„Europejskie Malediwy” podbijają serca podróżników. To hit na lato niedaleko Polski
Turkusowa woda, krystaliczna przejrzystość i widoki niczym z egzotycznych pocztówek – jezioro Eibsee nie bez powodu zyskało miano „europejskich Malediwów”. Ten alpejski cud natury u stóp Zugspitze podbija serca podróżników, oferując rajski klimat bez konieczności odbywania wielogodzinnych lotów.
W tym artykule: „Europejskie Malediwy” za naszą zachodnią granicą Jak dojechać nad jezioro Eibsee? Malediwy to jedno z najpopularniejszych miejsc na egzotyczne wakacje. Ich klimat oraz spektakularne krajobrazy przyciągają podróżnych z całego świata. Optymalny czas na wyjazd przypada między listopadem a marcem, gdy w Europie pogoda nie rozpieszcza. W tym okresie na Malediwach jest sucho i ciepło, co sprzyja wypoczynkowi. Natomiast w sezonie letnim trwa pora deszczowa. Niestety, urlop w tym tropikalnym raju wiąże się z wysokimi kosztami, dlatego wielu turystów szuka tańszych, choć równie pięknych alternatyw. Dla osób, które marzą o wakacjach na Malediwach, ale ze względów finansowych nie mogą pozwolić sobie na taki wypad, jest możliwa alternatywa. Tuż za naszą zachodnią granicą, w Bawarii, znajdują się „Europejskie Malediwy”. Tak właśnie nazywane jest Eibsee, czyli jedno z najpiękniejszych jezior niemieckich Alp. Akwen jest położony niedaleko granicy z Austrią, u podnóża najwyższego szczytu Niemiec – Zugspitze. „Europejskie Malediwy” za naszą zachodnią granicą Niemcy nie dla każdego są krajem pierwszego wyboru przy planowaniu wakacyjnego wypoczynku. Naszych zachodnich sąsiadów odwiedzamy przeważnie przy okazji weekendowych city breaków do Berlina, Monachium czy Hamburga. Nasi sąsiedzi oferują jednak znacznie więcej miejsc do wypoczynku. Jednym z nich jest jezioro Eibsee, które nieprzypadkowo zostało okrzyknięte przez mieszkańców i turystów „Europejskimi Malediwami”. – Krystalicznie czysty cud natury u podnóża góry Zugspitze – tak w sieci reklamowane jest Eibsee, które liczy ponad 3000 lat. Jezioro ze względu na krystalicznie czystą wodę – niczym na Malediwach – od dawna podbija serca wczasowiczów z całej Europy i przyciąga tłumy niezależnie od pory roku. Latem sprzęt wodny można znaleźć w pobliskiej wypożyczalni lub wziąć udział w zorganizowanej, 25-minutowej wycieczce łodzią elektryczną „Reserl” ze wspaniałymi widokami na Alpy Bawarskie. Podczas rejsu pasażerowie mogą delektować się nie tylko zapierającym dech w piersiach krajobrazem, ale także poznać historię tego miejsca. Z kolei zimą jezioro jest często całkowicie zamarznięte, co w połączeniu z górską scenerią tworzy niepowtarzalny klimat. Idąc liczącą około 7 kilometrów ścieżką wokół Eibsee, można cieszyć się ciszą, spokojem i pięknem pobliskiej przyrody. Trasa została dostosowana dla rodzin z dziećmi. Dodatkowo dla najmłodszych przygotowano też plac zabaw. Znajduje się w odległości ok. 10 min spacerem od jeziora. Należy pamiętać o tym, że biwakowanie oraz nocowanie nad jeziorem Eibsee jest kategorycznie zabronione. Jak dojechać nad jezioro Eibsee? Nad jezioro Eibsee dojedziemy zarówno komunikacją publiczną, jak i samochodem. „Europejskie Malediwy” są oddalone zaledwie godzinę drogi od stolicy Bawarii, Monachium (należy się kierować autostradą A95). Wjazd na parking (otwarty siedem dni w tygodniu, w godzinach od 5:00 do 22:00) i korzystanie z miejsca postojowego są płatne. Korzystać z niego mogą tylko kierowcy samochodów osobowych. Zaledwie 100 metrów od jeziora ulokowany jest przystanek, z którego kursują autobusy Eibsee Bus na trasie Garmisch-Partenkirchen – Grainau – Eibsee. 200 m dalej znajduje się stacja kolejowa Zugspitz, gdzie można wsiąść do bawarskiej kolejki zębatej Zugspitzbahn BZB(Garmisch-Partenkirchen – Grainau – Eibsee – Zugspitze). Źródło: grainau.de. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Gdzie jest humbak Timmy? Skandal na koniec kontrowersyjnej akcji ratunkowej
Finał akcji ratunkowej humbaka w Niemczech budzi ogromne emocje. Świat obiegają informacje o braku nagrań wideo, milczącym nadajniku GPS, wzajemnych oskarżeniach ratowników i firmy transportowej. Być może nigdy nie poznamy prawdziwych losów wieloryba, który poruszył miliony ludzi.
Humbak Timmy, przez niemal 2 miesiące uwięziony na mieliznach morza Bałtyckiego w Meklemburgii w Niemczech, został 2 maja wypuszczony w wodach Morza Północnego, w okolicy Skagen na terenie Danii. Moment uwolnienia wieloryba oraz jego dalsze losy nie zostały jednak jak dotąd transparentnie przedstawione opinii publicznej. W gronie ratowników znów doszło do wzajemnych oskarżeń, a nadajnik który rzekomo umieszczono na Timmym nie przesyła danych o jego lokalizacji. Wygląda na to, że wyjątkowej, choć kontrowersyjnej akcji ratunkowej nie można nazwać sukcesem. Ostatni raz widziano i sfotografowano Timmy'ego 2 maja, tuż po uwolnieniu. Wypuszczenie Timmy’ego: co wiadomo? Kiedy udało się załadować humbaka na specjalną, wypełnioną wodą barkę, wydawało się że koniec jego poruszającej historii jest bliski i będzie optymistyczny. Miał zostać przetransportowany na odległość około 400 km i wypuszczony w Morzu Północnym. Nie wszystko jednak poszło zgodnie z planem. Po raz kolejny los humbaka przysłoniły kontrowersje, niedopowiedzenia i kłótnie. Według informacji udzielonych przez ministra środowiska Meklemburgii-Pomorza Przedniego Tilla Backhausa, mimo ustaleń na barce nie zainstalowano kamer wideo, które miały umożliwić ekipie ratunkowej stałą ocenę stanu wieloryba i przebiegu akcji. Lekarka weterynarii Kirsten Tönnies oraz członek ekipy ratunkowej Sergio Bambaren z rozgoryczeniem opowiadali, że zostali odsunięci od akcji przez ekipę transportową. Humbaka wypuszczono na otwarte wody wcześniej, niż zakładano – tłumaczono to wysokimi falami. Do uwolnienia doszło w niejasnych okolicznościach i brakuje dokumentacji wideo. Kirsten Tönnies twierdzi, że nie była to jedyna próba wypuszczenia humbaka – wcześniej nie chciał wypłynąć z barki, a do jego płetwy ogonowej przymocowano liny, by pociągnąć go w odpowienim kierunku. Tönnies wypowiada się o tej próbie bardzo krytycznie, wskazując że ciągnięcie za płetwę ogonową nigdy nie powinno mieć miejsca. Z kolei przedstawiciel firmy transportowej, kapitan statku „Robin Hood” eskortującego barkę z wielorybem ujawnił, że jego firma otrzymuje negatywne recenzje, a on sam nawet groźby śmierci. Gdzie jest Timmy? Niedopowiedzenia w sprawie nadajnika GPS We wtorek, 5 maja, Niemieckie Muzeum Morskie w Stralsund oświadczyło, że humbak prawdopodobnie utonął. Nie przedstawiło jednak dowodów na poparcie tej tezy, a minister Backhaus wezwał do ich przedstawienia i powiedział, że nie zgadza się z tym przypuszczeniem. Należy jednak podkreślić, że taki scenariusz jest najbardziej prawdopodobny i zgadzają się z nim eksperci. Nie jest jasne, kiedy i jakie urządzenie przymocowano do wieloryba, ale póki co nie ma żadnych wiarygodnych informacji o lokalizacji zwierzęcia. Informacje o nadajniku są sprzeczne: ratownicy mówili o monitoringu funkcji życiowych, ale naukowcy podkreślają, że taki sprzęt musiałby być przymocowany przyssawką – co było niemożliwe przy mocno uszkodzonej skórze wieloryba. Z kolei nadajnik GPS wymagałby przedziurawienia płetwy. Ekipa ratunkowa informowała, że dane dotyczące lokalizacji Timmy'ego i tak nie zostaną udostępnione opinii publicznej, tylko władzom. Co wiemy na temat sygnałów z urządzenia? Przedstawicielka i jedna z fundatorek akcji ratunkowej, Karin Walter-Mommert, powiedziała portalowi Bild, że urządzenie śledzące wysłało jak dotąd sygnał 25 razy, ostatnio 5 maja, ale bez żadnych danych o lokalizacji. Walter-Mommert interpretuje to jako oznakę życia, ponieważ urządzenie może wysłać sygnał tylko na powierzchni wody. To jak dotąd jedyne słowa potwierdzające, że urządzenie w ogóle zainstalowano i działa. Dopóki nie pojawią się wiarygodne dane na temat miejsca pobytu i stanu wieloryba, jego los pozostaje nieznany. Bez tych informacji nie można ocenić, czy akcja ratunkowa się powiodła, czy poszła na marne, a może nawet zaszkodziła zwierzęciu. Dezinformacja i brak transparentności kładą się jednak cieniem na akcji ratunkowej, która poruszyła całe Niemcy. Źródła: Frankfurter Rundschau, Bild, Sudwest Presse, Merkur Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
To jedno z najpiękniejszych jezioro Europy. „Małe morze” leży na styku trzech krajów
Jezioro Bodeńskie, znane jako „małe morze Niemiec”, uchodzi za najpiękniejszy akwen w Europie. To właśnie tutaj, u podnóża Alp, zbiegają się granice Niemiec, Austrii oraz Szwajcarii. Krystaliczna woda i górska panorama tworzą idealne warunki dla miłośników natury oraz luksusowego wypoczynku.
Spis treści: Granice, których nie ma – spór o podział Jeziora Bodeńskiego Sterowce nad Jeziorem Bodeńskim – historia i powrót legendy Zeppelina Rejs po Jeziorze Bodeńskim Lindau i Bawarska Riwiera – elegancja, wille i letni luz nad jeziorem Jezioro Bodeńskie – informacje praktyczne Po drabiniastym metalowym trapie wchodzę na pokład największego sterowca w historii, długiego na 245 m LZ 129 Hindenburga. To bliźniak sterowca LZ 130 Graf Zeppelin nazwanego tak na cześć ich wynalazcy, hrabiego (czyli grafa) Ferdinanda von Zeppelina, który konstruował je w Friedrichs­hafen nad Jeziorem Bodeńskim. Te dwa sterowce to największe statki powietrzne, jakie kiedykolwiek zbudował człowiek. Zaglądam do pasażerskich kabin ze składanymi łóżkami i do salonu z krzesłami o giętych metalowych stelażach, w których rozsiadało się eleganckie towarzystwo popijające szampanem serwowane na porcelanowych talerzach posiłki. Granice, których nie ma – spór o podział Jeziora Bodeńskiego Jezioro Bodeńskie nie ma ono jednoznacznie ustalonej granicy państwowej na wodzie. Akwen leży na styku Niemiec, Szwajcarii i Austrii, ale te trzy państwa nigdy formalnie nie określiły przebiegu granic w jego akwenie. W praktyce każdy interpretuje to trochę inaczej: Szwajcaria uważa, że granica biegnie środkiem jeziora, Austria twierdzi, że jezioro jest wspólne (condominium), Niemcy zazwyczaj nie zajmują stanowiska. W efekcie na mapach granice na jeziorze często po prostu… nie są rysowane. Sterowce nad Jeziorem Bodeńskim – historia i powrót legendy Zeppelina Te gigantyczne sterowce jako pierwsze oferowały komercyjne loty przez ocean (w latach 1928–1937), zabierając bogatych pasażerów w luksusową podróż z Europy do USA i Brazylii. Zeppeliny, dzięki czterem potężnym silnikom Maybacha, rozpędzały się do 135 km/godz., pokonując Atlantyk w jak na tamte czasy rekordowe 5 dni, 19 godz. i 51 min. I tak aż do ostatniej podróży, kiedy to podczas lądowania w USA, 6 maja 1937 r., sterowiec LZ 129 Hindenburg stanął w płomieniach. Katastrofę na żywo oglądał oczekujący na jego przybycie tłum. 13 pasażerów i 22 członków załogi zginęło w płomieniach lub ratując się przed nimi skokiem na ziemię. 62 osoby, w tym kapitan, przeżyło. To był koniec ery potężnych sterowców. W Muzeum Zeppelinów, mieszczącym się w białym budynku dawnego dworca w stylu Bauhaus, z widokiem na Jezioro Bodeńskie, wszystko odtworzono dokładnie tak, jak było… zanim się spaliło. Cóż to były za giganty! Jumbo jet czy budynek muzeum wyglądają przy nich jak mikrusy! Zaglądam do wnętrza unoszącego sterowiec balonu w kształcie cygara. Konstrukcję podtrzymywał aluminiowy szkielet obity materiałem, a wypełniał… wodór. Ten łatwopalny gaz najpierw zapewnił sterowcom sukces, a potem skutecznie je uziemił. Co ciekawe, wedle pierwotnych projektów gazem unoszącym je w powietrze miał być szlachetny i niepalny hel. Zastąpiono go wodorem z powodu embargo narzuconego po I wojnie światowej na Niemcy przez USA, w tamtych czasach jedynego na świecie producenta helu. W tym miejscu warto dodać, że zeppeliny to nie tylko romantyczne podróże przez Atlantyk. Były też na usługach nazistowskiej propagandy, a z ich mniejszych wersji przeprowadzano bombardowania miast. Tego też dowiem się w muzeum w Friedrichshafen. Dziś nad Jeziorem Bodeńskim wciąż można zobaczyć sterowce. Dużo mniejsze, bo mające zaledwie 75 m długości, wypełnione niepalnym helem. Wskrzeszono je całkiem niedawno, bo pierwszy lot nowoczesny zeppelin odbył w 1997 r. Można się nim wybrać na rejs widokowy dookoła Jeziora Bodeńskiego. Trwa on 120 min i niestety kosztuje fortunę… bo aż 1120 euro! Jak widać, sterowce, jak były, tak i są luksusowym środkiem transportu. Rejs po Jeziorze Bodeńskim Zamiast zeppelinem ruszam więc w rejs promem po spokojnej tafli Jeziora Bodeńskiego, trzeciego największego w Europie (po Balatonie i Jeziorze Genewskim). Jego głębokość sięga 254 m, a długość linii brzegowej to aż 273 km – nic dziwnego, że miejscowi nazywają je morzem. I jak na morze przystało, łączy ono aż trzy kraje: Niemcy, Austrię i Szwajcarię. Z górnego otwartego pokładu promu rozpościerają się piękne widoki na poszarpane szczyty Alp na odległym szwajcarskim brzegu. Na tym bliższym, niemieckim, do jeziora spływają równe rzędy sadów i winnic, bo rośliny uwielbiają tutejszy mikroklimat, dzięki któremu pas wokół brzegu nazywany jest owocowym ogrodem. Konstancja Płynę do leżącej na przeciwnym brzegu Konstancji, największego miasta nad Jeziorem Bodeńskim, które po angielsku, francusku czy włosku nazywa się Jeziorem Konstancji właśnie. Jej portu strzeże, prężąc jędrne piersi, obrotowa rzeźba przedstawiająca najsłynniejszą rzymską kurtyzanę, Imperię, trzymającą w dłoniach posążki dwóch nagich mężczyzn. Jeden z nich to cesarz Zygmunt Luksemburski, drugi to papież Marcin V. Jego wybór na konklawe – w 1417 r. właśnie w Konstancji – zakończyło rozłam w kościele i czasy, gdy próbowało nim rządzić nawet trzech papieży jednocześnie. Figurę tę, inspirowaną satyrą Balzaka na moralność i korupcję władzy, stworzył pochodzący znad Jeziora Bodeńskiego rzeźbiarz Peter Lenk, wywołując przy okazji inauguracji w 1993 r. wielki skandal. 