niewidomych są zarówno osoby słabo słyszące, nieodróżniające dobrze smaków, jak i ludzie z alzheimerem. Regularne ćwiczenia fizyczne mają wpływ na nasz mózg. Oto, co osiągniemy, ćwicząc Nowe badanie wykazało, że nawet umiarkowane, lecz regularne ćwiczenia fizyczne, mogą poprawiać zdolności uczenia się i zapamiętywania. Naukowcy twierdzą, że treningi zwiększają objęt... Czy niewidomi mają siódmy zmysł? – Mit o wyostrzaniu się zmysłów wciąż krąży nad światem niczym niegdyś widmo komunizmu nad Europą – śmieje się Tomek. Co mówi o tym medycyna? Że uszkodzenie narządu wzroku, czy to neurologiczne, mechaniczne, czy spowodowane chorobą oczu, uruchamia pewne określone formy kompensacji, czyli próby wyrównania braku. Jolanta Kramarz nazywa to umiejętnościami, które można wytrenować. Osoby niewidome odbierają świat głównie za pomocą dotyku, węchu i słuchu. W życiu niektórych uaktywnia się także tzw. zmysł przeszkód. Co to jest? To mechanizm, którego fundamentem jest instynkt obronny. Pozwala, dzięki ćwiczeniom, uniknąć zderzenia z kimś, z czymś, ominąć przeszkodę, nie wejść pod pędzący samochód. Jolanta Kramarz musiała nauczyć się uważności. Odpowiednich nawyków, które pozwoliły jej normalnie żyć. Przed samochodem czy bliskim spotkaniem z nieznanym obiektem chroni ją dodatkowo Maior, przeszkolony labrador. – Pamiętam świat sprzed momentu, kiedy ogarnęła mnie ciemność. Dlatego łatwiej mi się w nim poruszać. Znam kolory, wiem, jak wyglądają budynki. Śnię obrazami, nie wyobrażeniami, a kiedy myślę o literach, widzę je narysowane, jak ze szkolnej tablicy. I nie jest to alfabet Braille’a. Jolanta ma za to poczucie straty. Tego uczucia niewidomi od urodzenia nie znają. View Ediplayer on the source website Zapach kobiety i głos kobiety Tomek uważa, że film, w którym Al Pacino grał niewidomego, jest przesadzony. Nakręcony z hollywoodzką manierą. Ale z jednym się zgadza: zapach kobiety jest niezmiernie ważny. To, jakich perfum używa, jakim szamponem myje włosy. Równie istotny jak głos. Po tym Tomek ocenia atrakcyjność płci przeciwnej. Nie on jeden. – Kiedy ta warstwa zewnętrzna, ciało, naprawdę jest dla ciebie niewidoczna, możesz śmiało powiedzieć „liczy się wyłącznie twoje wnętrze – uśmiecha się Marcin. Dobrze wie, jak takie hasła funkcjonują w tzw. normalnym świecie. Tyle że on, kiedy idzie z kolegami do dyskoteki, faktycznie w taki sposób ocenia dziewczyny. Empatia, nerwowy charakter, próżność, pewność siebie. Tomek to wszystko jest w stanie wyczytać podczas rozmowy z drugim człowiekiem. Życie bez zmysłu wzroku Łukasz swoją przyszłą żonę poznał na dworcu autobusowym. – Czyż to nie symboliczne? – pyta. Podróż ich życia trwa i zapowiada się niezmiernie interesująco. Bo przy facecie, który bierze garściami, trudno się nudzić. Łukasz uczy dzieci w szkole, wchodzi na najwyższe szczyty górskie, gra, śpiewa, występuje w programach talent-show. Jest dziennikarzem, informatykiem, krótkofalowcem, lada chwila akustykiem dźwięku. Uspokaja się może tylko w trakcie snu, chyba że akurat spada w nim w dół studni. Leci i choć ma świadomość przestrzeni, nie jest to wcale uczucie przyjemne. Łukasz nie widzi nic, nie rozróżnia ani bieli, ani czerni. Nie śni obrazami, nie śni kolorami. Może jedynie interpretować bodźce smakowe, zapachowe, dotykowe i przetwarzać je w sposób całkowicie dla osoby widzącej niezrozumiały. – Pamiętam, byłem w czwartej klasie, kiedy przyśniło mi się, że zbudowałem statek kosmiczny. Poleciałem w kosmos, rozbiłem namiot i odbierałem gratulacje, że mi się udało – wspomina. I może był to sen proroczy. Bo przecież robi dziś rzeczy naprawdę kosmiczne. Jolanta pamięta kolory. Wie, jakie lubi nosić, choć i to zależy od dnia czy nastroju. Ostatnio dowiedziała się, że modny jest miętowy. Nie znała go, ale koleżanki potrafiły jej wytłumaczyć. Po co jej taka wiedza? Bo zdaje sobie sprawę, jak ważne jest podążanie za modą, nawet wtedy, kiedy ubrania widzi się tylko dotykiem. Dlatego w fundacji dla osób niewidomych Vis Maior, której jest prezesem, prowadzi zajęcia ze