Wszyscy kojarzą ją z procesami zbrodniarzy z czasów II wojny światowej. Ale Norymberga to idealne miejsce na city break
Muzeum procesów norymberskich przyciąga tysiące odwiedzających. To ważne i poruszające miejsce, ale w Norymberdze historia nie kończy się na sali sądowej. To niemieckie miasto urzeka piękną architekturą i historią siegającą setki lat wstecz. Tutaj zobaczycie najstarszy globus świata i odwiedzicie domostwo twórcy logotypu – Albrechta Dürera.
W tym artykule: Kaiserburg w Norymberdze Norymberga – centrum Europy Najstarszy globus świata Twórca logotypu Dziedzictwo III Rzeszy Procesy norymberskie Norymberskie zagadki Informacje praktyczne Widzę światełko w tunelu. Dosłownie. Zbliża się do mnie. Powoli jasność staje się coraz bardziej intensywna. Jedno światełko okazuje się tak naprawdę czterema jasnymi punktami. W końcu dostrzegam źródło. To cztery świece przytwierdzone do płyty. Wpatruję się do wnętrza bardzo głębokiej studni. Ma pięćdziesiąt metrów głębokości. Wykuto ją zapewne już w XIII wieku. Kaiserburg w Norymberdze Jestem na zamku w Norymberdze w niemieckiej Bawarii. To drugie największe miasto tego landu zamieszkuje pół miliona osób. Wykucie studni, w której czeluści spoglądam, trwało być może nawet 10 lat. Nie było to zadanie arcytrudne, bo zamek położony jest na miękkiej, piaskowcowej skale. Wystarczy nieco mocniej skrobnąć paznokciami po kamieniu otaczającym źródło, by wykruszyć z niej ziarenka tworzące tę skałę. Przez setki lat studnia ulegała zanieczyszczeniom, mimo że znajduje się w silnie ufortyfikowanym budynku. W 2012 roku w czasie akcji czyszczenia wyciągnięto z niej m.in. niewielkiego plastikowego dinozaura, okulary, figurkę kobiety, kości czy widelec. Przedmioty są eksponowane w gablocie obok studni. Twierdzę wzniósł w tym miejscu Henryk III Salicki, który w 1046 roku został cesarzem Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Wokół zamku powstała osada. W 1219 roku miasto otrzymało pierwsze prawa miejskie. Norymberga była świetnie usytuowanym miastem od okresu średniowiecza do renesansu. Znajdowała się na szlaku handlowym wiodącym do północnej Europy, ale trafiali tu kupcy z innych rejonów. Na zakupach można było trafić na niezwykłe produkty z całego świata, na przykład kość słoniową. Norymberga – centrum Europy W XV wieku sam papież Pius II miał stwierdzić, że nawet królowie Szkocji nie mieszkają tak komfortowo, jak zwykli obywatele Norymbergi. W XVI wieku określana była nawet terminem „Quasi Centrum Europae”, czyli „mniej więcej środkiem Europy”. To w tym czasie miasto zainwestowało w nowy system umocnień tuż przy zamku. Potężne bastiony można dzisiaj odwiedzać od środka z przewodnikiem. Warto jednak ubrać się ciepło i wybrać trekkingowe obuwie, bo jest w nich chłodno, bardzo mokro i bywa chwilami dość ciasno. Do początku XVIII wieku Norymberga rozwijała się bardzo dynamicznie. Chociaż XIX wiek wcale nie był do końca nieudany – w 1835 otwarto tam pierwsze połączenie kolejowe z pobliskim Fürth. Ale wcześniej miasto odgrywało wiodącą rolę w dziedzinie obróbki metalu. Pracowali tam najwybitniejsi złotnicy i rzeźbiarze Europy. W Norymberdze przez jakiś czas działał na przykład słynny niemiecki artysta Wit Stwosz, który spędził w Polsce około 20 lat i stworzył ołtarz w Kościele Mariackim w Krakowie. Najstarszy globus świata To z tego miasta pochodzi najstarszy zachowany do naszych czasów globus. Obecnie można go podziwiać w Germańskim Muzeum Narodowym w Norymberdze. Ten wyjątkowy globus pokryty jest setkami piktogramów i nazw miejscowości, krótkimi opisami, wizerunkami władców, herbami, postaciami mitycznych istot oraz egzotycznych zwierząt. To kompendium wiedzy geograficznej i historycznej okresu schyłku średniowiecza. Ma około 530 lat. Wykonał go Martin Beheim. Przedmiot ten stał się częścią światowego dziedzictwa dokumentacyjnego UNESCO. Naprawdę robi wrażenie, mimo że nie ma nim jeszcze Ameryki. Warto przyjrzeć się za to w jaki sposób przedstawiono obszary Polski. Twórca logotypu „Volkswagen, Adidas, Puma, Mercedes, Lufthansa – oto słynne niemieckie marki, mające swoje znaki firmowe – logo, takie jak splecione ze sobą litery V i W w przypadku Volkswagena, trzy szerokie paski Adidasa czy trójramienna gwiazda Mercedesa. Samo logo jest zresztą wynalazkiem niemieckim: logotyp był wieloliterowym znakiem i zarazem metodą, jakiej używali drukarze, by przyozdobić stronicę i ułatwić lub przyspieszyć ręczne składanie książki” – pisze Neil MacGregor w książce „Niemcy. Zbiorowa pamięć narodu”. Tuż pod norymberską twierdzą i obok północno-zachodnich umocnień pochodzących z XVI wieku stoi po dziś dzień niezwykły dom, do którego udaję się po zwiedzeniu zamku. Należał właśnie do wynalazcy logotypu. Albrecht Dürer (1471–1528) sygnował swoje obrazy i fotografie inicjałami: wysmukłą i jednocześnie spłaszczoną u góry literą A i literą D pomiędzy nóżkami pierwszej litery imienia. Dürer to artysta znany każdemu Niemcowi. Jako pierwszy sprzedawał swoje dzieła w całej Europie. Wśród najbardziej znanych są drzeworyty „Nosorożec” czy „Czterej jeźdźcy Apokalipsy”. Jak zauważa MacGregor, ryciny Dürera były pierwszymi w Europie wielkimi dziełami sztuki, produkowanymi na masową skalę dzięki wykorzystaniu maszyny drukarskiej. Jego dzieła były kopiowane i fałszowane już w jego czasach. Tak je ceniono. Norymberga została bardzo zniszczona na skutek bombardowań aliantów w czasie II wojny światowej. Siatka ulic i stylistyka domostw nadal nawiązuje do układu miasta sprzed stuleci. Poza tym stosunkowo nieźle zachowały się gotyckie kościoły. Dom Dürera ucierpiał, ale przetrwał. Mieści się w nim muzeum, ale znajdują się w nim zasadzie tylko kopie jego dzieł. Oryginały rozsiane są po całych Niemczech. Jego dzieła można podziwiać w Polsce, na przykład w Muzeum Okręgowym w Toruniu. Jest też inny ciekawy polski wątek. Brat Albrechta, Hans Dürer był malarzem na dworze króla Zygmunta Starego. Stworzył polichromie na Wawelu. Dziedzictwo III Rzeszy Objętość gruzów, które wywieziono po zakończeniu wojny z centrum Norymbergi robi wrażenie. To zdecydowanie więcej niż kubatura piramidy Cheopsa w Gizie, o czym dowiemy się z dwóch sugestywnych modeli piramidek wykonanych w skali, które prezentowane są w podziemiach pod zamkiem. Nazistowska przeszłość Norymbergi nie pozwala o sobie zapomnieć. W 1935 roku to tutaj uchwalono ustawę, na mocy której odebrano ludności żydowskiej wszelkie prawa obywatelskie. Hitlerowcy uczynili Norymbergę miejscem swoich zjazdów. Spotkania partii NSDAP odbywały się w południowo-zachodniej części Norymbergi, w rejonie określanym jako Reichsparteitagsgelände. Jednym z elementów architektonicznych jest trybuna powstała w latach 193–1938 na wzór ołtarza pergamońskiego. Znana była z występów Hitlera, które starannie filmowano i inscenizowano na potrzeby produkcji propagandowych. W dużej części zachowała się do dziś. W 1973 roku wpisano ją na listę zabytków, a w 2013 roku rozpoczęto proces konserwacji. Ma być zachowana dla przyszłych pokoleń dla celów edukacyjnych. I ku przestrodze, by czasy nazistowskie nigdy się nie powtórzyły. Gdy o poranku przechadzam się wzdłuż trybuny, wykorzystywanej dziś między innymi jako widownia do wydarzeń sportowych, dostrzegam biegaczy i osoby na spacerach z czworonogami. Część trybuny jest ogrodzona wysokim płotem. Ciągle trwają prace nad przystosowaniem tego obszaru dla ruchu turystycznego i nadania odpowiedniej oprawy narracyjnej. Gdzieniegdzie znajdują się pojedyncze plansze informacyjne w języku niemieckim i angielskim. Procesy norymberskie W pełni przemyślaną koncepcję uzyskało za to już miejsce procesów norymberskich. W ciągle działającym kompleksie sądowym wydzielono część, w której znajduje się sala rozpraw. To tu w latach 1945–1949 sądzono głównych zbrodniarzy III Rzeszy. Zwiedzający siadają w przebudowanej po latach widowni, na której zasiadali w czasie procesów dziennikarze. Do ucha mam przytkniętego audioguide’a. Gdy już chcę opuszczać pomieszczenie, nagle automatycznie zasuwają się zasłony na wielkich oknach sali sądowej. Przede mną opuszcza się wielki półprzezroczysty ekran. Trwająca kilkanaście minut prezentacja świetnie przybliża historię procesów. Jest to też multimedialny majstersztyk. Wychodzę z sali sądowe.j poruszony pokazem nawiązującym też do łamania praw człowieka dzisiaj przez Rosjan na Ukrainie. Na pomalowanej na mlecznobiały kolor ścianie klatki schodowej prowadzącej do wyjścia dostrzegam odciśniętą czarną dłoń. To oczywiście przypadek, ale skojarzenie miałem jedno: ilu w tych murach było arcyłotrów i zbrodniarzy, którzy mieli brudne, umoczone w krwi ręce. Niestety, wielu z nich ułaskawiono. Norymberskie zagadki Powracam myślami do średniowiecznej studni na zamku w Norymberdze. Źródło niesie za sobą głęboką symbolikę w wielu kulturach. Woda z niego ma mieć właściwości oczyszczające. Przeglądanie się w wodzie w studni to zaglądanie w głąb własnego „ja” i własnej duszy. Lustro wody jest jednak tak daleko, że nie jestem w stanie go dostrzec z góry. Gdy przewodnik wylewa wodę z miedzianego naczynia w dół, chluśnięcie słychać dopiero po 5 sekundach. To jedyny dowód na to, że woda się nadal tam znajduje. Skrywa się głęboko w studni, jak wiele do tej pory nieznanych tajemnic Norymbergi. Informacje praktyczne Z Polski można tutaj dotrzeć pociągiem z przesiadką w Berlinie albo samolotem, najczęściej z transferem we Frankfurcie nad Menem; Stare Miasto ma tyle atrakcji, że można śmiało spędzić tutaj kilka dni. Poza tym liczne deptaki ze sklepami kuszą swoją bogatą ofertą; To idealne miasto na długie przechadzki. Nie warto po nim przemieszczać się samochodem, w centrum ruch jest mocno ograniczony dla aut; Karta norymberska ważna 48 godzin oferuje darmowy transport publiczny i wstęp do głównych muzeów. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Czy tragiczną historią można handlować? Otwarta aukcja przedmiotów z Auschwitz, Majdanka i Katynia anulowana po proteście Polski
Niemiecki dom aukcyjny Felzmann zamierzał sprzedać 623 przedmioty związane z obozami koncentracyjnymi Auschwitz i Majdanek oraz zbrodnią w Katyniu. Aukcja została anulowana po gwałtownym proteście Polski i międzynarodowych instytucji. Rząd będzie się domagał zwrotu pamiątek, które – jeśli okażą się autentyczne – miałyby trafić do polskich muzeów.
Dom aukcyjny Felzmann z Neuss w Niemczech planował sprzedaż 623 artefaktów pochodzących z czasów II wojny światowej, w tym z Auschwitz, Majdanka oraz powiązanych ze zbrodnią katyńską. Aukcja zatytułowana „System terroru część II 1933–1945” miała odbyć się 17 listopada 2025 roku. Każdy z przedmiotów był wyceniony i przygotowany do sprzedaży na otwartej aukcji dostępnej dla klientów z całego świata. Aukcja przedmiotów z Auschwitz wywołała burzę W katalogu aukcji znalazły się m.in. listy więźniów z obozu Auschwitz, dokumenty z Dachau dotyczące przymusowej sterylizacji, propagandowe plakaty antysemickie, oraz pamiątki po ofiarach zbrodni katyńskiej – np. listy Henryka Umińskiego i Jana Leszczyńskiego. Cena wywoławcza za niektóre z tych pamiątek sięgała 500 euro. Gwałtowną reakcję wywołał fakt, że wystawione przedmioty zawierały dane osobowe ofiar, a także ich osobiste zapiski i listy. Międzynarodowy Komitet Oświęcimski nazwał aukcję „cynicznym i bezwstydnym przedsięwzięciem”. Portal aukcyjny w rozmowie z Frankfurter Allgemeine Zeitung stwierdził, że „prywatni kolekcjonerzy prowadzą intensywne badania i przyczyniają się do pogłębiania wiedzy historycznej. Ich działalność służy zachowaniu pamięci, a nie handlowaniu cierpieniem”. Redakcja dziennika przypomniała też, że podobna aukcja już się odbyła 6 lat temu. Reakcja Polskiej dyplomacji Rząd RP natychmiast zareagował. Minister spraw zagranicznych Radosław Sikorski poinformował, że ambasador Jan Tombiński interweniował u władz Westfalii, a on sam prowadził rozmowy z szefem niemieckiego MSZ Johannem Wadephulem. Po interwencji polskich władz dom aukcyjny Felzmann wycofał aukcję ze swojej strony internetowej, nie podając jednak żadnego wyjaśnienia. Prezydent RP Karol Nawrocki wezwał polski rząd do zdecydowanego działania – zażądania zwrotu pamiątek lub ich wykupu, jeśli zajdzie taka potrzeba. Koszt tego wykupu miałby zostać doliczony do rachunku reparacyjnego. Minister kultury Marta Cienkowska zadeklarowała, że Polska nie zamierza kupować tych artefaktów, tylko je odzyskać. MKiDN rozpoczęło działania mające na celu zabezpieczenie i odzyskanie pamiątek. Muzea i instytucje pamięci: przedmioty powinny wrócić do Polski Muzeum Auschwitz-Birkenau oraz Państwowe Muzeum na Majdanku stanowczo zaapelowały, aby wszelkie poobozowe pamiątki trafiały do wyspecjalizowanych placówek muzealnych. Bartosz Bartyzel, rzecznik Muzeum Auschwitz, podkreślił, że placówka jest gotowa zabezpieczyć, zbadać i wyeksponować każdy oryginalny dokument czy przedmiot. Agnieszka Kowalczyk-Nowak z Muzeum na Majdanku dodała, że pamiątki mogłyby rzucić światło na nieznane dotąd losy więźniów. Instytut Pamięci Narodowej, reprezentowany przez prof. Karola Polejowskiego, potępił aukcję, przypominając, że wiele z wystawionych rzeczy pochodzi z rabunku. Dr Bartosz Gondek z Instytutu Strat Wojennych podkreślił, że handel pamięcią jest moralnie niedopuszczalny. Historyk i dziennikarz Michał Wójcik tak ocenia szokującą aukcję: „To kompletny upadek. Znak, że niczego nie rozumiemy. Niczego nie ogarniamy. Jak można handlować takimi pamiątkami? (...) W tak wielkiej pogardzie mieć same ofiary i jeszcze rodziny tych ofiar, przecież oni żyją, zapewne dowiedzą się, że właśnie ktoś kupił ostatnią pamiątkę po ich bliskim”. Głos ofiar i rodzin Ogólnopolskie Stowarzyszenie Rodzin Polskich Ofiar Obozów Koncentracyjnych nazwało aukcję „moralnie naganną i głęboko niestosowną”. Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na czele z Lechem Parellem, przypomniał, że dokumenty po zamordowanych w Katyniu są częścią rodzinnej i narodowej pamięci. W liście protestacyjnym wskazano, że miejscem tych pamiątek powinny być domy rodzin ofiar lub – za ich zgodą – Muzeum Katyńskie w Warszawie i Muzeum Ofiar Sybiru w Białymstoku. Źródła: Dzieje.pl, Wprost, Interia, Michał Wójcik
To jedna z najbardziej zaskakujących krain w Europie – leży zaledwie 300 km od granic Polski
Frankonia, kraina położona w północnej Bawarii, to wyjątkowe połączenie natury, kultury i historii. Wędrując przez Bayreuth, Bamberg i Szwajcarię Frankońską, odkrywamy barokowe rezydencje, legendarne opery i bajkowe formacje skalne, które inspirowały samego Wagnera. To przewodnik po jednym z najpiękniejszych regionów Niemiec.
Spis treści: Bayreuth – teatr iluzji, kaprysy margrabiów i wizje Wagnera Szwajcaria Frankońska – krajobraz jak z opery i baśni Wagnera Bamberg – cesarskie pałace, romańska katedra i dymne piwo tradycji Jak zaplanować podróż do Frankonii Punktualnie o godz. 17 tryska woda. Strumienie kreślą w powietrzu eleganckie łuki – na tle parkowej zieleni, figur rzymskich cesarzy na fasadzie Nowego Pałacu i wieńczącej ją kwadrygi Apollina, zza której bije blask zniżającego się słońca. Spektakl godny boga piękna, ale nasz przewodnik marszczy brwi. – Wiosną, gdy wody jest więcej, wygląda to okazalej – przekonuje. Fontanny Ermitażu działają jednak w rytmie natury, bez wsparcia pomp. – Napędza je grawitacja – wyjaśnia Richard. Tak samo jak w XVIII w. Bayreuth – teatr iluzji, kaprysy margrabiów i wizje Wagnera Z fontanny przy Nowym Pałacu woda spływa kaskadą stawków, by wytrysnąć raz jeszcze przed pustelnią Georga Wilhelma. – Margrabia kazał też zainstalować ukryte sikawki przy Starym Pałacu. Lubił znienacka opryskiwać dworzan – opowiada Richard. Niepoważne jak na władcę księstwa? Cały Ermitaż powstał z myślą o podobnych rozrywkach. Georg Wilhelm i jego małżonka Wilhelmina urządzali w parku oryginalne zabawy, przy pałacyku Fantaisie damy dworu przebierały się za pastereczki, w Teatrze Ruin margrabina wystawiała modne sztuki, a niekiedy sama wkładała kostium. Zaskoczenie, zwodniczość, iluzja – tym 300 lat temu żyło Bayreuth pod rządami Wilhelminy i Georga Wilhelma. Książęca para uczyniła z księstwa artystyczną perełkę, a ukształtowany przez nią styl zapisał się w historii jako bayreuckie rokoko. Pierwsze skrzypce w ekstrawaganckim małżeństwie grała Wilhelmina. Pochodziła z rodu znaczniejszego niż jej mąż. Jako córka króla Prus była szykowana do wydania za następcę angielskiego tronu i odebrała świetne wykształcenie: znała kilka języków, pisała poezję, grała na pięciu instrumentach, komponowała. Ambitne plany matrymonialne spaliły jednak na panewce, a niedoszła królowa Anglii trafiła do prowincjonalnego księstwa. Opera Margrabiów w Bayreuth Ale nie wyszła na tym źle: miała mocną pozycję na dworze, pełny skarbiec i nieograniczoną swobodę. Spożytkowała ją w służbie swej największej pasji: teatru. Wybudowana przez nią Opera Margrabiów też zwodzi i zaskakuje – z zewnątrz wydaje się tak zwyczajna, że można ją wziąć za elegantszą kamienicę. Ale gdy uchylamy drzwi jednej z lóż, otwiera się przed nami świat jak z baśni. Kolumienki, poręcze i empory oplata gęstwa złotych pnączy, pyzate amorki dokazują nad widownią, anioły dmą w trąby, na suficie Apollo rozsiadł się na obłoku wśród muz. Nawet bez scenografii sala jest wymarzoną sceną do spektaklu prestiżu i splendoru. Wilhelmina niewiele o nie dbała – zamiast w książęcej loży siadała w pierwszym rzędzie, jak najbliżej śpiewaków i muzyków. Może wiedziała, że cały ten blichtr to gra pozorów – tak jak zdobiące operę złocenia i marmury, które wykonano z… drewna. Świetność Bayreuth też okazała się iluzją i po śmierci Wilhelminy w 1758 r. ulotniła się jak sen. Artyści wyjechali; opera i skarbiec zaczęły świecić pustkami. Pod koniec stulecia księstwo przyłączono do Prus, wkrótce kupiła je Bawaria. Bayreuth na powrót stało się jednym z wielu prowincjonalnych miasteczek. Kilkadziesiąt lat później okazało się to jego atutem. Willa Wahnfried i Festspielhaus „Cóż za przyjemne odludzie, z dala od zaczadzenia i zgniłego fabrycznego smrodu naszej miejskiej cywilizacji!” – zachwycał się w 1870 r. Richard Wagner. Słynny kompozytor przyjechał do Bayreuth, poszukując miejsca na teatr do wystawienia swego cyklu „Pierścień Nibelunga”. Operę Margrabiów uznał jednak za zbyt małą i zbyt efektowną – marzył mu się skromniejszy teatr, by nic nie odciągało uwagi widzów od jego dzieł. Prywatnie nie był jednak zwolennikiem surowości. Przekonujemy się o tym, zwiedzając jego willę Wahnfried, dziś muzeum kompozytora. Wysoki hol, biblioteka ze złoconym sufitem, wychodzący na ogród salon z żyrandolem i fortepianem Steinwaya. W porównaniu z przepychem rezydencji pobliski Festspielhaus zaskakuje prostotą. Przedsionek z drewna i cegły, jak w dworcowej poczekalni. Sala ogromna, ale prawie 2 tys. miejsc na widowni upakowano gęsto; pod sufitem płótno, jak w namiocie cyrkowym. Wrażenie prowizoryczności nie jest przypadkowe. Wagner zaprojektował najdrobniejsze detale budynku, ale planował zburzyć go po kilku edycjach festiwalu. Do śmierci kompozytora impreza odbyła się jednak tylko dwukrotnie: w 1876 i 1882 r. Mimo to obiekt przetrwał i dziś ciągną tu tłumy. Na listę oczekujących na bilety na letni festiwal, podczas którego wystawiane są wyłącznie inscenizacje 10 oper kompozytora, trzeba się wpisać z kilkuletnim wyprzedzeniem – bez gwarancji sukcesu! Szwajcaria Frankońska – krajobraz jak z opery i baśni Wagnera Białe mury nakryte rudym dachem, schodkowe szczyty, jedna smukła wieża. Średniowieczny zameczek w Gössweinstein jest urokliwy, ale zaskakująco skromny jak na pierwowzór Zamku Graala z „Parsifala” Wagnera. Za to sceneria wokół ma operowy rozmach. Garby gór dźwigają się jak wyspy z morza mgieł w dolinach, z zieleni lasów sterczą jasne zęby skał. Świt, który podziwiamy z urwiska Krezubergu nad miasteczkiem, ma nawet muzyczną oprawę – dźwięki organów z bazyliki św. Trójcy. Jej wieże z piaskowca o miodowym odcieniu jarzą się w pierwszych promieniach słońca złocistym blaskiem. Magiczny świat Szwajcarii Frankońskiej kompozytor miał na wyciągnięcie ręki – i chętnie z tego korzystał. Co chwilę natykamy się tu a to na punkt widokowy Wagnershöhe, a to na Skałę Brunhildy. Kraina ta – ulubiony cel wspinaczy i wędrowców – rozciąga się w trójkącie pomiędzy Bayreuth, Bambergiem a Norymbergą; w wapiennym płaskowyżu woda pożłobiła doliny i jaskinie, rzeźbiąc przy okazji tysiące iglic i maczug. Najsłynniejsze podziwialiśmy we wsi Tüchersfeld, gdzie szachulcowe domy przycupnęły u stóp skalnych grzybów. Ale skalne miasto, przez które schodzimy w dolinę, niewiele im ustępuje. Ścieżka wije się zakosami, lawiruje wśród załomów, urwisk i srebrzystych pni buków, zmuszając nas niekiedy do przeciskania się przez wąskie szczeliny. Na dnie doliny, w Behringersmühle, wita nas wesoły gwizd i kłęby jasnej pary. Wagner skrzywiłby się na widok parowozu, uznając go za symbol zgniłej nowoczesności pośród nieskalanej natury, nam jednak jazda staroświeckim pociągiem bardzo się podoba. Z podestu wagonu patrzymy na zieloną dolinę wartko płynącego Wiesentu – jedną z najbardziej malowniczych w Szwajcarii Frankońskiej. Ze stacyjki w Muggendorfie lipowa aleja prowadzi nas na zbocze. Po chwili odbijamy na ścieżkę; ta wije się pośród omszałych buków i łanów bluszczu, gramoli na skalne grzebienie, odbija na zawieszoną nad doliną wychodnię. Na krzaku dzikiej róży czerwienią się owoce. Mrużymy oczy: samotna baszta zamku Neideck strzeże zakola rzeki w dole. Zieleń gęstnieje – a potem nagle ziemia wybrzusza się, unosząc ze sobą kępę drzew. Kilka metrów w górę dźwiga je wapienny łuk Schwingenbogen. Zadzieramy głowy, by objąć wzrokiem zarwane sklepienie groty i obramowany jego skłonem las. I nagle przypominamy sobie, że już to gdzieś widzieliśmy. Właśnie tak wyglądała grota, w której mityczny Zygfryd przekuł na nowo miecz swego ojca – na ilustracji sprzed półtora wieku, która posłużyła Wagnerowi do zaprojektowania scenografii trzeciej części „Pierścienia Nibelunga” na premierę w Bayreuth. Bamberg – cesarskie pałace, romańska katedra i dymne piwo tradycji Z paryskich tapiserii spoglądają radżowie i wąsaci mandaryni, ukryte pośród palm ary stroszą pióra, na honorowym miejscu złoci się ananas. – To była obsesja XVIII-wiecznej Europy. Jeden owoc potrafił kosztować tyle, co rozpłodowy ogier! – twierdzi nasz przewodnik Hubert. Ale nie chodziło wcale o smak: – Nawet bogacze jedli ananasy rzadko. Ustawiano je raczej pośrodku stołu i podziwiano jako symbol luksusu. Ananasa nie mogło tu zabraknąć, bo luksusowe jest w zasadzie wszystko: wazy z alabastru i stół bilardowy z Włoch, gigantyczne zwierciadła i żyrandole, podłogi z wzorami ułożonymi z klonu, orzecha czy dębu i złote tapety w rajskie ptaki. No i zdobne piece w większości sal – przypominające o tym, że mimo przepychu lokatorzy niemiłosiernie tu marzli. – Zimą temperatura nie przekraczała 7–9 stopni – opowiada Hubert. Nic dziwnego, że gospodarza uwieczniono w futrze. – Gronostaj przede wszystkim podkreślał jego pozycję. Lothar Franz von Schönborn jako jedyny z arcybiskupów Bambergu został cesarskim elektorem. Władający Bambergiem na przełomie XVII i XVIII w. dostojnik zamarzył o godnym lokum. Dokończył budowę Nowej Rezydencji, urządzając w niej oszałamiającą Salę Cesarską. Mierzącą przeszło 20 na 12 m komnatę zdobią wizerunki cesarzy rzymskich i niemieckich, sufit pokrywa monumentalna alegoria dobrych rządów. – Lothar Franz chciał być gotów na wizytę monarchy. Ale nigdy jej nie doczekał, podobnie jak jego następcy. Jedynym cesarzem, który przechadzał się po tej sali, był… Napoleon – śmieje się Hubert, bo to wódz Francuzów przyłączył w 1802 r. biskupie księstwo do Bawarii, kładąc kres jego wielowiekowej historii. O potędze średniowiecznego Bambergu przekonujemy się w archikatedrze św. Piotra i św. Jerzego. Świątynia wznosząca się naprzeciw rezydencji także jest ozdobna – dekoracja jej czterech portali uchodzi za arcydzieło romańskiej rzeźby. Ale cała budowla, konsekrowana w 1111 r., jest surowa, dostojna. Z czterema wieżami mierzącymi po przeszło 80 m wygląda jak górujący nad miastem zamek. Aura solidności towarzyszy nam, gdy schodzimy z katedralnego wzgórza na starówkę. Mieszczańskie kamienice tłoczą się przy brukowanych uliczkach, z gospód pachnie pieczoną wieprzowiną, przed browarem Schlenkerla tłoczą się piwosze z kuflami ciemnego, wędzonego piwa. To bamberski rarytas. I żadna tam kraftowa fanaberia, tylko przejaw przywiązania do tradycji. W średniowieczu słód wędzono, by się nie psuł – i tak już zostało. Piwo jest świetne, a dymny, ziemisty aromat pasuje do stojącego mocno na nogach miasta. Niecałe 200 m dalej przekonujemy się jednak, że i bamberskim mieszczanom nieobca była fantazja. Oto przed nami Stary Ratusz z XV w. – nie dość, że cały w kolorowych freskach, to przycupnął… pośrodku rzeki. Ponoć arcybiskup nie chciał przyznać mieszczanom ziemi, więc ci wzięli sprawy w swoje ręce – i usypali wyspę. To tylko legenda, ale przecież południowe skrzydło budynku, wiszące nad rzeką niczym gigantyczny zegar z kukułką, jest jakby rodem z baśni albo pokazu iluzjonisty. Tak jak bayreuckie pałace i opera, tak jak labirynt zaczarowanych skał. Jak zaplanować podróż do Frankonii Dojazd Z Warszawy, Gdańska, Poznania, Wrocławia, Krakowa i Rzeszowa dolecicie do Monachium liniami Lufthansa, a z Warszawy także LOT-em (od 600 zł w dwie strony). Podróż pociągiem z lotniska do Bayreuth lub Bambergu trwa 3 godz. (od 28 euro w jedną stronę). Przejazd koleją z Warszawy przez Berlin do Bambergu zajmie 8–9 godz. (od 59 euro w jedną stronę); db.de. Transport Transport publiczny w okolicach Bayreuth, Bambergu i Norymbergi, w tym całej Szwajcarii Frankońskiej, należy do sieci VGN. Bilet dzienny za 19,80 euro uprawnia do nieograniczonej liczby przejazdów 2 os. dorosłych i 4 dzieci (lub rowerów – łączna liczba ludzi i jednośladów nie może być większa niż 6) oraz 1 psa. Bilety sobotnie zachowują ważność w niedzielę; vgn.de. Nocleg B&B Hotel, dogodnie położony w centrum Bayreuth (od 350 zł/2 os.). Znakomitą lokalizację u stóp wzgórza katedralnego w Bambergu ma Hotel Am Dom (od 350 zł/2 os.). Świetną bazą do eksploracji Szwajcarii Frankońskiej jest Aparthotel Minderlein w Pottensteinie serwujący śniadania z lokalnych produktów (od 500 zł/2 os.). Jedzenie Popularnego piwa Maisel, a także współczesnej kuchni niemieckiej spróbujecie w restauracji Liebesbier w Bayreuth. Tradycyjna gospoda Goldene Krone w Pottensteinie specjalizuje się w daniach z Frankonii, jak käsespätzle (kluski z serem) czy schweineschäuferle (pieczona łopatka wieprzowa z kapustą). Browar Schlenkerla w Bambergu słynie z wędzonego piwa i pasujących do niego dań: faszerowanej cebuli czy pieczonych kiełbasek. Gasthof Resengörg w Ebermannstadt serwuje znakomite karpie. Źródło: National Geographic Traveler, Germany Travel Nasz ekspert Bartek Kaftan dziennikarz, podróżnik, autor książek. Stały współpracownik magazynu „National Geographic Traveler”.