32 lata później Imperia jest ulubionym przez mieszkańców symbolem miasta. „Zacytowany” przez artystę sobór odbył się w latach 1414–1418 w budynku znajdującym się tuż za plecami posągu. Jego biało-czarna zwalista bryła przykryta jest potężną czapą spadzistego dachu ozdobionego maleńkimi okienkami i wieżyczkami na rogach. To liczący sobie 600 lat największy budynek dawnej Konstancji. Dziś w sali, w której kardynałowie debatowali nad wyborem papieża, mieści się restauracja Konzil specjalizująca się w daniach z jeziornych ryb. Budowla przetrwała, podobnie jak i najstarsza część miasta, dzięki fortelowi mieszkańców, którzy sprytnie wykorzystali bliskość granicy ze Szwajcarią. Konstancja uniknęła amerykańskiego bombardowania podczas II wojny światowej, zostawiając włączone światła po godzinie policyjnej, podobnie jak jej szwajcarski – a zatem neutralny – sąsiad Kreuzlingen (dziś oba te miasta zlały się w jedną aglomerację). Rybacy A wracając do ryb. 10 lat temu na Jeziorze Bodeńskim łowiło je 100 rybaków. Dziś, choć ryb nie brakuje, zostało ich ok. 40. Z jednym z nich, Paulem Katterloherem, spotykam się na kilka chwil przed świtem. Płyniemy sprawdzić sieci niewielką zieloną łódką z białą nadbudówką po spokojnej, niezmąconej ani jedną falą tafli jeziora. – Wiatr jak z zegarkiem w ręku nadejdzie około ósmej, znad ośnieżonych nawet latem szczytów Alp na szwajcarskim brzegu – tłumaczy Paul. – Niekiedy potrafi wzburzyć całkiem spore fale, zimą nawet do 2 m! To jeden z powodów, dla których Paul jest na jeziorze tak wcześnie. Drugi to ciemność. – Rybacy ją lubią, podobnie jak kryminaliści. Dzięki niej ryby nie są w stanie dostrzec sieci, więc łatwiej je przechytrzyć – śmieje się. Z tego samego powodu, jak tłumaczy, najlepszy połów zdarza się, gdy woda jest „zachmurzona”, czyli po deszczu i w bezksiężycowe noce. Wtedy Paul potrafi wyciągnąć z sieci nawet i 80 kg okoni, karpi, linów, płoci czy węgorzy. Zdarzają się też szczupaki. Oraz niespodzianki. Największy sum, jakiego złowił, ważył 72 kilo! Jednak najbardziej lubi łowić karpie, bo są tłuste i idealne do wędzenia, oraz wyjątkowo smaczne leszcze. Choć z tymi ostatnimi jest masa roboty, bo przed zjedzeniem z każdego trzeba wyciągnąć dokładnie 128 ości. Przy łódce rybackiej Paula kursujące po Jeziorze Bodeńskim promy wydają się wielkie niczym zeppeliny. Ruszają spod muzeum sterowców w Friedrichshafen. W drodze ku Konstancji zawijają jeszcze do niedalekiego Meersburga, gdzie pasażerowie schodzą po trapie pod łososiową barokową fasadą „nowego zamku”, dawnej siedziby biskupów Konstancji. Z kolei stary VII-wieczny zamek, uchodzący za najstarszy w Niemczech, malowniczo wieńczy górujące nad miejscowością wzgórze. U jego stóp wiją się urokliwe uliczki otoczone domami o geometrycznych, szachulcowych fasadach. Lindau i Bawarska Riwiera – elegancja, wille i letni luz nad jeziorem Czas wybrać się na południowo-wschodni kraniec jeziora, ku Bregencji położonej na niewielkim austriackim kawałeczku jego wybrzeża. Chwilę wcześniej, tuż przed granicą, kryje się Lindau, którego najstarsza, niezwykle urokliwa część leży na wyspie połączonej z lądem cienką groblą. Po fasadach budynków od razu widać, że mieszkańcy byli osobami raczej zamożnymi. Lindau rozkwitło dzięki doskonałej pozycji na transalpejskim szlaku kupieckim: wymieniano tu sprowadzane z Włoch cytrusy, przyprawy i tekstylia na sól, zboże czy ryby, a historię tego handlu opowiada kolorowy fresk na fasadzie XV-wiecznego ratusza. Wieńczy ją metalowe drzewo – zapewne lipa, gdyż to ona kryje się pod nazwą miasta. Po pożarze z końca XVIII w., który strawił część (na szczęście nie całość) średniowiecznej starówki, odbudowano ją w pysznym barokowym stylu. Z kolei wiek później na wybrzeżu wokół miasta zaczęły wyrastać reprezentacyjne wille otoczone wspaniałymi ogrodami. Modę na „Bawarską Riwierę” zapoczątkował w 1848 r. książę Luitpold, wznosząc tu letnią rezydencję. Miejscowa klasa średnia i bogate rody szlacheckie szybko poszły w jego ślady. Do dziś zachowało się ok. 30 domostw. Chociażby Villa Leuchtenberg, która jako pierwsza nie tylko w regionie, ale i w całych południowych Niemczech miała elektryczność, czy Villa Toscana wzniesiona przez Wielkiego Księcia Toskanii Ferdynanda IV. Otaczający ją schodzący do jeziora park można zwiedzać, a sama willa jest najbardziej pożądanym miejscem na śluby w okolicy. Z kolei Villę Wacker można podziwiać tylko od strony wody. Poznamy ją po zamkowej, ozdobionej wieżą bryle z norymberskiego czerwonego piaskowca. Do jej wnętrz w stylu secesyjnym mają wstęp tylko szczęśliwcy zaprzyjaźnieni z właścicielami, rodziną Boss. Za to wszyscy mogą pospacerować po należących teraz do miasta wspaniałych ogrodach otaczających willę Lindenhof wzniesioną przez kupca z Lindau. Dziś to jeden z pyszniejszych parków nad Jeziorem Bodeńskim. Poza samą willą czy fikuśnym domkiem szwajcarskim znajdziemy tu całkiem już współczesny, latem tętniący życiem klub plażowy Lindi. Można tu wypożyczyć supa czy kajak albo po prostu rozłożyć się na leżaku i zagapić na Bregencję na austriackim brzegu i zachwycające ośnieżone góry po szwajcarskiej stronie jeziora. Jezioro Bodeńskie – informacje praktyczne Dojazd Do Friedrichshafen dostaniemy się samochodem z Warszawy w 12 godz. albo pociągiem w 4 godz. – z lotniska w Monachium. Tam dolecimy z Warszawy LOT-em za mniej więcej 1 tys. zł. Do Konstancji z kolei najłatwiej dolecieć przez Zurych. Potem już tylko 1,5 godz. pociągiem z lotniska. Nocleg Graf Zeppelin, wygodny hotel w Konstancji schowany za bogato zdobioną freskami fasadą. Pokój 2-os. ze śniadaniem: od 550 zł. Obsthof Steffelin. Gartenweg 1, Markdorf, nocleg na farmie wśród sadów ciągnących się szpalerami koło Ittendorf i z widokiem na Jezioro Bodeńskie to pomysł na ucieczkę od zgiełku. Pokój: od 65 euro. Kemping: od 20 euro. Jedzenie Konzil – w liczącym 600 lat największym budynku dawnej Konstancji odbył się w latach 1414–1418 sobór Kościoła katolickiego. W sali, gdzie debatowano nad wyborem papieża, można dziś zjeść obiad z widokiem na port i posąg Imperii. Dania – głównie z ryb oraz sezonowe, np. z kurkami w roli głównej. Senft to rodzinna destylarnia tuż nad brzegiem jeziora. Można tu obejrzeć błyszczące miedziane alembiki i spróbować destylowanych w nich sznapsów z jabłek, gruszek czy moreli. Warto też spróbować autorskiego dżinu smakującego mieszanką 21 ziół. Atrakcje Od połowy sierpnia do końca października otwiera swoje podwoje Ogród Dalii w Lindau, w którym rośnie 7 tys. tych roślin w aż 800 odmianach. Od słynnej australijskiej emory paul w głębokim odcieniu różu, do czerwonej sombrero z żółciutkimi brzegami. Kwiaty dalii w zależności od pory dnia i światła zmieniają nieco kolory. Ich fani będą tu zachwyceni. Wstęp: 8 euro. Źródło: Archiwum NG
Zagadka dwunastu bobrów. Niezwykłe odkrycie archeologów nad Soławą
Siedem tysięcy lat temu nad Soławą doszło do niezwykłego wydarzenia. Grupa rolników złożyła w ziemi szczątki 12 bobrów. Dziś to znalezisko pomaga nam zrozumieć, jak wyglądała prehistoryczna moda i jak wielkie znaczenie dla pradziejowych społeczności miały gęste, nieprzemakalne futra dzikich zwierząt.
Współczesne inwestycje infrastrukturalne często stają się okazją do poznania odległej przeszłości człowieka. Tak było w przypadku budowy linii wysokiego napięcia SuedOstLink, która w Saksonii-Anhalt w Niemczech przebiega przez niezwykle żyzne tereny, zasiedlane przez ludzi od tysiącleci. Właśnie podczas ratowniczych badań w powiecie Salzland, na stanowisku położonym powyżej rzeki Soławy (Saale), natrafiono na ślady, które rzucają nowe światło na wczesne społeczności rolnicze. O tych badaniach poinformował właśnie Urząd Kraju Związkowego Saksonia‑Anhalt ds. Ochrony Zabytków i Archeologii. Depozyt w postaci bobrów W okolicach miejscowości Alsleben archeolodzy badali teren, który był zasiedlany nie tylko w neolicie, ale także w epokach brązu i żelaza. Wśród licznych jam zasobowych, dołów posłupowych i grobów, jeden obiekt szczególnie przykuł uwagę badaczy. Był to pozornie niepozorny dół o średnicy około 80 centymetrów, który został wypełniony kośćmi zwierzęcymi aż po brzegi. Nie było wątpliwości z identyfikacją gatunkową: pomarańczowo-brązowe zęby należały do bobrów. Ze względu na złożoność znaleziska, zdecydowano się na wydobycie go w całości w bloku ziemnym, aby przeprowadzić szczegółowe analizy w kontrolowanych warunkach laboratoryjnych. Do znaleziska doszło w 2024 roku, ale naukowcy potrzebowali dwóch lat na wykonanie pełnych analiz, którymi właśnie się podzielili. Niekompletne szkielety Analizy laboratoryjne potwierdziły unikalny charakter depozytu. Pakiet kości składał się wyłącznie ze szczątków bobrów, które zachowały się w doskonałym stanie. Badacze zidentyfikowali czaszki należące do co najmniej dwunastu osobników. Co istotne, w jamie znajdowały się zwierzęta w różnym wieku – od młodych osobników w pierwszym roku życia, po stare osobniki liczące ponad osiem lat. Brak anatomicznego porządku kości oraz fakt, że niektóre elementy szkieletu były nieobecne, sugerują, że w momencie składania do dołu zwierzęta były już w stanie rozkładu, a archeolodzy mają do czynienia z wtórnym pochówkiem samych szkieletów. Kiedy i kto zakopał zwierzęta? Kluczowym elementem badania było ustalenie czasu, w którym doszło do zakopania szczątków bobrów. W górnej warstwie wypełniska znaleziono krzemienny artefakt, który już na etapie wykopalisk sugerował wczesne datowanie. Badania radiowęglowe (C14) potwierdziły te przypuszczenia, wskazując na lata pomiędzy 4935 a 4787 p.n.e. Oznacza to, że znalezisko należy do kręgu kultury ceramiki kłutej nazwanej tak od charakterystycznego sposobu zdobienia naczyń. Jest to okres, w którym rolnictwo było już dobrze ugruntowane, ale – jak pokazuje przykład z Alsleben – dzika przyroda wciąż odgrywała ogromną rolę w życiu ludzi. Wyjaśnienie zagadkowego depozytu Naukowcy zrekonstruowali prawdopodobny przebieg wydarzeń sprzed siedmiu tysięcy lat. Koncentracja szczątków w jednym obiekcie wskazuje na jednorazowe, zorganizowane wydarzenie. Bobry były prawdopodobnie chwytane w pobliżu rzeki Soławy, która stanowiła ich naturalne siedlisko. Zwierzęta zabijano i skórowano, pozyskując cenne futra, a ich tusze składowano tymczasowo w innym miejscu. Dopiero gdy tkanki miękkie uległy rozkładowi, pozostałe kości zebrano i złożono w przygotowanej jamie. Znalezione przy nich narzędzie krzemienne mogło służyć właśnie do precyzyjnej obróbki tusz tych zwierząt. Więcej niż tylko kości. Wgląd w neolityczną modę Znalezisko z Alsleben ma ogromne znaczenie dla zrozumienia neolitycznej kultury materialnej. Dowodzi ono istnienia wyspecjalizowanych strategii łowieckich, skupionych na konkretnym gatunku zwierzęcia. Bóbr był cenny nie tylko ze względu na mięso, ale przede wszystkim ze względu na gęste, nieprzemakalne futro. Dzięki temu odkryciu możemy sobie wyobrazić ubiór ówczesnych ludzi. Był znacznie bardziej skomplikowany i wyrafinowany, niż dotychczas sądzono. Futro bobrów można porównać do dzisiejszych oddychających materiałów stosowanych w górskiej odzieży. Źródło: Landesamt für Denkmalpflege und Archäologie (LDA) Sachsen-Anhalt Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Fryderyk August I to zapomniany „król” Polski. Został władcą dzięki Konstytucji 3 Maja
Fryderyk August nie jest dziś zaliczany w poczet władców Polski. Zniknął z kart historii i z pamięci Polaków, choć sami chcieli go na króla. Stało się tak, bo był „tylko” porządnym administratorem, a naród czekał na bohatera.
W tym artykule: Kim był Fryderyk August? Skutki Konstytucji 3 Maja Niewielkie znaczenie władcy Sytuacja Księstwa Warszawskiego Oszczędny król Działania propagandowe Ucieczka z kraju czy ruch strategiczny? Władca traci poparcie Negocjacje i sojusze Fryderyk August zrzeka się tytułu Rządy wymazane z kart historii Ostatnim królem Polski wcale nie był Stanisław August Poniatowski. I to nie tylko dlatego, że władcami Królestwa Polskiego zostali po kongresie wiedeńskim rosyjscy carowie. Przecież między Stanisławem Augustem a carami ktoś zasiadał na tronie Księstwa Warszawskiego! Nie Napoleon i nie książę Józef Poniatowski. Tym władcą był dziś zapomniany Fryderyk August, król Saksonii z dynastii Wettynów, wnuk Augusta III. Czy słusznie został przez Polaków wyrzucony z pocztu władców? Kim był Fryderyk August? „Formalnie nie był królem Polski, tylko władcą Księstwa Warszawskiego. Ale to było państwo polskie z polskimi: konstytucją, armią, urzędami itd., nawet jeśli moderowanymi na francuskie. Co więcej, sam monarcha dokonał wielkiego wysiłku, bo (z poczucia obowiązku i przyzwoitości wobec poddanych) nauczył się języka polskiego. Inna rzecz, że krępował się go używać” – opowiadał dr Andrzej Nieuważny, specjalista od epoki napoleońskiej. „Powody oczywistego zapomnienia są co najmniej dwa – stwierdza z kolei prof. Andrzej Chwalba z Uniwersytetu Jagiellońskiego. – Po pierwsze, trudno pamiętać o kimś, kto o nas zapomniał. Był trzykrotnie w Księstwie Warszawskim. Niczym się nie zapisał poza tym, że z radością oddał władzę polskim nowym elitom. Powód drugi: był monarchą kraju niesuwerennego, zależnego od Paryża. Częścią francuskiej Europy i stale niespełnioną nadzieją na więcej”. Jeszcze inne argumenty wysuwa pasjonat Tomasz Maciej Klauza, organizator Muzeum Wojen Napoleońskich w Witaszycach: „Myślę, że zapomnienie Fryderyka Augusta jako władcy Polski wynika z kilku powodów. Najważniejszy to ten, że był Sasem, czyli Niemcem. To w propagandzie porozbiorowej, a szczególnie w PRL grało najważniejszą rolę. Dodatkowy argument stanowiła próba usprawiedliwienia upadku I Rzeczypospolitej zrzucaniem częściowej winy na czasy saskie”. Klauza podkreśla też, że „w szkole nie podaje się podstaw wiedzy, dlaczego Sas był księciem warszawskim. A przecież jest to konsekwencja naszej dumy narodowej – Konstytucji 3 maja. Znoszono w niej wolną elekcję i powoływano Wettynów na tron”. Skutki Konstytucji 3 Maja „Dynastia przyszłych królów polskich zacznie się na osobie Fryderyka Augusta, dzisiejszego elektora saskiego, którego sukcesorom de lumbis [naturalnie poczętym – przyp. red.] z płci męskiej tron polski przeznaczamy” – głosił punkt VII wspomnianej Konstytucji 3 maja. Czyli Fryderyk August szykowany był na następcę Stanisława Augusta Poniatowskiego jeszcze „za życia” Rzeczypospolitej szlacheckiej. Mało tego. To Sasowi już w 1771 r. konfederaci barscy proponowali objęcie władzy w miejsce „króla Stasia”. Jednak Fryderyk August takiej woli nie wykazał. Podobnie 20 lat później, po przyjęciu przez Sejm Konstytucji 3 maja, gdy pojawiła się bardziej realna szansa na polski tron. Jak pisze prof. Henryk Kocój w pracy o Sasie, jego decyzja była wtedy negatywna z kilku powodów: militarnej słabości Saksonii i Polski, nacisku Rosji, braku rozeznania w planach Prus i Austrii, oporu saskiej opinii publicznej, krytycznego stosunku samego władcy do niektórych postanowień konstytucji. Sytuacja zmieniła się, gdy w 1807 r. Napoleon powołał Księstwo Warszawskie. Jego konstytucja głosiła: „Korona książęca warszawska jest dziedziczną w osobie króla saskiego, jego potomków, dziedziców i następców, podług porządku następstwa ustanowionego w domu saskim”. Zdaniem dr. Nieuważnego Bonaparte świadomie nawiązywał do dawnej unii polsko-saskiej i politycznego testamentu Rzeczypospolitej szlacheckiej, jaką stanowiła Konstytucja 3 maja. I choć Sas był „tylko” księciem warszawskim, to miejscowe elity uważały księstwo za wstęp do odbudowy państwa polskiego. Więc Fryderyka Augusta uznawały de facto za polskiego króla. Był też tak nazywany w pamiętnikach z epoki, np. u Kajetana Koźmiana. Niewielkie znaczenie władcy To wszystko dowodziłoby, że pod względem prawnym i moralnym saski monarcha jak najbardziej zasługiwałby na umieszczenie w poczcie polskich władców. Pamiętamy przecież w nim o czeskich Przemyślidach czy książętach piastowskich, wśród których nie brakowało nieudaczników, a nawet postaci wręcz groteskowych. Problem w tym, że Fryderyk August mentalnie nie pasował do zadania, jakie stawiali przed nim Polacy. Według biografa Juliusza Willaume był to „pracownik wytrwały, lecz powolny, z trudem zdobywający się na decyzję, w życiu kierował się fatalizmem przypominając pod tym względem swego brata ciotecznego Ludwika XVI”. „Fryderyk August został wyznaczony przez Napoleona na władcę Księstwa Warszawskiego, jednak jego wpływ na zachodzące nad Wisłą wydarzenia był niemal symboliczny” – podkreśla Rafał Małowiecki, autor cenionych książek o epoce napoleońskiej. Istotnie, władca był w swoim księstwie raptem trzy czy cztery razy. Niezbyt przypadł poddanym do gustu. „Względna obojętność Polaków wynikała z dwóch rzeczy. Po pierwsze. doświadczenia saskie sprzed 1764 r. nie były już po rozbiorach dobrze wspominane. Druga rzecz: to był człowiek zamknięty w etykiecie, który chciał panować »po staremu«, nawet jeśli otwierał się na nowe czasy” – podkreślał dr Nieuważny. Jego zdaniem Fryderyk August był rozsądny, ale brakowało mu charyzmy. Sytuacja Księstwa Warszawskiego Władca ten dobrze rozumiał, że Saksonia musi dopasować się do systemu napoleońskiego, inaczej zginie lub osłabnie. Dlatego, choć najpierw był sprzymierzeńcem Prus, po klęsce pod Jeną w 1806 r. przeszedł pod skrzydła Napoleona. Dzięki niemu elektor saski mógł się koronować na króla, dostał też Księstwo Warszawskie. W efekcie, choć w praktyce zależny od Francji, Fryderyk August stał się na europejskiej arenie władcą o niepoślednim znaczeniu. Jak szacował dr Nieuważny, Saksonia liczyła wtedy ponad 2 mln mieszkańców, zaś Księstwo Warszawskie (po zdobyczach w 1809 r.) 4,3 mln, co w sumie stanowiło potencjał zbliżony do jednej czwartej Francji. Księstwo Warszawskie, choć demograficznie i militarnie mocniejsze od Saksonii, miało jednak kłopoty gospodarcze (efekty blokady kontynentalnej, zmiany celne, sumy bajońskie do spłacenia Francji). Właśnie na tym aspekcie skupiał się praktyczny Fryderyk August. I to w czasach, gdy Stanisław Staszic wołał o „króla-bohatyra”, Sas zajmował się palącymi kwestiami administracyjnymi, finansowymi etc. A kiedy Polacy sarkali „Księstwo warszawskie, a pieniądz pruski / Wojsko polskie, król saski, a kodeks francuski”, on w Warszawie wypędzał benonitów z powodu antyfrancuskiego zajścia w ich kościele i z wiernopoddańczym zapałem zmieniał nazwę ul. Miodowej na Napoleona. Oszczędny król Kochany przez Sasów, przez Polaków traktowany był coraz chłodniej. „Na Uniwersytecie Jagiellońskim zapamiętano go, gdy podczas uczonego wykładu natychmiast zasnął. Czyli jest w obszarze co najwyżej, i to lokalnej, anegdoty” – komentuje prof. Andrzej Chwalba. Sarkano też z powodu rzekomego skąpstwa władcy. Jednak publicysta i polityk Kajetan Koźmian wspominał to inaczej: „Jechał, jak widziałem, w lecie w otwartym pojeździe, w płaszczyku płóciennym na mundurze kadeckim, w kapeluszu, którym z uśmiechem kłaniał się biegnącemu i wołającemu »vivat!