stylistą. Większych zakupów nigdy nie robi sama. Lepiej się na nie wybrać z kimś, kto szczerze ją oceni, ale nie narzuci własnej woli. Bo sama dobrze wie, czego chce. Uważa się za osobę samodzielną, ale to kwestia determinacji. Wie, że sama musi wydrzeć życiu jak najwięcej, żeby później nie żałować, nie obwiniać się, że zmarnowała życie. Sport niewidomych Marcin najlepiej czuje się w wodzie. Jest w niej niezależny, samodzielny, nie musi nikogo prosić o pomoc. Kiedy pływa, ma wrażenie, że żadne przeszkody nie istnieją. Potrafi nauczyć osobę zdrową ruchów żabki czy kraula. Pokierował swoim życiem tak, jak chciał. I choć nigdy nie siądzie za kierownicą samochodu, będzie bezbronny wobec formularzy, dokumentów czy głupich numerów na domofonie, żyje po swojemu. – Nie mam do nikogo żalu, choć dziś moja choroba, siatkówczak, jest uleczalna – mówi. I trzeba mu wierzyć, bo Marcin nie wygląda na osobę, która chciałby kogoś oszukać. Tomek Matczak też nie wygląda, choć to właśnie on co rusz pozwala sobie drobne szelmostwa. Wszystko dlatego, że w ogóle nie widać po nim, że jest ociemniały. Pamięta choćby taką historię z wakacji, kiedy podszedł do niego pewien mężczyzna. „Pan ma taki jeden kijek, ale widziałem ludzi, którzy chodzą z dwoma. No, nordic walking. Mógłby mi pan powiedzieć, jak nazywa się ta dyscyplina sportowa?”. Nie wiedział, bo nordic walking był wtedy jeszcze w powijakach. Dlatego odparł z rozbrajającą szczerością: „Niestety nie wiem, ale dyscyplina, którą ja uprawiam z jednym kijkiem, nazywa się chodzenie na orientację”, po czym ujął laskę i pokazał, jak się z nią porusza. Jak niewidomi czytali dawniej? Opracowanie pisma dla ociemniałych ma długą historię. Ponieważ przez wieki zajmowali się tym wyłącznie pełnosprawni. Aż do końca XIX w. dominowały systemy będące jedynie odwzorowaniem alfabetu łacińskiego. Dotykając palcem liter wyrytych w drewnie bądź odlanych w metalu, niewidomi mieli uczyć się identyfikować ich kształty. Jeszcze na początku XVIII w. Valentin Haüy, dyrektor pierwszej szkoły dla niewidomych w Paryżu, prowadził naukę czytania z drewnianych klocków, a jego uczniowie posługiwali się książkami zadrukowanymi dużymi, wypukłymi literami. Czytanie było trudne, żmudne i niepopularne. Uprościł je dopiero wojskowy szyfr. System opracowany w przez Charlesa Barbiera de la Serre, oficera francuskiej artylerii, pierwotnie umożliwić miał żołnierzom Napoleona wysyłanie zakodowanych komunikatów w ciemnościach. Dzięki kombinacji 12 punktów i kresek wytłoczonych na papierze znaki fonetyczne można było odczytywać za pomocą dotyku. System miał jednak sporo wad: był zawiły, nie uwzględniał zasad ortografii i cyfr. Drzemiącego w nim potencjału nie dostrzegła ani armia, ani dyrektor Haüy, któremu Barbier przedstawił go w 1821 r. Kto wymyślił alfabet Braille'a? Pomysł docenił dopiero jego uczeń, niewidomy od 4. roku życia 12-letni syn rymarza Ludwik Braille. Udoskonalenie pisma zajęło Braille’owi trzy lata. Zredukowany do sześciu punktów ustawionych w dwóch pionowych kolumnach system dawał 63 kombinacje. Można było w nim zapisać nie tylko litery, ale też znaki interpunkcyjne, oznaczenia matematyczne i nuty. W dodatku wszystkie dawało się objąć opuszką palca. Jak dotąd nie pojawił się żaden system doskonalszy. Ogromną zaletą systemu opracowanego przez Ludwika Braille'a jest to, że alfabet uznaje się za relatywnie prosty. Światowy Dzień Braille'a Jedna na 150 osób na świecie jest niewidoma. Światowy Dzień Braille'a obchodzony jest corocznie 4 stycznia, aby upamiętnić urodziny Ludwika Braille'a. Francuski organista przyszedł na świat 4 stycznia 1809 roku w Coupvray nieopodal Paryża. Ten specjalny dzień ma na celu upowszechnienie wiedzy na temat znaczenia wynalezionego przez Ludwika Braille'a systemu zapisu jako środka komunikacji dla osób niewidomych oraz z dysfunkcjami wzroku. Tego dnia na całym świecie organizowane są różne wydarzenia, akcje i inicjatywy wspierające prawa oraz integrację osób niewidomych i niedowidzących. Źródło: Polski Związek Niewidomych.
