Największy miniaturowy świat na Ziemi. Samoloty startują, bolidy pędzą, a pociągi grają melodie
Miniatur Wunderland jest czymś więcej niż tylko atrakcją dla najmłodszych. Miejsce oddające hołd kunsztownemu modelarstwu przyciąga wszystkich, którzy szukają realizmu w skali mikro. Jakie atrakcje oferuje ten „świat cudów”? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Miniaturowy świat w historycznym kompleksie Jak to się zaczęło? Światy tematyczne Potwierdzona hegemonia Neorenesansowy ratusz z końca XIX wieku, kościół św. Michała, Elbphilharmonie, Speicherstadt czy Reeperbahn – te atrakcje z całą pewnością zna większość turystów, którzy mieli okazję odwiedzić Hamburg. Należy jednak podkreślić, że ta lista nie byłaby kompletna bez jeszcze jednego miejsca. Mowa o miniaturowej krainie cudów, czyli o słynnym Miniatur Wunderland – największej na świecie makiecie kolejowej. Miniaturowy świat w historycznym kompleksie Słynny Miniatur Wunderland znajduje się w sercu Speicherstadt – historycznego kompleksu spichlerzy, który w 2015 roku doczekał się wpisu na listę światowego dziedzictwa kulturowego UNESCO. Zabudowa z charakterystycznej czerwonej cegły, wzniesiona pod koniec XIX wieku, tworzy największy na świecie zwarty obszar magazynowy, poprzecinany siecią kanałów portowych. Miniatur Wunderland zajmuje około 10 tys. metrów kwadratowych powierzchni na kilku kondygnacjach, z czego sama makieta obejmuje 1694 metry kwadratowe. W miarę ekspansji zarządca zaczął wynajmować sąsiednie budynki magazynowe, co wymusiło budowę mostu przerzuconego nad kanałem. Jak to się zaczęło? W ostatnim roku XX stulecia bracia Frederik i Gerrit Braunowie, wraz ze swoim partnerem biznesowym Stephanem Hertzem, sformułowali śmiałą koncepcję budowy największej na świecie makiety kolejowej, która miała zadziwiać nie tylko dzieci, ale także dorosłych. Ambicją założycieli było oderwanie modelarstwa od stereotypu hermetycznego hobby i przekształcenie go w uniwersalne medium opowiadania historii. Prace konstrukcyjne rozpoczęły się w grudniu 2000 roku. Już po zaledwie ośmiu miesiącach intensywnego wysiłku zespołowego, 16 sierpnia 2001 roku, ówczesny burmistrz Hamburga – Ortwin Runde – oficjalnie otworzył obiekt dla publiczności. Pierwotna ekspozycja składała się z zaledwie trzech ukończonych światów tematycznych: Niemiec Środkowych, Austrii i fikcyjnego miasta Knuffingen. Od tamtego czasu obiekt przeszedł ewolucję, która przekroczyła najśmielsze prognozy jego twórców. Światy tematyczne Ogromna przestrzeń podzielona jest na dwanaście oddzielnych, ale strukturalnie połączonych światów tematycznych. Oto najciekawsze z nich. Niemcy Środkowe, Harz i Knuffingen Fundamentem całego Miniatur Wunderland są trzy sekcje, które zostały zainaugurowane w sierpniu 2001 roku. Rejon Niemiec Środkowych z obszarem gór Harz jest najstarszą formacją na makiecie, oddającą romantyzm klasycznych europejskich kolei wkomponowanych w naturalne, zalesione doliny. To tam mieści się wspaniały model wesołego miasteczka, które olśniewa dynamicznym oświetleniem dziesiątek obracających się karuzel. Sercem całego układu jest fikcyjne miasto Knuffingen. Znajduje się tam między innymi dzielnica czerwonych latarni, zamek Löwenstein i imponujący, doskonale zorganizowany terminal autobusowy. Knuffingen Airport Ciekawą atrakcją jest zajmująca 150 metrów kwadratowych sekcja lotniskowa, inspirowana architekturą portu lotniczego w Hamburgu. Zaawansowana makieta wykorzystuje system ukrytych pod pasem startowym wind i prętów, dzięki którym miniaturowe samoloty mogą w realistyczny sposób kołować, przyspieszać, unosić dziób i startować. Austria i Szwajcaria Region Austrii przenosi odwiedzających wysoko w alpejskie, ośnieżone szczyty, integrując klasyczną turystykę górską z nowoczesnymi stacjami narciarskimi. Jeszcze bardziej imponującą przestrzennie częścią jest otwarta później sekcja Szwajcarii. Ta część jest pionierska pod kątem topografii. Zespół projektowy wykorzystał wnikliwe mapy geologiczne, spędzając tysiące godzin na ręcznym rzeźbieniu struktury skał w specjalnych kompozytach gipsowych, opartych na ramach ze stali i drewna. Szwajcarskie powierzchnie górskie były pokrywane aż warstwami starannie dobieranych farb celem odzwierciedlenia skomplikowanej erozji i tekstury prawdziwego alpejskiego kamienia. Główną atrakcją tej sekcji jest pociąg panoramiczny Glacier Express, wspinający się krętymi, wąskotorowymi szlakami kolei retyckiej u podnóży góry Matterhorn. Metropolia Hamburga Zajmująca 200 metrów kwadratowych replika samego Hamburga oddaje hołd rodzinnemu miastu twórców. Mieści się tam między innymi miniaturowa stacja Hamburg Hauptbahnhof. Makieta eksponuje też ikoniczne lokacje, takie jak kościół św. Michała, filharmonia Elbphilharmonie i miejski ogród zoologiczny Hagenbecks Tierpark. Włochy Sektor Włoch (Bella Italia), uroczyście zaprezentowany we wrześniu 2016 roku, stanowi kwintesencję artystycznego wyrafinowania. Na powierzchni 190 metrów kwadratowych wyodrębniono antyczne, tętniące historią ulice Rzymu, pastelową zabudowę wybrzeża Amalfi i magiczne ujęcia poprzecinanej kanałami Wenecji. Ameryka Południowa Otwarta pod koniec 2021 roku Ameryka Południowa była jednym z najbardziej wymagających przedsięwzięć od strony logistycznej. Na obszar o powierzchni ok. 220 metrów kwadratowych składa się monumentalna instalacja tętniącego życiem Rio de Janeiro z charakterystycznymi wzgórzami, „wciśnięta” obok surowych krajobrazów górzystej Patagonii i przyległych regionów z lodowcami. Monako Pod względem technicznym, jednym z najistotniejszych punktów na mapie Miniatur Wunderlandu jest sektor reprezentujący terytoria Księstwa Monako i francuskiej Prowansji. Oficjalne przecięcie wstęgi uświetniła ścisła elita państwowa: panujący władca Monako książę Albert II, księżna Charlène i ich dzieci, książę Jakub i księżniczka Gabriella. Głównym motywem tej makiety jest odtworzenie Grand Prix Formuły 1 na ulicznym torze Księstwa. Instalacja ta bazuje na asymetrycznych magnesach (układzie Halbacha), wprawiających w ruch miniaturowe bolidy. Potwierdzona hegemonia Miniatur Wunderland kilkukrotnie był oficjalnie uznawany przez kapitułę Księgi Rekordów Guinnessa. Najważniejszym jest tytuł „Największej makiety kolejowej”. Kamień milowy w tym zakresie osiągnięto 14 sierpnia 2019 roku, kiedy po dodaniu sekcji Monako oficjalny sędzia Guinnessa zmierzył długość torów, ustalając ją na poziomie 15715 metrów. W przeliczeniu na „rzeczywistą długość” torów (uwzględniając matematyczny przelicznik skali), oznaczało to imponujące 1367,21 kilometra, co uplasowało projekt z Hamburga na szczycie światowego modelarstwa. Warto wspomnieć, że zarząd obiektu nie poprzestał na statycznych rekordach powierzchniowych. 17 marca 2021 roku Miniatur Wunderland ustanowił niezwykle kreatywny rekord świata w kategorii „Najdłuższa melodia zagrana przez model pociągu”. W ramach tego eksperymentu skonfigurowano 211-metrowy odcinek toru, wzdłuż którego ustawiono dokładnie 2840 szklanek wypełnionych odpowiednią ilością wody (co determinowało tonację). Przejeżdżająca po torze lokomotywa wyposażona w specjalne wypustki, uderzając precyzyjnie w szkło podczas jazdy z ustaloną prędkością, bezbłędnie zagrała sekwencję 20 klasycznych melodii, składającą się z 2840 nut. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Z więzienia trafił na front. Stworzył jedną z najokrutniejszych jednostek SS
Oskar Dirlewanger był człowiekiem wykształconym, wywodzącym się ze statecznej rodziny. Miał wszelkie atrybuty, by wieść normalne, uporządkowane życie. Zamiast tego stał się jednym z największych zbrodniarzy wojennych i dowódcą jednostki, będącej synonimem najgłębszego upadku moralnego w historii wojskowości.
Spis treści: Wczesne lata życia Wojenna kuźnia brutalności Chaos Republiki Weimarskiej Skandal i obóz koncentracyjny Formowanie zbrodniczej jednostki Zbrodnicze działania Ostatnie walki i upadek Wykształcony doktor i okrutny zbrodniarz w jednej osobie – takie połączenie w dobitny sposób uświadamia głęboką patologię systemowej ideologii III Rzeszy. Zdegenerowany dowódca i jego żołnierze odpowiadali za śmierć ponad 60 tys. osób. Wczesne lata życia Oskar Anton Paul Dirlewanger urodził się 26 września 1895 roku, w usytuowanym w ówczesnym Królestwie Bawarii Würzburgu. Przyglądając się jego korzeniom, trudno doszukać się w nich zwiastunów przyszłej zbrodniczej ścieżki. Rodzina Dirlewangerów, wywodząca się z tradycji szwabskich, była modelowym przykładem ustatkowanej szwabskiej klasy średniej, która w tamtym czasie stanowiła główny filar społeczny i gospodarczy kraju. Jego ojciec August – kupiec i pełnomocnik handlowy – zapewniał rodzinie odpowiedni status materialny, podczas gdy matka, Pauline z domu Herrlinger, zajmowała się „ogniskiem domowym”. Warto podkreślić, że rodzina ta miała silne tradycje związane ze służbą społeczną. Dziadek ze strony ojca praktykował jako chirurg w Stuttgarcie, z kolei dziadek ze strony matki był szanowanym nauczycielem w szkole podstawowej. Ze względu na rozwijającą się karierę zawodową Augusta, w październiku 1901 roku Dirlewangerowie przenieśli się do Stuttgartu. Młody Oskar, od 1901 roku, uczęszczał tam do szkoły podstawowej, a następnie do klasy przygotowawczej. W 1906 roku kolejna przeprowadzka, tym razem do Esslingen am Neckar, sprawiła, że podjął naukę w miejscowym gimnazjum, znanym dziś jako Georgii-Gymnasium. Wojenna kuźnia brutalności Edukację na poziomie średnim zakończył w 1913 roku. Młody absolwent chciał podjąć studia prawnicze i zostać urzędnikiem administracji państwowej. Bieg historii miał jednak zniweczyć te plany. Zgodnie z ówczesnym obowiązkiem obywatelskim, 1 października 1913 roku (zaledwie kilka miesięcy po maturze) Oskar Dirlewanger zaciągnął się do armii. Rozpoczął służbę jako żołnierz kompanii karabinów maszynowych w 123. Pułku Grenadierów „König Karl”, wchodzącym w skład XIII Królewskiego Korpusu Wirtemberskiego, w charakterze tzw. jednorocznego ochotnika. Była to elitarna forma służby, przeznaczona dla wykształconych młodych mężczyzn, przygotowująca ich do objęcia w przyszłości szlifów oficerskich rezerwy. Po wybuchu I wojny światowej, pułk Dirlewangera został włączony do 5. Armii i natychmiast wysłany na front zachodni, gdzie wziął udział w ciężkich walkach na terytorium Luksemburga, Francji i w bitwie w Ardenach. Wojna pozycyjna, ze swoją ogromną skalą zniszczeń, wywarła silny wpływ na psychikę milionów młodych Europejczyków. W przypadku Dirlewangera ten proces destrukcji przybrał wymiar skrajny. Zaprawa bojowa Jego szlak bojowy był naznaczony wyjątkową intensywnością starć. Podczas całego konfliktu został ranny aż sześciokrotnie, co skutkowało orzeczeniem o 40-procentowym trwałym uszczerbku na zdrowiu. Pierwsze poważne obrażenia odniósł 22 sierpnia 1914 roku, kiedy został postrzelony w stopę i otrzymał cięcie szablą w klatkę piersiową. Mało tego, już następnego dnia odłamek szrapnela ranił go w głowę. Do kolejnych obrażeń doszło we wrześniu 1915 roku, kiedy to otrzymał postrzał w dłoń i ranę od bagnetu w prawe udo. W kwietniu 1918 roku został postrzelony w lewe ramię. Uznanie zasług Ciężkie obrażenia nie zatrzymały jego kariery wojskowej. W kwietniu 1915 roku otrzymał awans na stopień porucznika i przejął dowodzenie nad plutonem. Służył w sztabie 7. Dywizji Piechoty (grudzień 1916), dowodził kompanią szturmową (od stycznia do marca 1917 r.) i kierowanie 2. Kompanią Karabinów Maszynowych w swoim macierzystym 123. Pułku Grenadierów aż do października 1918 roku. Za swoją służbę był wielokrotnie honorowany, otrzymując między innymi Krzyż Żelazny II klasy (sierpień 1914), Wirtemberski Złoty Medal za Odwagę (październik 1915) i Krzyż Żelazny I klasy (lipiec 1916). Marsz przez terytorium wroga Prawdziwy test jego zdolności przywódczych i determinacji nadszedł jednak pod koniec 1918 roku, gdy Niemcy zmuszone były do podpisania kapitulacji. Stacjonujący wówczas na terytorium Ukrainy oddział Dirlewangera stanął przed groźbą internowania w Rumunii. Jako oficer odmówił złożenia broni i poddania się aliantom. Z sukcesem poprowadził około 600 swoich podwładnych w wyczerpującym marszu przez wrogie terytoria z powrotem do Niemiec, docierając tam 28 grudnia 1918 roku. Pod względem operacyjnym był to imponujący wyczyn. Chaos Republiki Weimarskiej W latach 1919–1921 Dirlewanger stał się aktywnym uczestnikiem działań zbrojnych na terytorium Niemiec, walcząc w rozmaitych frakcjach formacji freikorpsów, w tym w oddziałach dowodzonych przez Eppa, Haasa, Sprössera i Holza. Celem tych jednostek była walka z rodzącym się ruchem komunistycznym i lewicowymi bojówkami, co prowadziło do regularnych starć ulicznych, przypominających wojnę domową. Równolegle do swojej działalności paramilitarnej podjął przerwane plany edukacyjne. Rozpoczął naukę na Uniwersytecie Goethego we Frankfurcie nad Menem i w 1922 roku obronił rozprawę z zakresu nauk społecznych i politycznych, uzyskując tytuł doktora. Następnie przez pewien czas pracował w bankowości i w fabryce tekstylnej. W 1923 roku dołączył do NSDAP. Skandal i obóz koncentracyjny W 1933 roku, w uznaniu zasług dla partii, powierzono mu stanowisko dyrektora urzędu pracy w Heilbronn. Sprawowanie wysokiej funkcji tylko spotęgowało w nim poczucie bezkarności. Dirlewanger wdawał się w liczne awantury, a jego kariera naznaczona była skandalami finansowymi. Został skazany za defraudację państwowych funduszy oraz za nielegalne posiadanie broni palnej. Niedługo później, został skazany za wykorzystanie 13-letniej dziewczynki. W III Rzeszy, która na potrzeby propagandy kreowała etos rycerskiego i czystego moralnie obywatela, takie przestępstwa traktowano poważnie. Został dyscyplinarnie wyrzucony z pracy i usunięty z szeregów partii nazistowskiej. Odebrano mu również wszystkie odznaczenia wojskowe z I wojny światowej, a uniwersytet we Frankfurcie podjął formalną uchwałę o odebraniu mu tytułu naukowego. Dirlewanger został skazany na 2 lata pozbawienia wolności i osadzony w zakładzie karnym w Ludwigsburgu. Niedługo po wyjściu na wolność dopuścił się kolejnego przestępstwa na tle obyczajowym i seksualnym. Władze policyjne zareagowały bezwzględnie – tym razem nie trafił do zwykłego więzienia kryminalnego, lecz został deportowany i osadzony jako więzień w obozie koncentracyjnym w Welzheim. Renesans oficera Jak to możliwe, że człowiek o zrujnowanej reputacji zdołał wrócić na najwyższe szczeble dowodzenia? To zasługa protekcji ze strony Gottloba Bergera. Dzięki jego osobistej interwencji u najwyższych decydentów, Dirlewanger został potajemnie zwolniony z obozu w Welzheim. Aby jednak przywrócić mu status społeczny i wojskowy w świetle ówczesnego prawa, potrzebował on formalnej szansy na „zrehabilitowanie się” poprzez walkę. Idealną okazją do tego stała się hiszpańska wojna domowa. Dirlewanger zaciągnął się najpierw do Hiszpańskiej Legii, a później służył w niemieckim legionie Condor. Po powrocie do Niemiec, Berger przedstawił jego kandydaturę Himmlerowi, który wyraził osobistą zgodę na pełną rehabilitację. Formowanie zbrodniczej jednostki Po wybuchu II wojny światowej Berger poddał Himmlerowi pomysł stworzenia nowej, wysoce wyspecjalizowanej jednostki pod dowództwem Dirlewangera. Jego pomysł przewidywał rekrutowanie osadzonych w obozach kłusowników, by wykorzystać ich doświadczenie w myślistwie i posługiwaniu się bronią. W miarę eskalacji konfliktu i zapotrzebowania na bezwzględnych wykonawców rozkazów awansowanego do rangi SS-Hauptsturmführera Dirlewangera, z czasem zaczęto werbować osoby z najgłębszych rejonów marginesu społecznego. Jednostka najpierw działała jako specjalny batalion, później pułk, brygada, aż w końcu stała się 36. Dywizją Grenadierów SS. Zbrodnicze działania Służba zapewniała zdegenerowanym przestępcom całkowitą wolność w zaspokajaniu najniższych instynktów względem wroga i ludności podbitej. Zezwalano na rabunki, bezkarne używanie przemocy i szerzenie krwawego chaosu podczas wyznaczonych akcji operacyjnych. Jednostka funkcjonowała całkowicie poza obszarem jakichkolwiek konwencji haskich czy genewskich regulujących zasady prowadzenia wojny. Białoruś 1942 roku, po ataku Niemiec na Związek Radziecki, jednostkę skierowano na zajęte tereny Białorusi, która stała się areną jednych z najbardziej tragicznych wydarzeń frontu wschodniego. Prowadzone przez SS-Sonderbataillon działania określano mianem operacji partyzanckich. W rzeczywistości realizowano brutalną politykę depopulacji, wdrażając koncepcję kreacji tzw. martwych stref, w których nie miało pozostać nic, co mogłoby zapewnić logistyczne lub ludzkie zaplecze ruchom konspiracyjnym. Scenariusz tych pacyfikacji był powtarzalny, precyzyjny i nastawiony na maksymalizację strat. Warszawa Po wybuchu powstania warszawskiego w trybie natychmiastowym przerzucono tam siły SS-Sturmbrigade Dirlewanger, włączając je do zgrupowania bojowego, którym operacyjnie kierował SS-Gruppenführer Heinz Reinefarth, z kolei nadzór zwierzchni sprawował mianowany głównodowodzącym Erich von dem Bach-Zelewski. Oddziały karne rzucono na pierwszą linię oporu w obrębie warszawskiej Woli. Działania skupiały się na atakowaniu celów bezbronnych. Pacyfikowano kompleksy szpitalne, eliminując chorych, rannych i personel medyczny i opiekuńczy. Cywilów siłą usuwano z wielopoziomowych kamienic i piwnic służących jako prowizoryczne schrony przeciwlotnicze, nierzadko wrzucając do nich ładunki zapalające. Ostatnie walki i upadek Pod koniec 1944 roku oddział działał w granicach Słowacji, gdzie miał krwawo stłumić powstanie narodowe. Jednak jednostka odnotowywała ogromne straty w starciach z siłami sowieckimi. Dirlewanger zdecydował się na ratowanie własnego życia kosztem losu swoich podwładnych. W kwietniu 1945 roku, na kilkanaście dni przed ostateczną kapitulacją Rzeszy, oficer SS zdezerterował ze swojej jednostki. 1 czerwca 1945 roku został rozpoznany i aresztowany w małej miejscowości na terenie Wirtembergii. Nie doczekał jednak śledztwa w Norymberdze ani sali rozpraw. Zmarł w areszcie na początku czerwca 1945 roku. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
To jedno z najbardziej niedocenianych miast Niemiec. Jego starówka przetrwała wieki
Ratyzbona to jedno z najlepiej zachowanych średniowiecznych miast w Europie Środkowej. Położona nad Dunajem, zachwyca romańskimi i gotyckimi zabytkami, a jednocześnie pozostaje nowoczesnym ośrodkiem akademickim i technologicznym. Dla wielu podróżnych to miasto bywa przyjemnym zaskoczeniem, bo choć leży w cieniu bardziej znanych bawarskich destynacji, oferuje historię sięgającą czasów rzymskich, wyjątkową architekturę i atmosferę, którą trudno pomylić z jakimkolwiek innym miejscem.