« pospólstwu. Byli tacy, co taki wjazd króla znajdowali zbyt skromnym i przypisywali go wygórowanej oszczędności. Wystawa Polakom zawsze się podoba i ujmuje. Odpowiadali im rozsądniejsi: dziękujcie Bogu, że macie takiego króla, który dla siebie żałuje wydatków, dlatego siedem milionów należącej mu ze skarbu pensji nie dotyka się i zostawia ją na potrzeby kraju; nie otacza go służba ugalonowana i bogata”. Działania propagandowe Sas nie zapominał też o prostych symbolach i działaniach propagandowych. Nową monetę Księstwa Warszawskiego zdobiło oczywiście polsko-saskie godło i wizerunek monarchy. Fryderyk August, wzorem swego dziada Augusta III, zarządził też naprawę kolumny Zygmunta. Odpowiedni dokument stanowił: „Za panowania Fryderyka Augusta Króla Saskiego Książęcia Warszawskiego, Rząd tegoż Xięstwa dostrzegłszy, iż Statua Króla Zygmunta III przez ruszenie się Postumentu z miejsca swego pochyliła się, rozkazał uczynić tego reperacją, iakoż po zdjęciu Statuy i dorobieniu Postumentu z nowego marmuru oraz wyreparowaniu Gzemsu Kolumny Piedestału i Gradusów Statua ta w swojem mieyscu na powrót obsadzona została w roku 1810 dnia 24 listopada”. Co z tego, skoro ewidentnie nie był „królem-bohatyrem”. Niechętni mu Polacy rozdmuchali to podczas wojny Księstwa z Austrią w 1809 r. W polskich szkołach, nawet jeśli wspomina się o Fryderyku Auguście, to w kontekście tego, że uciekł wtedy z kraju. Natomiast książę Józef dzielnie stawiał czoło Austriakom pod Raszynem. Prawda nie jest jednak taka prosta. Ucieczka z kraju czy ruch strategiczny? Po pierwsze, także rodzinna Saksonia władcy została zaatakowana. Po drugie, Fryderyk August wydał odpowiednią odezwę do Polaków. Pisał m.in.: „Bierzcie się tedy do broni zemścić się napaści [na] Waszego Wskrzesiciela, Króla was kochającego i waszych swobód”. Po trzecie, 59-letni wówczas władca chyba trafnie ocenił swoje predyspozycje. „Nikt nie oczekiwał od starego króla saskiego, że będzie stał na czele armii. Uciekł przed Austriakami do Frankfurtu nad Menem, ale z Drezna, nie z Warszawy. Stamtąd zagrzewał do oporu tak saskich, jak polskich poddanych. Wycofał się na zaplecze, to normalna rzecz. Władysław Jagiełło też dowodził z górki, a nie z pierwszego szeregu. Nie jest rolą starego króla udawanie podporucznika. To był człowiek ze sprawami wojennymi niezwiązany i nie miał w tym kierunku ambicji” – argumentował dr Nieuważny. Podkreślał, że gdyby Sas dostał się do niewoli, stałby się elementem politycznego szantażu, więc w gruncie rzeczy zrobił mądrze! Nie da się jednak ukryć, że polscy żołnierze nie mieli o swym monarsze najwyższego zdania. „Z pewnością nie był osobą, za którą gotowi byli przelewać krew. W pamiętnikach z epoki bardzo rzadko możemy znaleźć jakiekolwiek wzmianki o Fryderyku Auguście. Nasi rodacy za naczelnych wodzów zawsze uważali Napoleona i księcia Józefa Poniatowskiego – podkreśla Rafał Małowiecki, autor książek o kampaniach napoleońskich. – Król saski może był dla nich kimś więcej niż nieistotną marionetką, ale z pewnością jego osoba nie była postrzegana jako łącznik pomiędzy Księstwem Warszawskim a Rzecząpospolitą Obojga Narodów”. Władca traci poparcie Na korzyść Fryderyka Augusta działa jednak fakt, że w obliczu wojny Napoleona z Rosją zgłosił akces do Konfederacji Generalnej Królestwa Polskiego. I to wbrew pełnemu rezerwy stanowisku Bonapartego. Zawiązano konfederację pod koniec czerwca 1812 r. na sesji Sejmu Księstwa Warszawskiego, w celu restauracji Królestwa Polskiego (mającego objąć kolejne ziemie odzyskiwane podczas wojny z Rosją) oraz odnowienia związków z wyzwalaną Litwą. Jednak mimo poparcia konfederacji Fryderyk August przestał już być dla Polaków idealnym kandydatem na „prawdziwego” króla. Także Napoleon uważał, że „król saski jest człowiekiem zacnym, ale to starzec bez energii”, więc chętnie dałby Królestwu Polskiemu „innego zupełnie króla”. W tej atmosferze i sam władca, lękając się o przyszłość tronu w Warszawie i zazdrosny o swą władzę, sprzeciwiał się ambitnym inicjatywom Konfederacji Generalnej. Negocjacje i sojusze O ciekawym wątku w sprawie następstwa tronu w Warszawie wspomina „Encyklopedyja powszechna” Orgelbranda z 1862 r.: „Mówią, że księżniczka [Maria Augusta Nepomucena, córka Fryderyka Augusta – przyp. red.], która zawsze z ojcem i z matką zwiedzała Warszawę, kochała się w księciu Józefie Poniatowskim i że najdroższem było jej życzeniem wyjść za księcia. Podobno nie byli od tego i rodzice. Z tą myślą wiązała się myśl druga. Król Saksonię oddałby braciom i potomstwu ich z męskiej linii podług praw kardynalnych Saksonii. Księstwo Warszawskie miał oddać córce, jako wybranej infantce polskiej. Księżniczka męża swego wyniosłaby na tron; taki los uśmiechał się księciu Józefowi i przez niego dynastia Poniatowskich, o której marzył czasami król Stanisław August, może by się utrzymała na tronie”. Jednak nie było na to szansy. Wielka Armia Napoleona poniosła klęskę, a Fryderyk August – by utrzymać się u władzy i ograniczyć straty Saksonii – zaczął lawirować i negocjować. Czyli robić coś, czego Polacy (przyzwyczajeni do honorowej śmierci u boku sojusznika, niczym książę Józef w falach Elstery) szczerze nienawidzą! Fryderyk August nie zdradził wprawdzie Napoleona, ale jako praktyk otwarty był na różne opcje. Przez moment Saksonia zaczęła skłaniać się ku Austrii. Ostatecznie jednak opowiedziała się po stronie koalicji napoleońskiej. I zaczynała w niej podczas feralnej „bitwy narodów” pod Lipskiem w październiku 1813 r. Niestety, sascy żołnierze, mając strzelać do Prusaków i Austriaków, do swych niemieckich ziomków po drugiej stronie, zmienili front. Powiadomiony, że jego wojsko przechodzi na stronę koalicji antynapoleońskiej, Fryderyk August wysłał pismo, aby „wypełniało ściśle swe obowiązki”. Dowódcy zrozumieli to dwuznacznie i kontynuowali swoją zdradziecką robotę. To przyczyniło się w pewnym stopniu do porażki Napoleona. Fryderyk August zrzeka się tytułu Po ostatecznej klęsce Francji Fryderyk August stał się jedynie pionkiem w rękach zwycięskich mocarstw. Trzymany pod kluczem docenił wtedy, ile znaczył dla Polaków. „W starości mojej wielką odebrałem naukę. Szkoda, że już za późno z niej skorzystać. Przez lat blisko 50 pracowałem nad szczęściem Sasów, wydobyłem ich z długów, kraj zakwitnął. Jakąż odbieram wdzięczność? Opuściło mnie wojsko i cywile. W Ks. Warszawskim nie pozwolił mi czas, bardziej jeszcze wojny, nic dla Polaków uczynić, przecież wierni i wdzięczni, jak gdybym ich dobrodziejstwami okrył” – stwierdził. Jego refleksja sama w sobie zasługuje na pamięć potomnych. Ponoć car Aleksander groził mu, że jeśli nie zechce abdykować, to zostanie sprowadzony do Rosji. I tam umrze jak pewien inny król (czyżby miał na myśli Stanisława Augusta Poniatowskiego?). Ważyły się też losy samej Saksonii, po której ziemie wyciągali ręce Prusacy. W efekcie w 1815 r. Fryderyk August zrzekł się tytułu księcia warszawskiego. Po kongresie wiedeńskim na tronie w Warszawie mieli zasiadać Romanowowie – carowie. Prof. Andrzej Chwalba uważa, że Sas zasługuje na zapomnienie. „Nie pamiętamy i nie chcemy też pamiętać o królach polskich z dynastii Romanowów” – argumentuje. Biograf pechowego władcy Juliusz Willaume przywoływał jednak oceny, że „Fryderyk August wbrew wszelkim oczekiwaniom wywiązał się poprawnie z roli monarchy konstytucyjnego”. Oraz że „łagodny, pracowity, rozsądny, byłby jednym z najlepszych monarchów, gdyby nie okoliczności!”. Historyk ten podkreślał, że mimo wszystko razem z czasami Księstwa Warszawskiego Sas pomógł wyrwać narodowego ducha Polaków z odrętwienia, co w przyszłości zaowocowało odzyskaniem niepodległości. Co więcej, Fryderyk August o Polsce nie zapomniał. W 1824 r., trzy lata przed swoją śmiercią, władca Saksonii odmówił wydania Rosjanom niewygodnego dla nich gen. Karola Kniaziewicza, jednego z przywódców polskiej emigracji. Rządy wymazane z kart historii Dziś próżno jednak szukać w naszym kraju choć drobnego śladu po monarsze, który przez osiem lat łączył swe losy z Polakami. Brak go np. w Muzeum Wojen Napoleońskich. Jego szef Tomasz Maciej Klauza tłumaczy: „Nie ma ekspozycji ukazującej postać Fryderyka Augusta, ale przy oprowadzaniu wycieczek zawsze podkreślamy, że tworzenie księstwa odbywało się z poszanowaniem polskiej tradycji i z odwołaniem się do czasów I Rzeczypospolitej, czego konsekwencją była jego nominacja”. Dziś, gdy często powtarza się „warto być przyzwoitym”, jakoś razi fakt, że Sas – może pechowiec, nieudacznik i biurokrata pozbawiony energii, ale na pewno człowiek przyzwoity – nie może doczekać się obiektywnej oceny. W Ślesinie pod Koninem stoi łuk triumfalny wzniesiony prawdopodobnie na cześć Fryderyka Augusta. Ale ponieważ książę warszawski nie jest postacią zbyt popularną, łuk nazywa się „bezpiecznie” Bramą Napoleona. Nasz ekspert Adam Węgłowski Adam Węgłowski – dziennikarz i pisarz. Były redaktor naczelny magazynu „Focus Historia”, autor artykułów m.in. do „Przekroju”, „Ciekawostek historycznych”. Wydał serię kryminałów retro o detektywie Kamilu Kordzie, a także książki popularyzujące historię, w tym „Bardzo polską historię wszystkiego” oraz „Wieki bezwstydu”. Napisał też powieść „Czas mocy” oraz audioserial grozy „Pastor” – rozgrywający się na przełomie wieków XVII i XVIII w Prusach. W swoich rodzinnych stronach, na Mazurach, autor umiejscowił także powieści „Pruski lód ” oraz „Upierz”.
Humbak Timmy płynie na Atlantyk w stalowym basenie. Eksperci: „to okrucieństwo”
Akcja ratunkowa humbaka Timmy’ego, który kilka tygodni walczył o przetrwanie w wodach Zatoki Meklemburskiej, weszła w nową fazę. Po wielu nieudanych próbach wyprowadzenia zwierzęcia na otwarte morze, zdecydowano się na bezprecedensowy transport barką.
Kontrowersyjna próba ratowania humbaka w Niemczech weszła w nowy etap. Zwierzę zostało naprowadzone na wypełnioną wodą i piaskiem barkę. Trwa jego transport, a celem są odległe o kilkaset kilometrów wody Morza Północnego. Według ekspertów szanse humbaka na przeżycie są bardzo małe. „Ratunek” może skończyć się nawet jego utonięciem. Timmy płynie w barce na Morze Północne Akcja ratunkowa, podjęta z inicjatywy niemieckiego potentata i założyciela firmy MediaMarkt, trwa od wielu dni i wygląda na to, że wreszcie się zakończy. Po kilku dniach przygotowań i pogłębianiu rynny w dnie morskim, we wtorek (28 kwietnia) udało się umieścić Timmy’ego wewnątrz specjalnej barki. Zwierzę zostało naprowadzone do zanurzalnego stalowego basenu i w nim spędzi transport. Barka jest ciągnięta przez statek „Fortuna B”, jej celem jest Morze Północne – trasa liczy ponad 400 kilometrów. Porusza się z bardzo małą prędkością (ok. 5–7 węzłów), aby nie narażać skrajnie wycieńczonego wieloryba na dodatkowe przeciążenia. Podczas załadunku wieloryb zachowywał się spokojnie. Według najnowszych informacji, przedstawionych w środę, 29 kwietnia około południa, Timmy został na barce osłonięty przed słońcem, czuje się dobrze, a we wtorek wieczorem wydawał dźwięki. Minister środowiska Meklemburgii-Pomorza Przedniego Till Backhaus oficjalnie zamknął akcję ratunkową na terenie tego kraju związkowego i przekazał odpowiedzialność za zwierzę władzom Szlezwika-Holsztynu. Dokładnej lokalizacji wypuszczenia humbaka na głębokie wody nie podano. Zapowiedział też inicjatywę utworzenia specjalnej komisji do spraw ratowania waleni, bo przewiduje, iż w związku ze zmianami klimatycznymi takie historie będą zdarzać się częściej. Eksperci podtrzymują krytyczne opinie Burkard Baschek, dyrektor Muzeum Morskiego w Stralsund, krytykuje akcję w rozmowie z tygodnikiem „Die Zeit”. Twierdzi, że próba ratunku jest „beznadziejna” i stanowi „czyste okrucieństwo wobec zwierząt”. Według niego Timmy jest bardzo chory (podejrzenie infekcji i uszkodzenia organów przez długie leżenie na mieliźnie), a stres związany z transportem tylko przedłuża jego cierpienie. Eksperci z Międzynarodowej Komisji Wielorybnictwa (IWC) ponownie ostrzegli przed transportem Timmy’ego na Morze Północne. „Zwierzę wydaje się być poważnie uszkodzone i jest mało prawdopodobne, aby przetrwało na głębszych wodach. W naszej ocenie środki te, choć wynikają z dobrych intencji, oznaczają znaczne dodatkowe obciążenie dla zwierzęcia, które jest już poważnie chore, i ostatecznie przyniosą niewielkie korzyści” – stwierdziła komisja, według doniesień portalu ZDF. Głos ekspertów jest niezmienny, od samego początku akcji ratunkowej. Czy poznamy dalsze losy Timmy’ego? Choć transportujący Timmy’ego statek można śledzić na żywo, chociażby na strone Vessel Finder, to dostęp do informacji o aktualnym stanie zwierzęcia staje się trudniejszy. Nie jest już pod okiem wielu kamer, jak było to w zatoce przy wyspie Poel. Pytanie, czy opinia publiczna będzie teraz rzetelnie informowana o stanie wieloryba, pozostaje otwarte. Według informacji z 29 kwietnia, wieloryb wciąż nie został wyposażony w nadajnik GPS. Źródła: ZDF, NDR, Die Zeit, Vessel Finder Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
„Najbardziej polskie miasto w Niemczech”. Odwiedziłem rozrywkowe Oberhausen
Lubię szukać polskich śladów za granicą, ale nie spodziewałem się trafić na nie w samym sercu niemieckiego Zagłębia Ruhry. To właśnie tutaj, w cieniu dawnych kopalń i hut, kryje się miejsce, które nieformalnie zyskało miano jednego z „najbardziej polskich miast w Niemczech”. Jak to możliwe, że niemal co trzeci mieszkaniec tej przemysłowej metropolii nosi polsko brzmiące nazwisko? Zaintrygowany historią „Ruhrpolen” – imigrantów, którzy na przełomie wieków na stałe wpisali się w ten region, odkryłem Oberhausen, które dziś wydaje się być wzorem nie tylko przyjaznej asymilacji ludzi pochodzących z różnych kultur, ale także udanej transformacji od ciężkiego przemysłu do ważnego centrum turystyki i rozrywki.
