Średniowieczny tunel pod pogańskimi grobami. Jego funkcja to zagadka
Pod badanym wzgórzem archeolodzy spodziewali się kolejnych grobów, ale odkryli coś zupełnie innego. Wąski, kręty tunel prowadził w głąb wzniesienia, przecinając obszar pradziejowych pochówków. Miejsce to było użytkowane przez ludzi w średniowieczu. Pytanie brzmi: w jakim celu? Poznajcie archeologiczną zagadkę z Niemiec.
Podczas budowy farmy wiatrowej na wzgórzu Dornberg w Reinstedt w niemieckim landzie Saksonia-Anhalt archeolodzy odkryli coś znacznie bardziej intrygującego niż tylko starożytne kości. Są to relikty po działalności człowieka z wielu epok. Najstarszym elementem jest rów w kształcie trapezu, który wykonano około 6000 lat temu, a zatem w czasach neolitu. Archeolodzy znaleźli tam również pochówki szkieletowe oraz ślady kurhanu z epoki brązu. Wzgórze pełne tajemnic Wzgórze Dornberg było więc ważnym punktem na mapie przez tysiąclecia. Służyło jako miejsce wiecznego spoczynku dla wielu pokoleń. Jednak w południowej części neolitycznego rowu badacze odkryli ślady ingerencji, która nie pasowała do starożytnych rytuałów. Średniowieczny tunel, który nie miał końca Podczas prac archeolodzy zauważyli owalny dół o długości około dwóch metrów przykryty dużą kamienną płytą. Początkowo sądzili, że to kolejny pradziejowy grób. Wypełnisko dołu nie kończyło się, lecz prowadziło coraz głębiej w twardy, jasny less, czyli rodzaj ziemi. Tak odkryto unikalny system podziemnych korytarzy wydrążonych ludzką ręką. Tunel ten jest niezwykle ciasny. Jego wysokość wynosi od 1 do 1,25 metra, a szerokość to zaledwie 50 do 70 centymetrów. Tunel skręcał w stronę północno-zachodnią, w głąb wzgórza, tworząc klaustrofobiczną przestrzeń. Zagadka ze wzgórza Dornberg Według archeologów ten tunel pochodzi z czasów średniowiecza. Ale co skłoniło ludzi do jego drążenia w miejscu dawnych pochówków? Wewnątrz tunelu badacze znaleźli fragmenty ceramiki, podkowę oraz szkielet lisa. Odkryto tam również cienką warstwę węgli drzewnych, co świadczy o tym, że przez krótki czas płonął tam ogień. Rytuały w tunelu Naukowcy przypuszczają, że tunel – określany przez nich mianem Erdstall – mógł służyć jako kryjówka w czasach zagrożenia lub miejsce tajemniczych obrzędów kultowych. Wybór lokalizacji był genialny w swej prostocie. Dawny neolityczny rów mógł być wciąż widoczny na powierzchni, co ułatwiało odnalezienie wejścia. Jednocześnie wzgórze pełne „pogańskich grobów” mogło budzić lęk i być omijane przez postronnych mieszkańców. To sprawiało, że podziemny tunel był bezpiecznym schronem, którego wejście dodatkowo maskowano stosem kamieni. Europa usiana zagadkowymi tunelami Tunele znane jako Erdställe (l. mn. Od Erdstall) to podziemne systemy korytarzy i komór, których główne obszary występowania rozciągają się od Lasu Bawarskiego, przez Górną i Dolną Austrię, aż po Słowację, ale zbliżone struktury występują także w Polsce, Czechach (szczególnie na południowych Morawach ), Słowacji, na Węgrzech oraz we Francji. Główną cechą odróżniającą Erdställe od zwykłych tuneli jest ich ekstremalnie ciasna konstrukcja, która uniemożliwia swobodne poruszanie się. Korytarze mają zazwyczaj zaledwie 60 cm szerokości oraz od 1,0 do 1,7 metra wysokości. Ich najbardziej charakterystycznym elementem są niezwykle wąskie przejścia łączące poszczególne części systemu. Erdställe nigdy nie biegną w jednym kierunku ani na jednym poziomie. Są kręte, a czasem tworzą pętle prowadzące z powrotem do punktu wyjścia. Czym były te obiekty? Pochodzenie i cel budowy Erdställi nie są jasne, jednak naukowcy sformułowali dwie główne teorie: Krótkotrwałe kryjówki (schrony). Miejsca ucieczki i ukrycia dla mieszkańców wsi podczas najazdów lub konfliktów. Pozwalały one ukryć się np. kobietom z dziećmi przed napastnikami niszczącymi gospodarstwa. Nie nadawały się one jednak do dłuższego przebywania; Miejsca kultu i obrzędów. Być może były to obiekty sakralne lub kultowe związane z ludowymi tradycjami „przeciskania się”, co miało pomagać w pozbyciu się dolegliwości fizycznych. Obiekty te były wykorzystywane intensywnie od XI do XIII wieku, a większość z nich została opuszczona lub zasypana w wiekach XIV i XV. Źródła: Landesamt für Denkmalpflege und Archäologie (LDA) Sachsen-Anhalt, Historisches Lexikon Bayerns Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Tajemnicza skamieniałość sprzed 40 milionów lat. Sekret krył się w kolekcji słynnego poety
Nietypowa kolekcja słynnego niemieckiego poety Johanna Wolfganga von Goethego przez lata skrywała niesamowite skarby ze świata przyrody. Naukowcy z Uniwersytetu Friedricha Schillera w Jenie - dzięki wyjątkowym zbiorom artysty - dokonali odkrycia zmieniającego wiedzę na temat wymarłego gatunku prehistorycznej mrówki. Szczegółowe badania nad insektem zastygniętym w bałtyckim bursztynie pozwalają ponownie opisać gatunek z dużo większa dokładnością i precyzją.
Johann Wolfgang von Goethe uznawany jest za jednego z najwybitniejszych niemieckich poetów. Autor „Cierpień młodego Wertera”, był twórcą romantyzmu — nurtu w kulturze, który rozwinął się w Europie na przełomie XVIII i XIX wieku — ale interesował się również przyrodą. Jednym z kluczowych elementów pasji artysty była spektakularna kolekcja bursztynów, którą gromadził przez całe swoje życie. Obecnie — 200 lat po śmierci Goethego — naukowcy przeprowadzili badania nad tymi zbiorami, których wyniki ukazują zupełnie nowe informacje na temat prehistorycznego owada. Jak udało się odnaleźć niewidocznego owada? Naukowcy z Uniwersytetu Friedricha Schillera w Jenie odkryli skamieniałość prehistorycznego stworzenia w jednym z czterdziestu bursztynów wchodzących w skład kolekcji Goethego. Co ciekawe, dotarcie do wiekowej mrówki nie było takie proste i wymagało wykorzystania nowoczesnych technologii. Wymarły gatunek nie jest bowiem widoczny „gołym okiem” w zastygniętej żywicy, a dotarcie do niego wymagało specjalistycznej wiedzy. Niemieccy badacze wykorzystali technikę mikrotomografii komputerowej, która pozwala zajrzeć do wnętrza bardzo małych obiektów bez ich niszczenia. Wyjątkowo silne i precyzyjne promieniowanie dało możliwość dotarcia do mikroskopijnego insekta oraz jego dokładnego odwzorowania w modelu 3D. W ten sposób mrówka, której wiek datowany jest na około 34–47 milionów lat, stała się możliwa do zidentyfikowania. Prehistoryczny gatunek mrówki — co udało się znaleźć w bursztynie? Owad został zidentyfikowany jako wymarły gatunek Ctenobethylus goepperti. Liczne egzemplarze tego zwierzęcia były już znajdywane w bałtyckich bursztynach, jednak dopiero mrówka z kolekcji Goethego pozwala na szczegółowe opisanie jej anatomii. W trakcie procesu fosylizacji, który polega na przekształcaniu się szczątków organizmu w skamieniałość, zwykle uszkodzeniu ulegają wnętrza głowy i tułowia. Inaczej było w przypadku nowo znalezionej mrówki, u której udało się bardzo szczegółowo odwzorować te części ciała w trójwymiarowej rekonstrukcji. Znaczenie odkrycia w bursztynie Badacz z Muzeum Filogenetycznego w Jenie (placówki zajmującej się nauką o ewolucji organizmów), Bernhard Bock uważa, że bursztynowe odkrycie pozwala nie tylko zidentyfikować skamieniałość, ale również dokładniej opisać gatunek, którego potomkowie poruszają się współcześnie po planecie. Wyniki badań sugerują bowiem, że Ctenobethylus goepperti może być silnie spokrewniona z obecnie żyjącym rodzajem mrówek Liometopum. Te zamieszkujące tereny Ameryki Północnej, Europy i Azji owady prowadzą życie na drzewach oraz znane są ze zdolności tworzenia bardzo rozległych i licznych kolonii. Te umiejętności prawdopodobnie dotyczyły również wymarłego prehistorycznego gatunku. Częsta obecność Ctenobethylus goepperti zatopionych w bałtyckim bursztynie ukazuje nie tylko rozległy zasięg lasów iglastych, ale również zasięg owada, który około 40 milionów lat temu mógł być jednym z dominujących gatunków mrówek swoich czasów. Bursztyn — prehistoryczna kapsuła czasu Odkrycie ma nie tylko znaczenie paleontologiczne. Autorzy badania zaznaczają, że prace nad odnalezieniem mrówki mają również wymiar kulturowo-historyczny. Wszystko za sprawą sposobu, dzięki któremu bursztyn przetrwał do naszych czasów. Gdyby nie XVIII-wieczna pasja Goethego, nie moglibyśmy dziś dokonać tego przełomowego badania. W pracach nad Ctenobethylus goepperti spotykają się trzy bardzo odległe od siebie pokolenia: mrówka z okresu eocenu, który miał miejsce około 40 milionów lat temu; Johann Wolfgang von Goethe, tworzący swoją kolekcję w okresie romantyzmu; oraz naukowcy z Uniwersytetu w Jenie, którzy 200 lat po śmierci artysty prowadzą nowoczesne technologicznie badania nad skamieniałościami. Źródło: Arkeonews Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Archeolodzy odkryli starożytną kultową dzielnicę miasta Nida. Skrywa się pod współczesną metropolią
Podczas budowy szkoły we Frankfurcie odkryto ruiny, które cofnęły archeologów w czasie o blisko 2000 lat. W starożytnym mieście Nida natrafiono na dzielnicę świątynną. Badacze znaleźli setki artefaktów, a nawet ślady rytualnych ofiar z ludzi. To odkrycie może zmienić sposób, w jaki postrzegamy rzymską obecność w Germanii.
Podczas budowy nowej Römerstadtschule archeolodzy badali teren o powierzchni ponad 4,5 tysiąca metrów kwadratowych. Znajdowały się na nim relikty Nidy – niezwykłej osady na mapie rzymskiego świata. Powstała jako baza wojskowa około 70 roku n.e., ale szybko stała się tętniącym życiem centrum gospodarczym i kulturowym. Można pokusić się na stwierdzenie, że był rzymski odpowiednik dzisiejszego Nowego Jorku na dzikim pograniczu Germanii. Odkrycie bezprecedensowe Lokalizacja rzymskiego miasta Nida była znana badaczom już od dziesięcioleci dzięki wcześniejszym pracom archeologicznym. Prawdziwym novum jest jednak odkrycie ogromnej dzielnicy kultowej. Według badaczy wyjątkowość odkrycia polega na tym, że w starożytnej Nidzie to kompleks świątynny, a nie typowe forum, stanowił centrum rzymskiej metropolii. – Centralna dzielnica kultowa Nidy stanowi odkrycie archeologiczne o niemal bezprecedensowym znaczeniu w Europie – komentuje dr Ina Hartwig, komisarz miasta Frankfurt ds. kultury i nauki. Entuzjazmu nie kryje również Marcus Gwechenberger, radny ds. planowania i mieszkalnictwa. – Nowo odkryta dzielnica kultowa rzymskiego miasta Nida należy do najważniejszych odkryć archeologicznych we Frankfurcie w ostatnich latach – ocenił. Wykopaliska w tym miejscu prowadzili naukowcy z Muzeum Archeologicznego we Frankfurcie, Uniwersytetu Goethego we Frankfurcie i Uniwersytetu w Bazylei. Jak wyglądała dzielnica kultowa? W ramach tego kwartału miasta zlokalizowano jedenaście kamiennych budowli wzniesionych w kilku fazach. Układ budynków jest bardzo nietypowy i nie ma odpowiedników w germańskich ani galijskich prowincjach Cesarstwa Rzymskiego. Wiemy, że te konstrukcje były piękne, bo zebrano ponad 5000 fragmentów malowanego tynku ściennego, wraz z brązowymi okuciami z drzwi i okien. Jamy pełne darów dla bogów Ciekawostką jest też odkrycie 70 szybów i 10 płytszych jam, do których wrzucano przedmioty w czasie rytuałów. Znaleziono w nich liczne naczynia ceramiczne oraz duże ilości szczątków roślinnych i zwierzęcych, w tym ryb i ptaków. Znaleziska te interpretuje się jako pozostałości rytualnych posiłków i ofiar składanych bogom. Wśród darów dla bogów znalezionych na tym stanowisku archeologicznym były też rzymskie monety (odkryto ich ćwierć tysiąca) i fibule, czyli zapinki do szat. Najbardziej wstrząsającym wynikiem badań są ślady wskazujące na możliwe ofiary z ludzi. Jest to zjawisko całkowicie wyjątkowe w rzymskich prowincjach. Dom bogów, ale jakich? Na podstawie znalezionych inskrypcji i dowodów ikonograficznych można pokusić się o próbę wskazania, komu składano tutaj cześć dwa tysiące lat temu. Było to co najmniej kilkoro bogów, w tym Jowisz, czyli naczelne bóstwo rzymskie, ale też Merkury Alatheus, Diana, Apollo oraz mniej znana nam Epona, celtycko-rzymska bogini płodności. Taka „boska konstelacja” sugeruje, że miejsce to funkcjonowało jako sanktuarium o znaczeniu regionalnym, w którym czczono obok siebie wiele bóstw. Dzielnica kultowa została założona na początku II wieku n.e. Inskrypcja dedykacyjna datowana na 9 września 246 r. n.e., potwierdza, że ​​sanktuarium było użytkowane co najmniej do połowy III wieku n.e. Źródło: Goethe University Frankfurt Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Rzymianie głęboko w Germanii. Nie powinno ich tam być, a jednak odkryto ich obozy
Naukowcy odkryli w Saksonii-Anhalt w Niemczech coś, czego szukano od dekad. Po raz pierwszy udało się zlokalizować rzymskie obozy marszowe tak daleko na północny wschód Europy. To dowód, że legiony rzymskie zapuszczały się w głąb dzikiej Germanii znacznie później, niż sądziliśmy.
Najnowsze znaleziska ogłoszone przez Landowy Urząd Ochrony Zabytków i Archeologii (Landesamt für Denkmalpflege und Archäologie – LDA) w Saksonii-Anhalt w Niemczech naprawdę robi wrażenie i sporo zmienia w naszym postrzeganiu rzymskiej obecności w „barbarzyńskiej” Europie. Do tego stopnia, że nawet w komunikacie tego urzędu napisano, że jest to „znalezisko o randze sensacji archeologicznej”. Jak wygląda odkrycie? W miejscowościach Aken, Trabitz i Deersheim na terenie Saksonii-Anhalt badacze zlokalizowali zarysy rzymskich obozów marszowych. Obozy marszowe były wysoce ustandaryzowanymi instalacjami obronnymi, które rzymskie wojsko zakładało codziennie po osiągnięciu celu marszu. Konstrukcje te miały zazwyczaj prostokątny kształt z charakterystycznymi zaokrąglonymi narożnikami oraz wewnętrzny układ dróg przecinających się przy budynku sztabowym. Rozmieszczenie takich obozów w odstępach około 20 kilometrów pozwala współczesnym badaczom rekonstruować trasy rzymskich wypraw w głąb Germanii. Kluczowym dowodem wizualnym są geometryczne zarysy struktur widoczne na zdjęciach lotniczych i satelitarnych, które odróżniają się od innych obiektów archeologicznych. Nie tylko archeologia lotnicza W latach 2024 i 2025 przeprowadzono celowe wykopaliska archeologiczne w celu potwierdzenia charakteru tych odkryć. Podczas badań archeolodzy odsłonili charakterystyczne dla rzymskiej inżynierii wojskowej rowy o profilu w kształcie litery V. Z kolei w wyniku systematycznych poszukiwań z użyciem wykrywaczy metali zabezpieczono łącznie ponad 1500 pojedynczych zabytków. Większość znalezisk stanowią przedmioty żelazne, wśród których dominuje bardzo duża liczba gwoździ oraz bełtów. Odnaleziono liczne gwoździe z sandałów rzymskich legionistów, które żołnierze często gubili podczas codziennych marszów. Z ziemi wydobyto również kilka fragmentów rzymskich fibul, czyli ozdobnych zapinek służących do spinania szat. Moneta kluczowym dowodem na obecność Rzymian Do najcenniejszych zabytków ruchomych należą monety rzymskie z czasów panowania cesarzy Antoninusa Piusa, Marka Aureliusza oraz Karakalli. Srebrny denar Karakalli wybity około 213 roku n.e. stał się dla naukowców kluczowym dowodem na obecność legionów w tym regionie w III wieku. Znaczenie odkrycia obozów marszowych To odkrycie jest przełomowe, ponieważ dostarcza pierwszych fizycznych dowodów na obecność rzymskich legionów na obszarze dzisiejszej Saksonii-Anhalt. Wcześniej historycy znali jedynie pisemne wzmianki o wyprawach nad Łabę, jednak brakowało im konkretnych śladów architektonicznych w tym regionie. Zidentyfikowane obozy stanowią obecnie najbardziej wysunięte na północny wschód rzymskie fortyfikacje odnalezione na terenach wolnej Germanii. Kluczowe jest to, że znaleziska potwierdzają rzymską aktywność wojskową jeszcze w III wieku n.e., co zmienia dotychczasowe postrzeganie historii tego obszaru. Przed tym odkryciem badacze zakładali, że wyprawy wojenne cesarza Karakalli ograniczały się wyłącznie do terenów położonych blisko rzymskiej granicy, czyli limesu. Nowe dane dowodzą jednak, że rzymskie wojska prowadziły operacje o znacznie większym zasięgu, docierając setki kilometrów w głąb terytorium germańskiego. Wyniki tych badań zmuszają naukowców do rewizji wiedzy o skali rzymskiej obecności militarnej w dorzeczu środkowej Łaby i Soławy. Warto wspomnieć, że te niemieckie ustalenia ukazują w nowym świetle znaleziska ekwipunku rzymskich legionistów w Polsce ogłoszone w 2018 r. przez zespół prof. Bartosza Kontnego z UW. Źródło: Landesamt für Denkmalpflege und Archäologie – LDA Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Tu pochowano zmarłych na „czarną śmierć”. Archeolodzy odkryli to miejsce bez wykopalisk
Niemieccy naukowcy odnaleźli miejsce spoczynku ofiar „czarnej śmierci”, nie wykonując przy tym żadnych tradycyjnych wykopalisk. Dzięki nowoczesnej technologii „prześwietlili” grunt i precyzyjnie namierzyli jedną z jedenastu mogił z 1350 roku. To pierwsze w Europie odkrycie masowego grobu ofiar dżumy wykonane systematycznie metodami niemal bezinwazyjnymi.
W połowie XIV wieku Europa zmagała się z najstraszniejszą katastrofą w swojej historii. „Czarna śmierć”, wywołana przez bakterię Yersinia pestis (tzw. pałeczkę dżumy), zabiła od 30 do 50% populacji kontynentu. W niemieckim Erfurcie zaraza uderzyła latem 1350 roku. Kroniki podają, że w ciągu kilku miesięcy zmarło tyle osób, iż zabrakło miejsca na miejskich cmentarzach. Władze musiały szybko zareagować w kwestii pochówków. Zdecydowano o wykopaniu jedenastu gigantycznych rowów poza murami miasta, w pobliżu wsi Neuses. Do niedawno nie było jasne, gdzie to miejsce się znajdowało. Teraz naukowcy wskazali lokalizację jednego z dołów, nie prowadząc nawet wykopalisk. Naukowcy wszystkich specjalności, łączcie się! Interdyscyplinarny zespół badaczy, w którego składzie znaleźli się archeolodzy, geografowie, historycy oraz specjaliści od nauk o środowisku, ogłosił właśnie odkrycie lokalizacji jednego z rowów, w którym złożono zmarłych na dżumę. Pracami kierował geograf z Uniwersytetu w Lipsku dr Michael Hein. Wnioski opublikowano na łamach „PLOS One”. Nowe technologie i kwerenda zamiast tradycyjnej łopaty Lokalizację mogiły wytypowano dzięki połączeniu szczegółowej analizy źródeł historycznych z nowoczesnymi badaniami geofizycznymi. Badacze wykorzystali średniowieczne kroniki oraz mapy z lat 20. XX wieku, które zintegrowano w systemach GIS (system informacji geograficznych), aby zawęzić obszar poszukiwań do okolic dawnej wsi Neuses. Zamiast archeologii satelitarnej, do precyzyjnego namierzenia mogił pod powierzchnią pola użyto tomografii elektrooporowej (ERT) oraz wierceń rdzeniowych. Zastosowanie tych metod pozwoliło na odkrycie masowego grobu bez konieczności prowadzenia od razu pełnoskalowych wykopalisk. A to ważne, bo wykopaliska są niszczące – raz przebadanej warstwy nie da się odtworzyć. Dlatego – zgodnie z obecną doktryną konserwatorską – powinno się je prowadzić w ostateczności. Mogiła przemówiła Co wiemy o gigantycznej mogile? Z analiz badaczy wynika, że w planie miała 9 na 15 metrów i sięga ponad 3,5 metra w głąb ziemi. Wiercenia potwierdziły, że wewnątrz znajdują się ludzkie szczątki, w tym fragmenty czaszek i kości kończyn. Są one przemieszane z ziemią, co sugeruje pośpieszne zasypywanie dołu. Z analizy radiowęglowej fragmentów kości wynika, że pochodzą z XIV wieku. Wynik ten idealnie pokrywa się z czasem trwania wielkiej epidemii „czarnej śmierci” w Europie. Mimo uzyskania tak licznych dowodów na to, że faktycznie udało się namierzyć średniowieczną mogiłę, badacze nadal planują przeprowadzić wykopaliska. – Nasze wyniki zdecydowanie sugerują, że zlokalizowaliśmy jeden z masowych grobów, na którym pochowano osoby chore na dżumę opisane w kronikach erfurckich. Ostateczne potwierdzenie będzie jednak możliwe dopiero po zaplanowanych wykopaliskach archeologicznych – stwierdził dr Michael Hein. Genetyka prawdę nam powie? Jednym z powodów prowadzenia wykopalisk jest chęć pozyskania materiału genetycznego z kości i ich zaawansowane badania antropologiczne. Materiał ten umożliwi specjalistom z Instytutu Maxa Plancka w Lipsku przeprowadzenie analiz DNA w kierunku zbadania ewolucji wywołującej dżumę bakterii Yersinia pestis. Badania te mają pomóc w zrozumieniu przyczyn wyjątkowo wysokiej śmiertelności podczas epidemii oraz sposobów, w jakie ówczesne społeczeństwa radziły sobie z kryzysem. Źródło: PLOS One Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Miała pokazywać siłę systemu. Dziś jest jednym z symboli zjednoczonego Berlina
Wieża telewizyjna w Berlinie to nie tylko najwyższy budynek Niemiec, ale też konstrukcja, która wywołuje emocje do dziś. Powstała jako narzędzie propagandy, a dziś pełni funkcję kultowej atrakcji. Jakie historie kryją się za jej szklaną kulą?