Nagranie, które zaskoczyło naukowców: szczury polują na nietoperze
Po raz pierwszy w historii naukowcy zarejestrowali moment polowania szczurów na nietoperze. Zjawisko potwierdza mądrość oraz zdolność do adaptacji gryzoni do aktualnego środowiska. Niemieccy badacze ostrzegają jednak, że z odkrycia płyną także negatywne wnioski.
Dzięki wynikom badań przedstawionym przez niemieckich naukowców, jesteśmy w stanie zaobserwować nieznane dotąd szczurze zwyczaje żywieniowe. Te miejskie gryzonie są profesjonalistami w dostosowywaniu się do aktualnie panujących warunków środowiskowych. Niestraszne są im zagrożenia związane z rozwojem metropolii lub coraz większe zanieczyszczenie światłem, przez które szczurom trudniej znaleźć niezbędne do życia kryjówki. Tym razem badania przedstawiły, jak radzą sobie z głodem, polując na zwierzęta pozornie dla nich niedostępne. Szczury w podczerwieni – jak zostały przeprowadzone badania? Obserwacje obejmowały dwa miasta: Lüneburg i Bad Segeberg położone w północnych Niemczech. Wewnątrz każdej miejscowości zlokalizowano schronienia zamieszkiwane przez nietoperze. W przypadku Bad Segerberg była to sporej wielkości jaskinia, którą w trakcie zimy zamieszkuje ok. 30 000 latających ssaków – głównie nocek rudy i nocek Natterera. W Lüneburgu badania skupiały się wokół miejskiego parku wyposażonego w skalne szczeliny pełniące funkcję nietoperzych schronień. Do nagrywania polowań naukowcy wykorzystali kamerę na podczerwień oraz urządzenia termowizyjne, pozwalające na dokładne zaobserwowanie szczurzych zwyczajów. Stanowisko w Bad Segeberg zarejestrowało wyjątkowo wyraźne nagrania przedstawiające szczury wędrowne polujące na nietoperze. Wyniki badań zostały opublikowane w czasopiśmie „Global Ecology and Conservation”. Jak szczury polują na nietoperze? Naukowcy podczas badań zaobserwowali dwie strategie polowania na nietoperze. Jedna z nich – skutecznie uwieczniona na nagraniu – polega na ataku na osobnika w locie. Szczury atakują latającego nietoperza, spektakularnie chwytając go zębami. Druga technika polowania polega na skradaniu się do nietoperzy, które wylądowały i rzucaniu się na nie z zaskoczenia. Badacze w następujący sposób opisują szczurze polowania: „Szczury były często obserwowane, jak patrolowały platformę lądowania przy wejściu do jaskini. Stały wyprostowane na tylnych łapach, używały ogonów do utrzymania równowagi i unosiły przednie kończyny, by przechwycić przelatujące nietoperze. Zaobserwowano osobniki, które chwytały nietoperze w powietrzu, natychmiast zabijały je jednym ugryzieniem i odciągały w głąb jaskini”. View oEmbed on the source website Sposób polowania staje się jeszcze bardziej spektakularny, kiedy weźmiemy pod uwagę słaby wzrok gryzoni. Badacze przypuszczają, że szczury potrafiły lokalizować nietoperze, wyczuwając ruch powietrza generowany przez uderzenia ich skrzydeł lub wykorzystując swoje wyjątkowo wrażliwe wibrysy, reagujące na najmniejsze drgania i zmiany w przepływie powietrza. Skala szczurzych polowań Na podstawie obserwacji i materiału filmowego z jaskini w Bad Segeberg, naukowcy dokonali szacunków, które pozwalają zrozumieć, jak duży wpływ na kolonię nietoperzy może mieć obecność szczurów brunatnych. Dzięki wiedzy, że jeden szczur potrafi upolować dziennie nawet dwa nietoperze, badacze obliczyli, że przez cały sezon zimowy (ok. 3 miesiące) gryzoń może skonsumować około 140 nietoperzy. Biorąc pod uwagę liczebność szczurzej kolonii zamieszkującej okolicę jaskini w Bad Segeberg, cała populacja mogłaby skonsumować od 2 100 do 8 400 nietoperzy rocznie. To oznacza, że w przypadku populacji około 30 000 nietoperzy zimujących w jaskini, straty mogłyby stanowić nawet 7% całej kolonii, co stanowi istotne zagrożenie dla stabilności populacji lokalnej. Konsekwencje polowania na nietoperze Szczurze polowania mogą mieć negatywne skutki nie tylko dla populacji nietoperzy. Naukowcy podkreślają, że zarówno szczury, jak i nietoperze są rezerwuarami wielu groźnych wirusów (m.in. koronawirusów), które teraz mogą być przenoszone poprzez interakcje tych dwóch gatunków zwierząt. Szczury, które żyją bliżej człowieka niż nietoperze, mogą stać się „pomostem” w przenoszeniu wirusów. Jak zauważa Mirjam Knörnschild, ekolożka behawioralna z Muzeum Historii Naturalnej w Berlinie i współautorka badania, ograniczanie populacji inwazyjnych szczurów brunatnych w miejscach zimowania nietoperzy może jednocześnie przyczynić się do ochrony tych wrażliwych, latających ssaków oraz zmniejszenia potencjalnych zagrożeń dla zdrowia publicznego związanych z krzyżowaniem się zwierząt żyjących w miastach. Źródło: Smithsonian Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Jedno jezioro łączy trzy europejskie kraje. Niemcy nazywają je „swoim morzem”
Jezioro Bodeńskie to malowniczy akwen położony na styku Niemiec, Austrii i Szwajcarii. Łączy w sobie imponującą głębokość, rozległą powierzchnię i unikatowy system wodny, będący źródłem wody pitnej dla milionów mieszkańców. Jednak jego prawdziwy urok kryje się w różnorodności atrakcji: od wysp z zabytkowymi klasztorami i ogrodami kwiatowymi, przez urokliwe nadbrzeżne miasteczka, po setki kilometrów tras rowerowych i możliwości uprawiania sportów wodnych. Dzięki temu każdy, kto tu przybywa, może poczuć jednocześnie bliskość natury, smak lokalnej historii i przyjemność aktywnego wypoczynku.
Spis treści: Gdzie leży Jezioro Bodeńskie? Powierzchnia i głębokość Jeziora Bodeńskiego Turystyka nad Jeziorem Bodeńskim Jezioro Bodeńskie, znane także jako Jezioro Konstanckie, to jedno z najważniejszych i najbardziej malowniczych jezior Europy Środkowej. Położone jest u podnóża Alp, na pograniczu trzech krajów – Niemiec, Austrii i Szwajcarii. Większość jego linii brzegowej znajduje się po stronie niemieckiej, głównie w dawnym kraju związkowym Badenia-Wirtembergia, choć popularny odcinek z miasteczkiem Lindau należy do Bawarii. Fragment jeziora leży również po stronie austriackiej, w rejonie południowo-wschodniego krańca, natomiast reszta przynależy do Szwajcarii. Gdzie leży Jezioro Bodeńskie? Jezioro Bodeńskie stanowi nie tylko naturalną granicę między państwami, ale również istotny rezerwuar wody pitnej – dostarcza jej dla około 4,5 mln mieszkańców regionu. Rzeka Ren przepływa przez jezioro, łącząc jego różne części i nadając mu unikatowy charakter hydrologiczny. Jezioro dzieli się na trzy główne części: Obersee, czyli Górne Jezioro – największą część wschodnią; Untersee, czyli Dolne Jezioro – część zachodnią; Seerhein – czterokilometrowy odcinek będący częścią rzeki Ren, łączący Dolne Jezioro z resztą systemu. Nazwa „Bodeńskie” wywodzi się od wsi Bodman, jednej z najstarszych miejscowości położonej na zachodnim krańcu jeziora. W różnych językach europejskich funkcjonuje też określenie Jezioro Konstanckie (od miasta Konstancja, niem. Konstanz) – w ten sposób określają je m.in. Francuzi i Włosi. W materiałach niemieckich czasem można spotkać przydomek „szwabskie morze” (Schwäbisches Meer), wynikający z błędnej interpretacji starożytnych zapisów rzymskich, które odnosiły się do Bałtyku. Najważniejsze miasta nad Jeziorem Bodeńskim Brzegi Jeziora Bodeńskiego obfitują w malownicze miasta i miasteczka, które przyciągają turystów nie tylko urokliwym położeniem, ale też bogatą historią i architekturą. Po stronie niemieckiej największe znaczenie mają: Konstancja (Konstanz) – największe miasto nad jeziorem, słynące z zabytkowego starego miasta i katedry, Friedrichshafen – znane z muzeum Zeppelina i nadbrzeżnych atrakcji turystycznych, Lindau (Bodensee) – położone na wyspie miasto z charakterystyczną latarnią morską i malowniczym portem, Überlingen i Meersburg – mniejsze, ale bardzo urokliwe miasta z historycznymi zamkami i promenadami nad jeziorem. Po stronie szwajcarskiej warte odwiedzenia są: Kreuzlingen – sąsiad Konstancji, z pięknym dostępem do jeziora, Rorschach i Romanshorn – mniejsze miejscowości z nadbrzeżnymi promenadami i marinami. Natomiast po stronie austriackiej najważniejsza jest Bregencja (Bregenz), słynąca z Festiwalu Bregenz i imponującej sceny operowej nad wodą. Te miasta tworzą sieć atrakcji kulturalnych, sportowych i rekreacyjnych, które sprawiają, że Jezioro Bodeńskie jest popularnym kierunkiem turystycznym. Powierzchnia i głębokość Jeziora Bodeńskiego Jezioro Bodeńskie zachwyca swoimi rozmiarami i zróżnicowaną morfologią. Jego powierzchnia wynosi około 538,5 km², co czyni je trzecim pod względem wielkości jeziorem Europy Środkowej, po Balatonie na Węgrzech i Jeziorze Genewskim na granicy szwajcarsko-francuskiej. Długość linii brzegowej to aż 273 km, co daje wiele możliwości spacerów, wycieczek rowerowych i obserwacji przyrody. Głębokość jeziora osiąga maksymalnie 254 m, co klasyfikuje je jako głęboki akwen. Wysokość tafli wody wynosi 395,23 m n.p.m., a całkowite zasoby wodne oszacowano na 48 km³. Te parametry czynią z Jeziora Bodeńskiego nie tylko atrakcję krajobrazową, ale też istotny element systemu wodnego regionu, zarówno pod kątem ekologicznym, jak i gospodarczym. Na jeziorze znajduje się kilka wysp: Mainau, słynąca z ogrodów kwiatowych, Reichenau, z klasztorem wpisanym na listę UNESCO, Lindau, na której położone jest miasto o tej samej nazwie. Każda z wysp oferuje wyjątkowe atrakcje turystyczne, od spacerów po ogrodach po zwiedzanie zabytków i podziwianie panoramy Alp. Turystyka nad Jeziorem Bodeńskim Jezioro Bodeńskie jest popularnym miejscem wypoczynku i rekreacji wśród turystów z Niemiec, Austrii i Szwajcarii. Atrakcje turystyczne obejmują zarówno zwiedzanie miast i wysp, jak i aktywności na świeżym powietrzu. Wokół jeziora prowadzi długa, licząca około 260 km trasa rowerowa, w większości utwardzona i oddzielona od ruchu samochodowego. Trasa jest przeważnie płaska, co czyni ją odpowiednią dla rodzin i początkujących rowerzystów. Po drodze można zatrzymać się w urokliwych miasteczkach, skorzystać z lokalnych restauracji i kawiarni oraz podziwiać panoramę Alp Szwajcarskich, które w pogodny dzień tworzą niezwykłe tło krajobrazowe. Miłośnicy sportów wodnych znajdą tu szeroki wybór atrakcji – od żeglarstwa, przez kajakarstwo, po windsurfing i rejsy statkami pasażerskimi. Popularne są również spacery nad brzegiem, wędrówki po nadbrzeżnych promenadach oraz zwiedzanie licznych zabytków i muzeów. Jezioro Bodeńskie pełni także funkcję edukacyjną i ekologiczną. Rezerwuar wody pitnej dla milionów mieszkańców wymaga zachowania wysokiego standardu ochrony środowiska, co czyni region wzorem zrównoważonej turystyki. W praktyce oznacza to ograniczenia w niektórych strefach, ochronę przyrody przez organizacje pozarządowe (np. EuroNatur) i prowadzenie działań edukacyjnych dla odwiedzających. Dzięki zróżnicowanej ofercie, zarówno pod względem aktywności, jak i krajobrazów, Jezioro Bodeńskie pozostaje jednym z najchętniej odwiedzanych akwenów w Europie Środkowej. Turystów przyciąga tu połączenie natury, historii i kultury oraz komfortowa infrastruktura sprzyjająca aktywnemu wypoczynkowi. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Ptasia grypa dziesiątkuje dzikie ptaki w Niemczech. Żurawie padają masowo
W Niemczech zapanował dramatyczny kryzys związany z ptasią grypą. Dziesiątki tysięcy dzikich ptaków, w tym żurawi, ginie w zastraszającym tempie. Eksperci ostrzegają: to dopiero początek – szczyt ptasiej migracji jeszcze przed nami.
Niemcy stoją w obliczu poważnego kryzysu. Od początku września 2025 r. odnotowano już 131 przypadków ptasiej grypy u dzikiego ptactwa. Szczególnie dotknięta została Brandenburgia, gdzie w samym tylko powiecie Ostprignitz-Ruppin padło około 1200 dzikich ptaków. Według Instytutu Friedricha Loefflera (FLI), w laboratoriach potwierdzono obecność wirusa H5N1 u około 160 dzikich ptaków, ale rzeczywista liczba ofiar jest wielokrotnie wyższa. Wirus sieje spustoszenie zwłaszcza wśród żurawi. Obszary takie jak jezioro w Linum i okolice Fehrbellin zamieniły się w miejsca masowej śmierci dzikiego ptactwa. Służby zbierające martwe ptaki nie nadążają z utylizacją. Ptasia grypa dziesiątkuje dzikie ptaki Oprócz żurawi, ptasia grypa zbiera tragiczne żniwo również wśród dzikich gęsi i kaczek. Eksperci ostrzegają, że najgorsze dopiero przed nami, ponieważ szczyt migracji ptaków dopiero się zbliża. Instytut FLI wskazuje na wyjątkowo szybkie tempo rozprzestrzeniania się tegorocznej fali wirusa. Dziko żyjące kaczki, będące naturalnymi nosicielami łagodniejszych szczepów wirusa, odgrywają istotną rolę w przenoszeniu zakażeń. Po dostaniu się do ferm drobiu wirus może mutować do postaci wysoce zjadliwej. Martwe ptaki zbierane z jezior i lasów: służby nie nadążają Wolontariusze i służby weterynaryjne podejmują ogromny wysiłek w celu zebrania martwego ptactwa z terenów objętych epidemią. Martwe żurawie są transportowane do utylizacji. Widok setek ciał dzikich ptaków na brzegach jezior i w lasach jest, według lokalnych relacji, „przygnębiający i obciążający psychicznie”. Pracownicy ochrony środowiska prowadzą działania m.in. w rejonie jeziora Linum w Brandenburgii. Starosta powiatu Ostprignitz-Ruppin, Rald Reinhardt, potwierdził dramatyczną skalę sytuacji. Wrony, ludzie i sprzęt – tak rozprzestrzenia się wirus Według danych FLI, wirus H5N1 może być przenoszony nie tylko poprzez bezpośredni kontakt między ptakami. Istnieje wysokie ryzyko transmisji wirusa przez ludzi – na obuwiu, ubraniach czy sprzęcie. Nawet padlinożercy, takie jak wrony i drapieżniki, mogą rozprzestrzeniać chorobę po kontakcie z zakażoną padliną. Eksperci podkreślają, że obecna sytuacja stwarza idealne warunki do dalszych adaptacji wirusa, co może w przyszłości zwiększyć zagrożenie także dla ludzi. Mimo że aktualnie ryzyko zakażenia ludzi uznawane jest za bardzo niskie, wirusolog Klaus Stöhr ostrzega przed lekceważeniem zagrożenia. Co robić w razie znalezienia padłego ptaka? Wytyczne służb Federalne służby weterynaryjne oraz lokalne urzędy apelują do społeczeństwa o ostrożność. Osoby, które natkną się na martwego ptaka, nie powinny zbliżać się do zwłok ani ich dotykać. Zaleca się trzymanie zwierząt domowych z daleka oraz natychmiastowe powiadomienie odpowiedniego urzędu weterynaryjnego. Tylko odpowiednie służby są uprawnione do usuwania martwego ptactwa. W wielu rejonach Niemiec wprowadzono strefy ochronne i zaostrzono środki bioasekuracji. Instytut FLI oraz Federalne Ministerstwo Rolnictwa zalecają hodowcom ścisłe przestrzeganie zasad bioasekuracji. Z kolei Stały Komitet ds. Szczepień (Stiko) rekomenduje szczepienia przeciwko grypie sezonowej dla wszystkich osób mających kontakt z dzikimi ptakami, drobiem, świniami lub fokami. Celem jest ograniczenie ryzyka powstania nowego wariantu wirusa, który mógłby przenosić się między ludźmi. Źródło: Euronews, Interia, Deutsche Welle Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Archeolodzy odkryli wielki grobowiec. Wygląda jak kamienny krąg, ale czegoś w nim brakuje
Wygląda na kamienny krąg. Ale tak naprawdę są to fundamenty grobowca sprzed 2 tysięcy lat. Grobowca nietypowego, bo nigdy w nim nie pochowano zmarłego. Na taką niezwykłą konstrukcję natknęli się archeolodzy w Bawarii.