Spis treści: Dziedzictwo „Ruhrpolen” – skąd się wzięli Polacy w Zagłębiu Ruhry? Polskie ślady w Oberhausen – Restauracja Gdańska i duch historii Nowe Centrum Miasta – serce współczesnego Oberhausen Gazomierz Oberhausen – ikona przemysłowej transformacji W samym centrum apokalipsy zombi: Sandbox VR Sea Life Oberhausen – podwodne królestwo Metronom – scena muzyczna w sercu Zagłębia Ruhry Jak zaplanować podróż do Oberhausen Oberhausen, położone w zachodniej części Niemiec, w sercu Zagłębia Ruhry, to miasto o dwóch obliczach. Z jednej strony to nowoczesne centrum handlu i rozrywki, z drugiej – miejsce o głębokich, historycznych powiązaniach z Polską. Często określane mianem jednego z „najbardziej polskich miast” w Niemczech stanowi żywy dowód na fenomen tzw. Ruhrpolen – imigrantów z Górnego Śląska i Wielkopolski, którzy na przełomie XIX i XX wieku masowo przybywali do tego regionu w poszukiwaniu pracy w kopalniach i hutach. Dziedzictwo „Ruhrpolen” – skąd się wzięli Polacy w Zagłębiu Ruhry? Kiedy zagłębiam się w historię Oberhausen, szybko dostrzegam, że obecność migrantów z ziem polskich była jednym z fundamentów rozwoju tego miasta. Masowa migracja rozpoczęła się w drugiej połowie XIX wieku, w czasie gwałtownej industrializacji Zagłębia Ruhry. Polaków przyciągały przede wszystkim kopalnie węgla i huty stali, które potrzebowały taniej i licznej siły roboczej. Większość przybyszów pochodziła z Wielkopolski, Śląska i Mazur, czyli terenów znajdujących się wówczas pod panowaniem Prus. Choć formalnie byli obywatelami Cesarstwa Niemieckiego, zachowywali własną tożsamość językową, religijną i kulturową, co sprawiło, że zaczęto ich określać mianem „Ruhrpolen”. Nie bez znaczenia był fakt, że Oberhausen było miastem tradycyjnie katolickim. Z rozmów, które prowadzę na miejscu, wynika, że skala tej migracji była ogromna – na przełomie XIX i XX wieku setki tysięcy Polaków osiedliło się w całym regionie, a w samym Oberhausen ich potomkowie stanowią dziś znaczącą część mieszkańców. Słyszę znajomo brzmiące nazwiska niemal na każdym kroku. Daniel Sobanski, lokalny przewodnik po dawnej koksowni z Dortmundzie – jednym z największych miast Niemiec – mówi mi: „Moi pradziadkowie przyjechali tu pod koniec XIX wieku”. Podobne świadectwa słyszę jeszcze kilkakrotnie od innych mieszkańców miasta – kolejne pokolenia stopniowo się asymilowały, często tracąc język przodków, ale zachowując nazwiska i fragmenty tradycji. Oberhausen w 1925 roku – w tutejszych fabrykach pracowały wówczas tysiące migrantów z Polski. fot. ullstein bild/ullstein bild via Getty ImagesZ czasem odkrywam, że Polacy tworzyli tu własne struktury społeczne i instytucje – zakładali stowarzyszenia, chóry, związki robotnicze i parafie katolickie, które pomagały im przetrwać w nowym środowisku. Kościół odgrywał szczególną rolę, bo to właśnie wokół niego koncentrowało się życie społeczne i podtrzymywanie tożsamości narodowej. Jednocześnie byli oni istotną częścią klasy robotniczej, pracując pod ziemią lub przy piecach hutniczych. Polskie ślady w Oberhausen – Restauracja Gdańska i duch historii Dziś, spacerując po Oberhausen, widać efekty tej historii na każdym kroku. Dziedzictwo „Ruhrpolen” jest nadal żywe, choć przybrało bardziej symboliczny wymiar. Miasto przeszło ogromną transformację – od ośrodka ciężkiego przemysłu do przestrzeni kultury i rozrywki – ale pamięć o robotniczych korzeniach nie zniknęła. Co więcej, zauważam, że wielu mieszkańców o polskich korzeniach aktywnie współtworzy współczesne życie miasta – prowadzą restauracje, inicjatywy kulturalne i biznesy związane z turystyką. To sprawia, że historia migracji nie jest tu tylko opowieścią o przeszłości, lecz ciągłym elementem tożsamości Oberhausen. Szukając w Oberhausen śladów polskiej tożsamości, dowiaduje się o Restauracji Gdańskiej, która w mieście ma już status miejsca kultowego. Lokal działa od lat i stanowi nieformalne centrum polskości w mieście. To tutaj odbywają się koncerty, spotkania i wydarzenia promujące polską kulturę – od muzyki, po tradycje i język. W menu znajduję klasyczne dania polskie – pierogi, żurek, bigos – przygotowywane według tradycyjnych receptur. Nowe Centrum Miasta – serce współczesnego Oberhausen Dzięki mojemu przewodnikowi trafiam do Neue Mitte, czyli nowego centrum miasta, oddalonego o kilka kilometrów od dworca głównego w Oberhausen i historycznego śródmieścia. Neue Mitte powstało na terenach dawnej huty Gutehoffnungshütte i jest dziś jednym z najbardziej znanych przykładów rewitalizacji obszarów poprzemysłowych w Niemczech. Projekt rozpoczęto w latach 90., w czasie, gdy region Ruhry zmagał się z upadkiem przemysłu ciężkiego. Zamiast pozostawić zdegradowane tereny, zdecydowano się stworzyć zupełnie nową przestrzeń miejską – i trzeba przyznać, że efekt, który widzę dziś na własne oczy, robi wrażenie. Centralnym punktem Neue Mitte jest Westfield Centro – jedno z największych centrów handlowych w Niemczech, które od momentu otwarcia w 1996 roku stało się symbolem nowego kierunku rozwoju miasta w kierunku bycia lokalnym centrum rozrywki i zakupów. Wokół gigantycznego centrum handlowego rozciąga się cały kompleks rozrywkowo-kulturalny, odwiedzany rocznie przez ponad 16 milionów osób. Wiedziony poleceniem znajomego zaglądam do środka i kieruję się od razu do Mangal Döner Oberhausen. To sieć barów należąca do piłkarza Lukasa Podolskiego, którego rodzina pochodzi z Górnego Śląska. Spacerując wzdłuż kanału Ren–Herne, zauważam, że Neue Mitte działa jak spójny ekosystem miejskiej rozrywki – z mariną, ścieżkami spacerowymi i obiektami sportowymi. Tuż po drugiej stronie rzeki powstaje ogromny park rozrywki Karls, inspirowany życiem codziennym na truskawkowej farmie. Gazomierz Oberhausen – ikona przemysłowej transformacji Spacerując pod Neue Mitte nie sposób go nie zauważyć. Wysoki na 170 metrów cylinder to Gazomierz Oberhausen – najbardziej wyrazisty symbol przemysłowej przeszłości miasta. Ten monumentalny zbiornik na gaz, oddany do użytku w 1929 roku, był niegdyś częścią infrastruktury zasilającej hutnictwo regionu. Dziś jednak jego funkcja jest zupełnie inna – to jedna z najbardziej niezwykłych przestrzeni wystawienniczych w Europie, będąca dowodem na to, jak można nadać drugie życie przemysłowym gigantom. Wchodząc do środka, od razu czuję skalę tego miejsca. Wysokość i surowość konstrukcji tworzą idealne tło dla spektakularnych, immersyjnych wystaw, które często koncentrują się na relacji człowieka z naturą i zmianami klimatycznymi. Tegoroczna ekspozycja „Mythos Wald” szczególnie mnie wciąga – to opowieść o lesie jako złożonym, żywym ekosystemie, przedstawiona za pomocą światła, dźwięku i ogromnych instalacji. Największe wrażenie robi na mnie gigantyczna cyfrowa instalacja drzewa, unosząca się w przestrzeni zbiornika. Jej skala i sposób prezentacji przywodzą mi na myśl wizualny świat filmu „Avatar” w reżyserii Jamesa Camerona. To doświadczenie bardziej przypomina podróż niż klasyczne zwiedzanie wystawy. Na koniec wjeżdżam na dach i dopiero wtedy w pełni rozumiem znaczenie tego miejsca. Panorama Zagłębia Ruhry rozciąga się we wszystkich kierunkach – widzę dawne tereny przemysłowe, nowe centra miejskie i zieleń odzyskującą przestrzeń po przemyśle. Tam lepiej jest mi zrozumieć, jak głęboką transformację przeszedł ten region – od ciężkiego przemysłu do kultury i nowoczesnej urbanistyki. W samym centrum apokalipsy zombi: Sandbox VR Dzięki mojemu przewodnikowi po Oberhausen trafiłem do Sandbox VR – miejsca, w którym na własnej skórze można się przekonać, jak działa zaawansowana wirtualna rzeczywistość. Do wyboru jest tam kilka scenariuszy rozgrywek: od dinozaurów, przez światy inspirowane serialami „Stranger Things” czy „Squid Game”, aż po walkę z hordami zombie. Dinozaury odrzuciliśmy od razu, seriale były kuszące, ale ostatecznie zdecydowaliśmy się na ratowanie świata przed umarlakami. Właściwa rozgrywka trwa około 30 minut, a wrażenia są nieziemskie! Dzięki zaawansowanej technologii full-body VR, w której każdy mój ruch był precyzyjnie odwzorowywany w grze, mogłem w pełni zanurzyć się w tę przygodę. Planując wizytę, koniecznie zarezerwuj termin online, co warto zrobić z dużym wyprzedzeniem ze względu na ogromną popularność tego obiektu. Całe doświadczenie zajęło mi około godziny, a z własnego doświadczenia podpowiem, że warto założyć wygodny strój i płaskie obuwie, ponieważ podczas zabawy będziesz w ciągłym ruchu. To idealna opcja na aktywne spędzenie czasu w gronie znajomych lub rodziny. Samo miejsce znajdziesz przy Brammenring 129, gdzie bez problemu zaparkujesz samochód. Jeśli po takiej dawce adrenaliny wciąż masz ochotę na aktywną rozrywkę, kilka minut dalej czeka Topgolf Oberhausen – nowoczesny kompleks łączący sport z luźną, imprezową atmosferą. Nawet jeśli nigdy nie trzymałeś kija golfowego w ręku, bez problemu odnajdziesz się w interaktywnych grach i systemie punktacji, który zamienia klasyczny golf w dynamiczną zabawę. To świetne uzupełnienie dnia w Neue Mitte – mniej wirtualne niż VR, ale równie wciągające. Sea Life Oberhausen – podwodne królestwo Zaledwie kilka kroków od centrum handlowego trafiam do Sea Life Oberhausen. Lokalne akwarium oferuje prawdziwą podróż przez różnorodne ekosystemy wodne – od dobrze mi znanych europejskich rzek i jezior, aż po egzotyczne, pełne kolorów rafy koralowe i głębiny oceanów. Największe wrażenie robi na mnie spektakularny tunel podwodny, przez który przechodzi się niemal jak po dnie oceanu. Nad moją głową powoli suną rekiny, obok przepływają żółwie morskie, a wokół migoczą setki ryb. To doświadczenie jest zaskakująco realistyczne – na chwilę zapominam, że znajduję się w środku miasta, a nie gdzieś na otwartym morzu. Podczas zwiedzania zauważam, że Sea Life Oberhausen stawia nie tylko na efekt „wow”, ale również na edukację i świadomość ekologiczną. Wystawy i tablice informacyjne przypominają o zagrożeniach dla środowiska wodnego, ochronie gatunków i znaczeniu zrównoważonego rozwoju. Dzięki temu wizyta staje się nie tylko rozrywką, ale też okazją do refleksji. Metronom – scena muzyczna w sercu Zagłębia Ruhry Wieczorem docieram do słynnego Teatru Metronom. Od momentu otwarcia pod koniec lat 90. scena ta zasłynęła jako jedna z najważniejszych w regionie, goszcząc wielkoformatowe produkcje musicalowe o międzynarodowej renomie. Wystawiano tu spektakle znane z londyńskiego West Endu czy nowojorskiego Broadwayu. Wchodząc do środka, zwracam uwagę na nowoczesną architekturę widowni i znakomitą akustykę, które pozwalają w pełni zanurzyć się w spektaklu – niezależnie od miejsca, jakie zajmuję. To, co robi na mnie największe wrażenie, to rozmach scenografii i perfekcja realizacji. Każdy detal – od światła, przez choreografię, po muzykę na żywo – jest dopracowany do granic możliwości. Mam poczucie, że uczestniczę w wydarzeniu, które równie dobrze mogłoby odbywać się w jednej z największych stolic kultury na świecie. Jak zaplanować podróż do Oberhausen Dojazd Oberhausen jest doskonale skomunikowane. Główny dworzec kolejowy (Oberhausen Hbf) obsługuje liczne połączenia regionalne (RB, RE) oraz dalekobieżne (ICE/IC). Miasto znajduje się w samym sercu sieci komunikacyjnej Zagłębia Ruhry, co pozwala na szybki dojazd z Düsseldorfu, Essen czy Dortmundu. Z lotniska w Düsseldorfie podróż pociągiem zajmuje zaledwie około 30 minut. Komunikacja miejska W mieście funkcjonuje rozbudowana sieć tramwajowa i autobusowa. Warto pobrać aplikację VRR (Verkehrsverbund Rhein-Ruhr), która ułatwia planowanie tras oraz zakup biletów. Dla turystów korzystne są bilety całodniowe na całą strefę komunikacyjną, które umożliwiają swobodne przemieszczanie się między dzielnicami a atrakcjami takimi jak Centro czy Gazomierz. Noclegi Największe zagęszczenie bazy hotelowej znajduje się w okolicach Neue Mitte (w pobliżu Westfield Centro). Dostępne są zarówno hotele sieciowe o wysokim standardzie, jak i mniejsze, bardziej kameralne obiekty. Warto rozważyć nocleg w centrum, aby być blisko głównych linii komunikacyjnych i atrakcji turystycznych. Ja zatrzymałem się w mniejszym Hotel Residenz Oberhausen (Hermann-Albertz-Straße 69), bliżej dawnego centrum miasta. Gastronomia Poza wymienioną Restauracją Gdańska (kuchnia polska) oraz lokalem Lukasa Podolskiego Oberhausen oferuje bogaty wybór kuchni międzynarodowej w strefie gastronomicznej Centro. Warto spróbować lokalnych specjałów typu currywurst, które są nieodłącznym elementem kulinarnym Zagłębia Ruhry. Smaczne i względnie niedrogie dania oferują również włoska restauracja Teatro (CentrO-Promenade 19- 23), The Ash ze znakomitą kartą międzynarodową (Brammenring 115) oraz Gaststätte Kiepenkerl z kuchnią niemiecką i polską (Roonstraße 105). Bilety wstępów Większość obiektów, takich jak Gazomierz czy muzea LVR (LVR-Industriemuseum), oferuje bilety online. Zaleca się wcześniejszą rezerwację, zwłaszcza w weekendy i w okresie wakacyjnym. Dla rodzin korzystnym rozwiązaniem są bilety łączone, oferowane przez niektóre atrakcje w obrębie strefy Centro. Przed wyjazdem warto sprawdzić oficjalną stronę www.oberhausen-tourismus.de, gdzie znajdują się aktualne kalendarium wydarzeń oraz informacje o biletach turystycznych. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Jak moneta z antycznej Troi trafiła do Europy? Zagadkowe odkrycie 13-latka
Nastoletni uczeń podczas spaceru po polu w berlińskim Spandau dokonał odkrycia, które zaskoczyło naukowców. Młodzieniec znalazł niewielki, zaśniedziały krążek, który okazał się unikatową monetą z antycznej Troi. To pierwszy taki dowód na kontakty dawnych społeczności zamieszkujących dzisiejsze Niemcy z cywilizacją grecką sprzed ponad dwóch tysięcy lat.
Berlin kojarzy się nam jako atrakcyjne miejsce na weekendowy wypad. Stolica Niemiec ma do zaoferowania liczne atrakcje kulturalne. Raczej nie jest ona kojarzona jako lokalizacja, w której dokonuje się interesujących odkryć z czasów starożytnych. Znaleziska z okresu klasycznego antyku są w Berlinie rzadkością. O ile obiekty rzymskie trafiają się sporadycznie, lecz regularnie, o tyle dotychczas całkowicie brakowało znalezisk greckich. Obecne odkrycie stanowi zatem naukową osobliwość. Skarb z legendarnej Troi Do odkrycia związanego z grecką cywilizacją doszło w Berlinie w kwietniu tego roku. Na niewielki metalowy przedmiot natknął się na polu w berlińskim Spandau nie zawodowy archeolog, ale 13-letni uczeń. Była to brązowa moneta o średnicy zaledwie 12 milimetrów, czyli mniej niż nasza jednogroszówka. Eksperci z biura konserwacji zabytków szybko ustalili jej pochodzenie. Została ona wybita w mennicy Ilion – miejsce to znamy lepiej pod nazwą legendarnej Troi. Monetę wybito w latach 281–261 przed naszą erą. Jest to czas intensywnego rozwoju kultury hellenistycznej. Atena na polu uprawnym Mimo upływu wieków moneta zachowała się całkiem nieźle. Na jej przedniej stronie widnieje profil bogini Ateny, która ma na głowie charakterystyczny hełm koryncki. Rewers monety jest jeszcze ciekawszy dla badaczy. Przedstawia on grecką boginię Atenę Ilias w ozdobnym nakryciu głowy zwanym kalathos. W prawej ręce bogini trzyma uniesioną włócznię, a w lewej dłoni dzierży natomiast wrzeciono. Cmentarzysko z wielu epok Wśród naukowców pojawiły się wątpliwości, co do autentyczności znaleziska. Eksperci zastanawiali się, czy monety nie zgubił na polu jakiś nowożytny kolekcjoner. Szczegółowe analizy miejsca znalezienia artefaktu szybko wykluczyły tę teorię. Pole w Spandau okazało się terenem o niezwykle długiej historii. Naukowcy odkryli tam ślady dawnego cmentarzyska. Znaleziono skorupy po naczyniach ceramicznych oraz szczątki ludzkie złożone w epoce brązu i we wczesnej epoce żelaza. Na tym samym obszarze natrafiono na przedmioty rzymskie oraz słowiańskie okucie pochwy noża. Pole to było zatem użytkowane przez ludzi przez wiele tysiącleci. Jakie było znaczenie monety? Waży około siedmiu gramów i miała niską wartość. Sugeruje to, że mogła pełnić funkcję symboliczną w dawnych obrzędach pogrzebowych. Dalekosiężna wymiana w pradziejach i w antyku Zagadką pozostaje, w jaki sposób moneta z dzisiejszej Turcji trafiła aż nad Szprewę? Wiemy jednak, że już w pradziejach, a więc kilka tysięcy lat temu, prowadzono wymianę na duże odległości. Około 3500 lat temu znad Bałtyku importowano na przykład bursztyn. Nowa mikroatrakcja Berlina Wyniki najnowszych badań na polu w Spandau znacząco wzbogacają naszą wiedzę o najstarszych dziejach Berlina. Od połowy kwietnia wyjątkową monetę można ją podziwiać w muzeum PETRI Berlin. Prezentowana jest tam w specjalnej gablocie z najnowszymi znaleziskami archeologicznymi. Źródło: Landesdenkmalamt Berlin Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Cierpienie zamiast pomocy. Eksperci wzywają: przerwijcie akcję ratunkową humbaka w zatoce Kirchsee
To, co dzieje się wokół wieloryba uwięzionego przy niemieckiej wyspie Poel, jest już medialnym spektaklem. Po początkowym zaprzestaniu prób ratunku, jednak je podjęto, ale bez rezultatów. Jednak eksperci cały czas mówią jednym głosem i nie zmieniają zdania. Dobitnie przypomniała o tym Międzynarodowa Komisja Wielorybnictwa, wydając kolejne oświadczenie.