Spis treści: Krótka historia miasta Z czego słynie Ratyzbona? Atrakcje w Ratyzbonie – co warto zobaczyć? Atmosfera miasta jest jego dużą zaletą Ratyzbona (niem. Regensburg) leży we wschodniej części Bawarii, około 100 kilometrów na północ od Monachium. Miasto znajduje się w strategicznym punkcie, gdzie do Dunaju wpadają rzeki Naab i Regen. To położenie od wieków sprzyjało rozwojowi handlu, transportu i osadnictwa. Ratyzbona leży na styku kilku regionów geograficznych – doliny Dunaju, Lasu Bawarskiego i Jury Frankońskiej. Dzięki temu okolica jest zróżnicowana krajobrazowo i atrakcyjna zarówno dla miłośników miejskiego zwiedzania, jak i przyrody. Miasto jest też świetną bazą wypadową do odkrywania wschodniej Bawarii. Krótka historia miasta Teren dzisiejszej Ratyzbony był zamieszkany już w epoce neolitu, jednak historia miasta w źródłach pisanych zaczyna się dopiero w czasach rzymskich. Za panowania cesarza Marka Aureliusza powstał tu warowny obóz Castra Regina. Była to ważna placówka wojskowa strzegąca północnej granicy Cesarstwa Rzymskiego. Po upadku Rzymu osada nie utraciła znaczenia. We wczesnym średniowieczu Ratyzbona stała się jednym z najważniejszych ośrodków politycznych Bawarii, a przez pewien czas była nawet jej stolicą. W VIII wieku utworzono tu biskupstwo, co dodatkowo umocniło znaczenie miasta. Największy rozkwit przypadł na XII i XIII wiek. Dzięki położeniu nad Dunajem Ratyzbona stała się jednym z kluczowych centrów handlu między Europą Zachodnią a Wschodnią. Przez miasto przebiegały ważne szlaki kupieckie, a bogactwo mieszczaństwa przełożyło się na rozwój monumentalnej architektury. W kolejnych stuleciach Ratyzbona odgrywała istotną rolę polityczną w Świętym Cesarstwie Rzymskim. Od XVII wieku obradował tu Nieustający Sejm Świętego Cesarstwa Rzymskiego, czyli stałe zgromadzenie przedstawicieli państw cesarstwa. W XIX wieku miasto weszło w skład Królestwa Bawarii. XX wiek przyniósł industrializację, a po II wojnie światowej także szybki rozwój gospodarczy. Dziś Ratyzbona jest ważnym ośrodkiem akademickim, technologicznym i architektonicznym. W 2006 roku historyczne centrum miasta zostało wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Z czego słynie Ratyzbona? Ratyzbona słynie przede wszystkim z doskonale zachowanej średniowiecznej starówki, która uchodzi za największy tak dobrze zachowany średniowieczny zespół miejski w Niemczech. Miasto kojarzone jest z kilkoma elementami szczególnie mocno: średniowieczną architekturą i zabytkowym centrum UNESCO, kamiennym mostem nad Dunajem, rzymskimi pozostałościami, znaczeniem religijnym i historycznym, bawarską kulturą oraz tradycją piwowarską. Na tle innych miast Bawarii wyróżnia się niezwykłą ciągłością historyczną. Warstwy rzymskie, romańskie, gotyckie i nowożytne funkcjonują tu obok siebie w niemal nienaruszonej formie, więc spacer po starówce przypomina podróż przez kolejne epoki. Atrakcje w Ratyzbonie – co warto zobaczyć? Katedra św. Piotra Katedra św. Piotra to najważniejszy zabytek sakralny miasta i jeden z najwspanialszych przykładów gotyku w Bawarii. Budowę rozpoczęto w XIII wieku. Strzeliste wieże dominują nad panoramą miasta, a wnętrze zachwyca witrażami i monumentalną przestrzenią. To również siedziba słynnego chóru chłopięcego Regensburger Domspatzen. Most Kamienny Powstał w XII wieku i przez długi czas był jednym z najważniejszych mostów na Dunaju. Uznawano go za arcydzieło średniowiecznej inżynierii. Most został zbudowany w rekordowym czasie około 11 lat (1135–1146) i przez ponad 800 lat był jedyną przeprawą przez Dunaj w Ratyzbonie. Jego konstrukcja inspirowana była rzymskimi rozwiązaniami inżynieryjnymi, m.in. mostem Trajana. Porta Praetoria Porta Praetoria to jeden z najcenniejszych śladów rzymskiej obecności. Zachowana wieża obserwacyjna obozu Castra Regina należy do najstarszych tego typu zabytków w Niemczech. Dla miłośników historii starożytnej jest to obowiązkowy punkt zwiedzania. Stary Ratusz Przez stulecia był centrum życia politycznego miasta. To właśnie tutaj przez 140 lat obradował Nieustający Sejm Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Fakt ten wskazuje, jak wielkie znaczenie polityczne miała Ratyzbona w epoce nowożytnej. Pałac Thurn und Taxis (Pałac St. Emmeram) To imponujący pałac przekształcony z dawnego klasztoru benedyktyńskiego. Rezydencja rodu Thurn und Taxis należy do największych prywatnych pałaców w Europie. Kompleks obejmuje także historyczne zabudowania klasztorne, w tym romański i gotycki krużganek oraz neogotycką kaplicę. Atmosfera miasta jest jego dużą zaletą Choć zabytki są głównym magnesem, o sile Ratyzbony decyduje również atmosfera. Miasto nie sprawia wrażenia skansenu. To żywy organizm, w którym obok turystów funkcjonują studenci, mieszkańcy i pracownicy nowoczesnych firm technologicznych. Dzięki temu Ratyzbona nie jest jedynie miejscem „do odhaczenia” na mapie atrakcji. Spacer wzdłuż Dunaju, kawa na starówce czy obserwowanie miejskiej panoramy z Mostu Kamiennego pozwalają zrozumieć, dlaczego to miasto bywa uznawane za jedno z najbardziej niedocenianych w całych Niemczech. Czy warto odwiedzić Ratyzbonę? Zdecydowanie tak, szczególnie jeśli interesują cię miasta o dobrze zachowanej strukturze historycznej i czytelnym układzie urbanistycznym. Ratyzbona nie jest dużą metropolią, ale właśnie w tym tkwi jej przewaga – większość najważniejszych zabytków znajduje się w obrębie zwartej starówki, co pozwala zwiedzać miasto pieszo i bez pośpiechu. To miejsce, w którym szczególnie wyraźnie widać nawarstwienie historii. Rzymskie początki, średniowieczny rozwój handlowy oraz późniejsze znaczenie polityczne w ramach Świętego Cesarstwa Rzymskiego wciąż są tu widoczne. Nie mają one charakteru muzealnej ekspozycji, lecz są integralną częścią codziennej przestrzeni – od układu ulic po zachowane zabytki i mosty. Ratyzbona dobrze sprawdza się również jako kierunek dla osób, które chcą uniknąć najbardziej obleganych turystycznie miast Bawarii, ale jednocześnie zobaczyć architekturę wysokiej klasy i miejsca o dużej wartości historycznej. To miasto, które można poznać w jeden dzień, ale które jednocześnie oferuje wystarczająco dużo atrakcji, by ciekawie spędzić w nim czas. Źródło: National Geographic Traveler Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Królewna, która wywołała skandal i zmieniła Dolny Śląsk. Jej dzieła przetrwały pokolenia
Wilhelmina Frederika Louise Charlotte Marianne von Nassau-Oranien, na kartach historii znana jako Marianna Orańska, została odrzucona przez konserwatywny pruski dwór z powodu potężnego skandalu obyczajowego. Swoją osobistą tragedię i społeczny ostracyzm zdołała jednak przekuć w niezwykły sukces gospodarczy. Zamiast usunąć się w cień, jak oczekiwała tego ówczesna socjeta, postanowiła wziąć los we własne ręce, stając się jedną z najważniejszych i najbardziej wpływowych postaci w historii rozwoju Dolnego Śląska, a w szczególności ziemi kłodzkiej i ząbkowickiej.
Spis treści: Dzieciństwo w cieniu wojen napoleońskich Złota klatka pruskiego dworu Skandal, rozwód i banicja Pałac w Kamieńcu Ząbkowickim Śmierć Marianny Orańskiej Romantyczna buntowniczka, sprawna administratorka, pionierka industrializacji i wielka filantropka – każde z tych określeń niezwykle trafnie opisuje Mariannę Orańską. Nic dziwnego, że wśród poddanych zyskała przydomek „Dobra Pani”, a pamięć o niej wciąż jest żywa na Dolnym Śląsku. Dzieciństwo w cieniu wojen napoleońskich Marianna Orańska urodziła się 9 maja 1810 roku w Berlinie. Była niderlandzką królewną z dynastii Oranje-Nassau, najmłodszą córką namiestnika (a od 1815 roku pierwszego króla Niderlandów) Wilhelma I Orańskiego i jego pierwszej żony, Fryderyki Luizy Pruskiej, córki króla pruskiego Fryderyka Wilhelma II. W momencie narodzin Marianny, jej rodzice przebywali w Królestwie Prus, de facto jako uchodźcy polityczni. Zostali wygnani ze swoich włości przez wojska Napoleona Bonapartego. Dziadek Marianny, Wilhelm V, utraciwszy władzę namiestnika Niderlandów, zmarł na wygnaniu w Brunszwiku, a ojciec tułał się po pruskiej ojczyźnie swojej żony, zanim ostatecznie osiadł w Berlinie. To właśnie z powodu tej wojennej tułaczki i utraty zachodnich majątków rodzina królewska zaczęła poszukiwać nowych form zabezpieczenia kapitału na spokojniejszym wschodzie, kupując rozległe dobra w Wielkopolsce i na Śląsku. W 1810 roku, na fali sekularyzacji zakonów w Prusach, Fryderyka Luiza Pruska nabyła majątki w Henrykowie, Lubiążu i Kamieńcu Ząbkowickim. Złota klatka pruskiego dworu Zanim Marianna przeistoczyła się w niezależną administratorkę i inwestorkę, padła „ofiarą” dynastycznych targów. W 1828 roku zaręczyła się z Gustawem Wazą, szwedzkim księciem na wygnaniu. Jak wskazują przekazy historyczne, młoda kobieta darzyła go głębokim uczuciem. Jednak w XIX-wiecznej rzeczywistości osobiste pragnienia arystokracji nie miały szans w starciu z dyplomatyczną kalkulacją. Szwedzki król Karol XIV Jan kategorycznie sprzeciwił się temu mariażowi. Obawiając się o swój niedawno zdobyty tron, uznał, że małżeństwo wygnanego pretendenta z prawowitą niderlandzką królewną znacząco wzmocni polityczną pozycję Wazy. Monarcha wywarł potężną presję dyplomatyczną. W obliczu poważnego kryzysu politycznego, zaręczyny zostały bezwzględnie zerwane. W 1830 roku Marianna została wydana za mąż za swojego bliskiego krewnego – starszego o rok brata ciotecznego Albrechta Pruskiego. Małżeństwo to od początku było fundamentalnie niedobrane. Marianna, wychowana w relatywnie otwartej atmosferze niderlandzkiego dworu, „dusiła się” w sztywnym, sformalizowanym i przesiąkniętym wojskowym duchem ceremoniale pruskim. Problemem była też ogromna przepaść intelektualna. Królewna znacząco przewyższała swojego męża obyciem, szerokimi horyzontami i błyskotliwością. Albrecht natomiast, nie potrafiąc dorównać żonie, uciekał w liczne, często ostentacyjne romanse. Skandal, rozwód i banicja W połowie XIX wieku, społeczne normy wymagały od kobiet z wyższych sfer cichego akceptowania niewierności w imię zachowania prestiżu rodu. Marianna Orańska nie zamierzała jednak podążać tą drogą. W 1845 roku podjęła decyzję – oficjalnie opuściła niewiernego męża i małoletnie dzieci. Wyjechała do Voorburga w rodzinnej Holandii. Później królewna związała się z Johannesem van Rossumem, mężczyzną, który pracował dla niej jako masztalerz. W ściśle zhierarchizowanym świecie jawny romans wysoko urodzonej arystokratki z pracownikiem służby stanowił absolutne tabu. Marianna, wbrew konwenansom, zaczęła żyć z nim w związku, z którego w 1849 roku urodził się ich syn, Jan Wilhelm van Reinhartshausen. Wywołało to niemałe oburzenie na dworach w Berlinie i Hadze, które ograniczyły kontakty z królewną, wykluczając ją z życia pruskiej elity. Następstwa W konsekwencji w 1848 roku małżeństwo z Albrechtem zakończyło się oficjalnym rozwodem. Marianna została objęta sankcjami dworskimi i administracyjnymi. Restrykcje przybrały formę jawnego prześladowania państwowego. Oprócz surowego zakazu jakichkolwiek kontaktów z własnymi dziećmi, królewnie zabroniono przebywania na terytorium całego Królestwa Prus przez czas dłuższy niż 24 godziny jednorazowo. Co więcej, przy każdym wjeździe i wyjeździe z kraju narzucono jej upokarzający obowiązek osobistego meldowania się na posterunku policji. Dla osoby zaangażowanej w duże inwestycje budowlane i gospodarcze na Śląsku, tego typu obostrzenia wydawały się barierą nie do pokonania, równoznaczną z utratą kontroli nad dziedzictwem. Jednak strategiczny umysł Marianny pozwolił jej przekuć ten kryzys w triumf. Strategiczne posunięcie W 1853 roku, dążąc do ominięcia pruskich zakazów, Marianna wykonała sprytny ruch. Kupiła posiadłość we wsi Bílá Voda, oddaloną o zaledwie 12 km od jej włości w Kamieńcu Ząbkowickim, jednak znajdującą się tuż za linią graniczną, na terytorium Cesarstwa Austrii. Dzięki tej inwestycji zyskała bezpieczny azyl, znajdując się całkowicie poza zasięgiem pruskiej jurysdykcji. Z pałacyku mogła swobodnie prowadzić swoje działania. Korzystając z 24-godzinnych przepustek, w sposób ciągły nadzorowała postępy budowlane w Kamieńcu Ząbkowickim i bezpośrednio zarządzała swoimi śląskimi dobrami. Pałac w Kamieńcu Ząbkowickim Jednym z najważniejszych świadectw uporu Marianny Orańskiej pozostaje zespół pałacowo-parkowy w Kamieńcu Ząbkowickim. To jedna z najwybitniejszych i najodważniejszych realizacji stylu neogotyckiego w całej Europie Środkowej. W 1838 roku pierwsze szkice koncepcyjne przygotował Karl Friedrich Schinkel – jeden z najważniejszych architektów pruskiego klasycyzmu i historyzmu. Nakreślił on wizję pałacu, który swoimi formami nawiązywał do surowych zamków średniowiecznych, potęgi krzyżackich warowni i północnowłoskiej architektury obronnej. Wzniesiony na rzucie prostokąta pałac mierzy 75,3 metra długości i 48,3 metra szerokości. W jego czterech rogach pną się cylindryczne wieże, sięgające wysokości 33,6 metra. Wnętrze założenia skrywa krużgankowy dziedziniec o wymiarach 19,5 na 18,2 metra, w centrum którego zaprojektowano elegancką fontannę. Aby dopełnić obrazu warownej rezydencji, główną bryłę pałacu otoczono masywnym murem obronnym, wyposażonym w okrągłe baszty i wieżyczki. Pałac otaczają ogrody tarasowe i park, za których kształt odpowiadał Peter Joseph Lenné. Na terenie parku wytyczono szerokie aleje dojazdowe, rozbudowany system pompowni, fontann i wybudowano neoklasycystyczne mauzoleum rodziny Hohenzollern. Na terenie zespołu do dziś rosną rzadkie okazy botaniczne, w tym krzewy azalii, tulipanowce amerykańskie i magnolie drzewiaste, a wzgórze porasta starodrzew liczący ponad 200 lat. Gospodarcza rewolucja ziemi kłodzkiej Rozpoczęcie inwestycji budowlanych w Kamieńcu uświadomiło Mariannie, że opieranie się na zewnętrznych dostawcach materiałów jest nieefektywne. Wkrótce jej strategia przerodziła się w kompleksowy plan uprzemysłowienia całego południa Dolnego Śląska. W 1838 roku Marianna dokonała serii potężnych inwestycji kapitałowych. Nabyła klucz stroński, majątek rycerski Strachocin, do którego należało 8736 hektarów lasów w Masywie Śnieżnika i Górach Bialskich, i zlokalizowany w południowo-zachodniej części ziemi kłodzkiej klucz śnieliński. Zakupy te zapoczątkowały gospodarczą rewolucję regionu. Królewna w całości z własnych funduszy sfinansowała budowę gęstej sieci dróg bitych i górskich duktów. Najbardziej spektakularnym przedsięwzięciem była budowa strategicznej szosy o długości blisko 55,3 kilometra, łączącej Ząbkowice Śląskie z Przełęczą Płoszczyną, przecinającej po drodze Złoty Stok, Lądek-Zdrój, Stronie Śląskie, Bolesławów i Nową Morawę. Ta komunikacyjna arteria umożliwiła sprawny, masowy transport surowców i towarów. Największym impulsem dla transformacji regionu był przemysł ciężki i wydobywczy. W 1843 roku, w rejonie Stójkowa pod Stroniem Śląskim, królewna oddała do użytku nowoczesny kompleks metalurgiczny, znany jako Huta Strachocińska. Masowe zapotrzebowanie na wapno wymusiło na Mariannie w 1855 roku zakup zlokalizowanych przy czeskiej granicy, w sąsiedztwie Błotnicy wapienników. W 1864 roku ufundowała hutę szkła w Stroniu Śląskim. Początek sudeckiej turystyki Marianna Orańska wykazała się niemałą dalekowzrocznością, rozpoznając rodzący się w drugiej połowie XIX wieku trend turystyki górskiej. Królewna przystąpiła do przekształcania obszarów Masywu Śnieżnika w modny kurort. Finansowała budowę malowniczych punktów widokowych, wytyczała szlaki spacerowe i przerzucała górskie mostki nad potokami. Śmierć Marianny Orańskiej Marianna Orańska zmarła 29 maja 1883 roku w swoim pałacu Schloss Reinhartshausen w miejscowości Erbach. W swoim testamencie postawiła ostateczny warunek niezależności, prosząc o pochówek obok mężczyzny, którego kochała. Arystokratyczna pruska duma nie ustąpiła jednak nawet wobec majestatu śmierci. Jej życzenie zostało spełnione, ale inskrypcja na płycie nagrobnej pomija nazwisko masztalerza spoczywającego u jej boku. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Niepokojące ostrzeżenia wyłoniły się z dna wysychającej rzeki. To wiadomości sprzed wieków
Rekordowe upały, utrzymujące się od kilku tygodni w Niemczech, przyczyniają się do bardzo niskiego stanu Renu - najdłuższej rzeki naszych zachodnich sąsiadów. Z wysychającego akwenu zaczęły wyłaniać się zapomniane obiekty, które przez lata znajdowały się na dnie. Niektóre z nich to ostrzeżenia od minionych pokoleń.
Ekstremalne upały, które od tygodni utrzymują się nad Europą, wywołały niszczycielską suszę na Starym Kontynencie. Węgry musiały wstrzymać pracę swojej elektrowni jądrowej. Trudna sytuacja panuje również u naszych zachodnich sąsiadów – wysychający Ren zachwiał tamtejszą gospodarką i turystyką. Teraz najdłuższa rzeka Niemiec zaczęła ukazywać obiekty, które lata temu, ku przestrodze, zostały tam pozostawione przez minione pokolenia. Ostrzegawcze znalezisko w Renie Gdzie szukać potwierdzenia, że sytuacja związaną z suszą jest naprawdę poważna? Obiekty, które kilka dni temu wynurzyły się z Renu są przestrogą przed konsekwencjami niszczycielskich upałów. W niemieckiej miejscowości Neuss (miasto graniczące z Dusseldorfem) spod wody wyłonił się stary kuter rybacki. Łódź osiadła na dnie Renu w latach 90. XX wieku i od tamtej pory pozostawała zatopiona. Opieszałość w wyciąganiu statku nie bierze się jednak z lenistwa lokalnych władz, a z celowego działania. Łódź służy za punkt ostrzegawczy, którego pojawienie się oznacza niebezpiecznie niski poziom wody w rzece. Z tego odkrycia nikt więc nie powinien się cieszyć. Ostatni raz zatopiony kuter ukazał się mieszkańcom Neuss w 2022 roku. Panująca wówczas susza doprowadziła m.in do pierwszego w historii wysuszenia źródła Tamizy – drugiej co do długości rzeki w Wielkiej Brytanii. Sygnał sprzed wieków zwiastujący głód Dużo bardziej niepokojące obiekty ukazały się w ostatnich dniach mieszkańcom innych nadreńskich miast. Wysychająca rzeka odsłoniła tzw. „kamienie głodowe” – skały z wyrytymi na nich inskrypcjami. Takie kamienie były umieszczane w korytach Renu i innych niemieckich rzek od ok. XV do XIX wieku, by ostrzec przyszłe pokolenia przed głodem spowodowanym ekstremalnymi upałami. Na jednej z inskrypcji możemy przeczytać: „Jeśli mnie widzisz, płacz”, natomiast na innej napis sugerujący, że gdy kamień zniknie pod wodą, życie znów stanie się bardziej kolorowe. Tak jak w przypadku zatopionej łodzi, to nie pierwszy raz, gdy złowieszcze głazy wynurzają się nad taflę wody. Podczas wspomnianych upałów sprzed czterech lat podobne obiekty były widziane w Łabie, Renie czy Dunaju. Europa walczy z upałami Od kilku tygodni mieszkańcy Europy walczą z konsekwencjami ekstremalnych upałów. Pożary wywołane skrajną suszą zmusiły francuski rząd do ewakuacji setek tysięcy mieszkańców z zachodnich terenów kraju. Hiszpanie musieli natomiast w niektórych regionach graniczących z Madrytem ogłosić stan klęski żywiołowej, spowodowanej trawiącym te tereny ogniem. Wraz z lądem cierpi też woda – w wielu krajach media informują o rekordowo niskim stanie rzek. Węgierski Budapeszt w związku z wyłączeniem elektrowni w Paks od kilku dni musi oszczędzać energię, spowalniając tamtejsze metro czy wstrzymując nocne oświetlenie najważniejszych atrakcji stolicy. Deficyt wody w Dunaju nie umożliwia bowiem odpowiedniego chłodzenia obiektu dostarczającego ogromne ilości prądu do całego kraju. Synoptycy notujący kolejne rekordy temperatur (podczas tego lata najwyższe wyniki zarejestrowano m.in. w Polsce, Danii czy Słowacji) podkreślają bezprecedensowość panujących obecnie upałów. Jeśli upalny trend nie minie, kolejne europejskie państwa zaczną mierzyć się z niedoborem wody i prądu. Źródła: TVN24, The Guardian Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Niemiecka „Nicea Bałtyku” leży tuż za polską granicą. Zachwyca elegancją
Cesarskie Kurorty w Meklemburgii to Ahlbeck, Heringsdorf i Bansin. Razem tworzą spójny pas wypoczynkowy połączony najdłuższym na kontynencie nadmorskim deptakiem.