Spis treści: Kiedy i gdzie zbudowano wieżę telewizyjną w Berlinie? Krótka historia obiektu Berlińska wieża telewizyjna jako symbol miasta i dawnej NRD Jak wysoka jest wieża telewizyjna w Berlinie? Najważniejsze wymiary Czy można wejść na wieżę telewizyjną w Berlinie? Wieża telewizyjna w Berlinie to jeden z tych obiektów, które łatwo rozpoznać, ale trudniej jednoznacznie zaszufladkować. Powstała jako narzędzie nowoczesnej komunikacji i politycznej demonstracji, dziś natomiast funkcjonuje jednocześnie jako punkt orientacyjny, atrakcja turystyczna i znak miejskiej tożsamości. Jej sylwetka przez dekady towarzyszyła mieszkańcom podzielonego Berlina, a po 1990 roku stała się elementem wspólnego krajobrazu zjednoczonego miasta. Historia wieży pokazuje, jak architektura techniczna potrafi przejmować role symboliczne i kulturowe, wykraczające daleko poza pierwotne założenia projektantów. Kiedy i gdzie zbudowano wieżę telewizyjną w Berlinie? Krótka historia obiektu Wieża telewizyjna w Berlinie powstała w czasie podziału miasta i od samego początku była projektem o znaczeniu wykraczającym poza czysto techniczne potrzeby nadawcze. Pierwsze plany budowy wysokiego nadajnika telewizyjnego pojawiły się już na początku lat 50. XX wieku, jednak przez wiele lat projekt odkładano lub modyfikowano. Początkowo rozważano lokalizacje peryferyjne, między innymi w rejonie wzgórz Müggelberge, lecz ostatecznie zwyciężyła koncepcja budowy w sercu stolicy NRD. Jej budowę rozpoczęto w 1965 roku w centralnej części Berlina Wschodniego, w dzielnicy Mitte, w niedalekim sąsiedztwie Alexanderplatz. Lokalizacja nie była przypadkowa – decyzja o wzniesieniu wieży właśnie w tym miejscu miała wymiar polityczny i symboliczny. Władze Niemieckiej Republiki Demokratycznej chciały stworzyć obiekt widoczny z dużej części miasta, a zarazem trwale wpisany w jego reprezentacyjne centrum. Oficjalne otwarcie wieży telewizyjnej w Berlinie nastąpiło 3 października 1969 roku, w symbolicznym momencie – tuż przed obchodami 20. rocznicy powstania NRD. Za realizację inwestycji odpowiadała Deutsche Post NRD, a w prace projektowe zaangażowano zespół architektów i inżynierów, wśród których znaleźli się m.in. Hermann Henselmann oraz Fritz Dieter. Koszty budowy znacznie przekroczyły pierwotne założenia, co było efektem skomplikowanej technologii, importu części z zagranicy oraz ambicji, by obiekt dorównywał największym wieżom telewizyjnym świata. W chwili oddania do użytku berlińska wieża była drugą co do wysokości wieżą telewizyjną na świecie, ustępując jedynie Ostankino w Moskwie. Berlińska wieża telewizyjna jako symbol miasta i dawnej NRD Od samego początku wieża telewizyjna w Berlinie pełniła funkcję znacznie szerszą niż tylko techniczne centrum nadawcze. Władze NRD traktowały ją jako architektoniczny manifest nowoczesności i potęgi socjalistycznego państwa. Ambicje polityczne Berlina Wschodniego, rywalizującego symbolicznie z zachodnią częścią miasta miały być podkreślane przez technoloiczne rozwiązania zastosowane w projekcie. Smukła sylwetka i charakterystyczna kula wieży, w której umieszczono platformę widokową i restaurację, była interpretowana jako nawiązanie do ery kosmicznej i sukcesów radzieckiej techniki, zwłaszcza programu Sputnik. Po upadku Muru Berlińskiego i zjednoczeniu Niemiec w 1990 roku status wieży uległ wyraźnej zmianie. Z symbolu ideologicznego NRD przekształciła się ona w znak całego Berlina, ponad dawnymi podziałami politycznymi. Choć pojawiały się głosy postulujące jej rozbiórkę jako reliktu minionej epoki, ostatecznie zdecydowano się zachować obiekt i nadać mu nową, uniwersalną interpretację. Dziś wieża telewizyjna jest uznawana obok Bramy Brandenburskiej i Reichstagu jako jeden z najbardziej rozpoznawalnych elementów panoramy miasta. Jak wysoka jest wieża telewizyjna w Berlinie? Najważniejsze wymiary Wieża telewizyjna w Berlinie ma obecnie 368 metrów wysokości, co czyni ją najwyższym budynkiem w Niemczech oraz jednym z najwyższych wolnostojących obiektów w Europie. W momencie otwarcia mierzyła 365 metrów, jednak w 1997 roku została podwyższona wskutek modernizacji anteny nadawczej. Jej imponująca wysokość była od początku jednym z kluczowych argumentów przemawiających za centralną lokalizacją – pozwalała na efektywne pokrycie sygnałem radiowym i telewizyjnym dużego obszaru Berlina i okolic. Podstawę konstrukcji stanowi masywna żelbetowa stopa, osadzona na głębokich fundamentach. Charakterystyczna kula ma średnicę 32 metrów i waży około 4800 ton. To właśnie w niej mieszczą się ogólnodostępne przestrzenie dla zwiedzających oraz zaplecze techniczne. Platforma widokowa znajduje się na wysokości niemal 204 metrów. Czy można wejść na wieżę telewizyjną w Berlinie? Wieża telewizyjna w Berlinie jest dostępna dla zwiedzających i należy do najczęściej odwiedzanych atrakcji turystycznych w Niemczech. Wjazd na platformę widokową odbywa się nowoczesnymi windami, które w niespełna minutę pokonują ponad 200 metrów wysokości i już sama podróż na górę stanowi dla wielu odwiedzających niezapomniane doświadczenie. Na platformie widokowej czeka panoramiczny widok na całe miasto, obejmujący zarówno historyczne centrum, jak i nowoczesne dzielnice Berlina. Przy dobrej widoczności można dostrzec charakterystyczne punkty orientacyjne, a także rozległe tereny zielone i przedmieścia, a nawet oddalony o 60 kilometrów Tropical Islands. Powyżej platformy znajduje się restauracja obrotowa, która w ciągu godziny wykonuje pełny obrót, umożliwiając obserwowanie zmieniającej się panoramy bez konieczności opuszczania stolika. Wieża telewizyjna w Berlinie bywa również miejscem wydarzeń specjalnych, a nawet ceremonii ślubnych, co dodatkowo podkreśla jego współczesną rolę jako przestrzeni publicznej. Choć pierwotnie była narzędziem propagandy i technicznym centrum nadawczym, dziś wieża telewizyjna w Berlinie jest przede wszystkim miejscem spotkań, obserwacji i refleksji nad historią miasta widzianą z zupełnie nowej perspektywy. Źródło: National Geographic Polska Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Udałem się tropem „Atlantydy Bałtyku”. Trafiłem do podziemi z zagadkowymi cylindrami
Cztery enigmatyczne, bezbarwne cylindry wypełnione cieczą znajdują się w podziemiach lokalnego muzeum w Greifswaldzie. Czy stanowią odpowiedź na odwieczne pytanie: gdzie położona była legendarna Wineta, czyli „Atlantyda Bałtyku”? Oto, co udało mi się ustalić.
Okres świąteczny to dobry moment nie tylko na siedzenie przy suto zastawionym stole z rodziną, ale też na wspólne bliższe i dalsze podróże. Nie trzeba wcale wylatywać do ciepłych krajów. Również za miedzą może być ciekawie, a czasem wręcz tajemniczo. Tak też było w przypadku mojej wycieczki pod koniec grudnia ubiegłego roku. Celem był Greifswald, ważne miasto w Meklemburgii-Pomorzu Przednim w północnych Niemczech. Swoje kroki skierowałem najpierw do lokalnego Pommersches Landesmuseum, które opowiada historię regionu. W jego podziemiach natknąłem się na coś niezwykłego. I związanego z pasjonującą legendą. „Atlantyda Bałtyku” – to gdzieś tutaj? Jedna z większych archeologicznych zagadek Pomorza Przedniego dotyczy średniowiecznej legendy. Chodzi o losy Winety, czyli wielkiego i bogatego miasta, które miało w średniowieczu pochłonąć morze. Wineta miała znajdować się na południowym wybrzeżu Morza Bałtyckiego i nie mieć sobie równych na całym Morzu Północnym i Bałtyku. Jej mieszkańcy, wraz ze wzrostem bogactwa, stawali się coraz bardziej dumni, aroganccy i bezbożni. Ich domy były zbudowane z marmuru i wyłożone złotem, a w porcie cumowały setki statków. Legenda głosi, że w sztormową listopadową noc boska sprawiedliwość dosięgła miasto, kiedy to straszna powódź zatopiła domy i ludzi; nikt nie uniknął zagłady. Bogate miasto wraz z całą jego chwałą i przepychem zostało zniszczone w ciągu kilku godzin. Skąd czerpiemy informacje o tym miejscu? Niemiecki kronikarz Adam z Bremy w XI wieku opisywał miasto Jumne (identyfikowane z Winetą), które było największe ze wszystkich miast słowiańskich i Europy. Znajdowało się ono u ujścia Odry, na wyspie. Adam z Bremy podkreślał, że miasto było zasobne w towary nordyckich ludów. Wszystkie wskazuje, że Wineta to to samo miejsce opisywane przez Wikingów jako Jomsborg. Trzynastowieczna Saga o Jomsvikingach opisuje to miejsce jako warownię położoną na Słowiańszczyźnie. Według tej sagi miasto miał założyć duński jarl Palnatóki. Inne źródła jako założyciela warowni wskazują Haralda Sinozębego, czyli króla Danii w drugiej połowie X wieku. Ale tak naprawdę pierwsza średniowieczna osada na Wolinie była zapewne stworzona przez Słowian Źródła na temat tej „bałtyckiej Atlantydy” różnie opisują zaginione miasto. Według jednych mieszkali tam Słowianie i Grecy lub barbarzyńcy, a innych – wikingowie. A może opisują one to samo miejsce, tylko w różnych odstępach czasu? Gdzie położona jest Wineta? Powróćmy do mojej wizyty w muzeum w Greifswaldzie. Podróż przez dzieje regionu zaczynam od podziemi. Moje spojrzenie pada na cztery szklane cylindry wypełnione jakąś cieczą. Ponad nimi jest napis: „Gdzie położona była Wineta?” oraz mapka regionu Pomorza Przedniego z zaznaczonymi czterema lokalizacjami. Od dwustu lat naukowcy debatują na temat tego, gdzie położona była „Atlantyda Bałtyku”. Przed II wojną światową niemieccy badacze bardzo chcieli udowodnić, że Jomsborg był germańsko-nordycki (a nie słowiański) i położony w rejonie dzisiejszej wyspy Wolin. Alternatywne lokalizacje zaginionego miasta Padały też inne propozycje położenia legendarnej wyspy. Były to miejsca znajdujące się obecnie na terenie Niemiec: głębiny Bałtyku na wysokości miejscowości Koserow na wyspie Uznam. W XVIII i XIX wieku wielu badaczy wierzyło, że są w morskich topielach widoczne są pozostałości murów obronnych i fundamentów budynków zatopionego miasta; Peenemünder Haken, położone również na wyspie Uznam. Dowodów jest niewiele, wśród nich lokalizacja na mapach z XVII wieku, ale też odkrycia w postaci dziewięciu wikińskich złotych pierścieni w latach 1906–1908; niedaleko Barth – małego miasteczko położonego nad Bałtykiem w Meklemburgii-Pomorzu. Wineta mogła być w obszarze polderów w okolicach tej miejscowości. Liczne znaleziska na powierzchni dowodzą gęstego osadnictwa słowiańskiego. Archeologowie podwodni znaleźli w Barther Bodden pod wodą resztki konstrukcji. Cylindry zdradzą prawdę? Ale jaka jest prawda? Gdzie położone było legendarne miasto? Czy cylindry wspomniane na początku mojego tekstu, które widzę, są jakimiś zabytkami wydobytymi w jednej z tych lokalizacji i postawią kropkę nad „i” w moich rozważaniach? Niestety nie. Jak każda legenda i ta daje duże pole do interpretacji. I każdy może wybrać najbardziej pasującą odpowiedź. Cylindry są tak naprawdę wielkimi, ponad metrowymi urnami do głosowania, wypełnionymi wodą. Każdy z cylindrów symbolizuje jedno z wymienionych przeze mnie powyżej miejsc domniemanej lokalizacji Winety. Głosowanie odbywa się z pomocą monet, które wrzuca się od góry do cylindrów. Na nich zamontowane są cyfrowe liczniki. Gdy jestem w muzeum, na miejscu pierwszym jest Peenemünder Haken z blisko 14 tysiącami głosów. Ostatnie miejsce zajmuje... Wolin z 10,6 tysiącami głosów. Mimo że obecnie naukowcy skłaniają się do tego, że legendarne miasto położone było istotnie na wyspie Wolin. I to wynika również z opisów zawartych w muzeum. Obszerne wykopaliska potwierdzają, że żadne inne miejsce w delcie Odry nie ma tak wielu znalezisk z lat 800 do 1050. Był to okres świetności Winety. Miasto na wyspie Wolin było ogromne. Składało się z trzech części. Mieszkało tam 8 000 do 10 000 osób. Porty miały 300 metrów długości. Były zbudowane z dębowych pali. Archeolodzy znaleźli ślady mieszkańców z różnych krajów i silne wikińskie wpływy. Ale kluczowy był komponent słowiański. Próbuję ratować sytuację i wrzucam dwie monety do cylindra „wolińskiego”. Licznik ani drgnie. Pacnięcie pojemnika nic nie daje. Czyżby był zepsuty? Na wszelki wypadek sprawdzam, wrzucając jedną monetę na rzecz niemieckiego kandydata. I w tym przypadku licznik nie rusza się. Być może więc należy wrzucać monety o wyższym nominale, bo liczy się waga i cyfra zmieni się po przekroczeniu konkretnego progu? Walka o lokalizację legendarnej Winety/Jomsborga – jak widać – nadal się nie skończyła. Nie mam większych wątpliwości, że gdyby wystawa była eksponowana w jakimś polskim muzeum, to cylinder symbolizujący Wolin byłby wypełniony grosikami niemal po brzegi. Kto nie chciałby mieć w granicach swojego kraju reliktów po „bałtyckiej Atlantydzie”? Archeolodzy z Wolina na tropie W minionym roku w Wolinie rozpoczęły się wspólne badania archeologiczne Polaków i Duńczyków. W ich ramach prowadzone będą wykopaliska przez trzy sezony w latach 2025–2027. – Jestem podekscytowany, że mamy teraz okazję zbadać archeologię miasta razem z naszymi duńskimi kolegami. Obecnie jest to jedno z największych stanowisk archeologicznych w regionie Morza Bałtyckiego, którego znaczna część nie została jeszcze zbadana. W Wolinie istnieje potencjał do znalezienia wszystkiego, od statków, po tkaniny i rzadkie towary handlowe – skomentował dr Wojciech Filipowiak z Polskiej Akademii Nauk, który poprowadzi wykopaliska w Wolinie. Czy archeologom uda się odkryć legendarne domostwa pokryte złotem? Raczej nie, ale i tak zapowiada się fantastyczna archeologiczna przygoda. W grudniu ubiegłego roku badacze ogłosili znalezienie na Srebrnym Wzgórzu reliktów po czterech chatach i setek przedmiotów codziennego użytku z czasów średniowiecza. To znalezisko wskazuje – zdaniem dr. Filipowiaka – że początki miasta Wolina być może nie są takie, jak do tej pory sądzono. Wcześniej uważano, że osada rozrastała się od centrum. – Teraz wygląda na to, być może w centrum miasta była ludność słowiańska – podkreśla naukowiec. Źródła: National Geographic Polska, PAN, Nauka w Polsce PAP Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Czarny Las zawdzięcza nazwę mrocznej legendzie. To z tego regionu pochodzi zegar z kukułką
Schwarzwald – podróżniczy przewodnik po malowniczym niemieckim regionie Czarny Las, gdzie natura, tradycja i kultura łączą się w jedną spójną całość. Poznaj najważniejsze atrakcje, najlepsze szlaki oraz praktyczny plan podróży z Polski.
Spis treści: Największe atrakcje Schwarzwaldu – co warto zobaczyć w Czarnym Lesie? Aktywne zwiedzanie Schwarzwaldu – przygoda na szlakach i rowerach Kultura Schwarzwaldu i lokalne specjały – czego warto spróbować? Kiedy jechać do Schwarzwaldu i jak zaplanować podróż z Polski? Schwarzwald, znany w Polsce jako Czarny Las, to rozległy, zalesiony region górski położony w południowo‑zachodnich Niemczech, w kraju związkowym Badenia‑Wirtembergia. Pasmo to ma około 160 km długości i obejmuje wiele malowniczych dolin, szlaków, jezior i tradycyjnych wiosek, co sprawia, że jest jednym z najchętniej odwiedzanych miejsc turystycznych w Niemczech. Największe atrakcje Schwarzwaldu – co warto zobaczyć w Czarnym Lesie? Fryburg Bryzgowijski (Freiburg im Breisgau) To największe miasto Schwarzwaldu, uważane za bramę do południowej części regionu. Znajdziesz tu imponującą katedrę Münster z XIII wieku, wąskie brukowane uliczki i klimatyczne kanały. Fryburg jest również znany jako jedno z najbardziej ekologicznych miast Niemiec, z rozbudowaną siecią ścieżek rowerowych i niską emisją dwutlenku węgla. Miasto tętni życiem akademickim i kulturalnym, a liczne kawiarnie, targi i muzea sprawiają, że można tu spędzić cały dzień bez nudy. Jeziora Titisee i Schluchsee Titisee to jedno z najbardziej znanych jezior w Schwarzwaldzie – otoczone lasami i łagodnymi wzgórzami, przyciąga miłośników natury i sportów wodnych. Można tu wypożyczyć rowerki wodne, łodzie elektryczne, a nawet popływać w wyznaczonych kąpieliskach. Schluchsee, większe i położone wyżej, zachwyca krystalicznie czystą wodą i ciszą – idealne na dłuższe spacery i relaks z dala od tłumów. Oba jeziora oferują infrastrukturę turystyczną, ścieżki spacerowe, restauracje z regionalną kuchnią oraz dostęp do komunikacji publicznej. Wodospady Triberg (Triberger Wasserfälle) To najwyższe wodospady Niemiec, spadające z łącznej wysokości 163 metrów. Znajdują się w sercu Schwarzwaldu i są łatwo dostępne pieszo z miasteczka Triberg. Obszar wokół wodospadów to świetne miejsce na lekki trekking, zwłaszcza że przygotowano kilka poziomów ścieżek i punktów widokowych. W okolicy znajdziesz także muzeum Schwarzwaldu, sklepy z ręcznie robionymi zegarami z kukułką oraz lokalne piekarnie serwujące słynną wiśniową Schwarzwälder Kirschtorte. Baden‑Baden – miasto uzdrowiskowe Położone na północnym skraju Schwarzwaldu Baden‑Baden łączy elegancję kurortu z tradycją lecznictwa termalnego. Miasto oferuje historyczne łaźnie rzymskie, nowoczesne spa, kasyno oraz parki idealne na relaksujące spacery. Dzięki naturalnym gorącym źródłom i stylowej architekturze Baden‑Baden przyciąga zarówno kuracjuszy, jak i turystów ceniących wysoką jakość usług. Warto tu zaplanować dzień odpoczynku od aktywnych wędrówek. Muzea i parki tematyczne Schwarzwaldu Black Forest Open Air Museum (Vogtsbauernhof) To etnograficzny skansen na wolnym powietrzu, który prezentuje tradycyjne domy mieszkalne, zabudowania gospodarcze i rękodzieło z różnych części Schwarzwaldu. Wizyta w muzeum to doskonała okazja do zrozumienia, jak wyglądało życie w regionie przed wiekami – z pokazami tkactwa, pieczenia chleba i pracy kowala. Atrakcja szczególnie polecana rodzinom z dziećmi i pasjonatom historii lokalnej. Steinwasen Park To park rozrywki i małe zoo położone w pobliżu Oberried. Łączy atrakcje edukacyjne i rozrywkowe – od zjeżdżalni alpejskich, przez most wiszący, po kontakt ze zwierzętami. Dzieci będą zachwycone, a dorośli docenią piękne położenie wśród gór i lasów. To świetne miejsce na dzień pełen rodzinnej zabawy, który pozwala również odpocząć od bardziej intensywnych tras pieszych. Aktywne zwiedzanie Schwarzwaldu – przygoda na szlakach i rowerach Dla osób szukających aktywnych form wypoczynku Schwarzwald to prawdziwy raj. Niezależnie od kondycji fizycznej czy doświadczenia w turystyce pieszej lub rowerowej, region oferuje setki możliwości spędzania czasu na świeżym powietrzu. To idealna destynacja dla miłośników trekkingu, natury, sportów oraz rodzin z dziećmi. Wędrówki i szlaki piesze Schwarzwald posiada jedną z najlepiej rozwiniętych sieci szlaków turystycznych w Europie – liczy ona tysiące kilometrów tras o zróżnicowanym stopniu trudności. Znajdziesz tu zarówno łatwe ścieżki spacerowe wzdłuż jezior i dolin, jak i zaawansowane trasy górskie, które wymagają odpowiedniego przygotowania. Szczególnie polecanym szlakiem jest Westweg – długodystansowa trasa o długości ponad 280 km, biegnąca z Pforzheim do Bazylei. To jeden z najstarszych i najbardziej rozpoznawalnych szlaków turystycznych Niemiec. Szlak wiedzie przez najpiękniejsze partie Schwarzwaldu, oferując spektakularne panoramy, punkty widokowe, schroniska oraz dostęp do lokalnej kuchni. Inne popularne trasy to: Murgleiter – zróżnicowany szlak prowadzący przez malownicze doliny i grzbiety górskie, Schluchtensteig – idealny dla miłośników wąwozów, rzek i bujnej roślinności. Warto również wspomnieć o świetnym oznakowaniu szlaków, tablicach informacyjnych i dostępnych mapach online – co sprawia, że planowanie i realizacja nawet kilkudniowego trekkingu są bardzo komfortowe. Rowerowe trasy i infrastruktura Schwarzwald przyciąga także entuzjastów rowerów górskich, trekkingowych i elektrycznych (e‑bike). Region oferuje szeroką gamę tras rowerowych, dostosowanych do różnych poziomów trudności – od spokojnych tras rekreacyjnych w dolinach, po techniczne zjazdy MTB. Dla początkujących polecane są trasy w okolicach: jeziora Titisee, dolin Gutach i Kinzig, Schluchsee – trasa wokół jeziora to malownicza pętla idealna na rodzinną wyprawę. Zaawansowani rowerzyści mogą spróbować sił na bardziej wymagających, górskich szlakach z przewyższeniami i ostrymi zakrętami, np. w okolicach Feldberg czy Todtnau. Lokalne wypożyczalnie oferują szeroki wybór rowerów, a wiele pensjonatów i hoteli posiada certyfikat „Bett+Bike”, gwarantujący infrastrukturę przyjazną rowerzystom. W sezonie dostępne są również szczegółowe mapy, aplikacje mobilne i punkty serwisowe, co znacząco podnosi komfort planowania wycieczek rowerowych. Parki tematyczne i atrakcje przyrodnicze dla rodzin Dla rodzin z dziećmi Schwarzwald oferuje ciekawe połączenie aktywnego wypoczynku z edukacją i zabawą. Najlepszym przykładem jest Steinwasen Park – park rozrywki położony w naturalnym otoczeniu, który umożliwia kontakt ze zwierzętami, a także oferuje zjeżdżalnie alpejskie, mosty linowe i kolejki górskie. To nie tylko park zabaw, ale również miejsce, gdzie dzieci mogą poznać faunę Schwarzwaldu, zobaczyć kozice, jelenie, muflony czy sarny. Cały obiekt utrzymany jest w duchu ekologii i lokalnej tradycji, dzięki czemu świetnie wpisuje się w charakter regionu. Dodatkowo warto wspomnieć o: parkach linowych i placach zabaw w lasach, szlakach tematycznych dla dzieci, np. z interaktywnymi tablicami przyrodniczymi, kolejkach górskich kursujących z punktów widokowych, np. Feldbergbahn. Kultura Schwarzwaldu i lokalne specjały – czego warto spróbować? Region Schwarzwaldu to nie tylko lasy, jeziora i góry – to również bogata tradycja kulinarna i kulturowa, której korzenie sięgają średniowiecza. Od smaków, które trafiają na talerze, po stroje ludowe i rzemiosło – każdy element życia w Schwarzwaldzie opowiada historię o silnym przywiązaniu do natury i dziedzictwa przodków. Schwarzwälder Kirschtorte – ikona niemieckiej cukierni Na liście obowiązkowych smaków nie może zabraknąć słynnego tortu szwarcwaldzkiego – czyli Schwarzwälder Kirschtorte. To tradycyjny deser z ciemnym biszkoptem, bitą śmietaną, wiśniami i lokalnym likierem wiśniowym Kirschwasser, który nadaje ciastu charakterystyczny aromat. Tort jest nie tylko kulinarnym symbolem regionu, ale również częścią niemieckiego dziedzictwa kulinarnego, serwowanym w niemal każdej cukierni w Schwarzwaldzie. Warto wiedzieć, że Kirschwasser (wódka wiśniowa) jest produktem chronionym geograficznie. Może być wytwarzana wyłącznie w określonych częściach regionu z lokalnych wiśni, co dodatkowo podnosi prestiż deseru. Schwarzwälder Schinken – szynka z Czarnego Lasu Drugim filarem lokalnej kuchni jest szwarcwaldzka szynka wędzona – czyli Schwarzwälder Schinken. To mięso długo dojrzewające, wędzone na drewnie iglastym, które następnie leżakuje w chłodnych, suchych warunkach. Cechuje je intensywny, lekko dymny smak i różowa barwa. Podawana jest najczęściej na zimno – jako przystawka, z wiejskim chlebem i masłem, lub w zestawie z regionalnymi serami. Szynka ta posiada oznaczenie chronionego oznaczenia geograficznego (ChOG) w UE – co oznacza, że musi być produkowana w Schwarzwaldzie i spełniać określone normy jakości. Sery, pieczywo i inne przysmaki W Schwarzwaldzie warto także skosztować: górskich serów krowich i kozich, często produkowanych w małych, rodzinnych gospodarstwach, pełnoziarnistego chleba żytniego, wypiekanego w tradycyjnych piecach na drewnie, kiełbas i wędlin z dziczyzny – często dostępnych na lokalnych targach i w sklepach mięsnych. Do posiłków podawane są lokalne piwa kraftowe oraz rzemieślnicze wina z Doliny Renu, szczególnie białe odmiany Riesling i Grauburgunder. Tradycja i folklor Schwarzwaldu Podczas pobytu możesz także zetknąć się z lokalnym folklorem – szczególnie podczas festynów wiejskich i wydarzeń sezonowych, gdzie mieszkańcy prezentują: stroje ludowe, z charakterystycznymi czapkami Bollenhut dla kobiet z okrągłymi pomponami (czerwonymi dla panien, czarnymi dla mężatek), regionalne tańce i muzykę, często z wykorzystaniem akordeonów, skrzypiec i dzwonków pasterskich, lokalne rzemiosło, w tym wyroby z drewna, hafty oraz ręcznie robione zegary z kukułką – symbol Schwarzwaldu na całym świecie. Kiedy jechać do Schwarzwaldu i jak zaplanować podróż z Polski? Najlepszy czas na odwiedzenie Schwarzwaldu zależy od tego, czego oczekujesz od podróży. Wiosna i jesień to idealny wybór dla miłośników pieszych wędrówek i spokojnego zwiedzania – temperatura jest umiarkowana, przyroda zachwyca kolorami, a turystów jest zdecydowanie mniej niż w sezonie letnim. Lato przyciąga najwięcej odwiedzających – to czas, kiedy możesz w pełni korzystać z kąpieli w jeziorach, dłuższych tras pieszych i rowerowych oraz lokalnych festynów i wydarzeń plenerowych. Z kolei zima to świetna okazja dla fanów narciarstwa biegowego i zjazdowego, ale trzeba liczyć się z niższych temperaturami, opadami śniegu i krótszym dniem, co może wpłynąć na planowanie aktywności. Planując podróż z Polski do Schwarzwaldu, warto rozważyć dwa główne środki transportu. Samochód daje największą elastyczność – z Warszawy czy Poznania do regionu dotrzesz w około 9–11 godzin, pokonując około 1000 km. To wygodna opcja szczególnie dla rodzin i osób planujących zwiedzać mniejsze miejscowości i atrakcje rozrzucone po regionie. Alternatywą jest samolot – najbliższe lotniska to Stuttgart (STR) i Karlsruhe/Baden‑Baden (FKB). Po przylocie najlepiej wynająć samochód lub skorzystać z dobrze rozwiniętej sieci kolei regionalnych i autobusów. Warto wybrać nocleg w hotelu oferującym kartę KONUS, która umożliwia bezpłatne korzystanie z transportu publicznego w całym Schwarzwaldzie. Plan krótkiej podróży do Schwarzwaldu Na krótki wypad doskonałym planem będzie czterodniowy pobyt, który może wyglądać następująco: Dzień 1: przyjazd i wieczorne zwiedzanie Fryburga Bryzgowijskiego. Dzień 2: wypoczynek nad jeziorem Titisee, spacer lub rejs łodzią. Dzień 3: wizyta przy wodospadach Triberg, połączona z odkrywaniem lokalnych muzeów i sklepów z zegarami. Dzień 4: relaks w Baden‑Baden lub dzień spędzony w rodzinnym parku rozrywki. Podczas pakowania nie zapomnij o podstawowym ekwipunku: wygodnych butach trekkingowych, odzieży warstwowej, kurtce przeciwdeszczowej oraz plecaku z wodą i przekąskami – zwłaszcza jeśli planujesz aktywny wypoczynek na świeżym powietrzu. Jako obywatel Polski możesz podróżować z ważnym dowodem osobistym lub paszportem, a walutą obowiązującą w Niemczech jest euro – mimo że płatności kartą są powszechne, zawsze warto mieć trochę gotówki. Schwarzwald to kierunek przyjazny dla rodzin z dziećmi – znajdziesz tu łatwe szlaki, place zabaw, parki tematyczne i atrakcje edukacyjne. Aby w pełni poczuć klimat regionu, zaplanuj przynajmniej 3–5 dni pobytu, ale jeśli chcesz odkryć więcej niż tylko najważniejsze punkty, zarezerwuj tydzień lub więcej. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po świecie podróżuje w poszukiwaniu smaków lokalnych kuchni. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Powstaje pierwszy hotel Harry’ego Pottera. Magia zawita tuż za polską granicę
Światowy sukces filmów opartych na powieściach J.K. Rowling sprawił, że fani Harry’ego Pottera coraz chętniej wybierają się w podróże inspirowane magicznym uniwersum. Już wkrótce ta fascynacja zyska nowy wymiar – w Niemczech powstaje pierwszy oficjalny hotel w pełni stylizowany na świat czarodziejów, który pozwoli gościom dosłownie zanurzyć się w atmosferze Hogwartu.