Humbak nazywany Timmy lub Hope od miesiąca leży na mieliznach w Zatoce Meklemburskiej, a od trzech tygodni w jednym miejscu, w zatoce Kirchsee na wyspie Poel. Mimo zaleceń ekspertów, aby zostawić zwierzę w spokoju i pozwolić mu umrzeć, lokalne władze ugięły się pod naporem opinii publicznej i zezwoliły na próbę „ratunku”. Niestety, z naukowego punktu widzenia jest ona jedynie niepotrzebnym stresem dla osłabionego humbaka. Najnowsza opinia Międzynarodowej Komisji Wielorybnictwa Eksperckie głosy w ostatnich tygodniach zostały zagłuszone przez medialną wrzawę, ale nie znaczy to że ucichły. Międzynarodowa Komisja Wielorybnictwa (IWC) postanowiła przypomnieć o swojej opinii i 22 kwietnia po raz drugi opublikowała oświadczenie. Eksperci podkreślają, że interwencje nie doprowadziły do trwałej poprawy stanu wieloryba ani jego skutecznego powrotu na bezpieczne wody. Zamiast tego powtórnie osiadał na mieliźnie, a jego stan się pogarsza. Rozwój wypadków jest zgodny z wcześniejszą opinią, według której organizm zwierzęcia był już poważnie osłabiony, a dalsze aktywne próby ściągnięcia go z mielizny lub przemieszczenia miały niewielkie szanse powodzenia i niosły ze sobą ryzyko dodatkowego cierpienia. W sytuacji, gdy wielokrotne wysiłki zakończyły się niepowodzeniem, a zwierzę pozostaje w stanie silnego wyczerpania, dodatkowe próby manipulacji, przemieszczania czy stymulowania wieloryba stanowią źródło dodatkowego stresu, zamiast realnej pomocy. Co dalej z Timmym? Zalecenia ekspertów Twierdzenia, że wieloryb może zostać skutecznie wyprowadzony na bezpieczne wody budzą złudną nadzieję i nierealistyczne oczekiwania. IWC pisze, że należy zaprzestać zarówno interwencji, jak i obserwacji wieloryba. Podkreśla, że dyskusja publiczna powinna opierać się na stanie klinicznym zwierzęcia, historii wielokrotnych powrotów na mieliznę oraz realistycznej ocenie opartej na wiedzy. Komisja podtrzymuje też swoją wcześniejszą opinię na temat ewentualnej eutanazji Timmy’ego. Humanitarna eutanazja tak dużego, częściowo unoszącego się w płytkiej wodzie walenia nie jest obecnie wykonalna. Podsumowuje, że najbardziej pragmatycznym i humanitarnym rozwiązaniem jest zapewnienie humbakowi spokoju, ciszy i opieki paliatywnej. Czym jest Międzynarodowa Komisja Wielorybnictwa? To powstała w 1946 roku międzynarodowa organizacja mająca za zadanie szeroko zakrojoną ochronę waleni. Z biegiem lat jej rola uległa radykalnej zmianie – z organu regulującego połowy wielorybów i innych waleni stała się instytucją skupioną na ochronie przyrody. Przełomowym momentem w jej historii było wprowadzenie w 1986 roku moratorium na komercyjne wielorybnictwo, które obowiązuje do dziś, choć niektóre kraje, jak Norwegia czy Islandia, stosują własne regulacje lub zgłaszają sprzeciw. Komisja prowadzi intensywne badania naukowe i koordynuje działania grup eksperckich (np. ds. osiadania wielorybów na mieliźnie). Stanowi forum burzliwej debaty między państwami opowiadającymi się za całkowitym zakazem polowań a dążącymi do przywrócenia limitowanych połowów. Mimo wewnętrznych napięć, pozostaje najważniejszym światowym autorytetem w dziedzinie ochrony i biologii wielkich waleni. Źródło: Międzynarodowa Komisja Wielorybnictwa Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Polska oczami agresorów. Do Archiwum Akt Nowych trafiły unikatowe zdjęcia z pierwszych miesięcy wojny
Historia kampanii wrześniowej zazwyczaj dociera do nas poprzez relacje obrońców lub oficjalną, wygładzoną propagandę III Rzeszy. Jednak najnowszy nabytek Archiwum Akt Nowych (AAN) oferuje wgląd w coś znacznie bardziej surowego i osobistego. Blisko 250 wyjątkowych fotografii to intymny zapis wojny widziany przez wizjery aparatów niemieckich żołnierzy. To nie tylko kronika zniszczeń, ale przede wszystkim świadectwo mentalności sprawców.
Zbiór składa się z dwóch albumów przekazanych dzięki Instytutowi Strat Wojennych im. Jana Karskiego, które dokumentują szlak bojowy jednostek Wehrmachtu – od górskich przełęczy na południu, po zrujnowane ulice Warszawy. Jak podkreśla dr hab. Damian Markowski z ISW, materiały te są „rzadkim i niezwykle sugestywnym źródłem”, które pokazuje pierwsze miesiące globalnego konfliktu w nowym świetle. Okiem ludzi, którzy nie różnili się tak bardzo od nas, a mimo to dokonywali bestialskich czynów. Szlak 3. Dywizji Górskiej – od Słowacji po Zagłębie Naftowe Pierwszy, mniejszy album, należał do żołnierza 3. Dywizji Górskiej, wchodzącej w skład Grupy Armii „Południe” stanowiącej część kampanii wrześniowej. Fotografie szczegółowo dokumentują drogę, jaką pokonali agresorzy, wkraczając do Polski od strony Słowacji. W obiektywie Niemca utrwalono malownicze, a wkrótce tragiczne krajobrazy Spiszu, Beskidu Wyspowego i Pogórza Karpackiego. Na zdjęciach widać m.in.: zniszczoną infrastrukturę: wysadzone przez Wojsko Polskie mosty na Popradzie, Dunajcu i Wisłoce, zajęte miejscowości: Limanową, Nowy Sącz, Krosno oraz Drohobycz – kluczowy punkt Zagłębia Naftowego, scenki rodzajowe: od kwaterowania wojsk, po „turystyczną” obserwację lokalnych zabytków. Niektóre fotografie niepokojąco przypominają zdjęcia młodych chłopaków z wakacji. Szczególnie poruszające są zdjęcia o charakterze propagandowo-ideologicznym. Niemiecki żołnierz uwiecznił na nich polskich Żydów (m.in. w Nowym Sączu i Grybowie), opatrując odbitki złośliwymi, antysemickimi komentarzami. To pokazuje jak głęboko nazistowska ideologia była zakorzeniona w świadomości zwykłych żołnierzy już w pierwszych dniach wojny. Marsz na Warszawę i „Parada Zwycięstwa” Drugi, obszerniejszy album, dokumentuje działania prawdopodobnie jednej z dywizji piechoty nacierającej od południowego zachodu. Autor zdjęć brał udział w starciach z Armią „Prusy” i podchodził pod stolicę przez Tomaszów Mazowiecki oraz Grójec. Największą wartość historyczną mają ujęcia przedstawiające Warszawę pod ostrzałem artylerii. Fotograf uwiecznił strategiczną infrastrukturę miasta oraz jego przedmieścia, które jako pierwsze odczuły impet niemieckiego uderzenia. Wstrząsającym dopełnieniem tej części zbioru są trzy unikatowe fotografie z parady zwycięstwa w Alejach Ujazdowskich, która odbyła się 5 października 1939 roku z udziałem najwyższych dowódców III Rzeszy. Zdjęcia niemieckich żołnierzy wyglądają aż przerażająco „normalnie”: View Gallery on the source website W obiektywie wroga Poza tryumfalnymi pochodami, album zawiera również zdjęcia pobojowisk, polskich jeńców oraz – co istotne dla historyków – mogiły poległych żołnierzy Wehrmachtu, co przypomina, że opór Polaków był dla agresora kosztowny. Perspektywa sprawcy jako narzędzie edukacji Wyjątkowość tego zbioru polega na tym, że nie kończy się on na kapitulacji Polski. Druga część większego albumu pokazuje dalsze losy żołnierza w Europie Zachodniej – na pograniczu z Francją, w krajach Beneluksu oraz w samym Paryżu. Pozwala to badaczom śledzić ewolucję postaw żołnierzy, którzy po sukcesie w Polsce poczuli się „panami Europy” i rozpoczęli II wojnę światową. Przekazanie tych materiałów do Archiwum Akt Nowych w kwietniu 2026 roku to moment przełomowy dla dokumentacji strat wojennych. Jak zauważają eksperci z Instytutu im. Jana Karskiego, zdjęcia te skłaniają do głębokiej refleksji nad tym, jak obraz wojny był kreowany przez tych, którzy go wywołali. Teraz, niemal 90 lat później, te same kadry służą do odkłamywania historii i precyzyjnego opisu tragedii, jaka spotkała Polskę w 1939 roku. Źródła: National Geographic Polska, Instytut Strat Wojennych im. Jana Karskiego Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Dramat Timmy’ego trwa. Humbak znów utknął na mieliźnie, a grupą ratowniczą targają konflikty
Mimo, że humbak Timmy/Hope rankiem 20 kwietnia zdołał uwolnić się z mielizny i zaczął samodzielnie płynąć, jego sytuacja szybko wróciła do punktu wyjścia. Zdezorientowane zwierzę znów utknęło na mieliźnie, po tym jak poziom wody w zatoce Kirchsee na wyspie Poel ponownie spadł. Sytuacja pogorszyła się tym bardziej, że w zespole ratowniczym dochodzi do konfliktów.
Przypomnijmy: próba ratunku humbaka uwięzionego od prawie miesiąca w Zatoce Meklemburskiej to inicjatywa prywatna, finansowana m.in. przez Waltera Gunza, założyciela firmy MediaMarkt. Mimo, że od jej ogłoszenia minął już tydzień, sytuacja humbaka się nie poprawiła. Fakt że zaczął samodzielnie pływać zmusił ekipę do zmiany planu, ale zwierzę już po kilku godzinach znów utknęło. Wokół niego wciąż kręcą się ludzie, ale efektów do tej pory nie widać. Według oświadczenia Sergio Bambarena, członka grupy ratunkowej, udzielonego kanałowi News5, dziś (22 kwietnia) wieloryb leży w niecce sztucznie utworzonej w dnie zatoki, a zespół daje mu teraz czas na odpoczynek. Według informacji podanych na kanale, szanse na ratunek wynoszą 50%. Awantura wokół humbaka Do tego doszły konflikty wewnątrz grupy ratunkowej. W krótkim czasie opuściły ją dwie osoby: lekarka weterynarii Jenna Wallace, sprowadzona aż z Hawajów, oraz rzeczniczka prasowa grupy, Christiane Freifrau von Gregory. Kolejna weterynarz, Janine Bahr-van Gemmert, musiała zrezygnować z powodów zdrowotnych. Aby narobić ten brak, do zespołu 22 kwietnia dołączyła Kirsten Tönnies, specjalistka od leczenia zwierząt domowych. Jenna Wallace w emocjonalnym, acz niekonkretnym oświadczeniu na Facebooku zarzuca niektórym członkom grupy ratunkowej przedkładanie własnego ego nad dobro wieloryba i lansowanie się na jego agonii, śledzonej teraz w Niemczech przez miliony ludzi. W sieci wzajemnych oskarżeń jest coraz więcej głosów, m.in. biologa, który również brał udział w ratowaniu Timmy’ego, Roberta Marca Lehmanna. W grupie ratowników brakuje ekspertów W całej tej awanturze łatwo zauważyć, że w próbie ratunku biorą lub brały udział osoby, które nie są specjalistami od ssaków morskich – dotyczy to zarówno Lehmanna, jak i influencera Danny’ego Hilse (w social mediach Danny Firstclass) oraz Sergio Bambarena, obecnych członków teamu. Jenna Wallace wprost oskarża dwóch ostatnich o działanie na szkodę wieloryba i ignorowanie jej medycznych zaleceń. Portal Focus Online donosi, że wśród opinii publicznej szerzą się teorie spiskowe, np. jakoby Timmy był „używany do celów wojskowych”. Emocje sięgają zenitu i jest to w tym momencie jeden z najważniejszych tematów w Niemczech. Akcji blisko przyglądają się lokalne władze, m.in. minister środowiska Meklemburgii-Pomorza Przedniego Till Backhaus. Wczesnym popołudniem 22 kwietnia do Sądu Administracyjnego w Schwerinie wpłynął wniosek inicjatywy obywatelskiej, aby powstrzymać trwającą akcję ratunkową lub przynajmniej kontynuować ją po eksperckiej opinii. Co czeka Timmy’ego? Jaka więc przyszłość czeka Timmy’ego? Mimo, że 2o kwietnia pływał o własnych siłach, można liczyć już raczej tylko na cud. Nawet jeśli ekipie w końcu uda się wyprowadzić go na głębsze wody, prawdopodobnie nie będzie już w stanie samodzielnie funkcjonować. Osłabione i chore wieloryby często same wybierają spędzenie swoich ostatnich chwil na mieliznach – wolą powoli dokonać żywota leżąc na płyciźnie, niż utonąć w głębokiej wodzie. Zatem pomysł, by wokół humbaka pogłębiać dno zatoki może być dyskusyjny, podobnie jak próby dokarmiania go rybami. Wieloryby te nie pobierają pokarmu stale – jedzą od wiosny do jesieni, a zimowe miesiące spędzają nie jedząc nic. Ich główny pokarm to kryl, choć polują też na małe ryby żyjące w ławicach. Strategie łowieckie humbaków są niezwykle ciekawe – polują w grupach, tworząc wokół ofiar sieć z wydychanych pęcherzyków powietrza. Źródła: Frankfurter Rundschau, Blue News, Focus, Bild, News5 Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Humbak Timmy samodzielnie pływa! Ale walka o jego życie wciąż trwa
Humbak nazywany Timmy lub Hope, uwięziony od niemal miesiąca w Zatoce Meklemburskiej, zaskoczył wszystkich. Po tym, jak w wyniku zmiany pogody w zatoce podniósł się poziom wody, wieloryb zaczął samodzielnie pływać. Akcja ratunkowa na pewno będzie więc wyglądała inaczej.
Ratownicy nie tylko nie zdążyli zainstalować poduszek powietrznych, ale nawet nadajnika GPS na zwierzęciu. W tej chwili wieloryb wydaje się zdezorientowany i często zmienia kierunek. Kilka niewielkich łodzi próbuje go naprowadzić w kierunku otwartego morza. To z pewnością jeszcze nie koniec akcji – nie wiemy czy Timmy ma tyle sił, żeby dalej odpłynąć samodzielnie, ani czy poziom wody z powrotem nie spadnie. Być może jednak konieczne będzie wdrożenie planu Waltera Gunza, zakładającego transport wieloryba na Morze Północne na plandece rozpiętej między dwiema łodziami. Humbak pływa, ale wciąż pozostaje na mieliźnie W poniedziałek, 20 kwietnia 2026 rano, wieloryb pozostaje w niewielkiej zatoce wyspy Poel. Jej ujście jest wąskie, ograniczone niewielkim cyplem, z płytszą wodą dookoła niego. Wygląda na to, że woda jest zbyt płytka dla Timmy’ego, bo jego ciało znów wystaje nad wodę. Choć samodzielny ruch wieloryba to bardzo dobry znak, wciąż nie wiadomo czy uda mu się uwolnić własnymi siłami. Plan ratunku pozostaje aktualny, a ratownicy na łodziach wciąż asystują zwierzęciu. Ruchy Timmy'ego i jego oddech są wyraźnie widoczne. Nawet jeśli humbak wypłynie z zatoki, trafi do kolejnej, większej, nad którą leży miasto Wismar. Droga na otwarte morze jest daleka. Ratownicy planowali transport aż na Morze Północne – tam Timmy miałby już małe szanse utknięcia na mieliźnie. Ale to na razie wielka niewiadoma. Timmy’ego obejrzała lekarka weterynarii W weekend 18–19 kwietnia 2026 plan ratunku dla Timmy’ego, zaproponowany przez założyciela MediaMarkt Waltera Gunza, nie został zrealizowany, choć widać było ekipę pracującą w pobliżu zwierzęcia. Pojawiła się pływająca platforma z koparką, miały też miejsce oględziny przez weterynarza. Ekipa nie ujawniała swojego harmonogramu pracy. Lekarz weterynarii, Janine Bahr-van Gemmert, powiedziała na konferencji prasowej, że choć sytuacja jest trudna, zwierzę ma realne szanse na przeżycie. Odrzuciła też krytykę ze strony naukowców i innych ekspertów, którzy wcześniej zadecydowali by zostawić wieloryba w spokoju i pozwolić mu umrzeć. – Ci ludzie nie widzieli na oczy tego humbaka – stwierdziła. Bahr-van Gemmert poinformowała, że zwierzę zbadano, próbowano sprawdzić czy w jego pysku nie znajduje się kawałek sieci (co się nie udało) oraz obłożono je materiałem nasączonym maścią cynkową, żeby ulżyć podrażnionej skórze. Walka o życie Timmy'ego trwa. Źródła: News5, Merkur Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Humbak Timmy jednak będzie ratowany. Władze zaakceptowały plan milionera, telewizja transmituje akcję
Mimo krytyki ekspertów lokalne władze Meklemburgii-Pomorza Przedniego zaakceptowały prywatną inicjatywę założyciela MediaMarkt, Waltera Gunza. Rozpoczęto próbę ratowania humbaka Timmy‘ego, uwięzionego od tygodni na płyciźnie w pobliżu wysypy Poel. Transmisję można śledzić na żywo.