Spis treści: Cicho i zielono Symbol luksusu Promenada i park zdrojowy Zamek na jeziorze Niklot i Lew Meklemburgia – informacje praktyczne Cesarza Fryderyka Wilhelma III w 1820 r. poproszono o wymyślenie nazwy dla miejscowości, która z osady rybackiej miała się stać ekskluzywnym kurortem. – Wioska Śledzi – palnął bez zastanowienia władca, jako że chwilę wcześniej próbował tu doskonałej sałatki z tą rybą. – Znakomita nazwa – przyklasnęli miejscowi notable, bo jakżeby mieli nie przyklasnąć cesarzowi. I tak już zostało. Tak przynajmniej mówi legenda. Faktem jest, że cesarz oficjalnie zaaprobował tablicę z napisem Heringsdorf przed budynkiem miejscowej przetwórni śledzi. Tego samego roku nazwa ta została ogłoszona w pruskim dzienniku urzędowym. A Wioska Śledzi (Heringsdorf) na wyspie Uznam to dziś wspaniały przykład nadbałtyckiego uzdrowiska. W sezonie ciągną do niego tłumy, a poza sezonem dużo mniej liczni miłośnicy surowego piękna oraz kuracjusze pożądający leczniczego jodu. Cicho i zielono Szeroką, białą plażę w Bansinie mam na wyciągnięcie ręki. Od świtu siedzę więc na piasku i obserwuję mewy. Jest ich mnóstwo i robią spore zamieszanie. Lewitują w powietrzu, korzystając z mocnych bałtyckich powiewów, a potem nawołują się ekspresyjnie. Niedługo potem zadbaną promenadą Europy ruszam na zachód. Po prawej stronie mam potężniejące z minuty na minutę fale, po lewej: przepiękne domy wczasowe w stylu Bäderarchitektur, charakterystycznej architektury kurortowej. To jedno z najelegantszych miejsc nad Bałtykiem. Wdrapuję się na zalesioną górę Lange – widok stąd w słoneczny dzień jest wart każdych pieniędzy. Obserwuję spienione morskie bałwany, a po chwili zerkam na wschód, w stronę położonego na końcu Uznamu Świnoujścia. Przede mną kilka kilometrów wspaniałego wybrzeża. Niemiecka część wyspy obejmuje przede wszystkim tzw. Cesarskie Kurorty: Ahlbeck, Heringsdorf i Bansin. Razem tworzą spójny pas wypoczynkowy połączony najdłuższym na kontynencie nadmorskim deptakiem. Każde z miasteczek ma trochę inny klimat. Bansin to bezpośredni kontakt z naturą, cisza i inklinacje artystowskie. Jest najmniejszym, najbardziej kameralnym i zielonym z trzech kurortów. Turyści przyjeżdżają tu dla morza, ale i dla przepięknych bukowych lasów, które miejscami niemal „wchodzą” na plażę, a także dla bliskości jezior, zwłaszcza Schloonsee. Pełno tu ścieżek rowerowych i tras spacerowych prowadzących przez bujnie zielone krajobrazy. Architektura jest tu mniej monumentalna niż w pełnym królewskiego przepychu Heringsdorfie. To przeważnie nieduże wille, pensjonaty i rodzinne hotele. Działa tu kilka prężnych instytucji kultury i galerii. Także dlatego nierzadko gości artystów: malarzy czy szukających twórczej inspiracji pisarzy. Wyspa Uznam słynie też z odbywającego się na przełomie września i października Usedomer Musikfestival – festiwalu muzyki klasycznej. Od wielu lat jego częścią – poza miastami niemieckimi – jest też Świnoujście. Symbol luksusu Następnego dnia tuż po śniadaniu wypożyczam rower i zakosami jadę ku granicy z Polską. Kilka razy zatrzymuję się w Heringsdorfie, który nazywany bywa Niceą Bałtyku, co ma oddawać jego prestiżowy charakter. Mijam luksusowe wille, które stały się znakiem rozpoznawczym tego miejsca. To pozostałość po modzie, która zapanowała w XIX w. w Niemczech. Arystokraci i zamożne mieszczaństwo za punkt honoru wzięły sobie posiadanie domu letniskowego nad Bałtykiem. W 1876 r. uruchomiono połączenie kolejowe między stolicą cesarstwa a Świnoujściem (wówczas: Swinemunde). To wtedy wyspę Uznam nazwano „wanną kąpielową Berlina”. Każdy, kto chciał przynależeć do stołecznej elity, wręcz musiał postawić tu sobie efektowną rezydencję – najlepiej tuż przy promenadzie. A czym bardziej okazały był gmach, tym większym szacunkiem cieszył się potem jego właściciel na berlińskich salonach. Na próżno szukać wspólnych cech stylistycznych dla wszystkich domów Heringsdorfu. To właśnie różnorodność i eklektyzm stanowi o uroku tej architektury. Niektóre wille przywodzą na myśl włoskie pałace renesansowe, inne – klasycystyczne rezydencje kupieckie czy wreszcie budowle charakterystyczne dla Schwarzwaldu. Natomiast powtarzają się elementy typowe dla architektury uzdrowiskowej: portale z antycznymi kolumnami, trójkątne frontony wzorowane na greckich świątyniach, kolumny z misternymi kapitelami korynckimi, szerokie schody zewnętrzne, a także przestronne lodżie, nieregularne wykusze i ozdobne wieżyczki. Oglądam kilka efektownych przykładów nadmorskiego eklektyzmu. Weisses Schloss (Biały Zamek) to jasna rezydencja o pałacowym charakterze. Villa Achterkerke łączy elementy historyzmu z klasyczną architekturą uzdrowiskową. Zaś Villa Bleichröder to już esencja luksusu i wspomnienie po milionerach, którzy tu gościli. Niegdyś należała do bajecznie bogatego bankiera Gersona von Bleichrödera. Poza rezydencjami wypoczynkowymi najważniejszą atrakcją kurortu jest Seebrücke Heringsdorf, najdłuższe w Niemczech molo. Mierzy ponad 500 m długości i jest nie tylko pięknym deptakiem. Mieści też galerię handlowo-gastronomiczną; są tu sklepy, restauracje oraz przystań statków wycieczkowych. Promenada i park zdrojowy Zanim promenadą Europa dotrę do granicy i Świnoujścia, odwiedzam jeszcze Ahlbeck, uznawany za najbardziej klasyczny i „pocztówkowy” z trzech Cesarskich Kurortów. Również jego symbolem jest molo (Seebrücke Ahlbeck) z 1898 r. – jedno z najstarszych i najlepiej zachowanych nad całym Bałtykiem. Drewniana konstrukcja z budynkiem restauracyjnym na końcu często pojawia się w filmach i materiałach promocyjnych regionu. Z krańca mola doskonale widać linię brzegową i zabytkową zabudowę kurortu. A jest co oglądać! Wille z wieżyczkami, balkonami, ornamentami i jasnymi fasadami tworzą spójną, elegancką przestrzeń. Wiele z nich przekształcono w butikowe hotele, pensjonaty i apartamenty do wynajęcia. Wszystko opasane szeroką, piaszczystą plażą z charakterystycznymi koszami plażowymi (strandkörbe), w których przed wiatrem chronią się turyści. Nieco dalej – rząd kameralnych kawiarni, cukierni, barów i restauracji, zejścia na plażę i punkty widokowe. Ahlbeck to ciche, spokojne miejsce. Ale w sezonie przy promenadzie gwar potrafi znacząco wzrosnąć. Wtedy warto ruszyć do Parku Zdrojowego (Kurpark Ahlbeck). To zielona oaza spokoju tuż przy centrum. Alejki obsadzone starodrzewem dają wytchnienie od wakacyjnych atrakcji. Zamek na jeziorze Wypożyczonym samochodem jadę do oddalonego trochę od morza Schwerinu. Największym magnesem tego miasta jest położony malowniczo na wyspie pośrodku jeziora Schweriner See warowny zamek nazywany Neuschwansteinem Północy. Bez wątpienia zasługuje na swoje miano. Wprawdzie pierwsze wzmianki o nim pochodzą z XIII w., a potem był rozbudowywany w stylu renesansowym i barokowym, największą przemianę przeszedł jednak w XIX w. Architekci Georg Adolf Demmler i Johann Albrecht stworzyli tu cudo romantyzmu. Ich inspiracją były francuskie zamki renesansowe nad Loarą i historyzm łączący elementy baroku, klasycyzmu i renesansu. Powstały wieże i wieżyczki (ponoć jest ich aż 300), kopuły, tarasy i bogato zdobione fasady. W tym czasie Schweriner Schloss był już rezydencją wielkich książąt Meklemburgii, a więc centrum dworskiego i politycznego życia regionu. Dziś w zamku mieści się landtag (parlament) kraju związkowego oraz muzeum. Jednym z mostów wchodzę do wnętrza. Wielkie wrażenie robią reprezentacyjne sale, w tym ogromna sala tronowa z marmurowymi kolumnami, bogatą dekoracją ścian i historycznymi meblami. Z podobnym rozmachem zaprojektowana jest sala balowa. W jasnej przestrzeni zachwycają lustra i subtelne złocenia. W przeszłości odbywały się tu bale i koncerty. Równie spektakularne są otaczające twierdzę ogrody i park krajobrazowy. Fontanny, rzeźby i osie widokowe tworzą idealne tło dla budowli. To miejsce, w którym historia, architektura i natura tworzą wyjątkowo harmonijną całość. Niklot i Lew Następnego dnia ze schwerińskiego Rynku ruszam na spacer po mieście w towarzystwie Jürgena Hingsta, lokalnego przewodnika i pasjonata regionu. – Jak może słyszałeś, do XII w. żyli tutaj Słowianie, plemię Obodrzyców. Mimo germańskich najazdów długo się przed nimi bronili. Do legendy przeszedł zwłaszcza ostatni z obodrzyckich władców, Niklot, który zginął w 1160 r. podczas walk z wojskami Henryka Lwa – opowiada. Potomkowie Niklota dogadali się z najeźdźcami. Przyjęli chrześcijaństwo i utworzyli dynastię książąt Meklemburgii, która rządziła regionem przez kolejne stulecia. Dziś pamiątką o bohaterskim władcy jest monumentalna statua na schwerińskim zamku. Niklot przedstawiony jest tu jako wódz na koniu – z tarczą i włócznią. Z kolei na miejskim Rynku możemy podziwiać pomnik lwa, symboliczny hołd dla zwycięzcy historycznej potyczki, księcia Saksonii i Bawarii – Henryka Lwa. To on uznawany jest za założyciela miasta Schwerin. 7-metrowy słup pokryty reliefami odsłonięto w 1995 r. z okazji 800-lecia śmierci władcy. Jego autor, niemiecki rzeźbiarz Peter Lenk, słynie z dzieł ironicznych, zabawnych, niesztampowych. Nie inaczej jest tutaj. Gdy lepiej przyjrzeć się płaskorzeźbom, można dostrzec prawdziwe perełki. Poza scenami przedstawiającymi założenie miasta i krwawą bitwę, zobaczymy np. „paradę pośladków”, satyryczne nawiązanie do średniowiecznej manifestacji mieszkańców osady Bardowick, którzy pokazali księciu nagie pośladki w geście protestu przeciwko jego polityce handlowej. Niemal dosłownie dwa kroki dalej mamy kolejny z cudów Schwerinu – katedrę pw. Najświętszej Maryi Panny i św. Jana Ewangelisty, która zachwyca wspaniałą średniowieczną przestrzenią, wysokimi sklepieniami i cennymi elementami, z historyczną chrzcielnicą na czele. Kościół powstawał od 1172 r., a od 1248 był siedzibą biskupstwa. W czasach krucjat przechowywano tu relikwie krwi Pańskiej. W XIX w. dobudowano strzelistą neogotycką wieżę o wysokości 117,50 m. I to na nią wąskimi i krętymi schodami wdrapujemy się z Jürgenem. Panorama miasta i jego siedmiu jezior jest warta tego wysiłku. Spoglądam stąd na rynek otoczony zabytkowymi kamienicami. Tego wieczora setki ludzi w każdym wieku przyjdą tu na koncert punkowy. Mimo chłodu będzie tłoczno i gwarno do późna. Meklemburgia – informacje praktyczne Dojazd Do Heringsdorfu i okolic pociągiem – np. pendolino do Świnoujścia, potem promem i taksówką lub wynajętym autem. Do Schwerinu np. z lotniska w Hamburgu samochodem lub pociągiem (2 godz., 100–180 zł). Do Hamburga z Warszawy lot już za 360 zł w obie strony liniami LOT. Transport Po bałtyckim wybrzeżu najlepiej podróżować autem. Wypożyczalnia SIXT: Ahlbecker Chaussee w Heringsdorfie. Od 330 zł za dzień. Nocleg Seetelhotel Kaiserstrand Beachhotel, Strandpromenade 21, Heringsdorf. Znakomity hotel przy samej plaży w Bansinie. Od 480 zł za 2 os. Weinhaus Uhle, Schusterstraße 13-15, Schwerin – zabytkowy hotel od 400 zł za pokój. Jedzenie Weisses Schloss – restauracja z 1825 r. w Heringsdorfie. Café Asgard, Strandpromenade 15, Bansin – na kawę nad samym morzem. Wasserschloss Mellenthin, Schlossallee 5, Mellenthin – restauracja w dawnym pałacu i na jego patiu. Weinbistro George, Schusterstraße 13-15, Schwerin. Café Prag, Schloßstraße 17, Schwerin – kawiarnia i cukiernia z historią sięgającą 1755 r. Müllers, Puschkinstraße 55, Schwerin – bar ze świetną kuchnią nastawiony na wegan i wegetarian. Weinhaus Wöhler, Puschkinstraße 26, Schwerin – tradycyjna, ciężka kuchnia w najlepszym wydaniu. Atrakcje 1,5-godzinny rejs statkiem po jeziorach Schwerinu za 23 euro (dzieci 6–14 lat: 11 euro, do 6 lat: gratis) organizuje Weisse Flotte Schwerin (Werderstraße 140). Źródło: National Geographic Traveler
Tropikalna „wyspa” niedaleko Polski. Przez cały rok panuje tu 26 stopni
We wschodniej części Niemiec znajduje się niezwykła tropikalna wyspa. Berlin jest oddalony od tego miejsca o zaledwie kilkadziesiąt kilometrów. Mowa o Tropical Islands – unikatowym parku wodnym, oferującym rozrywkę dla całej rodziny. Jakie atrakcje skrywa to niezwykłe miejsce? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Tropiki w pobliżu niemieckiej stolicy Od wojskowego lotniska do egzotycznego parku rozrywki Architektura tropików Bioróżnorodność pod kopułą Strefa wodna Strefa wellness Wysoki, stabilny komfort termiczny, ciepły piasek pod stopami, zwierzęta, których w tej części Europy nie sposób spotkać w naturalnym środowisku i setki gatunków roślin, tworzących stabilny ekosystem, a to wszystko ukryte w ogromnej hali. Co prawda podberlińskie Tropical Islands oferuje zaledwie iluzję wakacyjnego wyjazdu, jednak panujący tam klimat (dosłownie i w przenośni) może skutecznie ugasić tęsknotę za odległymi egzotycznymi destynacjami. Tropiki w pobliżu niemieckiej stolicy Ten niezwykły tropikalny park rozrywki znajduje się we wsi Krausnick, położonej w kraju związkowym Brandenburgia, w powiecie Dahme-Spreewald. Od centrum Berlina jest oddalone o zaledwie 70 km, a od przejścia granicznego w Gubinie – o około 90 km. Miejscowość rozciąga się na pograniczu nizinnego, podmokłego regionu Spreewaldu i zalesionego płaskowyżu Dahmeland. W tamtejszym krajobrazie dominują Wzgórza Krausnickie – zwarty kompleks silnie zalesionych wzniesień morenowych. Krausnick graniczy bezpośrednio z unikatowym systemem wodnym Unterspreewald. Przepływa tamtędy rzeka Szprewa, która tworzy sieć naturalnych odnóg, meandrów oraz sztucznych kanałów. Należy jednak podkreślić, że tropikalne wyspy „nie wyrosły” wśród pięknej przyrody, a w hali ogromnego hangaru. Od wojskowego lotniska do egzotycznego parku rozrywki W 1938 roku tamtejszy teren został zaadaptowany przez niemiecką Luftwaffe na lotnisko wojskowe i szkołę pilotów Brand-Guben. Po II wojnie światowej, w maju 1945 roku, obiekt przejęła Armia Czerwona. Przez dziesięciolecia zimnej wojny Sowieci inwestowali tam potężne środki, betonując i wydłużając pasy startowe, budując kilkadziesiąt schronów lotniczych, a nawet bunkier nuklearny. Lotnisko Flugplatz Brand stało się kluczowym portem dla wizyt państwowych z ZSRR. W 1998 roku teren nabyła firma CargoLifter AG. Jej plan zakładał budowę ogromnych sterowców transportowych. Na potrzeby tego projektu wzniesiono hangar Aerium, którego budowa zakończyła się w listopadzie 2000 roku. Niestety, w wyniku problemów finansowych, w 2002 roku przedsiębiorstwo ogłosiło upadłość, a wielkie sterowce nigdy nie wzbiły się w powietrze. Wielka hala stała pusta do 2003 roku, kiedy to obiekt przejęła malezyjska korporacja Tanjong PLC. Zamiast konstruować maszyny latające, postanowiono „wyprodukować” tropiki. Tropical Islands otwarto 19 grudnia 2004 roku. 14 lat później park znalazł się w portfolio hiszpańskiej grupy kapitałowej Parques Reunidos. Architektura tropików Hangar, w którym znajduje się kompleks, jest największą na świecie halą samonośną (niewymagającą wewnętrznych filarów wspierających). Budowla mierzy 360 metrów długości, 210 metrów szerokości i osiąga wysokość 107 metrów. Powierzchnia podłogi wynosi 66 tys. metrów kwadratowych, co odpowiada obszarowi ośmiu pełnowymiarowych boisk piłkarskich. Dla lepszego zobrazowania skali, wystarczy wyobrazić sobie, że w hangarze zmieści się nowojorska Statua Wolności (z cokołem), a Wieża Eiffla mogłaby swobodnie leżeć na boku. Dzięki zaawansowanemu systemowi kontroli klimatu, wewnątrz ogromnego hangaru utrzymywana jest stała temperatura na poziomie 26 stopni Celsjusza, przy wilgotności rzędu 40–64%. Z inżynierskiego punktu widzenia jest to parametr idealny, pozwalający na wegetację egzotycznej flory, a jednocześnie zapewniający komfort tysiącom ludzi spacerujących wyłącznie w strojach kąpielowych. Aby goście nie odczuwali chłodu bijącego od ogromnej betonowej płyty lotniskowej, podłoże zostało wyposażone w system ogrzewania podłogowego. To pozwala na całodzienne chodzenie boso po alejkach, plażach i restauracjach. Kluczowym zabiegiem, który ożywił wnętrze i tchnął w nie naturalne światło, była wymiana potężnej połaci dachu na południowej stronie. Wstawiono tam 20 tys. metrów kwadratowych specjalistycznej przezroczystej folii, przepuszczającej promieniowanie UV. Bioróżnorodność pod kopułą Tym, co najbardziej odróżnia Tropical Islands od zwykłych aquaparków, jest jego botaniczne serce. W centrum hali zlokalizowano jeden z największych na świecie sztucznych lasów deszczowych (strefa Las Tropikalny), zajmujący powierzchnię 10 tys. metrów kwadratowych. W tym miejscu należy podkreślić, że to coś więcej niż tylko donice z fikusem. Mówimy tu o prawdziwym, wysoce zintegrowanym ekosystemie, który wymaga precyzyjnego zarządzania. Znajduje się tam około 50 tys. roślin reprezentujących 600 gatunków. W Lesie Tropikalnym można znaleźć między innymi rzadkie palmy, drzewa papai i bogactwo poszycia. Aby utrzymać przy życiu tak ogromną biomasę w sztucznych warunkach, sprowadzono aż 30 tys. metrów sześciennych starannie skomponowanej gleby. Została ona wymieszana z odpowiednimi nawozami oraz specjalnymi dodatkami, aby sprostać wymaganiom roślin z najróżniejszych zakątków świata. W zielonej gęstwinie wije się ścieżka spacerowa o długości około 1 km. Podążając tym szlakiem, mija się punkty widokowe, drewniane mostki, szumiące wodospady i realistycznie odwzorowane bagna namorzynowe. Oprócz roślinności las skrywa też faunę. Za rozkład biomasy odpowiadają tysiące owadów, w tym karaczan surinamski. Ich populację kontrolują gekony, bażanty złociste i przepiórki chińskie. W wodach pływają żółwie i ryby. Największą atrakcją tego miejsca jest stado flamingów karaibskich, które są jednymi z największych przedstawicieli swojej rodziny. Strefa wodna Żaden aquapark nie może istnieć bez wody. Flagowym zbiornikiem kompleksu jest Morze Południowe, którego lustro ma powierzchnię 3 tys. metrów kwadratowych. Głębokość basenu to bezpieczne 1,35 metra. Wzdłuż „morza” rozciąga się piaszczysta plaża, na skraju której znajduje się Tropikalna Wioska, którą tworzą precyzyjne kopie zabudowań z Tajlandii, Borneo, Samoa i Bali (w wielu przypadkach są to oryginalne budynki). Kolejne ciekawe miejsce to Laguna. Strefa ta zajmuje powierzchnię około 1200 metrów kwadratowych. Otaczają ją skały i bujna roślinność, a woda osiąga temperaturę na poziomie 31 stopni Celsjusza. Należy wspomnieć, że atrakcje Tropikalnych Wysp nie ograniczają się wyłącznie do przestrzeni hangarowej. Na zewnątrz stworzono czynną przez cały rok, potężną strefę zwaną Amazonią. Obszar ten zajmuje aż 35 tys. metrów kwadratowych terenu. Łączna powierzchnia samych basenów „pod chmurką” to 1350 metrów kwadratowych, przy zoptymalizowanej głębokości 1,30 metra. Amazonia to strefa kontrastów. Goście wypływają na zewnątrz, gdzie może leżeć śnieg, ale sami zanurzeni są w wodzie, która utrzymuje stałą temperaturę 31 stopni Celsjusza. Największą atrakcją strefy zewnętrznej jest Whitewater River. Mierząca ok. 250 metrów rzeka oferuje spadek poziomu dochodzący do 3,5 metra. Ekstremalna rozrywka W parku wodnym nie może zabraknąć zjeżdżalni. W Tropical Islands, te najmniejsze przeznaczono dla dzieci, ale największa zapewnia tak duże emocje, że skorzystają z niej wyłącznie poszukiwacze mocnych wrażeń. Wieża w formie kolorowego totemu wznosi się na 27 metrów. Śmiałkowie wpadają do zamkniętej tuby o długości 76 metrów i w ułamkach sekund nabierają nieprawdopodobnej prędkości. Pomiary wykazały, że można tam rozpędzić się nawet do 72 km/godz. Strefa wellness Zajmujący 10 tys. metrów kwadratowych kompleks Sauna i Spa to oaza absolutnego spokoju. Znajduje się tam 7 stref, inspirowanych architekturą Kambodży, Malezji i Australii. Są to: Vishnu Stone Sauna – umieszczona w replice świątyni Angkor Wat z Kambodży; Salasaca Wood Sauna – zawieszona na palach, na wysokości 5 metrów; Palaneri Mud Hut – inspirowana kulturą rdzennych mieszkańców Australii; Gunung Mulu Salt Cave – inspirowana największym podziemnym systemem jaskiń w Malezji; Campur Campur – ukryta w kanionie Alcantara; Gemstone Steam Bath – to strefa niskiej temperatury i ekstremalnie wysokiej wilgotności; Inipi Herbal Sweat Lodge – odwzorowuje tradycyjne indiańskie szałasy. Źródło: Tropical Islands Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Mistrzowie epoki lodowcowej. W Niemczech odnaleziono unikatowe figurki ptaków
Czy pradziejowi ludzie potrafili tworzyć miniaturowe arcydzieła? Odkrycie w jaskini Hohle Fels w Niemczech udowadnia, że tak. Znalezione figurki ptaków, ważące zaledwie gram, to najmniejsze tego typu obiekty na świecie. Zabytki rzucają nowe światło na duchowość i zdolności manualne naszych przodków.