Po usłyszeniu słów: „kamienny krąg” staje nam przed oczami na przykład słynny megalit Stonehenge w Wielkie Brytanii czy mniejsze i zdecydowanie późniejsze konstrukcje z polskiego Pomorza w Odrach czy w Węsiorach. Budowle na planie okręgu powstawały w różnych miejscach i odległych od siebie miejscach. Nie zawsze ich funkcja jest identyczna. Na zarysy budowli w takim kształcie natknęli się budowlańcy w Wolkertshofen w niemieckiej Bawarii. Do pracy przystąpili od razu archeolodzy. I orzekli: to coś wyjątkowego. Rzymski kurhan sprzed 2 tysięcy lat Średnica tej budowli wynosiła aż 12 m. Teraz na powierzchni widać tylko porządną, murowaną ścianę o okrągłym planie. Zatem ten „kamienny krąg” bardziej przypomina fundament np. wieży niż pradziejowe megality. Przylegała do niego niewielka, kwadratowa dobudówka. Czym była ta budowla? Eksperci sądzą, że jest to pozostałość po rzymskim kurhanie. Z rzymskiej prowincji Recja są one prawie nieznane. Recja zajmowała w starożytności dzisiejsze południowe Niemcy (w tym Bawarię), Szwajcarię i Tyrol. Była to jedna z części wielkiego Cesarstwa Rzymskiego. Funkcję zdradza kontekst W pobliżu zagadkowego fundamentu archeolodzy znaleźli kilka pozostałości z czasów rzymskich. Obok przebiegała droga z tych czasów. Niedaleko też położona była willa rzymska. Jednak również kształt i staranne połączenie obrobionych kamieni kręgu każą sądzić, że jest to kurhan z czasów rzymskich. – Nie spodziewaliśmy się odkrycia monumentu grobowego tej wielkości i z tego okresu. Kopiec (tumulus) znajdował się bezpośrednio przy ważnej rzymskiej osi komunikacyjnej – wyjaśnia mówi prof. Mathias Pfeil, konserwator generalny Bawarskiego Urzędu Ochrony Zabytków (Bayerisches Landesamt für Denkmalpflege). Według niego ta budowla była miejscem pamięci ważnej osobistości w czasach rzymskich. W okolicy kurhanu archeolodzy natknęli się też na setki zabytków z wcześniejszych okresów – miejsce to ma długą historię osadnictwa. Z okolicy znane są pozostałości z neolitu, epoki brązu i żelaza oraz wczesnego średniowiecza. Pusty grobowiec Zaskoczeniem dla badaczy była jednak pustka ziejąca z wnętrza budowli. Wiele wskazuje, że był to symboliczny grobowiec, czyli cenotaf. Zmarłego pochowano gdzieś indziej. Tutaj manifestowała się jego osobowość. Pochówki w kurhanach nie były niczym dziwnym w czasach rzymskich. Zresztą miały długą tradycję w Europie Środkowej i Włoszech. W północno-zachodnich prowincjach Cesarstwa pojawiły się od I wieku n.e. Co ciekawe, w czasach cesarstwa niekiedy wykorzystywano ponownie kurhany sprzed stuleci – nawet z epoki brązu. Podobnie zresztą działo się w starożytnym Egipcie, gdzie pozbywano się mumii ze starszych grobowców, a nawet piramid, i umieszczano w nich kolejne zwłoki. Źródło: blfd Bayern Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Najbardziej rzymskie z niemieckich miast. Fantastyczny pomysł na jesienny weekend z rodziną
Rzymski skarb z Trewiru to dopiero początek. Podczas podróży po najstarszym mieście Niemiec odkryłem ślady Imperium, które wciąż są obecne – od monumentalnej Czarnej Bramy po zaskakująco dobrze zachowane monety. Trewir oferuje spojrzenie na przeszłość bez tłumów i pośpiechu.
Spis treści: Rzymskie bogactwa i cesarskie mozaiki Trewiru z bliska Złoty Skarb z Trewiru – 18 kg rzymskiego bogactwa ukrytego w ziemi Porta Nigra – rzymska brama, która przetrwała wieki i została kościołem Rzymski pałac Konstantyna i amfiteatr, gdzie cisza zastąpiła gladiatorów Jak zaplanować podróż do Trewiru – dojazd, noclegi i lokalne smaki Trewir, położony niedaleko granicy z Luksemburgiem i Francją, uchodzi za najstarsze miasto w Niemczech. Przez wieki pełnił rolę drugiego Rzymu. Kiedy imperium upadło, miasto popadło w cień, a przed zupełnym zapomnieniem uratowały je pochodzące stąd słynne wina mozelskie. Dziś jednak, gdy stolica Włoch niknie pod naporem milionów turystów, a do najważniejszych zabytków wiją się wielogodzinne kolejki, Trewir staje się kuszącą alternatywą. Daje sposobność spojrzenia na czasy Imperium Rzymskiego bez konieczności przebijania się przez tłumy. Rzymskie bogactwa i cesarskie mozaiki Trewiru z bliska Światło reflektorów wydobywa kamienną bramę z otchłani nocy. Późnym wieczorem, gdy docieram do Trewiru, najważniejszy zabytek miasta wygląda, jakby udało mu się umknąć spod działania upływającego czasu. Mrok pochłonął wszystkie atrybuty współczesności – budynki, samochody, banery – tworząc nieprzeniknione tło dla podświetlonej lampami Porta Nigra – Czarnej Bramy. Odruchowo szukam wzrokiem postaci odzianych w togi lub rzymskich żołnierzy w pełnym ekwipunku. Następnego dnia, zanim wrócę pod rzymską bramę, by obejrzeć ją w świetle południa, idę do Rheinisches Landesmuseum Trier, dzięki któremu można rozeznać się w rzymskiej historii miasta. – Trewir nie bez powodu nazywany był Rzymem Północy – mówi Thomas Martin, który oprowadza mnie po placówce. – W latach 293–395 rezydowało tu kilku rzymskich cesarzy, w tym Konstantyn Wielki. Echa tamtych czasów rozbrzmiewają w pieczołowicie ułożonych mozaikach zdobiących niegdyś tutejsze domy, pomalowanej na wściekle bordowy kolor ścianie przeniesionej z ruin rzymskiej rezydencji czy w przedmiotach codziennego użytku. Mijamy kryjące te skarby gabloty, a gdy przyglądam się ilustracjom odtwarzającym wygląd Trewiru sprzed 2 tys. lat, dociera do mnie, jak bogatym był on miastem. – To nie były peryferie Imperium Rzymskiego zaludnione przez barbarzyńców – tłumaczy Martin. – Zachodnia część dzisiejszych Niemiec była zarządzana bezpośrednio przez Rzym, a Trewir, ulokowany strategicznie nad rzeką Mozelą, miał duże znaczenie w późniejszych latach cesarstwa. To było zamożne miasto zamieszkane przez mniej więcej 100 tys. osób. Złoty Skarb z Trewiru – 18 kg rzymskiego bogactwa ukrytego w ziemi O bogactwie tutejszych mieszkańców świadczy m.in. główna atrakcja muzeum, czyli Złoty Skarb z Trewiru. W 1993 r. ekipa zatrudniona przy budowie siedziby banku wykopała dzban kryjący 2650 doskonale zachowanych złotych monet – jeden z największych rzymskich skarbów, jakie kiedykolwiek odkryto. Wydobyty ok. 1,8 tys. lat po jego ukryciu, ważył ponad 18 kg. Wiele wskazuje na to, że pieniądze nie należały do jednej osoby, lecz były oficjalnym depozytem, zarządzanym i stopniowo powiększanym. Zgromadzone środki odpowiadały rocznemu żołdowi ok. 130 rzymskich żołnierzy, był to więc naprawdę pokaźny majątek. Pochylamy się nad stosem tych monet rozrzuconym na płasko w szklanej gablocie – skarbowi z Trewiru muzeum poświęciło osobną, specjalnie przygotowaną salę. Porta Nigra – rzymska brama, która przetrwała wieki i została kościołem Nadrzeczne miasto jest na wskroś niemieckie – schludne uliczki, domy z pruskiego muru, sklepiki i uporządkowane wyszynki – ale co rusz natykam się tu też na ślady z innego świata. Pozostałości rzymskich czasów są tu niczym przybysze z innej galaktyki, chodząc ulicami, przemieszczam się więc pomiędzy różnymi epokami i kręgami kulturowymi i chwilami nie wiem już, czy jestem na Północy czy Południu. Czarną Bramę, przy której znów przystaję, wzniesiono bez zaprawy, korzystając tylko z żelaznych zacisków trzymających potężne bloki piaskowca w pionie. Ta wzniesiona ok. 170 r. budowla, przypominająca mi wielopiętrowy tort weselny, jest najlepiej zachowaną rzymską bramą w północnej Europie. Sprzyjał jej los – pozostałe bramy zniknęły wraz z imperium, rozkradzione na materiały budowlane. Porta Nigra zachowała się, gdyż w 1030 r. wprowadził się do niej grecki pustelnik Symeon, po śmierci ogłoszony świętym. Zmarł w tym budynku, arcybiskupstwo przekształciło więc bramę w kościół – wtedy to zamurowano większość łukowatych przejść ulicznych. Pierwotny kształt brama odzyskała dopiero na początku XIX w., gdy Napoleon Bonaparte nakazał zlikwidowanie świątyni. Nie udało się jednak zupełnie wymazać przeszłości – obiekt jest rodzajem palimpsestu, rzymskie ślady nikną pod chrześcijańskimi płaskorzeźbami, kolejne odsłony historii przenikają się tu płynnie. Rzymski pałac Konstantyna i amfiteatr, gdzie cisza zastąpiła gladiatorów Wyznawcy chrześcijaństwa na dobre rozgościli się też w dawnym pałacu cesarskim, datowanym na początek IV w., pełniącym niegdyś rolę sali tronowej Konstantyna I. Dziś budynek jest kościołem protestanckim, w surowym, pozbawionym niemal ozdób gmachu wciąż da się jednak odczuć dawną potęgę imperium. Pałac jest największą zachowaną konstrukcją o jednym pomieszczeniu z czasów rzymskich i rywalizuje pod tym względem z Panteonem w stolicy Włoch. Nieco mniej szczęścia miał amfiteatr, prawdziwy gigant wzniesiony w II w., mogący niegdyś pomieścić 20 tys. osób. Rzymianie, z typowym dla siebie pragmatyzmem, umieścili go na wyciętym stoku wzgórza, co ułatwiło im budowę. Gdy jednak zachodzę na to miejsce, okazuje się, że na przestrzeni wieków obiekt, gromadzący niegdyś widzów spragnionych walk gladiatorów i zwierząt, stracił wszystkie miejsca siedzące. Kamienne trybuny posłużyły jako materiał budowlany pod niezliczoną liczbę domów po upadku cesarstwa. Ich miejsca zajęła trawa nadająca trewirskiemu amfiteatrowi wyjątkowy wygląd. Panuje tu niemal rodzinna atmosfera, odwiedzający wylegują się na stoku, a ich dzieci biegają po wysypanej piachem scenie i podziemnych korytarzach, którymi niegdyś maszerowali wojownicy. Przysiadam na trawie i próbuję sobie wyobrazić czasy świetności tego miejsca – 1,7 tys. lat temu ten punkt wyznaczał centrum ówczesnego świata. Rzymianie ponieśli jednak klęskę – nie potrafili przekazać swojego zamiłowania do tego typu rozrywek kolejnym pokoleniom i amfiteatry całego imperium zamieniły się w spowite ciszą kamienne skorupy. Dużo lepiej poszło im z pasją do wina. Zaraz za amfiteatrem, na stokach wzgórza, ciągną się równo posadzone rzędy winorośli. To Rzymianie przynieśli ze sobą krzewy Vitis vinifera i zapoczątkowali tradycję, która nadal jest żywa – w każdym łyku tutejszego wina kryje się więc smak starożytności. Jak zaplanować podróż do Trewiru – dojazd, noclegi i lokalne smaki Dojazd Jeżeli nie podróżujesz z Polski samochodem, najłatwiej będzie dolecieć do Frankfurtu (m.in. LOT z Warszawy), a stamtąd do Trewiru pociągiem – podróż trwa trochę ponad 2 godz., a ceny biletów zaczynają się od 16 euro. Transport Trewir najlepiej przemierzać pieszo. Większość zabytków rzymskich, ale też średniowiecznych, mieści się w centrum i jest łatwo dostępna. Niezłym pomysłem jest też wypożyczenie roweru – jednoślad można wynająć m.in. na dworcu centralnym w Trewirze (Fahrradstation Gleis 11) – od 15 euro za dzień. Nocleg Park Plaza Trier to czterogwiazdkowy hotel w centrum miasta ze stosunkowo dużymi, bardzo wygodnymi, acz zaprojektowanymi bez specjalnego indywidualizmu pokojami. W obiekcie jest też strefa spa. Ceny od ok. 700 zł za pokój 2-osobowy. Coffee Fellows Hotel leży nad samą rzeką Mozelą i oferuje widok na jej nurt z pokojów. Tuż obok znajduje się historyczny, zbudowany przez Rzymian most. Obiekt znajduje się w cichej okolicy oddalonej od centrum o kwadrans spaceru. Dobry stosunek jakości do ceny: dwójka od ok. 300 zł. Spróbuj tego Restauracja Wirtshaus Zur Glocke serwuje regionalne, tradycyjne dania, w tym doskonałe sznycle cielęce. Spory wybór białych win z Mozeli. Źródło: archiwum National Geographic Traveler, Germany.Travel Nasz ekspert Michał Głombiowski dziennikarz, podróżnik, autor książek. Stały współpracownik magazynu „National Geographic Traveler”.
Jedno z najpiękniejszych jezior w Europie. Spotykają się tu trzy kraje
Jezioro Bodeńskie, położone na styku Niemiec, Austrii i Szwajcarii, skrywa niejedną niespodziankę. Od legendarnych sterowców Zeppelina, przez rejsy z widokiem na Alpy, aż po „Bawarską Riwierę” i tajemnice średniowiecznych miast – ta okolica zachwyca historią, przyrodą i nieoczywistymi atrakcjami. Jeśli szukasz pomysłu na wyjazd pełen kontrastów, Jezioro Bodeńskie ma wszystko, czego potrzeba.
Spis treści: Granice, których nie ma – spór o podział Jeziora Bodeńskiego Sterowce nad Jeziorem Bodeńskim – historia i powrót legendy Zeppelina Rejs po Jeziorze Bodeńskim Lindau i Bawarska Riwiera – elegancja, wille i letni luz nad jeziorem Jezioro Bodeńskie – informacje praktyczne Po drabiniastym metalowym trapie wchodzę na pokład największego sterowca w historii, długiego na 245 m LZ 129 Hindenburga. To bliźniak sterowca LZ 130 Graf Zeppelin nazwanego tak na cześć ich wynalazcy, hrabiego (czyli grafa) Ferdinanda von Zeppelina, który konstruował je w Friedrichs­hafen nad Jeziorem Bodeńskim. Te dwa sterowce to największe statki powietrzne, jakie kiedykolwiek zbudował człowiek. Zaglądam do pasażerskich kabin ze składanymi łóżkami i do salonu z krzesłami o giętych metalowych stelażach, w których rozsiadało się eleganckie towarzystwo popijające szampanem serwowane na porcelanowych talerzach posiłki. Granice, których nie ma – spór o podział Jeziora Bodeńskiego Jezioro Bodeńskie nie ma ono jednoznacznie ustalonej granicy państwowej na wodzie. Akwen leży na styku Niemiec, Szwajcarii i Austrii, ale te trzy państwa nigdy formalnie nie określiły przebiegu granic w jego akwenie. W praktyce każdy interpretuje to trochę inaczej: Szwajcaria uważa, że granica biegnie środkiem jeziora, Austria twierdzi, że jezioro jest wspólne (condominium), Niemcy zazwyczaj nie zajmują stanowiska. W efekcie na mapach granice na jeziorze często po prostu… nie są rysowane. Sterowce nad Jeziorem Bodeńskim – historia i powrót legendy Zeppelina Te gigantyczne sterowce jako pierwsze oferowały komercyjne loty przez ocean (w latach 1928–1937), zabierając bogatych pasażerów w luksusową podróż z Europy do USA i Brazylii. Zeppeliny, dzięki czterem potężnym silnikom Maybacha, rozpędzały się do 135 km/godz., pokonując Atlantyk w jak na tamte czasy rekordowe 5 dni, 19 godz. i 51 min. I tak aż do ostatniej podróży, kiedy to podczas lądowania w USA, 6 maja 1937 r., sterowiec LZ 129 Hindenburg stanął w płomieniach. Katastrofę na żywo oglądał oczekujący na jego przybycie tłum. 13 pasażerów i 22 członków załogi zginęło w płomieniach lub ratując się przed nimi skokiem na ziemię. 62 osoby, w tym kapitan, przeżyło. To był koniec ery potężnych sterowców. W Muzeum Zeppelinów, mieszczącym się w białym budynku dawnego dworca w stylu Bauhaus, z widokiem na Jezioro Bodeńskie, wszystko odtworzono dokładnie tak, jak było… zanim się spaliło. Cóż to były za giganty! Jumbo jet czy budynek muzeum wyglądają przy nich jak mikrusy! Zaglądam do wnętrza unoszącego sterowiec balonu w kształcie cygara. Konstrukcję podtrzymywał aluminiowy szkielet obity materiałem, a wypełniał… wodór. Ten łatwopalny gaz najpierw zapewnił sterowcom sukces, a potem skutecznie je uziemił. Co ciekawe, wedle pierwotnych projektów gazem unoszącym je w powietrze miał być szlachetny i niepalny hel. Zastąpiono go wodorem z powodu embargo narzuconego po I wojnie światowej na Niemcy przez USA, w tamtych czasach jedynego na świecie producenta helu. W tym miejscu warto dodać, że zeppeliny to nie tylko romantyczne podróże przez Atlantyk. Były też na usługach nazistowskiej propagandy, a z ich mniejszych wersji przeprowadzano bombardowania miast. Tego też dowiem się w muzeum w Friedrichshafen. Dziś nad Jeziorem Bodeńskim wciąż można zobaczyć sterowce. Dużo mniejsze, bo mające zaledwie 75 m długości, wypełnione niepalnym helem. Wskrzeszono je całkiem niedawno, bo pierwszy lot nowoczesny zeppelin odbył w 1997 r. Można się nim wybrać na rejs widokowy dookoła Jeziora Bodeńskiego. Trwa on 120 min i niestety kosztuje fortunę… bo aż 1120 euro! Jak widać, sterowce, jak były, tak i są luksusowym środkiem transportu. Rejs po Jeziorze Bodeńskim Zamiast zeppelinem ruszam więc w rejs promem po spokojnej tafli Jeziora Bodeńskiego, trzeciego największego w Europie (po Balatonie i Jeziorze Genewskim). Jego głębokość sięga 254 m, a długość linii brzegowej to aż 273 km – nic dziwnego, że miejscowi nazywają je morzem. I jak na morze przystało, łączy ono aż trzy kraje: Niemcy, Austrię i Szwajcarię. Z górnego otwartego pokładu promu rozpościerają się piękne widoki na poszarpane szczyty Alp na odległym szwajcarskim brzegu. Na tym bliższym, niemieckim, do jeziora spływają równe rzędy sadów i winnic, bo rośliny uwielbiają tutejszy mikroklimat, dzięki któremu pas wokół brzegu nazywany jest owocowym ogrodem. Konstancja Płynę do leżącej na przeciwnym brzegu Konstancji, największego miasta nad Jeziorem Bodeńskim, które po angielsku, francusku czy włosku nazywa się Jeziorem Konstancji właśnie. Jej portu strzeże, prężąc jędrne piersi, obrotowa rzeźba przedstawiająca najsłynniejszą rzymską kurtyzanę, Imperię, trzymającą w dłoniach posążki dwóch nagich mężczyzn. Jeden z nich to cesarz Zygmunt Luksemburski, drugi to papież Marcin V. Jego wybór na konklawe – w 1417 r. właśnie w Konstancji – zakończyło rozłam w kościele i czasy, gdy próbowało nim rządzić nawet trzech papieży jednocześnie. Figurę tę, inspirowaną satyrą Balzaka na moralność i korupcję władzy, stworzył pochodzący znad Jeziora Bodeńskiego rzeźbiarz Peter Lenk, wywołując przy okazji inauguracji w 1993 r. wielki skandal. 32 lata później Imperia jest ulubionym przez mieszkańców symbolem miasta. „Zacytowany” przez artystę sobór odbył się w latach 1414–1418 w budynku znajdującym się tuż za plecami posągu. Jego biało-czarna zwalista bryła przykryta jest potężną czapą spadzistego dachu ozdobionego maleńkimi okienkami i wieżyczkami na rogach. To liczący sobie 600 lat największy budynek dawnej Konstancji. Dziś w sali, w której kardynałowie debatowali nad wyborem papieża, mieści się restauracja Konzil specjalizująca się w daniach z jeziornych ryb. Budowla przetrwała, podobnie jak i najstarsza część miasta, dzięki fortelowi mieszkańców, którzy sprytnie wykorzystali bliskość granicy ze Szwajcarią. Konstancja uniknęła amerykańskiego bombardowania podczas II wojny światowej, zostawiając włączone światła po godzinie policyjnej, podobnie jak jej szwajcarski – a zatem neutralny – sąsiad Kreuzlingen (dziś oba te miasta zlały się w jedną aglomerację). Rybacy A wracając do ryb. 10 lat temu na Jeziorze Bodeńskim łowiło je 100 rybaków. Dziś, choć ryb nie brakuje, zostało ich ok. 40. Z jednym z nich, Paulem Katterloherem, spotykam się na kilka chwil przed świtem. Płyniemy sprawdzić sieci niewielką zieloną łódką z białą nadbudówką po spokojnej, niezmąconej ani jedną falą tafli jeziora. – Wiatr jak z zegarkiem w ręku nadejdzie około ósmej, znad ośnieżonych nawet latem szczytów Alp na szwajcarskim brzegu – tłumaczy Paul. – Niekiedy potrafi wzburzyć całkiem spore fale, zimą nawet do 2 m! To jeden z powodów, dla których Paul jest na jeziorze tak wcześnie. Drugi to ciemność. – Rybacy ją lubią, podobnie jak kryminaliści. Dzięki niej ryby nie są w stanie dostrzec sieci, więc łatwiej je przechytrzyć – śmieje się. Z tego samego powodu, jak tłumaczy, najlepszy połów zdarza się, gdy woda jest „zachmurzona”, czyli po deszczu i w bezksiężycowe noce. Wtedy Paul potrafi wyciągnąć z sieci nawet i 80 kg okoni, karpi, linów, płoci czy węgorzy. Zdarzają się też szczupaki. Oraz niespodzianki. Największy sum, jakiego złowił, ważył 72 kilo! Jednak najbardziej lubi łowić karpie, bo są tłuste i idealne do wędzenia, oraz wyjątkowo smaczne leszcze. Choć z tymi ostatnimi jest masa roboty, bo przed zjedzeniem z każdego trzeba wyciągnąć dokładnie 128 ości. Przy łódce rybackiej Paula kursujące po Jeziorze Bodeńskim promy wydają się wielkie niczym zeppeliny. Ruszają spod muzeum sterowców w Friedrichshafen. W drodze ku Konstancji zawijają jeszcze do niedalekiego Meersburga, gdzie pasażerowie schodzą po trapie pod łososiową barokową fasadą „nowego zamku”, dawnej siedziby biskupów Konstancji. Z kolei stary VII-wieczny zamek, uchodzący za najstarszy w Niemczech, malowniczo wieńczy górujące nad miejscowością wzgórze. U jego stóp wiją się urokliwe uliczki otoczone domami o geometrycznych, szachulcowych fasadach. Lindau i Bawarska Riwiera – elegancja, wille i letni luz nad jeziorem Czas wybrać się na południowo-wschodni kraniec jeziora, ku Bregencji położonej na niewielkim austriackim kawałeczku jego wybrzeża. Chwilę wcześniej, tuż przed granicą, kryje się Lindau, którego najstarsza, niezwykle urokliwa część leży na wyspie połączonej z lądem cienką groblą. Po fasadach budynków od razu widać, że mieszkańcy byli osobami raczej zamożnymi. Lindau rozkwitło dzięki doskonałej pozycji na transalpejskim szlaku kupieckim: wymieniano tu sprowadzane z Włoch cytrusy, przyprawy i tekstylia na sól, zboże czy ryby, a historię tego handlu opowiada kolorowy fresk na fasadzie XV-wiecznego ratusza. Wieńczy ją metalowe drzewo – zapewne lipa, gdyż to ona kryje się pod nazwą miasta. Po pożarze z końca XVIII w., który strawił część (na szczęście nie całość) średniowiecznej starówki, odbudowano ją w pysznym barokowym stylu. Z kolei wiek później na wybrzeżu wokół miasta zaczęły wyrastać reprezentacyjne wille otoczone wspaniałymi ogrodami. Modę na „Bawarską Riwierę” zapoczątkował w 1848 r. książę Luitpold, wznosząc tu letnią rezydencję. Miejscowa klasa średnia i bogate rody szlacheckie szybko poszły w jego ślady. Do dziś zachowało się ok. 30 domostw. Chociażby Villa Leuchtenberg, która jako pierwsza nie tylko w regionie, ale i w całych południowych Niemczech miała elektryczność, czy Villa Toscana wzniesiona przez Wielkiego Księcia Toskanii Ferdynanda IV. Otaczający ją schodzący do jeziora park można zwiedzać, a sama willa jest najbardziej pożądanym miejscem na śluby w okolicy. Z kolei Villę Wacker można podziwiać tylko od strony wody. Poznamy ją po zamkowej, ozdobionej wieżą bryle z norymberskiego czerwonego piaskowca. Do jej wnętrz w stylu secesyjnym mają wstęp tylko szczęśliwcy zaprzyjaźnieni z właścicielami, rodziną Boss. Za to wszyscy mogą pospacerować po należących teraz do miasta wspaniałych ogrodach otaczających willę Lindenhof wzniesioną przez kupca z Lindau. Dziś to jeden z pyszniejszych parków nad Jeziorem Bodeńskim. Poza samą willą czy fikuśnym domkiem szwajcarskim znajdziemy tu całkiem już współczesny, latem tętniący życiem klub plażowy Lindi. Można tu wypożyczyć supa czy kajak albo po prostu rozłożyć się na leżaku i zagapić na Bregencję na austriackim brzegu i zachwycające ośnieżone góry po szwajcarskiej stronie jeziora. Jezioro Bodeńskie – informacje praktyczne Dojazd Do Friedrichshafen dostaniemy się samochodem z Warszawy w 12 godz. albo pociągiem w 4 godz. – z lotniska w Monachium. Tam dolecimy z Warszawy LOT-em za mniej więcej 1 tys. zł. Do Konstancji z kolei najłatwiej dolecieć przez Zurych. Potem już tylko 1,5 godz. pociągiem z lotniska. Nocleg Graf Zeppelin, wygodny hotel w Konstancji schowany za bogato zdobioną freskami fasadą. Pokój 2-os. ze śniadaniem: od 550 zł. Obsthof Steffelin. Gartenweg 1, Markdorf, nocleg na farmie wśród sadów ciągnących się szpalerami koło Ittendorf i z widokiem na Jezioro Bodeńskie to pomysł na ucieczkę od zgiełku. Pokój: od 65 euro. Kemping: od 20 euro. Jedzenie Konzil – w liczącym 600 lat największym budynku dawnej Konstancji odbył się w latach 1414–1418 sobór Kościoła katolickiego. W sali, gdzie debatowano nad wyborem papieża, można dziś zjeść obiad z widokiem na port i posąg Imperii. Dania – głównie z ryb oraz sezonowe, np. z kurkami w roli głównej. Senft to rodzinna destylarnia tuż nad brzegiem jeziora. Można tu obejrzeć błyszczące miedziane alembiki i spróbować destylowanych w nich sznapsów z jabłek, gruszek czy moreli. Warto też spróbować autorskiego dżinu smakującego mieszanką 21 ziół. Atrakcje Od połowy sierpnia do końca października otwiera swoje podwoje Ogród Dalii w Lindau, w którym rośnie 7 tys. tych roślin w aż 800 odmianach. Od słynnej australijskiej emory paul w głębokim odcieniu różu, do czerwonej sombrero z żółciutkimi brzegami. Kwiaty dalii w zależności od pory dnia i światła zmieniają nieco kolory. Ich fani będą tu zachwyceni. Wstęp: 8 euro. Źródło: archiwum NG
„Był bardzo wrażliwym chłopcem” – urodził w nieznanych okolicznościach, jego śmierć owiana jest tajemnicą
Kaspar Hauser, postać o niezwykłej i tajemniczej historii, do dziś fascynuje badaczy i artystów. Nagłe pojawienie się młodego mężczyzny w Norymberdze w 1828 roku, życie w izolacji oraz niejasna śmierć sprawiają, że jest jedną z najbardziej intrygujących zagadek XIX wieku. Poznaj zagadkowe losy Kaspara Hausera i hipotezy na temat jego pochodzenia.