Humbak Timmy, leżący od kilku tygodni w płytkiej wodzie, na bałtyckim wybrzeżu Niemiec, w pobliżu wyspy Poel i miasta Wismar, walczy o życie. Opinia publiczna jest rozgrzana do czerwoności. Ludzie nie zgadzają się z podjętą przez lokalne władze i ekspertów strategią, żeby wieloryba zostawić w spokoju i pozwolić mu umrzeć. Walka o pomoc dla Timmy‘ego Humbak, nazwany Timmy, już trzykrotnie trafiał na mieliznę, a pierwszy raz stało się to ponad miesiąc temu, 3 marca. Mimo początkowych sukcesów utknął ostatecznie przy wyspie Poel. W próby pomocy oraz ocenę stanu zwierzęcia zaangażowało się mnóstwo osób i organizacji. Naukowcy od wielu dni wskazują najlepsze rozwiązanie: wieloryb umiera i trzeba mu na to pozwolić. Jednak jego umieranie trwa już bardzo długo, a Timmy wciąż się porusza, oddycha i nie poddaje się. Okolicznym mieszkańcom, internautom i wielu innym osobom trudno pogodzić się z faktem, że zaprzestano prób pomocy. W Wismarze odbył się protest. Ta presja przyniosła efekt: w czwartek, 16 kwietnia 2026 r., władze zgodziły się na plan zaproponowany przez założyciela MediaMarkt, Waltera Gunza. Zatwierdzono plan ratunku Według portalu Merkur.de, humbak ma być podniesiony z dna za pomocą poduszek powietrznych, a następnie przetransportowany na plandece między dwoma pontonami w kierunku Morza Północnego. Władze zbadały i zatwierdziły tę koncepcję – ale podkreślają, że stan zwierzęcia pozostaje krytyczny, a wynik akcji jest niepewny. Zgodę wydał minister środowiska Till Backhaus, argumentując, że wieloryb bez podjęcia działania umrze z pewnością, a akcja ratunkowa daje jednak pewne nikłe szanse powodzenia. Odpowiedzialność za nią ponosi jednak inicjatywa prywatna. Eksperci z The Whale and Dolphin Conservation (WDC) ostro krytykują tę decyzję, argumentując, że stan wieloryba jest tak zły, że nie będzie on w stanie przeżyć nawet na głębszych wodach. Transmisja LIVE z ratowania humbaka Transmisję z próby ratunku można śledzić na żywo na kanale stacji News5 na Youtube: View oEmbed on the source website Źródła: ZDF, Merkur Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Podjęto próbę ratowania humbaka Timmy’ego. Jego ostatnie chwile upływają w atmosferze kontrowersji i protestów
Timmy wciąż leży uwięziony na mieliźnie w pobliżu wyspy Poel w Zatoce Meklemburskiej. Żyje, ale jego oddech jest coraz słabszy. Lokalne władze podjęły ostatnią próbę ratowania go, choć nie zmienia to wcześniej ogłoszonej strategii o zaprzestaniu ingerencji.
Stanowisko lokalnych władz, działających w porozumieniu z ekspertami jest wciąż nieprzejednane: wieloryba należy zostawić w spokoju i pozwolić mu na naturalną śmierć. Kategorycznie odrzucono wszelkie scenariusze poruszenia lub transportu wieloryba jako potencjalnie szkodliwe, bolesne i mogące doprowadzić do szybszej śmierci. Podjęto jednak ostatnią, nieinwazyjną próbę pomocy. Ostatnia próba ratunku – Transport wieloryba teraz na głębsze wody byłby jak rzucenie w powietrze ptaka, który zderzył się z szybą i oczekiwanie, że poleci – stwierdziła Lisa Klemens z Muzeum Morskiego w Stralsund. Za swoją wypowiedź jest obrażana w internecie, pojawiły się nawet groźby. 12 kwietnia wieczorem podjęto jednak ostatnią próbę ratunku, choć nie polegała ona na żadnych fizycznych działaniach. Timmy’emu odtworzono jego własne, wcześniej nagrane wołania. Nie przyniosło to żadnego rezultatu. Nie wszystkie organizacje popierają działania władz Wśród organizacji prozwierzęcych, choć w większości popierają stanowisko władz, zdarzają się odmienne zdania. Amerykańska organizacja Stranded No More, zajmująca się monitorowaniem przypadków utknięcia waleni na mieliznach i plażach, krytykuje ostatnią próbę ratunku. Jej zdaniem odtwarzanie Timmy’emu jego własnych dźwięków jest nie tylko nieskuteczne, ale powoduje też dodatkowe cierpienie. To tak, jakby odtworzyć komuś jego własne krzyki o pomoc. To ważny argument: humbaki to zwierzęta niezwykle inteligentne i komunikatywne, posiadające skomplikowany „język” którym się porozumiewają. Jest wysoce prawdopodobne, że Timmy zarówno rozpoznał że to jego własny głos, jak i silny sygnał stresu. Stranded No More mocno krytykuje raport Ministerstwa Klimatu Meklemburgii-Pomorza Przedniego z 7 kwietnia. Zdaniem organizacji Timmy nie został odpowiednio przebadany, a co za tym idzie wyciągnięto błędne wnioski na temat jego stanu i podjęto błędne decyzje o zaprzestaniu ratowania. Aktywiści wskazują, że wbrew twierdzeniom raportu istnieją sposoby na transport walenia tej wielkości. Organizacja stoi na stanowisku, że programy ratowania uwięzionych na mieliznach waleni ogólnie wymagają reformy i szybszego działania, przeważnie spowolnionego przez procedury i długi łańcuch decyzyjny. Ich zdaniem na świecie generalnie zbyt szybko podejmuje się decyzje o eutanazji w takich przypadkach. Odzew społeczny, plan milionera i protesty Choć ostatnie słowo w sprawie Timmy’ego mają władze i eksperci, nie brakuje osób które proponują własne rozwiązania. Jedną z nich jest multimilioner Walter Gunz, jeden z założycieli formy Media Markt, który przedstawił własny plan ratowania humbaka. Zakłada on podanie wielorybowi antybiotyków w celu doraźnej poprawy jego stanu, a potem wykopanie rynny w dnie morskim, aby wieloryb mógł wypłynąć na głębszą wodę. Tam nurkowie mieliby bardziej szczegółowo zbadać zwierzę i podjąć decyzję o ostatecznym wypuszczeniu go. Gunz przedstawił swój plan władzom 10 kwietnia. Został on odrzucony. Urzędnicy stwierdzili, że jakakolwiek interwencja pogorszyłaby cierpienie wieloryba, a nawet udana operacja mogłaby spowodować, że zwierzę ponownie utknie na mieliźnie. Gunz rozważa podjęcie kroków prawnych. – Śledziłem los wieloryba w mediach. Naprawdę mnie to poruszyło. Nie chcę być biernym obserwatorem, chcę pomóc – powiedział Gunz dziennikowi „Bild”. W Wismarze, mieście najbliższym miejsca utknięcia wieloryba, około 150 osób utworzyło „ludzki łańcuch” żądając pomocy dla wieloryba. Odnotowano też naruszenie 500-metrowej strefy ochronnej: do zwierzęcia próbowała podpłynąć kobieta w piankowym stroju do nurkowania. Źródła: Raport Ministerstwa Klimatu Meklemburgii-Pomorza Przedniego, Stranded No More, NDR, Bild Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Ulubieniec Hitlera, którego cenili alianci. Kim naprawdę był Erwin Rommel?
Erwin Rommel należy do najbardziej niejednoznacznych dowódców II wojny światowej. Nie ulega wątpliwości, że był geniuszem taktyki, którego podziwiali nie tylko Niemcy, ale także alianci. Jego koncepcje – dowodzenia przez zadania i dowodzenia z przodu – dziś stanowią fundament doktryn armii NATO. Uchodził też za „dobrego Niemca”, który nie przyłożył ręki do zbrodni nazistowskiego systemu. Czy jednak najmłodszy feldmarszałek III Rzeszy rzeczywiście był tylko profesjonalistą, który prowadził „czystą wojnę”?
Spis treści: Miał być inżynierem, a został kadetem Erwin Rommel podczas wielkiej wojny Zaufany człowiek Hitlera Rola w spisku i śmierć Winston Churchill nazwał Rommla „wielkim generałem” i „śmiałym przeciwnikiem”. Czy pochwały dla Lisa Pustyni wynikały z podziwu dla jego wojennego kunsztu? Częściowo, na pewno tak, jednak nie ulega wątpliwości, że dla aliantów, a zwłaszcza Brytyjczyków, komplementowanie geniuszu niemieckiego dowódcy było wygodną wymówką, pozwalającą usprawiedliwić klęski. Rommel był niezwykle utalentowany, nie angażował się osobiście w Holokaust i odrzucał najbardziej zbrodnicze rozkazy – to wszystko prawda. Nie można jednak zapomnieć, że jako feldmarszałek i bliski współpracownik Hitlera miał wiedzę o zbrodniach III Rzeszy, a oddział Afrika Korps prawdopodobnie miał uczestniczyć w eksterminacji Żydów w Palestynie. Plan ten nie powiódł się ze względu na klęskę pod El Alamein. Miał być inżynierem, a został kadetem Erwin Rommel urodził się 15 listopada 1891 roku w Heidenheim. W odróżnieniu od większości pruskiej arystokracji wojskowej, nie miał szlacheckich korzeni. Wychowywał się w rodzinie o intelektualnych tradycjach. Jego ojciec, również Erwin, był nauczycielem matematyki i dyrektorem gimnazjum w Aalen. W dzieciństwie Rommel nie przejawiał zainteresowania wojennym rzemiosłem. Cichy, chorowity chłopiec interesował się przede wszystkim naukami technicznymi. Jako nastolatek, zbudował pełnowymiarowy model szybowca, a jego zdolności manualne pozwoliły mu na całkowite rozmontowanie i ponowne złożenie motocykla. Marzył o studiowaniu inżynierii lotniczej, jednak jego ojciec kategorycznie sprzeciwił się tym planom. Dał mu wybór – albo kariera urzędnicza, albo wojskowa. W lipcu 1910 roku wstąpił do 124. wirtemberskiego pułku piechoty w Weingarten jako kadet. Brak szlacheckiego rodowodu zamknął mu drogę do prestiżowych jednostek kawalerii. Pozycję musiał budować wyłącznie w oparciu o własną pracowitość i kompetencje. Naukę kontynuował w Szkole Wojennej Königliche Kriegsschule w Gdańsku. Erwin Rommel podczas wielkiej wojny Po wybuchu I wojny światowej służył we Francji, w rejonie Ardenów, gdzie brał udział w realizacji planu Schlieffena. Już w pierwszych tygodniach konfliktu zyskał opinię oficera skłonnego do podejmowania ekstremalnego ryzyka. 24 września 1914 roku, po wyczerpaniu amunicji, samotnie zaatakował bagnetem trzech francuskich żołnierzy, za co otrzymał Krzyż Żelazny II klasy. W 1915 roku został przeniesiony do wirtemberskiego batalionu górskiego. Walki w trudnym terenie Rumunii i Włoch pozwoliły mu rozwinąć autorską koncepcję wojny manewrowej, opartą na szybkości, zaskoczeniu i walki na tyłach wroga. Triumf pod Caporetto Największym osiągnięciem Rommla w I wojnie światowej była bitwa pod Caporetto, która rozegrała się w październiku 1917 r. Dowodząc zaledwie kilkoma kompaniami piechoty z dołączonymi jednostkami karabinów maszynowych przeprowadził operację infiltracyjną przeciwko siłom włoskim. W ciągu zaledwie 50 godzin jego oddział zdobył kluczowe wzniesienie Mount Matajur, biorąc do niewoli ponad 9000 żołnierzy przeciwnika i przejmując 81 dział, przy stratach własnych wynoszących zaledwie 6 zabitych i 30 rannych. Sukces ten opierał się na trzech filarach, które Rommel stosował później w II wojnie światowej. Mowa o: rezygnacji z liniowości – atakował wzdłuż grzbietów i dolin, omijając główne punkty oporu, aby uderzyć w punkty dowodzenia; maksymalnej sile ognia u nasady ataku – wykorzystał zmaksymalizowany ogień karabinów maszynowych do przyszpilania wroga, podczas gdy małe grupy szturmowe dokonywały wyłomu; dowodzeniu z pierwszej linii – osobiście prowadził szpicę ataku, co pozwalało mu na błyskawiczne korygowanie planów w zależności od rozwoju sytuacji. Zaufany człowiek Hitlera Podczas inwazji na Polskę w 1939 roku Rommel pełnił funkcję dowódcy batalionu ochrony Führera. W trakcie kampanii, przebywał w jego bezpośrednim otoczeniu, w sopockim Kasino-Hotel. Nie dowodził jednostkami bojowymi, jednak jego listy z tego okresu, które adresował do żony są dowodem na aprobatę dla działań Hitlera i wiarę w konieczność wojny w celu zmazania upokorzenia wersalskiego. Kampania francuska 1940 W lutym 1940 roku uzyskał dowództwo nad 7. Dywizją Pancerną. Rommel błyskawicznie zaadaptował swoje doświadczenia z wojny górskiej do realiów jednostek zmotoryzowanych. Zrozumiał, że czołg to nie tylko ruchoma armata, ale przede wszystkim narzędzie psychologiczne, zdolne do sparaliżowania tyłów wroga poprzez samą swoją obecność. W maju 1940 roku, podczas inwazji na Francję, zastosował metodę ciągłego natarcia. Celowo ignorował rozkazy wstrzymujące ofensywę, by zapobiec wyhamowaniu tempa marszu. 7. Dywizja Pancerna poruszała się tak szybko, że zyskała miano „dywizji duchów”. Lis Pustyni W lutym 1941 roku sytuacja wojsk włoskich w Afryce Północnej była katastrofalna. Po klęsce w operacji Compass Włosi utracili całą Cyrenajkę na rzecz Brytyjczyków. Nie chcąc dopuścić do całkowitego upadku sojusznika, Hitler wysłał na miejsce niewielki korpus ekspedycyjny pod dowództwem Rommla. Po przybyciu na miejsce, ten zignorował rozkaz przyjęcia postawy defensywnej. Wykorzystując zaskoczenie, 24 marca 1941 roku uderzył na El Agheila, rozpoczynając błyskawiczną ofensywę, która w ciągu dwóch tygodni zepchnęła Brytyjczyków z powrotem do granicy egipskiej. Wojna na pustyni była dla Rommla idealnym środowiskiem. Brak cywilów i naturalnych przeszkód sprawiał, że konflikt przypominał bitwy morskie, gdzie liczyły się manewr, zasięg ognia i szybkość. Przydomek „Lis Pustyni” został mu nadany nie tylko ze względu na przebiegłość taktyczną, ale również z powodu zdolności do unikania schwytania mimo przebywania na samym froncie. Zwycięstwo pod Gazalą i klęska pod El Alamein W czerwcu 1942 roku Rommel odniósł swoje największe zwycięstwo w bitwie pod Gazalą. Dzięki brawurowemu manewrowi oskrzydlającemu, rozbił brytyjską 8. Armię i zdobył Tobruk. Za ten wyczyn Hitler mianował go feldmarszałkiem. Sukces ten otworzył mu drogę do Egiptu. Kairu jednak nie zdobył, a na przeszkodzie stanęła mu logistyka. Linie zaopatrzeniowe Afrika Korps rozciągały się na tysiące kilometrów, a brytyjskie lotnictwo i marynarka z Malty skutecznie niszczyły transporty z paliwem. W lipcu i październiku 1942 roku, podczas bitew pod El Alamein, natrafił na godnego przeciwnika – generała Bernarda Montgomery’ego, który dysponował miażdżącą przewagą materiałową. Mimo genialnej obrony, Rommel został zmuszony do odwrotu. Był to moment zwrotny, po którym feldmarszałek zaczął tracić wiarę w ostateczne zwycięstwo Niemiec. Obrona Francji Po odwołaniu z Afryki w marcu 1943 roku i krótkim epizodzie we Włoszech, jego kolejnym celem stała się Normandia. Rommel otrzymał zadanie przygotowania obrony Francji przed inwazją aliancką. Jako inspektor Wału Atlantyckiego wykazał się niezwykłą energią, nakazując instalację milionów przeszkód przeciwdesantowych i min. Doszło jednak do głębokiego rozłamu między nim a feldmarszałkiem Rundstedtem w kwestii użycia rezerw pancernych. Rommel argumentował, że czołgi muszą być rozmieszczone bezpośrednio przy plażach, by zniszczyć desant w pierwszej godzinie. Rundstedt chciał trzymać je w głębi lądu. Brak jedności dowodzenia paraliżował niemiecką reakcję w dniu D, 6 czerwca 1944 roku. Rola w spisku i śmierć Wiosną 1944 roku z Rommlem skontaktowali się konspiratorzy. Ten zgodził się, że Niemcy potrzebują pokoju, by uniknąć całkowitej zagłady, ale sprzeciwiał się morderstwu politycznemu, argumentując, że śmierć Hitlera uczyni z niego męczennika. Zamiast tego postulował aresztowanie i postawienie go przed sądem za zbrodnie. Erwin Rommel nie brał udziału w planowaniu zamachu w Wilczym Szańcu, jednak wiedział o planach przewrotu i nie zameldował o tym. W świetle prawa wojskowego Rzeszy był współwinny zdrady głównej. Śledztwo Gestapo doprowadziło do ujawnienia jego kontaktów z konspiratorami. Nazwisko „generała ludu” w aktach spisku było politycznym i osobistym ciosem dla Hitlera. W obawie przed reakcją armii i społeczeństwa, Führer nie postawił go przed sądem. 14 października 1944 roku do domu Rommla w Herrlingen przybyli dwaj generałowie: Wilhelm Burgdorf i Ernst Maisel. Postawili feldmarszałkowi ultimatum. Albo zażyje cyjanek i otrzyma państwowy pogrzeb z pełnymi honorami, albo zostanie osądzony, co skończy się egzekucją i represjami wobec rodziny. Po krótkim pożegnaniu z najbliższymi, wsiadł do samochodu generałów i zażył truciznę w odległości kilkunastu minut drogi od swojego domu. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Humbak Timmy umiera u wybrzeży Niemiec. Władze podjęły ostateczną decyzję
Mieszkańcy okolic Wismaru i wyspy Poel na wybrzeżu Morza Bałtyckiego w Niemczech od wielu dni kibicują humbakowi, który utknął na płyciźnie. Po początkowych sukcesach i wyprowadzeniu zwierzęcia na głębsze wody, sytuacja się pogorszyła. Eksperci są zgodni: wieloryb umiera i trzeba zaprzestać wszelkich prób pomocy czy eutanazji.