Jaskinia Hohle Fels, położona w Jurze Szwabskiej w południowo-zachodnich Niemczech, od lat dostarcza naukowcom dowodów na niezwykłą kreatywność naszych przodków. To tutaj odnaleziono jedne z najstarszych znanych przykładów sztuki figuralnej, pochodzące z okresu kultury oryniackiej, czyli czasu przybycia pierwszych ludzi współczesnych do regionu górnego Dunaju. Region ten, wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO, jest unikatowym archiwum życia sprzed 40 000 lat. Archeolodzy z Uniwersytetu w Tybindze, prowadzący tam regularne wykopaliska, ogłosili właśnie odkrycie dwóch miniaturowych figurek ptaków, które ze względu na swoją rangę zostały uznane przez nich za „znalezisko roku”. Artefakty pochodzą z bogatych warstw. Wcześniej odkryto w nich m.in. jedną z najsłynniejszych paleolitycznych Wenus, określaną mianem Wenus z Hohle Fels, czyli sugestywną figurkę ukazującą kobietę. Miniaturowe cuda z kości mamuta To, co wyróżnia nowo odkryte figurki, to ich zdumiewająco mały rozmiar. Rzeźby mają wymiary około 2 x 1 x 0,5 cm, co czyni je wielkością zbliżonymi do paznokcia kciuka! W porównaniu do innych figurek z tego okresu, które zazwyczaj mierzą od 3 do 9 cm, te są najmniejszymi znanymi nam egzemplarzami. Wykonano je z ciosów mamuta (kości słoniowej), a ich waga jest piórkowa – wynosi odpowiednio 1,3 oraz 0,7 grama. Mimo tak mikroskopijnej skali, artyści epoki lodowcowej zdołali zawrzeć w nich mnóstwo szczegółów. Ptaki uchwycone w ruchu Analiza figurek pozwala na unikatowy wgląd w to, jak pierwsi ludzie obserwowali naturę. W przeciwieństwie do wielu innych rzeźb z Jury Szwabskiej, które przedstawiają zwierzęta w pozach statycznych, ptaki z Hohle Fels zdają się być uchwycone podczas konkretnych czynności. – Rzeźbienia nie są silnie stylizowane, lecz zawierają wiele szczegółowych i unikatowych cech. W tym przypadku artysta uwiecznił szczegółowe obserwacje, które pozwalają nam zastanowić się, jaki gatunek ptaka został przedstawiony i co ten ptak mógł robić – mówi szef wykopalisk prof. Nicholas Conard. Jedna z figurek, zachowana w całości, przedstawia ptaka w pozycji spoczynkowej, prawdopodobnie wysiadującego jaja. Druga, niekompletna, posiada rozpostarte skrzydła, co sugeruje lot, lądowanie lub taniec godowy. Naukowcy przypuszczają, że modelem dla artysty mogła być pardwa, gatunek często spotykany w materiale kostnym z tej jaskini, choć figurka z rozpostartymi skrzydłami może też przedstawiać ptaka drapieżnego. Figurki odnaleziono w 2025 roku w tej samej warstwie archeologicznej, w odległości zaledwie 1,5 metra od siebie. Podobny wiek i styl wykonania sugerują, że mogły one wyjść spod ręki tego samego rzeźbiarza. Talizmany i duchowość epoki lodowcowej Odkrycie to stawia przed naukowcami nowe pytania o funkcję tych drobnych przedmiotów. Ze względu na ich rozmiar i precyzję, spekuluje się, że mogły pełnić rolę osobistych talizmanów lub symboli tożsamości konkretnych osób. Miniaturowe ptaki są obecnie prezentowane na wystawie czasowej w Muzeum Prehistorii i Epoki Lodowcowej w Blaubeuren (Badenia-Wirtembergia). Ekspozycja potrwa do 4 kwietnia 2027 roku. Dzieła sztuki sprzed tysiącleci w Polsce Taka miniaturowa sztuka jest też znana z terenów Polski, choć jest trochę młodsza. W Dzierżysławiu (Opolszczyzna) archeolodzy odkryli niezwykle mały zabytek (2 cm x 1,5 cm), na którym wyryto jedne z najmniejszych znanych postaci kobiecych z tego okresu – ryty mają poniżej 1 cm. Badacze dostrzegli tam cztery postacie kobiet, w tym jedną bardzo wyraźną, ukazaną z profilu, z zaznaczonymi piersiami, pośladkiem i sromem. Źródło: Uniwersytet w Tybindze Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Ogień na cześć „Żelaznego Kanclerza”. Tajemnicza historia dawnych niemieckich wież w obecnej Polsce
Już w XIX wieku Niemcy lubowali się w stawianiu monumentalnych pomników. Szczyt owej pomnikozy przypada na okres po zjednoczeniu kraju w 1871 roku. Wtedy w całym państwie zaczęto stawiać wieże, a na ich szczytach palić ognie. Dziś część z nich można zobaczyć w Polsce. Jaka była ich funkcja?
Koncepcja była prosta – kilka razy w roku przez ziemie cesarstwa miały przebiegać łańcuchy świateł (oczywiście w specjalnie wyznaczone dni). Wedle zamierzeń pomysłodawców łuna rozświetlałaby na przykład noc przesilenia letniego lub urodziny… Bismarcka. Wieże budowano bowiem po to, aby upamiętnić Żelaznego Kanclerza. Wszystko zaczęło się wraz z jego śmiercią w 1898 roku. Chociaż cesarz Wilhelm II odsunął wcześniej zasłużonego dla Niemiec polityka na boczny tor, Otto von Bismarck wciąż cieszył się dużym szacunkiem, szczególnie w środowiskach studenckich. Jak uczcić Żelaznego Kanclerza? To właśnie żacy postanowili uczcić wielkiego kanclerza godnie i z pompą. Przedstawiciele różnych szkół wspólnie radzili, radzili i uradzili, że najlepszym na to sposobem będzie wybudowanie wież, które pozwolą na rozpalanie ognia. Ogłoszono konkurs architektoniczny, który wygrał Wilhelm Kreis z projektem o iście wagnerowskiej nazwie Zmierzch bogów (Götterdämmerung). Architekt zaprojektował wieżę przypominającą wielki znicz. Platforma, na szczycie której znajdowała się misa paleniskowa, wznosiła się na kamiennej konstrukcji, podtrzymywanej przez cztery kolumny. Ślęża z „ognistą” wieżą Okazało się, że zdecydowana większość wież powstała według innych projektów. W Polsce jedyna zachowana Wieża Bismarcka typu Zmierzch bogów znajduje się na Wieżycy (Masyw Ślęży). Żeby się do niej dostać, trzeba przejść malowniczą ścieżką, by na jej końcu znaleźć 15-metrową wieżę z granitu. Dziś jest już trochę zapomniana i przykurzona, ukryta w lesie. Pamiętajmy jednak, że pierwotnie w tamtym miejscu rosło mniej drzew, ogień palony w misie na szczycie był zatem widoczny z daleka (pierwszy raz zapalony w czasie ceremonii otwarcia obiektu w 1907 roku). Wieża Bismarcka bywa okresowo otwarta, warto więc zawczasu dowiedzieć się, czy się Wam poszczęści i zwiedzicie jej wnętrze. Na szczycie na turystów czeka ponoć piękny widok na okolicę, czego niestety nie potwierdzimy, bo byliśmy tam podczas porannej mgły. Ile zachowało się w Polsce Wież Bismarcka? Konstrukcja na Wieżycy jako jedna z nielicznych w naszym kraju przetrwała nie tylko wojnę, ale i PRL. Zgodnie z informacjami portalu Bismarcktürme, który kataloguje wieże na świecie, na terenach dzisiejszej Polski pierwotnie znajdowało się aż czterdzieści takich obiektów. Do naszych czasów przetrwało siedemnaście z nich. Niektóre padły ofiarą wycofującego się Wehrmachtu, inne zostały zniszczone przez wojska sowieckie lub na polecenie komunistycznych władz Polski. Kilka zostało wysadzonych jeszcze przed II wojną światową (na ziemiach, które po traktacie wersalskim znalazły się w odrodzonej Polsce). Taki los spotkał na przykład wieżę w Bydgoszczy. Szczecińska wieża, czyli Wieża Gocławska Wiele Wież Bismarcka pełniło, a niektóre do dziś pełnią funkcje widokowe oraz obserwacyjne. Taką konstrukcją, w zamyśle budowaną między innymi jako punkt widokowy, jest wieża w Szczecinie. To zresztą jedna z bardziej okazałych Wież Bismarcka na świecie, a już na pewno najdroższa. Zaprojektował ją ten sam Wilhelm Kreis, który wygrał konkurs na pierwszy pomnik, lecz tym razem koncepcja architekta była inna. Zainspirował się Mauzoleum Teodoryka w Rawennie, ale postanowił rozwinąć swój projekt w stronę silniejszego monumentalizmu (dlatego też budowa zajęła aż osiem lat). Wieżę oddano do użytku w 1921 roku, więc już kilka lat po upadku Cesarstwa Niemieckiego. Nawiązanie do grobowca Teodoryka nie było przypadkowe. Teodoryk Wielki był królem Ostrogotów i władcą Italii niedługo po tym, jak Cesarstwo Rzymskie dokonało żywota. Należał – obok Arminiusza czy Widukinda – do panteonu germańskich wodzów szczególnie lubianych w Niemczech. Owi bohaterowie mieli przypominać od Mozy po Niemen, że Niemcy sroce spod ogona nie wypadli i już od starożytności rywalizują o władztwo z Francuzami oraz Włochami. Wieża nie do końca germańska Obiekt robi wrażenie, bo niczym strażnica wyłania się z lasu w dzielnicy Gocław (stąd inna nazwa budowli – Wieża Gocławska). Jej germańskość przełamuje klasycystyczny portyk z dwiema kolumnami, z kolei panoplium w postaci tarczy ze skrzyżowanymi włóczniami nadaje budowli militarnego sznytu – w końcu upamiętnia Bismarcka, który doprowadził Prusy do zwycięstwa nad Francją w 1871 roku. W samym sercu tarczy znajduje się herb Bismarcków, czyli koniczyna na trzech liściach dębu. Przed wojną konstrukcję zdobiły też orły ustawione na każdej z dziesięciu przypór – co zresztą korespondowało z nazwą projektu architektonicznego, Adlerhorst II (Gniazdo Orła II). Najważniejszy punkt budowli stanowiło popiersie Bismarcka, które znajdowało się we wnętrzu. Nad nim widniał napis: Idziemy żelaznym krokiem, miażdżymy to, co stoi na przeszkodzie odnowieniu narodu niemieckiego i jego świetności i potędze. Miejsce cieszyło się dużą popularnością wśród Szczecinian (oczywiście mamy na myśli dawnych, niemieckojęzycznych mieszkańców). Rzekomo na uroczystość otwarcia wieży przybyło pół miasta, a w kolejnych latach mieszkańcy korzystali z niej, aby podziwiać z góry okolicę, a przy okazji spacerować po okolicznych lasach oraz spędzać czas w kawiarniach. Dziś budynek znajduje się w rękach prywatnych, a właściciel sukcesywnie przeprowadza remont. Wieża miała już okazję stać się areną różnych wydarzeń kulturalnych, być może w przyszłości będzie jak dawniej cieszyć się popularnością. Jak już wspomniano, w Polsce zachowało się kilkanaście Wież Bismarcka (między innymi w Mrągowie, Ostródzie, Szczecinku, Świebodzinie, Żaganiu), jednak ich losy potoczyły się różnie. Niektóre z nich stanowią lokalną atrakcję turystyczną, a inne – zamknięte na cztery spusty – można oglądać jedynie z zewnątrz. Taki przykład zostawiliśmy na koniec. Od upamiętnienia po telefonię komórkową Projektanci wież pewnie nie brali pod uwagę, że wysokie konstrukcje położone na szczytach wzgórz świetnie sprawdzą się w roli platformy pod wszelkiego rodzaju nadajniki i anteny. Taką funkcję pełni obiekt w Okonku (powiat złotowski, województwo wielkopolskie). Współcześnie określa się go mianem Wieży Tecława od nazwy wzgórza, na której stoi. Według legendy Tecław był miejscowym rozbójnikiem, którego w XVI wieku powiesili okoliczni mieszkańcy za jego niecne uczynki. Stąd Tecławska Góra. Wieża na wzniesieniu powstała jednak znacznie później, bo dopiero w 1908 roku jako pomnik dla Żelaznego Kanclerza. Dziś można ją oglądać tylko z zewnątrz, ale pojawiają się pomysły zaadaptowania jej, aby pełniła funkcję atrakcji turystycznej. Trzymamy kciuki, bo zabytków w Polsce nigdy zbyt wiele. Nawet takich o kontrowersyjnej przeszłości. To jest fragment książki „Cuda niewidy. Alternatywne wędrówki po Polsce” autorstwa Aleksandry i Grzegora Koper, która ukazała się nakładem Wydawnictwa Znak. Tytuł, śródtytuły i skróty pochodzą od redakcji.
Skarb rzymskich denarów w Niemczech. Na ich powierzchni wyryto tajemnicze znaki
Tajemnicze ząbkowane brzegi i ręcznie wydrapane znaki – tak wygląda wyjątkowy skarb monet odkryty na terenach barbarzyńskich blisko dwa tysiące lat temu. Denary pochodzą z republikańskiego Rzymu. Co oznaczają zagadkowe modyfikacje na srebrnym bilonie?
W starożytności tereny położone na północ od Dunaju i na wschód od Renu stanowiły dla Rzymian zagadkowe Barbaricum, gdzie mieszkali między innymi Germanie czy Słowianie. Wiadomo było, że Imperium utrzymywało kontakty z tamtejszymi ludami, ale każde kolejne znaleziska rzymskich pieniędzy na tych obszarach wciąż budzą dreszcz emocji u badaczy. Tak też było i w tym przypadku. Srebrne monety z czasów Republiki Rzymskiej są w środkowych Niemczech wielką rzadkością i zazwyczaj występują jedynie jako pojedyncze, rozproszone egzemplarze. Teraz udało się odkryć skarb w postaci pięciu srebrnych monet, które właściciel zapewne zakopał w sakiewce. Być może dzięki temu znalezisku uda się odpowiedzieć na pytanie, dlaczego rzymskie srebro docierało tak głęboko na północ w czasach, gdy Rzym dopiero budował swoją potęgę. Sensacyjne odkrycie w Halle-Nietleben W 2025 roku Dirk Braungardt, społeczny opiekun zabytków, dokonał odkrycia, które zelektryzowało archeologów. Na niewielkim obszarze w Halle-Nietleben w Niemczech odnalazł on pięć srebrnych denarów, które ewidentnie stanowiły jeden zamknięty depozyt. To pierwszy taki przypadek, gdzie możemy z całą pewnością mówić o celowo ukrytym lub zgubionym skarbie denarów republikańskich w tej części Niemiec. Skład skarbu. Pieniądze, które widziały kawał historii Teraz na stronie Państwowego Urzędu Ochrony Zabytków i Archeologii Saksonii-Anhalt opublikowano analizę numizmatyczną. Wykazała, że monety te mają za sobą długą drogę. Najstarszy denar pochodzi z 148 roku p.n.e., a pozostałe cztery wybito w krótkim odstępie czasu między 82 a 79 rokiem p.n.e. Oznacza to, że monety pochodzą z czasów późnej republiki i noszą wyraźne ślady wieloletniego użytkowania. Zanim trafiły w ręce germańskiego właściciela, musiały krążyć w rzymskim obiegu pieniężnym przez wiele dziesięcioleci. Fakt, że tak stare monety tworzyły jeden zestaw, jest typowy dla ówczesnego rzymskiego rynku, gdzie republikańskie srebro pozostawało ważne nawet do końca I wieku n.e. Zagadkowe znaki i ząbkowane brzegi Najbardziej intrygującym elementem znaleziska są zagadkowe znaki widoczne na powierzchni srebra. Trzy z monet to tzw. serrati – posiadają one specyficznie ząbkowane brzegi. Prawdziwa tajemnica kryje się jednak w ręcznie wydrapanych znakach odkrytych na dwóch ząbkowanych denarach. Czy były to oznaczenia własności, dowody na testowanie czystości kruszcu, czy może symbole o głębszym znaczeniu dla ich antycznego posiadacza, a może po prostu dekoracja? Nie jest to jasne. Co ciekawe rzymski historyk Tacyt twierdził, że Germanie darzyli srebrne monety szczególną estymą. Jednak współczesne badania pokazują, iż może nie jest to do końca prawda. Kiedy i dlaczego ukryto skarb? Klucz do rozwiązania zagadki datowania momentu złożenia skarbu leży w tym, czego w skarbie... nie ma. W zespole z Halle całkowicie brakuje monet z okresu cesarstwa. Pozwala to badaczom wysunąć fascynującą hipotezę: skarb musiał zostać zdeponowany około przełomu er. Gdyby monety trafiły do ziemi później, prawie na pewno towarzyszyłyby im nowsze emisje cesarskie. Ten moment w historii to czas intensywnych i często krwawych kontaktów – okres wielkich wypraw rzymskich wodzów, takich jak Druzus czy Tyberiusz, których ślady w postaci marszrut odkrywane są w regionie co około 20 kilometrów. Wartość kruszcu większa niż pieniądz W miejscu znalezienia skarbu nie istniała wówczas gospodarka pieniężna w rzymskim stylu. Denary nie służyły do codziennych zakupów, lecz były postrzegane jako obiekty o ogromnym znaczeniu społecznym i materialnym. Mogły trafić do Halle jako dary dyplomatyczne dla lokalnych wodzów, zapłata za lojalność lub jako łupy z wojennych wypraw. Niezależnie od tego, czy sakiewkę zgubiono w pośpiechu, czy ukryto w obliczu zagrożenia, te pięć monet z tajemniczymi znakami stanowi dziś bezcenny dowód na to, że wpływy Rzymu sięgały daleko poza jego granice. Ich ślady są znajdowane nawet na terenie dzisiejszej Polski. W 2018 roku archeolodzy ogłosili znalezisko z woj. kujawsko-pomorskiego w postaci fragmentów oporządzenia jeździeckiego i stroju legionistów sprzed 2 tysięcy lat. Źródło: Państwowy Urząd Ochrony Zabytków i Archeologii Saksonii-Anhalt Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
15 domów w cenie mieszkania? W Niemczech wystawiono na sprzedaż całą wieś
Takie oferty pojawiają się niezwykle rzadko, zwłaszcza w Europie. W niemieckiej Turyngii wystawiono właśnie na sprzedaż niewielką wieś z 15 domami za kwotę porównywalną z ceną mieszkania w dużym mieście. Jest jednak pewien haczyk.
390 tys. euro to w wielu niemieckich miastach kwota, za którą można kupić co najwyżej mieszkanie lub niewielki dom. Tymczasem w Kamsdorf, w powiecie Saalfeld-Rudolstadt w Turyngii, za tę samą cenę nowy właściciel może przejąć całą osadę z 15 budynkami mieszkalnymi, budynkiem głównym oraz działką o powierzchni 24 tys. metrów kwadratowych. Choć oferta brzmi jak okazja, wiąże się z nią szereg wyzwań, które mogą skutecznie ostudzić zapał potencjalnych kupców. Historia niezwykłej wioski w Turyngii. Od internatu po ośrodek wypoczynkowy Choć dziś kompleks w Kamsdorf przyciąga uwagę przede wszystkim nietypowym ogłoszeniem sprzedaży, jego historia sięga czasów Niemieckiej Republiki Demokratycznej. W latach 1954–1990 działał tu najpierw internat dla uczniów związanych z hutą Maxhütte, a później ośrodek wypoczynkowo-rekreacyjny dla dzieci i młodzieży. Takie obiekty były charakterystycznym elementem krajobrazu NRD – państwowe zakłady pracy często budowały własne domy wczasowe i kolonie dla pracowników oraz ich rodzin. Po zjednoczeniu Niemiec dawny ośrodek opustoszał i przez blisko dekadę nie był użytkowany. Dopiero około 2000 roku część budynków ponownie zaczęła pełnić funkcję mieszkalną. Jak podkreśla obecny właściciel Franz Eberitsch, niektórzy mieszkańcy byli oficjalnie zameldowani pod tym adresem, a nawet otrzymywali świadczenia mieszkaniowe, co utwierdziło go w przekonaniu, że dalsze wykorzystanie terenu nie będzie budziło zastrzeżeń prawnych. Kilkanaście lat później postanowił tchnąć w to miejsce nowe życie. Jednak szybko okazało się, że największą przeszkodą nie będzie stan budynków, lecz obowiązujące przepisy planistyczne. Dlaczego cała wieś kosztuje tak niewiele? Problemem są przepisy budowlane Niska cena nie wynika z położenia ani braku infrastruktury, lecz z nieuregulowanej sytuacji prawnej. Franz Eberitsch kupił dawną osadę w 2014 roku po powrocie z Nowej Zelandii. Jak wyjaśnił w rozmowie z Euronews, jego celem było „stworzenie miejsca, w którym ludzie mogliby żyć blisko natury, budować relacje i wspólnie tworzyć nową społeczność”. Plany pokrzyżowały jednak przepisy niemieckiego prawa budowlanego. Choć kompleks znajduje się zaledwie około 200 metrów od granicy Kamsdorfu, formalnie leży na tzw. obszarze zewnętrznym (Außenbereich), gdzie obowiązują znacznie bardziej rygorystyczne zasady zabudowy. Dodatkowym problemem okazała się blisko dziesięcioletnia przerwa w użytkowaniu obiektu po zjednoczeniu Niemiec. W efekcie, jak tłumaczy właściciel, urzędnicy uznali, że wcześniejsze uprawnienia wygasły. – Poinformowano nas, że wcześniejsze zameldowania nie wpłynęły na status planistyczny terenu, a możliwość korzystania z dotychczasowych uprawnień wygasła z powodu wieloletniej przerwy w użytkowaniu – powiedział Eberitsch. Oznacza to, że przyszły inwestor nie może po prostu wyremontować budynków i przeznaczyć ich na cele mieszkaniowe bez wcześniejszego rozwiązania kwestii formalnych. Warto dodać, że kompleks położony jest na działce o powierzchni około 24 tys. metrów kwadratowych, otoczonej lasami i łąkami. Zaledwie kilkaset metrów dalej znajduje się zbiornik Hohenwarte – jedno z największych sztucznych jezior w Turyngii, popularne wśród miłośników żeglarstwa, kajakarstwa i wypoczynku na łonie natury. To właśnie malownicze położenie właściciel uważa za jeden z największych atutów nieruchomości. Właściciel widzi tu ośrodek zdrowia. Liczy nawet na wsparcie Elona Muska Mimo wieloletnich trudności Eberitsch wciąż uważa, że dawna osada ma ogromny potencjał. Wyobraża sobie powstanie kompleksu łączącego zakwaterowanie z działalnością terapeutyczną i rekreacyjną – miejscem dla fizjoterapeutów, osteopatów, naturopatów czy instruktorów jogi, z centralnym budynkiem przeznaczonym na wspólne posiłki i seminaria. W jego ocenie problem wykracza jednak daleko poza los jednej nieruchomości. Zwraca uwagę, że w kraju zmagającym się z niedoborem mieszkań i rosnącą potrzebą zrównoważonego wykorzystania istniejących budynków procedury administracyjne wciąż skutecznie utrudniają podobne inicjatywy. – To niewielka osada z istniejącymi budynkami i gotową infrastrukturą. Uważam, że przy jasnych przepisach przywrócenie takich obiektów do użytkowania powinno być łatwiejsze – podkreśla. Sam przyznaje jednak, że nie dysponuje kapitałem potrzebnym do realizacji projektu. Dlatego pół żartem, pół serio zwrócił się nawet do Elona Muska z propozycją wsparcia inwestycji, oferując mu w zamian odpoczynek na swojej farmie alpak, gdyby „kiedykolwiek potrzebował chwili wytchnienia i odpoczynku od codziennego zgiełku”. Źródła: Euronews, Business Insider, blue News, Kleinanzeigen, Classifieds.de Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
5 najpiękniejszych plaż blisko Polski. Turkusowa woda jest bliżej, niż myślisz
Majestatyczne, urokliwe i co ważne – w zasięgu podróży samochodem. Oto zestawienie pięciu zagranicznych plaż położonych stosunkowo blisko Polski, które potrafią zachwycić. To idealne kierunki dla tych, którzy szukają pięknych widoków krok dalej.