Pierwszy film z serii ekranizującej powieści J.K. Rowling trafił do kin w 2001 roku. „Harry Potter i Kamień Filozoficzny” szybko stał się globalnym fenomenem, bijąc rekordy popularności i zapoczątkowując jedną z najbardziej rozpoznawalnych marek popkultury XXI wieku. Magiczny klimat produkcji nadał nowe znaczenie wielu realnym miejscom – londyńska stacja King’s Cross na stałe zyskała Peron 9¾, symbolicznie otwierający drogę młodym czarodziejom do Hogwartu. Nic więc dziwnego, że na światowej fascynacji serią korzystają dziś także twórcy parków rozrywki. Dyrekcja bawarskiego LEGOLANDU ogłosiła, że w Günzburgu – mieście położonym między Monachium a Stuttgartem – powstanie pierwszy na świecie hotel w całości inspirowany uniwersum Harry’ego Pottera, oferujący gościom możliwość noclegu w prawdziwie magicznej scenerii. Gdzie powstaje hotel? Hotel powstaje na terenie parku rozrywki LEGOLAND w Günzburgu, w bawarskiej części Niemiec. Park został oficjalnie otwarty 17 maja 2002 roku i od tego czasu przyciąga rocznie około 2 milionów odwiedzających, pragnących zanurzyć się w świecie zbudowanym z kultowych duńskich klocków. Obecnie LEGOLAND oferuje 68 atrakcji rozmieszczonych w 11 tematycznych strefach. Goście mogą m.in. podziwiać park miniatur LEGO, w którym wiernie odwzorowano znane budowle z różnych zakątków świata, a także skorzystać z licznych kolejek górskich inspirowanych popularnymi seriami zabawek. Integralną częścią kompleksu jest również rozbudowana baza noclegowa, zaprojektowana tak, aby także po zamknięciu parku odwiedzający nie tracili kontaktu z klockowym uniwersum. Wszystko to sprawia, że niemiecki LEGOLAND należy do najchętniej odwiedzanych parków rozrywki w kraju i zajmuje ważne miejsce na mapie europejskiej turystyki rozrywkowej. Pierwszy taki hotel na świecie Choć LEGOLAND już dziś należy do największych atrakcji turystycznych naszych zachodnich sąsiadów, właściciele parku liczą, że nowa inwestycja przełoży się na dalszy wzrost liczby odwiedzających. Prezeska Merlin Entertainments – firmy zarządzającej obiektem – Fiona Eastwood podkreśla, że jest to największa w historii pojedyncza inwestycja zrealizowana w istniejącym parku LEGOLAND, co jasno pokazuje strategiczne znaczenie projektu dla przyszłości całego kompleksu. Jednocześnie przedsięwzięcie to sygnalizuje wyraźną zmianę kierunku w rozwoju dużych projektów związanych z uniwersum Harry’ego Pottera. Hotel powstaje poza strukturami parków Universal, otwierając „świat czarodziejów” na nowe lokalizacje poza dotychczasowymi centrami w Orlando, Los Angeles i Londynie. W rezultacie do potterowskiej mapy dołącza nowy punkt, a Niemcy zaczynają być postrzegane jako ważna, nowa destynacja dla fanów serii. Wnętrza jak z Hogwartu Przedstawiciele parku podkreślają, że na tym etapie nie zaprezentowano jeszcze szczegółowych projektów dotyczących wyglądu wnętrz strefy inspirowanej przygodami Harry’ego Pottera. Z dotychczasowych zapowiedzi wynika jednak, że hotelowe przestrzenie mają przenieść gości do magicznego świata Hogwartu. Obiekt zostanie podzielony – podobnie jak w filmowej sadze – na cztery domy uczniowskie: Gryffindor, Slytherin, Ravenclaw oraz Hufflepuff. Zastosowanie immersyjnych elementów, odwołujących się do fikcyjnego uniwersum zbudowanego z klocków LEGO, sprawi, że odwiedzający nie będą jedynie widzami, lecz staną się aktywnymi uczestnikami opowieści. Specjalnie zaprojektowane dormitoria mają umożliwić pełne zanurzenie się w przedstawionym świecie i doświadczenie atmosfery znanej z książek i filmów. Hotel będzie jednocześnie częścią szerszej rozbudowy parku, w ramach której powstanie pierwsza na świecie strefa LEGO Harry Potter, prezentująca najbardziej charakterystyczne miejsca ze Świata Czarodziejów w unikalnej, klockowej odsłonie. Kiedy otwarcie? Fani kultowej sagi o nastoletnim czarodzieju będą musieli jeszcze chwilę poczekać. Póki co dyrekcja parku nie podała żadnej konkretnej daty dotyczącej premiery nowatorskiego hotelu. Pierwsze informacje mają się pojawić w 2026 roku. Wtedy też zaczną docierać do nas komunikaty o tym, czego doświadczą goście w tym bezprecedensowym hotelu. Źródło: Travel Pirates Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Sobibór był przerażająco efektywnym trybem w niemieckiej machinie zbrodni. Liczba ofiar budzi grozę
Sobibór, a dokładnie – SS-Sonderkommando Sobibor – funkcjonował przez krótki, za to intensywny okres, od maja 1942 do października 1943 roku. Niezbyt długi czas działania tego miejsca i ogromna liczba ofiar niemieckiej machiny zbrodni podkreślają ekstremalną wydajność, narzuconą w ramach „planu ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej”.
Spis treści: Ludobójczy projekt Ukryty przed światem kombinat zbrodni Mechanizm eksterminacji Opór i powstanie Likwidacja obozu SS-Sonderkommando Sobibor był jednym z najwydajniejszych ośrodków masowej zbrodni w historii. Obóz służył wyłącznie do natychmiastowej eliminacji, wykorzystując spaliny z tlenkiem węgla jako narzędzie zagłady. Choć jego działalność trwała zaledwie półtora roku, pochłonęła życie co najmniej 170 tys. Żydów z całej Europy. Ludobójczy projekt Niemiecki obóz zagłady SS-Sonderkommando Sobibor był jednym z trzech ośrodków masowej eliminacji, obok Bełżca i Treblinki, stworzonych w ramach strategicznej i ściśle tajnej operacji pod kryptonimem akcja „Reinhardt”. Zbrodnicze działania trwały od marca 1942 do listopada 1943 roku i były scentralizowanym planem eliminacji Żydów w Generalnym Gubernatorstwie i Europie Wschodniej. Szacuje się, że w ramach akcji Reinhardt Niemcy zgładzili około 1,6 mln europejskich Żydów. Skala zbrodni popełnionych w tych trzech obozach pochłonęła łącznie więcej ofiar niż cały kompleks obozowy Auschwitz-Birkenau, mimo że ten jest powszechnie uznawany za główny symbol Holokaustu. Sobibór, podobnie jak Bełżec i Treblinka, reprezentował model obozu zagłady, przynajmniej przez większość czasu. Ośrodki te zostały zaprojektowane wyłącznie w celu szybkiej i masowej eliminacji, celowo unikając połączenia z obozami pracy koncentracyjnej. Ta ścisła, czysto zbrodnicza funkcja, implikowała specyficzną architekturę oraz wymuszała dążenie do totalnego zniszczenia śladów działań, które tam podejmowano. Dowództwo całej operacji znajdowało się w Lublinie, skąd zarządzano logistyką i personelem, wprzęgając w mechanizmy ludobójstwa również KL Lublin (Majdanek). Ukryty przed światem kombinat zbrodni Sobibór został wybudowany w izolowanym, zalesionym terenie, przy linii kolejowej Lublin-Chełm-Włodawa. Zbrodnicza machina śmierci stanęła w słabo zaludnionej okolicy, z trzech stron otoczonej sosnowym borem. Taka lokalizacja miała służyć ułatwieniu ukrycia zbrodni, ale nie tylko. Miała też zapewnić sprawną obsługę transportów kolejowych. Obóz był systematycznie podzielony na trzy funkcjonalne sektory, zaprojektowane w celu utrzymania tajemnicy i efektywności zagłady poprzez oddzielenie obszarów życia roboczego od strefy eksterminacji. Podział obozu Sektor lager I pełnił funkcję obozu roboczego dla więźniów stałych. Mieściły się tam baraki mieszkalne i kuchnia. Przebywali tam więźniowie zmuszani do pracy przy obsłudze obozu i sortowaniu zagrabionego mienia. Lager II stanowił strefę przyjęć, gdzie odbywał się rozładunek ofiar na rampie kolejowej. Odbywała się tu proces wstępnej selekcji, po którym deportowanych kierowano do strefy mordu. W tym sektorze znajdowały się magazyny na mienie ofiar oraz barak fryzjerni. Najbardziej strzeżoną strefą, która w praktyce stanowiła centrum mechanizmu zagłady, był lager III. Ta część była całkowicie odizolowana od reszty obozu. Infrastruktura eksterminacji Wraz ze wzrostem intensywności akcji „Reinhardt”, infrastruktura sektora zagłady ulegała stopniowej rozbudowie. Pierwotny budynek komór gazowych okazał się niewystarczający i został przebudowany na większą komorę, składającą się z ośmiu cel. To jednoznacznie dowodzi systematycznego wzrostu morderczej wydajności i zdolności do przyjmowania masowych transportów. Przy budowie nowych komór, Niemcy wykorzystali cegły pochodzące z rozbiórki domów żydowskich z getta we Włodawie. Stanowiło to symboliczny akt totalnej destrukcji żydowskiej przestrzeni życiowej na rzecz infrastruktury śmierci. Kluczowym elementem lager III była przybudówka z silnikami, które służyły do wytwarzania trującego gazu. Wykrycie reliktów fundamentów komór gazowych po 2000 roku dzięki badaniom archeologicznym jest krytycznym dowodem, który potwierdza topografię i metodę działania obozu, przełamując próbę totalnego zacierania śladów zbrodni. Struktura dowodzenia Personel SS, składający się z około 20–30 esesmanów, został przeniesiony do Sobiboru głównie ze struktur akcji T4. To właśnie nabyte wcześniej doświadczenie umożliwiło im natychmiastowe wdrożenie zbrodniczych mechanizmów w Sobiborze. Przykładowo, Christian Wirth, jako inspektor obozów akcji „Reinhardt”, odegrał kluczową rolę w standaryzacji i organizacji procesów eksterminacji. Centralni zbrodniarze W krótkiej historii obozu, funkcję dowódczą pełniło dwóch komendantów. Od kwietnia do sierpnia 1942 roku, w Sobiborze dowodził Franz Stangl, austriacki nazista, który później został przeniesiony do kierowania obozem zagłady w Treblince. Po nim dowództwo objął Franz Reichleitner i funkcję komendanta pełnił aż do likwidacji obozu. Strażnicy pomocniczy Załogę obozu uzupełniał personel pomocniczy, rekrutowany głównie spośród sowieckich jeńców wojennych. Byli oni niezbędni do pilnowania obwodu i utrzymania dyscypliny wśród więźniów. Jedną z najbardziej znanych postaci tego personelu, której proces symbolizował powojenne wyzwania prawne, był Iwan Demianiuk. Mechanizm eksterminacji W ciągu 18 miesięcy funkcjonowania w Sobiborze zgładzono co najmniej 170 000 Żydów. Większość ofiar, bo około 100 tysięcy, pochodziła z Polski. Należy jednak podkreślić, że logistyczny zasięg obozu był znacznie szerszy. Szczególnie duży był udział Żydów z Europy Zachodniej. Ponad 33 tys. ofiar pochodziło z Holandii. Pozostałych deportowano ze Związku Radzieckiego, Niemiec, Czechosłowacji, Francji, Austrii i Jugosławii. Proces eksterminacji był szybki i brutalny, maskowany pretekstem „kąpieli” i „dezynfekcji”. Po przybyciu na rampę w lager II, deportowani byli natychmiast rozdzielani i pędzeni do lager III. W odróżnieniu od obozu Auschwitz, w Sobiborze nie stosowano cyklonu B. Niemcy znaleźli tańszą i łatwiejszą do wdrożenia metodę. Używali tlenku węgla, generowanego przez silnik spalinowy. Motor znajdował się w przybudówce obok komór gazowych w lager III. Po wprowadzeniu ofiar do cel i zamknięciu drzwi, operatorzy SS uruchamiali silnik, a toksyczne spaliny były wtłaczane rurami do wnętrza pomieszczeń. W lager III znajdowały się początkowo masowe groby. W ramach tajnej akcji, której celem było zniszczenie fizycznych dowodów zbrodni, konieczne stało się wykopanie i spalenie wcześniej pochowanych ciał. W tym celu z szyn kolejowych złożono specjalny ruszt, obok którego znajdowało się wysypisko popiołów. Opór i powstanie Powstanie w Sobiborze było jednym z nielicznych udanych zbrojnych zrywów w obozach zagłady. Konspiracja wyłoniła się z połączenia dwóch grup więźniów. Jedną stanowili Żydzi polscy, w tym Lejb (Leon) Felhendler. Druga składała się z żydowskich jeńców radzieckich, którzy wnieśli przeszkolenie wojskowe. Tą grupą dowodził Aleksander Pieczerski, młody porucznik Armii Czerwonej. Powstanie rozpoczęło się 14 października 1943 roku, w kulminacyjnym momencie działalności obozu. Dzięki precyzyjnemu planowaniu, więźniom udało się zabić dwunastu esesmanów oraz dwóch ukraińskich strażników. Akcja ta doprowadziła do masowej ucieczki około 300 osadzonych. Likwidacja obozu W obliczu powstania i masowej ucieczki, Niemcy doszli do wniosku, że dłużej nie uda się im utrzymać Sobiboru jako tajnego ośrodka zbrodni. W konsekwencji zadecydowano o natychmiastowej likwidacji obozu. Wszystkie elementy infrastruktury nadające się do użytku zostały wywiezione, a budynki komór gazowych wysadzono w powietrze. Aby stworzyć naturalny kamuflaż i ukryć masowe groby, teren obozu został zalesiony. Ta próba totalnego zatarcia śladów miała utrudnić powojenne śledztwa i zaprzeczyć istnieniu ośrodka zagłady. Ostatni świadkowie, więźniowie z Treblinki, którzy dokonali demontażu, zostali rozstrzelani na terenie obozu. W grudniu 1943 roku machina śmierci przestała istnieć. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Najpiękniejsza katedra gotycka Europy przyciąga tłumy turystów. Imponująca budowla powstawała przez sześć stuleci
Katedra w Kolonii – globalnie rozpoznawalna ikona dziedzictwa kulturowego i religijnego – to coś więcej niż tylko kościół. Budowana przez kilkaset lat, początkowo miała być domem dla jednej z najcenniejszych relikwii chrześcijańskich. Z czasem stała się narodowym symbolem, łączącym niemieckojęzyczne ludy – jednoznacznym manifestem potęgi kulturowej. Dziś jest postrzegana przede wszystkim jako jeden z najdoskonalszych przykładów dojrzałego gotyku.