Zobaczyć świat. Jak medycyna i nowe technologie dają nadzieję niewidomym
W ostatnich latach ślepotę – przynajmniej częściowo – udało się zwalczyć u niewidomych dzięki postępom w dwóch innych dziedzinach: badaniach nad komórkami macierzystymi i nad bionicznymi implantami. Coraz częściej zastępujemy komórki obumarłe lub uzdrowione zostają uszkodzone komórki siatkówki, co leży u podłoża wielu rodzajów ślepoty. Taki postęp sprawia, że zaczyna się mówić o czymś, co jeszcze 20 lat temu było zupełnie nie do pomyślenia – że już wkrótce raz na zawsze uda się pokonać ślepotę. Czy to marzenie ma choćby nikłe szanse na spełnienie?
Ślepota – jedna z groźniejszych chorób? Do czego przysłużą się badania? Ślepota dotyka mniej więcej co 200. mieszkańca naszego globu – to 39 mln ludzi. Kolejne 246 mln ma wzrok słaby na tyle, że w dużym stopniu utrudnia im to życie. Ślepota to problem nie tylko ich, ale i kolejnych milionów: krewnych i tych, którzy muszą pomagać niewidomym i niedowidzącym. Już samo to uzasadnia poszukiwania nowych terapii. Oczy przyciągają uwagę także z innego powodu – to bezpieczne miejsce, do którego mamy stosunkowo łatwy dostęp i można w nim testować metody, które później potencjalnie da się wykorzystać w innych miejscach organizmu. Badacze mogą łatwo zajrzeć do oka, by ocenić, co jest uszkodzone i czy leczenie działa. Z drugiej strony właściciel oka może (lub nie) patrzeć nim na świat, co jest najszybszym i najlepszym sprawdzianem właściwego funkcjonowania. Reakcje oka można też mierzyć np. zmianami wielkości źrenicy albo aktywnością elektryczną nerwu wzrokowego. Ponadto przy testach eksperymentalnych terapii w jednym oku drugie zwykle może służyć badaczom za kontrolę i za swoistą „rezerwę” na wypadek, gdyby coś poszło nie tak. Oko może też wiele wytrzymać. Wewnątrz kulistego azylu układ odpornościowy „zawiesza działanie”, a to sprawia, że gałki oczne są przestrzenią „immunologicznie uprzywilejowaną”, tolerancyjną dla agresorów, którzy w innych narządach mogliby być przyczyną niekorzystnych stanów zapalnych. To znaczy, że można tu wypróbowywać rozmaite terapie, np. genowe, bezpieczniej niż gdzie indziej. Neurolodzy uwielbiają oko, bo – jak powiedział mi jeden z nich – to „jedyne miejsce, w którym można zobaczyć mózg bez konieczności wiercenia dziury w czaszce”. Siatkówka, którą można oglądać przez źrenicę, to przecież miseczka neuronów związanych z mózgiem przez nerw wzrokowy. Zresztą całe oko jest w zasadzie wypustką mózgu, która na etapie rozwoju płodowego zawędrowała odeń dość daleko. A że mózg, podobnie jak oczy, też jest narządem „immunologicznie uprzywilejowanym”, terapie, które działają w oku, można z powodzeniem stosować także w leczeniu mózgu czy rdzenia kręgowego. Te zalety nabierają szczególnego znaczenia. Rozmaite naukowe eksperymenty prowadzone obecnie na oczach w celu pokonania ślepoty mogą w przyszłości doprowadzić do stworzenia terapii dla reszty ludzkiego organizmu. Terapia genowa to przecież nadzieja na naprawę uszkodzonych genów odpowiedzialnych za rozmaite choroby. Komórki macierzyste mogą kiedyś posłużyć do odtwarzania całych tkanek; bioniczne implanty są zaś obietnicą zastąpienia szwankujących narządów. Sukces zwalczenia wrodzonej ślepoty Od dnia, w którym Christian Guardino przyszedł na świat, matka chłopca wiedziała, że z jego oczami coś jest nie tak. Poruszały się bezładnie i chaotycznie, a czasem źrenice jakby „uciekały” do środka głowy. Pierwszy okulista, do którego matka zgłosiła się z Christianem, z ponurą miną odesłał ich do specjalisty z nowojorskiego szpitala Mount Sinai. Ten wykonał elektroretinogram (ERG). To badanie, w którym mały elektroniczny czujnik umieszczony na oku mierzy odpowiedź siatkówki na błysk światła. Zdrowa siatkówka reaguje na niego, generując sygnał elektryczny, który biegnie nerwem wzrokowym, a na wydruku z maszyny wygląda jak głęboka dolina, po której pojawia się wysoki, stromy szczyt. U Christiana nic z tych rzeczy: na taśmie były tylko pokręcone, dziwaczne zawijasy o niewielkiej amplitudzie. Lekarz powiedział Elizabeth, że jej syn cierpi na schorzenie zwane wrodzoną ślepotą Lebera (LCA). Jego wzrok, już i tak kiepski, z czasem będzie się pogarszać. Nic nie można zrobić. Chłopiec w zasadzie nigdy nie zobaczy otaczającego go świata, a gdy nauczy się chodzić, zawsze będzie to robił z białą laską. Christian rzeczywiście potrzebował laski i matczynej dłoni, gdy w wieku 12 lat po raz pierwszy przekroczył próg przychodni prowadzonej przez Scheie Eye Institute Uniwersytetu Stanu Pensylwania. Za to w styczniu tego roku wkroczył do głównego budynku instytutu bez niczyjej pomocy. Nastolatek prowadził grupę doktorów, lekarzy