Chociaż polskie wybrzeże za każdym razem zachwyca tak samo, warto czasem pójść krok dalej i zajrzeć do naszych najbliższych sąsiadów, a także do nieco dalszych krajów, aby zobaczyć jedne z najpiękniejszych europejskich krajobrazów. Każde z tych miejsc jest inne i każde na swój sposób wyjątkowe. Oto pięć najpiękniejszych plaż poza granicami Polski, do których można dotrzeć samochodem. Centralna plaża w Juodkrantė (Litwa) Po drugiej stronie naszej granicy znajduje się niepozorny skarb. Centralna plaża w Juodkrantė leży niedaleko Neryngi, w okręgu kłajpedzkim, na Mierzei Kurońskiej. Jej położenie jest nietuzinkowe, ponieważ znajduje się między dwoma rozległymi akwenami – Morzem Bałtyckim i Zalewem Kurońskim. Już sam ten widok sprawia, że naprawdę warto odwiedzić to miejsce. Dlaczego jednak właśnie tę plażę, skoro po drodze można znaleźć wiele innych? Centralna plaża w Juodkrantė otrzymała certyfikat Blue Flag, czyli prestiżowe międzynarodowe wyróżnienie przyznawane kąpieliskom i marinom spełniającym wysokie standardy jakości wody, bezpieczeństwa oraz edukacji ekologicznej. To wyróżnienie, świadczy o wysokiej jakości tego miejsca, a przy tym jest naprawdę piękne. Liepājas pludmale (Łotwa) To druga propozycja plaży nad Bałtykiem, tym razem na wybrzeżu Łotwy. Jej atrakcyjność doceniali już w XIX wieku europejscy arystokraci, a niektóre źródła wspominają, że w tych okolicach odpoczywała również rodzina rosyjskiego cara. Nic dziwnego. Plaża w Lipawie jest rozległa – przy dobrej pogodzie ma od 50 do nawet 80 metrów szerokości i około 8 kilometrów długości. Pokrywa ją wyjątkowo drobny, jasny piasek. Potwierdzeniem jej jakości jest również certyfikat Blue Flag, którym wyróżniono oficjalne dwa kąpieliska w tym rejonie. Ponadto ta szeroka, piaszczysta plaża jest idealnym miejscem zarówno do uprawiania sportów wodnych, jak i do poszukiwania po burzliwej pogodzie bursztynów. St. Peter-Ording Strand (Niemcy) To plaża znajdująca się na wybrzeżu naszego zachodniego sąsiada, tym razem jednak nad Morzem Północnym. To kierunek dla tych, którzy są gotowi oddalić się od linii brzegowej Bałtyku, by zobaczyć zupełnie inny krajobraz. St. Peter-Ording Strand zachwyca około 12-kilometrową, piaszczystą plażą, szerokimi wydmami, lasami sosnowymi i charakterystycznymi domami na palach. Woda w tym rejonie bywa stosunkowo płytka, dlatego można pozwolić sobie na długie spacery brzegiem morza. To miejsce pełne równowagi, w którym każdy znajdzie coś dla siebie – zarówno rodziny z dziećmi, jak i osoby szukające ciszy, przestrzeni oraz oddechu. A trzeba zaznaczyć, że to miejsce znane z idealnych warunków do windsurfingu oraz przejażdżek konnych. Mesečev zaliv (Słowenia) Linia wybrzeża Słowenii jest niezwykle krótka, ale także tutaj znajduje się prawdziwa perełka wśród plaż Morza Adriatyckiego, położona między granicami Włoch i Chorwacji. Plaża Mesečev zaliv, znana również jako Moon Bay, znajduje się w Parku Krajobrazowym Strunjan. Chociaż nie da się do niej dojechać bezpośrednio samochodem, właśnie to jest jednym z uroków tego miejsca. Na plażę prowadzi krótka trasa piesza. Nie jest szczególnie wymagająca, według przewodników przeznaczona nawet dla małych dzieci, ale wystarcza, by zniechęcić część mniej zdeterminowanych turystów. To właśnie stąd rozpościera się jeden z najpiękniejszych widoków na zatokę i wysoki klif. Dodatkowo, ze względu na nieoczywiste położenie, plaża zachowała dziki, spokojny charakter. To idealne miejsce dla tych, którzy wolą odpoczynek z dala od barów, głośnych kurortów i tłumów. Plaża Podrače (Chorwacja) Podrače to najdalej położona plaża ze wszystkich propozycji. Chociaż droga zajmuje więcej czasu, warto o niej pomyśleć, zwłaszcza jeśli ktoś planuje samochodową podróż do Chorwacji. Nie mogło jej zabraknąć w tym zestawieniu, ponieważ w rankingu Europe’s 50 Best Beaches 2026 zajęła 14. miejsce. To jedna z najbliżej położonych Polski plaż, które znalazły się w tym zestawieniu. Podrače leży w malowniczej miejscowości Brela w Chorwacji, tuż przy słynnej plaży Punta Rata. Swoją międzynarodową popularność zyskała między innymi dzięki licznym rekomendacjom i zdjęciom, które pokazują ją jako jedno z najbardziej fotogenicznych miejsc nad Adriatykiem. Chociaż jest niewielka, nie bez powodu uchodzi za jedną z najpiękniejszych chorwackich plaż. Krystalicznie czysta woda, jasny żwir, turkusowa zatoka i chorwackie słońce tworzą krajobraz, który trudno zapomnieć. Źródła: Zeach.net, Go To Baltic, Beach Atlas, Videsfonds.lv, Muaka Travels, Vnaravi.si, Croatia.hr, Brela.hr, World’s 50 Best Beaches Nasza autorka Gabriela Celińska Dziennikarka i studentka psychologii. Najchętniej opowiada historie na styku człowieka, miejsca i doświadczenia – pisząc o psychologii oraz podróżach. Jej największą pasją jest fotografia, szczególnie podróżnicza i kulinarna, dzięki której zatrzymuje chwile, smaki oraz emocje. Zakochana w Hiszpanii, nieustannie poszukuje inspiracji w kulturze, ludziach i codziennych historiach.
Zdumiewające odkrycie w skażonej kopalni. Te bakterie dosłownie jedzą radioaktywny uran
W dawnej niemieckiej kopalni naukowcy odkryli niezwykłe, „uranożerne” bakterie. Karmiąc się glicerolem, potrafią w 130 dni usunąć z wody aż 95% promieniotwórczego uranu, wiążąc go w bezpiecznej formie. To może być nowa nadzieja dla wielu zanieczyszczonych miejsc na całym świecie.
Wismut GmbH Schlema-Alberoda niegdyś była jedną z największych kopalni uranu. Po upadku komunizmu i zjednoczeniu Niemiec została zamknięta w 1990 roku, pozostawiając po sobie skażone środowisko. Korytarze zalała woda, która z czasem stała się niebezpiecznie zanieczyszczona uranem, przez co kopalnia wymagała stałego nadzoru i wysiłków, by opanować skażenie. Nowe badania dowodzą jednak, że w tej trującej wodzie żyją bakterie, którym radioaktywny uran nie tylko nie przeszkadza, ale wręcz jest dla nich pożywką. Pożyteczne mikroby niemal całkowicie oczyściły skażoną wodę. To historia trochę podobna do odkrycia żywiących się promieniowaniem grzybów z Czarnobyla. Uranożerna kompania z niemieckiej kopalni Mikrobiolodzy i ekolodzy z laboratorium badawczego Helmholtz-Zentrum Dresden-Rossendorf oraz Uniwersytetu w Granadzie opisali metabolizm uranożernych bakterii w artykule naukowym opublikowanym w „Nature Communications”. – Nasze badania potwierdzają, że bakterie mają zdolność do metabolizowania uranu, jeśli tylko mają dostęp do glicerolu jako źródła węgla – tłumaczy Evelyn Krawczyk-Bärsch z HZDR, jedna z autorek pracy. Nie był to jeden gatunek bakterii, ale cały podziemny ekosystem. W przekształcaniu uranu brały udział m.in. bakterie redukujące siarczany, głównie rodzaje Desulfobulbus (14% społeczności) oraz Desulfovibrio (1,05%). Z kolei bakterie fermentacyjne odgrywały kluczową rolę w przetwarzaniu glicerolu na octany i mleczany, które służyły jako pożywienie dla bakterii wiążących uran. Jak badano zdolności niezwykłych mikroorganizmów? Krawczyk-Bärsch z zespołem eksperymentowali na próbkach wody pobranych z kopalni, zawierających naturalnie występujące tam bakterie. Są one zdolne do przetrwania na głębokości około 2000 metrów przy minimalnym dostępie do tlenu. Kiedy do wody dodali glicerolu, bakterie przekształciły obecny w niej toksyczny uran do stabilnej formy pięciowartościowej, o wysokim stopniu utlenienia. Taka zmiana wpływa na sposób wiązania się uranu z innymi pierwiastkami, co ułatwia jego „uwięzienie”. W obecności bakterii pięciowartościowy uran połączył się z żelazem i tlenem, tworząc związek FeU(V)O4​, o którego istnieniu naukowcy wiedzieli już wcześniej, lecz nie spodziewali się, że może on powstawać w naturze, za sprawą mikroorganizmów. Po 130 dniach eksperymentu, w próbkach wody pozostało jedynie około pięciu procent początkowej ilości rozpuszczonego uranu. Czy uranożerne bakterie posprzątają świat? Skażenie radioaktywnym uranem to globalny problem, występujący m.in. w USA, Indiach, Kanadzie czy Australii, gdzie wody powierzchniowe i gruntowe często przekraczają normy bezpieczeństwa wynoszące 0,03 miligrama na litr. Jak przyznają autorzy artykułu, metody biologiczne w walce z zanieczyszczeniem uranem są badane już od 30 lat. Jednak zaobserwowany przez nich scenariusz, choć nie będzie możliwy do zastosowania wszędzie, jest wyjątkowo efektywny. Mimo obiecujących wyników podkreślają, że konieczne są dalsze badania, aby ustalić czy będzie można zaprząc uranożerne bakterie do pracy na skalę przemysłową. Źródła: Nature Communications, HZDR Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Pasażerowie utknęli w samolocie podczas fali upałów. Temperatura sięgała 56 stopni
Rekordowe upały, które w ostatnich dniach objęły znaczną część Europy, utrudniły życie milionom mieszkańców i podróżnych. Wysokie temperatury doprowadziły do opóźnień pociągów, problemów z infrastrukturą i licznych ostrzeżeń dla turystów. W wyjątkowo trudnej sytuacji znaleźli się również pasażerowie jednego z samolotów, który przez ponad dwie godziny pozostawał na płycie lotniska w Frankfurcie bez działającej klimatyzacji.
Potężny układ wysokiego ciśnienia sprowadził nad Europę gorące powietrze znad Afryki, a słupki rtęci w wielu krajach przekroczyły 40 stopni Celsjusza. Fala upałów objęła m.in. Niemcy, Francję, Hiszpanię, Włochy i Polskę, powodując liczne utrudnienia w funkcjonowaniu transportu i infrastruktury. Jednym z najbardziej niepokojących incydentów ostatnich dni była sytuacja na lotnisku we Frankfurcie, gdzie pasażerowie jednego z samolotów przez ponad dwie godziny przebywali w nagrzanej kabinie pozbawionej klimatyzacji. Według relacji podróżnych temperatura wewnątrz maszyny miała sięgać nawet 56 stopni Celsjusza. 56 stopni w kabinie samolotu. Pasażerowie zaczęli wzywać pomoc To miał być rutynowy wakacyjny lot z Frankfurtu do tureckiej Antalyi, jednego z najpopularniejszych kierunków wybieranych przez europejskich turystów podczas sezonu letniego. Zamiast startu pasażerowie Boeinga 737 linii SunExpress spędzili jednak ponad dwie godziny na rozgrzanej płycie lotniska, czekając na rozwiązanie problemów technicznych. W tym czasie temperatura w kabinie zaczęła gwałtownie rosnąć. Według relacji podróżnych oraz niemieckich mediów wewnątrz maszyny mogło być nawet 56 stopni Celsjusza, choć oficjalnie wartości tej nie potwierdzono. Na publikowanych w sieci nagraniach widać pasażerów próbujących ochłodzić się wachlowaniem i rozpiętymi ubraniami, a część osób miała doświadczać objawów przegrzania oraz ataków paniki. Szczególnie trudna sytuacja dotyczyła rodzin podróżujących z dziećmi i niemowlętami. Jedna z pasażerek cytowana przez niemieckie media opisywała, że „upał był nie do zniesienia”, a część osób zaczęła płakać i krzyczeć z bezsilności. Według jej relacji jeden z podróżnych posiadał termometr wskazujący temperaturę przekraczającą 50 stopni Celsjusza. Inni pasażerowie twierdzili, że przez długi czas nie otrzymywali informacji, kiedy sytuacja zostanie rozwiązana i czy możliwe będzie opuszczenie pokładu. Ostatecznie część podróżnych zdecydowała się samodzielnie zadzwonić pod numer alarmowy, informując służby o sytuacji panującej w samolocie. Dopiero po przybyciu ratowników i policji pasażerowie mogli opuścić maszynę i wyjść na płytę lotniska. Pomocy medycznej wymagało kilka osób, jednak na szczęście nikt nie odniósł poważniejszych obrażeń. Na pokładzie znajdowało się 189 pasażerów oraz sześciu członków załogi. Awaria systemu chłodzenia i pytania o bezpieczeństwo pasażerów Po incydencie przewoźnik opublikował oficjalne przeprosiny i wyjaśnił przyczyny zdarzenia. Według SunExpress źródłem problemów była awaria pomocniczej jednostki napędowej, czyli tzw. APU (Auxiliary Power Unit). To właśnie ten system odpowiada za dostarczanie energii elektrycznej do samolotu podczas postoju na ziemi oraz umożliwia działanie klimatyzacji i wentylacji przed uruchomieniem głównych silników. W przypadku jego awarii temperatura w zamkniętej kabinie może wzrosnąć bardzo szybko, szczególnie podczas postoju na nasłonecznionej płycie lotniska i przy temperaturach przekraczających 30 stopni Celsjusza. Według przedstawicieli linii lotniczej pasażerowie byli przez cały czas zaopatrywani w wodę i napoje, choć część relacji podróżnych przedstawia przebieg wydarzeń inaczej. Przewoźnik podkreślił również, że sytuacja „w żaden sposób nie odzwierciedla standardów firmy” i zapowiedział szczegółową analizę całego incydentu. Z pasażerami miał skontaktować się także dział obsługi klienta, aby sprawdzić ich stan zdrowia oraz ewentualną potrzebę dodatkowego wsparcia. Po zakończeniu działań służb i przeprowadzeniu badań medycznych samolot ostatecznie wystartował do Antalyi jeszcze tego samego dnia, choć z wielogodzinnym opóźnieniem. Wydarzenie wywołało jednak dyskusję dotyczącą procedur obowiązujących podczas długotrwałego postoju samolotu w ekstremalnych warunkach pogodowych. Eksperci lotniczy zwracają uwagę, że wraz z coraz częstszymi falami upałów podobne sytuacje mogą pojawiać się częściej, a szybkie podejmowanie decyzji dotyczących ewakuacji lub wyprowadzenia pasażerów z nagrzanej kabiny może mieć kluczowe znaczenie dla ich bezpieczeństwa i zdrowia. Źródła: Travel and Tour World, Aviaton Direct, Frankfurter Rundschau Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Klimatyczne Bonn przyciąga miłośników historii i muzyki klasycznej
Bonn to miejsce, które z powodzeniem łączy powagę historycznego miasta federalnego z urokiem nadreńskiego ośrodka akademickiego. Mimo utraty statusu stolicy ośrodek ten zdołał nie tylko utrzymać swoje znaczenie polityczne, ale także przekształcić się w dynamiczne centrum turystyczne, naukowe i międzynarodowe. Jakie atrakcje skrywa Bonn? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Bonn na mapie Niemiec Od granic imperium do centrum demokracji Atrakcje turystyczne Bonn Znaczenie Bonn ukształtowała jego wyjątkowa lokalizacja. Pierwotnie wybrana przez Rzymian na potężną fortecę, z czasem stała się siedzibą elektorów Kolonii, aż w końcu – stolicą RFN. Bonn na mapie Niemiec Miasto rozpościera się w południowej części regionu Ren-Ruhr, będącego największym obszarem metropolitalnym w Niemczech, skupiającym ponad 11 milionów mieszkańców. Jego granice obejmują obszar na obu brzegach Renu, przy czym historyczne centrum i reprezentacyjne dzielnice są usytuowane po lewej stronie, natomiast dzielnica Beuel zajmuje brzeg prawy. Geograficznie Bonn znajduje się w odległości około 24 km na południe od Kolonii, co czyni je integralną częścią Nadrenii Północnej-Westfalii. Najbardziej wyjątkowym aspektem statusu prawnego Bonn jest tytuł miasta federalnego, przyznany w 1994 roku na mocy ustawy Berlin-Bonn. Status ten nie ma jedynie znaczenia honorowego. Oznacza, że Bonn pozostaje drugim ośrodkiem władzy w Niemczech, pozostającym siedzibą części struktur sześciu ministerstw federalnych i licznych agencji rządowych. Bonn usytuowane jest w miejscu, gdzie dolina Renu rozszerza się w Nizinę Kolońską, co wpływa na wyjątkowo łagodny klimat, zaliczany do najcieplejszych w Niemczech. Od południa miasto otaczają wzgórza Siebengebirge, co tworzy naturalną barierę chroniącą przed silnymi wiatrami i sprzyja uprawie winorośli w pobliskiej dolinie Ahr. Od granic imperium do centrum demokracji Początki zorganizowanego osadnictwa na terenie dzisiejszego Bonn sięgają I wieku p.n.e. W tym czasie rzymscy legioniści pod dowództwem Juliusza Cezara zidentyfikowali dogodne przejście przez Ren w miejscu zamieszkanym przez germańskie plemię Ubii. Około 10 roku n.e. Rzymianie wznieśli tam Castra Bonnensia – potężną fortecę wojskową, która stała się jednym z kluczowych punktów obronnych prowincji Germania Inferior. Twierdza, wielokrotnie przebudowywana (pierwotnie drewniana, od 70 r. n.e. kamienna), służyła rzymskim legionom, w tym słynnemu Legio I Minervia, przez ponad trzysta lat. Po upadku Cesarstwa Rzymskiego osada nie przestała istnieć, a przeszła ewolucję w cywilne centrum handlowe i religijne. W IX wieku Bonn stało się frankońskim grodem o nazwie Bonnburg. Kluczowym momentem dla średniowiecznego rozwoju miasta była bitwa pod Worringen w 1288 roku. Po klęsce arcybiskupów Kolonii w starciu z mieszczanami, hierarchowie kościelni przenieśli swoją rezydencję właśnie do Bonn, czyniąc z niego stolicę elektoratu. Barokowy splendor i panowanie pruskie Od 1597 roku Bonn oficjalnie pełniło funkcję stolicy Elektoratu Kolonii i stałej rezydencji elektorów. To właśnie w tym okresie, zwłaszcza w XVII i XVIII wieku, miasto zyskało swoją barokową oprawę. Powstały wówczas monumentalne budowle, takie jak Pałac Elektorski (dziś główny gmach uniwersytetu) czy Pałac Poppelsdorf, które nadały Bonn charakter godny książęcej rezydencji. Złoty wiek baroku zakończył się gwałtownie w 1794 roku, kiedy miasto zostało zajęte przez francuskie wojska rewolucyjne. Okupacja napoleońska przyniosła ze sobą sekularyzację dóbr kościelnych i wprowadzenie kodeksu cywilnego, ale także znaczny spadek liczby ludności. Po kongresie wiedeńskim Bonn przeszło pod panowanie Prus. W 1818 roku powstał tam uniwersytet, który szybko stał się jedną z najważniejszych uczelni w Europie, kształcąc takie osobistości, jak Heinrich Heine czy Karl Marx. Tymczasowa stolica Najbardziej doniosły rozdział w nowoczesnej historii Bonn rozpoczął się po klęsce III Rzeszy. W 1948 roku miasto zostało wybrane na miejsce obrad Rady Parlamentarnej, która w gmachu Muzeum Koenig opracowała ustawę zasadniczą – nową konstytucję demokratycznych Niemiec. 10 maja 1949 roku Bonn zostało proklamowane tymczasową stolicą RFN. Decyzja o wyborze niewielkiego miasta nad Renem zamiast Frankfurtu nad Menem była podyktowana chęcią podkreślenia „tymczasowości” nowej państwowości i nadzieją na szybki powrót do Berlina. Atrakcje turystyczne Bonn Turystyka w Bonn opiera się na trzech głównych filarach: dziedzictwie muzycznym Beethovena, koncentracji muzeów i walorach przyrodniczych doliny Renu. Świątynie muzyki Centralnym punktem tożsamości miasta jest osoba Ludwiga van Beethovena, wielkiego kompozytora, który urodził się w Bonn w 1770 roku. Przy Bonngasse 20 znajduje się jedyny zachowany dom rodziny Beethovenów, który obecnie pełni funkcję muzeum. Tamtejsza kolekcja obejmuje setki oryginalnych eksponatów, w tym fortepian kompozytora wykonany przez Conrada Grafa, jego słynne trąbki słuchowe i rękopisy dzieł, między innymi „Sonaty Księżycowej”. Na centralnym placu miasta stoi imponujący brązowy posąg kompozytora, ufundowany m.in. przez Franza Liszta w 1845 roku. Monument stał się symbolem bońskiej dumy z muzycznego dziedzictwa. Dopełnienie stanowi Beethovenhalle – wspaniała sala koncertowa, będąca centrum życia muzycznego i główną sceną festiwalu Beethovenfest. Mila Muzeów Ciąg pięciu muzeów usytuowanych wzdłuż Willy-Brandt-Allee i Helmut-Kohl-Allee stanowi unikatowy w skali kraju kompleks edukacyjny. Na Milę Muzeów składają się: Dom Historii – jedno z najpopularniejszych muzeów w Niemczech, oferujące bezpłatny wgląd w powojenne losy kraju. Na powierzchni 4000 metrów kwadratowych zgromadzono ok. 7000 eksponatów, w tym służbowego mercedesa Konrada Adenauera, salonkę kolejową dawnych kanclerzy RFN, a także fragmenty muru berlińskiego; Hala Sztuki i Wystaw – obiekt o niezwykłej architekturze, nieposiadający własnych zbiorów, ale goszczący wystawy o światowej randze: od skarbów Watykanu, po retrospektywy wielkich mistrzów malarstwa; Muzeum Sztuki w Bonn – koncentruje się na sztuce nowoczesnej, dysponując jedną z najważniejszych kolekcji ekspresjonizmu nadreńskiego i niemieckiej sztuki powojennej; Muzeum Aleksandra Koeniga – zoologiczne muzeum badawcze, które fascynuje wystawą „Nasza Błękitna Planeta”, prezentującą różne ekosystemy, od afrykańskiej sawanny, po polarną tundrę. Historycznie gmach ten odegrał kluczową rolę jako miejsce narodzin niemieckiej demokracji w 1948 roku; Muzeum Niemieckie w Bonn – filia monachijskiej placówki, która w 2025 roku skupia się na sztucznej inteligencji. Wystawa „Mission AI” pozwala odwiedzającym interaktywnie poznawać zasady uczenia maszynowego i etyczne dylematy nowoczesnych technologii. Zielone oblicze Bonn Bonn jest miastem niezwykle zielonym, co w połączeniu z bliskością Renu stwarza idealne warunki do aktywnego wypoczynku. Wśród najciekawszych miejsc należy wymienić: Freizeitpark Rheinaue – ogromny park (160 ha) powstały na potrzeby Federalnej Wystawy Ogrodowej w 1979 roku. Znajduje się tam jezioro rekreacyjne, ogród japoński oraz liczne ścieżki rowerowe; Promenadę nad Renem – ciągnąca się kilometrami wzdłuż rzeki, oferuje doskonałe widoki na Siebengebirge. To popularne miejsce do joggingu, jazdy na rolkach i wizyt w ogródkach piwnych; Ogród Botaniczny przy pałacu Poppelsdorf – zarządzany przez uniwersytet, skrywa tysiące gatunków roślin, w tym słynne olbrzymie lilie wodne i egzotyczne okazy w szklarniach. Barokowy pałac w tle stanowi jedną z najpiękniejszych scenerii architektonicznych w mieście. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Peenemünde skrywa mroczną przeszłość. Nad Bałtykiem wciąż widać jej ślady
Peenemünde, niewielka gmina na północno-zachodnim cyplu wyspy Uznam, stanowi jeden z najbardziej paradoksalnych punktów na mapie Europy. Z jednej strony kojarzy się z sielskim krajobrazem bałtyckich plaż i sosnowych lasów, zaś z drugiej – jest miejscem, w którym narodziła się jedna z najbardziej niszczycielskich technologii XX wieku. To właśnie tam, w warunkach ścisłej tajemnicy, niemieccy inżynierowie nie tylko położyli fundamenty pod współczesną astronautykę, ale także stworzyli narzędzia terroru, które pochłonęły tysiące istnień.