Spis treści: Katedra w Kolonii powstawała przez kilkaset lat Najcenniejsze dzieła katedry w Kolonii Katedry Kolońskiej nie sposób przeoczyć. Nic dziwnego. Mówimy tu o jednym z najwyższych kościołów katolickich. Wykonana z ciemnego kamienia fasada sprawia przytłaczające, niemal surrealistyczne wrażenie, a strzeliste wieże zdają się przebijać niebo. To iście imponująca budowla, która jest szczytowym osiągnięciem gotyckiej filozofii budowlanej. Katedra w Kolonii powstawała przez kilkaset lat Katedra Kolońska, a dokładnie – Archikatedra Świętego Piotra i Najświętszej Marii Panny, była budowana od średniowiecza aż do czasów nowożytnych. Prace nad monumentalną świątynią rozpoczęły się w 1248 roku a zakończyły 632 lata później. Dom dla cennej relikwii W 1164 roku arcybiskup Kolonii i kanclerz cesarza Fryderyka I Barbarossy, Rainald von Dassel, przywiózł do miasta cenny łup wojenny ze zdobytego Mediolanu – relikwię Trzech Króli. Tak wartościowa zdobycz natychmiast podniosła prestiż Kolonii, czyniąc ją jednym z kluczowych ośrodków pielgrzymkowych w chrześcijańskiej Europie. Gwałtowny napływ pątników przyniósł miastu niemałe bogactwo. Pielgrzymi płacili za zakwaterowanie i wyżywienie, a przy tym – zostawiali hojne datki. W tym kontekście, wybudowana w IX stuleciu katedra karolińska okazała się niewystarczająca, nie tylko w kontekście duchowym, ale także logistycznym i ekonomicznym. Decyzja o budowie nowego, okazałego kościoła nie wynikała więc wyłącznie z potrzeby ducha. Była starannie przemyślaną, strategiczną inwestycją w główny sektor gospodarczy miasta – turystykę pielgrzymkową. Pierwszym krokiem było wykonanie odpowiedniego relikwiarza. Prace złotnicze rozpoczęły się w 1181 roku. 40 lat później, imponujące dzieło Mikołaja z Verdun zostało ukończone. Nowa katedra miała stać się ostatecznym miejscem, w którym cenne relikwie zostaną złożone. Wmurowanie kamienia węgielnego 30 kwietnia 1248 roku ogień strawił stary kościół. To wydarzenie w dogodny sposób oczyściło teren pod inwestycję. Jeszcze w tym samym roku, arcybiskup Konrad von Hochstaden położył kamień węgielny pod gotycką świątynię. Projekt kościoła czerpał pełnymi garściami z wielkich katedr francuskich, takich jak Amiens, Reims czy Beauvais. Celem było stworzenie budowli o bezprecedensowej wysokości i lekkości, kamiennego szkieletu wypełnionego barwnym światłem witraży. W pierwszej kolejności wykonana została wschodnia część katedry. Po 74 latach prac, w 1322 roku, konsekrowano wspaniałe prezbiterium. Ta część, z jej strzelistymi sklepieniami i ogromnymi oknami, była w pełni zrealizowanym arcydziełem dojrzałego gotyku, gotowym do pełnienia swojej liturgicznej funkcji. Kilkaset lat przerwy Po ukończeniu prezbiterium, postęp prac wyhamował. Do 1410 roku wzniesiono część południowej wieży (do wysokości drugiego piętra) i wkrótce zawieszono na niej dzwony. W drugiej połowie XV stulecia tempo prac zaczęło wyraźnie słabnąć, a około 1510 roku budowę wstrzymano. Powody były dwa. Po pierwsze, brakowało funduszy na kontynuowanie tak śmiałej i kosztownej inwestycji, a po drugie – reformacja fundamentalnie zmieniła krajobraz religijny XVI-wiecznej Europy. Kult relikwii i praktyka pielgrzymowania straciły na znaczeniu. W praktyce postępujące zmiany odcięły katedrę od jej głównego źródła dochodu. Brakowało motywacji, by kontynuować prace, a niedokończona budowla stała się symbolem końca epoki średniowiecznego, zjednoczonego chrześcijaństwa. Romantyzm zmienił postrzeganie katedry Radykalną zmianę w postrzeganiu katedry przyniósł dopiero przełom XVIII i XIX wieku. Ruch romantyczny wzbudził nową fascynację średniowieczem i dziedzictwem narodowym. Niedokończona świątynia przestała być postrzegana jako porażka, a zaczęła być idealizowana jako szlachetna, romantyczna ruina. Prawdziwy przełom nastał na początku XIX stulecia, gdy odnaleziono oryginalne plany architektoniczne, w tym plan fasady zachodniej wraz z wieżami (tzw. plan F). To znalezisko dostarczyło technicznego wzorca i ideologicznego uzasadnienia dla ukończenia dzieła z zachowaniem średniowiecznej autentyczności. W 1842 roku kamień węgielny pod budowę położył sam król pruski Fryderyk Wilhelm IV. To jednoznacznie wskazywało na zaangażowanie państwa w przedsięwzięcie. W ten sposób, katedra przestała być jedynie domem dla relikwii. Stała się projektem mającym na celu zjednoczenie ludów niemieckojęzycznych – symbolem wspólnej historii i potęgi kulturowej. Prace zakończono w 1880 roku, zaledwie dziewięć lat po zjednoczeniu Niemiec. Katedra w czasie wojny Podczas II wojny światowej Kolonia stała się celem zmasowanych bombardowań alianckich. W następstwie działań frontowych, zniszczeniu uległa większa część centrum. Jednak gotycka katedra przetrwała naloty, mimo że trafiło w nią kilka bomb. Najcenniejsze dzieła katedry w Kolonii W 1996 roku katedra została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Do dziś pozostaje jedną z najpopularniejszych atrakcji turystycznych w Niemczech. Rocznie przyciąga ok. 6 mln zwiedzających, a jej uniwersalne piękno doceniają nie tylko pielgrzymi religijni i miłośnicy sztuki i architektury, ale także zwykli turyści. Jakie skarby skrywa jej wnętrze? Bez wątpienia, najcenniejszym jest Relikwiarz Trzech Króli. Umieszczony za ołtarzem głównym, jest uważany za największy i najbardziej ambitny relikwiarz średniowiecza. Ma formę potrójnego sarkofagu, przypominającą trójnawową bazylikę. Jego dębowa konstrukcja jest pokryta złotem, srebrem i miedzią, a zdobi go ponad 1000 drogocennych kamieni, pereł i antycznych gemm i kamei. Kolejnym ważnym dziełem sztuki sakralnej jest krucyfiks Gerona, znajdujący się w Kaplicy Świętego Krzyża. Pochodzi z 970 roku i jest jednym z najwcześniejszych i najpotężniejszych przykładów wizerunku Chrystusa cierpiącego. Wcześniej przedstawienia ukrzyżowania zazwyczaj ukazywały Syna Bożego z otwartymi oczami, żywego na krzyżu. Nie można nie wspomnieć o imponującej kolekcji witraży. Samo prezbiterium zawiera największy zachowany w Europie cykl okien z początku XIV wieku. Innym znaczącym zespołem są XIX-wieczne „Bayernfenster” (Okna Bawarskie), dar króla Bawarii Ludwika I. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Na Ziemi stoi 2 750 000 000 budynków. W tym niezwykłym atlasie można obejrzeć je wszystkie
GlobalBuildingAtlas to pierwsza na świecie trójwymiarowa mapa, która przedstawia wszystkie budynki na Ziemi. Dzięki niemieckim naukowcom możemy zobaczyć, jak naprawdę wygląda nasz zabudowany świat.
Naukowcy z Politechniki Monachijskiej (TUM) opublikowali GlobalBuildingAtlas – pierwszą na świecie kompletną mapę 3D pokazującą wszystkie budynki na Ziemi. Atlas zawiera dane o około 2,75 miliarda obiektów w wysokiej rozdzielczości. Po raz pierwszy przedstawia kompletny obraz środowiska zabudowanego: od metropolii po najmniejsze wioski w najodleglejszych regionach świata. Projekt powstał w oparciu o analizę zdjęć satelitarnych, gromadzonych od 2019 roku. Oferuje rozdzielczość nawet trzydziestokrotnie wyższą, niż wcześniejsze globalne mapy budynków. Co pokazuje Global Building Atlas? Każdy budynek został odwzorowany jako model 3D o maksymalnej rozdzielczości 3x3 metry. To pozwala precyzyjnie określić jego położenie, wysokość, objętość oraz relacje przestrzenne z sąsiednią zabudową. 97% budynków przedstawiono w standardzie LoD1, czyli w formie uproszczonych brył, odzwierciedlających podstawową geometrię i wysokość. Dzięki temu badacze mogą analizować nie tylko powierzchnię zabudowy, lecz także jej realną skalę przestrzenną, czyli faktyczną objętość infrastruktury. Zabudowany świat, jakiego nie widzieliśmy Autorzy atlasu podkreślają, że dane 3D dają znacznie dokładniejszy obraz urbanizacji i warunków życia niż tradycyjne mapy dwuwymiarowe. W atlasie wprowadzono nowy wskaźnik analityczny: objętość budynków na mieszkańca. Pozwala on w nowy sposób porównywać poziom rozwoju infrastruktury oraz nierówności społeczno-ekonomiczne między regionami świata. Obszary zamożniejsze charakteryzują się większą kubaturą zabudowy na osobę, większymi mieszkaniami i lepszą infrastrukturą, natomiast regiony uboższe – gęstą, niską zabudową i ograniczoną przestrzenią życiową. Zastosowania atlasu: od urbanistów po organizacje humanitarne GlobalBuildingAtlas jest projektem otwartym i publicznie dostępnym. Użytkownicy mogą przeglądać mapę online, przybliżać widok do poziomu pojedynczego budynku, wyszukiwać adresy oraz pobrać kod źródłowy. Atlas może być używany np. przez rządy państw, urbanistów, architektów czy organizacje humanitarne. Może pomóc w planowaniu miast, identyfikowaniu deficytów mieszkaniowych, monitorowaniu dzikiej zabudowy czy lepszym rozmieszczaniu usług publicznych. Wypełnianie białych plam na mapach Szczególną wagę przyłożono do uzupełnienia luk danych w regionach wcześniej słabo zmapowanych, takich jak Afryka, Ameryka Południowa i Azja Południowo-Wschodnia. Atlas ma też istotne znaczenie dla badań klimatu, ponieważ budynki odpowiadają za blisko 40 proc. globalnych emisji dwutlenku węgla. Dokładna wiedza o ich wysokości, gęstości i rozmieszczeniu pozwala m.in. lepiej szacować zużycie energii. Atlas w krótkim czasie stał się tak popularny, że serwer na którym się znajduje został przeciążony. Według udostępnionych informacji, w ostatnich dniach przeglądało go ponad 280 tys. użytkowników. Źródło: Earth SystemScience Data, Global Building Atlas Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Erfurt i Würzburg: dwa zupełnie odmienne miasta. Pomysł na weekend w Niemczech
Odwiedziłem dwa niemieckie miasta z odmienną duszą. Erfurt to gotyk i średniowiecze, Würzburg – barok i frankońskie wina.
Spis treści: Erfurt: stolica Turyngii Würzburg: barokowa perła Frankonii Erfurt i Würzburg – informacje praktyczne Miasto pachnie kawą i wilgotnym kamieniem. Poranny chłód nie odstrasza jednak gości siedzących przed kawiarniami. Katedra Marii Panny, monumentalna gotycka budowla z potężnymi schodami, i stojący obok kościół Świętego Sewera od wieków tworzą duchowe serce Erfurtu. Do dziś historycy zadają sobie pytanie, po co dawni włodarze miasta postawili dwie tak potężne świątynie jedną tuż obok drugiej. Niebawem mam się przekonać, że to nie jedyna tajemnica, którą skrywa położona niemal w sercu Niemiec stolica Turyngii. Erfurt: stolica Turyngii Erfurt, dziś nieco na uboczu głównych szlaków, kryje zaułki, o jakich wiele miast może pomarzyć. To jedna z nielicznych niemieckich metropolii, która z II wojny światowej wyszła niemal bez zniszczeń. Starówka zachowała historyczny układ urbanistyczny i setki oryginalnych budynków pamiętających późne średniowiecze. Nie tego się spodziewam, przyjeżdżając tu po raz pierwszy. Po Niemczech podróżuję dużo i miasta w tym kraju rzadko mnie zaskakują. Kiedy więc wcześniej tego dnia wysiadłem na dworcu w Erfurcie i zagubiłem się w labiryncie uliczek, gdzie brukowane drogi pamiętają czasy Marcina Lutra, czułem, że trafiłem do jednego z ciekawszych miast w tej części Europy. Średniowieczny most ze sklepikami Krämerbrücke (most Kupców) to jeden z najdłużej stale zamieszkanych mostów Europy. Zabudowany urokliwymi domami o konstrukcji szkieletowej kryje warsztaty rzemieślnicze, galerie, sklepy z winem i przyprawami. W tym roku most będzie hucznie obchodził swoje 700-lecie. Tuż obok znajduje się Wenigemarkt – niewielki trójkątny plac w historycznym centrum miasta. Jego nazwa oznacza dosłownie „mały rynek” i odróżnia go od większego Domplatz, głównego skweru targowego Erfurtu – Wenigemarkt to idealne miejsce, aby delektować się najlepszymi lodami lub drinkiem, usiąść wygodnie i podziwiać widok na słynny średniowieczny most. To jedno z moich ukochanych miejsc w mieście – opowiada mi Romy z lokalnej organizacji turystycznej. Będąc w okolicy, warto również wstąpić do niewielkiego lokalu Goldhelm Schokoladen. To tu powstaje jeden ze słodkich symboli Erfurtu – lokalne pralinki zdobione płatkami róż. Zaglądam do środka, gdzie dowiaduję się, że słodkie przysmaki są tu przygotowywane ręcznie, a sama czekolada pochodzi z upraw zrównoważonych w Peru. Wszystkie drogi na erfurckim Starym Mieście prowadzą w kierunku Rynku Rybnego (Fishmarkt). Dominują tu elegancki neogotycki gmach ratusza i renesansowe pałace dawnych mieszczan. Bogato zdobione przypominają mi kamienice dawnego Gdańska. Uwagę przykuwa wyjątkowo urokliwy Dom pod Szerokim Paleniskiem. Fasada budynku jest na nim zdobiona niezwykłymi płaskorzeźbami. Podchodzę bliżej, bo potrzebuję chwili, aby rozszyfrować ich znaczenie. Ależ oczywiście! To alegoria pięciu zmysłów. Z zamyślenia wyrywa mnie jeden w moich własnych – powonienie. W powietrzu wyczuwam bowiem dymny zapach pieczonego na ogniu mięsa. Czas na obiad! Tuż obok Rynku Rybnego stoi niepozorna budka z napisem Thüringen Bratwurst. Ta grillowana, koniecznie na węglu, a nigdy nieopiekana elektrycznie, kiełbaska to kolejny kulinarny symbol Erfurtu. Wursty z tego miasta podaje się w bułce i z lokalną musztardą. Co ciekawe, erfurcka musztarda okryta jest w całych Niemczech sławą tej najznakomitszej. Można ją dostać w rozsianych po mieście sklepach wyspecjalizowanych właśnie w sprzedaży musztardy. Zapomniana synagoga i klasztor ciszy Kilka minut późnej trafiam do Starej Synagogi – jednej z najstarszych zachowanych w Europie. Mury tej gotyckiej świątyni pamiętają IX w. Historia miejsca jest równie zaskakująca, co historia całego regionu. Pierwsza bożnica działała tu przynajmniej do XIV w., kiedy w następstwie epidemii dżumy w Erfurcie nastąpiła seria pogromów na Żydach. Wyznawcy Mojżesza byli zmuszeni opuścić miasto, a gmach synagogi przerobiono na miejską kamienicę. Co ciekawe, z czasem o dawnym przeznaczeniu tego budynku zapomniano. W latach 30. XX w. w dawnej żydowskiej świątyni działała restauracja, w której stołowali się członkowie partii nazistowskiej zupełnie nieświadomi historii tego miejsca. Prawdziwą przeszłość budynku odkryto dopiero 1993 r. Dziś jest to jeden z najciekawszych zabytków otwartych dla zwiedzających. Warto tu zajrzeć zwłaszcza, aby zobaczyć słynny „skarb erfurcki” (Erfurter Schatz). To zbiór monet, klejnotów i złotych pierścieni ukrytych przez żydowskich mieszkańców przed XIV-wiecznymi pogromami. Tuż obok można zajrzeć do mykwy – rytualnej łaźni z XIII w., kolejnego świadka wielokulturowej przeszłości miasta. Nieopodal stoi kolejny gmach ważny dla duchowej historii Erfurtu. Duży budynek z czerwonej cegły i łupkowego dachu – surowy, bez ozdób, jakby nie chciał zwracać na siebie uwagi. To klasztor augustianów. Miejsce, w którym zaczęła się reformacja – zanim jeszcze rozległo się pierwsze słowo buntu. Tu, w 1505 r., młody student prawa Marcin Luter złożył śluby zakonne, ogolił głowę i uciszył sumienie. Przez pięć lat modlił się, jadł w ciszy, spał w celi z drewnianym łóżkiem i krzyżem nad głową. Właśnie ta cela – odtworzona z pieczołowitością – robi dziś największe wrażenie. Mała izba, stolik, Pismo Święte. Zaglądając do celi, łatwiej zrozumieć, że rewolucje rodzą się w ciszy. Zwiedzanie klasztoru zaczynam od krużganków – chłodnych i pustych. Później sala kapituły, biblioteka, skryptorium. W jednej z sal próbuję swoich sił w minuskule karolińskiej – średniowiecznym stylu pisma. Atrament gęsty, stalówka skrzypi. Nie byłby ze mnie dobry mnich. W letnie wieczory klasztor zamienia się w dom gościnny. Można wynająć celę na noc za niecałe 100 euro. Prosto, ale czysto. Choć nie ma tu telewizorów, a dostęp do internetu jest ograniczony, gości przyciąga cisza przerywana jedynie regularnymi uderzeniami w dzwon. Mroczni świadkowie przeszłości W którymkolwiek kierunku Erfurtu się nie udaję, stale widzę ją nad sobą. Ogromna cytadela Petersberg góruje nad miastem. Tę kamienną fortecę służącą do kontrolowania okolicy wznieśli po wojnie trzydziestoletniej Prusacy. Mnie przypomina gotową do ciosu pięść. Gdy wchodzę przez potężną bramę z herbem, przewodnik tłumaczy: „Budowniczym nie chodziło o to, żeby bronić miasta. Chcieli je trzymać w ryzach”. Najciekawsze nie są jednak ani działa, ani mury. Największe wrażenie robią stare, zawilgotniałe tunele. Zaprojektowane tak, by wykrywać, czy wróg nie próbuje podkopać fundamentów. Schodzę pod ziemię. Powietrze zimne i suche, pachnie pleśnią i historią. Po chwili przewodnik gasi światło. – Teraz słuchajcie – mówi. Ciemność. Ktoś porusza się 3 m dalej – słychać to, jakby był tuż obok. Cisza, która boli uszy. Jeśli ktoś myśli, że to tylko kamienie – niech przyjdzie tu nocą. Do cytadeli najłatwiej dostać się pieszo ze starówki, zajmuje to ok. 15 min, a wejście do podziemi kosztuje 6 euro. Po południu ruszam na Andreasstraße. Dawniej siedziba Stasi – służby bezpieczeństwa z czasów NRD – dziś centrum pamięci o ofiarach tejże organizacji. Z zewnątrz niepozorny, szary budynek, jakich wiele w byłych Niemczech Wschodnich. Wewnątrz zaś – krzyk. Cichy, uporczywy. Cele bez klamek, lampy jarzeniowe, wąskie korytarze, które prowadzą donikąd. Wchodzę do pokoju przesłuchań. Przy stole siedzi manekin. Głowa spuszczona. Nad nim portret Honeckera. W jednej z dawnych cel słucham nagrania ze świadectwem więźnia z lat 80. Skromny, spokojny głos. Mówi powoli. „Zabrali mnie za ulotki. Trzy lata bez procesu. Moja matka dowiedziała się po miesiącu, gdzie jestem”. Nagle wszystkie gabloty, zdjęcia, hasła stają się niepotrzebne. Wystarczy spojrzeć w oczy mężczyzny na pozostawionej fotografii. Wstęp do centrum jest bezpłatny. Wystawy są tłumaczone na język angielski. Dla tych, którzy chcą zrozumieć współczesne Niemcy – to w Erfurcie przystanek obowiązkowy. Würzburg: barokowa perła Frankonii Z Erfurtu pociągiem jadę na południe. Niepozorny, biało-czerwony skład sunie przez wzgórza Turyngii, potem przez lasy Hesji, by w końcu wtoczyć się do winnej Frankonii. Zaledwie godzina podróży wystarcza, aby poczuć się w zupełnie innej krainie. Pierwsze, co mnie uderza w Würzburgu, to powietrze. Rześkie, ale zauważalnie cieplejsze. Jakbym się znalazł gdzieś w środkowej Francji. O tym, że jestem w jednej ze stolic niemieckiego wytwórstwa winnego, nie dają mi zapomnieć nazwy kolejnych mijanych ulic: Weingartenstraße, Rebenring – wszystko tu kręci się wokół wina. W porównaniu ze śpiesznym Erfurtem Würzburg sprawia wrażenie miejsca, gdzie żyje się wolniej. Najnowsza historia w obu miastach również potoczyła się inaczej. Podczas gdy Erfurtu prawie nie tknęły wojenne bomby, Würzburg został w 1945 r. doszczętnie zniszczony, a następnie odbudowany. Jeśli istnieje barokowy wzorzec z Sèvres, to ma on marmurowe schody, sklepienie pełne chmur i wizerunków książąt, którzy chcieli rządzić nie tylko duszami, ale i estetyką całego regionu. Würzburga nie sposób zrozumieć bez tej rezydencji – monumentalnego pałacu, który jak mało które miejsce w Niemczech łączy włoską fantazję z niemiecką precyzją. Powstały w XVIII w. budynek miał być lokalną odpowiedzią na podparyski Wersal. Do pracy zaproszono mistrzów: architekta Balthasara Neumanna, malarza Giovanniego Battistę Tiepolo, rzeźbiarzy z Włoch i Austrii. Zwiedzanie zaczynam od westybulu – chłodnego, ozdobionego płaskorzeźbami. Potem monumentalna klatka schodowa, nad którą rozciąga się gigantyczny fresk Tiepola. Aby ukończyć tak potężne dzieło, artysta wchodził na rusztowania codziennie przez dwa lata. Malowidło przedstawia cztery kontynenty znane ówczesnym Europejczykom. Europa z insygniami władzy. Azja z tygrysem. Afryka z lampartem. Ameryka z pierzastym pióropuszem. Nie ma tu przypadku – każda poza, kolor, detal ma swoje znaczenie. Jeszcze większe wrażenie robi Gabinet Lustrzany – perła rokokowej doskonałości. Pokój nie większy od salonu w mieszkaniu w bloku, ale odbija światło w taki sposób, że czuję się jak wewnątrz klejnotu. Choć nie jest to zabronione, nikt tu nie robi zdjęć, lepiej jest napawać oczy tym niepowtarzalnym widokiem. Gabinet Lustrzany to perfekcyjna rekonstrukcja. Ten oryginalny nie przetrwał II wojny światowej, choć większość pałacu pozostała nietknięta. Bilety do rezydencji kosztują 9 euro. Warto wybrać opcję z przewodnikiem. Zwiedzanie trwa około godziny, ale można zostać dłużej – w ogrodach czy w przyklasztornej winiarni. Na moście w Würzburgu Prawdziwe serce Würzburga bije nad rzeką. Alte Main­brücke, czyli Stary Most na Menie, został zbudowany w XV w., następnie – wbrew losom pisanym tej części Europy – przetrwał wojny, powodzie i kolejne epoki. Dziś dalej łączy dwie strony miasta i służy jako miejski deptak, na którym mieszkańcy i turyści spotykają się latem i wspólnie piją – a jakże! – frankońskie wino. Na balustradach mostu stoją barokowe figury świętych – patrzą na mnie i na światło odbite w rzece. Oddaję się lokalnym zwyczajom i kupuję kieliszek rieslinga w pobliskiej winiarni Alte Mainmühle, która znajduje się tuż przy wejściu na most. Szkło – tak, prawdziwe szkło – dźwięczy cicho, gdy kelnerzy podają je z okienka. Nie ma tu krzyku, nie ma pośpiechu. Tylko rozmowy, uśmiechy, klikanie kieliszków. Niektórzy przynoszą książki. Inni wystawiają twarze w kierunku pierwszych wiosennych promieni słońca. Erfurt i Würzburg – informacje praktyczne Dojazd Do Erfurtu i Würzburga z Polski najłatwiej dotrzeć lotem do Frankfurtu – LOT-em (od 700 zł) i Lufthansą (z Warszawy), a także tanimi liniami jak Ryanair i Wizz Air (z Warszawy, Krakowa i Gdańska; od 400 zł). Z Frankfurtu do Würzburga i Erfurtu kursują szybkie pociągi ICE (ok. 1–2 godz.). Nocleg Hote Alma am Anger – butikowy hotel w sercu Erfurtu, tuż przy zabytkowym Krämerbrücke. Jasne wnętrza z lokalnymi akcentami. Pokoje 2-os. od 140 euro Best Western Premier Hotel Rebstock – elegancki hotel w barokowej kamienicy, kilka minut spacerem od rezydencji w Würzburgu. Stylowe pokoje 2-os. od 130 euro ze śniadaniem. Jedzenie Thüringer rostbratwurst – ikona Erfurtu i całej Turyngii. To długa, cienka kiełbasa z grubo mielonego mięsa wieprzowego, doprawiona majerankiem, czosnkiem i pieprzem, grillowana na ogniu z drewna bukowego i tradycyjnie podawana w bułce z musztardą. Spróbujesz jej na jarmarku, ulicznym stoisku albo w lokalnej knajpie. Fränkischer schäufele – specjalność Frankonii, czyli także Würzburga. To pieczone wieprzowe łopatki z chrupiącą skórką podawane z sosem piwnym, kluskami ziemniaczanymi (kloß) i kapustą. Danie ciężkie, ale obowiązkowe – najlepiej smakuje w regionalnej gospodzie popite lokalnym białym winem silvaner. Atrakcje Godzinny spacer z przewodnikiem po średniowiecznym Starym Mieście w Erfurcie, 12 euro; erfurt-tourismus.de. Rejs statkiem po Menie z widokiem na twierdzę Marienberg i winnice Wurzburga, idealny na zachód słońca, ok. 45 minut, 14 euro; schifffahrt-wuerzburg.de. Źródło: archiwum NG Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
East Side Gallery w Berlinie – jedna z najlepszych bezpłatnych atrakcji Berlina kończy 35 lat
East Side Gallery w Berlinie to najdłuższy zachowany fragment Muru Berlińskiego, przekształcony w plenerową galerię sztuki z ponad setką murali. Poznaj historię, znaczenie kulturowe i praktyczne wskazówki dla odwiedzających to niezwykłe miejsce w stolicy Niemiec.