i techników laboratoryjnych, wśród których byłem i ja, przez przestronny korytarz. Christian Guardino widział. Wszystko, co przedtem było przeszkodą – światło i ciemność, szkło i stal, ruchome i nieruchome – teraz sprawiało mu przyjemność. Świat stał przed nim otworem. – Nie do uwierzenia, prawda? – spytała kilka minut później Elizabeth. Przed nią jej syn spacerował z Jean Bennett. To w jej laboratorium stworzono zawierający gen płyn, dzięki któremu u Christiana zwalczono ślepotę – To stało się tak szybko – powiedziała Elizabeth. Christian zobaczył ją zaledwie trzy dni po tym, jak specyfikiem potraktowano pierwsze oko. To efekt 20 lat ciężkiej pracy dr Jean Bennett i jej współpracowników. To oni zidentyfikowali mutację genetyczną, która niszczyła siatkówki Christiana, a potem wymyślili, jak przemycić do nich prawidłową kopię tego genu. Na początku badań klinicznych Bennett miała po prostu nadzieję, że „można będzie dostrzec jakiś ślad poprawy”. Dziewięć lat później wciąż dziwi się, że efekty okazały się aż tak dobre. Dr Bennett nie próbuje rozdmuchiwać swoich zasług ani nie lekceważy przeszkód na drodze dalszego postępu. Jednak korzyści pacjentów dają jej ostrożną nadzieję na to, że metoda zastępowania uszkodzonego genu prawidłowym może zadziałać także w innych typach ślepoty. Nie tylko ona wierzy, że modyfikacje opracowanej przez nią techniki wkrótce mogą pomóc lekarzom diagnozować i naprawiać podobne defekty genetyczne na tyle wcześnie – być może jeszcze w łonie matki – by zapobiec uszkodzeniom wzroku albo odwrócić zniszczenia. Ślepota wciąż jest wyzwaniem dla lekarzy Sanford Greenberg, biznesmen, który stracił wzrok z powodu jaskry jeszcze w college’u, ufundował nagrodę End Blindness by 20/20. Trzy miliony dolarów przypadną osobie lub osobom, które do tego czasu najbardziej przyczynią się do pokonania ślepoty. National Eye Institute, jeden z amerykańskich narodowych instytutów zdrowia, wydaje ogromne pieniądze na badania z dziedziny okulistyki i na stypendia w ramach Audacious Goals Initiative. Światowa Organizacja Zdrowia i International Agency for the Prevention of Blindness wyszły z inicjatywą „Vision 2020”. Celem jest „wyeliminowanie możliwych do uniknięcia przypadków ślepoty do roku 2020”. Oglądając, słuchając i czytając liczne, pełne emocji doniesienia medialne o sukcesach takich jak te dr Bennett, mogłoby się wydawać, że cel jest tuż za rogiem. Tymczasem badacz komórek macierzystych Henry Klassen z University of California w Irvine studzi te nadzieje. Zgadza się z nim większość naukowców, w tym sama Jean Bennett. Lekarka wie, że terapia genowa, która unicestwiła ślepotę u Christiana jest tak niezwykła, bo stoi w sprzeczności z długim ciągiem porażek. W swej ostatniej pracy bez ogródek wylicza przytłaczające przeszkody stojące na drodze upowszechnienia jej metody nawet na inne genetyczne przyczyny LCA. Chodzi np. o to, że gen o nazwie RPE65, który wprowadziła do oka Christiana, bez kłopotu można umieścić w łagodnym, zmodyfikowanym wirusie użytym jako nośnik. Niestety wiele innych genów wywołujących ślepotę LCA jest na to zbyt dużych. W dodatku większość szkodliwych mutacji w tej chorobie zaczyna swoje dzieło zniszczenia o wiele wcześniej albo w rejonach oka, do których trudniej jest dostarczyć prawidłowy gen, nie można ich zatem skutecznie zastępować przy użyciu obecnie dostępnych wirusów. Barwnikowe zwyrodnienie siatkówki – nowe rozwiązanie dla chorych. Czy będzie przełomem? Wyobraź sobie czarno-biały migający obraz o wysokim kontraście i niskiej rozdzielczości; coś bardziej prymitywnego niż w pierwszych telewizorach z lat 20. W podobny sposób Rhian Lewis postrzega świat swoim bionicznym okiem. 50-latka z walijskiego Cardiff ma barwnikowe zwyrodnienie siatkówki. W tej chorobie genetyczny defekt sprawia, że fotoreceptory umierają, a obraz stopniowo przygasa, od obwodu ku centrum, aż w końcu nawet to ograniczone pole widzenia zanika. Mimo ograniczeń skończyła szkołę i college. Obsługiwała bar, bo dokładnie wiedziała, gdzie stoi każda butelka, szklanka i nalewak do piwa. Później, nawet gdy już zupełnie opanowała ją ślepota na prawe oko, przez 20 lat pracowała w sklepie papierniczym, zapamiętując położenie każdego regału i odróżniając monety po kształcie i wypukłościach. W czerwcu 2015 r. poszła do Oxford Eye Hospital, trafiła na stół operacyjny i po 10 godzinach obudziła się z bionicznym okiem. W trakcie najbardziej skomplikowanej operacji, jaką kiedykolwiek przeprowadzili, chirurg Robert MacLaren i jego oksfordzki zespół wsunęli między delikatne warstwy siatkówki mikroczip wielkości główki od szpilki, mieszczący 1600 maleńkich fotodiod. W badaniu klinicznym