Spis treści: Kim był Kaspar Hauser – okoliczności pojawienia się i pierwsze lata w Norymberdze Życie w izolacji i próby integracji – edukacja, rozwój i odbiór społeczny Tajemnicza śmierć i teorie dotyczące pochodzenia Kaspara Hausera Wpływ historii Kaspara Hausera na kulturę Najważniejsze hipotezy naukowe i badania nad przypadkiem Kaspara Hausera Historia Kaspara Hausera to jeden z najbardziej intrygujących przypadków w historii XIX-wiecznej Europy, który wciąż stanowi wyzwanie dla badaczy, psychologów oraz miłośników zagadek. Nagłe pojawienie się chłopca w Norymberdze, osobliwe pochodzenie, życie w izolacji oraz niejasne okoliczności śmierci przyczyniły się do powstania licznych hipotez i mitów. Współcześnie historia ta pozostaje źródłem refleksji nad granicami człowieczeństwa oraz rolą wychowania. Kim był Kaspar Hauser – okoliczności pojawienia się i pierwsze lata w Norymberdze Kaspar Hauser pojawił się nagle 26 maja 1828 roku na placu Unschlittplatz w Norymberdze. Był wychudzonym, zaniedbanym nastolatkiem, nieznającym języka i otaczającego go świata. Miał przy sobie dwa anonimowe listy: pierwszy zawierał datę jego urodzenia oraz lakoniczną informację, że jego ojciec był kawalerzystą; drugi adresowany był do kapitana 4. szwadronu kawalerii. Chłopiec nie potrafił czytać, pisać ani mówić, powtarzał jedynie: „Chciałbym być kawalerzystą, jak mój ojciec”, a na inne pytania odpowiadał: „Nie wiem”. W ciągu pierwszych tygodni spędzonych w Norymberdze nauczył się podstaw języka niemieckiego. Dopiero po pewnym czasie był w stanie wyjaśnić, że przez niemal całe życie przebywał w ciemnej, zamkniętej celi, gdzie jedynym towarzystwem był drewniany konik i słomiane posłanie. Żywił się głównie chlebem i wodą, a od czasu do czasu otrzymywał środek nasenny. Po jego zażyciu budził się ostrzyżony i w czystym ubraniu. Wstępne śledztwo przeprowadzone przez lokalne władze nie przyniosło odpowiedzi na pytanie o prawdziwe pochodzenie chłopca. Sprawą zainteresowała się prasa oraz wybitni uczeni, co sprawiło, że historia Kaspara Hausera szybko stała się międzynarodową sensacją. Życie w izolacji i próby integracji – edukacja, rozwój i odbiór społeczny Izolacja, w jakiej dorastał Kaspar Hauser, stała się przedmiotem zainteresowania ówczesnych psychologów, filozofów i pedagogów. Jego przypadek był uważany za niezwykle cenny dla badań nad wpływem środowiska i socjalizacji na rozwój człowieka. Badacze odnosili się do koncepcji „człowieka naturalnego” według Jeana-Jacques’a Rousseau, który postulował, że jednostka rozwija się w pełni tylko w kontakcie z innymi ludźmi i kulturą. W Norymberdze Kaspar Hauser szybko zdobył sympatię mieszkańców. Podjęto próby jego edukacji i integracji społecznej. Chłopcem opiekował się m.in. profesor Georg Friedrich Daumer, który starał się nauczyć go podstaw czytania, pisania, zasad religii oraz zachowań społecznych. Daumer odnotowywał jednak, że Kaspar był bardzo wrażliwy, skłonny do melancholii i miał trudności z adaptacją do nowych warunków życia. Jego historia stała się inspiracją dla licznych dzieł literackich i artystycznych. Paul Verlaine poświęcił mu wiersz „Kaspar Hauser śpiewa” w zbiorze „Sagesse”, a niemiecki pisarz Jakob Wassermann stworzył powieść „Kaspar Hauser czyli dziecię Europy”. Tajemnicza śmierć i teorie dotyczące pochodzenia Kaspara Hausera 11 grudnia 1833 roku Kaspar Hauser został śmiertelnie ugodzony nożem w parku Ansbach. Trzy dni później zmarł, nie zdradzając tożsamości sprawcy ani okoliczności ataku. Na jego nagrobku wyryto słowa: „Tu spoczywa Kaspar Hauser, zagadka swoich czasów. Narodził się w nieznanych okolicznościach, jego śmierć owiana jest tajemnicą”. Już za życia Kaspara pojawiły się spekulacje, że jest on dzieckiem pochodzącym z arystokratycznej rodziny. Najpopularniejsza hipoteza głosi, iż był prawowitym następcą tronu Wielkiego Księstwa Badenii, synem Karola Badenii i Stephanie de Beauharnais (przybranej córki Napoleona Bonaparte). Miał zostać podmieniony z martwym niemowlęciem jednej ze służących, a następnie uwięziony dla celów politycznych. W 2002 roku naukowcy z Uniwersytetu w Münster przeprowadzili analizę DNA mającą na celu potwierdzenie lub wykluczenie tej hipotezy. Wyniki testów nie pozwoliły na ostateczne rozstrzygnięcie sprawy, choć nie wykluczyły jego arystokratycznego pochodzenia. Wpływ historii Kaspara Hausera na kulturę Zagadkowa historia Kaspara Hausera szybko przeniknęła do kultury popularnej oraz rozważań filozoficznych. Postać tajemniczego i nieszczęśliwego chłopca stała się symbolem człowieka pozbawionego kontaktu ze społeczeństwem i wychowywanego w kompletnej izolacji. Inspiracje te wykorzystali twórcy filmów, książek oraz artyści wizualni. Jednym z najważniejszych dzieł jest film Wernera Herzoga „Zagadka Kaspara Hausera” z 1974 roku, który otrzymał liczne nagrody i uznanie krytyków. W polskiej kulturze również odnajdujemy ślady tej historii. Grzegorz Ciechowski napisał piosenkę „Kaspar Hauser”, a postać chłopca była przedmiotem refleksji filozoficznych oraz artystycznych w wielu publikacjach i esejach. Najważniejsze hipotezy naukowe i badania nad przypadkiem Kaspara Hausera Przypadek Kaspara Hausera był i jest analizowany przez badaczy z różnych dziedzin nauki – od psychologii przez medycynę sądową po socjologię i antropologię kulturową. W 2023 roku badacze z uniwersytetu w Moguncji postanowili raz na zawsze rozstrzygnąć, kim naprawdę był Kaspar Hauser. Przeanalizowano DNA pobrane z przedmiotów należących do chłopca oraz porównano je z materiałem genetycznym potomków rodziny badeńskiej. Wyniki nie pozostawiły wątpliwości – Hauser nie był zaginionym księciem Badenii, jak przez dekady sugerowały teorie spiskowe. Analizy genetyczne wykazały, że wspólne pochodzenie z rodziną wielkoksiążęcą jest wykluczone, co definitywnie obala jedną z najsłynniejszych legend XIX wieku. Niektórzy uczeni wysuwali hipotezy, że Kaspar Hauser mógł być oszustem, osobą chorą psychicznie lub wykorzystaną do politycznych intryg. Część badań skupia się na analizie motywacji osób, które mogły przyczynić się do jego izolacji oraz tragicznego końca. Jednak brak jednoznacznych dowodów sprawia, że zagadka pozostaje nierozwiązana. Źródła: Uniwersytet Jagielloński, Polskie Radio, Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Turcja chciała regulacji kebabów w Europie. Nie udało się - ostra reakcja Niemiec
Regulacja kebabów w Europie mogła zmienić oblicze street foodu, szczególnie w Niemczech. Turcja chciała odgórnie narzucić zasady przyrządzania dönera, ale jej wniosek został odrzucony przez UE. Choć europejskie wersje kebabów różnią się od oryginalnych, pozostaną na rynku.
Turcja wycofała swoją próbę narzucenia Unii Europejskiej ścisłych reguł dotyczących sposobu przygotowywania döner kebaba. To jedna z narodowych tureckich potraw, ale jej wersje, szczególnie w Niemczech, stanowią już zupełnie inną, lokalną tradycję. Według Turcji niemiecki döner odszedł zbyt daleko od oryginału, ale próba narzucenia regulacji nie powiodła się. Turcja kontra Europa: spór o döner kebab Chodziło o wprowadzenie oznaczenia „Gwarantowana Tradycyjna Specjalność”, które wymagałoby jednolitych zasad w całej UE. Gdyby wniosek został przyjęty, mocno ucierpiałaby branża kebabowa w Niemczech. Döner kebab jest w tym kraju jednym z najpopularniejszych street foodów, a jego lokalne wersje różnią się od rodzimych, tureckich. Według tureckiej Międzynarodowej Federacji Dönera (Udofed), technika pionowego pieczenia mięsa sięga XVI wieku, a sama nazwa związana jest z metodą jego obracania na rożnie. Ankara argumentowała, że döner to danie narodowe Turcji, które rozprzestrzeniło się w Europie wraz z migracją Turków. Niemcy odpowiadały jednak, że ich własny wariant należy już do rodzimej kuchni. Jakie zmiany chciała narzucić Turcja? Ojczyzna kebabów domagała się, aby UE wprowadziła następujące regulacje: mięso mogłoby pochodzić tylko od krów o wieku powyżej 16 miesięcy, jagniąt co najmniej półrocznych oraz z ud i piersi kurczaka, cielęcina i indyk byłyby zabronione, plastry mięsa musiałyby mieć grubość 3–5 mm, regulowany byłby też rodzaj noża do skrawania mięsa i skład marynat. Niemiecki döner kebab trochę się od tych wytycznych różni. To często płaski chlebek z cielęciną, obficie wypełniony warzywami (np. kapustą, ogórkami, cebulą) oraz sosami. Jest raczej wariacją na temat tureckiego klasyka. Odpowiedź Berlina: döner należy do Niemiec Wniosek Udofedu wywołał gwałtowne protesty niemieckiej branży kebabowej. Poparł ją też rząd w Berlinie. Ministerstwo rolnictwa Niemiec stwierdziło wręcz, że propozycję przyjęto „ze zdumieniem”. Były minister rolnictwa Cem Özdemir, polityk tureckiego pochodzenia, podkreślił, że każdy ma prawo decydować, jak jeść dönera, i nie są potrzebne wytyczne z Ankary. Jego zdaniem „döner należy do Niemiec”. Gdyby Turcja dopięła swego, zaszkodziłaby głównie swoim. Sektor kebabowy jest zdominowany przez diasporę turecką. W Niemczech mieszka ok. 1,5 mln obywateli Turcji plus niemal tyle samo osób pochodzenia tureckiego. Jak podaje Stowarzyszenie Producentów Donera w Europie (ATDID), przemysł kebabowy na kontynencie zatrudnia 60 tys. ludzi i produkuje 400 ton kebabów dziennie. Roczne przychody branży sięgają 3,5 mld euro w całej Europie, z czego ogromna większość, bo aż 2,4 mld, przypada na Niemcy. Ostatecznie Udofed 23 września 2025 roku poinformował Komisję Europejską o wycofaniu wniosku. Zastrzeżeń zgłoszono zbyt wiele, a próba kompromisu nie powiodła się. Zatem döner kebab pozostaje daniem, którego oblicze w Europie wyznaczają różne tradycje, a nie jednolity wzorzec z Ankary. Źródło: BBC Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Chiemsee to malownicze jezioro, które skrywa wiele atrakcji
Chiemsee, nazywane też „Bawarskim Morzem”, to największe jezioro w Bawarii i trzecie największe w Niemczech. Tło dla niego tworzą alpejskie szczyty, gęste lasy i tereny rolnicze, a wszystko to razem składa się na niezwykle malowniczą scenerię. Należy jednak podkreślić, że wybitne walory przyrodniczo-krajobrazowe nie są jedynym atutem tego miejsca. Jakie atrakcje skrywa Chiemsee? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Malownicze jezioro u podnóża Alp Wspaniała przyroda jest wizytówką Chiemsee Dwie zamieszkane wyspy Bawaria słynie z alpejskich szczytów, wspaniałych górskich kurortów, monumentalnych zamków i pięknych miast. Trzeba jednak wspomnieć, że lista tamtejszych atrakcji jest znacznie dłuższa. Znajduje się na niej także malownicze Chiemsee, wspaniałe jezioro polodowcowe. To idealne miejsce na jedno- lub nawet kilkudniowy wypad. Malownicze jezioro u podnóża Alp Chiemsee znajduje się w południowo-wschodniej części Niemiec, na obszarze Wyżyny Bawarskiej, w jurysdykcji powiatów Rosenheim i Traunstein. Wody jeziora rozlewają się na wysokości 518 metrów n.p.m., u podnóża grupy górskiej Alpy Salzburskie, która jest częścią Północnych Alp Wapiennych. Krajobraz wokół jeziora Taka lokalizacja przekłada się na niezwykle malowniczy krajobraz wokół jeziora. Południowy brzeg Chiemsee otaczają Alpy Chiemgawskie, których wysokie szczyty, jak Kampenwand i Hochfelln, tworzą iście bajkowe tło dla rozległej tafli wody. Pozostałe brzegi są znacznie bardziej płaskie. Dominują tam rozległe łąki, pola uprawne i lasy. „Bawarskie Morze” Zwyczajowa nazwa tego imponującego akwenu nie wzięła się znikąd. Chiemsee, imponujące jezioro polodowcowe, ma powierzchnię niemal 80 kilometrów kwadratowych. W całych Niemczech ustępuje tylko Jezioru Bodeńskiemu i Müritz. Długość linii brzegowej to 64 kilometry, jeżeli jednak doliczymy wyrastające z tafli jeziora wyspy, wartość ta wzrośnie o 19 kilometrów. W najgłębszym punkcie Chiemsee mierzy 73,4 metra. Wspaniała przyroda jest wizytówką Chiemsee Przybrzeżną strefę jeziora obficie porasta trzcinowisko. Na brzegach wyraźnie dominują wierzby i olsze. Dalej rozpościerają się torfowiska, lasy i użytki rolne. Chiemsee jest ważnym miejscem zimowania ptaków migrujących, co czyni je prawdziwym ornitologicznym rajem. Spotkać tam można między innymi czernicę, głowiankę zwyczajną, hełmiatkę, perkoza dwubocznego, płaskonosa zwyczajnego i kulika wielkiego. Nie brakuje tam także różnych gatunków z rzędu siewkowych. Od 1976 roku Chiemsee i jego okolice są klasyfikowane jako obszar Ramsar i jako taki podlegają ochronie na mocy konwencji z 1971 roku. Wraz z odcinkiem rzeki Alz, będącej jedynym odpływem jeziora, znajduje się w obszarze specjalnej ochrony ptaków Chiemseegebiet mit Alz. Duża cześć zbiornika stanowi specjalny obszar ochrony siedlisk Chiemsee, a pozostały fragment jest klasyfikowany jako SOOS Moore südlich des Chiemsees. Dwie zamieszkane wyspy Na jeziorze znajdują się cztery wyspy: Herrenchiemsee (znana też jako Herreninsel), Frauenchiemsee (znana też jako Fraueninsel), Krautinsel, Trzecia z wymienionych, nazywana Wyspą Ziołową lub Kapuścianą, ma powierzchnię ok. 3,5 ha. Ostatnia to sztuczna wysepka o powierzchni zaledwie 22 metrów kwadratowych. Zamieszkane są tylko pierwsze dwie. Herrenchiemsee (Wyspa Mężczyzn) to największa wyspa wyłaniająca się z tafli Chiemsee. Ma powierzchnię około 2,4 kilometra kwadratowego i jest znana ze znajdujących się tam zabytków. Frauenchiemsee (Wyspa Kobiet), jest wyraźnie mniejsza. Jej powierzchnia wynosi 0,12 kilometra kwadratowego. Jej symbolem jest stary klasztor benedyktynek. Jakie atrakcje czekają na przyjezdnych? To właśnie na dwóch największych wyspach znajdują się wszystkie najbardziej znane atrakcje jeziora. Nie ma ich zbyt wiele, ale chcąc zobaczyć wszystkie, i tak trzeba poświęcić cały dzień. Wyspa Mężczyzn zawdzięcza swoją nazwę barokowemu klasztorowi augustianów. Należy jednak podkreślić, że nie jest to jedyny ciekawy obiekt na Herrenchiemsee. Znajduje się tam także wspaniały pałac, w którym pod koniec życia mieszkał Ludwik II Wittelsbach. Z kolei Wyspa Kobiet została tak nazwana od klasztoru benedyktynek. Miejsce to zostało założone w VIII wieku, jako pierwszy żeński klasztor w Niemczech. Pałac Herrenchiemsee Pałac Herrenchiemsee, nazywany nowym, był ostatnim wielkim przedsięwzięciem Ludwika II. Budowa rezydencji wzorowanej na podparyskim Wersalu rozpoczęła się w 1878 roku. Trzy lata później władcy przekazano ukończoną reprezentacyjną sypialnię i od tamtej pory wizytował tam każdej jesieni, aż do 1885 roku. Ludwik II zażyczył sobie, by po jego śmierci wszystkie posiadłości, w tym pałac Herrenchiemsee, najdroższa rezydencja, zostały zniszczone. Powód? Nie chciał, by zostały udostępnione zwiedzającym. Zarządcy królewskiego majątku nie wypełnili jednak tej woli. Już w 1886 roku pałac można było zwiedzać i do dziś jest otwarty dla przyjezdnych. Zwiedzanie odbywa się wyłącznie w towarzystwie przewodnika. Wycieczka wchodzi do wspaniałych, ociekających przepychem apartamentów królewskich. W pałacu działa też Muzeum Ludwika II, które można zwiedzać na własną rękę. Klasztor augustianów Drugi interesujący obiekt na Wyspie Mężczyzn to klasztor augustianów, nazywany starym pałacem. Pierwsze zabudowania klasztorne powstały na wyspie już w VII wieku. W następnym stuleciu dobudowano kościół i kompleks zakonny benedyktynów. Gdy w XII wieku przekazano wyspę zakonowi augustianów, romańska zabudowa zyskała cechy dojrzalszego średniowiecza. Obiekty, które możemy dziś podziwiać, są efektem gruntownej przebudowy, która trwała od 1645 do 1730 roku. W XIX wieku, gdy trwała sekularyzacja Bawarii, dobra klasztorne zostały odebrane zakonnikom. W 1873 roku Ludwik II nakazał przebudować część klasztornych pomieszczeń na apartamenty. Ciekawostka: w 1948 roku w starym pałacu odbyło się zgromadzenie, w trakcie którego pracowano nad konstytucją Republiki Federalnej Niemiec. Dziś w klasztorze mieszczą się galerie sztuki i muzeum. Zachowano między innymi kuchnię z elementami dawnego wyposażenia, salę, w której pracowano nad ustawą zasadniczą RFN, komnaty króla, wspaniałą Salę Biblioteczną i Salę Imperialną. Górne piętra poświęcono dwóm galeriom sztuki. W pierwszej eksponowane są prace bawarskich artystów. W drugiej można obejrzeć prace Juliusa Ekstera. Klasztor benedyktynek Żeński klasztor benedyktynek istnieje na Frauenchiemsee od końca VIII wieku. Należy jednak podkreślić, że ze średniowiecznej zabudowy nie zachowało się praktycznie nic. Obecny wygląd całego kompleksu jest rezultatem przebudowy, która rozpoczęła się w 1728 roku i trwała cztery lata. Do klasztoru mogą wejść jedynie osoby, które na wyspę przybyły w celach religijnych. Zwiedzania nie przewidziano, jednak bez przeszkód można pospacerować tamtejszymi ogrodowymi alejkami. Dla turystów udostępniony jest kościół klasztorny i znajdujący się nieopodal niewielki cmentarz. Niemałą atrakcją wyspy jest Brama Klasztorna. To jeden z najstarszych zachowanych budynków w południowych Niemczech. Powstał w okresie panowania Karolingów. Dziś znajduje się tam kaplica św. Michała. Można tam podziwiać jeden z najstarszych fresków w Bawarii i wystawę znalezisk z XIX wieku. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Ołowiana płyta zdradza historię słynnego muzeum. Odkryto ją w kamiennej skrzyni
Budowlańcy w Bonn przypadkiem natrafili na kapsułę czasu z 1822 roku. Skromna kamienna skrzynia skrywała w sobie starannie przygotowaną tablicę. To znalezisko przerosło oczekiwania archeologów, którzy liczyli najwyżej na kilka monet. Tymczasem odkryli świadectwo wydarzenia, które miało rangę państwową.
Budynek, w którym dziś mieści się Akademickie Muzeum Sztuki, ma bogatą historię. Początkowo, przez ponad pięć dekad, był siedzibą Instytutu Anatomii. W 1885 roku stał się siedzibą Instytutu Archeologii Klasycznej. Znajdująca się tam kolekcja zabytków antycznych liczy dziś ponad 30 000 eksponatów i jest jedną z najstarszych tego typu kolekcji w Niemczech. To muzeum warto odwiedzić w Bonn. Przypadkowe odkrycie Podczas wykonywania wykopu pod rury prowadzące do nowego wejścia do muzeum inżynierowie natknęli się na coś nietypowego. Zauważyli kamienną skrzynię mającą 90 cm długości i 60 cm wysokości, przykrytą pojedynczym blokiem. Całość przywodziła na myśl prosty sarkofag. Podobne skrzynie znane są z najstarszych egipskich piramid. Wewnątrz znajdowała się ołowiana blacha pokryta napisem. Całość okazała się być kamieniem węgielnym – to z reguły blok umieszczany w narożu ściany wieńcowej nowo powstającego budynku. Wewnątrz znajdują się informacje na temat architekta i okoliczności budowy. Ten kamień węgielny pochodził z czasów budowy gmachu, czyli z 1822 roku. Budynek ukończono w latach 1824–1825. Inskrypcja na płycie wskazuje, że położenie kamienia węgielnego było ważnym wydarzeniem, w którym uczestniczyli wybitni politycy i naukowcy i oddaje hołd budowniczym. Znaczenie odkrycia – Znalezienie kamienia węgielnego to niezwykłe wydarzenie, nawet dla doświadczonych archeologów – powiedziała Joanna Chanko z Biura Ochrony Zabytków Archeologicznych LVR w Nadrenii. – Wszyscy spodziewaliśmy się typowych monet i wycinków z gazet z datą położenia kamienia węgielnego. Zamiast nich mamy ołowianą tabliczkę ze szczegółowymi, pięknie wyrytymi informacjami – dodała. Dyrektor techniczny Przedsiębiorstwa Budowlano-Nieruchomościowe Nadrenii Północnej (BLB NRW) Michael Neuß, określił znalezisko jako kapsułę czasu, gdyż pozwala spojrzeć wstecz na ludzi stojących za budową tego budynku Artefakt powróci na swoje miejsce Aby zapewnić prawidłowe ułożenie rurociągów po zakończeniu procesu dokumentacyjnego kamień węgielny zostanie umieszczony nieco głębiej. – Kamień węgielny z 1822 roku to niezwykłe znalezisko archeologiczne, ponieważ w symboliczny sposób pokazuje długą i bogatą historię naszej uczelni. Jeden z pierwszych budynków naszego uniwersytetu został wzniesiony tutaj ponad 200 lat temu, gdzie pokolenia badaczy miały się uczyć i pracować – zauważył rektor Uniwersytetu w Bonn prof. Michael Hoch. Na razie muzeum jest nieczynne ze względu na szeroko zakrojone prace renowacyjne. Dlatego cała wielka kolekcja na razie została przeniesiona. Muzeum słynie z jednej z największych na świecie kolekcji gipsowych odlewów starożytnych rzeźb greckich i rzymskich. Szykowanie takich kopii było powszechną praktyką w XIX wieku, aby umożliwić studentom sztuki i archeologii zapoznanie się z dziełami, które znajdowały się w różnych częściach świata. Źródło: Uniwersytet w Bonn Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Kurhan, który był również twierdzą. Niezwykłe odkrycie na Wzgórzu Kaplicznym
Artefakty z jadeitu i ceremonialne topory odkryli archeolodzy wewnątrz monumentalnego kurhanu w Kapellenberg w niemieckiej Hesji. Budowla pochodzi sprzed 6 tysięcy lat. To nie tylko świadectwo istnienia elit. Kurhan pełnił też funkcję… obronną.