Spis treści: Historia i znaczenie East Side Gallery East Side Gallery jako atrakcja turystyczna East Side Gallery w Berlinie – wskazówki dla odwiedzających Dziś to jedna z atrakcji Berlina. East Side Gallery w Berlinie to miejsce, które łączy najnowszą historię Europy z wyjątkową sztuką uliczną. Na długości 1,3 km zachował się tutaj największy fragment Muru Berlińskiego, na którym ponad stu artystów z całego świata stworzyło muralowe dzieła komentujące zmiany polityczne i społeczne końca XX wieku. To wyjątkowa atrakcja dla miłośników historii, sztuki oraz tych, którzy chcą poczuć niepowtarzalną atmosferę powojennego Berlina. Historia i znaczenie East Side Gallery Powstanie galerii i symbolika murali Po upadku Muru Berlińskiego w 1989 roku wschodnia część miasta stała się przestrzenią dla artystycznej ekspresji. W 1990 roku, na odcinku muru przy Mühlenstraße, 118 artystów z 21 krajów stworzyło ponad 100 murali, które stały się wyrazem nadziei, wolności i przemian zachodzących w Europie. Oficjalne otwarcie East Side Gallery miało miejsce 28 września 1990 roku, a rok później nadano jej status pomnika chronionego. Najważniejsze dzieła i artyści Wśród najbardziej rozpoznawalnych murali znajdują się: „Braterski pocałunek” autorstwa Dmitrija Wrubla, przedstawiający pocałunek Leonida Breżniewa i Ericha Honeckera, symbolizujący bliskie relacje między ZSRR a NRD, „Test the Best” Birgit Kinder, ukazujący Trabanta przebijającego mur, co symbolizuje pragnienie wolności i przełamywanie barier. Te i inne dzieła stały się ikonami sztuki ulicznej w Berlinie, przyciągającymi miliony turystów rocznie. Ochrona i konserwacja East Side Gallery Ze względu na ekspozycję na warunki atmosferyczne oraz akty wandalizmu, East Side Gallery wymaga regularnej konserwacji. W 2009 roku przeprowadzono kompleksową renowację, podczas której 87 artystów odnowiło 100 murali. Od 2018 roku za utrzymanie galerii odpowiada Fundacja Muru Berlińskiego (Stiftung Berliner Mauer), dbając o jej zachowanie dla przyszłych pokoleń. East Side Gallery jako atrakcja turystyczna Dojazd, lokalizacja i informacje praktyczne East Side Gallery znajduje się w dzielnicy Friedrichshain, wzdłuż ulicy Mühlenstraße, nad brzegiem Szprewy. Dojazd jest dogodny: S-Bahn i U-Bahn: stacja Ostbahnhof (linie S3, S5, S7, S9, U1) znajduje się około 5 minut spacerem od galerii; Alternatywnie: można wysiąść na stacji Warschauer Straße i przejść pieszo wzdłuż muru. Zwiedzanie, godziny otwarcia i bilety Galeria jest dostępna przez całą dobę, ponieważ znajduje się na otwartej przestrzeni. Wstęp jest bezpłatny, co czyni ją dostępną dla wszystkich zainteresowanych. Wydarzenia kulturalne i społeczne w galerii East Side Gallery to nie tylko miejsce ekspozycji murali, ale także przestrzeń dla różnorodnych wydarzeń kulturalnych, takich jak wystawy, koncerty czy warsztaty artystyczne. Regularnie odbywają się tu inicjatywy społeczne, podkreślające znaczenie wolności i praw człowieka. East Side Gallery w Berlinie – wskazówki dla odwiedzających Najlepszy czas na wizytę i robienie zdjęć Aby uniknąć tłumów i cieszyć się spokojnym zwiedzaniem, warto odwiedzić galerię wczesnym rankiem lub późnym wieczorem. Wczesne godziny poranne oferują również najlepsze warunki oświetleniowe do fotografowania murali. Zachowanie i etykieta zwiedzającego Ze względu na historyczną i artystyczną wartość murali, zaleca się: nie dotykać ani nie niszczyć dzieł sztuki, zachować ciszę i szacunek dla innych zwiedzających, nie pozostawiać śmieci i dbać o czystość otoczenia. Co zobaczyć w okolicy East Side Gallery Po zwiedzeniu galerii warto udać się na spacer po okolicy: most Oberbaumbrücke: malowniczy most łączący dzielnice Friedrichshain i Kreuzberg, oferujący piękne widoki na Szprewę, dzielnica Kreuzberg: znana z tętniącego życia nocnego, licznych kawiarni, barów i restauracji serwujących kuchnie z całego świata, Muzeum Muru Berlińskiego: położone niedaleko, oferuje pogłębioną wiedzę na temat historii muru i jego wpływu na życie mieszkańców Berlina. East Side Gallery to nie tylko atrakcja turystyczna, ale także żywe świadectwo historii i symbol wolności. Odwiedzając to miejsce, można doświadczyć wyjątkowego połączenia sztuki i historii, które pozostawia niezapomniane wrażenia. Źródła: Berlin.de, VisitBerlin Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Polacy i Niemcy. Wzajemna nienawiść czy wielowiekowa współpraca? Oto jak było naprawdę
Niemcy i Polacy, tak jak ich przodkowie – plemiona germańskie i ludy słowiańskie – są i byli sąsiadami od czasów, w których koncepcje państwa terytorialnego czy jednolitego narodu jeszcze nie istniały. Przez wieki ewoluowały również ich myślenie o sobie i postawy wobec siebie nawzajem – czasem owocne bardziej, czasem mniej. Co dziś łączy te dwa narody?
Spis treści: Czy Kopernik był Polakiem? Osadnicy niemieccy w Polsce i polscy w Niemczech Miłość między Polakami i Niemcami Polskie pochodzenie Angeli Merkel? Polaków i Niemców łączy... język Dobry okres stosunków polsko-niemieckich? Wszystkie narody sąsiednie – Francuzi i Anglicy, Turkowie i Arabowie, Chińczycy i Japończycy – mają podobne historie mieszanych uczuć, w których wzajemne korzyści i ból istnieją razem. Tu, w tym krótkim szkicu o relacjach polsko-niemieckich i niemiecko-polskich, będę mówił raczej o pozytywach niż o dobrze znanej żółci. Każda strona, niestety, ma swoich demagogów, którzy wolą mówić o wrogości i nienawiści. Czy Kopernik był Polakiem? Terytorium Polski i terytorium Niemiec ciągle się zmieniało. Centra obu państwowości oddzielała zawsze szeroka strefa pograniczna, gdzie mieszkańcy utrzymali bliskie stosunki z jedną i z drugą stroną. Synem takiej strefy pogranicznej był Mikołaj Kopernik, który urodził się w Toruniu jako poddany króla polskiego zaledwie siedem lat po włączeniu miasta na skutek pokoju toruńskiego w granice państwa Jagiellonów. Żył on w czasie, kiedy świadomość narodowa była bardzo słaba, i prawdopodobnie nie zrozumiałby pytania: „Czy jesteś Polakiem, czy Niemcem?”. Mówił płynnie po polsku i po niemiecku, był wiernym poddanym króla, patriotą Prus Królewskich, które miały swoistą wspaniałą kulturę, i stworzył swoje wiekopomne dzieła w języku łacińskim. Nacjonaliści z epok późniejszych wymyślili dla niego inny wizerunek. Ojciec Kopernika był handlarzem miedzi. Urodził się w innym sektorze strefy pogranicznej. Pochodził z księstwa nyskiego (Fürstentum Neisse) leżącego na Śląsku. Obszar ten znajdował się wówczas pod panowaniem dynastii luksemburskiej władającej Czechami. Handel od zawsze był ważnym elementem stosunków międzynarodowych i międzypaństwowych. „Handel”, à propos, jest słowem niemieckim. W erze Koperników granica zachodnia Polski (czyli, uogólniając, granica polsko-czesko-niemiecka) była znacznie spokojniejsza od granicy wschodniej, a co za tym idzie – wymiana handlowa mogła odbywać się w sposób wolny od wojennej pożogi. Osadnicy niemieccy w Polsce i polscy w Niemczech Drugim ważnym elementem trwającym stulecia był nieustanny ruch ludzi od jednego kraju do drugiego. W średniowieczu z zachodu na wschód płynęła fala osadników niemieckich, która do historii przeszła pod nazwą kolonizacji na prawie niemieckim. W XVIII wieku cesarzowa Maria Teresa przesłała tysiące kolonistów niemieckich do Galicji. Ale ruch ten nie był jednostronny. Julian Klaczko (1825–1906) nazwał to parcie Niemców na wschód mianem der Drang nach Osten w reakcji na negatywne względem kwestii polskiej postanowienia parlamentu frankfurckiego. W różnych epokach Polacy ruszali na Zachód w swoistym der Drang nach Westen. Zaczynając od sezonowych saksów, Polacy masowo szukali pracy w fabrykach i kopalniach niemieckich. Obecnie za zachodnią granicą mieszkają dwa miliony Polaków. Miłość między Polakami i Niemcami Skutkiem każdej fali emigracyjnej są małżeństwa mieszane. Młodzi polscy czy niemieccy migranci – przede wszystkim ci wyznający katolicyzm – nie napotykali większych barier uniemożliwiających sformalizowanie ich związków. Dzieci urodzone w takich rodzinach naturalnie się germanizowały lub polonizowały, nierzadko zapominając o swoim pochodzeniu. Tym samym w społeczności niemieckiej znajdziemy wiele nazwisk polskich i vice versa. Filozof Friedrich Nietzsche otwarcie wypowiadał się, że ma polskie korzenie (choć badania prowadzone nad drzewem genealogicznym filozofa tego nie potwierdziły), czym wyrażał swój negatywny stosunek względem niemieckiej kultury, którą uważał za „zgniłą”. Ojcem polskiego poety i patrioty Wincentego Pola był Franciszek Ksawery Pohl – Niemiec urodzony na Warmii. Ożenił się on z Eleonorą pochodzącą z francuskiej spolonizowanej rodziny Longchamps de Bérier. Po przeniesieniu się do Galicji i otrzymaniu pracy w austriackiej administracji oraz nadaniu szlachectwa Franciszek Ksawery zmienił nazwisko na Poll von Pollenburg. Polskie pochodzenie Angeli Merkel? Z kolei dziadek ze strony ojca niemieckiej kanclerz Angeli Merkel, Ludwik Marian Kaźmierczak (1896–1959), pochodził z Poznania i podczas I wojny światowej walczył na froncie zachodnim. W nieznanych okolicznościach trafił do armii generała Józefa Hallera, z którą wrócił do odrodzonej Polski, a następnie wyjechał do Berlina, gdzie zmienił nazwisko na Kasner. Horst (1926–2011) – jego syn, a ojciec Angeli Merkel – był pastorem kościoła luterańskiego i ożenił się z Herlind Jentzsch (1928–2019), pochodzącą z Gdańska nauczycielką łaciny i języka angielskiego. Takie przykłady można by wymieniać bez końca. Obraz ten skomplikowała duża imigracja Żydów z Rzeszy na ziemie polskie, szczególnie w okresie, gdy w Królestwie Polskim, a następnie w Rzeczypospolitej Obojga Narodów innowiercy mogli cieszyć się tolerancją religijną, co było ewenementem na europejską skalę. Żydzi Polscy rozmawiali między sobą w jidysz, posługiwali się dialektami niemczyzny średniowiecznej i w okresie rozbiorów otrzymywali od administracji austriackiej oraz pruskiej nazwiska niemieckie, jak choćby Silberstein czy Goldwasser. Przez stulecia nie asymilowali się, zachowując odrębność prawną i kulturową. W ostatnich dekadach XIX wieku, kiedy lansowano w Galicji szkolnictwo powszechne w języku polskim, coraz częściej wchodzili w mieszane polsko-żydowskie związki małżeńskie i się polonizowali. Nie zawsze mówiono o tym otwarcie, bo i Kościół katolicki, i rabinat żydowski potępiali asymilację. Polaków i Niemców łączy... język Warto zauważyć, że przeszło trzy tysiące polskich słów ma etymologię niemiecką. Niektóre bardzo stare – dach, szturm, smak, burmistrz. Inne bardziej nowoczesne – dotyczące prawa czy technologii. W języku niemieckim też są słowa o polskiej etymologii. Zdarza się, że zapożyczone słowa często zmienią znaczenia: Po polsku „pułk” oznacza termin wojskowy, po niemiecku der Pulk to „tłum”, „motłoch”. Idee, nawet ideologie, idą w ślad za handlem i podążają za ludźmi szukającymi nowych ojczyzn. Marksizm jest filozofią niemiecką (leninizm – ideologią rosyjską). Idee wolności z Polski trafiły do Niemiec po XIX-wiecznych powstaniach. Ruch Solidarności miał zaś ogromny wpływ na rozwój wypadków za granicą. Muzyka i sztuka krążą po świecie ponad barierami językowymi. Kompozytorzy z Niemiec i Austrii – Bach, Beethoven, Mozart, Strauss – cieszyli się wielką sławą na ziemiach polskich. W przeciwnym kierunku oddziaływała natomiast muzyka Chopina. Technologia również nie zna granic geograficznych. Ta wywodząca się z Niemiec sięgnęła zenitu w czasach, kiedy Cesarstwo Niemieckie było światowym mocarstwem. Dzisiaj niemieckie produkty wciąż pozostają synonimem wysokiej jakości – w przeciwieństwie do przedmiotów pochodzących z Dalekiego Wschodu, które zalewają europejski rynek w niewyobrażalnych ilościach. Vorsprung durch Technik. Dobry okres stosunków polsko-niemieckich? Stosunki polsko-niemieckie zdołały przezwyciężyć fatalny okres, który trwał około stu pięćdziesięciu lat – od szczytu pruskiego militaryzmu do upadku Trzeciej Rzeszy w 1945 roku. Można patrzeć na ten czas jako na aberrację względem bardziej normalnego etapu, liczącego dla odmiany ponad siedemset lat. Komuniści w Polsce starali się pogłębić strach wobec Niemców i Niemiec, podsycali nienawiść wobec niemieckiej kultury i podejrzliwość względem polityki zachodniego sąsiada. Niestety, ze smutkiem trzeba powiedzieć, że dzisiaj niektórzy politycy w Polsce nadal wchodzą w te same buty. Dlatego tym bardziej należy docenić gest polskich biskupów, którzy w środku zimnej wojny i z wielką odwagą rozpoczęli długi proces pojednania. Zwrot: „Udzielamy wybaczenia i prosimy o nie”, który znalazł się w treści wystosowanego w 1965 roku Orędzia biskupów polskich do ich niemieckich braci w Chrystusowym urzędzie pasterskim, przeszedł do historii w nieco zmienionej formie, jako „przebaczamy i prosimy o przebaczenie”. I nie sposób ukryć, że w istocie oddaje on chrześcijańską postawę w świecie często niemoralnym, materialnym, nieludzkim. To jest przedruk z książki autorstwa Normana Daviesa pt. „Igrzyska dziejów. Zapasy historyka z historią”, która ukazała się nakładem wydawnictwa Znak Horyzont w przekładzie Bartłomieja Pietrzyka. Tytuł i śródtytuły oraz lead pochodzą od redakcji.
Reichstag to jedna z największych atrakcji Berlina. Okazały gmach pamięta trudną historię Niemiec
Reichstag, słynny gmach parlamentu Rzeszy w Berlinie, przeszedł długą drogę: od symbolu skłóconej potęgi cesarskiej, aż do globalnej ikony stabilnej i otwartej demokracji. To coś więcej niż tylko budynek. Okazały gmach był świadkiem ponad stuletniej burzliwej historii. Dziś, dzięki swojemu znaczeniu i samej architekturze, należy do najchętniej odwiedzanych atrakcji w Berlinie. W tym artykule przybliżamy historię tego miejsca.
Spis treści: Nowa siedziba parlamentu, czyli historia gmachu Reichstagu Nie tylko serce demokracji, ale i atrakcja turystyczna Monumentalny gmach Reichstagu obecnie jest siedzibą drugiej izby niemieckiego parlamentu. Nie można jednak nie wspomnieć, że mówimy tu także o jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli niemieckiej stolicy. Wielka szklana kopuła jest dziś ikonicznym elementem panoramy miasta, zupełnie jak Tower Bridge w Londynie czy Łuk Triumfalny w Paryżu. Nowa siedziba parlamentu, czyli historia gmachu Reichstagu Swoimi korzeniami historia gmachu Reichstagu sięga narodzin nowoczesnych Niemiec. Po zjednoczeniu w 1871 roku, Berlin stał się stolicą cesarstwa. Nowo powstały parlament – Reichstag – pilnie potrzebował reprezentacyjnej siedziby. W marcu zaczął obradować w pałacu Schwerin, dawnej siedzibie pruskich deputowanych. Obiekt szybko okazał się za mały dla organu, do którego dołączyli parlamentarzyści państw południowoniemieckich. Jeszcze w tym samym roku powołano parlamentarną komisję, która otrzymała zadanie przygotowania budowy nowej siedziby. Wkrótce Reichstag przeniósł się do budynku dawnej Królewskiej Manufaktury porcelany. Historyczny obiekt miał być tymczasową siedzibą parlamentu. Prognozowano, że po 5–6 latach deputowani zaczną obradować w nowym gmachu. Okres przejściowy potrwał jednak znacznie dłużej. Architekt i jego dzieło W 1882 roku konkurs na projekt nowego budynku wygrał niemiecki architekt Paul Wallot. Jego wizja, ukształtowana podróżami studyjnymi do Włoch i Wielkiej Brytanii oraz fascynacją mistrzami renesansu, zakładała stworzenie monumentalnego gmachu w stylu neorenesansowym. W swoim projekcie Wallot chciał zgrabnie połączyć elementy renesansu, baroku i klasycyzmu, by w ten sposób wyrazić powagę, historyczną ciągłość i siłę zjednoczonego narodu. Budowa trwała dekadę, od położenia kamienia węgielnego 9 czerwca 1884 roku do uroczystego otwarcia 5 grudnia 1894 roku. Fasada została ozdobiona bogatymi detalami, w tym płaskorzeźbą na frontonie przedstawiającą Germanię oraz alegorie dwóch granicznych rzek ówczesnego cesarstwa – Renu i Wisły. Cztery narożne wieże symbolizowały cztery królestwa tworzące Rzeszę: Prusy, Bawarię, Saksonię i Wirtembergię. Zwieńczeniem projektu była niesamowita kopuła ze stali i szkła. W tamtych czasach taka konstrukcja była prawdziwym majstersztykiem inżynierii i jednocześnie – namacalnym symbolem niemieckiej potęgi przemysłowej. Dzieło Wallota mierzyło 75 m wysokości (według pierwotnego zamysłu konstrukcja miała osiągać 85 m, ale okazała się za ciężka). Konflikt z cesarzem O ile początkowo Wilhelm II miał pozytywny stosunek do budowy gmachu Reichstagu, to z czasem zaczęła narastać w nim niechęć, zarówno wobec projektu, jak i samej idei parlamentaryzmu. Dzięki monumentalnej kopule budynek parlamentu fizycznie górował nad siedzibą monarchy. Cesarz odczytał to jako wyzwanie rzucone autokratycznej władzy. Władca pogardliwie nazywał gmach „reichsaffenhaus”, czyli „małpiarnią Rzeszy”, co było obelgą wymierzoną zarówno w architekturę, jak i w demokratyczne aspiracje deputowanych. Konflikt miał również wymiar osobisty. Znana jest anegdota o wizycie cesarza w pracowni Wallota, podczas której Wilhelm II chwycił za pióro, zaczął samowolnie poprawiać plany. Architekt miał stwierdzić, że „to się nie uda”. Ta konfrontacja doskonale obrazuje napięcie między monarchą a rosnącą w siłę władzą obywatelską. Niechęć cesarza była tak silna, że wielokrotnie odmawiał on Wallotowi przyznania prestiżowych odznaczeń. Spóźniony hołd Najlepszym dowodem na ideologiczny spór wokół budynku była historia jego dedykacji. Inskrypcja „Dem Deutschen Volke”, czyli „Narodowi Niemieckiemu”, choć zawarta w oryginalnym projekcie Wallota, przez ponad dwie dekady napotykała na zaciekły opór cesarza. Ostatecznie umieszczono ją na fasadzie dopiero w 1916 roku, w samym środku I wojny światowej. W tym geście kryła się głębsza kalkulacja. W momencie, gdy wojenna euforia opadła, a naród ponosił ogromne ofiary, dedykacja ta stała się potężnym narzędziem propagandowym. Miała jednoczyć społeczeństwo wokół idei walki za naród, a nie tylko za monarchę. Wymiar symboliczny miał też materiał, z którego odlano litery. Posłużył do tego brąz pozyskany z dwóch armat zdobytych w czasie wojen napoleońskich. W ten sposób wysiłek militarny został połączony z tożsamością narodową. Narodziny i upadek republiki 9 listopada 1918 roku z jednego z balkonów Reichstagu, polityk Philipp Scheidemann proklamował powstanie Republiki Niemieckiej, co oznaczało koniec monarchii i początek tzw. Republiki Weimarskiej. Wówczas gmach stał się siedzibą jej demokratycznego parlamentu. Ten okres nie trwał jednak długo. 27 lutego 1933 roku, zaledwie miesiąc po dojściu Adolfa Hitlera do władzy, gmach stanął w płomieniach. Pożoga strawiła salę plenarną i wspaniałą kopułę. Dla nazistów to wydarzenie stało się dogodnym pretekstem do rozprawienia się z opozycją. O podpalenie oskarżono holenderskiego komunistę Marinusa van der Lubbe. Już następnego dnia wydano dekret o ochronie narodu i państwa, który zawieszał podstawowe prawa obywatelskie, takie jak choćby wolność słowa i zgromadzeń. To otworzyło drogę do budowy totalitarnej dyktatury. Gmach w czasach III Rzeszy Naziści wykorzystali pożar do legitymizacji swojej władzy. Paradoksalnie, nigdy nie przywrócili budynkowi jego dawnej funkcji. Dla nich gmach był symbolem znienawidzonej demokracji weimarskiej. Fasadowy parlament, w praktyce będący niczym innym, jak tylko „maszynką” do wyrażania poparcia dla przemówień Hitlera, gromadził się w budynku pobliskiej Opery Krolla. Zniszczony, podupadający gmach Reichstagu służył przede wszystkim celom propagandowym, a w czasie II wojny światowej został przekształcony w obiekt militarny. Zorganizowano tam wówczas szpital polowy i fabrykę lamp radiowych. Okna zostały zamurowane. W 1945 roku Armia Czerwona zdobyła Berlin. Reichstag nie pełnił żadnej funkcji rządowej, a mimo to stał się dla Rosjan głównym celem. Dlaczego? Ze względów symbolicznych i propagandowych. Zdobycie gmachu miało być ostatecznym dowodem na upadek III Rzeszy. Zdjęcie, które 2 maja 1945 roku wykonał Jewgienij Chałdiej, przedstawiające czerwonoarmistów wznoszących flagę nad zrujnowanym budynkiem, stało się jednym z najbardziej ikonicznych obrazów końca wojny w Europie. Reichstag w okresie zimnej wojny Po wojnie zrujnowany gmach znalazł się po zachodniej stronie Berlina, tuż przy granicy z sektorem radzieckim. Stolicę RFN przeniesiono do Bonn, a Reichstag utracił swoją pierwotną funkcję. Co prawda w 1961 roku rozpoczęła się trwająca trzy lata odbudowa gmachu, jednak jej efekty były co najmniej kontrowersyjne. W toku prac, usunięto resztki zniszczonej kopuły oraz większość historycznych zdobień. Przez dekady budynek pełnił głównie funkcje muzealne. Transformacja Normana Fostera Upadek Muru Berlińskiego otworzył nowy, najbardziej spektakularny rozdział w historii Reichstagu. Jego odbudowa stała się architektonicznym symbolem zjednoczenia i odrodzenia niemieckiej demokracji. 3 października 1990 roku w gmachu Reichstagu odbyła się oficjalna ceremonia zjednoczenia Niemiec. Rok później, 20 czerwca 1991 roku, po burzliwej debacie, zjednoczony Bundestag podjął historyczną decyzję o przeniesieniu stolicy z powrotem do Berlina, przesądzając tym samym o przyszłości budynku jako siedziby parlamentu. Konkurs architektoniczny na przebudowę gmachu wygrał w 1993 roku sir Norman Foster. Brytyjski architekt przedstawił odważną koncepcję, jednak zachowującą szacunek do historii. We wnętrzu postanowił stworzyć nowoczesną, funkcjonalną przestrzeń, pozostawiając jednak historyczne mury zewnętrzne wraz z ich wszystkimi „bliznami”. Najbardziej rozpoznawalnym elementem projektu jest nowa kopuła. Ważący 1200 ton element mierzy 40 m średnicy i wznosi się na wysokość 24 m. Przebudowę ukończono w 1999 roku. Pierwsze posiedzenie Bundestagu odbyło się w nowym gmachu 19 kwietnia tego samego roku. Nie tylko serce demokracji, ale i atrakcja turystyczna Reichstag dziś jest nie tylko siedzibą drugiej izby niemieckiego parlamentu, ale także jednym z najistotniejszych punktów na turystycznej mapie Berlina. Budynek jest udostępniony do zwiedzania. Wstęp jest bezpłatny, ale obowiązuje wcześniejsza rezerwacja. Największą atrakcją jest możliwość wejścia do szklanej kopuły, z której roztacza się wspaniały widok na okoliczne zabudowania. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Otrzymał nazwę na cześć rosyjskiego cara. Jak dawny targ bydła stał się jednym z najważniejszych placów Europy?