zespół MacLarena sprawdza, czy czip nazwany Alfą potrafi zastąpić obumarłe fotoreceptory (powszechnie znane jako czopki) w centralnej części siatkówki Rhian Lewis i zmienić docierające do niego impulsy świetlne w sygnały elektryczne przesyłane istniejącą siecią nerwów dalej do mózgu. – Gdy włączono implant, nie mogłam uwierzyć – powiedziała Rhian – To nie był obraz jako taki – wyjaśnia Lewis. — Raczej świadomość różnicy. Rhian nauczyła się identyfikować określony rodzaj błysków jako ludzkie sylwetki, a inny jako drzewa. Na tydzień przed tym, jak ją odwiedziłem, wybrała się z zespołem MacLarena na przechadzkę po Oksfordzie i odkryła, że po raz pierwszy od lat może wskazać, w których miejscach budynku są okna. Postępy są jednak niewielkie i pani Lewis wciąż niemal wszystko robi, kierując się dotykiem i resztkami wzroku, jakie pozostały jej w lewym oku. Bioniczne oko jest bardzo wymagające w użyciu, dlatego zwykle je wyłącza. Takie ograniczenia nie dziwią Eberharta Zrennera, niemieckiego chirurga i okulistę, który prace nad Alfą zaczął ponad 20 lat temu. – Naszym celem nigdy nie było przywrócenie pełnego widzenia, a danie pacjentom możliwości rozpoznawania przedmiotów i poruszania się w otoczeniu – mówi. Lewis uważa, że jej bioniczne oko jest użyteczne i jest za nie wdzięczna. Nawet jeśli nie będzie lepiej, te często nierozpoznawalne obrazy i tak są – jak mówi – swoistym cudem, bo ciemność zastąpiło światło. MacLaren mówi, że jego projekt pozwala zdobyć cenne doświadczenie. Po pierwsze dowodzi, że fotodiody mogą zastępować organiczne fotoreceptory. Urządzenie pokazuje też, że pacjenci mogą nauczyć się interpretować nowy typ bodźców wzrokowych. Do tego implanty udowadniają, że nawet gdy nie ma już fotoreceptorów, potencjał wzrokowy zostaje, bo reszta szlaków nerwowych jest nietknięta. A to coś, czego nawet nie spodziewałem się wykazać – tłumaczy. Zdaniem MacLarena te doświadczenia już stały się zaczynem postępu w dwóch innych innowacyjnych sektorach nauki: terapii genowej i badaniach nad komórkami macierzystymi. Zwyrodnienie plamki żółtej – jak postępuje? Czy uda się znaleźć sposób na jego wyleczenie? W Kalifornii zespół okulistów prowadzi badania nad komórkami macierzystymi bezpośrednio zainspirowane implantami. Szefuje mu Mark Humayun. Jego pierwszym dużym projektem była współpraca przy tworzeniu Argusa II – pierwszego implantu siatkówkowego, który na początku dekady został dopuszczony do obrotu. Argus wykorzystuje układ elektrod wprowadzonych pod siatkówkę. Zamiast jednak odbierać świetlne impulsy, ten zespół 60 czujników pobiera sygnał z miniaturowej kamery umieszczonej w okularach, przekazującej go przez przetwornik noszony przy pasku albo w torebce. Wraz z kolegą badaczem, biologiem Dennisem Cleggiem z University of California w Santa Barbara, nazywają go po prostu „łatką”. Rusztowanie łatki zrobione jest z tej samej substancji, którą wykorzystuje się do powlekania kabli w rozrusznikach serca i wszczepach neurologicznych. To cieniutka płytka o kształcie zbliżonym do litery d, tyle że dwa razy większa. Na tym maleństwie Clegg umieszcza 120 tys. komórek pochodzących od embrionalnych komórek macierzystych. Humayun i Clegg chcieliby wykorzystać tę łatkę do leczenia AMD – związanego z wiekiem zwyrodnienia plamki żółtej. W tej chorobie ślepota postępuje odwrotnie niż przy barwnikowym zaniku siatkówki. Najpierw mgła zasnuwa centrum pola widzenia, a potem uszkodzenia rozszerzają się i nasilają, aż do praktycznie całkowitej utraty wzroku. To najczęstsza nieuleczalna przyczyna ślepoty, odpowiadająca za 5 proc. wszystkich przypadków. Humayun i Clegg mają nadzieję, że łatka z komórkami RPE uzyskanymi z komórek macierzystych może zastąpić te, które zawiodły. Samych komórek nie można jednak po prostu wstrzyknąć do oka. W badaniach na zwierzętach naukowcy wykazali, że najskuteczniejszą integrację ze skomplikowaną architekturą warstwy fotoreceptorowej obserwuje się, gdy są dostarczone we właściwe miejsce. To właśnie odpowiednie usytuowanie łatki wydaje się najtrudniejszym zadaniem – i dokładnie ta trudność kręci chirurgów takich jak Humayun. Jeśli badanie się uda, łatki można będzie wykorzystywać w leczeniu AMD i innych rodzajów ślepoty. Czy komórki macierzyste pokonają ślepotę? Wciąż niewykorzystany potencjał komórek macierzystych przyciąga i innych poszukiwaczy leku na ślepotę, takich jak Henry Klassen z University of California w Irvine. Klassen przez 30 lat szukał sposobu, jak namówić komórki prekursorów, czyli komórki macierzyste, które zaczęły się już różnicować, do zastąpienia lub uleczenia uszkodzonych fotoreceptorów. Już udało mu się z ich pomocą poprawić wzrok myszy, szczurów, kotów, psów