Humbak, nazwany Timmy, już trzykrotnie trafiał na mieliznę Morza Bałtyckiego u wybrzeży niemieckiej Meklemburgii, a pierwszy raz stało się to ponad miesiąc temu, 3 marca. Mimo początkowych sukcesów, wszystko wskazuje na to, że utknął już ostatecznie, przy wyspie Poel. W próby pomocy oraz ocenę stanu zwierzęcia zaangażowało się mnóstwo osób i organizacji. Naukowcy wskazują najlepsze rozwiązanie i jest ono dla wielu trudne do zaakceptowania: wieloryb umiera i trzeba mu na to pozwolić. Eksperci są zgodni co do stanu wieloryba Bianca König, ekspertka z organizacji Whale and Dolphin Conservation (WDC) w Niemczech, uważa, że wieloryb jest w agonii. Dowodem jest fakt, że przestał już reagować na obecność łodzi. König dodaje, że długotrwałe przebywanie na mieliźnie sprawia, że organy wewnętrzne humbaka są uciskane przez jego własny ciężar, co może prowadzić do niedokrwienia. Jej zdanie jest zgodne z opinią ekspertów, którzy wypowiadali się wcześniej, m.in. Stephanie Groß z Instytutu ITAW oraz Międzynarodowej Komisji Wielorybnictwa. Opinię wydała także organizacja British Divers Marine Life Rescue, sytuację wytłumaczono też w „Scientific American”. Kiedy jeszcze miał nieco sił, przy wyższym poziomie wody humbak mógłby podjąć próbę odpłynięcia na głębsze wody. Teraz nie ma już na to nadziei. Ponadto jego ciało częściowo wystaje nad wodę, a skóra wysycha i jest narażona na bezpośredni kontakt z promieniami słońca. Kolejnym czynnikiem który stopniowo zmniejsza szanse na przeżycie jest niskie zasolenie wody. Timmy od wielu dni tkwi w wodzie, która mu szkodzi. Na jego skórze pojawiają się zmiany i uszkodzenia, prawdopodobnie sprawiające mu ból. Wszelkie próby transportu byłyby dodatkowym cierpieniem. Podejmowano próby polewania zimną wodą z Bałtyku, co przynosiło zwierzęciu chwilową ulgę. Czy można skrócić cierpienie Timmy’ego? Wszystko wskazuje na to, że humbak umrze w ciągu najbliższych godzin lub dni. Bardzo trudno oszacować, kiedy dokładnie. Według wszystkich ekspertów i służb zaangażowanych w sprawę od wielu dni, naturalna śmierć będzie najlepszym rozwiązaniem. Zwierzę jest już tak osłabione, że najprawdopodobniej umarłoby podczas próby pomocy, która przecież musiałaby być związana z przeniesieniem na głębsze wody. Pomysł, by sprowadzić katamaran z Danii i za jego pomocą odholować humbaka, został odrzucony. W ostatnich dniach władze i eksperci częściej zastanawiali się nad opcjami eutanazji niż pomocy. Wydawałoby się, że to łatwiejsza sprawa, ale nie w przypadku tak ogromnego zwierzęcia. Brano pod uwagę trzy rozwiązania: zastrzelenie, uśpienie oraz… wysadzenie. Po dokładnej analizie odrzucono je wszystkie. Żaden nie daje pewności, że eutanazja nastąpi odpowiednio szybko i nie przysporzy dodatkowego cierpienia wielorybowi. W przypadku zwierzęcia tej wielkości po prostu nie ma odpowiednich dawek leków usypiających i możliwości podania za jednym zamachem. Metody z użyciem broni i materiałów wybuchowych nie dają pewności. Co się stanie z ciałem humbaka? Minister środowiska Meklemburgii-Pomorza Przedniego Till Backhaus ujawnił, że władze przygotowują się już do transportu martwego wieloryba, odmówił jednak podania szczegółów. Autopsja zwierzęcia nastąpi w Niemieckim Muzeum Morskim w Stralsund. Instytut Nauk Biologicznych Uniwersytetu w Rostock podjął się spreparowania szkieletu. Źródło: NDR, British Divers Marine Life Rescue, Scientific American Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Hołd pruski ustanowił lenny charakter Prus Książęcych. Traktaty welawsko-bydgoskie odebrały Polsce tę zwierzchność
Prusy Książęce zrodziły się z upadku potężnego zakonu rycerskiego i przez około 100 lat były lennem Korony Królestwa Polskiego. Jak na ironię, ten skrawek ziemi nad Bałtykiem stał się zalążkiem mocarstwa, które ostatecznie rzuciło Europę na kolana i doprowadziło do zjednoczenia Niemiec. Ta transformacja nie była jednak wynikiem nagłego zwrotu, a procesem trwającym stulecia.
Spis treści: Zmierzch białych płaszczy Hołd pruski Prusy Książęce jako centrum polskiej kultury Unia z Brandenburgią Wojna trzydziestoletnia Od Prus Książęcych do Zjednoczenia Niemiec Historia Prus Książęcych jest nie tylko dowodem dynastycznej determinacji, ale także przestrogą przed „dyplomacją chwili”. Hohenzollernowie przez pokolenia konsekwentnie budowali autorytet władzy, inwestując w jedyny zasób, który gwarantował przetrwanie w XVII-wiecznej Europie – armię. Polska, oddając zwierzchność nad Prusami w 1657 roku, kupiła krótkotrwały spokój za cenę „wyhodowania” mocarstwa, które sto lat później wzięło udział w jej rozbiorach. Zmierzch białych płaszczy W 1466 roku, wraz z podpisaniem drugiego pokoju toruńskiego, zostały położone fundamenty pod przyszłe Prusy Książęce. Dokument ten był podsumowaniem klęski zakonu krzyżackiego w wojnie trzynastoletniej. Dotychczasowe państwo zakonne zostało rozcięte na dwie części: Prusy Królewskie, które bezpośrednio inkorporowano do Polski, i Prusy Zakonne ze stolicą w Królewcu, które pozostały w rękach braci zakonnych, ale jako formalne lenno polskiego monarchy. Ten stan zawieszenia – między suwerennością a poddaństwem – generował nieustanne napięcia. Wielcy mistrzowie, w tym Albrecht von Brandenburg-Ansbach, nie zamierzali wiecznie zginać kolan przed polskimi królami, co w 1519 roku doprowadziło do ostatniej wielkiej wojny polsko-krzyżackiej. Wielki mistrz był zdeterminowany, jednak przewaga strony polskiej była przytłaczająca. Polacy, wykorzystując nowoczesną jak na ową epokę artylerię, zdobyli ważne punkty oporu, w tym Kwidzyn. Albrecht, będący siostrzeńcem króla Zygmunta I Starego, znalazł się w strategicznym potrzasku. Nie mógł liczyć na realną pomoc ze strony cesarza Karola V ani papieża, a jego własne państwo było wyczerpane finansowo i ideologicznie. To właśnie wtedy, pod wpływem nauk Marcina Lutra i narastającego kryzysu wiary w misję zakonną, zrodził się pomysł sekularyzacji. 8 kwietnia 1525 roku zawarto traktat krakowski, który na zawsze zmienił mapę polityczną Europy. Kluczowy zapis jednoznacznie ustanawiał stosunek lenny, którego brakowało w pokoju toruńskim. Albrecht von Brandenburg-Ansbach stał się pierwszym świeckim księciem w Prusach, lennikiem Polski i, co istotne, otrzymał godność senatora. To dawało mu prawo zasiadania w radzie królewskiej. Hołd pruski 10 kwietnia 1525 roku, na rynku w Krakowie, rozegrało się jedno z najważniejszych widowisk politycznych w dziejach Polski. Uroczystość miała dokładnie przygotowaną oprawę, której celem było podkreślenie majestatu Jagiellonów i całkowitego podporządkowania nowego księcia. Na podwyższeniu pod murem ratusza zasiadł Zygmunt I Stary wraz z królową Boną i dziećmi. Albrecht, ubrany w świecki strój, uklęknął przed królem i złożył przysięgę wierności, przyjmując z jego rąk sztandar z czarnym orłem pruskim, na którego piersi widniała litera „S” – symbol wiecznej podległości polskiemu monarsze. To historyczne wydarzenie miało poważne skutki. Po pierwsze, likwidowało państwo zakonne, zastępując je krajem zależnym, co na niemal sto lat odsunęło zagrożenie ze strony Prus. Po drugie, sekularyzacja pozbawiła Prusy wsparcia papiestwa i cesarstwa, czyniąc je niemal całkowicie uzależnionymi od polskiej protekcji. Jednak traktat zawierał też zapisy o sukcesji, które w przyszłości okazały się zgubne. Do dziedziczenia dopuszczono nie tylko potomków Albrechta, ale i jego braci z linii frankońskiej. Wierzono, że wymarcie tej linii jest kwestią czasu, a wówczas Prusy zostaną bezpośrednio inkorporowane do Korony. Stało się jednak inaczej. Prusy Książęce jako centrum polskiej kultury Wbrew szerzonym później stereotypom, szesnastowieczny Królewiec był potężnym ośrodkiem kultury polskiej, a nie tylko niemieckiej. Albrecht Hohenzollern, mimo swoich niemieckich korzeni, był siostrzeńcem polskich królów i czuł silną więź z dworem krakowskim. Rozumiał, że luteranizm w Prusach i na sąsiednim Mazowszu najskuteczniej będzie szerzyć się w językach narodowych. To właśnie on ufundował w 1544 roku Uniwersytet w Królewcu, znany jako Albertyna. Uczelnia ta była czymś w rodzaju intelektualnego pomostu. Choć jej zadaniem było krzewienie „czystej ewangelii”, status akademicki nadał jej w 1560 roku król Zygmunt August, zrównując ją w przywilejach z Akademią Krakowską. Na Albertynie studiowali najwybitniejsi przedstawiciele polskiego odrodzenia, w tym Jan Kochanowski. Miasto stało się pionierskim ośrodkiem drukarstwa polskiego. To właśnie tam w 1545 roku wydano pierwszy polski katechizm autorstwa Jana Seklucjana. Ta wymiana kulturowa sprawiła, że Prusy Książęce w XVI wieku były postrzegane jako integralna, choć autonomiczna, część polskiej strefy wpływów cywilizacyjnych. Unia z Brandenburgią Sytuacja skomplikowała się pod koniec XVI stulecia. Syn Albrechta, Albrecht Fryderyk, zaczął zdradzać objawy choroby umysłowej. To zmusiło Polskę do ustanowienia regencji. Był to krytyczny moment, w którym polscy władcy mogli silniej związać Prusy z Królestwem Polskim. Niestety, uwikłani w wojny ze Szwecją i Moskwą, królowie z dynastii Wazów zaczęli traktować lenno pruskie jako kartę przetargową w polityce dynastycznej. W 1618 roku, po śmierci Albrechta Fryderyka, męska linia pruskich Hohenzollernów wygasła. Zgodnie z postanowieniami traktatu krakowskiego, pruskie ziemie powinny wrócić do Polski. Stało się jednak inaczej. Zygmunt III Waza, szukając wsparcia i funduszy, już w 1611 roku, na sejmie w Warszawie, zgodził się na przejęcie lenna przez linię brandenburską Hohenzollernów. Siedem lat później unia na linii Brandenburgia-Prusy stała się faktem. Był to dziwny byt polityczny – elektorzy brandenburscy byli suwerennymi władcami w Rzeszy, ale w Królewcu pozostawali wasalami polskiego króla. To właśnie ta unia personalna stała się pierwszym krokiem do stworzenia nowoczesnego państwa pruskiego. Kraju, który zaczął kierować swoje zainteresowanie ku Bałtykowi. Wojna trzydziestoletnia Początek XVII wieku w Europie to czas wielkich konfliktów, z wojną trzydziestoletnią na czele. Zlokalizowana w sercu Rzeszy Brandenburgia została zdewastowana przez przemarsze wojsk wszystkich walczących stron. Fryderyk Wilhelm wyciągnął z tego cenną lekcję. Zrozumiał, że państwo o rozproszonych terytoriach może przetrwać tylko wtedy, gdy będzie dysponować potężną armią i pełną niezależnością dyplomatyczną. Prusy Książęce, bezpieczniejsze niż Brandenburgia, stały się dla niego zapleczem finansowym i strategicznym w grze o suwerenność. Traktaty welawsko-bydgoskie Przełomowy moment w historii zależności lennej nastał wraz z potopem szwedzkim. Fryderyk Wilhelm początkowo poparł Szwedów, co ułatwiło im niemal całkowity podbój Rzeczypospolitej. Kiedy jednak polski opór zaczął się wzmagać, a sytuacja Szwedów uległa pogorszeniu, elektor postanowił „sprzedać” swoją lojalność stronie polskiej. Cena była wysoka. Polska musiała zrzec się zwierzchnictwa lennego nad Prusami Książęcymi. W 1657 roku podpisano traktaty welawsko-bydgoskie. Dokumenty te, uzgodnione w Welawie i uroczyście zaprzysiężone przed kościołem jezuickim w Bydgoszczy, formalnie zakończyły epokę hołdów pruskich. Po uzyskaniu suwerenności, Hohenzollernowie przystąpili do budowy państwa o niespotykanej dotąd strukturze. Fryderyk Wilhelm, a po nim – jego następcy, stworzyli system, w którym wszystkie zasoby kraju zostały podporządkowane jednemu celowi – utrzymaniu potężnej armii. Koronacja w Królewcu Ambicje Hohenzollernów sięgały jednak ponad tytuł książęcy. Kiedy elektor saski August II Mocny zasiadł na polskim tronie, Fryderyk III uznał, że musi dorównać mu rangą. Wykorzystał trudną sytuację cesarza Leopolda I w obliczu wojny o sukcesję hiszpańską i uzyskał zgodę na koronację królewską, jako Fryderyk I. 18 stycznia 1701 roku w Królewcu narodziło się Królestwo Prus. Kwestia tytułu była niezwykle delikatna pod względem prawnym. Ponieważ terytorium Prus Królewskich wciąż należało do Polski, a władcy polscy tytularnie nazywali się królami Prus, Fryderyk mógł ogłosić się jedynie królem w Prusach. Od Prus Książęcych do Zjednoczenia Niemiec Po wojnach napoleońskich, w których Prusy odegrały kluczową rolę w pokonaniu Francji, ich prestiż wzrósł niebotycznie. Dzięki inicjatywom takim jak Niemiecki Związek Celny, Prusy zdominowały ekonomicznie kraje niemieckie. Finał nastąpił w 1871 roku, kiedy po zwycięskiej wojnie z Francją król pruski Wilhelm I został ogłoszony cesarzem niemieckim w Wersalu. Historia Prus Książęcych zakończyła się po II wojnie światowej. Gdy III Rzesza skapitulowała, alianci uznali Prusy za „nosiciela militaryzmu i reakcji” i formalnie zlikwidowali to państwo. Królewiec został wcielony do ZSRR i przemianowany na Kaliningrad. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Naukowcy potwierdzili tożsamość twórcy Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Pomogła analiza DNA i tomograf
Z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością to Otton I Wielki – ogłosili badacze z Niemiec. Wyniki archaeogenetyczne łączące szczątki spoczwyające w katedrze w Magdeburgu z dynastią Ludolfingów zamknęły proces identyfikacji. Po tysiącu lat nauka potwierdziła, że fundator katedry spoczywa w swoim pierwotnym miejscu. W jego tumbie znaleziono jednak coś, co zaskoczyło badaczy: skorupki jajek i nasiona. Co tam robiły?