Alexanderplatz w Berlinie to kultowy plac i jeden z najważniejszych punktów stolicy Niemiec. Poznaj fascynującą historię tego miejsca, zobacz najważniejsze atrakcje, sprawdź, co warto zobaczyć i jak zaplanować pobyt w tej tętniącej życiem części miasta.
Spis treści: Historia Alexanderplatz – od targowiska do symbolu Berlina Najważniejsze atrakcje Alexanderplatz – co warto zobaczyć Praktyczne informacje dla turystów odwiedzających Alexanderplatz Położony w sercu Berlina Alexanderplatz od wieków stanowi centralny punkt miasta. Przemiany historyczne, bogata oferta atrakcji oraz znakomite połączenia komunikacyjne sprawiają, że plac ten niezmiennie przyciąga zarówno mieszkańców, jak i odwiedzających stolicę Niemiec. Z każdej strony plac otaczają zabytki, kultowe miejsca spotkań i nowoczesne centra handlowe, tworząc wyjątkową atmosferę pulsującej metropolii. Historia Alexanderplatz – od targowiska do symbolu Berlina Początki placu i nadanie nazwy Alexanderplatz, określany również potocznie jako „Alex”, należy do najważniejszych przestrzeni publicznych Berlina i przez stulecia przeszedł niezwykłą przemianę. Jego początki sięgają XVII wieku, kiedy istniał tutaj targ bydła znany jako Ochsenmarkt (Targ Wołów). Plac był wówczas miejscem spotkań kupców i handlowców, co potwierdzają zarówno źródła miejskie, jak i przekazy historyczne. Kluczowym momentem w historii Alexanderplatz było nadanie mu nowej nazwy w 1805 roku. Uczczono wówczas wizytę cara Aleksandra I, który przybył do Berlina na zaproszenie króla Prus. Od tego czasu plac nosi imię rosyjskiego monarchy, symbolizując przemiany zachodzące w mieście na początku XIX wieku. Wraz z rozwojem Berlina na przełomie XIX i XX wieku Alexanderplatz zyskał nowe funkcje. Po wybudowaniu linii kolejowej (kolei miejskiej) oraz rozbudowie infrastruktury komunikacyjnej, plac stał się najważniejszym węzłem przesiadkowym Berlina Wschodniego. Krzyżowały się tu linie tramwajowe, metra (U-Bahn), kolei miejskiej (S-Bahn), a także liczne drogi dojazdowe. Alexanderplatz zaczął symbolizować nowoczesność i miejski puls życia. Przebudowa i architektura po II wojnie światowej Podczas II wojny światowej Alexanderplatz doznał poważnych zniszczeń. Intensywne bombardowania spowodowały niemal całkowite zniszczenie placu, a jego odbudowa była jednym z priorytetów powojennych władz Berlina Wschodniego. W latach 60. XX wieku przystąpiono do kompleksowej rekonstrukcji Alexanderplatz w stylu architektury socjalistycznej. Wzniesiono charakterystyczne budynki z wielkiej płyty, wyznaczono szerokie bulwary oraz przestronne place, które miały odzwierciedlać nową wizję miasta zgodnie z ideologią ówczesnej Niemieckiej Republiki Demokratycznej. Ta powojenna przebudowa ukształtowała dzisiejszy wizerunek Alexanderplatz jako nowoczesnej, otwartej przestrzeni miejskiej, pełnej życia, gdzie codziennie przewijają się dziesiątki tysięcy mieszkańców i turystów. Najważniejsze atrakcje Alexanderplatz – co warto zobaczyć Wieża Telewizyjna – najwyższy punkt Berlina Bez wątpienia największym symbolem Alexanderplatz jest Berliner Fernsehturm, czyli Wieża Telewizyjna. Wzniesiona w 1969 roku przez władze NRD, stanowiła symbol nowoczesności Berlina Wschodniego. Ma wysokość 368 metrów, co czyni ją najwyższą budowlą w Niemczech i jedną z najwyższych konstrukcji w Europie. Na wysokości 203 metrów znajduje się taras widokowy, z którego rozciąga się panoramiczny widok na całe miasto – od Bramy Brandenburskiej, po nowoczesne dzielnice Kreuzberg, gdzie można zjeść klasyczny berliński kebab, czy Prenzlauer Berg. Jeszcze wyżej, na 207 metrze, znajduje się obrotowa restauracja Sphere, pozwalająca delektować się potrawami przy nieustannie zmieniającym się widoku Berlina. Wieża Telewizyjna to obowiązkowy punkt programu dla każdego, kto odwiedza Alexanderplatz i chce poczuć wyjątkowy klimat metropolii. Zegar Czasu Światowego i kultowe miejsca spotkań Na Alexanderplatz znajduje się także słynny Urania-Weltzeituhr, czyli Zegar Czasu Światowego. To instalacja z 1969 roku, która wskazuje aktualny czas w 24 strefach czasowych świata. Zegar szybko stał się jednym z najpopularniejszych punktów orientacyjnych i miejsc spotkań dla mieszkańców oraz turystów. Jego charakterystyczny wygląd, kręcące się tarcze z nazwami miast oraz stale gromadzący się wokół niego ludzie czynią z niego ikonę urbanistyki socjalistycznej. Warto podkreślić, że Alexanderplatz jest miejscem o ogromnym znaczeniu społecznym. W jego pobliżu odbywały się liczne demonstracje, zgromadzenia i wydarzenia kulturalne. Fontanna Neptuna i inne zabytki w okolicy W bliskim sąsiedztwie Alexanderplatz znajduje się Neptunbrunnen – monumentalna fontanna Neptuna. To jedno z najbardziej rozpoznawalnych dzieł architektury parkowej Berlina, które powstało pod koniec XIX wieku. Fontanna przedstawia boga mórz otoczonego przez nimfy i symbole czterech głównych rzek Prus. Jest popularnym miejscem odpoczynku i spotkań. W okolicy Alexanderplatz warto również zobaczyć Czerwony Ratusz (Rotes Rathaus), siedzibę władz miejskich, oraz Kościół Mariacki (Marienkirche), jeden z najstarszych zabytków sakralnych miasta. Te miejsca podkreślają znaczenie placu jako centrum historycznego i kulturowego Berlina. Praktyczne informacje dla turystów odwiedzających Alexanderplatz Komunikacja i dojazd do Alexanderplatz Alexanderplatz jest jednym z kluczowych węzłów komunikacyjnych Berlina. Przez plac przebiegają linie metra (U-Bahn): U2, U5 i U8, linie kolei miejskiej (S-Bahn): S3, S5, S7, S9 i S75 oraz liczne linie tramwajowe i autobusowe. Dzięki temu dotarcie tu z każdego punktu miasta jest szybkie i wygodne. Położenie placu sprawia, że stanowi doskonałą bazę wypadową do zwiedzania innych atrakcji Berlina – zarówno pieszo, jak i komunikacją miejską. Zakupy, restauracje i hotele w pobliżu Alexanderplatz jest rajem dla miłośników zakupów. Znajduje się tu znane centrum handlowe Alexa, w którym mieszczą się setki sklepów, restauracji oraz punktów usługowych. W okolicy nie brakuje także innych znanych miejsc na zakupy, takich jak Galeria Kaufhof Berlin czy popularny Primark Berlin. Szeroki wybór sklepów, butików i sieciówek sprawia, że Alexanderplatz jest jednym z najważniejszych centrów handlowych miasta. Oferta gastronomiczna placu jest równie bogata – od międzynarodowych sieci restauracji, przez lokalne bary i kawiarnie, po klimatyczne restauracje z kuchnią niemiecką i światową. Dla zwiedzających dostępna jest szeroka gama hoteli, od ekonomicznych po luksusowe, co czyni plac atrakcyjną bazą noclegową podczas wizyty w Berlinie. Wydarzenia, jarmarki i ciekawostki związane z placem Plac Alexanderplatz przez cały rok tętni życiem. Regularnie odbywają się tu koncerty, wydarzenia kulturalne, wystawy oraz demonstracje. Szczególną popularnością cieszy się jarmark bożonarodzeniowy Berlin, który każdego roku przyciąga tłumy mieszkańców i turystów pragnących poczuć magię świąt. Warto również wspomnieć, że Alexanderplatz stał się inspiracją dla twórców literatury i filmu – m.in. Alfred Döblin w powieści „Berlin Alexanderplatz” oraz jej słynnej adaptacji filmowej. Wielu berlińczyków uważa, że prawdziwy puls miasta można poczuć właśnie tu – gdzie historia splata się z nowoczesnością, a Alexanderplatz odgrywa rolę swoistego zwierciadła przemian społecznych i kulturowych Berlina. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Wszyscy kojarzą ją z procesami zbrodniarzy z czasów II wojny światowej. Ale Norymberga to idealne miejsce na city break
Muzeum procesów norymberskich przyciąga tysiące odwiedzających. To ważne i poruszające miejsce, ale w Norymberdze historia nie kończy się na sali sądowej. To niemieckie miasto urzeka piękną architekturą i historią siegającą setki lat wstecz. Tutaj zobaczycie najstarszy globus świata i odwiedzicie domostwo twórcy logotypu – Albrechta Dürera.
W tym artykule: Kaiserburg w Norymberdze Norymberga – centrum Europy Najstarszy globus świata Twórca logotypu Dziedzictwo III Rzeszy Procesy norymberskie Norymberskie zagadki Informacje praktyczne Widzę światełko w tunelu. Dosłownie. Zbliża się do mnie. Powoli jasność staje się coraz bardziej intensywna. Jedno światełko okazuje się tak naprawdę czterema jasnymi punktami. W końcu dostrzegam źródło. To cztery świece przytwierdzone do płyty. Wpatruję się do wnętrza bardzo głębokiej studni. Ma pięćdziesiąt metrów głębokości. Wykuto ją zapewne już w XIII wieku. Kaiserburg w Norymberdze Jestem na zamku w Norymberdze w niemieckiej Bawarii. To drugie największe miasto tego landu zamieszkuje pół miliona osób. Wykucie studni, w której czeluści spoglądam, trwało być może nawet 10 lat. Nie było to zadanie arcytrudne, bo zamek położony jest na miękkiej, piaskowcowej skale. Wystarczy nieco mocniej skrobnąć paznokciami po kamieniu otaczającym źródło, by wykruszyć z niej ziarenka tworzące tę skałę. Przez setki lat studnia ulegała zanieczyszczeniom, mimo że znajduje się w silnie ufortyfikowanym budynku. W 2012 roku w czasie akcji czyszczenia wyciągnięto z niej m.in. niewielkiego plastikowego dinozaura, okulary, figurkę kobiety, kości czy widelec. Przedmioty są eksponowane w gablocie obok studni. Twierdzę wzniósł w tym miejscu Henryk III Salicki, który w 1046 roku został cesarzem Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Wokół zamku powstała osada. W 1219 roku miasto otrzymało pierwsze prawa miejskie. Norymberga była świetnie usytuowanym miastem od okresu średniowiecza do renesansu. Znajdowała się na szlaku handlowym wiodącym do północnej Europy, ale trafiali tu kupcy z innych rejonów. Na zakupach można było trafić na niezwykłe produkty z całego świata, na przykład kość słoniową. Norymberga – centrum Europy W XV wieku sam papież Pius II miał stwierdzić, że nawet królowie Szkocji nie mieszkają tak komfortowo, jak zwykli obywatele Norymbergi. W XVI wieku określana była nawet terminem „Quasi Centrum Europae”, czyli „mniej więcej środkiem Europy”. To w tym czasie miasto zainwestowało w nowy system umocnień tuż przy zamku. Potężne bastiony można dzisiaj odwiedzać od środka z przewodnikiem. Warto jednak ubrać się ciepło i wybrać trekkingowe obuwie, bo jest w nich chłodno, bardzo mokro i bywa chwilami dość ciasno. Do początku XVIII wieku Norymberga rozwijała się bardzo dynamicznie. Chociaż XIX wiek wcale nie był do końca nieudany – w 1835 otwarto tam pierwsze połączenie kolejowe z pobliskim Fürth. Ale wcześniej miasto odgrywało wiodącą rolę w dziedzinie obróbki metalu. Pracowali tam najwybitniejsi złotnicy i rzeźbiarze Europy. W Norymberdze przez jakiś czas działał na przykład słynny niemiecki artysta Wit Stwosz, który spędził w Polsce około 20 lat i stworzył ołtarz w Kościele Mariackim w Krakowie. Najstarszy globus świata To z tego miasta pochodzi najstarszy zachowany do naszych czasów globus. Obecnie można go podziwiać w Germańskim Muzeum Narodowym w Norymberdze. Ten wyjątkowy globus pokryty jest setkami piktogramów i nazw miejscowości, krótkimi opisami, wizerunkami władców, herbami, postaciami mitycznych istot oraz egzotycznych zwierząt. To kompendium wiedzy geograficznej i historycznej okresu schyłku średniowiecza. Ma około 530 lat. Wykonał go Martin Beheim. Przedmiot ten stał się częścią światowego dziedzictwa dokumentacyjnego UNESCO. Naprawdę robi wrażenie, mimo że nie ma nim jeszcze Ameryki. Warto przyjrzeć się za to w jaki sposób przedstawiono obszary Polski. Twórca logotypu „Volkswagen, Adidas, Puma, Mercedes, Lufthansa – oto słynne niemieckie marki, mające swoje znaki firmowe – logo, takie jak splecione ze sobą litery V i W w przypadku Volkswagena, trzy szerokie paski Adidasa czy trójramienna gwiazda Mercedesa. Samo logo jest zresztą wynalazkiem niemieckim: logotyp był wieloliterowym znakiem i zarazem metodą, jakiej używali drukarze, by przyozdobić stronicę i ułatwić lub przyspieszyć ręczne składanie książki” – pisze Neil MacGregor w książce „Niemcy. Zbiorowa pamięć narodu”. Tuż pod norymberską twierdzą i obok północno-zachodnich umocnień pochodzących z XVI wieku stoi po dziś dzień niezwykły dom, do którego udaję się po zwiedzeniu zamku. Należał właśnie do wynalazcy logotypu. Albrecht Dürer (1471–1528) sygnował swoje obrazy i fotografie inicjałami: wysmukłą i jednocześnie spłaszczoną u góry literą A i literą D pomiędzy nóżkami pierwszej litery imienia. Dürer to artysta znany każdemu Niemcowi. Jako pierwszy sprzedawał swoje dzieła w całej Europie. Wśród najbardziej znanych są drzeworyty „Nosorożec” czy „Czterej jeźdźcy Apokalipsy”. Jak zauważa MacGregor, ryciny Dürera były pierwszymi w Europie wielkimi dziełami sztuki, produkowanymi na masową skalę dzięki wykorzystaniu maszyny drukarskiej. Jego dzieła były kopiowane i fałszowane już w jego czasach. Tak je ceniono. Norymberga została bardzo zniszczona na skutek bombardowań aliantów w czasie II wojny światowej. Siatka ulic i stylistyka domostw nadal nawiązuje do układu miasta sprzed stuleci. Poza tym stosunkowo nieźle zachowały się gotyckie kościoły. Dom Dürera ucierpiał, ale przetrwał. Mieści się w nim muzeum, ale znajdują się w nim zasadzie tylko kopie jego dzieł. Oryginały rozsiane są po całych Niemczech. Jego dzieła można podziwiać w Polsce, na przykład w Muzeum Okręgowym w Toruniu. Jest też inny ciekawy polski wątek. Brat Albrechta, Hans Dürer był malarzem na dworze króla Zygmunta Starego. Stworzył polichromie na Wawelu. Dziedzictwo III Rzeszy Objętość gruzów, które wywieziono po zakończeniu wojny z centrum Norymbergi robi wrażenie. To zdecydowanie więcej niż kubatura piramidy Cheopsa w Gizie, o czym dowiemy się z dwóch sugestywnych modeli piramidek wykonanych w skali, które prezentowane są w podziemiach pod zamkiem. Nazistowska przeszłość Norymbergi nie pozwala o sobie zapomnieć. W 1935 roku to tutaj uchwalono ustawę, na mocy której odebrano ludności żydowskiej wszelkie prawa obywatelskie. Hitlerowcy uczynili Norymbergę miejscem swoich zjazdów. Spotkania partii NSDAP odbywały się w południowo-zachodniej części Norymbergi, w rejonie określanym jako Reichsparteitagsgelände. Jednym z elementów architektonicznych jest trybuna powstała w latach 193–1938 na wzór ołtarza pergamońskiego. Znana była z występów Hitlera, które starannie filmowano i inscenizowano na potrzeby produkcji propagandowych. W dużej części zachowała się do dziś. W 1973 roku wpisano ją na listę zabytków, a w 2013 roku rozpoczęto proces konserwacji. Ma być zachowana dla przyszłych pokoleń dla celów edukacyjnych. I ku przestrodze, by czasy nazistowskie nigdy się nie powtórzyły. Gdy o poranku przechadzam się wzdłuż trybuny, wykorzystywanej dziś między innymi jako widownia do wydarzeń sportowych, dostrzegam biegaczy i osoby na spacerach z czworonogami. Część trybuny jest ogrodzona wysokim płotem. Ciągle trwają prace nad przystosowaniem tego obszaru dla ruchu turystycznego i nadania odpowiedniej oprawy narracyjnej. Gdzieniegdzie znajdują się pojedyncze plansze informacyjne w języku niemieckim i angielskim. Procesy norymberskie W pełni przemyślaną koncepcję uzyskało za to już miejsce procesów norymberskich. W ciągle działającym kompleksie sądowym wydzielono część, w której znajduje się sala rozpraw. To tu w latach 1945–1949 sądzono głównych zbrodniarzy III Rzeszy. Zwiedzający siadają w przebudowanej po latach widowni, na której zasiadali w czasie procesów dziennikarze. Do ucha mam przytkniętego audioguide’a. Gdy już chcę opuszczać pomieszczenie, nagle automatycznie zasuwają się zasłony na wielkich oknach sali sądowej. Przede mną opuszcza się wielki półprzezroczysty ekran. Trwająca kilkanaście minut prezentacja świetnie przybliża historię procesów. Jest to też multimedialny majstersztyk. Wychodzę z sali sądowe.j poruszony pokazem nawiązującym też do łamania praw człowieka dzisiaj przez Rosjan na Ukrainie. Na pomalowanej na mlecznobiały kolor ścianie klatki schodowej prowadzącej do wyjścia dostrzegam odciśniętą czarną dłoń. To oczywiście przypadek, ale skojarzenie miałem jedno: ilu w tych murach było arcyłotrów i zbrodniarzy, którzy mieli brudne, umoczone w krwi ręce. Niestety, wielu z nich ułaskawiono. Norymberskie zagadki Powracam myślami do średniowiecznej studni na zamku w Norymberdze. Źródło niesie za sobą głęboką symbolikę w wielu kulturach. Woda z niego ma mieć właściwości oczyszczające. Przeglądanie się w wodzie w studni to zaglądanie w głąb własnego „ja” i własnej duszy. Lustro wody jest jednak tak daleko, że nie jestem w stanie go dostrzec z góry. Gdy przewodnik wylewa wodę z miedzianego naczynia w dół, chluśnięcie słychać dopiero po 5 sekundach. To jedyny dowód na to, że woda się nadal tam znajduje. Skrywa się głęboko w studni, jak wiele do tej pory nieznanych tajemnic Norymbergi. Informacje praktyczne Z Polski można tutaj dotrzeć pociągiem z przesiadką w Berlinie albo samolotem, najczęściej z transferem we Frankfurcie nad Menem; Stare Miasto ma tyle atrakcji, że można śmiało spędzić tutaj kilka dni. Poza tym liczne deptaki ze sklepami kuszą swoją bogatą ofertą; To idealne miasto na długie przechadzki. Nie warto po nim przemieszczać się samochodem, w centrum ruch jest mocno ograniczony dla aut; Karta norymberska ważna 48 godzin oferuje darmowy transport publiczny i wstęp do głównych muzeów. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Czy tragiczną historią można handlować? Otwarta aukcja przedmiotów z Auschwitz, Majdanka i Katynia anulowana po proteście Polski
Niemiecki dom aukcyjny Felzmann zamierzał sprzedać 623 przedmioty związane z obozami koncentracyjnymi Auschwitz i Majdanek oraz zbrodnią w Katyniu. Aukcja została anulowana po gwałtownym proteście Polski i międzynarodowych instytucji. Rząd będzie się domagał zwrotu pamiątek, które – jeśli okażą się autentyczne – miałyby trafić do polskich muzeów.
Dom aukcyjny Felzmann z Neuss w Niemczech planował sprzedaż 623 artefaktów pochodzących z czasów II wojny światowej, w tym z Auschwitz, Majdanka oraz powiązanych ze zbrodnią katyńską. Aukcja zatytułowana „System terroru część II 1933–1945” miała odbyć się 17 listopada 2025 roku. Każdy z przedmiotów był wyceniony i przygotowany do sprzedaży na otwartej aukcji dostępnej dla klientów z całego świata. Aukcja przedmiotów z Auschwitz wywołała burzę W katalogu aukcji znalazły się m.in. listy więźniów z obozu Auschwitz, dokumenty z Dachau dotyczące przymusowej sterylizacji, propagandowe plakaty antysemickie, oraz pamiątki po ofiarach zbrodni katyńskiej – np. listy Henryka Umińskiego i Jana Leszczyńskiego. Cena wywoławcza za niektóre z tych pamiątek sięgała 500 euro. Gwałtowną reakcję wywołał fakt, że wystawione przedmioty zawierały dane osobowe ofiar, a także ich osobiste zapiski i listy. Międzynarodowy Komitet Oświęcimski nazwał aukcję „cynicznym i bezwstydnym przedsięwzięciem”. Portal aukcyjny w rozmowie z Frankfurter Allgemeine Zeitung stwierdził, że „prywatni kolekcjonerzy prowadzą intensywne badania i przyczyniają się do pogłębiania wiedzy historycznej. Ich działalność służy zachowaniu pamięci, a nie handlowaniu cierpieniem”. Redakcja dziennika przypomniała też, że podobna aukcja już się odbyła 6 lat temu. Reakcja Polskiej dyplomacji Rząd RP natychmiast zareagował. Minister spraw zagranicznych Radosław Sikorski poinformował, że ambasador Jan Tombiński interweniował u władz Westfalii, a on sam prowadził rozmowy z szefem niemieckiego MSZ Johannem Wadephulem. Po interwencji polskich władz dom aukcyjny Felzmann wycofał aukcję ze swojej strony internetowej, nie podając jednak żadnego wyjaśnienia. Prezydent RP Karol Nawrocki wezwał polski rząd do zdecydowanego działania – zażądania zwrotu pamiątek lub ich wykupu, jeśli zajdzie taka potrzeba. Koszt tego wykupu miałby zostać doliczony do rachunku reparacyjnego. Minister kultury Marta Cienkowska zadeklarowała, że Polska nie zamierza kupować tych artefaktów, tylko je odzyskać. MKiDN rozpoczęło działania mające na celu zabezpieczenie i odzyskanie pamiątek. Muzea i instytucje pamięci: przedmioty powinny wrócić do Polski Muzeum Auschwitz-Birkenau oraz Państwowe Muzeum na Majdanku stanowczo zaapelowały, aby wszelkie poobozowe pamiątki trafiały do wyspecjalizowanych placówek muzealnych. Bartosz Bartyzel, rzecznik Muzeum Auschwitz, podkreślił, że placówka jest gotowa zabezpieczyć, zbadać i wyeksponować każdy oryginalny dokument czy przedmiot. Agnieszka Kowalczyk-Nowak z Muzeum na Majdanku dodała, że pamiątki mogłyby rzucić światło na nieznane dotąd losy więźniów. Instytut Pamięci Narodowej, reprezentowany przez prof. Karola Polejowskiego, potępił aukcję, przypominając, że wiele z wystawionych rzeczy pochodzi z rabunku. Dr Bartosz Gondek z Instytutu Strat Wojennych podkreślił, że handel pamięcią jest moralnie niedopuszczalny. Historyk i dziennikarz Michał Wójcik tak ocenia szokującą aukcję: „To kompletny upadek. Znak, że niczego nie rozumiemy. Niczego nie ogarniamy. Jak można handlować takimi pamiątkami? (...) W tak wielkiej pogardzie mieć same ofiary i jeszcze rodziny tych ofiar, przecież oni żyją, zapewne dowiedzą się, że właśnie ktoś kupił ostatnią pamiątkę po ich bliskim”. Głos ofiar i rodzin Ogólnopolskie Stowarzyszenie Rodzin Polskich Ofiar Obozów Koncentracyjnych nazwało aukcję „moralnie naganną i głęboko niestosowną”. Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na czele z Lechem Parellem, przypomniał, że dokumenty po zamordowanych w Katyniu są częścią rodzinnej i narodowej pamięci. W liście protestacyjnym wskazano, że miejscem tych pamiątek powinny być domy rodzin ofiar lub – za ich zgodą – Muzeum Katyńskie w Warszawie i Muzeum Ofiar Sybiru w Białymstoku. Źródła: Dzieje.pl, Wprost, Interia, Michał Wójcik
To jedna z najbardziej zaskakujących krain w Europie – leży zaledwie 300 km od granic Polski
Frankonia, kraina położona w północnej Bawarii, to wyjątkowe połączenie natury, kultury i historii. Wędrując przez Bayreuth, Bamberg i Szwajcarię Frankońską, odkrywamy barokowe rezydencje, legendarne opery i bajkowe formacje skalne, które inspirowały samego Wagnera. To przewodnik po jednym z najpiękniejszych regionów Niemiec.