Kapellenberg (z niem. Wzgórze Kapliczne) jest celem prac archeologów od wielu lat. To stanowisko archeologiczne położone w pobliżu Hofheim am Taunus nie przestaje zadziwiać naukowców. To tutaj znajdowała się jedna z największych osad z czasów kultury michelsberskiej (4200–3500 p.n.e.). Był to ogromny kompleks o powierzchni 45 ha na który składała się zarówno osada, jak i nekropola. Do dziś, po 6000 lat, widoczne są nawet dawne wały obronne. „To Pompeje z epoki kamienia” – piszą nieskromnie niemieccy badacze na stronie internetowej projektu badawczego. Kurhan to centrum świata Niektórzy naukowcy interpretują kurhany jako mityczne prapagórki. Według wierzeń pradawnych ludów to miało być miejsce, w którym powstał świat. Nie wiemy, czy tak było w przypadku społeczności z Kapellenberg. Archeolodzy przypuszczają jednak, że osada powstała nieopodal monumentalnego kurhanu. Ten grobowiec usypany z ziemi jest celem badań niemieckich archeologów z Centrum Archeologii im. Leibniza (LEIZA) i Uniwersytetu Johannesa Gutenberga w Moguncji. Właśnie podsumowali kolejny sezon badawczy. Niebosiężny kurhan Nie jest jasne, jak duży był kurhan. Ale wykop archeologiczny, który próbuje uchwycić jego zasięg ma już 35 metrów długości. To obrazuje jego skalę. Z najnowszych wykopalisk wynika, że technologia budowy kopca była bardziej złożona, niż do tej pory sądzono. Niestety, komora grobowca została zniszczona, stało się to zapewne w XIX wieku w czasie prac leśnych. Mimo to w czasie niedawnych prac udało się odkryć kilka ciekawych zabytków. Są to topory z jadeitu i amfibolitu. Jadeit kojarzony jest najczęściej z cywilizacjami Ameryki Środkowej, na przykład z Majami, dla których ten minerał odgrywał ważną rolę w rytuałach. Znalezienie tego typu przedmiotów – zdaniem archeologów – świadczy o tym, że w kurhanie pochowano członków lokalnej elity. Skomplikowane losy Wzgórza Kaplicznego Badacze sądzą, że społeczności rolnicze przybyły na Kapellenberg z obszarów dzisiejszej Francji. Około 4000 lat p.n.e. miejsce zaczęło się wyludniać, a około 3900 lat p.n.e. ponownie pojawili się tu osadnicy. Jednak już wówczas kurhan był w kiepskim stanie. Co ciekawe były okresy, w którym kurhan – pierwotnie pełniący funkcję funeralną – był zapewne użytkowany jako element fortyfikacji, bo obok znaleziono pozostałości po wałach obronnych. Zapewne łatwiej było się na niej bronić w przypadku ataku, gdyż kopiec znajdował się na wzgórzu. Na tym stanowisku archeologicznym są wyraźne ślady spalenizny w nawarstwieniach, co każe sądzić badaczom, że w okresie neolitu dochodziło do gwałtownych konfliktów zbrojnych. Nie było to jedyne takie miejsce w Europie w tym czasie. Źródło: LEIZA Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
To koniec Kaplicy Lodowej w Alpach. Popularna atrakcja runęła po wiekach istnienia
To koniec jednej z największych atrakcji niemieckiej części Alp Berchtesgadeńskich. Wraz z zawaleniem się Kaplicy Lodowej nasi sąsiedzi tracą jeden z najważniejszych magnesów turystycznych regionu. Dyrekcja Parku Narodowego nie kryje przygnębienia, alarmując o potencjalnych zagrożeniach.
Kaplica Lodowa (z niem. Eiskapelle) to naturalna jaskinia lodowa, znajdująca się u stóp lodowca Blaueis w Alpach Berchtesgadeńskich. Ta najniżej położona jaskinia lodowcowa w Alpach (ok. 930 m n.p.m.) znana jest niemieckim przyrodnikom od wieków. Już w 1797 roku słynny przyrodnik Alexander von Humboldt odwiedził Eiskapelle i opisał ją w swoich notatkach. Od tamtej pory jaskinia stanowiła popularną atrakcję turystyczną, która co roku przyciągała tysiące odwiedzających. Jak powstaje Kaplica Lodowa? Kaplica lodowa była dostępna dla turystów jedynie latem. To wtedy woda z topniejącego lodowca Blaueis spływała stronnym żlebem, drążąc lodowe tunele i jaskinie. Najbardziej spektakularną z nich była Eiskapelle. W ten sposób przez setki lat natura tworzyła zapierające dech w piersiach pomieszczenie. Zimą, ukryte pod masami śniegu i lodu, pozostawało niedostępne, by latem znów móc zachwycać i przyciągać ciekawych turystów. Co ciekawe, Kaplica Lodowa nie miała stałych wymiarów. Każdego roku woda drążyła tunele o nieregularnych kształtach. Jaskinia osiągała czasem nawet 12 metrów wysokości, podczas gdy po zimach mniej obfitych w śnieg mogła mierzyć niespełna 8 metrów. Przez kilkumetrowe wejście w letnich miesiącach wpadało światło słoneczne, które wewnątrz rozpraszało się po całym pomieszczeniu. Efekt ten przypominał blask przenikający przez kościelne witraże – stąd nazwa „kaplica”. Koniec Kaplicy Lodowej Już od końca 2019 roku władze Parku Narodowego Berchtesgaden alarmowały o stopniowym topnieniu stropu jaskini. Szacowano, że od tego czasu ubyło ponad pół miliona metrów sześciennych lodu. W rezultacie proces topnienia doprowadził do całkowitego zawalenia się Kaplicy Lodowej w 2025 roku.– To przygnębiające i szokujące zarazem, że Eiskapelle teraz po prostu zniknęła – mówił o sprawie dyrektor parku narodowego Roland Baier. Wraz z utratą tego cennego pomnika przyrody należy zwrócić uwagę na kolejne zagrożenia wynikające z topnienia lodu. Ocieplenie klimatu doprowadziło do naruszenia całej pokrywy lodowej w okolicznym masywie górskim. Władze parku alarmują, że na całym obszarze istnieje bezpośrednie ryzyko spadających odłamków skalnych. Turyści powinni unikać tras wspinaczkowych na wschodniej ścianie masywu Watzmanna. Niezastosowanie się do tych ostrzeżeń może stanowić zagrożenie życia dla alpinistów narażonych na zmienne i niebezpieczne warunki górskie. Co dalej z jaskinią? W tym momencie zagłębianie się w pozostałości po jaskini jest surowo zabronione – każde wejście do Eiskapelle wiąże się z ryzykiem zawalenia resztek lodowego stropu. Czy jednak kiedykolwiek będzie możliwe ponowne podziwianie Lodowej Kaplicy? Dziennik internetowy „Polski Obserwator Niemcy” przytacza wypowiedź Andreasa Wolfa z Niemieckiego Związku Badaczy Jaskiń i Krasu. Według badacza, w przyszłości u wylotu żlebu znów będą gromadzić się masy śniegu, z których może wykształcić się nowy system jaskiniowy. Na ile będzie on porównywalny z dawną Kaplicą Lodową, pokaże dopiero czas. Zawalenie jaskini to kolejne udokumentowane zjawisko będące konsekwencją postępującego i niszczycielskiego ocieplenia klimatycznego. Źródła: Polski Obserwator Niemcy, Nationalpark Berchtesgaden Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Od podwodnych głębin, przez pradawne lasy, po kredowe klify. Tu natura ma decydujący głos
Wystarczy kilka godzin jazdy ze Szczecina, Gdańska lub Poznania, by znaleźć się w miejscu, w którym rytm dnia wyznacza przyroda, a nie zegarek. Zamiast zatłoczonych deptaków – przestrzeń, spokój i… tajemnice podwodnego świata. Zamiast hałasu – szum fal, śpiew ptaków i cisza. Witamy w Meklemburgii-Pomorzu Przednim.
Północno-wschodni skraj Niemiec skutecznie wymyka się standardowym kategoriom turystycznym. Region Meklemburgia-Pomorze Przednie nie próbuje konkurować z innymi liczbą atrakcji, lecz proponuje coś zupełnie innego – przestrzeń. Około 30 proc. jego powierzchni znajduje się pod ochroną, a ludności jest tu najmniej w całym kraju. Dzięki temu cisza, spokój i przyroda nie są tu tylko hasłami promocyjnymi, ale codziennością. Spotykają się tu oceaniczne głębiny, tropikalne rafy i kredowe klify, a wędrówka przez wiekowe lasy staje się podróżą w czasie i przestrzeni. Nauka wśród fal Hanzeatycki Stralsund to idealne miejsce, by rozpocząć podróż w głąb morskiego świata. Położone na bałtyckim wybrzeżu i wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO miasto przyciąga nie tylko swoją wspaniałą architekturą. Jest także siedzibą dwóch muzeów, które łączą naukę, edukację i doświadczenia zmysłowe. Mowa o OZEANEUM i Muzeum Morza (MEERESMUSEUM). Obie placówki opowiadają o oceanach i ich mieszkańcach, ale robią to inaczej niż klasyczne muzea. Za ich działalnością stoi Niemieckie Muzeum Morskie – jedyne tego typu w kraju. Oprócz działalności wystawienniczej prowadzi ono szeroko zakrojone badania nad przybrzeżnymi ekosystemami Morza Bałtyckiego i Północnego. Do jego obowiązków należy m.in. rejestrowanie przypadków odnalezienia martwych lub zagubionych ssaków morskich w Meklemburgii-Pomorzu Przednim. Każde takie zgłoszenie trafia do zespołu naukowców, którzy zabezpieczają, analizują i dokumentują znaleziska. Ta praca bezpośrednio przekłada się na jakość i aktualność muzealnych ekspozycji. Bliskie spotkania z oceanem OZEANEUM to przestrzeń, w której z bliska można poznać życie w wodach mórz północnych – dosłownie. Już w holu wejściowym uwagę przyciągają imponujące szkielety gigantycznych morskich stworzeń. Wśród nich znajduje się szkielet 17-metrowego płetwala zwyczajnego, który 20 lat temu padł podczas wędrówki w Zatoce Greifswaldzkiej, co pozwoliło poddać go badaniom naukowym w Niemieckim Muzeum Oceanograficznym. Jego szkielet został przygotowany przez zespół muzealny w taki sposób, że obecnie wygląda jak żywy prezentując swój imponujące rozmiary. Na zwiedzających czeka tu też rozbudowana wystawa poświęcona florze i faunie Morza Bałtyckiego. Można więc zobaczyć rodzime ssaki morskie, w tym morświny i foki szare. Te ostatnie można też regularnie obserwować wzdłuż wybrzeża Pomorza Zachodniego. Ich reintrodukcja to przykład sukcesu w ochronie środowiska morskiego ostatnich trzech dekad. Dzięki polskojęzycznemu przewodnikowi audio, informacje są zrozumiałe też dla gości znad Wisły. Szczególne miejsce w ekspozycji obu muzeów zajmują akwaria, w których odwiedzający mogą nie tylko podejrzeć, jak wygląda podwodne życie, ale też obserwować interakcje między dwoma światami – ludzkim i podwodnym. Oprócz mieszkańców mórz północnych, prezentowane są również pingwiny. W tym roku w OZEANEUM urodziły się młode osobniki – to nie tylko sukces hodowlany, ale i kolejna świetna okazja do edukacji w praktyce. Wisienką na torcie wizyty w tym miejscu jest wystawa „1:1 Giganci Mórz”. W specjalnej sali wśród realistycznych modeli waleni goście kładą się na leżankach i słuchają wielorybich śpiewów. To immersyjne doświadczenie pozwala poczuć się jak w oceanicznych głębinach. Tropiki w gotyckich murach Druga z placówek przenosi zwiedzających w rejony znacznie cieplejsze. Jego specjalnością są bowiem tropikalne morza. Nowocześnie zaprojektowane przestrzenie wystawowe znajdują się w dawnym gotyckim klasztorze wpisanym na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Można tu zobaczyć m.in. multimedialną inscenizację tzw. „Bieg sardynek” – spektakularne zjawisko migracji ogromnych ławic sardynek. Trudno o bardziej efektowny początek ekspozycji. Połączenie historycznej architektury, która jest sama w sobie ogromną atrakcją, z nowoczesnym podejściem do nauki tworzy niepowtarzalną atmosferę. Akwaria, multimedialne instalacje i bogate opisy (w języku niemieckim i angielskim) prowadzą zwiedzających przez zróżnicowane ekosystemy – od raf koralowych po imponujących rozmiarów żółwie morskie. To miejsce, w którym można odbyć podróż do najbardziej fascynujących zakątków świata, nie opuszczając kontynentu. Informacje na temat godzin otwarcia i cen biletów OZEANEUM i Muzeum Morza znajdują się na oficjalnej stronie Niemieckiego Muzeum Morskiego. Kredowe wybrzeże Wystarczy nieco oddalić się od Stralsundu i przejechać na wyspę Rugia, by znaleźć się w zupełnie innym świecie. Park Narodowy Jasmund zachwyca oszałamiającymi kredowymi klifami i niemal szmaragdowymi pradawnymi lasami bukowymi. Sąsiedztwo morza wnosi w ten pejzaż element żywiołu. To jedno z tych miejsc, które przyciągają nie tylko urodą, ale też atmosferą – tutaj przyroda naprawdę gra pierwsze skrzypce. Najbardziej znanym i widowiskowym punktem parku jest Königsstuhl – najwyższy klif Niemiec, wznoszący się na 118 metrów nad poziom morza. Jego nazwa po niemiecku oznacza „królewski tron” i rzeczywiście – gdy się na niego patrzy, można poczuć majestat przyrody w jej najbardziej pierwotnej formie. W okolicy klifu działa Centrum Parku Narodowego KÖNIGSSTUHL – nowoczesne, multimedialne miejsce, które pozwala zrozumieć naturę i poczuć ją wszystkimi zmysłami. Próżno szukać tu standardowych plansz edukacyjnych. O historii i teraźniejszości tych terenów „opowiadają” dźwięki, filmy panoramiczne, skamieniałości i interaktywne eksponaty. Wyjaśniają one, jak powstały kredowe skały, dlaczego buki mają tu idealne warunki do wzrostu i dlaczego warto chronić ten unikalny ekosystem. Centrum działa przez cały rok i oferuje audioprzewodniki również w języku polskim – także dla dzieci. Na najmłodszych gości czeka tu specjalna trasa, w której przewodnikami są dwa sympatyczne zwierzaki – Mimi i Krax. To fantastyczna podróż pełna śmiechu i solidna dawka wiedzy podana w przystępnej formie. W otoczeniu natury dzieci uczą się przez zabawę, a przy okazji poznają zasady zrównoważonego rozwoju. Więcej informacji na temat Centrum i okolic znajduje się na stronie www.koenigsstuhl.com. Spacer przez dziedzictwo przyrody Najlepszym sposobem na odkrycie Parku Narodowego Jasmund jest wędrówka Hochuferweg – 12-kilometrowym szlakiem biegnącym tuż nad urwistym brzegiem morza. Po drodze można podziwiać spektakularne widoki, które wyróżniają się na tle niemieckiego krajobrazu. Szlak kończy się przy centrum turystycznym parku, ale warto pójść jeszcze dalej – na Skywalk, czyli nowoczesną platformę widokową zawieszoną nad klifem. Oddana do użytku w 2023 roku konstrukcja została zaprojektowana tak, by zapewnić maksymalną dostępność bez ingerencji w delikatny ekosystem. W połowie drogi między miastem Sassnitz a Königsstuhl znajduje się trochę mniej znana, ale niezwykle wartościowa przestrzeń – Forum Światowego Dziedzictwa UNESCO. W niewielkim pawilonie ukrytym w lesie można znaleźć kameralną ekspozycję, ciszę i miejsce na chwilę odpoczynku. To dobra okazja, by jeszcze lepiej zrozumieć, czym jest dziedzictwo przyrody i dlaczego jego ochrona wymaga międzynarodowej współpracy. Park Narodowy Jasmund stanowi bowiem część transgranicznego obiektu przyrodniczego z listy światowego dziedzictwa UNESCO o nazwie „Pradawne i pierwotne lasy bukowe Karpat i innych regionów Europy”. Jest on położony na terenie 18 krajów, a polskim reprezentantami są cztery obszary Bieszczadzkiego Parku Narodowego. To właśnie ta przynależność nadaje temu miejscu szczególny wymiar i przypomina, że ochrona przyrody to wspólna odpowiedzialność wielu krajów. Meklemburgia-Pomorze Przednie to region, który stawia na jakość doświadczeń, a nie ich ilość. Czas płynie tu wolniej, a natura nie jest dodatkiem do krajobrazu – to ona wyznacza jego rytm. To idealny kierunek dla wszystkich, którzy chcą odkrywać świat świadomie i uważnie. Więcej informacji na temat Meklemburgii-Pomorza Przedniego znajduje się na www.off-to-mv.com/pl, a na temat podróżowania po całych Niemczech – na www.germany.travel Materiał promocyjny regionu Meklemburgia-Pomorze Przednie
Siostra króla, która stworzyła bajkowe miasto – historia Wilhelminy z Bayreuth
Margrabina Wilhelmina Pruska była nie tylko siostrą Fryderyka Wielkiego, ale też jedną z najbardziej utalentowanych kobiet XVIII wieku. Zamiast polityki wybrała sztukę i architekturę, a jej dziedzictwo do dziś zachwyca turystów odwiedzających Frankonię.
Spis treści: Wilhelmina z Bayreuth – artystyczna dusza wśród „sztywnych” Hohenzollernów Przekształcenie Bayreuth w kulturalną stolicę Frankonii – wizja Wilhelminy z Bayreuth Najważniejsze miejsca związane z Wilhelminą z Bayreuth – ślady artystycznego geniuszu Jak dotrzeć z Polski do Bayreuth i co warto wiedzieć – praktyczny przewodnik Bayreuth, niewielkie miasto w północnej Bawarii to jedno z najczęściej odwiedzanych przez turystów z Polski miast tej części Niemiec. O tym, jak bardzo upodobaliśmy sobie to miejsce, świadczą lokalne statystyki. W ostatnich latach Polacy zajmują pierwsze miejsce na liście nacji odwiedzających Bayreuth. Miasto przyciąga nie tylko wygodną lokalizacją w drodze na południe Europy, ale również wyjątkowym na skalę europejską dziedzictwem baroku. A tę architektoniczną i kulturalną świetność zawdzięcza bawarskie miasto jednej kobiecie – Wilhelminie Pruskiej. Choć urodziła się na dworze króla Prus, to właśnie tu jako margrabina Bayreuth odcisnęła niezatarte piętno na europejskiej kulturze, sztuce i architekturze. Dzięki niej powstały wyjątkowe pałace, parki i opera, która jest dziś uznawana za jedną z najpiękniejszych na świecie. Wilhelmina z Bayreuth – artystyczna dusza wśród „sztywnych” Hohenzollernów Wilhelmina urodziła się 3 lipca 1709 roku jako córka króla Prus Fryderyka Wilhelma I i królowej Zofii Doroty z Hanoweru. Była najstarszą z dziesięciorga rodzeństwa, a jej młodszym bratem był późniejszy Fryderyk Wielki, z którym łączyła ją skomplikowana, ale głęboka więź intelektualna i emocjonalna. Od najmłodszych lat przejawiała niezwykły talent literacki, muzyczny i architektoniczny, który rozwijała mimo surowych realiów wychowania na pruskim dworze. Początkowo planowano, że Wilhelmina zostanie królową Anglii – miała poślubić księcia Walii, przyszłego Jerzego II. Byłoby to korzystne politycznie dla obu dynastii, jednak pałacowe intrygi i napięcia między Prusami a Wielką Brytanią przekreśliły te plany. Kulisy zerwanych zaręczyn były dramatyczne i pozostawiły trwały ślad w psychice Wilhelminy, co wielokrotnie opisywała w swoich pamiętnikach. Ostatecznie została wydana za mąż za znacznie niższego rangą margrabię Fryderyka z Bayreuth, co było typowym dla epoki posunięciem politycznym – miało na celu zacieśnienie więzi między Frankonią a Prusami. Choć małżeństwo nie było wolne od trudności, Wilhelmina szybko zdobyła znaczącą pozycję na dworze w Bayreuth. Wykorzystała ją, by przekształcić miasto w centrum sztuki i kultury – nazywane później „małym Weimarem”. Z jej inicjatywy powstał m.in. wspaniały teatr operowy, tzw. Opera Margrabiów, zaliczana dziś do najpiękniejszych barokowych teatrów w Europie. Nie była tylko bierną księżną, ale aktywną mecenaską, pisarką i myślicielką o szerokich horyzontach. Jej korespondencja z bratem Fryderykiem Wielkim oraz filozofami epoki oświecenia, w tym z Wolterem, świadczy o jej intelektualnej niezależności i szerokich zainteresowaniach. Jej pisma są do dziś cenionym źródłem wiedzy o życiu arystokracji XVIII wieku. Przekształcenie Bayreuth w kulturalną stolicę Frankonii – wizja Wilhelminy z Bayreuth Po przeprowadzce do Bayreuth Wilhelmina nie ograniczyła się do roli żony margrabiego – przeciwnie, szybko stała się siłą napędową artystycznego i architektonicznego rozwoju regionu. Dzięki jej wizjonerskiemu podejściu i determinacji, niewielkie wówczas miasto przeobraziło się w jeden z najważniejszych ośrodków kultury na terenie ówczesnej Frankonii. Wilhelmina zainicjowała szeroko zakrojoną przebudowę Bayreuth – od reprezentacyjnych ogrodów w stylu francuskim, przez modernizację Pałacu Margrabiów, po budowę nowych gmachów użyteczności publicznej. Największym dziełem jej mecenatu stała się Opera Margrabiów, czyli barokowy Teatr Operowy, zaprojektowany przez włoskiego architekta Giuseppe Galli Bibienę i uznawany dziś za arcydzieło architektury teatralnej XVIII wieku. W 2012 roku obiekt ten został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Jako kobieta renesansu, Wilhelmina nie tylko finansowała i nadzorowała realizację projektów artystycznych, ale sama również tworzyła. Pisała sztuki teatralne, komponowała utwory muzyczne, a także rozwijała żywą korespondencję z intelektualistami epoki. Szczególne miejsce w jej życiu zajmował Wolter, z którym wymieniała poglądy na temat filozofii, polityki i literatury. Ich listy stanowią dziś bogate źródło wiedzy o ideach Oświecenia i roli kobiet w kulturze tamtej epoki. Dzięki jej zaangażowaniu Bayreuth zyskało miano „małego Weimaru”, a jej działania stanowią niezwykły przykład kobiecego wpływu na kulturę i architekturę XVIII wieku, daleko wykraczającego poza ramy konwencjonalnej roli kobiety arystokratycznej. Najważniejsze miejsca związane z Wilhelminą z Bayreuth – ślady artystycznego geniuszu Dziedzictwo Wilhelminy nie ogranicza się do zapisów historycznych – ślady margrabiny wciąż są widoczne w architekturze i sztuce Bayreuth. Miasto zawdzięcza jej nie tylko rozkwit kultury, ale również imponujące kompleksy pałacowe i ogrody, które stanowią dziś atrakcje turystyczne o światowej renomie. Opera Margrabiów w Bayreuth To bez wątpienia największe osiągnięcie Wilhelminy jako mecenaski sztuki. Teatr, zaprojektowany przez Giuseppe Galli-Bibienę, zachwyca barokowym przepychem i wyjątkową akustyką. Uważana za najlepiej zachowany barokowy teatr operowy na świecie, opera została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO w 2012 roku. W jej wnętrzach znajduje się dziś nowoczesne muzeum oraz centrum dla gości, które umożliwia bliski kontakt z historią muzyki i teatru XVIII wieku. Nowy Pałac i Ogrody (Neues Schloss) Po zniszczeniach pożaru dawnego pałacu, Wilhelmina nadzorowała budowę Nowego Pałacu, który miał reprezentować nowoczesne ideały estetyczne epoki oświecenia. Wnętrza zachwycają lustrzanymi gabinetami, rokokowymi salami i symboliką mitologiczną, charakterystyczną dla epoki. W pałacu mieści się dziś Muzeum Margrabiny Wilhelminy, prezentujące kolekcję fajansu bayreuckiego, dzieła malarstwa niemieckiego i holenderskiego, a także pamiątki związane z życiem i twórczością Wilhelminy. W ogrodach można spotkać panie spacerujące w strojach z epoki. Erem i Park Ermitaż – duchowe i artystyczne azyle Wilhelminy W 1735 roku Wilhelmina zainicjowała przebudowę pustelni monastycznej (Eremu) w niezwykłe miejsce kontemplacji, sztuki i filozofii. Powstała tam m.in. Świątynia Słońca, inspirowana kultami antycznymi, oraz oranżeria z 40 popiersiami cesarzy rzymskich, które miały symbolizować potęgę historii. Całość dopełniają sala muzyczna, japoński gabinet i przestrzenie pełne filozoficznej symboliki, gdzie arystokratyczna elita mogła oddawać się rozmowom o sztuce, literaturze i sensie istnienia. Ogromne wrażenie robi również Park Ermitaż (Eremitagenpark) – monumentalny kompleks ogrodowo-pałacowy położony na obrzeżach Bayreuth. To miejsce szczególne dla Wilhelminy, która zainicjowała jego przebudowę w duchu symboliki oświeceniowej. Wśród bujnej zieleni znajdują się m.in. Pałac Stary, fontanna słońca, liczne pawilony, aleje spacerowe oraz oranżeria z portretami cesarzy rzymskich. Jak dotrzeć z Polski do Bayreuth i co warto wiedzieć – praktyczny przewodnik Dojazd z Polski Bayreuth jest dobrze skomunikowane z Polską, a dojazd nie sprawia większych trudności: Pociągiem: najwygodniejsza trasa to połączenie Warszawa–Berlin, a następnie przesiadka na pociągi regionalne lub ICE w kierunku Bayreuth. Cała podróż zajmuje około 9–11 godzin w zależności od przesiadek. Autobusem: z większych miast, takich jak Warszawa, Wrocław czy Kraków, kursują autokary międzynarodowe – podróż trwa około 11–13 godzin. Samolotem: najbliższe lotniska, na który lądują samoloty z Polski, znajdują się w Monachium i Frankfurcie. Z każdego z nich można dotrzeć do Bayreuth pociągiem prosto z lotniska. Samochodem: Bayreuth leży przy autostradzie A9 łączącej Berlin z Monachium. Dojazd z południowej Polski (np. z Katowic) zajmuje około 6 godzin. Gdzie się zatrzymać W samym centrum Bayreuth znajduje się wiele hoteli o różnej klasie. Warto wziąć pod uwagę Hotel Rheingold (Ausstraße 2) – wygodny ze smacznymi śniadaniami po bawarsku oraz wysoko oceniany Liebesbier Urban Art Hotel (Andreas-Maisel-Weg 1). Oba hotele są położone zaledwie kilka minut spacerem od głównych atrakcji miasta – Opery Margrabiów, rynku, muzeów i parków. Co warto zobaczyć – muzea i atrakcje Bayreuth to prawdziwy raj dla miłośników historii, sztuki i muzyki. To miasto wiąże swoją historię nie tylko z Wilhelminą Pruską i jej barokowym dziedzictwem, ale również z Ryszardem Wagnerem, który tu spędził większość swojego zawodowego życia. Oto najważniejsze miejsca, które warto odwiedzić: Muzeum Richarda Wagnera – mieści się w willi Wahnfried, dawnej rezydencji kompozytora. Ekspozycja poświęcona jest jego życiu, twórczości i wpływowi na muzykę XIX wieku. Nowy Pałac (Neues Schloss) – oprócz rokokowych wnętrz mieści Muzeum Margrabiny Wilhelminy oraz kolekcje fajansu i malarstwa. Opera Margrabiów (Markgräfliches Opernhaus) – barokowy teatr uznawany za najpiękniejszy tego typu obiekt w Europie. Dziś można go zwiedzać z przewodnikiem i nowoczesnym centrum wystawienniczym. Dom Festiwalowy (Bayreuther Festspielhaus) – jedno z najsłynniejszych miejsc kultury muzycznej na świecie. Został zbudowany z inicjatywy Richarda Wagnera specjalnie na potrzeby wystawiania jego oper w sposób zgodny z jego artystyczną wizją. Otwarty w 1876 roku, imponuje surową architekturą zewnętrzną, która kontrastuje z doskonałą akustyką wnętrza i wyjątkową konstrukcją sceny. To właśnie tutaj co roku odbywa się Festiwal Wagnerowski, przyciągający melomanów i krytyków z całego świata. Źródło: Bayreuth Tourismus Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
W objęciach przyrody. Zatoka Binz na Rugii zachwyca o każdej porze roku
Od długich plaż po majestatyczne kredowe klify, od pradawnych bukowych lasów po architekturę minionych epok – Zatoka Binz na wyspie Rugia to całoroczny azyl dla miłośników natury. Zarówno tutaj, jak i w całej Meklemburgii-Pomorzu Przednim krajobraz tworzy idealne tło do bycia „tu i teraz”.