Spis treści: Niewielka miejscowość na wyspie Uznam Od rybackiej osady do centrum technologii Niegdyś poligon, dziś atrakcja turystyczna Peenemünde to miejsce obarczone ogromnym ciężarem historycznym. Miejscowość ta dziś zachwyca nadmorską przyrodą. Kilkadziesiąt lat temu naukowcy wykonali tam obliczenia, które stały się fundamentem dla misji Apollo i pokojowej eksploracji kosmosu. Nie można jednak zapomnieć, że te same dane i technologie umożliwiły rakietom V-2 niszczenie europejskich miast. Można zatem powiedzieć, że miejsce to oferuje bezcenną lekcję o dwoistości postępu technologicznego. Niewielka miejscowość na wyspie Uznam Peenemünde zajmuje strategiczne położenie u ujścia rzeki Peene (Piana) do Bałtyku, w północnej części wyspy Uznam, należącej do kraju związkowego Meklemburgia-Pomorze Przednie. Gmina graniczy bezpośrednio z popularnym kurortem Karlshagen. Pod względem administracyjnym, jest częścią urzędu Usedom-Nord, którego siedziba znajduje się w Zinnowitz, i przynależy do powiatu Vorpommern-Greifswald. Powierzchnia gminy obejmuje obszar 25,54 kilometra kwadratowego, a gęstość zaludnienia jest wyjątkowo niska (ok. 18 osób na kilometr kwadratowy). Wynika to z militarnej przeszłości terenu, który przez dekady pozostawał zamknięty dla osadnictwa cywilnego. Tamtejszy krajobraz jest zdominowany przez lasy iglaste, piaszczyste wydmy i pozostałości ogromnej infrastruktury przemysłowej, która po wojnie została częściowo odzyskana przez naturę. Uznam, znany jako najbardziej nasłoneczniona wyspa Niemiec, oferuje Peenemünde specyficzny mikroklimat, sprzyjający zarówno turystyce pieszej, jak i rowerowej. Od rybackiej osady do centrum technologii Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z 1282 roku, kiedy to książę pomorski Bogusław IV przekazał wieś miastu Wolgast. Przez stulecia Peenemünde funkcjonowało jako skromna osada rybacka, której mieszkańcy zmagali się z siłami natury, w tym z niszczycielskimi powodziami sztormowymi w latach 1872, 1904 i 1913. Epoka nowożytna i znaczenie militarne Strategiczne znaczenie ujścia rzeki Peene zostało dostrzeżone już podczas wojny trzydziestoletniej. 26 czerwca 1630 roku król szwedzki Gustaw II Adolf wylądował w Peenemünde z armią liczącą 15000 żołnierzy, co zapoczątkowało okres szwedzkiej dominacji na tych terenach. Po pokoju westfalskim w 1648 roku, miejscowość stała się częścią Pomorza Szwedzkiego, a dopiero w 1720 roku, w wyniku traktatu sztokholmskiego, przeszła pod pruskie panowanie. W XVIII i XIX wieku budowano tam liczne szańce i umocnienia, mające chronić dostęp do ujścia rzeki, co zapowiadało późniejszą całkowitą militaryzację regionu. Utworzenie HVP Decyzja o przekształceniu Peenemünde w serce niemieckiego programu rakietowego zapadła w 1935 roku. Dotychczasowy poligon w Kummersdorfie był niewielki, co utrudniało przeprowadzanie testów rakiet o dużym zasięgu, a gęsta zabudowa wokół Berlina uniemożliwiała zachowanie tajemnicy. Peenemünde oferowało idealne warunki. Bezludne tereny wzdłuż wybrzeża Bałtyku pozwalały na bezpieczne kierowanie lotów rakiet nad morzem, gdzie mogły być one śledzone przez systemy pomiarowe rozlokowane na wyspach Oie i Ruden. W latach 1936–1937 utworzono ośrodek badawczy Heeresversuchsanstalt Peenemünde (HVP), w którym połączono siły armii lądowej (Peenemünde-Ost) i lotnictwa Luftwaffe (Peenemünde-West). Dyrektorem technicznym mianowano Wernhera von Brauna, młodego inżyniera. Rozwój technologiczny i przełomowe wynalazki Podczas II wojny światowej Peenemünde stało się jednym z najnowocześniejszych ośrodków technologicznych świata. To właśnie tam opracowano rakietę Aggregat 4 (A4), znaną później jako V-2, która była pierwszym w historii pociskiem balistycznym napędzanym paliwem ciekłym. 3 października 1942 roku prototyp A4 wzbił się na wysokość ok. 80–85 km i zbliżył się do granicy przestrzeni kosmicznej. Wśród innych innowacji opracowanych w Peenemünde należy wymienić: Fieseler Fi 103 (V-1), pierwszy system telewizji przemysłowej, naddźwiękowy tunel aerodynamiczny, zaawansowany system żyroskopowy i automatyczny układ sterowania lotem. Praca przymusowa Od 1943 roku produkcja rakiet i rozbudowa ośrodka opierały się na pracy tysięcy więźniów z obozów koncentracyjnych i robotników przymusowych. W Karlshagen utworzono dwa podobozy KZ-Arbeitslager Karlshagen I i II, w których panowały tragiczne warunki bytowe. Więźniowie byli zmuszani do pracy przy produkcji seryjnej i rozładunku materiałów niebezpiecznych, często stając się ofiarami wypadków lub egzekucji. Operacja Hydra Informacje o znaczeniu Peenemünde dotarły do aliantów m.in. dzięki polskiemu wywiadowi i austriackiej grupie oporu skupionej wokół księdza Heinricha Maiera. W nocy z 17 na 18 sierpnia 1943 roku brytyjski RAF przeprowadził zmasowany nalot w ramach Operacji Hydra. Prawie 600 bombowców zrzuciło blisko 1800 ton bomb, celując głównie w osiedla mieszkaniowe naukowców i hale produkcyjne. Atak, choć nie zniszczył całkowicie potencjału badawczego, wymusił na Niemcach przeniesienie seryjnej produkcji rakiet do podziemnej fabryki Mittelwerk w górach Harz, co ostatecznie opóźniło program „broni odwetowej” o kilka kluczowych miesięcy. W lutym i marcu 1945 roku, w obliczu zbliżającej się Armii Czerwonej, ośrodek został ewakuowany, a wiele instalacji wysadzono w powietrze. 5 maja 1945 roku Peenemünde zostało zajęte przez wojska radzieckie. Peenemünde w czasach NRD Po wojnie większość ocalałych urządzeń została zdemontowana i wywieziona do Związku Radzieckiego. Naukowcy z zespołu von Brauna, w ramach operacji Paperclip, zostali sprowadzeni do Stanów Zjednoczonych, gdzie stali się ojcami amerykańskiego programu kosmicznego. W samym Peenemünde nastała era militaryzacji radzieckiej, a następnie wschodnioniemieckiej. Od 1952 roku stacjonowały tam jednostki marynarki wojennej NRD, a w 1956 roku utworzono dowództwo 1. Flotylli. Cały teren północnego Uznamu stał się strefą zamkniętą, co paradoksalnie przyczyniło się do zachowania wielu ruin w stanie nienaruszonym. Dopiero zjednoczenie Niemiec w 1990 roku umożliwiło zainicjowanie procesu przekształcenia dawnego poligonu w miejsce pamięci. Niegdyś poligon, dziś atrakcja turystyczna Współczesne Peenemünde jest przykładem adaptacji terenu o skomplikowanej przeszłości na cele turystyczne. Nie jest to typowy kurort nadmorski, a miejsce refleksji, które każdego roku przyciąga tysiące odwiedzających z całego świata. Muzeum Historyczno-Techniczne Mieści się w budynku dawnej elektrowni węglowej. Obiekt ten, wybudowany w latach 1939–1942 przy użyciu pracy przymusowej, sam w sobie jest fascynującym eksponatem. Elektrownia produkowała 30 MW energii, która zasilała m.in. fabrykę ciekłego tlenu niezbędnego do startów rakiet V-2. Wystawa stała dokumentuje historię technologii rakietowej, od wizji pierwszych pionierów, przez tragiczny okres nazistowski, aż po lądowanie na Księżycu i zimnowojenny wyścig zbrojeń. Radziecki okręt podwodny U-461 Cumujący w porcie okręt U-461 to jedna z najbardziej spektakularnych atrakcji marynistycznych w Niemczech. Jest to jednostka projektu 651, będąca jednym z największych konwencjonalnych okrętów podwodnych świata. Służył w latach 1965–1991, patrolując wody Północnego Atlantyku z czterema pociskami manewrującymi zdolnymi do przenoszenia głowic nuklearnych. Interaktywne Centrum Nauki Zlokalizowane w dawnym hangarze lotniczym, centrum Phänomenta oferuje ponad 300 stanowisk doświadczalnych na powierzchni 3000 m². Jest to idealna przeciwwaga dla merytorycznego i ciężkiego emocjonalnie muzeum HTM, oferująca rozrywkę intelektualną dla dzieci i dorosłych. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Historia ukryta w dziurawych czaszkach gęsi. Odkrycie z niemieckiej latryny zaskoczyło badaczy
Archeolodzy odkryli szczątki rzadkich gęsi, które przed wiekami mogły zdobić dwory i majątki lokalnych elit. Wyniki badań pokazują, jak wcześnie człowiek zaczął kształtować wygląd zwierząt według własnych upodobań.
Pozostałości zwierząt znajdowane podczas wykopalisk archeologicznych często pozwalają odtworzyć dietę, gospodarkę i codzienne życie dawnych społeczności. Czasem jednak dostarczają informacji znacznie dziwniejszych. Tak stało się w przypadku szczątków czterech gęsi odkrytych w XVII-wiecznej latrynie na terenie Brandenburgii. Analiza kości wykazała, że należały one do rzadkiej odmiany ptaków hodowanych ze względu na nietypowy wygląd. Odkryto kości czubatych gęsi Badacze opisali swoje odkrycie na łamach czasopisma naukowego „International Journal of Paleopathology”. Kości ptaków odnaleziono podczas prac archeologicznych prowadzonych w latach 2021–2023 w miejscowości Flecken Zechlin w Brandenburgii. Badania towarzyszyły renowacji historycznego budynku stojącego nad jeziorem Schwarzer See. Miejsce to przez setki lat było związane z lokalnymi elitami. Należało do cystersów, chrześcijańskich biskupów i przedstawicieli arystokracji. W XVII wieku funkcjonowała tu rezydencja wykorzystywana między innymi jako dwór myśliwski. Wśród setek odnalezionych szczątków zwierzęcych naukowcy natrafili na cztery wyjątkowo dobrze zachowane czaszki gęsi domowych. Wszystkie pochodziły z osadów wypełniających XVII-wieczny szyb latrynowy. Choć początkowo nie wydawały się szczególnie interesujące, dokładniejsze oględziny ujawniły osobliwe zmiany w budowie czaszki. W okolicy kości ciemieniowych znajdowały się otwory o różnej wielkości, które nie były wynikiem uszkodzeń pośmiertnych. U jednego z osobników otwór miał około 15 mm średnicy i obejmował znaczną część sklepienia czaszki. Gęsi czubek to sprawa człowieka Autorzy badania podkreślają, że kości nie nosiły śladów działania ognia, obróbki rzeźniczej ani uszkodzeń spowodowanych przez zwierzęta. Krawędzie otworów były gładkie, a ich wygląd wskazywał, że zmiany powstały jeszcze za życia ptaków. To naprowadziło badaczy na trop rzadkiej cechy spotykanej u niektórych ras drobiu. Chodzi o tzw. czubatość, czyli mutację powodującą powstawanie charakterystycznego pióropusza. Cecha ta występuje między innymi u niektórych ras kur, kaczek i gęsi, np. rzymskich. – Przypominały kury czubate, a gdy podobieństwo do kaczek czubatych stało się oczywiste, przypomniały mi się obrazy d’Hondecoetera. To obrazy holenderskiego artysty, które przedstawiały gęsi czubate i powstały mniej więcej w tym samym czasie, gdy ptaki te żyły w XVII-wiecznych Niemczech – powiedziała Maaike Groot, badaczka z Freie Universität Berlin i autorka badania. Zdaniem autorów publikacji odkryte w Brandenburgii czaszki należały właśnie do takich czubatych gęsi. Ich obecność na stanowisku archeologicznym sugeruje, że ptaki o nietypowym wyglądzie były hodowane w tym regionie już w XVII wieku. To ważna informacja, ponieważ podobne znaleziska są rzadkie, a źródła historyczne nie zawsze pozwalają ustalić, kiedy i gdzie rozpowszechniły się poszczególne odmiany udomowionych zwierząt gospodarskich. Wyjątkowy wygląd ma swoją cenę Choć dla hodowców ptaków stanowi atrakcyjny element wyglądu zwierzęcia, wiąże się również ze zmianami w budowie czaszki. W niektórych przypadkach kości sklepienia czaszki nie zrastają się całkowicie, pozostawiając otwór przykryty jedynie tkankami miękkimi. Jednak ta ingerencja w wygląd ptaków miała swoją cenę. Według autorki badania może to powodować wysoką śmiertelność, słabą koordynację, a nawet utratę wzroku i słuchu u niektórych dorosłych osobników. Jednak dowody nie zawsze są jednoznaczne. – Obecność i rozmiar czuba nie pozwalają wiarygodnie przewidzieć nieprawidłowości anatomicznych ani behawioralnych – zauważa Groot, wyjaśniając, że niektóre kaczki z dziurami w głowie żyją całe życie bez widocznych problemów, podczas gdy inne cierpią. Badacze zwracają uwagę, że stanowisko w Flecken Zechlin było związane z przedstawicielami wyższych warstw społecznych. Możliwe więc, że niezwykłe gęsi pełniły nie tylko funkcję użytkową, ale także reprezentacyjną. – Gęsi czubate mogły być trzymane dla celów wystawowych i prestiżowych – powiedziała Groot. Zwierzęta o rzadkich lub efektownych cechach wyglądu często stanowiły oznakę prestiżu, podobnie jak egzotyczne rośliny czy kosztowne przedmioty sprowadzane z odległych regionów Europy. Źródło: International Journal of Paleopathology Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Sekrety jaskini w Bawarii. Naukowcy odkryli, jak rosły neandertalskie niemowlęta
Jak wyglądało życie i zdrowie najmłodszych neandertalczyków? Najnowsze badania ujawniają, że ich rozwój w łonie matki był zaskakująco podobny do naszego. Odkryto również ślady dawnych chorób.
Neandertalczycy (Homo neanderthalensis) od lat budzą emocje jako gatunek, który dzielił Europę z ludźmi współczesnymi przez tysiące lat. Na temat naszych kuzynów wiemy coraz więcej. Jednak rozwój najmłodszych osobników pozostawał w dużej mierze białą plamą ze względu na rzadkość występowania szczątków dziecięcych w zapisie kopalnym. Dlatego międzynarodowy zespół naukowców, m.in. Uniwersytetu Friedricha-Alexandra w Erlangen i Norymberdze (FAU) pod przewodnictwem prof. Thorstena Uthmeiera postanowił zbadać to zagadnienie. Projekt był finansowany m.in. przez National Geographic Society, a wyniki opublikowano na łamach czasopisma „Royal Society Open Science”. Szczątki z bawarskiej jaskini Jaskinia Sesselfelsgrotte w Bawarii jest jednym z najważniejszych stanowisk związanych z pobytem neandertalczyków w Europie. To tam archeolodzy znaleźli szczątki trzech młodych osobników. Znaleziska te datowano na okres między 90 a 50 tysięcy lat temu. Są to fragmenty kości neandertalczyka w wieku okołoporodowym oraz dwa zęby mleczne należące do starszych przedstawicieli gatunku. Uwagę badaczy przykuły szczątki należące zapewne do płodu – oszacowano, że miał 8–9 miesięcy. Takie znaleziska są arcyrzadkie i dają wgląd we wczesną fazę życia neandertalczyków. Wirtualna mikroanatomia. Nowa metoda Międzynarodowy zespół badawczy wykorzystał nieinwazyjną metodę mikrotomografii komputerowej (micro-CT), aby stworzyć trójwymiarowe obrazy wewnętrznej struktury kości i zębów. Ta „wirtualna mikroanatomia” pozwala analizować tkankę kostną na poziomie komórkowym, zachowując dowody aktywności żywych komórek sprzed tysiącleci. Badacze mogli ocenić unaczynienie i mineralizację tkanek bez konieczności niszczenia kruchych skamieniałości. Dzięki temu możliwe stało się porównanie mikrostruktury neandertalskiego noworodka z danymi dotyczącymi współczesnych niemowląt naszego gatunku oraz innych znalezisk neandertalskich. Co się okazało? Jak rosło neandertalskie niemowlę? Wyniki badań kości osobnika w wieku okołoporodowym są zaskakujące. Jego tkanka kostna jest niemal identyczna z tą, którą obserwujemy u współczesnych ludzkich płodów w trzecim trymestrze ciąży. Widoczne są ślady po bardzo szybkim tempie wzrostu szkieletu, typowym dla końcowego etapu ciąży. Potwierdza to, że neandertalskie dzieci rozwijały się bardzo podobnie, jak przedstawiciele naszego gatunku. Ustalono jednak, że jeszcze w brzuchu matki kości długie neandertalczyków mogły rosnąć nawet nieco szybciej niż u ludzi. Ale po narodzinach, do około 2. roku życia, zarówno neandertalczycy i przedstawiciele naszego gatunków rozwijali się niemal identycznie. Ślady po chorobach w zębach Analiza zębów mlecznych należących do dwóch neandertalskich dzieci również przyniosła ciekawe rezultaty – obecność zębiny międzykulistej (IGD). Są to obszary o upośledzonej mineralizacji, które u współczesnych ludzi wiążą się z zaburzeniami metabolizmu witaminy D lub wapnia, prowadzącymi do krzywicy. To odkrycie stanowi jeden z najwcześniejszych i najpewniejszych dowodów na występowanie chorób metabolicznych u neandertalczyków. Sugeruje to, że młode osobniki mogły mierzyć się z okresowym stresem żywieniowym lub niedoborem światła słonecznego już na bardzo wczesnym etapie życia. Wspólne dziedzictwo, inna ścieżka Badania szczątków z jaskini Sesselfelsgrotte dowodzą, że w okresie płodowym neandertalczycy i ludzie współcześni podążali uderzająco podobną ścieżką rozwoju, chociaż widoczne są pewne różnice. – Nasze wyniki sugerują, że obie formy ludzkie przechodziły uderzająco podobne procesy wzrostu, przynajmniej w późnym okresie ciąży – podsumowuje prof. Thorsten Uthmeier. Choć dorośli neandertalczycy różnili się od nas znacząco, ich fundamenty biologiczne były niemal takie same. Jednocześnie odkryte wady zębów przypominają nam, że życie w epoce lodowcowej było pełne wyzwań zdrowotnych, które dotykały nawet najmłodszych. Źródło: Royal Society Open Science Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Oceanarium, które pozwala zajrzeć w głąb Bałtyku i Atlantyku
Oceanarium w Stralsundzie pozwala zajrzeć pod powierzchnię Bałtyku i północnego Atlantyku, pokazując świat, którego na co dzień nie widać z plaży czy molo. Choć Morze Bałtyckie wydaje się dobrze znane mieszkańcom Europy Środkowej, większość procesów zachodzących pod wodą pozostaje dla nas niewidoczna. Ozeaneum pokazuje, jak różnorodne i złożone są ekosystemy północnych mórz oraz organizmy żyjące pod powierzchnią wody.