Spis treści: Bayreuth – teatr iluzji, kaprysy margrabiów i wizje Wagnera Szwajcaria Frankońska – krajobraz jak z opery i baśni Wagnera Bamberg – cesarskie pałace, romańska katedra i dymne piwo tradycji Jak zaplanować podróż do Frankonii Punktualnie o godz. 17 tryska woda. Strumienie kreślą w powietrzu eleganckie łuki – na tle parkowej zieleni, figur rzymskich cesarzy na fasadzie Nowego Pałacu i wieńczącej ją kwadrygi Apollina, zza której bije blask zniżającego się słońca. Spektakl godny boga piękna, ale nasz przewodnik marszczy brwi. – Wiosną, gdy wody jest więcej, wygląda to okazalej – przekonuje. Fontanny Ermitażu działają jednak w rytmie natury, bez wsparcia pomp. – Napędza je grawitacja – wyjaśnia Richard. Tak samo jak w XVIII w. Bayreuth – teatr iluzji, kaprysy margrabiów i wizje Wagnera Z fontanny przy Nowym Pałacu woda spływa kaskadą stawków, by wytrysnąć raz jeszcze przed pustelnią Georga Wilhelma. – Margrabia kazał też zainstalować ukryte sikawki przy Starym Pałacu. Lubił znienacka opryskiwać dworzan – opowiada Richard. Niepoważne jak na władcę księstwa? Cały Ermitaż powstał z myślą o podobnych rozrywkach. Georg Wilhelm i jego małżonka Wilhelmina urządzali w parku oryginalne zabawy, przy pałacyku Fantaisie damy dworu przebierały się za pastereczki, w Teatrze Ruin margrabina wystawiała modne sztuki, a niekiedy sama wkładała kostium. Zaskoczenie, zwodniczość, iluzja – tym 300 lat temu żyło Bayreuth pod rządami Wilhelminy i Georga Wilhelma. Książęca para uczyniła z księstwa artystyczną perełkę, a ukształtowany przez nią styl zapisał się w historii jako bayreuckie rokoko. Pierwsze skrzypce w ekstrawaganckim małżeństwie grała Wilhelmina. Pochodziła z rodu znaczniejszego niż jej mąż. Jako córka króla Prus była szykowana do wydania za następcę angielskiego tronu i odebrała świetne wykształcenie: znała kilka języków, pisała poezję, grała na pięciu instrumentach, komponowała. Ambitne plany matrymonialne spaliły jednak na panewce, a niedoszła królowa Anglii trafiła do prowincjonalnego księstwa. Opera Margrabiów w Bayreuth Ale nie wyszła na tym źle: miała mocną pozycję na dworze, pełny skarbiec i nieograniczoną swobodę. Spożytkowała ją w służbie swej największej pasji: teatru. Wybudowana przez nią Opera Margrabiów też zwodzi i zaskakuje – z zewnątrz wydaje się tak zwyczajna, że można ją wziąć za elegantszą kamienicę. Ale gdy uchylamy drzwi jednej z lóż, otwiera się przed nami świat jak z baśni. Kolumienki, poręcze i empory oplata gęstwa złotych pnączy, pyzate amorki dokazują nad widownią, anioły dmą w trąby, na suficie Apollo rozsiadł się na obłoku wśród muz. Nawet bez scenografii sala jest wymarzoną sceną do spektaklu prestiżu i splendoru. Wilhelmina niewiele o nie dbała – zamiast w książęcej loży siadała w pierwszym rzędzie, jak najbliżej śpiewaków i muzyków. Może wiedziała, że cały ten blichtr to gra pozorów – tak jak zdobiące operę złocenia i marmury, które wykonano z… drewna. Świetność Bayreuth też okazała się iluzją i po śmierci Wilhelminy w 1758 r. ulotniła się jak sen. Artyści wyjechali; opera i skarbiec zaczęły świecić pustkami. Pod koniec stulecia księstwo przyłączono do Prus, wkrótce kupiła je Bawaria. Bayreuth na powrót stało się jednym z wielu prowincjonalnych miasteczek. Kilkadziesiąt lat później okazało się to jego atutem. Willa Wahnfried i Festspielhaus „Cóż za przyjemne odludzie, z dala od zaczadzenia i zgniłego fabrycznego smrodu naszej miejskiej cywilizacji!” – zachwycał się w 1870 r. Richard Wagner. Słynny kompozytor przyjechał do Bayreuth, poszukując miejsca na teatr do wystawienia swego cyklu „Pierścień Nibelunga”. Operę Margrabiów uznał jednak za zbyt małą i zbyt efektowną – marzył mu się skromniejszy teatr, by nic nie odciągało uwagi widzów od jego dzieł. Prywatnie nie był jednak zwolennikiem surowości. Przekonujemy się o tym, zwiedzając jego willę Wahnfried, dziś muzeum kompozytora. Wysoki hol, biblioteka ze złoconym sufitem, wychodzący na ogród salon z żyrandolem i fortepianem Steinwaya. W porównaniu z przepychem rezydencji pobliski Festspielhaus zaskakuje prostotą. Przedsionek z drewna i cegły, jak w dworcowej poczekalni. Sala ogromna, ale prawie 2 tys. miejsc na widowni upakowano gęsto; pod sufitem płótno, jak w namiocie cyrkowym. Wrażenie prowizoryczności nie jest przypadkowe. Wagner zaprojektował najdrobniejsze detale budynku, ale planował zburzyć go po kilku edycjach festiwalu. Do śmierci kompozytora impreza odbyła się jednak tylko dwukrotnie: w 1876 i 1882 r. Mimo to obiekt przetrwał i dziś ciągną tu tłumy. Na listę oczekujących na bilety na letni festiwal, podczas którego wystawiane są wyłącznie inscenizacje 10 oper kompozytora, trzeba się wpisać z kilkuletnim wyprzedzeniem – bez gwarancji sukcesu! Szwajcaria Frankońska – krajobraz jak z opery i baśni Wagnera Białe mury nakryte rudym dachem, schodkowe szczyty, jedna smukła wieża. Średniowieczny zameczek w Gössweinstein jest urokliwy, ale zaskakująco skromny jak na pierwowzór Zamku Graala z „Parsifala” Wagnera. Za to sceneria wokół ma operowy rozmach. Garby gór dźwigają się jak wyspy z morza mgieł w dolinach, z zieleni lasów sterczą jasne zęby skał. Świt, który podziwiamy z urwiska Krezubergu nad miasteczkiem, ma nawet muzyczną oprawę – dźwięki organów z bazyliki św. Trójcy. Jej wieże z piaskowca o miodowym odcieniu jarzą się w pierwszych promieniach słońca złocistym blaskiem. Magiczny świat Szwajcarii Frankońskiej kompozytor miał na wyciągnięcie ręki – i chętnie z tego korzystał. Co chwilę natykamy się tu a to na punkt widokowy Wagnershöhe, a to na Skałę Brunhildy. Kraina ta – ulubiony cel wspinaczy i wędrowców – rozciąga się w trójkącie pomiędzy Bayreuth, Bambergiem a Norymbergą; w wapiennym płaskowyżu woda pożłobiła doliny i jaskinie, rzeźbiąc przy okazji tysiące iglic i maczug. Najsłynniejsze podziwialiśmy we wsi Tüchersfeld, gdzie szachulcowe domy przycupnęły u stóp skalnych grzybów. Ale skalne miasto, przez które schodzimy w dolinę, niewiele im ustępuje. Ścieżka wije się zakosami, lawiruje wśród załomów, urwisk i srebrzystych pni buków, zmuszając nas niekiedy do przeciskania się przez wąskie szczeliny. Na dnie doliny, w Behringersmühle, wita nas wesoły gwizd i kłęby jasnej pary. Wagner skrzywiłby się na widok parowozu, uznając go za symbol zgniłej nowoczesności pośród nieskalanej natury, nam jednak jazda staroświeckim pociągiem bardzo się podoba. Z podestu wagonu patrzymy na zieloną dolinę wartko płynącego Wiesentu – jedną z najbardziej malowniczych w Szwajcarii Frankońskiej. Ze stacyjki w Muggendorfie lipowa aleja prowadzi nas na zbocze. Po chwili odbijamy na ścieżkę; ta wije się pośród omszałych buków i łanów bluszczu, gramoli na skalne grzebienie, odbija na zawieszoną nad doliną wychodnię. Na krzaku dzikiej róży czerwienią się owoce. Mrużymy oczy: samotna baszta zamku Neideck strzeże zakola rzeki w dole. Zieleń gęstnieje – a potem nagle ziemia wybrzusza się, unosząc ze sobą kępę drzew. Kilka metrów w górę dźwiga je wapienny łuk Schwingenbogen. Zadzieramy głowy, by objąć wzrokiem zarwane sklepienie groty i obramowany jego skłonem las. I nagle przypominamy sobie, że już to gdzieś widzieliśmy. Właśnie tak wyglądała grota, w której mityczny Zygfryd przekuł na nowo miecz swego ojca – na ilustracji sprzed półtora wieku, która posłużyła Wagnerowi do zaprojektowania scenografii trzeciej części „Pierścienia Nibelunga” na premierę w Bayreuth. Bamberg – cesarskie pałace, romańska katedra i dymne piwo tradycji Z paryskich tapiserii spoglądają radżowie i wąsaci mandaryni, ukryte pośród palm ary stroszą pióra, na honorowym miejscu złoci się ananas. – To była obsesja XVIII-wiecznej Europy. Jeden owoc potrafił kosztować tyle, co rozpłodowy ogier! – twierdzi nasz przewodnik Hubert. Ale nie chodziło wcale o smak: – Nawet bogacze jedli ananasy rzadko. Ustawiano je raczej pośrodku stołu i podziwiano jako symbol luksusu. Ananasa nie mogło tu zabraknąć, bo luksusowe jest w zasadzie wszystko: wazy z alabastru i stół bilardowy z Włoch, gigantyczne zwierciadła i żyrandole, podłogi z wzorami ułożonymi z klonu, orzecha czy dębu i złote tapety w rajskie ptaki. No i zdobne piece w większości sal – przypominające o tym, że mimo przepychu lokatorzy niemiłosiernie tu marzli. – Zimą temperatura nie przekraczała 7–9 stopni – opowiada Hubert. Nic dziwnego, że gospodarza uwieczniono w futrze. – Gronostaj przede wszystkim podkreślał jego pozycję. Lothar Franz von Schönborn jako jedyny z arcybiskupów Bambergu został cesarskim elektorem. Władający Bambergiem na przełomie XVII i XVIII w. dostojnik zamarzył o godnym lokum. Dokończył budowę Nowej Rezydencji, urządzając w niej oszałamiającą Salę Cesarską. Mierzącą przeszło 20 na 12 m komnatę zdobią wizerunki cesarzy rzymskich i niemieckich, sufit pokrywa monumentalna alegoria dobrych rządów. – Lothar Franz chciał być gotów na wizytę monarchy. Ale nigdy jej nie doczekał, podobnie jak jego następcy. Jedynym cesarzem, który przechadzał się po tej sali, był… Napoleon – śmieje się Hubert, bo to wódz Francuzów przyłączył w 1802 r. biskupie księstwo do Bawarii, kładąc kres jego wielowiekowej historii. O potędze średniowiecznego Bambergu przekonujemy się w archikatedrze św. Piotra i św. Jerzego. Świątynia wznosząca się naprzeciw rezydencji także jest ozdobna – dekoracja jej czterech portali uchodzi za arcydzieło romańskiej rzeźby. Ale cała budowla, konsekrowana w 1111 r., jest surowa, dostojna. Z czterema wieżami mierzącymi po przeszło 80 m wygląda jak górujący nad miastem zamek. Aura solidności towarzyszy nam, gdy schodzimy z katedralnego wzgórza na starówkę. Mieszczańskie kamienice tłoczą się przy brukowanych uliczkach, z gospód pachnie pieczoną wieprzowiną, przed browarem Schlenkerla tłoczą się piwosze z kuflami ciemnego, wędzonego piwa. To bamberski rarytas. I żadna tam kraftowa fanaberia, tylko przejaw przywiązania do tradycji. W średniowieczu słód wędzono, by się nie psuł – i tak już zostało. Piwo jest świetne, a dymny, ziemisty aromat pasuje do stojącego mocno na nogach miasta. Niecałe 200 m dalej przekonujemy się jednak, że i bamberskim mieszczanom nieobca była fantazja. Oto przed nami Stary Ratusz z XV w. – nie dość, że cały w kolorowych freskach, to przycupnął… pośrodku rzeki. Ponoć arcybiskup nie chciał przyznać mieszczanom ziemi, więc ci wzięli sprawy w swoje ręce – i usypali wyspę. To tylko legenda, ale przecież południowe skrzydło budynku, wiszące nad rzeką niczym gigantyczny zegar z kukułką, jest jakby rodem z baśni albo pokazu iluzjonisty. Tak jak bayreuckie pałace i opera, tak jak labirynt zaczarowanych skał. Jak zaplanować podróż do Frankonii Dojazd Z Warszawy, Gdańska, Poznania, Wrocławia, Krakowa i Rzeszowa dolecicie do Monachium liniami Lufthansa, a z Warszawy także LOT-em (od 600 zł w dwie strony). Podróż pociągiem z lotniska do Bayreuth lub Bambergu trwa 3 godz. (od 28 euro w jedną stronę). Przejazd koleją z Warszawy przez Berlin do Bambergu zajmie 8–9 godz. (od 59 euro w jedną stronę); db.de. Transport Transport publiczny w okolicach Bayreuth, Bambergu i Norymbergi, w tym całej Szwajcarii Frankońskiej, należy do sieci VGN. Bilet dzienny za 19,80 euro uprawnia do nieograniczonej liczby przejazdów 2 os. dorosłych i 4 dzieci (lub rowerów – łączna liczba ludzi i jednośladów nie może być większa niż 6) oraz 1 psa. Bilety sobotnie zachowują ważność w niedzielę; vgn.de. Nocleg B&B Hotel, dogodnie położony w centrum Bayreuth (od 350 zł/2 os.). Znakomitą lokalizację u stóp wzgórza katedralnego w Bambergu ma Hotel Am Dom (od 350 zł/2 os.). Świetną bazą do eksploracji Szwajcarii Frankońskiej jest Aparthotel Minderlein w Pottensteinie serwujący śniadania z lokalnych produktów (od 500 zł/2 os.). Jedzenie Popularnego piwa Maisel, a także współczesnej kuchni niemieckiej spróbujecie w restauracji Liebesbier w Bayreuth. Tradycyjna gospoda Goldene Krone w Pottensteinie specjalizuje się w daniach z Frankonii, jak käsespätzle (kluski z serem) czy schweineschäuferle (pieczona łopatka wieprzowa z kapustą). Browar Schlenkerla w Bambergu słynie z wędzonego piwa i pasujących do niego dań: faszerowanej cebuli czy pieczonych kiełbasek. Gasthof Resengörg w Ebermannstadt serwuje znakomite karpie. Źródło: National Geographic Traveler, Germany Travel Nasz ekspert Bartek Kaftan dziennikarz, podróżnik, autor książek. Stały współpracownik magazynu „National Geographic Traveler”.
Nagranie, które zaskoczyło naukowców: szczury polują na nietoperze
Po raz pierwszy w historii naukowcy zarejestrowali moment polowania szczurów na nietoperze. Zjawisko potwierdza mądrość oraz zdolność do adaptacji gryzoni do aktualnego środowiska. Niemieccy badacze ostrzegają jednak, że z odkrycia płyną także negatywne wnioski.
Dzięki wynikom badań przedstawionym przez niemieckich naukowców, jesteśmy w stanie zaobserwować nieznane dotąd szczurze zwyczaje żywieniowe. Te miejskie gryzonie są profesjonalistami w dostosowywaniu się do aktualnie panujących warunków środowiskowych. Niestraszne są im zagrożenia związane z rozwojem metropolii lub coraz większe zanieczyszczenie światłem, przez które szczurom trudniej znaleźć niezbędne do życia kryjówki. Tym razem badania przedstawiły, jak radzą sobie z głodem, polując na zwierzęta pozornie dla nich niedostępne. Szczury w podczerwieni – jak zostały przeprowadzone badania? Obserwacje obejmowały dwa miasta: Lüneburg i Bad Segeberg położone w północnych Niemczech. Wewnątrz każdej miejscowości zlokalizowano schronienia zamieszkiwane przez nietoperze. W przypadku Bad Segerberg była to sporej wielkości jaskinia, którą w trakcie zimy zamieszkuje ok. 30 000 latających ssaków – głównie nocek rudy i nocek Natterera. W Lüneburgu badania skupiały się wokół miejskiego parku wyposażonego w skalne szczeliny pełniące funkcję nietoperzych schronień. Do nagrywania polowań naukowcy wykorzystali kamerę na podczerwień oraz urządzenia termowizyjne, pozwalające na dokładne zaobserwowanie szczurzych zwyczajów. Stanowisko w Bad Segeberg zarejestrowało wyjątkowo wyraźne nagrania przedstawiające szczury wędrowne polujące na nietoperze. Wyniki badań zostały opublikowane w czasopiśmie „Global Ecology and Conservation”. Jak szczury polują na nietoperze? Naukowcy podczas badań zaobserwowali dwie strategie polowania na nietoperze. Jedna z nich – skutecznie uwieczniona na nagraniu – polega na ataku na osobnika w locie. Szczury atakują latającego nietoperza, spektakularnie chwytając go zębami. Druga technika polowania polega na skradaniu się do nietoperzy, które wylądowały i rzucaniu się na nie z zaskoczenia. Badacze w następujący sposób opisują szczurze polowania: „Szczury były często obserwowane, jak patrolowały platformę lądowania przy wejściu do jaskini. Stały wyprostowane na tylnych łapach, używały ogonów do utrzymania równowagi i unosiły przednie kończyny, by przechwycić przelatujące nietoperze. Zaobserwowano osobniki, które chwytały nietoperze w powietrzu, natychmiast zabijały je jednym ugryzieniem i odciągały w głąb jaskini”. View oEmbed on the source website Sposób polowania staje się jeszcze bardziej spektakularny, kiedy weźmiemy pod uwagę słaby wzrok gryzoni. Badacze przypuszczają, że szczury potrafiły lokalizować nietoperze, wyczuwając ruch powietrza generowany przez uderzenia ich skrzydeł lub wykorzystując swoje wyjątkowo wrażliwe wibrysy, reagujące na najmniejsze drgania i zmiany w przepływie powietrza. Skala szczurzych polowań Na podstawie obserwacji i materiału filmowego z jaskini w Bad Segeberg, naukowcy dokonali szacunków, które pozwalają zrozumieć, jak duży wpływ na kolonię nietoperzy może mieć obecność szczurów brunatnych. Dzięki wiedzy, że jeden szczur potrafi upolować dziennie nawet dwa nietoperze, badacze obliczyli, że przez cały sezon zimowy (ok. 3 miesiące) gryzoń może skonsumować około 140 nietoperzy. Biorąc pod uwagę liczebność szczurzej kolonii zamieszkującej okolicę jaskini w Bad Segeberg, cała populacja mogłaby skonsumować od 2 100 do 8 400 nietoperzy rocznie. To oznacza, że w przypadku populacji około 30 000 nietoperzy zimujących w jaskini, straty mogłyby stanowić nawet 7% całej kolonii, co stanowi istotne zagrożenie dla stabilności populacji lokalnej. Konsekwencje polowania na nietoperze Szczurze polowania mogą mieć negatywne skutki nie tylko dla populacji nietoperzy. Naukowcy podkreślają, że zarówno szczury, jak i nietoperze są rezerwuarami wielu groźnych wirusów (m.in. koronawirusów), które teraz mogą być przenoszone poprzez interakcje tych dwóch gatunków zwierząt. Szczury, które żyją bliżej człowieka niż nietoperze, mogą stać się „pomostem” w przenoszeniu wirusów. Jak zauważa Mirjam Knörnschild, ekolożka behawioralna z Muzeum Historii Naturalnej w Berlinie i współautorka badania, ograniczanie populacji inwazyjnych szczurów brunatnych w miejscach zimowania nietoperzy może jednocześnie przyczynić się do ochrony tych wrażliwych, latających ssaków oraz zmniejszenia potencjalnych zagrożeń dla zdrowia publicznego związanych z krzyżowaniem się zwierząt żyjących w miastach. Źródło: Smithsonian Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Jedno jezioro łączy trzy europejskie kraje. Niemcy nazywają je „swoim morzem”
Jezioro Bodeńskie to malowniczy akwen położony na styku Niemiec, Austrii i Szwajcarii. Łączy w sobie imponującą głębokość, rozległą powierzchnię i unikatowy system wodny, będący źródłem wody pitnej dla milionów mieszkańców. Jednak jego prawdziwy urok kryje się w różnorodności atrakcji: od wysp z zabytkowymi klasztorami i ogrodami kwiatowymi, przez urokliwe nadbrzeżne miasteczka, po setki kilometrów tras rowerowych i możliwości uprawiania sportów wodnych. Dzięki temu każdy, kto tu przybywa, może poczuć jednocześnie bliskość natury, smak lokalnej historii i przyjemność aktywnego wypoczynku.