Zaledwie kilka godzin drogi od zachodniej granicy Polski znajduje się miejsce, które zdaje się nie znać pojęcia „poza sezonem”. Rugia, największa niemiecka wyspa, zachwyca o każdej porze roku. Wiosną, gdy przyroda budzi się do życia, okolica zyskuje nowe kolory i zapachy. Lato sprzyja kąpielom w morzu i spacerom promenadą. Jesień przynosi ciszę i złote liście. A zimą można tu liczyć na spokój, świąteczną atmosferę i relaks w spa. Kurort Binz na Rugii położony jest nad zatoką o tej samej nazwie i stanowi świetną bazę wypadową do wielu przyrodniczych atrakcji na wyspie. W bezpośrednim sąsiedztwie znajduje się kurort wypoczynkowy z okresu narodowego socjalizmu Prora, do którego prowadzi nadmorska promenada. Nieopodal rozciąga się Park Narodowy Jasmund, a kilka kilometrów na południe zaczyna się las Granitz z ukrytym wśród drzew pałacykiem. Binz leży w kraju związkowym Meklemburgia-Pomorze Przednie – najrzadziej zaludnionym regionie Niemiec. Obszar ten zachwyca różnorodnością krajobrazów: od kredowych klifów na północy po Pojezierze Meklemburskie i Jezioro Müritz w głębi lądu. Wzdłuż wybrzeża ciągną się szerokie plaże, a w nadmorskich miejscowościach można odnaleźć zabytkową architekturę uzdrowiskową i odpoczynek od miejskiego zgiełku. Morze spokoju i relaksu Plaża w Zatoce Binz zdaje się nie mieć końca. Wielokilometrowy pas jasnego piasku przyciąga miłośników morza, słońca i długich spacerów. Przemyślany podział plaży pozwala każdemu znaleźć odpowiednią dla siebie przestrzeń – są tu strefy tekstylne, nudystyczne (FKK), dla właścicieli psów, a także dzikie odcinki, w których natura gra pierwsze skrzypce. Łagodne zejście do wody sprawia, że swobodnie kąpać się tu mogą nawet najmłodsi. Przechadzając się czterokilometrową promenadą, która łączy Binz z Prorą, trudno oprzeć się urokowi tej nadmorskiej scenerii. W centralnym punkcie promenady znajduje się plac uzdrowiskowy z muszlą koncertową i eleganckimi halami spacerowymi. Tuż obok, 370-metrowe molo wcina się morze. Jest to nie tylko popularne miejsce spacerów i spotkań, ale i przystań dla statków wycieczkowych kursujących w kierunku kredowego wybrzeża. Kredowe klify i pradawne buki Na północ od Binz znajduje się Park Narodowy Jasmund – prawdziwy raj dla miłośników dzikiej przyrody. To właśnie tutaj strome, białe klify wyrastają z morza, tworząc spektakularne krajobrazy, które stały się symbolem Rugii i inspirowały samego Caspara Davida Friedricha, słynnego malarza epoki romantyzmu. Najbardziej znana formacja skalna, Königsstuhl (118 m n.p.m.), zachwyca nie tylko swoją formą, ale też historią. Nieopodal klifu znajduje się nowoczesne Centrum Parku Narodowego KÖNIGSSTUHL, w którym można zwiedzać interaktywną wystawę i które jest wejściem na platformą widokową Skywalk. Ta niezwykła konstrukcja pozwala spojrzeć na klif i otaczającą go przyrodę z zupełnie innej perspektywy – zawieszona nad urwiskiem, sprawia wrażenie, jakby unosiła się nad taflą morza. Ten najmniejszy w Niemczech park narodowy porośnięty jest głównie bukami, za sprawą których został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO – stanowi część transgranicznego obiektu przyrodniczego o nazwie „Pradawne i pierwotne lasy bukowe Karpat i innych regionów Europy”. Malowniczy 12-kilometrowy szlak Hochuferweg prowadzi przez te lasy wzdłuż kredowego wybrzeża. Wędrując nim, można doświadczyć niepowtarzalnej atmosfery tego miejsca – dźwięku fal rozbijających się o skały i szumu liści. Las widziany z góry Nietuzinkowa atrakcja znajduje się też w Prorze – ścieżka w koronach drzew należąca do Centrum Dziedzictwa Przyrodniczego Rugii. Jej łagodnie wznosząca się trasa o długości 1250 metrów jest dostępna także dla osób z niepełnosprawnościami. Spacer po drewnianym podwyższeniu pozwala nie tylko obserwować przyrodę z góry, ale też lepiej ją poznać dzięki rozmieszczonym wzdłuż trasy interaktywnym stacjom edukacyjnym. Ścieżka kończy się przy spektakularnej wieży widokowej, której konstrukcja symbolizuje gniazdo orła. Z 40-metrowej wieży można podziwiać szeroką panoramę Rugii, a przy dobrej pogodzie widać duńską wyspę Bornholm. Platforma widokowa została zbudowana wokół ogromnego, 30-metrowego buku – symbolu lasu i jego siły. Na trasie, w wieży oraz w strefie wystawowej u jej podnóża znajdują się stanowiska edukacyjne, eksponaty i laboratorium przyrodnicze – wszystko poświęcone jest bioróżnorodności i dynamice lasu. Pałac w sercu lasu Południowa część Zatoki Binz kryje kolejny przyrodniczy klejnot – las Granitz. To ponad 1000 hektarów pofałdowanego terenu porośniętego dębami i bukami, który idealnie nadaje się na piesze i rowerowe wyprawy. W centrum tego zielonego królestwa, zaledwie trzy kilometry od Binz, wznosi się elegancki pałacyk myśliwski. Historia tego miejsca sięga XIX wieku. Książę Wilhelm Malte I. zdecydował się wtedy rozbudować dawną leśniczówkę w reprezentacyjny pałac. Budowla zachwyca neogotycką wieżą o wysokości 38 metrów, zaprojektowaną z inspiracji Karla Friedricha Schinkla. Nagrodą za wejście na jej szczyt i pokonanie 154 żeliwnych schodów jest oszałamiająca panorama Rugii. Wnętrza pałacyku, pełne świetnie zachowanych detali i ducha historii, pozwalają przenieść się w czasie i poczuć ducha dawnej arystokracji. Kamienne ślady przeszłości Między Prorą a portem Mukran rozciąga się mniej znana, ale równie fascynująca atrakcja – pola krzemieni. To miejsce, gdzie natura i prehistoria spotykają się w sposób niemal mistyczny. Około 4 tysiące lat temu powstały tu kamienne wały rumowiskowe, będące efektem działania morza, wiatru i lodowców. Pośród tysięcy krzemieni można natrafić na tzw. kamienie z dziurką, znane też jako kamienie szczęścia („Hühnergötter”). Według dawnych wierzeń, te naturalnie perforowane kamienie przynoszą szczęście i ochronę przed złymi duchami. Ich obecność dodaje temu miejscu niemal baśniowego charakteru – jest niczym poszukiwanie skarbów wśród pozornie zwyczajnych kamieni. Teren pól krzemieni jest dostępny dla pieszych i stanowi doskonały cel spokojnego spaceru z dala od tłumów. W Zatoce Binz natura wciąż gra pierwsze skrzypce, bez względu na porę roku. To miejsce, w którym można na nowo odkryć ciszę, przestrzeń i prostą radość z bycia blisko przyrody. Zaplanowanie urlopu w tej okolicy ułatwi strona www.binzer-bucht.de, a w całym regionie Meklemburgia-Pomorze Przednie – www.visit-mv.com/pl. Materiał promocyjny regionu Meklemburgia-Pomorze Przednie
Figurka wojownika i szczątki w studni – wyjątkowe odkrycia archeologów w Niemczech
Szczątki ludzkie i zwierzęce wewnątrz studni i wspaniała figurka wojownika – to najciekawsze odkrycia dokonane w celtyckiej osadzie sprzed dwóch tysięcy lat w Manching w Niemczech. Te znaleziska ukazują Celtów w nowym świetle.
Niemieccy archeolodzy podsumowali szeroko zakrojone badania wykopaliskowe na obszarze celtyckiego oppidum, czyli warownej osady. Położona jest w Manching niedaleko Ingolstadt w Bawarii. Obecnie jest to najlepiej przebadana osada celtycka w Europie Środkowej. Zagadkowa studnia pełna skarbów Wśród najbardziej intrygujących znalezisk jest ocembrowana studnia. Jak się okazało, wypełniona była wieloma przedmiotami i kośćmi, co oznacza, że nie pełniła – w każdym razie w końcowym etapie funkcjonowania – praktycznej funkcji. – Znaleźliśmy szczątki co najmniej trzech osób, liczne kości zwierzęce bydła, świń i owiec, 32 zabytki metalowe oraz pozostałości ponad 50 naczyń ceramicznych w studni skrzyniowej. Odkrycie dwóch względnie kompletnych szczątków ludzkich w jednym miejscu jest nietypowe dla tego stanowiska archeologicznego – mówi Sebastian Hornung, kierownik wykopalisk z Pro Arch Prospektion und Archäologie GmbH. Zdaniem badaczy obiekty umieszczone w studni mogły tam trafić w czasie rytuałów. Zabytki pochodzą z lat 120–60 p.n.e. Ciekawostką jest też odkryta w rowie metalowa figurka ukazująca wojownika z III wieku p.n.e. – Ta figurka, o wysokości 75 milimetrów i wadze 55 gramów, jest dziełem szczególnie złożonym i delikatnym. Została wykonana metodą odlewu na wosk tracony – opisuje Thomas Stöckl, konserwator w Bawarskim Urzędzie Ochronie Zabytków (BLfD). Ryby na celtyckich talerzach Nowe badania dały wgląd w sztukę kulinarną Celtów. – Po raz pierwszy udało nam się zidentyfikować ryby na podstawie ości i łusek. Choć nie jest to zaskakujące, biorąc pod uwagę położenie osady nad rzekami Paar i Dunaj, spożycie ryb w oppidum nie było dotychczas udokumentowane – mówi dr Stefanie Berg, kierownik Działu Konserwacji Dziedzictwa Archeologicznego w BLfD. Oprócz ryb mieszkańcy osady spożywali produkty zbożowe, wołowinę i wieprzowinę. Śmieci zbierano w dołach. Bydło i świnie hodowano głównie na mięso. Owce i kozy dostarczały głównie wełny i mleka. Potężna osada celtycka W europejskich pradziejach ludzie mieszkali nie tylko w niewielkich wioskach, ale też osadach, których liczebność zbliżona jest do dzisiejszych niewielkich miast. Manching zamieszkiwało nawet 10 tys. osób. Ta osada istniała blisko 500 lat – od IV wieku p.n.e. – wynika z badań archeologicznych. Oznacza to, że ta celtycka osada była większa niż na przykład średniowieczna Norymberga. – Oppidum w Manching ma nieocenioną wartość dla nauki. Do tej pory przebadano archeologicznie od dwunastu do trzynastu procent z 400-hektarowego stanowiska archeologicznego. Różnorodność znalezisk z ostatnich wykopalisk pokazuje nam również, jak zorganizowana była osada z późnej epoki żelaza, jak żyli, pracowali i żywili się ludzie, jakie utrzymywali stosunki handlowe i jakie rozwinęli umiejętności techniczne – powiedział prof. Mathias Pfeil, generalny konserwator zabytków BLfD. To oppidum było ważnym ośrodkiem politycznym i gospodarczym na północ od Alp. Wraz z budową murów miejskich około połowy II wieku p.n.e. osada osiągnęła swój największy zasięg, obejmując obszar około 400 hektarów. Około połowy I wieku p.n.e. osada stopniowo traciła na znaczeniu. Wraz ze stopniowym wycofywaniem się ludności, życie miejskie zanikło. Źródło: BLfD Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Od ludu bałtyckiego do twierdzy militarnych gigantów – tak narodziły się Prusy
Prusy to nie tylko państwo, ale fenomen historyczny, który odcisnął trwały ślad w dziejach Europy. Poniżej przybliżamy pełny obraz Prus – od ich plemiennych początków, przez okres dominacji militarnej i politycznej, aż po ich kres i dziedzictwo, którego ślady widać do dziś.
Spis treści: Początki Prus – od plemion do zakonu krzyżackiego Od Księstwa Pruskiego do Królestwa Prus Apogeum potęgi – Prusy w XVIII i XIX wieku Kultura, gospodarka i administracja w Prusach Upadek Prus i ich likwidacja po II wojnie światowej Dziedzictwo i obraz Prus we współczesnej Europie Historia Prus to fascynująca opowieść o transformacji – od bałtyjskich plemion, przez chrystianizację i państwo zakonne, aż po potężne Królestwo Prus, które stało się jednym z filarów Cesarstwa Niemieckiego. Państwo to przez wieki budowało swą potęgę dzięki nowoczesnej administracji, silnej armii i skutecznej polityce wewnętrznej. Prusy odegrały kluczową rolę w geopolityce Europy – zarówno jako sojusznik, jak i rywal mocarstw. Upadek Pruspo II wojnie światowej nie zakończył jednak debaty o ich znaczeniu – pamięć o Prusach wciąż kształtuje współczesne narracje historyczne i kulturowe w Niemczech, Polsce i Europie Środkowej. Początki Prus – od plemion do zakonu krzyżackiego Prusowie – ludy bałtyjskie i ich kultura Na długo przed pojawieniem się Prus jako państwa o strukturze militarno-administracyjnej, terytorium dzisiejszych północno-wschodnich Niemiec, Polski i zachodniej Litwy zamieszkiwały plemiona bałtyjskie – Prusowie. Był to lud pogański, etnicznie i językowo spokrewniony z Litwinami i Łotyszami, który rozwijał się niezależnie od wpływów zachodnioeuropejskich. Język pruski, obecnie całkowicie wymarły, był jednym z najstarszych reprezentantów języków bałtyjskich. Prusowie tworzyli luźną strukturę plemienną, złożoną z lokalnych klanów i wodzów, bez jednolitego ośrodka władzy ani scentralizowanego systemu prawnego. Gospodarka Prusów opierała się głównie na rolnictwie, hodowli, łowiectwie oraz zbieractwie, a religia miała charakter animistyczny, z silnym kultem przyrody, drzew i kamieni. Brak silnej struktury militarnej i dyplomatycznej uczynił ich podatnymi na ekspansję zewnętrzną, szczególnie w kontekście rosnącej potęgi chrześcijańskich sąsiadów. Podbój i chrystianizacja przez Krzyżaków W XIII wieku rozpoczął się jeden z najważniejszych procesów w historii regionu – chrystianizacja i militaryzacja ziem pruskich. Zakon Krzyżacki, sprowadzony na te tereny z poparciem papieża i książąt polskich, przyjął na siebie misję nawrócenia Prusów „ogniem i mieczem”. W rzeczywistości jednak kampanie krzyżackie miały charakter systematycznej ekspansji terytorialnej, obejmującej nie tylko walki zbrojne, ale także budowę twierdz, konfiskatę ziem i przymusowe przesiedlenia. Zakon stworzył teokratyczne państwo zakonne, oparte na surowej strukturze klasztorno-wojskowej, z własnym systemem sądowniczym, administracją i walutą. Ośrodki takie jak Malbork, Królewiec i Toruń stały się ważnymi punktami administracyjnymi i symbolicznymi władzy krzyżackiej. Eksterminacja Prusów – poprzez wojny, przymusową chrystianizację, głód oraz politykę germanizacyjną – doprowadziła do całkowitej zagłady ich odrębności kulturowej. Język pruski zanikł ostatecznie w XVII wieku, a jego ostatnie ślady przetrwały jedynie w toponimii i źródłach pisanych. Od Księstwa Pruskiego do Królestwa Prus Hołd pruski i sekularyzacja zakonu Po upadku militarnej potęgi Zakonu Krzyżackiego i klęsce w wojnie z Polską, zakon przeszedł radykalną transformację. W 1525 roku wielki mistrz Albrecht Hohenzollern, będący jednocześnie księciem niemieckiego rodu panującego w Brandenburgii, ogłosił sekularyzację Zakonu i przyjęcie luteranizmu. Wydarzenie to, znane jako hołd pruski, miało miejsce w Krakowie, gdzie Albrecht złożył przysięgę wierności królowi Polski Zygmuntowi I Staremu. W ten sposób powstało Księstwo Pruskie – pierwsze w Europie państwo protestanckie, które pozostawało lennem Królestwa Polskiego. Był to precedensowy przypadek konwersji zakonu religijnego w świecką monarchię dziedziczną. Choć formalnie lojalne wobec Polski, księstwo zyskiwało coraz większą niezależność, budując podwaliny pod nową formę państwowości – nowoczesnego absolutyzmu konfederacyjnego. Unia personalna z Brandenburgią W 1618 roku doszło do połączenia Księstwa Pruskiego z Brandenburgią w ramach unii personalnej, zarządzanej przez dynastię Hohenzollernów. Powstała w ten sposób struktura polityczna, znana jako Brandenburgia-Prusy, była początkiem nowej potęgi regionalnej w Europie Środkowej. Chociaż formalnie Prusy nadal pozostawały lennem Polski, rzeczywista władza znajdowała się w rękach Hohenzollernów, którzy prowadzili politykę ekspansji, centralizacji administracji i rozwoju militarnego. To właśnie w tym okresie zaczęło się formować świadomość „pruska” – oparta na efektywności biurokratycznej, etosie służby wojskowej i ambicjach imperialnych. Fundamenty te umożliwiły w późniejszych dekadach utworzenie Królestwa Prus – jednego z najpotężniejszych państw nowożytnej Europy. Apogeum potęgi – Prusy w XVIII i XIX wieku Fryderyk Wielki i militaryzacja państwa Królestwo Prus zostało oficjalnie proklamowane w 1701 roku, kiedy Fryderyk I koronował się w Królewcu. Jednak prawdziwy przełom nastąpił dopiero za panowania jego wnuka, Fryderyka II Wielkiego (1740–1786), który przekształcił Prusy w jedno z najpotężniejszych państw nowożytnej Europy. Król ten był nie tylko wybitnym strategiem i reformatorem, ale także mecenatem kultury i filozofem oświecenia. Fryderyk II wprowadził radykalne reformy administracyjne, oparte na centralizacji i profesjonalizacji aparatu państwowego. Rozbudował sieć sądów, szkolnictwa i administracji, co przyczyniło się do znacznego wzrostu efektywności zarządzania. System edukacji publicznej, rozwijany już wcześniej, został podniesiony do poziomu ogólnokrajowego standardu, co wyróżniało Prusy na tle innych monarchii europejskich. Jednocześnie Fryderyk był twórcą pruskiego etosu wojskowego, który stał się fundamentem narodowej tożsamości. Obowiązkowa służba wojskowa oraz system tzw. kantonalny (podział terytorium na rejony rekrutacyjne) umożliwiały utrzymanie stałej, dobrze wyszkolonej armii, której dyscyplina i taktyka były wzorem dla innych państw. Armia pruska stała się synonimem nowoczesnego, sprawnego wojska – cechowała się nie tylko siłą bojową, lecz także innowacyjnym podejściem do logistyki, rekrutacji i planowania strategicznego. Prusy prowadziły też ekspansję terytorialną – zdobycie Śląska w wojnach śląskich, udział w rozbiorach Polski już od I rozbioru, a także kolonizacja Pomorza i Prus Wschodnich, znacząco powiększyły potencjał państwa. Połączenie militaryzmu, centralizacji i racjonalnej biurokracji stworzyło model państwa, który był postrzegany jako efektywny, choć autorytarny. Prusy jako filar Cesarstwa Niemieckiego Po klęsce Napoleona i upadku jego imperium, Prusy rozpoczęły ofensywę polityczną na niemieckiej scenie międzynarodowej. Choć formalnie wchodziły w skład Związku Niemieckiego, dążyły do jego przekształcenia pod własnym przywództwem. Istotną rolę odegrały w tym reformy wewnętrzne – modernizacja armii, rozwój przemysłu i budowa nowoczesnej infrastruktury, jak koleje i kanały. Decydującym momentem była wojna prusko-austriacka w 1866 roku, która wyeliminowała Habsburgów z niemieckiej polityki, oraz wojna francusko-pruska (1870–1871), zakończona zwycięstwem Prus i proklamacją Cesarstwa Niemieckiego w Wersalu w 1871 roku. Otto von Bismarck, kanclerz Prus i architekt zjednoczenia, stworzył model Rzeszy, w której dominującą rolę odgrywały Prusy. Prusy stały się trzonem nowo powstałego państwa niemieckiego – zajmowały ponad 60% jego terytorium i liczby ludności, miały przewagę w administracji, wojsku i finansach. Berlin, dawna stolica Królestwa Prus, został stolicą nowego imperium, a instytucje pruskie – takie jak kodeksy prawa, struktury sądownictwa czy model edukacyjny – zostały zaadaptowane na poziomie ogólnoniemieckim. Tym samym Prusy u szczytu swojej potęgi nie tylko zdominowały Europę Środkową politycznie i militarnie, ale także narzuciły reszcie Rzeszy swoją kulturę instytucjonalną, administracyjną i ideologiczną. Model ten miał istotny wpływ na dalszy rozwój Niemiec aż do końca II wojny światowej. Kultura, gospodarka i administracja w Prusach System edukacyjny i reformy społeczne Już od XVIII wieku Prusy uchodziły za wzór nowoczesnego państwa biurokratycznego, które skutecznie łączyło centralizację władzy z reformami społecznymi. Jednym z najważniejszych osiągnięć był obowiązek szkolny, wprowadzony w 1763 roku przez Fryderyka II. Ustanowiono państwowy system szkolnictwa elementarnego, który objął wszystkie dzieci – bez względu na status społeczny czy pochodzenie. Reforma ta nie tylko przyczyniła się do wzrostu alfabetyzacji społeczeństwa, ale także legitymizowała władzę państwową jako opiekuna edukacji i moralności publicznej. System edukacyjny był ściśle powiązany z ideologią państwową – szkoły uczyły posłuszeństwa, obowiązku, porządku oraz lojalności wobec monarchii. Pruski model edukacji opierał się na silnej dyscyplinie, jednolitym programie i kształceniu nauczycieli w seminariach pedagogicznych. Do dzisiaj uważany jest za fundament nowoczesnych systemów edukacyjnych w Europie. Równolegle rozwijano strukturę administracyjną i sądowniczą. Rozbudowany aparat urzędniczy – lojalny wobec króla i wykształcony w duchu racjonalizmu – gwarantował wysoką efektywność w zarządzaniu. Powstały instytucje centralne (np. Generaldirektorium), które nadzorowały prowincje, gromadziły dane statystyczne, zarządzały finansami i poborem