Spis treści: Ozeaneum w Stralsundzie – nowoczesna wizytówka miasta Nauka o morzu dla każdego Czy warto odwiedzić Ozeaneum? Nowoczesne oceanarium w Stralsundzie należy do największych obiektów tego typu w Europie. Jest jedną z czterech placówek Niemieckiego Muzeum Morza w Stralsundzie i łączy funkcję akwarium, centrum edukacyjnego oraz muzeum nauki, prezentując świat północnych mórz. Dla turystów odwiedzających północne Niemcy jest to jedna z najciekawszych atrakcji regionu Meklemburgia-Pomorze Przednie. Ozeaneum w Stralsundzie – nowoczesna wizytówka miasta Ozeaneum w Stralsundzie znajduje się na terenie dawnego portu, tuż przy historycznym centrum hanzeatyckiego miasta. Lokalizacja nie jest przypadkowa. Stralsund od wieków związany był z morzem, handlem i żeglugą, dlatego nowoczesne oceanarium doskonale wpisuje się w tożsamość miasta. Budynek został otwarty dla zwiedzających w lipcu 2008 roku. Projekt przygotowała pracownia architektoniczna Behnisch, Behnisch & Partner. Architekci stanęli przed trudnym zadaniem. Obiekt musiał być nowoczesny, a jednocześnie nie mógł zakłócać panoramy starego miasta wpisanego na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Efektem jest charakterystyczna bryła przypominająca białe, morskie formacje wyrastające z nabrzeża. Dzięki swojej architekturze oceanarium stało się jednym z najbardziej rozpoznawalnych współczesnych budynków nad niemieckim Bałtykiem. Jedno z największych oceanariów w Europie Skala obiektu robi wrażenie już na etapie liczb. Ozeaneum dysponuje dziesiątkami dużych akwariów o łącznej pojemności około sześciu milionów litrów wody. W zbiornikach prezentowane są tysiące organizmów reprezentujących ekosystemy Morza Bałtyckiego, Morza Północnego i północnego Atlantyku. W przeciwieństwie do wielu oceanariów skupiających się na egzotycznych rafach koralowych, placówka w Stralsundzie koncentruje się przede wszystkim na morzach północnej Europy. Dzięki temu zwiedzający mogą poznać środowiska, które geograficznie są znacznie bliższe mieszkańcom Polski. Akwaria zaprojektowano tak, aby możliwie dobrze odzwierciedlały naturalne warunki życia zwierząt. Temperatura, zasolenie i ruch wody są dostosowane do wymagań poszczególnych zwierząt. Podwodna podróż przez Bałtyk Jednym z najciekawszych fragmentów ekspozycji jest część poświęcona Morzu Bałtyckiemu. Zwiedzanie rozpoczyna się symbolicznie w porcie Stralsundu, a następnie prowadzi przez kolejne strefy tego wyjątkowego akwenu. Bałtyk jest morzem stosunkowo młodym i jednocześnie bardzo specyficznym. Ograniczona wymiana wód z oceanem sprawia, że występują tu szczególne warunki środowiskowe. Wystawy wyjaśniają procesy zachodzące w tym półzamkniętym morzu oraz pokazują zależności między działalnością człowieka a kondycją ekosystemu. W akwariach można obserwować między innymi śledzie, jesiotry, meduzy i wiele innych gatunków charakterystycznych dla regionu. Dużo miejsca poświęcono również ptakom oraz ssakom zamieszkującym wybrzeża Morza Bałtyckiego. Szczególnie interesująca jest część poświęcona planktonowi. To właśnie te mikroskopijne organizmy stanowią fundament życia w morzu, choć większość odwiedzających na co dzień nie zdaje sobie sprawy z ich znaczenia. Od Morza Północnego po otwarty Atlantyk Po opuszczeniu strefy bałtyckiej odwiedzający przenoszą się do środowisk Morza Północnego i Atlantyku. Tutaj akwaria są jeszcze większe, a prezentowane gatunki bardziej spektakularne. Największą atrakcją jest ogromny zbiornik „Otwarty Atlantyk”. To prawdziwe serce całego kompleksu. Akwarium mieści około 2,6 miliona litrów wody, a jego panoramiczne okno obserwacyjne rozciąga się przez dwie kondygnacje budynku. Przez ogromną taflę akrylowego szkła można obserwować ławice makreli, płaszczki oraz różne gatunki rekinów. Dodatkową atrakcję stanowi rekonstrukcja wraku statku, który pełni rolę schronienia dla wielu zwierząt. Wrażenie robi zwłaszcza obserwowanie synchronizacji ruchów dużych ławic ryb. Dzięki ogromnym rozmiarom zbiornika zwiedzający mogą zobaczyć zachowania trudne do zaobserwowania w tradycyjnych akwariach. Giganci oceanów w skali 1:1 Jedną z najbardziej charakterystycznych ekspozycji Ozeaneum jest wystawa poświęcona wielorybom. W wysokiej na około 20 metrów hali zawieszono naturalnej wielkości modele największych ssaków zamieszkujących oceany. Zwiedzający mogą stanąć oko w oko z modelem płetwala błękitnego, największego zwierzęcia, jakie kiedykolwiek żyło na Ziemi. Ekspozycja nie skupia się wyłącznie na imponujących rozmiarach waleni. Multimedialna część wystawy pozwala zanurzyć się w podwodnym świecie waleni i lepiej wyobrazić sobie skalę oraz sposób życia tych zwierząt. Duży nacisk położono również na zagrożenia, z jakimi mierzą się współczesne populacje wielorybów. Tematyka ochrony przyrody przewija się zresztą przez całe muzeum. Pingwiny Humboldta na dachu oceanarium Ciekawą atrakcją jest także zlokalizowany na tarasie dachowym wybieg dla pingwinów Humboldta. Zwierzęta można obserwować zarówno na skalistym wybiegu, jak i pod wodą. Specjalnie zaprojektowana część podwodna pozwala zobaczyć, jak sprawnie pingwiny poruszają się podczas nurkowania. Ekspozycja pełni również funkcję edukacyjną. Zwiedzający mogą dowiedzieć się więcej o zagrożeniach, z którymi mierzy się ten gatunek w naturalnym środowisku u wybrzeży Ameryki Południowej. Nauka o morzu dla każdego Ozeaneum pełni nie tylko funkcję atrakcji turystycznej. To również ważny ośrodek popularyzacji wiedzy o oceanach i zmianach zachodzących w środowisku naturalnym. Jedna z wystaw poświęcona jest badaniom naukowym prowadzonym na morzach i oceanach. Zwiedzający poznają nowoczesne metody eksploracji głębin, pracę statków badawczych oraz technologie wykorzystywane do monitorowania stanu środowiska morskiego. Ciekawym elementem ekspozycji jest prezentacja wypraw polarnych oraz badań prowadzonych w Arktyce. Zdjęcia i materiały dokumentujące pracę naukowców pokazują, jak wymagające są badania realizowane w jednym z najtrudniejszych środowisk na Ziemi. Dużo uwagi poświęcono także problemowi przełowienia oraz idei zrównoważonego rybołówstwa. Dzięki temu wystawa nie tylko zachwyca, ale również skłania do refleksji nad przyszłością mórz. Czy warto odwiedzić Ozeaneum? Oceanarium w Stralsundzie to miejsce, które potrafi zainteresować zarówno dzieci, jak i dorosłych. Z jednej strony zachwyca skalą akwariów i efektownymi ekspozycjami, z drugiej przekazuje dużą dawkę rzetelnej wiedzy o funkcjonowaniu mórz i oceanów. To przykład nowoczesnego muzeum, które nie ogranicza się do prezentowania eksponatów. Łączy naukę, edukację ekologiczną i atrakcyjną formę zwiedzania. Dla osób podróżujących po niemieckim wybrzeżu Bałtyku Ozeaneum jest miejscem, które zdecydowanie warto uwzględnić w planie podróży. Oceanarium Stralsund – ile czasu na zwiedzanie? Większość odwiedzających przeznacza na zwiedzanie od trzech do pięciu godzin. Pozwala to spokojnie obejrzeć akwaria, wystawy tematyczne, ekspozycję wielorybów oraz taras z pingwinami. Miłośnicy przyrody i fotografii często spędzają w obiekcie nawet cały dzień. Ze względu na rozmiar obiektu i liczbę ekspozycji warto zarezerwować na wizytę co najmniej kilka godzin, aby spokojnie obejrzeć wszystkie wystawy. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Akwizgran – cesarskie miasto Karola Wielkiego i historyczna stolica koronacji
Akwizgran od stuleci odgrywa istotną rolę w historii zachodnich Niemiec. Leży w kraju związkowym Nadrenia Północna-Westfalia, tuż przy granicy z Belgią i Holandią. Początki miasta sięgają czasów rzymskich. Osada funkcjonowała wówczas pod nazwą Aquae Granni i rozwijała się jako uzdrowisko wykorzystujące gorące źródła siarkowe. Wody termalne szybko stały się jednym z największych atutów tego miejsca.
Spis treści: Czy Aachen i Akwizgran to to samo? Stolica Karola Wielkiego i miejsce koronacji królów Najciekawsze zabytki i muzea Akwizgranu Termy i uzdrowiskowy charakter miasta CHIO Aachen – jeden z najważniejszych festiwali jeździeckich świata Akwizgran jako liczący się ośrodek akademicki Pierwsze wzmianki o Akwizgranie pochodzą z drugiej połowy VIII wieku i wiążą się z Pepinem Małym. Władca szczególnie cenił lokalne źródła termalne, jednak prawdziwy rozkwit miasta nastąpił za panowania jego syna, Karola Wielkiego. Czy Aachen i Akwizgran to to samo? Tak, Aachen i Akwizgran to nazwy tego samego miasta. „Aachen” jest nazwą niemiecką, natomiast „Akwizgran” to polski odpowiednik używany od wielu stuleci. W innych językach również funkcjonują własne wersje tej nazwy, między innymi francuskie Aix-la-Chapelle czy niderlandzkie Aken. Źródłem wszystkich tych nazw są rzymskie określenia Aquae Grani lub Aquisgranum odnoszące się do gorących źródeł termalnych oraz celtyckiego bóstwa uzdrowień Granusa. Z biegiem czasu nazwy ewoluowały w różnych językach Europy. Współcześnie w Niemczech oficjalnie używa się nazwy Aachen, jednak w języku polskim nadal powszechnie stosowany jest Akwizgran. Dotyczy to zwłaszcza tekstów historycznych, turystycznych i edukacyjnych związanych z Karolem Wielkim oraz dawnym Świętym Cesarstwem Rzymskim. Stolica Karola Wielkiego i miejsce koronacji królów Karol Wielki uczynił Akwizgran swoją główną siedzibą. Wzniesiony za jego panowania kompleks pałacowy stał się jednym z głównych centrów politycznych średniowiecznej Europy. To właśnie wtedy powstała kaplica pałacowa, która do dziś stanowi najstarszą część miejscowej katedry. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/karol-wielki-to-analfabeta-ale-wlasnie-jemu-europa-zawdziecza-pierwszy-renesans-kim-byl-cesarz-frankow-fot-sascha-schuermann-getty-images-a706383.jpg" width="1024" height="682" alt="Karol Wielki to analfabeta, ale właśnie jemu Europa zawdzięcza pierwszy renesans. Kim był cesarz Franków? (fot. Sascha Schuermann/Getty Images)" title="Karol Wielki to analfabeta, ale właśnie jemu Europa zawdzięcza pierwszy renesans. Kim był cesarz Franków? (fot. Sascha Schuermann/Getty Images)" /> Przez kolejne stulecia Akwizgran pozostawał ważnym miastem Świętego Cesarstwa Rzymskiego. W latach 936–1531 odbyły się tutaj koronacje kilkudziesięciu królów niemieckich, co na trwałe ugruntowało znaczenie miasta w historii Europy. Ważne wydarzenia historyczne związane z Akwizgranem Na przestrzeni wieków w Akwizgranie podpisywano również traktaty i porozumienia polityczne. Miasto wielokrotnie stawało się miejscem spotkań europejskich monarchów i dyplomatów, co podkreślało jego wysoką rangę polityczną jeszcze długo po zakończeniu epoki Karola Wielkiego. Do najważniejszych wydarzeń należą: pokój akwizgrański z 1668 roku kończący wojnę francusko-hiszpańską, pokój akwizgrański z 1748 roku kończący austriacką wojnę sukcesyjną, w ramach którego uznano prawa Marii Teresy do posiadłości Habsburgów, kongres akwizgrański z 1818 roku będący jednym z kongresów Świętego Przymierza, podczas którego zakończono okupację Francji po wojnach napoleońskich. W XIX wieku Akwizgran znalazł się pod panowaniem Prus i rozpoczął okres intensywnego rozwoju przemysłowego oraz komunikacyjnego. Miasto zyskało wtedy znaczenie jako liczący się ośrodek kolejowy i przemysłowy zachodnich Niemiec. Pożary, wojny i zniszczenia miasta Historia Akwizgranu nie była spokojna. Miasto przynajmniej dwukrotnie znalazło się na skraju całkowitego zniszczenia. Pierwszą wielką katastrofą był pożar z 2 maja 1656 roku, który strawił znaczną część zabudowy. Jeszcze większe straty przyniosła II wojna światowa. Podczas bitwy o Akwizgran w październiku 1944 roku zniszczeniu uległo około 65% miasta. Walki miały ogromne znaczenie propagandowe i strategiczne. Niemiecki Aachen był pierwszym dużym miastem III Rzeszy zdobywanym przez aliantów na froncie zachodnim, dlatego wojska niemieckie prowadziły wyjątkowo zaciekłą obronę. Najciekawsze zabytki i muzea Akwizgranu Symbolem miasta pozostaje Katedra w Akwizgranie. Świątynia została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO już w 1978 roku i była jednym z pierwszych obiektów w Europie objętych tym wyróżnieniem. Wnętrze katedry skrywa grobowiec Karola Wielkiego oraz liczne dzieła sztuki sakralnej. Obecny wygląd świątyni jest efektem ponad tysiąca lat rozbudowy dawnej kaplicy pałacowej. Wśród najbardziej charakterystycznych zabytków znajduje się również Ratusz w Akwizgranie. Powstał w XIII wieku częściowo na fundamentach dawnego pałacu Karola Wielkiego. Tuż obok rozciąga się historyczny rynek Marktplatz, który do dziś ożywa w dni targowe (wtorek i czwartek). Podczas zwiedzania miasta warto odwiedzić także: Ludwig Forum für Internationale Kunst – muzeum sztuki nowoczesnej, Internationales Zeitungsmuseum Aachen – muzeum poświęcone historii prasy, Centre Charlemagne – nowoczesne muzeum prezentujące dzieje miasta, Couven-Museum – ekspozycję mieszczańskich wnętrz z XVIII i XIX wieku. Termy i uzdrowiskowy charakter miasta Tradycje uzdrowiskowe są w Akwizgranie obecne do dziś. Turyści mogą korzystać z kompleksu termalnego Carolus Thermen Bad Aachen oferującego baseny, sauny i kąpieliska. Wody termalne występujące w mieście należą do najgorętszych źródeł w Europie Środkowej i były wykorzystywane już w czasach rzymskich. Popularnym miejscem spacerów pozostaje także Elisenbrunnen – klasycystyczny pawilon uzdrowiskowy, który obecnie pełni funkcję przestrzeni wystawowej i kulturalnej. Przez długi czas był on symbolem uzdrowiskowego charakteru miasta i miejscem spotkań kuracjuszy przybywających do Akwizgranu z różnych części Europy. CHIO Aachen – jeden z najważniejszych festiwali jeździeckich świata Ważnym wydarzeniem organizowanym w mieście jest prestiżowy festiwal jeździecki CHIO Aachen. Zawody bywają określane mianem „Wimbledonu sportów konnych”. Regularnie uczestniczą w nich najlepsi zawodnicy i konie reprezentujące czołowe federacje jeździeckie. Co roku festiwal przyciąga tysiące kibiców obserwujących rywalizację w konkurencjach takich jak skoki przez przeszkody, ujeżdżenie, powożenie, woltyżerka czy WKKW. Pierwsze takie wydarzenie odbyło się w Akwizgranie w 1924 roku. Organizatorzy do dziś dbają o wyjątkową oprawę wydarzenia i jego międzynarodowy prestiż. Oprócz samych zawodów organizowane są ceremonie otwarcia, pokazy i wydarzenia towarzyszące, które przyciągają do miasta tysiące turystów. Dla wielu miłośników jeździectwa udział w CHIO Aachen pozostaje kluczowym wydarzeniem całego sezonu sportowego. Akwizgran jako liczący się ośrodek akademicki Współczesny Akwizgran ma wyraźnie studencki charakter. Dziesiątki tysięcy studentów z Niemiec i zagranicy wpływają na dynamiczną atmosferę Akwizgranu, rozwój zaplecza naukowego oraz bogate życie kulturalne. Największą uczelnią miasta pozostaje założony w 1870 roku RWTH Aachen University – jedna z najbardziej prestiżowych politechnik w Europie. Uczelnia słynie przede wszystkim z kierunków technicznych, inżynieryjnych i informatycznych oraz współpracy z przemysłem i sektorem nowych technologii. W mieście działają również inne szkoły wyższe, między innymi FH Aachen, Katholische Hochschule Nordrhein-Westfalen oraz Hochschule für Polizei und öffentliche Verwaltung Nordrhein-Westfalen. Dzięki temu Akwizgran należy do czołowych centrów naukowych zachodnich Niemiec. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Augsburg pamięta czasy cesarzy. Dziś łączy renesans i nowoczesność
Augsburg, miasto o ponad dwutysiącletniej historii, to bez wątpienia jeden z najciekawszych punktów na mapie współczesnej Bawarii. Dzięki strategicznej lokalizacji, miasto to już na początku naszej ery stanowiło ważny ośrodek, zarówno w kontekście politycznym, jak i gospodarczym. Obecnie z powodzeniem łączy status nowoczesnego centrum przemysłowo-naukowego z bogatą ofertą turystyczną, docenioną przez UNESCO.