i świń. Teraz testuje podobną terapię u osób z zaawansowanym barwnikowym zwyrodnieniem siatkówki. Podczas zabiegu, który Klassen przez jego prostotę przyrównuje do filozofii zen, chirurg przy pomocy igły szybko wstrzykuje do oka od 0,5 do 3 mln komórek prekursorowych. Ich zadaniem jest naprawa uszkodzonej siatkówki. Niektórzy chorzy ze zwyrodnieniem barwnikowym siatkówki po zabiegu o wiele lepiej rozróżniają cienie i kształty. U Kristin Macdonald, 50-latki z Kalifornii, która z powodu tej choroby niemal całkiem oślepła, jedno oko poddano temu zabiegowi w czerwcu 2015 r. Teraz nie obija się o meble, widzi ciężarówkę nadjeżdżającą ulicą, a na basenie „bladą poświatę”, błękitny poblask wody, która wcześniej była niczym czarno-białe zdjęcie. Zaćma – najczęstsza przyczyna ślepoty. Co jest wciąż jest problemem w walce z zaćmą? Helena Ndume, okulistka z Namibii, lubi wspominać, co robią ludzie, którym po latach przywraca się wzrok. Przez 20 lat, w których Ndume prowadziła własne prace nad pokonaniem ślepoty, zebrała wiele takich historii. Co do jednego nie ma wątpliwości: przez ten czas zoperowała ok. 30 tys. pacjentów i mniej więcej tyle samo odzyskało wzrok. Najwyraźniej leczenie działa. Ale to nie prosty i dokładnie przebadany zabieg usunięcia zaćmy jest tym, co bada. Ona i inni wykonujący podobną pracę chcą sprawdzić, czy jeśli ludzkość ma na coś lekarstwo, potrafi zaoferować je wszystkim potrzebującym. Zaćma, choroba biedy, to przyczyna połowy przypadków ślepoty na świecie. W krajach rozwiniętych jej usunięcie jest zabiegiem rutynowym, wykonywanym, gdy tylko problemem staje się oglądanie telewizji. W krajach biednych osoby z zaćmą po prostu tracą wzrok. Terapia jest tak samo prosta w obu przypadkach. Trzeba sprawić, by pacjent i lekarz znaleźli się w jednym pomieszczeniu, po krótkim przygotowaniu poświęcić ok. 20 minut na usunięcie zmętniałej soczewki i zastąpienie jej syntetyczną, sprawdzenie efektu. Koszt to 15 do 100 dol., ale niewielu potrzebujących na to stać. We współpracy z rządem Namibii i rządami innych krajów Afryki oraz organizacją charytatywną SEE International, Ndume próbuje zmienić tę sytuację, prowadząc w oddalonych od cywilizacji regionach „obozy zaćmy”, czyli szpitale polowe, w których ona i inni okuliści w tydzień operują do 500 osób. W zeszłym roku ONZ uhonorowała jej „działania na rzecz ludzkości” przyznaną po raz pierwszy Nagrodą Nelsona Rolihlahli Mandeli. Spośród historii Heleny moją ulubioną jest ta o kobiecie, którą zoperowała w pierwszym roku prowadzenia okulistycznych klinik polowych w Rundu na północy kraju. Na zabieg zapisało się ponad 200 pacjentów, ale przyszło tylko 82. Wielu przestraszyło się tego, że ktoś będzie rozcinać im oko. Kobieta należała do odważnych. Gdy w kolejnym roku dr Ndume wróciła do Rundu, kobieta zjawiła się tam, promieniejąc szczęściem. Chciała pokazać lekarce swoją farmę, którą ostatnio bardzo powiększyła. Najpierw jednak wyciągnęła ją przed budynek. Na zewnątrz czekał tłumek chętnych na operację przekonany efektami, jakich był świadkiem. – Oni uważają, że to cud – mówiła zoperowana wcześniej kobieta. Jednak na świecie wciąż jakieś 20 mln ludzi jest niewidomych z powodu zaćmy. Gdyby ich wyleczyć, zlikwidowalibyśmy połowę światowej ślepoty. Ale żeby tego dokonać, potrzeba czegoś więcej niż polowe kliniki działające tylko przez chwilę. Potrzeba trwałej infrastruktury, żeby zabieg stał się czymś zwyczajnym, rutynowym. Między innymi dlatego była gwiazda NBA Dikembe Mutombo ufundowała szpital w swoim rodzinnym mieście – Kinszasie, stolicy Demokratycznej Republiki Konga. Gdy dr Ndume odwiedziła tę placówkę, można było w pełni docenić jej wartość dla lokalnej społeczności, ale i to, że nie zaspokaja jej potrzeb w pełni. Okulistka miała być tam pięć dni, została siedem. Mimo że wykonała ponad 100 zabiegów, lista oczekujących nadal liczyła kilkaset osób. Gdy wspomniałem dr Ndume o innych przyczynach ślepoty, odparła po prostu: – Wszystkie te inne choroby, zwyrodnienie plamki, barwnikowe zwyrodnienie siatkówki itd. w porównaniu z zaćmą są niczym. I nie chodziło jej o to, że nie są powodem cierpienia ani że nie powinno się szukać sposobów na ich pokonanie. Chciała podkreślić, że w walce ze ślepotą największym wyzwaniem dla medycyny nie jest samo wynalezienie metod leczenia, ale sposobów na dotarcie z nimi do potrzebujących. Tego dnia rano dr Ndume przeprowadziła dziewięć zabiegów usunięcia zaćmy. Byłem przy jednym z nich i widziałem, jak skalpel rozcina gałkę oczną. Ten widok bardzo mnie poruszył. Później zdałem sobie sprawę, że po części stało się tak, bo nic nie symbolizuje świadomości tak, jak szeroko otwarte oczy.