Spis treści: Gdzie leży Jezioro Bodeńskie? Powierzchnia i głębokość Jeziora Bodeńskiego Turystyka nad Jeziorem Bodeńskim Jezioro Bodeńskie, znane także jako Jezioro Konstanckie, to jedno z najważniejszych i najbardziej malowniczych jezior Europy Środkowej. Położone jest u podnóża Alp, na pograniczu trzech krajów – Niemiec, Austrii i Szwajcarii. Większość jego linii brzegowej znajduje się po stronie niemieckiej, głównie w dawnym kraju związkowym Badenia-Wirtembergia, choć popularny odcinek z miasteczkiem Lindau należy do Bawarii. Fragment jeziora leży również po stronie austriackiej, w rejonie południowo-wschodniego krańca, natomiast reszta przynależy do Szwajcarii. Gdzie leży Jezioro Bodeńskie? Jezioro Bodeńskie stanowi nie tylko naturalną granicę między państwami, ale również istotny rezerwuar wody pitnej – dostarcza jej dla około 4,5 mln mieszkańców regionu. Rzeka Ren przepływa przez jezioro, łącząc jego różne części i nadając mu unikatowy charakter hydrologiczny. Jezioro dzieli się na trzy główne części: Obersee, czyli Górne Jezioro – największą część wschodnią; Untersee, czyli Dolne Jezioro – część zachodnią; Seerhein – czterokilometrowy odcinek będący częścią rzeki Ren, łączący Dolne Jezioro z resztą systemu. Nazwa „Bodeńskie” wywodzi się od wsi Bodman, jednej z najstarszych miejscowości położonej na zachodnim krańcu jeziora. W różnych językach europejskich funkcjonuje też określenie Jezioro Konstanckie (od miasta Konstancja, niem. Konstanz) – w ten sposób określają je m.in. Francuzi i Włosi. W materiałach niemieckich czasem można spotkać przydomek „szwabskie morze” (Schwäbisches Meer), wynikający z błędnej interpretacji starożytnych zapisów rzymskich, które odnosiły się do Bałtyku. Najważniejsze miasta nad Jeziorem Bodeńskim Brzegi Jeziora Bodeńskiego obfitują w malownicze miasta i miasteczka, które przyciągają turystów nie tylko urokliwym położeniem, ale też bogatą historią i architekturą. Po stronie niemieckiej największe znaczenie mają: Konstancja (Konstanz) – największe miasto nad jeziorem, słynące z zabytkowego starego miasta i katedry, Friedrichshafen – znane z muzeum Zeppelina i nadbrzeżnych atrakcji turystycznych, Lindau (Bodensee) – położone na wyspie miasto z charakterystyczną latarnią morską i malowniczym portem, Überlingen i Meersburg – mniejsze, ale bardzo urokliwe miasta z historycznymi zamkami i promenadami nad jeziorem. Po stronie szwajcarskiej warte odwiedzenia są: Kreuzlingen – sąsiad Konstancji, z pięknym dostępem do jeziora, Rorschach i Romanshorn – mniejsze miejscowości z nadbrzeżnymi promenadami i marinami. Natomiast po stronie austriackiej najważniejsza jest Bregencja (Bregenz), słynąca z Festiwalu Bregenz i imponującej sceny operowej nad wodą. Te miasta tworzą sieć atrakcji kulturalnych, sportowych i rekreacyjnych, które sprawiają, że Jezioro Bodeńskie jest popularnym kierunkiem turystycznym. Powierzchnia i głębokość Jeziora Bodeńskiego Jezioro Bodeńskie zachwyca swoimi rozmiarami i zróżnicowaną morfologią. Jego powierzchnia wynosi około 538,5 km², co czyni je trzecim pod względem wielkości jeziorem Europy Środkowej, po Balatonie na Węgrzech i Jeziorze Genewskim na granicy szwajcarsko-francuskiej. Długość linii brzegowej to aż 273 km, co daje wiele możliwości spacerów, wycieczek rowerowych i obserwacji przyrody. Głębokość jeziora osiąga maksymalnie 254 m, co klasyfikuje je jako głęboki akwen. Wysokość tafli wody wynosi 395,23 m n.p.m., a całkowite zasoby wodne oszacowano na 48 km³. Te parametry czynią z Jeziora Bodeńskiego nie tylko atrakcję krajobrazową, ale też istotny element systemu wodnego regionu, zarówno pod kątem ekologicznym, jak i gospodarczym. Na jeziorze znajduje się kilka wysp: Mainau, słynąca z ogrodów kwiatowych, Reichenau, z klasztorem wpisanym na listę UNESCO, Lindau, na której położone jest miasto o tej samej nazwie. Każda z wysp oferuje wyjątkowe atrakcje turystyczne, od spacerów po ogrodach po zwiedzanie zabytków i podziwianie panoramy Alp. Turystyka nad Jeziorem Bodeńskim Jezioro Bodeńskie jest popularnym miejscem wypoczynku i rekreacji wśród turystów z Niemiec, Austrii i Szwajcarii. Atrakcje turystyczne obejmują zarówno zwiedzanie miast i wysp, jak i aktywności na świeżym powietrzu. Wokół jeziora prowadzi długa, licząca około 260 km trasa rowerowa, w większości utwardzona i oddzielona od ruchu samochodowego. Trasa jest przeważnie płaska, co czyni ją odpowiednią dla rodzin i początkujących rowerzystów. Po drodze można zatrzymać się w urokliwych miasteczkach, skorzystać z lokalnych restauracji i kawiarni oraz podziwiać panoramę Alp Szwajcarskich, które w pogodny dzień tworzą niezwykłe tło krajobrazowe. Miłośnicy sportów wodnych znajdą tu szeroki wybór atrakcji – od żeglarstwa, przez kajakarstwo, po windsurfing i rejsy statkami pasażerskimi. Popularne są również spacery nad brzegiem, wędrówki po nadbrzeżnych promenadach oraz zwiedzanie licznych zabytków i muzeów. Jezioro Bodeńskie pełni także funkcję edukacyjną i ekologiczną. Rezerwuar wody pitnej dla milionów mieszkańców wymaga zachowania wysokiego standardu ochrony środowiska, co czyni region wzorem zrównoważonej turystyki. W praktyce oznacza to ograniczenia w niektórych strefach, ochronę przyrody przez organizacje pozarządowe (np. EuroNatur) i prowadzenie działań edukacyjnych dla odwiedzających. Dzięki zróżnicowanej ofercie, zarówno pod względem aktywności, jak i krajobrazów, Jezioro Bodeńskie pozostaje jednym z najchętniej odwiedzanych akwenów w Europie Środkowej. Turystów przyciąga tu połączenie natury, historii i kultury oraz komfortowa infrastruktura sprzyjająca aktywnemu wypoczynkowi. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Ptasia grypa dziesiątkuje dzikie ptaki w Niemczech. Żurawie padają masowo
W Niemczech zapanował dramatyczny kryzys związany z ptasią grypą. Dziesiątki tysięcy dzikich ptaków, w tym żurawi, ginie w zastraszającym tempie. Eksperci ostrzegają: to dopiero początek – szczyt ptasiej migracji jeszcze przed nami.
Niemcy stoją w obliczu poważnego kryzysu. Od początku września 2025 r. odnotowano już 131 przypadków ptasiej grypy u dzikiego ptactwa. Szczególnie dotknięta została Brandenburgia, gdzie w samym tylko powiecie Ostprignitz-Ruppin padło około 1200 dzikich ptaków. Według Instytutu Friedricha Loefflera (FLI), w laboratoriach potwierdzono obecność wirusa H5N1 u około 160 dzikich ptaków, ale rzeczywista liczba ofiar jest wielokrotnie wyższa. Wirus sieje spustoszenie zwłaszcza wśród żurawi. Obszary takie jak jezioro w Linum i okolice Fehrbellin zamieniły się w miejsca masowej śmierci dzikiego ptactwa. Służby zbierające martwe ptaki nie nadążają z utylizacją. Ptasia grypa dziesiątkuje dzikie ptaki Oprócz żurawi, ptasia grypa zbiera tragiczne żniwo również wśród dzikich gęsi i kaczek. Eksperci ostrzegają, że najgorsze dopiero przed nami, ponieważ szczyt migracji ptaków dopiero się zbliża. Instytut FLI wskazuje na wyjątkowo szybkie tempo rozprzestrzeniania się tegorocznej fali wirusa. Dziko żyjące kaczki, będące naturalnymi nosicielami łagodniejszych szczepów wirusa, odgrywają istotną rolę w przenoszeniu zakażeń. Po dostaniu się do ferm drobiu wirus może mutować do postaci wysoce zjadliwej. Martwe ptaki zbierane z jezior i lasów: służby nie nadążają Wolontariusze i służby weterynaryjne podejmują ogromny wysiłek w celu zebrania martwego ptactwa z terenów objętych epidemią. Martwe żurawie są transportowane do utylizacji. Widok setek ciał dzikich ptaków na brzegach jezior i w lasach jest, według lokalnych relacji, „przygnębiający i obciążający psychicznie”. Pracownicy ochrony środowiska prowadzą działania m.in. w rejonie jeziora Linum w Brandenburgii. Starosta powiatu Ostprignitz-Ruppin, Rald Reinhardt, potwierdził dramatyczną skalę sytuacji. Wrony, ludzie i sprzęt – tak rozprzestrzenia się wirus Według danych FLI, wirus H5N1 może być przenoszony nie tylko poprzez bezpośredni kontakt między ptakami. Istnieje wysokie ryzyko transmisji wirusa przez ludzi – na obuwiu, ubraniach czy sprzęcie. Nawet padlinożercy, takie jak wrony i drapieżniki, mogą rozprzestrzeniać chorobę po kontakcie z zakażoną padliną. Eksperci podkreślają, że obecna sytuacja stwarza idealne warunki do dalszych adaptacji wirusa, co może w przyszłości zwiększyć zagrożenie także dla ludzi. Mimo że aktualnie ryzyko zakażenia ludzi uznawane jest za bardzo niskie, wirusolog Klaus Stöhr ostrzega przed lekceważeniem zagrożenia. Co robić w razie znalezienia padłego ptaka? Wytyczne służb Federalne służby weterynaryjne oraz lokalne urzędy apelują do społeczeństwa o ostrożność. Osoby, które natkną się na martwego ptaka, nie powinny zbliżać się do zwłok ani ich dotykać. Zaleca się trzymanie zwierząt domowych z daleka oraz natychmiastowe powiadomienie odpowiedniego urzędu weterynaryjnego. Tylko odpowiednie służby są uprawnione do usuwania martwego ptactwa. W wielu rejonach Niemiec wprowadzono strefy ochronne i zaostrzono środki bioasekuracji. Instytut FLI oraz Federalne Ministerstwo Rolnictwa zalecają hodowcom ścisłe przestrzeganie zasad bioasekuracji. Z kolei Stały Komitet ds. Szczepień (Stiko) rekomenduje szczepienia przeciwko grypie sezonowej dla wszystkich osób mających kontakt z dzikimi ptakami, drobiem, świniami lub fokami. Celem jest ograniczenie ryzyka powstania nowego wariantu wirusa, który mógłby przenosić się między ludźmi. Źródło: Euronews, Interia, Deutsche Welle Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Archeolodzy odkryli wielki grobowiec. Wygląda jak kamienny krąg, ale czegoś w nim brakuje
Wygląda na kamienny krąg. Ale tak naprawdę są to fundamenty grobowca sprzed 2 tysięcy lat. Grobowca nietypowego, bo nigdy w nim nie pochowano zmarłego. Na taką niezwykłą konstrukcję natknęli się archeolodzy w Bawarii.
Po usłyszeniu słów: „kamienny krąg” staje nam przed oczami na przykład słynny megalit Stonehenge w Wielkie Brytanii czy mniejsze i zdecydowanie późniejsze konstrukcje z polskiego Pomorza w Odrach czy w Węsiorach. Budowle na planie okręgu powstawały w różnych miejscach i odległych od siebie miejscach. Nie zawsze ich funkcja jest identyczna. Na zarysy budowli w takim kształcie natknęli się budowlańcy w Wolkertshofen w niemieckiej Bawarii. Do pracy przystąpili od razu archeolodzy. I orzekli: to coś wyjątkowego. Rzymski kurhan sprzed 2 tysięcy lat Średnica tej budowli wynosiła aż 12 m. Teraz na powierzchni widać tylko porządną, murowaną ścianę o okrągłym planie. Zatem ten „kamienny krąg” bardziej przypomina fundament np. wieży niż pradziejowe megality. Przylegała do niego niewielka, kwadratowa dobudówka. Czym była ta budowla? Eksperci sądzą, że jest to pozostałość po rzymskim kurhanie. Z rzymskiej prowincji Recja są one prawie nieznane. Recja zajmowała w starożytności dzisiejsze południowe Niemcy (w tym Bawarię), Szwajcarię i Tyrol. Była to jedna z części wielkiego Cesarstwa Rzymskiego. Funkcję zdradza kontekst W pobliżu zagadkowego fundamentu archeolodzy znaleźli kilka pozostałości z czasów rzymskich. Obok przebiegała droga z tych czasów. Niedaleko też położona była willa rzymska. Jednak również kształt i staranne połączenie obrobionych kamieni kręgu każą sądzić, że jest to kurhan z czasów rzymskich. – Nie spodziewaliśmy się odkrycia monumentu grobowego tej wielkości i z tego okresu. Kopiec (tumulus) znajdował się bezpośrednio przy ważnej rzymskiej osi komunikacyjnej – wyjaśnia mówi prof. Mathias Pfeil, konserwator generalny Bawarskiego Urzędu Ochrony Zabytków (Bayerisches Landesamt für Denkmalpflege). Według niego ta budowla była miejscem pamięci ważnej osobistości w czasach rzymskich. W okolicy kurhanu archeolodzy natknęli się też na setki zabytków z wcześniejszych okresów – miejsce to ma długą historię osadnictwa. Z okolicy znane są pozostałości z neolitu, epoki brązu i żelaza oraz wczesnego średniowiecza. Pusty grobowiec Zaskoczeniem dla badaczy była jednak pustka ziejąca z wnętrza budowli. Wiele wskazuje, że był to symboliczny grobowiec, czyli cenotaf. Zmarłego pochowano gdzieś indziej. Tutaj manifestowała się jego osobowość. Pochówki w kurhanach nie były niczym dziwnym w czasach rzymskich. Zresztą miały długą tradycję w Europie Środkowej i Włoszech. W północno-zachodnich prowincjach Cesarstwa pojawiły się od I wieku n.e. Co ciekawe, w czasach cesarstwa niekiedy wykorzystywano ponownie kurhany sprzed stuleci – nawet z epoki brązu. Podobnie zresztą działo się w starożytnym Egipcie, gdzie pozbywano się mumii ze starszych grobowców, a nawet piramid, i umieszczano w nich kolejne zwłoki. Źródło: blfd Bayern Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Najbardziej rzymskie z niemieckich miast. Fantastyczny pomysł na jesienny weekend z rodziną
Rzymski skarb z Trewiru to dopiero początek. Podczas podróży po najstarszym mieście Niemiec odkryłem ślady Imperium, które wciąż są obecne – od monumentalnej Czarnej Bramy po zaskakująco dobrze zachowane monety. Trewir oferuje spojrzenie na przeszłość bez tłumów i pośpiechu.
Spis treści: Rzymskie bogactwa i cesarskie mozaiki Trewiru z bliska Złoty Skarb z Trewiru – 18 kg rzymskiego bogactwa ukrytego w ziemi Porta Nigra – rzymska brama, która przetrwała wieki i została kościołem Rzymski pałac Konstantyna i amfiteatr, gdzie cisza zastąpiła gladiatorów Jak zaplanować podróż do Trewiru – dojazd, noclegi i lokalne smaki Trewir, położony niedaleko granicy z Luksemburgiem i Francją, uchodzi za najstarsze miasto w Niemczech. Przez wieki pełnił rolę drugiego Rzymu. Kiedy imperium upadło, miasto popadło w cień, a przed zupełnym zapomnieniem uratowały je pochodzące stąd słynne wina mozelskie. Dziś jednak, gdy stolica Włoch niknie pod naporem milionów turystów, a do najważniejszych zabytków wiją się wielogodzinne kolejki, Trewir staje się kuszącą alternatywą. Daje sposobność spojrzenia na czasy Imperium Rzymskiego bez konieczności przebijania się przez tłumy. Rzymskie bogactwa i cesarskie mozaiki Trewiru z bliska Światło reflektorów wydobywa kamienną bramę z otchłani nocy. Późnym wieczorem, gdy docieram do Trewiru, najważniejszy zabytek miasta wygląda, jakby udało mu się umknąć spod działania upływającego czasu. Mrok pochłonął wszystkie atrybuty współczesności – budynki, samochody, banery – tworząc nieprzeniknione tło dla podświetlonej lampami Porta Nigra – Czarnej Bramy. Odruchowo szukam wzrokiem postaci odzianych w togi lub rzymskich żołnierzy w pełnym ekwipunku. Następnego dnia, zanim wrócę pod rzymską bramę, by obejrzeć ją w świetle południa, idę do Rheinisches Landesmuseum Trier, dzięki któremu można rozeznać się w rzymskiej historii miasta. – Trewir nie bez powodu nazywany był Rzymem Północy – mówi Thomas Martin, który oprowadza mnie po placówce. – W latach 293–395 rezydowało tu kilku rzymskich cesarzy, w tym Konstantyn Wielki. Echa tamtych czasów rozbrzmiewają w pieczołowicie ułożonych mozaikach zdobiących niegdyś tutejsze domy, pomalowanej na wściekle bordowy kolor ścianie przeniesionej z ruin rzymskiej rezydencji czy w przedmiotach codziennego użytku. Mijamy kryjące te skarby gabloty, a gdy przyglądam się ilustracjom odtwarzającym wygląd Trewiru sprzed 2 tys. lat, dociera do mnie, jak bogatym był on miastem. – To nie były peryferie Imperium Rzymskiego zaludnione przez barbarzyńców – tłumaczy Martin. – Zachodnia część dzisiejszych Niemiec była zarządzana bezpośrednio przez Rzym, a Trewir, ulokowany strategicznie nad rzeką Mozelą, miał duże znaczenie w późniejszych latach cesarstwa. To było zamożne miasto zamieszkane przez mniej więcej 100 tys. osób. Złoty Skarb z Trewiru – 18 kg rzymskiego bogactwa ukrytego w ziemi O bogactwie tutejszych mieszkańców świadczy m.in. główna atrakcja muzeum, czyli Złoty Skarb z Trewiru. W 1993 r. ekipa zatrudniona przy budowie siedziby banku wykopała dzban kryjący 2650 doskonale zachowanych złotych monet – jeden z największych rzymskich skarbów, jakie kiedykolwiek odkryto. Wydobyty ok. 1,8 tys. lat po jego ukryciu, ważył ponad 18 kg. Wiele wskazuje na to, że pieniądze nie należały do jednej osoby, lecz były oficjalnym depozytem, zarządzanym i stopniowo powiększanym. Zgromadzone środki odpowiadały rocznemu żołdowi ok. 130 rzymskich żołnierzy, był to więc naprawdę pokaźny majątek. Pochylamy się nad stosem tych monet rozrzuconym na płasko w szklanej gablocie – skarbowi z Trewiru muzeum poświęciło osobną, specjalnie przygotowaną salę. Porta Nigra – rzymska brama, która przetrwała wieki i została kościołem Nadrzeczne miasto jest na wskroś niemieckie – schludne uliczki, domy z pruskiego muru, sklepiki i uporządkowane wyszynki – ale co rusz natykam się tu też na ślady z innego świata. Pozostałości rzymskich czasów są tu niczym przybysze z innej galaktyki, chodząc ulicami, przemieszczam się więc pomiędzy różnymi epokami i kręgami kulturowymi i chwilami nie wiem już, czy jestem na Północy czy Południu. Czarną Bramę, przy której znów przystaję, wzniesiono bez zaprawy, korzystając tylko z żelaznych zacisków trzymających potężne bloki piaskowca w pionie. Ta wzniesiona ok. 170 r. budowla, przypominająca mi wielopiętrowy tort weselny, jest najlepiej zachowaną rzymską bramą w północnej Europie. Sprzyjał jej los – pozostałe bramy zniknęły wraz z imperium, rozkradzione na materiały budowlane. Porta Nigra zachowała się, gdyż w 1030 r. wprowadził się do niej grecki pustelnik Symeon, po śmierci ogłoszony świętym. Zmarł w tym budynku, arcybiskupstwo przekształciło więc bramę w kościół – wtedy to zamurowano większość łukowatych przejść ulicznych. Pierwotny kształt brama odzyskała dopiero na początku XIX w., gdy Napoleon Bonaparte nakazał zlikwidowanie świątyni. Nie udało się jednak zupełnie wymazać przeszłości – obiekt jest rodzajem palimpsestu, rzymskie ślady nikną pod chrześcijańskimi płaskorzeźbami, kolejne odsłony historii przenikają się tu płynnie. Rzymski pałac Konstantyna i amfiteatr, gdzie cisza zastąpiła gladiatorów Wyznawcy chrześcijaństwa na dobre rozgościli się też w dawnym pałacu cesarskim, datowanym na początek IV w., pełniącym niegdyś rolę sali tronowej Konstantyna I. Dziś budynek jest kościołem protestanckim, w surowym, pozbawionym niemal ozdób gmachu wciąż da się jednak odczuć dawną potęgę imperium. Pałac jest największą zachowaną konstrukcją o jednym pomieszczeniu z czasów rzymskich i rywalizuje pod tym względem z Panteonem w stolicy Włoch. Nieco mniej szczęścia miał amfiteatr, prawdziwy gigant wzniesiony w II w., mogący niegdyś pomieścić 20 tys. osób. Rzymianie, z typowym dla siebie pragmatyzmem, umieścili go na wyciętym stoku wzgórza, co ułatwiło im budowę. Gdy jednak zachodzę na to miejsce, okazuje się, że na przestrzeni wieków obiekt, gromadzący niegdyś widzów spragnionych walk gladiatorów i zwierząt, stracił wszystkie miejsca siedzące. Kamienne trybuny posłużyły jako materiał budowlany pod niezliczoną liczbę domów po upadku cesarstwa. Ich miejsca zajęła trawa nadająca trewirskiemu amfiteatrowi wyjątkowy wygląd. Panuje tu niemal rodzinna atmosfera, odwiedzający wylegują się na stoku, a ich dzieci biegają po wysypanej piachem scenie i podziemnych korytarzach, którymi niegdyś maszerowali wojownicy. Przysiadam na trawie i próbuję sobie wyobrazić czasy świetności tego miejsca – 1,7 tys. lat temu ten punkt wyznaczał centrum ówczesnego świata. Rzymianie ponieśli jednak klęskę – nie potrafili przekazać swojego zamiłowania do tego typu rozrywek kolejnym pokoleniom i amfiteatry całego imperium zamieniły się w spowite ciszą kamienne skorupy. Dużo lepiej poszło im z pasją do wina. Zaraz za amfiteatrem, na stokach wzgórza, ciągną się równo posadzone rzędy winorośli. To Rzymianie przynieśli ze sobą krzewy Vitis vinifera i zapoczątkowali tradycję, która nadal jest żywa – w każdym łyku tutejszego wina kryje się więc smak starożytności. Jak zaplanować podróż do Trewiru – dojazd, noclegi i lokalne smaki Dojazd Jeżeli nie podróżujesz z Polski samochodem, najłatwiej będzie dolecieć do Frankfurtu (m.in. LOT z Warszawy), a stamtąd do Trewiru pociągiem – podróż trwa trochę ponad 2 godz., a ceny biletów zaczynają się od 16 euro. Transport Trewir najlepiej przemierzać pieszo. Większość zabytków rzymskich, ale też średniowiecznych, mieści się w centrum i jest łatwo dostępna. Niezłym pomysłem jest też wypożyczenie roweru – jednoślad można wynająć m.in. na dworcu centralnym w Trewirze (Fahrradstation Gleis 11) – od 15 euro za dzień. Nocleg Park Plaza Trier to czterogwiazdkowy hotel w centrum miasta ze stosunkowo dużymi, bardzo wygodnymi, acz zaprojektowanymi bez specjalnego indywidualizmu pokojami. W obiekcie jest też strefa spa. Ceny od ok. 700 zł za pokój 2-osobowy. Coffee Fellows Hotel leży nad samą rzeką Mozelą i oferuje widok na jej nurt z pokojów. Tuż obok znajduje się historyczny, zbudowany przez Rzymian most. Obiekt znajduje się w cichej okolicy oddalonej od centrum o kwadrans spaceru. Dobry stosunek jakości do ceny: dwójka od ok. 300 zł. Spróbuj tego Restauracja Wirtshaus Zur Glocke serwuje regionalne, tradycyjne dania, w tym doskonałe sznycle cielęce. Spory wybór białych win z Mozeli. Źródło: archiwum National Geographic Traveler, Germany.Travel Nasz ekspert Michał Głombiowski dziennikarz, podróżnik, autor książek. Stały współpracownik magazynu „National Geographic Traveler”.