Spis treści: Strategiczna lokalizacja na przedgórzu alpejskim Od Augusta Vindelicorum do miasta pokoju religijnego Miejski system gospodarki wodnej Perły augsburskiej architektury Antyczne świadectwo rzymskiej potęgi, renesansowe centrum świata finansów i pionier zrównoważonej gospodarki wodnej – Augsburg to miasto o niezwykle bogatej historii. To właśnie tam narodził się wczesny kapitalizm, a idee religijnego pokoju i społecznej odpowiedzialności są pielęgnowane do dziś. Tamtejszy system wodny stanowi namacalny dowód na to, że mieszkańcy Augsburga już pięćset lat temu potrafili zarządzać zasobami naturalnymi w sposób, który do dziś budzi podziw. Strategiczna lokalizacja na przedgórzu alpejskim Augsburg, stolica rejencji Szwabia, znajduje się w południowo-zachodniej Bawarii. To trzeci pod względem liczby ludności ośrodek w regionie, ustępujący jedynie Monachium i Norymberdze. Miasto usytuowane u podnóża Alp (na przedgórzu alpejskim na wysokości 494 m n.p.m.), rozpościera się w widłach rzek Lech i Wertach. W praktyce są one czymś więcej niż tylko elementami krajobrazu. Mówimy tu o fundamentach, na których zbudowano dobrobyt całego ośrodka. Od Augusta Vindelicorum do miasta pokoju religijnego Miasto, jako rzymski obóz wojskowy, zostało założone w 15 roku p.n.e., przez Druzusa i Tyberiusza, pasierbów cesarza Oktawiana Augusta, z polecenia samego władcy. Nazwa Augusta Vindelicorum oddawała cześć imperatorowi i odnosiła się do lokalnego plemienia Windelików. Strategiczne położenie przy ujściu rzek alpejskich sprawiło, że już w II wieku n.e. osada stała się stolicą rzymskiej prowincji Recja. Dziedzictwo antyczne jest w mieście wciąż żywe, a fontanna z figurą cesarza Augusta na centralnym placu przypomina o imperialnych początkach. Po upadku cesarstwa zachodniorzymskiego Augsburg nie stracił na znaczeniu. W VI stuleciu stał się siedzibą biskupstwa, co uczyniło go kluczowym ośrodkiem religijnym w państwie Franków. Rok 955 zapisał się w historii bitwą nad rzeką Lech, gdzie król Otton I pokonał koczowniczych Węgrów, kładąc kres ich najazdom na Europę Zachodnią i torując drogę do powstania Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Proces usamodzielniania się miasta postępował szybko. W 1156 roku cesarz Fryderyk I Barbarossa nadał mu prawa miejskie, a w 1276 roku Augsburg stał się wolnym miastem Rzeszy. Status ten oznaczał bezpośrednią podległość cesarzowi i ogromną autonomię polityczną, co pozwoliło na rozwój potężnego patrycjatu. Dominacja Fuggerów i Welserów W XVI wieku Augsburg stał się jednym z najważniejszych europejskich ośrodków finansowych. Było to możliwe dzięki dwóm potężnym rodom kupieckim – Fuggerom i Welserom. Jakub Fugger, zwany „Bogatym”, zrewolucjonizował ówczesną bankowość, tworząc sieć handlową rozciągającą się od kopalni w Tyrolu, po rynki w Wenecji. To właśnie kapitał z Augsburga sfinansował wybór Karola V na cesarza – Jakub Fugger przeznaczył na ten cel ponad 540 tysięcy guldenów, co stanowiło lwią część całkowitej sumy łapówek dla elektorów. Fuggerowie nie tylko finansowali wojny i politykę cesarską, ale również wprowadzali nowoczesne narzędzia finansowe. Przykładem jest choćby podwójna księgowość, której Jakub uczył się w weneckim Fondaco dei Tedeschi. Równolegle ród Welserów dominował w handlu oceanicznym, uzyskując od cesarza koncesję na kolonizację Wenezueli, co czyniło z Augsburga miasto o globalnym zasięgu. Ten okres dobrobytu pozostawił po sobie niezwykłe dziedzictwo architektoniczne, w tym pałace przy Maximilianstraße i kościół św. Anny z najstarszą renesansową kaplicą w Niemczech. Kolebka reformacji Augsburg odegrał istotną rolę w wydarzeniach reformacji. To właśnie tam, w 1518 roku, Marcin Luter był przesłuchiwany przez kardynała Kajetana w pałacu Fuggerów, odmawiając odwołania swoich tez. 12 lat później, podczas sejmu Rzeszy, luteranie przedstawili cesarzowi konfesję augsburską, dokument definiujący podstawy wiary protestanckiej. Napięcia między katolickim patrycjatem a w większości protestancką ludnością rzemieślniczą doprowadziły do wypracowania kompromisu. Pokój Augsburski z 1555 roku wprowadził zasadę „cuius regio, eius religio”, ale w miastach takich jak Augsburg ustanowił parytet – prawnie chronioną równowagę między katolikami a protestantami. Miasto stało się modelem współistnienia wyznaniowego, co celebrowane jest do dziś podczas Augsburskiego Festiwalu Pokoju (8 sierpnia). To jedyne w Niemczech święto o charakterze lokalnym, które ma status dnia wolnego od pracy, przypominając o wartości tolerancji wypracowanej przez wieki konfliktów. Miejski system gospodarki wodnej W 2019 roku system zarządzania wodą w Augsburgu został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Składa się z 22 elementów, które dokumentują rozwój miasta: od średniowiecza, aż po rewolucję przemysłową. Wyjątkowość Augsburga w tym zakresie polegała na wczesnym rozdzieleniu wody pitnej od technologicznej. Nastąpiło to już w 1545 roku. Infrastruktura obejmuje skomplikowaną sieć kanałów zasilanych przez rzekę Lech, wieże ciśnień, monumentalne fontanny i historyczne elektrownie wodne. Wodociągi przy Czerwonej Bramie są najstarszym tego typu zespołem w Niemczech. Pompowały wodę już w XV wieku, przy użyciu wówczas innowacyjnych pomp tłokowych, napędzanych kołami wodnymi. System ten nie tylko zaopatrywał mieszkańców w wodę, ale napędzał młyny, warsztaty złotników i tkalnie, budując fundamenty potęgi rzemieślniczej miasta. Ciekawostka: w Augsburgu, przez który przepływa ponad 150 kanałów, znajduje się więcej mostów niż w Wenecji (530 vs 435). Perły augsburskiej architektury Mimo zniszczeń z okresu II wojny światowej, stolica Szwabii do dziś zachwyca estetyczną spójnością swojego historycznego centrum. Symbolem odrodzenia i potęgi miasta jest ratusz, wzniesiony w latach 1615–1620 przez Eliasza Holla. Mówimy tu o jednej z najważniejszych świeckich budowli niemieckiego renesansu. Okazała budowla charakteryzuje się monumentalną fasadą z wizerunkiem cesarskiego orła. Wnętrze skrywa Złotą Salę, wybitne dzieło dekoratorstwa renesansowego, którego nazwa pochodzi od bogato złoconego, drewnianego sufitu. Pomieszczenie o powierzchni ponad 560 metrów kwadratowych miało za zadanie olśniewać gości wolnego miasta Rzeszy. Tuż obok ratusza wznosi się Perlachturm, wieża o wysokości 70 metrów, oferująca najlepszą panoramę starego miasta i widok na Alpy. Kolejnym punktem obowiązkowym jest Fuggerei – najstarsze na świecie osiedle socjalne, które funkcjonuje nieprzerwanie od 1521 roku. To „miasto w mieście” składa się z 67 domów, w których do dziś mieszkają potrzebujący mieszkańcy Augsburga, płacąc symboliczny czynsz w wysokości 88 eurocentów rocznie i zobowiązując się do trzech codziennych modlitw za fundatorów. Najważniejsze zabytki sakralne Augsburg może poszczycić się bogatym dziedzictwem religijnym, znajdującym odzwierciedlenie w architekturze tamtejszych kościołów. Do najważniejszych należą: katedra Najświętszej Marii Panny – powstała w XI wieku na fundamentach karolińskich, szczyci się najstarszym na świecie cyklem witraży figuralnych z 1065 roku. Jej wnętrze skrywa cenną kryptę oraz dzieła Hansa Holbeina starszego; bazylika św. Ulryka i św. Afry – późnogotycka świątynia z charakterystyczną wieżą, zwieńczoną „cebulastym” hełmem, który stał się wzorcem dla barokowej architektury kościelnej w całej Bawarii. Miejsce to jest symbolem katolickiego oporu w czasach reformacji; kościół św. Anny – dawny klasztor karmelitów, w którym zatrzymał się Marcin Luter. Znajduje się tam kaplica Fuggerów, pierwsza renesansowa budowla na ziemiach niemieckich, wzniesiona na wzór włoski. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Jak wyglądał kościół, w którym występował Bach? AI przywraca historię
Zapomnijcie o klasycystycznym wystroju tej świątyni. Nikolaikirche, czyli kościół św. Mikołaja w Lipsku, w czasach Jana Sebastiana Bacha był architektonicznym patchworkiem. Nowa symulacja komputerowa pozwala nam wejść w rolę XVIII-wiecznego wiernego i poczuć atmosferę nabożeństw, podczas których mistrz baroku wykonywał swoje utwory.
Kościół św. Mikołaja (Nikolaikirche) w Lipsku jest nie tylko perłą architektury, ale przede wszystkim miejsce o fundamentalnym znaczeniu dla historii muzyki. To właśnie tutaj, w latach 1723–1750, swoją misję kantora i organisty wypełniał Jan Sebastian Bach. Świątynia ta była świadkiem prawykonań jego najważniejszych dzieł, takich jak „Pasja według św. Jana”, „Oratorium na Boże Narodzenie” czy liczne kantaty lipskie. Kościół, którego już nie ma Współczesny wygląd wnętrza Nikolaikirche, z jego charakterystycznymi kolumnami, to efekt klasycystycznej przebudowy przeprowadzonej przez Johanna Carla Friedricha Dauthe w latach 1784–1797. Na szczęście do naszych czasów zachowały się plany, ryciny i opisy sprzed przebudowy. Za czasów Bacha świątynia wyglądała inaczej. Była świadkiem licznych przebudów, dlatego obrosła różnymi elementami z wielu epok. Takie „patchworkowe” wnętrza Bach oglądał niemal codziennie. Innowacja w służbie historii Historyczne informacje o wnętrzu świątyni posłużyły do powstania projektu mającego na celu stworzenie wirtualnej rekonstrukcji. Jest to efekt interdyscyplinarnej współpracy prof. Alexandra Grychtolika (muzykologa i badacza Bacha), prof. Paula Zalewskiego (eksperta w dziedzinie konserwacji zabytków z Uniwersytetu Viadrina) oraz firmy Arte4D. Głównym celem było stworzenie precyzyjnego modelu 3D, który oddaje stan wnętrza z początków działalności Bacha w Lipsku, czyli z lat 20. XVIII wieku. Sztuczna inteligencja w roli architekta Kluczowym elementem projektu było wykorzystanie nowoczesnych technologii. Prof. Paul Zalewski podkreślił, że przy generowaniu złożonych modeli 3D i licznych detali wizualnych zastosowanie sztucznej inteligencji pozwoliło zaoszczędzić czas. Mimo dużego wsparcia technologicznego naukowcy zaznaczają, że to człowiek nadal odgrywał decydującą rolę w interpretacji źródeł historycznych i nadzorowaniu procesu tworzenia „cyfrowego bliźniaka” kościoła. Akustyka i realia pracy kantora Model pozwala ocenić nie tylko przestrzeń dostępną dla muzyków na emporach organowych i chóralnych, ale także – co niezwykle istotne – warunki akustyczne panujące w całym ówczesnym wnętrzu kościoła. – Dzięki tej wirtualnej rekonstrukcji po raz pierwszy możemy gruntownie odtworzyć rzeczywiste warunki wykonania utworów Bacha, w tym układ przestrzenny chórów i chórów organowych, a także akustykę – wyjaśnia dyrygent i badacz twórczości Bacha Alexander Grychtolik, który zainicjował projekt. Informacje te są bezcenne dla muzykologów, bo pozwalają lepiej zrozumieć, jak struktura architektoniczna kościoła św. Mikołaja wpływała na kompozycję i brzmienie dzieł Jana Sebastiana Bacha. Co dalej z rekonstrukcjami kościoła? Wizualizacje stworzone przez Arte4D we współpracy z historykiem architektury dr. Tobiasem Knobelsdorfem będą wykorzystywane w celach dydaktycznych na Uniwersytecie Europejskim Viadrina na kierunku ochrona dóbr kultury. Planowane jest też włączenie wirtualnej rzeczywistości do koncertów bachowskich. Dzięki technologii publiczność będzie mogła przenieść się w czasie i poczuć się jak wierni uczestniczący w nabożeństwie prowadzonym przez samego Jana Sebastiana Bacha ponad 300 lat temu. Źródło: Europa-Universität Viadrina Frankfurt (Oder) Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Tajemnica sprzed 4000 lat. Dlaczego mężczyzna spoczął w komorze pieca?
Podczas budowy linii energetycznej archeolodzy natrafili na niezwykłe znalezisko. W pradziejowym piecu, zamiast w grobie, spoczął młody mężczyzna. Ślady na jego czaszce sugerują brutalny koniec. Czy to zapomniana zbrodnia sprzed tysiącleci, a może element krwawego rytuału?
Do tego znaleziska doszło w czasie szeroko zakrojonych prac poprzedzających budowę linii energetycznej SuedOstLink w kraju związkowym Saksonia-Anhalt. Jest to region położony we wschodniej części Niemiec. Wzgórze o długiej historii Miejsce, w którym dokonano odkrycia, od tysiącleci przyciągało uwagę prehistorycznych społeczności. Już około 6000 lat temu wzniesiono tam monumentalny kurhan o wysokości 15 metrów, skrywający drewnianą komorę grobową Kilka stuleci później ludzie otoczyli to wzgórze potrójnym systemem wałów i rowów, tworząc przestrzeń dla skomplikowanych ceremonii. Znalezione w głębokich jamach szczątki spalonych domów oraz kości ludzi i zwierząt sugerują, że przez wieki było to miejsce o charakterze sakralnym i rytualnym. Najnowsze znalezisko pochodzi sprzed „zaledwie” 4–5 tysięcy lat. Nietypowe miejsce ostatecznego spoczynku Odkrycie datowane jest na okres istnienia społeczności kultury ceramiki sznurowej, czyli lata między 2900 a 2050 p.n.e. Archeolodzy odkryli szczątki mężczyzny, który w chwili śmierci miał około 25 lat. Najbardziej uderzający jest fakt, że jego ciało nie spoczęło w typowym grobie, lecz w pradziejowym piecu składającym się z dwóch połączonych podziemnych komór. Jest to sytuacja niemal niespotykana, gdyż tego typu obiekty gospodarcze zazwyczaj znajdowane są całkowicie puste. Co wiadomo o grobie? Lokalizacja pochówku jest co prawda nietypowa, to sam sposób ułożenia zmarłego ściśle odpowiada rygorystycznym zasadom kultury ceramiki sznurowej. Mężczyzna spoczął w pozycji embrionalnej na prawym boku, z twarzą skierowaną na południe, co było standardem dla pochówków męskich w tej epoce. Badacze zwrócili jednak uwagę na nienaturalne przesunięcie górnej części ciała. Może to wskazywać, że zmarłego złożono na warstwie materiału organicznego – np. skórach czy tkaninach – która po rozkładzie spowodowała osunięcie się kości. Ślady przemocy na kościach Badacze dostrzegli na czaszce mężczyzny urazy. Czy mamy do czynienia z ofiarą pradziejowego morderstwa, czy może wojownikiem poległym w bitwie? Nietypowe miejsce spoczynku może sugerować, że po gwałtownym zdarzeniu ciało zostało ukryte lub pochowane w wielkim pośpiechu w pierwszym dostępnym obiekcie. Czy pomoże laboratorium? Poza teorią o morderstwie, archeolodzy biorą pod uwagę jeszcze jedną hipotezę – rytualną. W innych rzadkich przypadkach w piecach tej kultury odnajdywano kompletne szkielety bydła lub fragmenty kości psów, co interpretuje się jako dary ofiarne. Czy człowiek również mógł stać się częścią takiego rytuału? Być może odpowiedzi na to pytanie dostarczą szczegółowe analizy laboratoryjne, które pomogą zrekonstruować ostatnie chwile życia mężczyzny. Źródło: Landesamt für Denkmalpflege und Archäologie Sachsen-Anhalt – Landesmuseum für Vorgeschichte Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Nie taki Nosferatu straszny, jak go malują. Dlaczego pająk Zoropsis spinimana w ogóle nie powinien nas martwić?
Media alarmują o ekspansji pająka Nosferatu w Niemczech, w 2023 roku stwierdzono go także w Polsce. Choć jego wampiryczna nazwa i rozmiary budzą niepokój, ten przybysz z południa jest zupełnie niegroźny. W naszym kraju dużo częściej występują znacznie groźniejsze pająki.
W przestrzeni publicznej pojawiły się alarmujące informacje o rozprzestrzenianiu się groźnego pająka Nosferatu w Niemczech. Jego zasięg występowania faktycznie rozszerza się w Europie, ale nie ma w tym nic niezwykłego. Zmiany klimatyczne powodują wiele zawirowań w dotychczasowych zasięgach wielu gatunków. Co więcej – pająk Nosferatu był już stwierdzony także w Polsce. Alarmujące informacje o tym, że jest groźny i jadowity nie mają wiele wspólnego z prawdą. Owszem, jest jadowity – jak prawie wszystkie pająki – ale jego ewentualne ugryzienie jest zupełnie niegroźne, chyba że ktoś jest silnie uczulony. W Polsce znacznie częściej występują inne, bardziej jadowite i niebezpieczne gatunki pająków. Pająk Nosferatu rozprzestrzenia się w Niemczech O triumfalnym pochodzie pająka Nosferatu przez Niemcy poinformowała niedawno niemiecka organizacja ochrony przyrody NABU. Ogólnokrajowa akcja zgłoszeniowa, w której wzięły udział dziesiątki tysięcy osób, potwierdziła już obecność tego pająka we wszystkich krajach związkowych. Wiele zgłoszeń napłynęło znad Bałtyku, z wysp Rugia i Uznam. Tej wiosny do NABU napłynęło ponad 2,5 tysiąca zgłoszeń obserwacji pająka Nosferatu – to prawdziwy wysyp. Świadczy o licznej, zadomowionej populacji, rozprzestrzeniającej się w środowisku. Taka ilość zgłoszeń wyklucza przypadkowe pojawy, np. związane z transportem roślin z innych krajów. Pająk Nosferatu: opis gatunku Tak zwany pająk Nosferatu (Zoropsis spinimana) nie ma polskiej nazwy. Wampiryczny przydomek zupełnie nie ma związku z jego zwyczajami ani jakimkolwiek zagrożeniem – czarny wzór na jego odwłoku skojarzył się komuś z sylwetką najsłynniejszego filmowego wampira. Zoropsis spinimana został po raz pierwszy opisany w 1820 roku. Jego zasięg obejmuje prawie całą Europę, z wyjątkiem jej północnej części. Jest gatunkiem synantropijnym, czyli nierozerwalnie związanym z obecnością człowieka. To pająk drapieżny, aktywnie polujący na owady i inne pająki, nie tworzący pajęczyn. Jak na polskie warunki jest pająkiem dość dużym – jego ciało ma długość do 19 mm, ale w połączeniu z długimi odnóżami wydaje się znacznie większy i może robić wrażenie. Jak niemal wszystkie pająki, jest jadowity – ale nie ma doniesień, aby jego ugryzienia powodowały jakiekolwiek poważne konsekwencje. Źródła mówią co najwyżej o niewielkiej bolesności i obrzęku, ustępującym po kilku godzinach. Naukowcy podkreślają, że choć pająk Nosferatu faktycznie wykazuje tendencje do rozprzestrzeniania się w Europie, nie jest gatunkiem inwazyjnym. Jego pojawianie się w nowych miejscach prawdopodobnie bardzo często jest także powiązane z człowiekiem i transportem lądowym różnych towarów. Właśnie przez człowieka został zawleczony nawet do USA, a konkretnie Kalifornii. Pająk Nosferatu w Polsce W 2023 roku polscy naukowcy – Grzegorz Gierlasiński z Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu i Mateusz Wrzoł – opisali stanowisko występowania pająka Nosferatu w Polsce. Pojawił się w miejscowości Komorowice w Beskidzie Zachodnim. Zaobserwowano go na terenie marketu budowlanego, na wózkach kwiatowych służących do transportu roślin. „Regularne dostawy roślin, zarówno wewnętrznych jak i zewnętrznych, do sklepów w sieciach marketów budowlanych, dają możliwość rozprzestrzeniania się wielu potencjalnym gatunkom” – piszą polscy badacze. W tym samym markecie stwierdzono obecność innego ciepłolubnego pająka z południa Europy – Uloborus plunipes. „Mając na uwadze obserwowane w ostatnim czasie ocieplanie się klimatu, możliwe jest, że areał występowania omawianego gatunku będzie się zwiększał, co zaowocuje kolejnymi obserwacjami Zoropsis spinimana w kraju” – konkludują naukowcy. Niebezpieczne pająki w Polsce Strach przed pająkiem Nosferatu jest zupełnie nieuprawniony także dlatego, że w Polsce można spotkać dużo bardziej niebezpieczne pająki, które wcześniej u nas nie występowały. Na przykład kolczaka zbrojnego, który także przywędrował do nas z południa Europy. Do 2007 roku stwierdzono go w Polsce zaledwie dwa razy, w okolicach masywu Ślęży oraz rezerwatu Krzemionki. Naukowcy jednak podejrzewali, że jest go więcej, co się potwierdziło – w 2012 roku odnaleziono populację na Roztoczu, potem posypały się obserwacje z Wyżyny Lubelskiej, Karkonoszy, a nawet wybrzeża Bałtyku. Ukąszenie kolczaka zbrojnego jest bolesne, może także wywołać obrzęk, zaczerwienienie, drętwienie, a nawet (choć dużo rzadziej) objawy ogólnoustrojowe: dreszcze, poty, nudności, wymioty, tachykardię czy problemy z oddychaniem. W jadzie kolczaka zbrojnego stwierdzono obecność ponad 40 różnych polipeptydów. Także ukąszenie sieciarza jaskiniowego może być znacznie bardziej nieprzyjemne niż pająka Nosferatu. W Polsce występuje około 800 gatunków pająków, znakomita większość z nich jest jadowita – i nieszkodliwa. Źródła: Euronews, Acta Entomologica Silesiana, Spiders of Europe Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Rydwanem w zaświaty. Archeolodzy przebadali wyjątkowy grób celtyckiego wojownika
Złota biżuteria i etruska ceramika towarzyszyły w ostatniej drodze celtyckiemu wojownikowi. W niemieckiej Hesji archeolodzy odkryli jego spektakularny grób. Pochowano go wraz z jego powozem – takie znaleziska to prawdziwa rzadkość.
Kultura celtycka do dzisiaj fascynuje. Lud ten zajmował duże obszary Europy Zachodniej i Środkowej w I tysiącleciu p.n.e. Celtowie zamieszkiwali również tereny obecnej Polski od ok. 400 do ok. 120 r. p.n.e. Najwięcej dowodów na to pochodzi z południa naszego kraju. Wśród nich jest najstarsza znana z Polski kostka do gry. Tymczasem niemieccy archeolodzy ogłosili ważne znalezisko związane z tą społecznością, dokonane w regionie Hesji. Pochodzi z wczesnego okresu lateński przypadającego w przybliżeniu na lata 450–250 p.n.e. Energia słoneczna „odkrywa” pradzieje Do tego znaleziska doszło w Bad Camberg podczas badań poprzedzających budowę farmy fotowoltaicznej. Zespół firmy SPAU GmbH przeprowadził prace w ciągu zaledwie dwóch tygodni, co pozwoliło na sprawne zabezpieczenie znaleziska bez wstrzymywania inwestycji. Wykopaliska były poprzedzone badaniami geofizycznymi, dzięki temu archeolodzy wiedzieli, że coś ważnego skrywa się pod ziemią. Nie spodziewali się jednak natrafić na tak bogato wyposażony grób. Złoto, broń i etruskie wpływy Wnętrze grobu skrywało przedmioty świadczące o niezwykłym bogactwie zmarłego. Odnaleziono masywną złotą biżuterię o prostej formie oraz pozostałości oręża. Wyjątkowym znaleziskiem jest etruskie naczynie z brązu o charakterystycznym wylewie, będące luksusowym importem z Półwyspu Apenińskiego, czyli dzisiejszych Włoch. Obecność takich przedmiotów dowodzi, że celtyckie elity z regionu Taunus brały czynny udział w dalekosiężnej wymianie handlowej z basenem Morza Śródziemnego. Naukowcy wykonali zdjęcia rentgenowskie oraz tomografię komputerową (CT) wydobytych bloków ziemi. Skany te ujawniły obecność kolejnych darów grobowych, które nie zostały jeszcze wydobyte. Oznacza, to że lista uzbrojenia może zostać rozszerzona w toku dalszych badań. Pochówek z własną „bryką” Kluczowym elementem odkrycia jest obecność dwukołowego pojazdu – wozu pełniącego funkcję rydwanu. W grobie zidentyfikowano żelazne obręcze kół, okucia piast oraz nakładki na osie wykonane z metali kolorowych. W Hesji pochówki wozowe są niezwykle rzadkie i można je policzyć na palcach jednej ręki. W innych regionach Europy też nie są częste. Fakt, że wojownika pochowano wraz z jego pojazdem świadczy o jego potędze. Ważny mężczyzna Pochowany w Bad Camberg mężczyzna był bez wątpienia osobą o wyjątkowej pozycji społecznej. Archeolodzy określają znalezisko jako grobowiec elitarny. Zmarły Celt prawdopodobnie sprawował władzę polityczną i militarną nad okolicznymi ziemiami. – Odkrycie w Bad Camberg doskonale wpisuje się w bogate dziedzictwo epoki żelaza w Hesji. (…) Nowe znalezisko może jeszcze poszerzyć tę wiedzę. Dostarcza istotnych informacji na temat elit społecznych, kunsztu rzemiosła, kontaktów ponadregionalnych oraz obyczajów pogrzebowych w młodszej epoce żelaza – podkreślił Christoph Degen, sekretarz stanu w Ministerstwie Nauki, Badań, Kultury i Sztuki w Hesji. Źródło: Denkmal Hessen Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.