do wojska. Dzięki temu Prusy stały się prototypem państwa zarządzanego przez profesjonalną biurokrację, a nie arystokrację rodową. Dodatkowo w XIX wieku wdrażano reformy społeczne, które miały na celu nie tylko wzmocnienie państwa, ale i poprawę sytuacji ludności – m.in. zniesienie poddaństwa chłopów (reformy Stein-Hardenberga), ograniczenie feudalnych obciążeń i wprowadzenie nowoczesnych kodeksów prawa. Gospodarka przemysłowa i infrastruktura W XIX wieku Prusy rozpoczęły dynamiczną industrializację, stając się jednym z liderów gospodarczych kontynentu. Proces ten obejmował zarówno rozwój przemysłu ciężkiego, jak i nowoczesnych gałęzi produkcji, takich jak chemia, maszyny czy elektrotechnika. Szczególnie istotne znaczenie miało Zagłębie Ruhry, które stało się centrum hutnictwa i górnictwa węgla kamiennego – podstawowego surowca dla rosnącej gospodarki. Państwo pruskie aktywnie wspierało rozwój infrastruktury. Budowano tysiące kilometrów linii kolejowych, które łączyły główne ośrodki przemysłowe z portami morskimi, a także umożliwiały szybki transport wojska. Powstały nowoczesne kanały żeglugowe, mosty i drogi bite, co nie tylko przyspieszyło wymianę towarów, ale również integrowało rozległe terytoria państwa. Rozwój gospodarki był też możliwy dzięki silnemu systemowi finansowemu – powstały banki centralne, giełdy i towarzystwa ubezpieczeniowe, które wspierały inwestycje i stabilność rynku. Prusy jako jedno z pierwszych państw wprowadziły też kodeksy handlowe i prawa pracy, które regulowały stosunki między pracodawcami a robotnikami. Gospodarka była nierozerwalnie związana z polityką – przemysł wspierał militaryzację, dostarczając broni, taborów i surowców, a bogacące się społeczeństwo tworzyło podatkową bazę dla dalszego wzmacniania aparatu państwowego. Dzięki temu Prusy mogły realizować ekspansywną politykę wewnętrzną i zagraniczną, bez obawy o destabilizację ekonomiczną. Upadek Prus i ich likwidacja po II wojnie światowej Konferencja poczdamska i podział terytoriów Po klęsce III Rzeszy w 1945 roku, terytoria historycznych Prus znalazły się w centrum powojennego porządku geopolitycznego Europy. Na mocy decyzji podjętych podczas konferencji poczdamskiej, ziemie dawnego Królestwa Prus zostały rozdzielone między Polskę, Związek Radziecki i państwa zachodnie. Główne obszary – Prusy Wschodnie, Pomorze Zachodnie, Dolny Śląsk – przeszły pod administrację polską i radziecką. Równocześnie rozpoczął się masowy proces wysiedleń ludności niemieckiej, określany mianem „transferu ludności” – miliony Niemców zostało przymusowo przesiedlonych na zachód, a na ich miejsce sprowadzano ludność z centralnej Polski, Ukrainy i Białorusi. Tereny te uległy pełnej transformacji etnicznej i kulturowej. Nowe władze przejęły infrastrukturę, administrację oraz mienie porzucone przez niemieckich mieszkańców, a jednocześnie zintensyfikowano politykę „odpruszczania”, polegającą m.in. na zmianie nazw miejscowości, burzeniu symboli niemieckich i reinterpretacji przeszłości. Likwidacja państwa pruskiego w 1947 roku 25 lutego 1947 roku Rada Kontroli Niemiec ogłosiła formalną likwidację państwa pruskiego jako jednostki polityczno-administracyjnej. Uzasadniano to dążeniem do dezintegracji struktur odpowiadających za militaryzm i autorytaryzm niemiecki. W uzasadnieniu wskazano, że Prusy były „nosicielem militaryzmu i reakcyjnych tradycji w Niemczech” i jako takie nie mogą być odbudowane. Decyzja ta miała nie tylko wymiar administracyjny, ale również głęboki wymiar symboliczny – oznaczała koniec wielowiekowej obecności Prus na mapie Europy, a także zamknięcie epoki, w której Prusy były głównym aktorem europejskiej polityki, wojny i dyplomacji. W ten sposób zakończyła się historia jednego z najbardziej wpływowych państw nowożytnych, które w różnych formach istniało przez blisko 700 lat. Dziedzictwo i obraz Prus we współczesnej Europie Mimo likwidacji, dziedzictwo Prus pozostaje wciąż żywe – choć jego obraz jest niejednoznaczny i silnie zróżnicowany. W przestrzeni publicznej i kulturowej Europy Środkowej odnaleźć można wiele śladów pruskiej obecności – klasycystyczna architektura Berlina, monumentalne zamki krzyżackie w Polsce, jak zamek w Malborku, układ urbanistyczny miast Prus Wschodnich, a także system edukacyjny i administracyjny, który stał się wzorem dla wielu państw europejskich. Z drugiej strony, po 1945 roku w Niemczech narastała świadoma niechęć wobec dziedzictwa pruskiego, szczególnie jego aspektów związanych z militaryzmem, autorytaryzmem i centralizacją władzy. W NRD podjęto próbę redefinicji tożsamości pruskiej – tzw. „pruski Renesans” promowała obraz Prus jako przestrzeni kultury, racjonalizmu i oświecenia, odcinając się od ich imperialnej spuścizny. Prusy w historiografii – jak zmieniała się narracja W historiografii Prusy przeszły długą ewolucję interpretacyjną. W XIX wieku dominowała narracja heroiczna, zgodna z ideą państwa narodowego – Prusy były ukazywane jako budowniczy nowoczesnych Niemiec, bastion cywilizacji i porządku. W okresie międzywojennym i po II wojnie światowej nastąpił zwrot krytyczny – badacze zaczęli analizować negatywne aspekty pruskiego dziedzictwa, takie jak bezwzględna dyscyplina, kult siły, brak pluralizmu i militaryzm, które miały przyczynić się do sukcesu narodowego socjalizmu. Współczesne badania są znacznie bardziej zniuansowane. Historycy i socjolodzy podkreślają złożoność struktury pruskiej państwowości – wskazując na jej wpływ na rozwój nowoczesnego państwa prawa, administracji publicznej, systemu edukacji, roli urzędnika i obywatela. Prusy nie są już tylko postrzegane przez pryzmat militarnego imperium, lecz także jako laboratorium nowoczesnej państwowości. Dziś Prusy stanowią przedmiot refleksji nad rolą państwa w społeczeństwie, relacją między władzą a jednostką oraz mechanizmami legitymizacji autorytetu. Są także wyzwaniem dla współczesnej pamięci historycznej – ich symbolika, mitologia i dziedzictwo wciąż dzielą historyków, polityków i opinię publiczną. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Zwyczaj, który przetrwał wieki. Mało kto wie, skąd się wziął
Zdmuchiwanie świeczek urodzinowych to nie tylko zabawa, ale rytuał z bardzo długą historią. Od ofiar dla bogów po domowe przyjęcia – sprawdź, jak i dlaczego przetrwał tyle stuleci.
Spis treści: Historia świeczek urodzinowych Jak świeczki stały się tradycją urodzinową Dlaczego zdmuchiwanie świeczek przetrwało wieki? Jak świeczki urodzinowe stały się tradycją globalną To, co zaczęło się jako rytuał religijny, stało się jedną z najbardziej rozpowszechnionych tradycji imprezowych na świecie. Jeśli byłeś kiedykolwiek na przyjęciu urodzinowym, na pewno to widziałeś: tort zostaje wniesiony, świeczki zapalone, wszyscy śpiewają, a solenizant wypowiada życzenie i zdmuchuje płomienie. To chwila, nad którą zwykle się nie zastanawiamy — ale nie zawsze była tylko elementem zabawy. Od księżycowych ofiar w starożytnej Grecji, po ochronne zaklęcia w średniowiecznych Niemczech, świeczki urodzinowe służyły niegdyś do przywoływania błogosławieństw, odpędzania nieszczęścia i symbolizowania kruchego balansu między życiem a śmiercią. Jak więc rytuał duchowy zamienił się w imprezowy trik? Oto jak różne kultury na przestrzeni dziejów wykorzystywały ogień, jedzenie i świętowanie, by zaznaczyć upływ czasu. Historia świeczek urodzinowych Często mówi się, że tradycja świeczek urodzinowych zaczęła się w starożytnej Grecji, choć nie istnieją bezpośrednie dowody na to, by świeczki umieszczano na ciastach ku czci bogów. Jednak niektórzy badacze, jak historyczka popkultury Marie Nicola, twierdzą, że pomysł ten wywodzi się z rytuałów związanych z Artemidą, grecką boginią księżyca. – W czasie wykopalisk archeologicznych w Artemizjonie w Efezie, jednym z głównych świątyń Artemidy, odkryto okrągłe ciasta — znane jako noûton-gonosupahon — które były używane jako ofiary wotywne – mówi Nicola. Niektóre współczesne interpretacje sugerują, że wierni mogli zapalać płomienie, by naśladować blask księżyca i unosić modlitwy ku niebu podczas każdego miesiąca księżycowego, by oddać hołd Artemidzie. – Idea ognia jako boskiej obecności jest niezwykle stara i obecna w wielu kulturach. Systemy wierzeń indoeuropejskich wykorzystywały ogień w domowych ołtarzach i ceremoniach publicznych – dodaje Nicola. Wraz z rozprzestrzenianiem się greckich zwyczajów, Rzymianie przyswajali wiele z nich, wprowadzając okrągłe ciasta i ofiary ze świeczkami zarówno do rytuałów świątynnych, jak i prywatnych uroczystości, w tym urodzin elit. Gdy imperium rzymskie rozszerzyło się na Galię, Germanię i Brytanię, ich zwyczaje również. – Wraz z tym pojawiło się symboliczne użycie świec w obrzędach narodzin. A później także chrześcijaństwo – wyjaśnia Nicola. Jak świeczki stały się tradycją urodzinową Współczesny zwyczaj umieszczania świeczek na urodzinowych tortach często przypisuje się niemieckiemu Kinderfest — tradycyjnemu świętu dzieci. Według Margit Grieb, profesor germanistyki na Uniwersytecie Południowej Florydy, związek ten jest pośredni, ale znaczący. – Wierzono, że dzieci są szczególnie podatne na działanie złych duchów w dniu swoich urodzin – tłumaczy Grieb. Zapalanie świeczek mogło służyć jako forma duchowej ochrony. Zgodnie z The Oxford Companion to American Food and Drink, świeczki palono przez cały dzień aż do wieczornego posiłku, a ich dym miał przenosić życzenia dziecka do nieba. Chrześcijanie pierwotni odrzucali urodziny jako pogańskie i skupione na sobie — mówi Nicola. Choć świeczki, wykorzystywane do czczenia świętych, prowadzenia duchów i zaznaczania czasu świętego, zachowano w liturgii, ciast nie. Jednak w późnym średniowieczu ciasta powróciły jako element uczty, głównie w domach elit i w kontekstach świeckich. – W XVII wieku w regionach protestanckich nastąpiło odejście od świąt ku czci świętych i rosnące zainteresowanie osobistymi wydarzeniami – wyjaśnia Nicola. – Urodziny, rocznice chrztów i bierzmowań stały się nowymi okazjami do świętowania. Dlaczego zdmuchiwanie świeczek przetrwało wieki? Jednym z najwcześniejszych odniesień do świeczek urodzinowych jest tekst niemieckiego pisarza Johanna Wolfganga von Goethego, który wspomina swoje 52. urodziny w Gotha, jako gość księcia Augusta von Sachsen-Gotha-Altenburg. W autobiografii Tage-Und Jahreshefte opisuje duży tort z około 50 płonącymi świeczkami — nie zostawiając miejsca na te symbolizujące kolejne lata, w przeciwieństwie do dziecięcych tortów. – Ten zapis, napisany przez protestanta, potwierdza, jak mocno rytuał zakorzenił się do połowy XVIII wieku – mówi Nicola. – Podczas gdy katolicy zapalali świeczki dla świętych, protestanci przekształcili ich znaczenie. W wielu tradycjach, w tym w mistyce wczesnochrześcijańskiej, oddech był utożsamiany z duszą. Zdmuchnięcie świeczki przy składaniu życzenia przypomina modlitwę wotywną — tylko że w domowym, dziecięcym i przyjemnie świeckim wydaniu – dodaje. Przed XVIII wiekiem wspomnienia o tortach i świeczkach urodzinowych były rzadkie — świeczki najczęściej pojawiały się na dziecięcych tortach. – Nawet dziś tort urodzinowy ze świeczkami to bardziej popularny element dorosłych urodzin w USA niż w Niemczech – zauważa Grieb. Symbolika się rozwinęła. Płonące świeczki zaczęły oznaczać wewnętrzne światło i osobisty rozwój, twierdzi Nicola. Torty dekorowano świeczkami — jedną na każdy rok życia oraz dodatkową, zwaną „światłem życia”. Inne źródła podają, że otaczające świeczki symbolizowały światło życia, a ta środkowa — „by rosnąć”. W Szwajcarii, badacze dla The Folk-lore Journal w 1881 roku opisali ten rytuał wśród klasy średniej. Nie odnotowano jednak wypowiadanych modlitw ani życzeń. Tort urodzinowy miał zapalone świeczki dookoła, każda symbolizowała rok życia solenizanta. Świeczki gaszono przed krojeniem tortu. W przeciwieństwie do Niemców, Szwajcarzy nie pozwalali świeczkom dopalać się do końca. – The Folk-lore Journal to najwcześniejsze źródło dokumentujące pełen rytuał urodzinowy ze świeczkami – mówi Nicola – co potwierdza, że tradycja prawdopodobnie wywodzi się z Niemiec. Dodaje, że zwyczaj był praktykowany dekady wcześniej, ale nie został udokumentowany. Jak świeczki urodzinowe stały się tradycją globalną W XIX wieku niemieccy imigranci przywieźli zwyczaj świeczek na torcie do Stanów Zjednoczonych — mówi Nicola. Odniesienia do tego zwyczaju zaczęły pojawiać się w amerykańskich publikacjach, zwłaszcza niemieckojęzycznych gazetach takich jak Philadelphia Demokrat, New Yorker Staats-Zeitung i Milwaukee Herold, które publikowały ogłoszenia o Kinderfest. Na początku XIX wieku istniała pewna odmiana rytuału — w niektórych regionach to goście, a nie solenizant, zdmuchiwali świeczki. Jednak do 1909 roku zwyczaj powrócił do pierwotnej wersji, gdzie to sam solenizant je zdmuchiwał. Wierzono, że życzenie spełni się tylko wtedy, gdy wszystkie świeczki zostaną zdmuchnięte jednym tchem. Między 1900 a 1920 rokiem świeczki na torcie stały się normą wśród amerykańskiej i brytyjskiej klasy średniej. W latach 20. XX wieku świeczki w odpowiedniej liczbie, często sprzedawane z dopasowanymi podstawkami, weszły do masowej produkcji i stały się uniwersalnym elementem przyjęć urodzinowych. Można je było kupić w domach towarowych, takich jak Sears, Roebuck and Co. Media również odegrały kluczową rolę w popularyzacji tego zwyczaju. W 1931 roku krótkometrażowy film Disneya „The Birthday Party” z udziałem Myszki Miki na trwałe wszedł do kultury masowej — obecny w kartkach z życzeniami, piosenkach urodzinowych i programach telewizyjnych. Po II wojnie światowej amerykańska kultura konsumpcyjna wyeksportowała tradycję zdmuchiwania świeczek na całym świecie — poprzez turystykę, media dla dzieci i marki takie jak Hallmark i Betty Crocker. Japonia przyjęła ten zwyczaj już w latach 50., a amerykańskie produkcje rozrywkowe rozprzestrzeniły go dalej po świecie. Źródło: National Geographic
To największe muzeum świń na świecie. Mało kto o nim słyszał
Największe muzeum świń na świecie w Stuttgarcie zaskoczyło mnie od pierwszego kroku. Znajdziesz tu wszystko: świński tron, świoniozaury i kurhan z setek pluszaków. To miejsce zmienia sposób, w jaki patrzymy na te zwierzęta.
Spis treści: Muzeum Świń – gdzie się znajduje? Świniozaury i świński tron Mieć świnię, czyli szczęśliwy Niemiec Świnie bliskie ludziom Wieprzowina – zjadamy jej coraz mniej Spoglądam z okna U-Bahnu, czyli rodzaju szybkiego tramwaju, w Stuttgarcie. Widzę wielki napis: Schlachthof, czyli rzeźnia. To mój przystanek. Chociaż nazwa nie brzmi zbyt zachęcająco, to tutaj znajduje się jedno z najbardziej niezwykłych muzeów w tym mieście. Stuttgart znany jest z muzeów poświęconych markom samochodów. Są to Muzeum Porsche i Muzeum Mercedes-Benz. Mniej znane, ale nie mniej intrygujące jest Muzeum Świń. To jest mój cel. Muzeum Świń – gdzie się znajduje? Nazwa przystanku, rzeźnia, nie jest przypadkowa. W okolicy dzisiejszego Muzeum Świń w dzielnicy Gaisburg w pierwszej połowie XX wieku prężnie działały ubojnie. Paręset metrów od przystanku znajduje się muzeum. W nieprzypadkowym budynku, bo w nim przez wiele dekad mieściły się biura należące do administracji rzeźni. Muzeum prezentuje największą na świecie kolekcję obiektów związanych ze świniami. Jest ich w sumie ponad 50 tysięcy! Jego historia rozpoczęła się w 1988 roku, kiedy Erika Wilhelmer otworzyła muzeum świń w Bad-Wimpfen (wcześniej kolekcjonowała w domu), ale miejsce to było zbyt ciasne dla stale rozrastającego się zbioru. W 2010 roku obiekty przeniesiono do dzisiejszej lokalizacji. Świniozaury i świński tron Budynek muzeum wygląda trochę jak zajazd sprzed 100 lat. W rzędach stoją zaparkowane samochody, a jedno z miejsc zajmuje… gigantyczna różowa świnia. Podobnych rzeźb jest przed muzeum więcej. Jestem nieco sceptyczny. Co mnie czeka w środku? Tysiące figurek świń ułożonych w równych rzędach? Nuda! Trzeba wejść i się przekonać. Nie wychodzę z muzeum po parunastu minutach, ani nawet po godzinie. Spędzam w środku ponad dwie godziny i jestem oczarowany. Oczywiście, są tu też setki drobnych figurek świń, ale też obiekty, które trudno jest sobie wymyślić. Wśród nich jest nawet świński tron – można na nim usiąść. Są też instalacje artystyczne ze świniami w roli głównej. Mnie urzekło podłużne akwarium, w którym hamburski artysta i pasjonat kolekcjonowania świń Lothar Klinkon stworzył park świoniozaurów. Przechadzają się po nim dinozaury z łbami świń. Mieć świnię, czyli szczęśliwy Niemiec Mało które zwierzę tak silnie odcisnęło swoje piętno w języku niemieckim jak świnie. Jedna z sal poświęcona jest temu zagadnieniu. Wśród najbardziej znanych są następujące związki frazeologiczne lub idiomy: Schwein haben – dosłownie: mieć świnię, czyli mieć szczęście; Unter aller Sau – dosłownie: poniżej wszystkich świń, czyli coś, co jest poniżej wszelkiej krytyki; Das kann kein Schwein lesen – dosłownie: tego nie przeczyta żadna świnia, czyli coś zupełnie nieczytelnego; Schwitzen wie ein Schwein – dosłownie: pocić się jak świnia, czyli lać się potem. Świnie bliskie ludziom Świnie są tak podobne do ludzi, że naukowcy wolą je do eksperymentów bardziej niż szczury czy myszy – czytamy w artykule z „Sueddeutsche Zeitung” umieszczonym w jednym z pomieszczeń w Muzeum Świń w Stuttgarcie. Coś w tym jest, bo w ostatnich latach przeszczepiono nerki i serca ze świń do ludzi. Technologie te są ciągle ulepszane, chociaż mówimy nadal o eksperymentach. Jedna z części ekspozycji poświęcona jest temu zagadnieniu. Podobieństwo genetyczne świń do ludzi bywa wykorzystywane w bardzo… nieludzki sposób. Zwierzęta te brały udział w amerykańskich próbach bomb atomowych. W 1953 roku podczas serii testów w ramach „Operacji Upshot-Knothole” świnie ubrano nawet w mundury. Świnie są też towarzyszkami ludzi i bywają traktowane jako maskotki. Na ekspozycji można zobaczyć niezwykłą instalację – kilkumetrowy kurhan ze świńskich pluszaków. Świnie są zwierzętami społecznymi i lubią być dotykane. Stąd pluszak świnia to dobre połączenie. Dzięki wystawie poznacie też niezwykłe ciekawostki o tych zwierzakach. Przybliżono niezwykły przypadek dzikiej świni-policjantki Luise z Niemiec. W latach ’80 XX wieku służyła w Hildesheim i zajmowała się wywąchiwaniem narkotyków i materiałów wybuchowych. Radziła sobie ponoć z tym lepiej niż psy. Wieprzowina – zjadamy jej coraz mniej Na wystawie nie mogło zabraknąć tematyki konsumpcji mięsa – wieprzowiny. Ludzie szybko docenili świnie jako źródło pokarmu. Była ceniona już kilka tysięcy lat temu. Szczątki pokonsumpcyjne świń znajdowane są na stanowiskach archeologicznych. Wieprzowina to ciągle najbardziej popularne mięso w Polsce czy w Niemczech. Nad Wisłą roczne spożycie na osobę to aż około 40-45 kg, a w Niemczech – 27 kg. Z roku na rok te liczby maleją ze względu na zmianę nawyków żywieniowych. Na wystawie, która ma już kilka lat, nie zaktualizowano danych na temat Niemiec i ciągle figuruje 40 kg. Gdy po kilku godzinach zwiedzania muzeum tracę nieco już siły, schodzę na dół. Zahaczam o sklepik muzealny, ale gadżetów nie ma jednak zbyt dużo. Wśród najciekawszych – makaron w kształcie świnek. Na parterze znajduje się też restauracja i ogródek, w którym serwowane są przeróżne potrawy z wieprzowiny. Ale jest też kilka opcji wegetariańskich. Bo może się okazać, że zwiedzający zapała do tych niezwykłych zwierząt sympatią, gdy tylko bliżej je pozna. Nie byłbym tym w cale zdziwiony. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Czaszki ludzi i kości psów w dołach. Zagadkowe odkrycie sprzed 5 tys. lat
Kilkanaście jam, w których spoczywały czaszki ludzi i kości psów w towarzystwie naczyń ceramicznych – odkryli archeolodzy w pobliżu Gerstewitz niedaleko niemieckiego Lipska. Niektóre ze szczątków były przepalone. Czy to ślady po rytuałach?