Pojedź z nim w trasę. Karol jest niewidomy, ale kocha rower i szuka towarzystwa
Karol Kowalski w wieku 17 lat zupełnie stracił wzrok, co nie przeszkadza mu w realizowaniu ukochanych pasji. W czasie wakacji szuka towarzystwa do podróży tandemem po pięknych okolicach Giżycka. Skusisz się?
Karol Kowalski ma wiele pasji, majsterkuje, jest YouTuberem, a nawet... strzela z broni palnej. Jednym z jego ulubionych hobby są wycieczki rowerowe, w które wyrusza tandemem. Jak sam przekonuje, potrafi go naprawić, złożyć i rozłożyć. Jednak do wycieczek potrzebuje towarzystwa. Od kilku dni z pomocą portalu Facebook poszukuje chętnych, którzy mogliby jeździć z nim po okolicach miasteczka Ryn gdzie mieszka. To malownicza miejscowość niedaleko Giżycka, zatem trasy rowerowe w okolicy są naprawdę urzekające! Jeżeli kochacie podróże na dwóch kółkach i chcielibyście dotrzymać towarzystwa Karolowi - skontaktujcie się z nim przez Facebook, pisząc do niego wiadomość. Karol prowadzi kanał na YouTube o nazwie "Ciemność! Widzę ciemność! Ciemność widzę!", gdzie opowiada o swoich pasjach i zaraża entuzjazmem. View oEmbed on the source website
Chce zdobyć 46 szczytów. Jest niewidomy i ruszył na Mont Blanc
Istnieją na ziemi byty niezmienne. Jurek Płonka do nich nie należy. Zmiennością świata tego 26-latka z Krakowa rządzą bardzo proste, może nawet pierwotne zasady, by żyć jak się chce. A nawet żyć bardziej. Tak jakby chcieć udowodnić i sobie, i innym, że przeszkody nie istnieją. I to nie tylko dlatego, że się ich nie widzi.
– Kiedy wydaję ci się, że twoje życie jest do kitu, zamknij oczy i pomyśl, że ja wspinam się na najwyższe szczyty Europy, mając taką ciemność przed oczami. Tyle, że ty możesz swoje oczy teraz otworzyć – mówi. No właśnie. Bo Jurek kompletuje Koronę Europy. 46 najwyższych szczytów Europy. Oczywiście, mógłby siedzieć w domu i narzekać, że jest niepełnosprawny, ale ten facet z Krakowa jest uzależniony od adrenaliny i nowych wyzwań. Mont Blanc zdobył siedem lat temu, po śmierci przyjaciela, ale w sierpniu tego roku wyruszył na górę jeszcze raz, by do swoich sukcesów dołożyć Monte Bianco di Courmayeur (4748 m n.p.m.), najwyższy szczyt włoskich Alp. A ten właśnie najprościej, jakkolwiek to zabrzmi, zdobywać z francuskiego Blanca. Wyprawa, zaplanowana szczegółowo przez Michała Myszę wiodła przez wierzchołek Grauspitz, który góruje nad Lichtensteinem. Udało się go zdobyć za trzecim razem. Drogą wspinaczkową, by uniknąć grani, bo to dla Jurka najgorsza forma terenu. Jurek stanął na nim razem z Michałem Myszą i Krzysztofem Pyrciem. Zobacz miejsca, które Jurek odwiedził! Dzień później ekipa w pełnym składzie, czyli poszerzona o trzy Kaśki: Pyrć, Pigoń i piszącą teraz notatkę z podróży Kaśką Kachel, była już w Chamonix. Cel był prosty: pierwszego dnia dotrzeć do schroniska Tete Rousse (3167m n.p.m.), później do schroniska Gouter (3815 m n.p.m.), stamtąd na szczyt. Byliśmy nieco nonszalanccy, nie mieliśmy zarezerwowanych noclegów, mieliśmy za to wielką chęć zmierzenia się z górą. Potężną i jak się później okazało kapryśną. Pierwszego dnia szczęście nam dopisało. Spaliśmy na pryczach w Tete Rousse. Drugiego dnia po przejściu osławionego kuluaru, w którym na głowy przechodzących spadają kamienie, wspięliśmy się do Gouter. Jurek czuł się coraz gorzej, kaszlał. Szans na łóżko nie było. Nie to jednak było najgorsze. Ku zaskoczeniu wszystkich, w tym także przewodników, kilka godzin przed wyjściem Blanc pokazał nam język. Prognozy