Spis treści: Elektryczność ujawnia pradziejowe rytuały Jamy pełne czaszek i kości Wysublimowane rytuały pogrzebowe Gdy nad Nilem i w Mezopotamii kwitły wielkie cywilizacje znające pismo, Europa pozostawała niepiśmienna. Z tego powodu ciągle mało wiemy o wierzeniach i światopoglądzie ludzi żyjących kilka tysięcy lat temu. Tak też jest w przypadku społeczności określanej przez archeologów jako kultura pucharów lejkowatych. Jej przedstawiciele zamieszkiwali w IV–III tysiącleciu p.n.e. duże obszary Europy, w tym dzisiejszą Polskę i Niemcy. To właśnie zagadkowe instalacje związane z tą społecznością odkryli właśnie badacze niedaleko Lipska w kraju związkowym Saksonia-Anhalt. Elektryczność ujawnia pradziejowe rytuały Wiele z ostatnich odkryć archeologicznych jest dokonywanych z uwagi na prowadzone wielkoskalowe inwestycje, np. autostrady czy budynki. Budowlańcom towarzyszą archeolodzy, którzy prowadzą nadzór – spoglądają, czy pod ziemią nie ujawniają się zabytki, np. naczynia ceramiczne. W tym przypadku szczęście uśmiechnęło się do badaczy patrzących na ręce budowlańcom wykonującym SuedOstLink – to linia przesyłowa, która będzie transportować energię elektryczną z turbin wiatrowych, w tym z farm wiatrowych zlokalizowanych na morzu w północnych Niemczech, do południowych regionów kraju. Jest to kluczowy projekt dla niemieckiej transformacji energetycznej, mający na celu przesyłanie dużych ilości energii odnawialnej na duże odległości. W czasie nadzoru eksperci z Urzędu ds. Zarządzania Dziedzictwem i Archeologii Saksonii-Anhlat dostrzegli szereg zagadkowych jam. Znalezisko określono nawet jako „sensacyjne”. Jamy pełne czaszek i kości W sumie archeolodzy naliczyli 12 jam. Z analizy fragmentów naczyń ceramicznych wynika, że korzystali z nich przedstawiciele kultury pucharów lejkowatych około 3400–3050 lat p.n.e. Zawierały one pozostałości spalonych domów i ofiary. Wśród znalezisk wyróżniają się kości psów i ludzkie czaszki. Jamy mają średnicę 2-3 metrów i głębokość od 2 do 2,5 metra. W jednej z nich znajdowały się dwa kompletne naczynia ceramiczne, które, biorąc pod uwagę ich lokalizację i stan, prawdopodobnie były ofiarami. W innej jamie znaleziono zwietrzałe kości należące do psa ułożonego w porządku anatomicznym, ale ze śladami ognia. Ludzka czaszka znaleziona obok nosi ślady, które sugerują badaczom, że jama była otwarta przez dłuższy czas, co być może było związane z jakimiś rytuałami. Jamy zostały następnie wypełnione gruzami spalonych domów. Co ciekawe, archeolodzy mają tez dowody na to, że dwóch zmarłych przełożono z innego grobu. To sugeruje złożone rytuały pogrzebowe sprzed 5 tys. lat. Wysublimowane rytuały pogrzebowe Ta społeczność kultury pucharów lejkowatych z Niemiec znana jest z wyszukanych rytuałów pogrzebowych. Z innych stanowisk archeologicznych znane są pochówki w pozycji kucznej, niektórzy zmarli zostali umieszczeni pod grubymi warstwami skorup ceramicznych. W tych grobach często znajdują się też ślady przemocy widoczne na szkieletach. Najnowsze odkrycia archeologiczne z Niemiec do dowód na to, że społeczności żyjące przed tysiącami lat w Europie nie były prymitywne. Ich świat wierzeń mógł być równie złożony, jak w starożytnym Egipcie. Niestety, nie znali pisma, więc wyjaśnienie rytuałów przepadło na zawsze. Źródło: Landesamt für Denkmalpflege und Archäologie Sachsen-Anhalt - Landesmuseum für Vorgeschichte Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Przetestowałem „bombową” trasę rowerową. Wokół niej ponad pół miliona niewybuchów
Trasa rowerowa na dawnym poligonie w Muensingen w Niemczech to emocjonująca przygoda wśród pól miliona niewybuchów. Wspiąłem się na niebosiężną wieżę używaną przez generałów, zobaczyłem wieś-widmo i spędziłem noc na terenie obozu wojskowego sprzed ponad stu lat. Ten obszar to niezwykła propozycja na wakacyjny wypoczynek.
Spis treści: Widoki godne generałów Poligon jak żaden inny Niemcy, Amerykanie, Francuzi i znów Niemcy Rezerwat z wybuchowym akcentem Nowe życie starego obozu Przedzierając się przez warstwy historii Jak dojechać? Stoję na metalowej kratce na szczycie 42-metrowej wieży. Gdy patrzę pod nogi, wrażenie jest niesamowite. Schody i półpiętra są niemal przezroczyste. Patrząc wprost na ziemię można dostać lekkiego zawrotu głowy. Tym bardziej, że konstrukcja lekko się kiwa. Widoki godne generałów To najwyższa wieża obserwacyjna dawnego poligonu w Muensingen w Szwabskiej Jurze na terenie Badenii-Wirtembergii w Niemczech. Nazywa się Hursch i powstała w 1989 roku. Korzystali z niej generałowie w czasie manewrów wojskowych. Rozciąga się stąd wspaniały widok zarówno na obszar dawnych działań militarnych, jak i tereny cywilne. Przy dobrej widoczności można stąd dostrzec Alpy czy wieżę telewizyjną w Stuttgarcie. Gdy wizytuję poligon w lipcu, nad bukowo-świerkowym lasem płyną białe chmury i kropi deszcz. A krajobraz robi się dramatyczny, jak na najsłynniejszym obrazie Caspara Davida Friedricha zatytułowanym „Wędrowiec przed morzem mgły”. O tym, że „nasi tu byli” przekonuje mnie wlepka Grupy „Polonia” Turystyczna umieszczona na konstrukcji. Poligon jak żaden inny Wieża Hursch jest jednym z kilku punktów obserwacyjnych udostępnionych dzisiaj zwiedzającym na terenie dawnego poligonu w okolicy Muensingen. Jego powierzchnia to 67 kilometrów kwadratowych, zatem zbliżona jest do Kalisza. Jeśli nie mamy za dużo czasu na zwiedzanie, warto wybrać właśnie tę wieżę, bo jest najwyższa ze wszystkich. Rodzące się Cesarstwo Niemieckie w drugiej połowie XIX wieku potrzebowało miejsc do szkolenia swojej armii. Wybór padł na w dużej mierze niezasiedlony obszar na północny-wschód od miejscowości Muensingen. Pierwszy strzał na poligonie padł w październiku 1895 roku, a ostatni wojskowi opuścili ten teren pod koniec 2005 roku. Ale życie w tym miejscu nie zamarło. Wiele firm i służb państwowych korzysta z dawnych wojskowych dróg – na przykład firmy motoryzacyjne do dziś testują tutaj nowe modele samochodów. Niemcy, Amerykanie, Francuzi i znów Niemcy Historię terenu wojskowego pod Muensingen najlepiej zrozumieć, spoglądając na pobliskie koszary. Wojskowi korzystający z poligonu od początku byli zgrupowani w miejscu określonym później jako Altes Lager (niem. Stary Obóz). Zasadniczą część stanowiły baraki dla kilkudziesięciu tysięcy żołnierzy oraz stajnie dla koni. Pierwsi wprowadzili się do Altes Lager pod koniec XIX wieku wojskowi XIII Korpusu Armijnego Wirtembergii. W czasach III Rzeszy byli tu żołnierze Wehrmachtu, szykujący się na podbój świata. Pod koniec II wojny światowej teren ten zajęli Amerykanie, ale szybko trafił pod francuską jurysdykcję. Żołnierze znad Sekwany stacjonowali tu kilkadziesiąt lat aż do 1992 roku, od pewnego momentu wspólnie z Bundeswehrą. Rezerwat z wybuchowym akcentem W 2008 roku poligon znalazł się w Rezerwacie Biosfery UNESCO Szwabskiej Jury. Stopniowo rozminowywano trakty i udostępniano je dla turystów – do ćwiczeń używano różnego rodzaju amunicji. Obszar ten jest teraz bezpieczny dla zwiedzających pod pewnymi warunkami. Kilka metrów od traktów przecinających poligon wbite są drewniane pale pomalowane w górnej części na żółty kolor. To bezpieczna strefa. Nie należy jej przekraczać. Chociaż łąki wyglądają dość zachęcająco. W niektórych miejscach widać pasące się owce na tle kęp drzew. Latem na dawnym poligonie pasie się ich nawet 30 tysięcy. Do tej pory ponoć żadna z nich nie eksplodowała od niewybuchów, ale być może pasterze wybierają bezpieczniejsze tereny, albo owce mają jakiś szósty zmysł, podobnie jak szczury. Szacuje się, że na poligonie jest ok. 560 tysięcy niewybuchów. – Popatrz na to wzgórze – mówi mój przewodnik po poligonie szef informacji turystycznej w Muensingen, Hans-Peter Engelhart, kierując palec na zalesiony pagórek z wystającymi białymi skałami. – Ten teren uważa się za wręcz usiany niewybuchami – dodaje. To Trailfinger Kopf. Ponoć Luftwaffe ćwiczyło tu intensywne naloty przed rozpoczęciem II wojny światowej. Warte uwagi są bunkry z różnych okresów. Część zachowana niemal w stanie idealnym z wyposażeniem – wejście do nich możliwe jest w czasie oprowadzania z przewodnikiem. W zachodniej części poligonu jest wioska-widmo Gruorn, która została wysiedlona i zniszczona niemal w całości w czasach nazistów, w celu poszerzenia poligonu. W krótkim czasie z domów wyrzucono blisko 700 osób. Do dziś zachowały się po niej zaledwie dwa budynki, w tym zrekonstruowany kościół i cmentarz. Tutaj można się zakupić przekąski i wypić lokalne napoje. Teraz w weekendy i wakacje ściągają na dawny poligon całe rodziny, głównie na rowerach, bo trasy są malownicze, a historia miejsca – niezmiernie ciekawa. Z szacunków wynika, że jest to 200 tys. osób rocznie. Żyją tutaj też bardzo rzadkie gatunki zwierząt. Tras rowerowych w okolicy jest więcej. Lokalna informacja turystyczna w Muensingen oferuje możliwość wypożyczenia rowerów elektrycznych. Szczególnie polecam trasę wzdłuż niewielkiej, ale pięknie meandrującej rzeczki Lauter. Uroku dodają ruiny zamków, których w Niemczech jest sporo. Nowe życie starego obozu Wróćmy na poligon. Kalejdoskop zmian związany z obecnością różnych wojsk obserwuję w jednym z baraków, w którym urządzono… hotel. To konstrukcja ceglano-drewniana. W moim pokoju słupy podtrzymujące dach były malowane kilkukrotnie na przestrzeni stu lat – najpierw na biało, potem na niebiesko i znów na biało. Projektant pokoju w umiejętny sposób pokazał przekrój przez barwy, co jest jednocześnie podróżą w czasie. Noclegi mają być dostępne dla każdego – w dawnych kwaterach oficerskich pokoje się tańsze, bo ze wspólną łazienką, a o wyższym standardzie – w dawnych barakach zwykłych żołnierzy. W 2015 roku obszar obozu wykupił przedsiębiorca Franz Tress i nazwał go Albgut. To trochę gra językowa – „Alb” odnosi się do obszaru Jury Szwabskiej (niem. Schwäbische Alb), a „gut” – można przełożyć, jako „miejsce, w którym jest dobrze”. Marzeniem Tressa jest rewitalizacja koszar w duchu „cywilnego i zrównoważonego poczucia równowagi” („zu einer zivilen, nachhaltigen Wohlfühlwelt”). W barakach zadomawiają się powoli manufaktury i butiki, w których można kupić ręcznie wyprodukowany olej, produkty z lokalnej wełny, pesto czy czekoladki. Jest też muzeum, które opowiada historię tego miejsca – czasem bolesną i niełatwą. To tutaj dostrzegam spis jednych z ostatnich mieszkańców Gruorn, wysiedlonej wioski na obszarze poligonu. Okazało się, że w listopadzie 1945 mieszkało w niej 8 Polaków. Zapewne były to osoby więzione wcześniej w obozie jenieckim zlokalizowanym na północ od Altes Lager (nie ma po nim śladu) i które nie zdążyły jeszcze wrócić do kraju. Ostatnia osoba opuściła Gruorn w 1954 roku. Przedzierając się przez warstwy historii Właściciel terenu koszar, Franz Tress, to pełen energii i wizji 75-latek. Gdy odwiedzam Albgut, jest nieustannie w ruchu, w czym pomocne jest dobre sportowe obuwie o rażącej barwie. Koszary są obiektem zabytkowym, dlatego przedsiębiorca chce zachować je możliwie wiernie w swej formie, ale dostosowuje je do ich nowej funkcji. Określenia budynków są stare, np. mój pokój hotelowy był w BT 9, czyli w Bâtiment Troupe (franc. koszary). – Ale zmieniłem nazwy ulic i placów oprócz jednego – Place de France, bo nazywa się jak ja – żartuje Tress, którego imię wymawia się tak samo jak Francja w tym języku. Biuro Tressa w Albgut mieści się w doskonale zachowanym budynku dawnej poczty z drewnianą wieżą zegarową, który za czasów francuskich przekształcono w supermarket dla żołnierzy. Oprócz komputera na dużym biurku, ściany szczelnie wypełnione są równo ułożonymi segregatorami. Jest też obraz olejny rodziny Tressa. Pomysłodawca Albgut mówi mi, że jest sporo do zrobienia. Jednym z kolejnych przedsięwzięć jest stworzenie wiaty dla rowerów, co będzie w duchu poznawania rezerwatu biosfery w zrównoważony sposób. Przy wjeździe do obozu znajduje się centrum prezentujące Rezerwat Biosfery UNESCO w Szwabskiej Jurze. W ciekawy sposób wyjaśnia jego ideę – promowania wyznaczonego obszaru chronionego, zawierającego cenne zasoby przyrodnicze istniejące w harmonii z człowiekiem. Kasyno cesarskiej armii przekształcono na dużą salę, w której odbywają się wesela. Jednak część budynków została tylko zabezpieczona przez Tressa. Wzmocniono stropy i dach, by nie ulegały dalszej dewastacji. Tak jest na przykład z lazaretem wojskowym To miejsce przyprawia o ciarki, bo zachowały się sale operacyjne i część infrastruktury. A w jednym z korytarzy oparte o ścianę są protezy nóg sprzed wielu dekad, a może i stulecia. Zapewne zostały przygotowane dla rannych żołnierzy, a może część z nich była przez nich używana. Jak dojechać? Na teren dawnego poligonu i Albgut najprościej dojechać ze Stuttgartu, bo są połączenia LOT-u z Warszawy. Ze Stuttgartu to około godziny jazdy samochodem lub 1,5 godziny korzystając z komunikacji zbiorowej. Można też pojechać pociągiem z Polski. Do Berlina jeżdżą pociągi z Warszawy czy z Wrocławia. Ze stolicy Niemiec można dostać się pociągiem dalekobieżnym do Stuttgartu, a stamtąd regionalnym do Albgut. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Mur Berliński runął przez jedno nieporozumienie? Oto jak naprawdę doszło do jego upadku
Upadek Muru Berlińskiego w listopadzie 1989 roku był momentem przełomowym w historii Europy. Poznaj przyczyny tego wydarzenia, jego przebieg oraz długofalowe skutki dla Niemiec i całego świata.
Spis treści: Geneza Muru Berlińskiego Przyczyny upadku Muru Berlińskiego Przebieg wydarzeń 9 listopada 1989 roku Skutki upadku Muru Berlińskiego Dziedzictwo i znaczenie symboliczne Mur Berliński, przez 28 lat symbolizujący podział Europy i zimną wojnę, upadł niespodziewanie w nocy z 9 na 10 listopada 1989 roku. To wydarzenie nie tylko zakończyło fizyczny podział Berlina, ale również przyspieszyło procesy demokratyzacyjne w Europie Środkowej, zapoczątkowane wcześniejszym powstaniem ruchu Solidarność w Polsce. Geneza Muru Berlińskiego Podział Niemiec po II wojnie światowej Po zakończeniu II wojny światowej Niemcy zostały podzielone na cztery strefy okupacyjne, kontrolowane przez Stany Zjednoczone, Wielką Brytanię, Francję i Związek Radziecki. Berlin, choć leżał w radzieckiej strefie, również został podzielony na cztery sektory. W 1949 roku z trzech zachodnich stref utworzono Republikę Federalną Niemiec (RFN), natomiast wschodnia część stała się Niemiecką Republiką Demokratyczną (NRD). Powstanie NRD i RFN Podział Niemiec na dwa państwa był wynikiem narastających różnic ideologicznych między Wschodem a Zachodem. RFN przyjęła system demokratyczny i gospodarkę rynkową, podczas gdy NRD wprowadziła ustrój socjalistyczny z centralnie planowaną gospodarką. Różnice te prowadziły do napięć i rywalizacji między oboma państwami niemieckimi. Budowa Muru Berlińskiego w 1961 roku W latach 1949–1961 około 2,6 miliona osób opuściło NRD, uciekając do RFN przez Berlin. Aby powstrzymać tę falę emigracji, władze NRD, za zgodą ZSRR, rozpoczęły w nocy z 12 na 13 sierpnia 1961 roku budowę Muru Berlińskiego. Mur o długości około 155 km oddzielał Berlin Zachodni od Wschodniego i stał się symbolem zimnej wojny oraz podziału Europy. Przyczyny upadku Muru Berlińskiego Reformy Gorbaczowa: pieriestrojka i głasnost W połowie lat 80. XX wieku Michaił Gorbaczow, przywódca ZSRR, wprowadził politykę pieriestrojki (przebudowy) i głasnosti (jawności), mającą na celu reformę gospodarki i zwiększenie swobód obywatelskich. Reformy te osłabiły kontrolę ZSRR nad krajami bloku wschodniego, w tym nad NRD, co zachęciło społeczeństwa tych państw do domagania się zmian. Nasilające się protesty społeczne w NRD W 1989 roku w NRD nasiliły się protesty społeczne, zwłaszcza w Lipsku, gdzie odbywały się tzw. „poniedziałkowe demonstracje”. Obywatele domagali się wolności słowa, wolnych wyborów i możliwości swobodnego podróżowania. Władze NRD, niezdolne do stłumienia protestów i pozbawione wsparcia ZSRR, zaczęły tracić kontrolę nad sytuacją. Otwarcie granic przez Węgry i Czechosłowację W maju 1989 roku Węgry rozpoczęły demontaż ogrodzenia granicznego z Austrią, a w sierpniu całkowicie otworzyły granicę. Tysiące obywateli NRD wykorzystało tę możliwość, uciekając do RFN przez Węgry i Austrię. Podobne wydarzenia miały miejsce w Czechosłowacji. Masowe ucieczki podważyły autorytet władz NRD i przyczyniły się do destabilizacji reżimu. Przebieg wydarzeń 9 listopada 1989 roku Konferencja prasowa Güntera Schabowskiego W czwartek, 9 listopada 1989 roku, w godzinach popołudniowych odbyła się transmitowana na żywo konferencja prasowa z udziałem członka Biura Politycznego Socjalistycznej Partii Jedności Niemiec (SED), Güntera Schabowskiego. Podczas spotkania z dziennikarzami miał on ogłosić decyzje rządu NRD dotyczące ułatwienia procedur wyjazdowych dla obywateli, które zostały właśnie przyjęte przez Komitet Centralny. Nowe przepisy zezwalały mieszkańcom NRD na swobodne składanie wniosków o wyjazd za granicę, co miało być odpowiedzią na rosnące protesty społeczne i międzynarodową presję. W kluczowym momencie konferencji padło pytanie od włoskiego dziennikarza, Riccardo Ehrmana, o datę wejścia w życie nowych regulacji. Schabowski, nie w pełni świadomy procedury wdrażania przepisów (i nieobecny na spotkaniu, na którym szczegółowo omawiano ich wdrożenie), po krótkim wahaniu odpowiedział: „Z tego, co wiem... natychmiast, bez zwłoki”. Jego wypowiedź została natychmiast podchwycona przez media i rozeszła się błyskawicznie po całym Berlinie Wschodnim. Dziennikarze zagraniczni obecni na konferencji zinterpretowali to jako otwarcie granic NRD – co było mylącą, ale decydującą informacją. Informacja o „natychmiastowym” otwarciu granic pojawiła się w wieczornych wiadomościach i wywołała masową mobilizację społeczeństwa. Tysiące obywateli NRD ruszyło w stronę przejść granicznych, szczególnie w kierunku najbardziej znanego punktu – Checkpoint Charlie – dziś jednej z atrakcji Berlina. Pogranicznicy, zaskoczeni i nieposiadający instrukcji co do nowej polityki, początkowo próbowali powstrzymać ludzi. Jednak wobec rosnącego tłumu, a także w obawie przed użyciem siły i eskalacją konfliktu, około godziny 23 podjęto decyzję o otwarciu pierwszych przejść. Ta nieplanowana decyzja stała się punktem zwrotnym – symbolicznym i realnym – końcem podziału Niemiec oraz początkiem końca reżimów komunistycznych w Europie Środkowej i Wschodniej. W ciągu kilku godzin Mur Berliński przestał pełnić swoją funkcję, a mieszkańcy Wschodniego Berlina zaczęli spontanicznie przechodzić na zachodnią stronę miasta. Zgromadzeni po obu stronach ludzie świętowali, dzielili się kwiatami i alkoholem, a niektórzy zaczęli własnoręcznie rozbierać fragmenty muru. W ten sposób doszło do jednego z najbardziej symbolicznych wydarzeń XX wieku, które rozpoczęło nowy rozdział w historii Niemiec i Europy. Reakcja społeczeństwa i otwarcie przejść granicznych Po ogłoszeniu Güntera Schabowskiego, że obywatele NRD mogą „natychmiast” przekraczać granice, wieczorne wiadomości rozpaliły emocje społeczne w całym Berlinie Wschodnim. Tysiące osób zaczęło zbierać się przy przejściach granicznych – zwłaszcza przy: Bornholmer Straße, Invalidenstraße, Checkpoint Charlie, Oberbaumbrücke. Informacja o rzekomym natychmiastowym otwarciu granic została przyjęta jako szansa, na którą obywatele NRD czekali od dziesięcioleci. Atmosfera była napięta, ale jednocześnie pełna euforii i nadziei. Pogranicznicy NRD zostali całkowicie zaskoczeni sytuacją. Ich dowódcy nie otrzymali żadnych instrukcji od centralnych władz państwowych, a procedury bezpieczeństwa nie były przystosowane do masowego napływu ludzi. Żołnierze nie wiedzieli, jak się zachować – z jednej strony ciążył na nich obowiązek przestrzegania dotychczasowych rozkazów, z drugiej – nie chcieli doprowadzić do rozlewu krwi. Wzruszające były momenty, gdy pogranicznicy, jeszcze kilka godzin wcześniej surowo strzegący muru, podawali rękę mieszkańcom przechodzącym na stronę zachodnią. Około godziny 23:30 jako pierwsze zostało otwarte przejście graniczne na Bornholmer Straße. Początkowo służby próbowały odprawiać ludzi, stemplując ich paszporty i wpisując fikcyjne pozwolenia wyjazdowe. Jednak z powodu naporu tłumu – który liczył już kilkanaście tysięcy osób – i braku jasnych rozkazów, major Harald Jäger zdecydował się na historyczny krok: nakazał otworzyć szlaban bez dodatkowych kontroli. Decyzja ta została podjęta samodzielnie i bez zgody przełożonych, jednak władze NRD, sparaliżowane i pozbawione realnej władzy, nie zareagowały. W krótkim czasie przez otwarte przejścia zaczęły przelewać się tłumy ludzi. Zachodni Berlińczycy witali ich z kwiatami, szampanem i łzami radości. Na ulicach panowała atmosfera święta – niektórzy wspinali się na mur, ściskali z nieznajomymi, inni przynosili młoty i kilofy, by własnoręcznie wydłubać kawałek „ściany hańby” na pamiątkę. W kolejnych godzinach otwarto następne przejścia – nie z powodu oficjalnej decyzji rządu, lecz pod presją społeczną i faktycznym rozpadem struktur reżimu. Tym samym mur, który przez 28 lat dzielił miasto i stał się tragicznym symbolem zimnej wojny, przestał istnieć jako bariera polityczna i fizyczna. Skutki upadku Muru Berlińskiego Zjednoczenie Niemiec w 1990 roku Upadek muru umożliwił rozpoczęcie procesu zjednoczenia Niemiec. W marcu 1990 roku odbyły się pierwsze wolne wybory w NRD, które wygrała koalicja opowiadająca się za zjednoczeniem z RFN. 3 października 1990 roku Niemcy oficjalnie się zjednoczyły, a Berlin ponownie stał się stolicą jednego państwa. Koniec zimnej wojny i zmiany geopolityczne Upadek Muru Berlińskiego symbolizował koniec zimnej wojny i rozpoczął proces rozpadu bloku wschodniego. W kolejnych latach wiele państw Europy Środkowej i Wschodniej przeszło transformację ustrojową, porzucając komunizm na rzecz demokracji i gospodarki rynkowej. Zmienił się układ sił na świecie, a NATO i Unia Europejska zaczęły się rozszerzać na wschód. Transformacje ustrojowe w Europie Środkowo-Wschodniej W ślad za Niemcami Wschodnimi, inne państwa bloku wschodniego rozpoczęły procesy demokratyzacji. W Polsce, Czechosłowacji, Węgrzech, Bułgarii i Rumunii obalono reżimy komunistyczne. Transformacje te doprowadziły do głębokich zmian politycznych, gospodarczych i społecznych w regionie. Dziedzictwo i znaczenie symboliczne Mur Berliński jako symbol podziału i wolności Mur Berliński stał się symbolem podziału Europy i opresji systemu komunistycznego. Jego upadek symbolizował zwycięstwo wolności nad tyranią i był inspiracją dla ruchów demokratycznych na całym świecie. Do dziś fragmenty muru są eksponowane w różnych miejscach jako przypomnienie o wartościach wolności i jedności. Wpływ na kulturę i pamięć historyczną Wydarzenia związane z Murem Berlińskim znalazły odzwierciedlenie w literaturze, filmie, muzyce i sztuce. Stały się one ważnym elementem pamięci historycznej Niemiec i Europy. Rocznice upadku muru są obchodzone z udziałem przywódców państw i społeczeństw, przypominając o znaczeniu wolności i demokracji. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.