pogody, które od dwóch tygodni były dla nas idealne, w jednej chwili się załamały. Szansą było wyruszenie ze schroniska przed całkowitym pogorszeniem się warunków. Tak więc ok. 22 zaczęliśmy wędrówkę w kierunku szczytu. Planowaliśmy poczekać do rana na lepszą pogodę w schronie Valot. Wiało jednak tak okrutnie, że zawróciliśmy po dwóch i pół godzinie. D o rana przeczekaliśmy w składziku schroniska, przytulając się do raków i czekanów. I nie było łatwy poranek. Pogoda była kiepska, kiepsko też się czuliśmy. Byliśmy niewyspani, rozsadzało nam głowy, Jurek miał gorączkę. Zdecydowaliśmy, że pójdą najsilniejsi. Na szczycie stanęli Kasia Pigoń, Michał Mysza i Krzysztof Pyrć. Reszta spróbuje za rok. Tekst: Katarzyna Kachel Więcej historii o niepełnosprawnych, którzy nie tylko uprawiają sporty, realizują pasje, ale nawet zachwycają pełnosprawnych, przeczytasz we wrześniowym National Geographic Polska! Ten człowiek jest chyba ze stali! Zobacz film o wyróżnionym przez nas nagrodą Traveler w kategorii "Wyczyn Roku"! View oEmbed on the source website
Człowiek nietoperz: widzi świat za pomocą dźwięków
Obserwując z zadziwieniem Daniela Kisha, trudno się nie zadumać, jak wiele niewykorzystanego potencjału skrywa ludzkie ciało
Kish urodził się z rakiem siatkówki. Aby ratować chłopca, w 13. miesiącu życia usunięto mu oczy. Wkrótce potem zaczął kląskać językiem, co pomagało mu w poruszaniu się. Jako dorosły nawiguje głównie za pomocą echolokacji – jak nietoperz. Jest w tym tak dobry, że może jeździć rowerem po ulicy. Jego organizacja World Access for the Blind uczy innych niewidomych kląskania. Michael Finkel: W jaki sposób działa echolokacja u ludzi? Daniel Kish: Fale dźwiękowe są produkowane przez każde kląsknięcie językiem. Odbijają się od otaczających powierzchni i wracają do moich uszu w postaci cichego echa. Mózg przetwarza te echa w dynamiczne obrazy. To niczym rozmowa z otoczeniem. M.F.: Co widzisz oczyma mózgu, kiedy kląskasz? D.K.: Każde kląsknięcie jest jak niewyraźny błysk. Tworzę trójwymiarowy obraz tego, co mnie otacza z każdej strony w odległości kilkudziesięciu metrów. Z bliska potrafię wykryć słupek o grubości 2 cm. Z odległości pięciu metrów rozpoznaję samochody i krzaki. Natomiast na domy wystarczy mi 50 m. M.F.: Jednak ciągle używasz białej laski. D.K.: Mam problemy z wykrywaniem przedmiotów na niskiej wysokości i nierówności podłoża. M.F.: Jak to jest jeździć na rowerze, wykorzystując echolokację? D.K.: To bardzo ekscytujące, ale wymaga pełnego skupienia i ciągłej koncentracji na akustyce otoczenia. Kląskam wtedy dwa razy na sekundę, czyli znacznie częściej niż normalnie. M.F.: Czy odkrywanie świata w ten sposób jest niebezpieczne? D.K.: Wielu ludzi żyje w strachu przed niebezpieczeństwami zagrażającymi ich życiu i zdrowiu, które w dużej mierze są wymyślone. Pomimo mojej namiętności do wspinania się na wszystko jako dziecko, nigdy nie złamałem żadnej kości. M.F.: Jak trudne jest nauczanie echolokacji innych niewidomych? D.K.: World Access nauczył blisko tysiąc osób z ponad 30 krajów. Wielu było zaskoczonych tym, jak szybko robili postępy. Osobiście wierzę, że zdolność echolokacji jest ukryta gdzieś w nas – być może człowiek pierwotny wykorzystywał ją, gdy nie istniało jeszcze sztuczne światło. Mamy dobrze rozwinięty układ nerwowy, a ja wypracowałem sposoby jego aktywacji. Wzrok wcale nie znajduje się w oczach, ale w mózgu. Nasi uczniowie mówią, że odkryli wolność, jakiej nigdy nie znali. (Fot. Marco Grob)