Otton I Wielki, żyjący w latach 912–973, był postacią monumentalną. Stworzył potęgę Świętego Cesarstwa Rzymskiego i ufundował arcybiskupstwo w Magdeburgu. To właśnie w tej katedrze, u boku swojej pierwszej żony Edyty, cesarz znalazł miejsce wiecznego spoczynku. Choć jego grobowiec był otwierany w XIX wieku, dopiero współczesne badania kontrolne z 2024 roku ujawniły krytyczny stan zabytku. Oprócz pilnej renowacji przy okazji wykonano szczegółowe analizy szczątków. Kiedy w 2025 roku naukowcy otworzyli kamienny sarkofag Ottona I Wielkiego, stanęli przed kluczowym pytaniem: czy odnalezione wewnątrz kości rzeczywiście należą do potężnego władcy. Dzięki badaniom genetycznym i analizom antropologicznym, w marcu 2026 roku poznaliśmy odpowiedź. Dziedzictwo zagrożone przez czas Naukowcy zaobserwowali niepokojące uszkodzenia: korodujące żelazne elementy, wilgoć oraz zasolenie niszczące strukturę sarkofagu. Aby ratować ten bezcenny obiekt, w styczniu 2025 roku wokół grobowca wzniesiono specjalną drewnianą konstrukcję, pozwalającą na przeprowadzenie prac w kontrolowanych warunkach. Decyzja o podniesieniu ważącej 300 kilogramów marmurowej płyty była nieunikniona, by móc zbadać i zakonserwować jego zawartość. Skarby ukryte w sośninie Pod płytą z marmuru pochodzącego z dzisiejszej wyspy Marmara (Turcja) odkryto skromną, drewnianą trumnę, która – jak wykazały badania dendrochronologiczne – została wykonana z sosny ściętej zimą 1208 roku. Prawdopodobnie wiązało się to z przeniesieniem szczątków cesarza po wielkim pożarze katedry w 1207 roku. Wewnątrz oczom badaczy ukazały się nie tylko kości, ale też artefakty: fragmenty bizantyjskiego jedwabiu, tkanina przetykana srebrnymi nićmi oraz przedmioty świadczące o dawnych ingerencjach w pochówek, takie jak XIII-wieczna moneta, skorupki jaj czy pestki owoców. Dokumentacja trumny odbywała się przy użyciu najnowocześniejszych technik, w tym skanowania 3D i fotografii wysokiej rozdzielczości. Podczas gdy sarkofag poddawano renowacji, szczątki trafiły w ręce interdyscyplinarnego zespołu ekspertów, w skład którego weszli m.in. biolodzy, radiolodzy i medycy sądowi. Ich zadaniem było ustalenie, kim był człowiek spoczywający w cesarskiej tumbie. Biologiczny portret władcy Analiza antropologiczna naukowców z Landowego Urzędu ds. Zarządzania Dziedzictwem i Archeologii Saksonii-Anhalt dostarczyła pierwszych mocnych dowodów, że mamy do czynienia z Ottonem I. Szczątki należały do mężczyzny, który w chwili śmierci miał od 55 do 65 lat, co idealnie współgra z przekazami historycznymi o zgonie cesarza w wieku 60 lat. Zmarły mierzył około 180 centymetrów wzrostu, co czyniło go osobą wyjątkowo postawną na tle współczesnych mu ludzi. Charakterystyczne zmiany kostne w okolicach miednicy i ud potwierdziły, że spędził on dużą część życia w siodle. Badania izotopowe w Mannheim rzuciły światło na „cesarskie menu”. Dieta władcy była bogata w białko zwierzęce i ryby słodkowodne, a co istotne, nie zawierała prosa – zboża kojarzonego wówczas z niższymi warstwami społecznymi. Antropolodzy fizyczni dostrzegli też ślady dawnych urazów: zagojone rany na czaszce, parodontozę oraz nietypowe zmiany naczyniowe u podstawy czaszki, które mogą sugerować przyczynę śmierci zgodną z kronikarskimi opisami. Był to zapewne udar. Z kolei badania radiowęglowe szczątków potwierdzają okres, w którym żył Otton I. Wielka szkoda, że w przypadku pierwszych piastowskich władców Polski nie możemy pochwalić się tak dobrze zachowanymi miejscami ich pochówków. Genetyczny stempel autentyczności Ostateczny, „twardy” dowód przyniosły jednak dopiero badania DNA przeprowadzone przez Instytut Maxa Plancka w Lipsku. Kluczem do sukcesu było porównanie materiału genetycznego z kośćmi Henryka II, ostatniego z rodu Ludolfingów, spoczywającego w Bambergu. Dzięki zgodzie władz kościelnych pobrano próbki z relikwiarza św. Henryka, co pozwoliło na zestawienie obu profili genetycznych. Wyniki nie pozostawiły złudzeń: obaj zmarli są ze sobą spokrewnieni w trzecim stopniu w linii męskiej. Fakt ten idealnie pasuje do genealogii, według której Henryk II był prawnukiem brata Ottona Wielkiego, Henryka Bawarskiego. – Z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością mamy przed sobą szczątki Ottona Wielkiego” – ogłosił prof. Harald Meller dyrektor Landowego Urzędu ds. Zarządzania Dziedzictwem i Archeologii Saksonii-Anhalt. 1 września 2026 roku cesarz spocznie ponownie w katedrze, tym razem w nowej trumnie. Źródło: Landesamt für Denkmalpflege und Archäologie (LDA) Sachsen-Anhalt Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Grał według zasad systemu – i ocalił ponad tysiąc istnień. Historia Oscara Schindlera nie jest oczywista
Oskar Schindler – bawidamek, ryzykant i agent niemieckiego wywiadu, przy okazji był człowiekiem, który zaryzykował cały swój majątek i życie, by wyrwać z rąk machiny zagłady 1200 istnień. Mówimy tu o jednej z najbardziej niejednoznacznych postaci historycznych. Heroizm nie zawsze ma czyste ręce. Jednak czy w kontekście czynów, których dokonał, ma to jakiekolwiek znaczenie?
Spis treści: Jak Schindler został „gaunerem”? Małżeństwo z Emilie Pelzl Szpiegostwo i Abwehra Krakowskie imperium Oskara Schindlera Ewolucja postawy Lista Schindlera Od bohatera do bankruta Historia Oskara Schindlera nie jest czarno-biała, jak mogłoby się wydawać. Pozornie niemiecki przedsiębiorca wydaje się być postacią nieskazitelną. Nie można jednak nie wspomnieć, że w tym przypadku najwyższe poświęcenie przeplata się z egoizmem, a „narzędziem zbawienia” jest oportunizm. Nie zmienia to jednak faktu, że gdyby nie on, lista ofiar Holocaustu byłaby dłuższa. Jak Schindler został „gaunerem”? Oskar Schindler urodził się 28 kwietnia 1908 roku w Svitavach (Zwittau), przemysłowym mieście na Morawach, które w tamtym czasie były częścią Austro-Węgier. Był to wówczas wielokulturowy region, gdzie Morawianie koegzystowali z Niemcami sudeckimi i Żydami. Rodzina Schindlerów reprezentowała lokalną klasę wyższą. Ojciec Oskara, Johann, pracował w branży ubezpieczeniowej, ale bez większych sukcesów. Los odwrócił się, gdy zaczął sprzedawać generatory prądu dla rolnictwa i przemysłu. Matka, Francisca z domu Luserová, nazywana w rodzinie Fanny, była opisywana jako kobieta elegancka, ale borykająca się z nieustannymi problemami zdrowotnymi. Zmarła w 1935 roku, w wieku 53 lat. Edukacja i pierwsze skandale W szkole Schindler nie odnosił spektakularnych sukcesów. Co więcej, już wtedy ujawnił drzemiącą w nim skłonność do sięgania po nieszablonowe, a przy tym – także moralnie wątpliwe rozwiązania. Po ukończeniu szkoły podstawowej, uczęszczał do gimnazjum technicznego. Jego edukacja zakończyła się jednak już w 1924 roku. Młody Oskar został wydalony z placówki za fałszowanie dokumentów szkolnych. To właśnie wtedy wśród lokalnej społeczności zyskał przydomek „Schindler-gauner”, czyli krętacz, oszust. Poprawa nie przyszła z postępującym wiekiem. Uwielbiał luksusowy, wystawny i hulaszczy tryb życia, co nierzadko sprowadzało na niego problemy. Dwukrotnie został aresztowany za pijaństwo, najpierw w 1930, później w 1932 roku. Małżeństwo z Emilie Pelzl 8 marca 1928 roku Schindler ożenił się z córką majętnego rolnika ze Starego Maletína, Emilie Pelzl. Młoda para nie miała lekkiego startu. Rodzice wybranki Oskara nie widzieli w nim dobrego kandydata na męża dla swojej córki. Postrzegali go raczej jako człowieka nieodpowiedzialnego, a ich podejrzenia nie były bezpodstawne. Schindler szybko roztrwonił cały posag, jaki wniosła Emilie, a nie była to mała suma. 100000 koron czeskich wydał na swoje pasje i kochanki. Ich małżeństwo było dalekie od ideału, ale Pelzl trwała przy swoim mężu przez cały okres wojenny. Historycznie odegrała niezwykle ważną rolę. To właśnie ona sprawowała opiekę nad więźniami. Szpiegostwo i Abwehra W latach 30. Oskar Schindler podejmował próby prowadzenia własnego biznesu, ale wszystkie kończyły się fiaskiem. Tkwił w trudnej sytuacji finansowej, ale brak pieniędzy nie skłonił go do porzucenia wystawnego życia. To właśnie te czynniki pchnęły go w objęcia Abwehry, czyli niemieckiego wywiadu wojskowego. Od 1935 roku działał jako agent. Miał za zadanie zbierać informacje o czeskich instalacjach wojskowych, ruchach wojsk i infrastrukturze kolejowej. Był to wybór czysto oportunistyczny, choć ułatwiony przez rosnące nastroje narodowosocjalistyczne wśród Niemców sudeckich, skupionych wokół Partii Niemców Sudeckich Konrada Henleina, do której Schindler wstąpił w 1935 roku. 18 lipca 1938 roku został aresztowany przez czechosłowacki kontrwywiad w hotelu Ungar w Svitavach. Schindler został oskarżony o zdradę stanu, za co trafił do więzienia w Brnie. Paradoksalnie, moment, który mógł być końcem jego historii, okazał się początkiem zupełnie nowej drogi. Po układzie monachijskim został zwolniony na mocy ogólnej amnestii w październiku 1938 roku. Szybko wstąpił do NSDAP, stając się pełnoprawnym członkiem partii, co miało mu otworzyć drzwi do kariery w okupowanej Polsce. Krakowskie imperium Oskara Schindlera W 1939 roku wybuchła II wojna światowa. Schindler dostrzegł w globalnym kryzysie szansę dla siebie. W październiku 1939 roku przybył do Krakowa. Przyświecał mu jasny cel – wzbogacić się na wojennej koniunkturze. Przejęcie fabryki „Rekord” Kluczowym elementem jego planu było przejęcie zakładu produkcyjnego. Wybór padł na upadłą fabrykę „Rekord” na ulicy Lipowej 4 na Zabłociu, która przed wojną produkowała naczynia emaliowane. 15 stycznia 1940 roku oficjalnie uruchomił Deutsche Emailwarenfabrik (DEF), potocznie zwaną „Emalią”. Schindler od początku wykazywał się niezwykłym zmysłem biznesowym. Wykorzystał fakt, że żydowska siła robocza była najtańsza. Wynagrodzenia płacone SS za więźniów były ułamkiem stawek rynkowych dla Polaków. Ekonomiczne wyrachowanie? Tak, jednak to właśnie chciwość Oskara stała się fundamentem systemu, który później pozwolił na ocalenie setek ludzi. Pod koniec 1942 roku, fabryka uzyskała status zakładu zbrojeniowego, co czyniło jej pracowników „niezbędnymi dla wysiłku wojennego” i chroniło ich przed natychmiastową wywózką do obozów zagłady. Rola Itzhaka Sterna i Abrahama Bankiera Nie można nie wspomnieć o wpływie, jaki na Schindlera wywarli jego żydowscy współpracownicy. Itzhak Stern stał się nie tylko mózgiem operacyjnym firmy, ale także „moralnym katalizatorem dla Oskara”. To właśnie on uświadomił Schindlerowi skalę niemieckich zbrodni i przekonał go, że fabryka może stać się azylem. Z kolei Abraham Bankier, bankrutujący właściciel „Rekordu”, pomógł mu poruszać się w zawiłościach czarnego rynku i finansowania przedsięwzięć w warunkach okupacyjnych. Dzięki nim Schindler zrozumiał, że w systemie totalitarnym pieniądze i łapówki są jedynym sposobem na obejście nieludzkiego prawa. Ewolucja postawy W 1943 roku przeprowadzona została likwidacja krakowskiego getta. Był to moment zwrotny w życiu Schindlera. Widok brutalnych egzekucji i bezmyślnego okrucieństwa SS wywołał u niego głęboki wstrząs. To wtedy egoistyczny cel pomnażania majątku ustąpił miejsca obsesyjnej wręcz chęci ratowania Żydów. Relacje z Amonem Göthem Żeby móc zrealizować swój plan, Oskar musiał nawiązać stosunki towarzyskie z Amonem Göthem. Wspólne libacje, dostawy luksusowych towarów z czarnego rynku i gigantyczne łapówki pozwoliły Oskarowi na wynegocjowanie zgody na budowę własnego podobozu na terenie fabryki DEF. Dzięki temu więźniowie pracujący dla Schindlera nie musieli znosić nieludzkich warunków obozu w Płaszowie i codziennie narażać się na śmierć z ręki sadystycznego i nieobliczalnego komendanta. W podobozie na Zabłociu panowały o wiele lepsze warunki. Lista Schindlera W 1944 roku Niemcy przegrywali na froncie wschodnim. Rozpoczęli wówczas likwidację obozów i zakładów przemysłowych w Polsce, by zatrzeć ślady swych zbrodniczych działań. Schindler podjął wówczas najbardziej brawurową decyzję w swoim życiu: postanowił przenieść fabrykę wraz z pracownikami do Brünnlitz w swoim rodzinnym Kraju Sudetów. Tworzenie listy ocalenia Dzięki wpływom i posiadanym funduszom udało mu się przekupić urzędników w Inspektoracie Uzbrojenia i uzyskać zgodę na relokację zakładu. Kluczową postacią w tworzeniu listy był Mieczysław Pemper, który jako osobisty sekretarz Götha miał dostęp do tajnych raportów o planowanej likwidacji fabryk. Pemper, we współpracy z Itzhakiem Sternem i przy użyciu nazwisk dostarczonych przez Marcela Goldberga, przygotował spis około 1200 osób. Transporty rozpoczęły się w październiku 1944 roku. Jednak nie wszystko szło zgodnie z planem. Transport z 300 kobietami omyłkowo trafił do Auschwitz-Birkenau. Schindler, wykazując się niebywałą determinacją, wysłał swoją sekretarkę z łapówkami (m.in. diamentami i obietnicą wypłaty 7 marek dziennie za pracownicę), co doprowadziło do jedynego znanego przypadku, gdy tak duża grupa ludzi żywa opuściła komory gazowe fabryki śmierci. Ratunek więźniów z Goleszowa W styczniu 1945 roku, w samym środku mroźnej zimy, pod bramę fabryki w Brünnlitz podstawiono dwa zaplombowane wagony z 120 więźniami z Goleszowa. Emilie Schindler odegrała tu kluczową rolę – powstrzymała komendanta SS przed odesłaniem transportu, a Oskar przekonał go, że więźniowie są mu niezbędni do pracy. Od bohatera do bankruta Po 9 maja 1945 roku, jako nazista i były szpieg, Schindler musiał uciekać przed Armią Czerwoną. Schronił się w Niemczech, gdzie kilka lat spędził w nędzy, do której nie przywykł. W 1949 roku wyemigrował do Argentyny, gdzie starał się odbudować finansową potęgę. Wszystkie przedsięwzięcia, których się podejmował, kończyły się jednak fiaskiem. W obliczu osobistej porażki, zdecydował się na powrót do Niemiec, zostawiając Emilie w Argentynie bez środków do życia. Tam podejmował kolejne próby biznesowe, ponownie z marnym skutkiem. Oskar Schindler, niegdyś potężny przemysłowiec, spędził ostatnie lata życia w skromnym mieszkaniu, utrzymując się głównie z darów i emerytury wypłacanej przez Schindlerjuden i organizacje żydowskie. Zmarł 9 października 1974 roku. Zgodnie z jego ostatnią wolą, ciało Oskara przewieziono do Izraela. Spoczął na katolickim cmentarzu, na Górze Synaj w Jerozolimie. Do dziś jego grób jest miejscem pielgrzymek ocalonych i ich rodzin, którzy kładą tam kamienie w geście żydowskiej tradycji pamięci. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
To jedna z najmroczniejszych postaci XX wieku. „Rzeźnik z Lyonu” przez lata unikał kary dzięki współpracy z USA
Klaus Barbie z okrutną precyzją realizował politykę Trzeciej Rzeszy. Przez swoją lojalność wobec zbrodniczego systemu i czyny, których dopuścił się podczas wojny, stał się jednym z najbardziej poszukiwanych przestępców wojennych na świecie. Pełen cynizmu, nawet po upadku III Rzeszy czuł się nietykalny. Został współpracownikiem USA, ale sprawiedliwość w końcu zatriumfowała, a Barbie dokonał żywota w celi więziennej, w tym samym mieście, które niegdyś terroryzował.
Spis treści: Ideologia nazistowska wyjściem z trudnej sytuacji Biurokrata zagłady Terror w Lyonie Barbie w służbie USA Zbrodniarz stał się przedsiębiorcą, doradcą i… narkotykowym baronem Pułapka de Hoyosa Proces w Lyonie Szacuje się, że zbrodniarz noszący przydomek „Rzeźnik z Lyonu” osobiście doprowadził do śmierci ponad 4000 osób i wysłał do obozów zagłady 7500 Żydów, z których większość zakończyła życie w komorze gazowej obozu Auschwitz-Birkenau. Nie oszczędzał nikogo. Miał na sumieniu nawet dzieci. Do końca uważał się za nazistę, a okrutne czyny, których się dopuścił, przepełniały go dumą. Ideologia nazistowska wyjściem z trudnej sytuacji Nikolaus „Klaus” Barbie przyszedł na świat 25 października 1913 roku w Bad Godesberg, malowniczo położonym miasteczku w pobliżu Bonn. Urodził się jako nieślubne dziecko. Jego ojciec, również Nikolaus, był nauczycielem, ale to nie pedagogika ,a trauma wojenna definiowała jego postawę. Jako weteran walk pod Verdun, ranny w szyję i zgorzkniały, stał się człowiekiem surowym, skłonnym do nadużywania alkoholu i brutalnej dyscypliny wobec syna. W 1933 roku, w tym samym, w którym Hitler doszedł do władzy, zmarł ojciec Klausa. To wydarzenie zamknęło przed nim drogę do studiów teologicznych. Osierocony, nie mógł sobie pozwolić na kontynuowanie nauki, więc zamiast służyć Bogu, młody Klaus zdecydował się poświęcić nowemu bożkowi Niemiec – Führerowi. Dzięki zaangażowaniu w Hitlerjugend i wolontariacie w obozie pracy w Szlezwiku-Holsztynie, drzwi do kariery w SS stanęły przed nim otworem. Do zbrodniczej organizacji wstąpił 26 września 1935 roku. Biurokrata zagłady Barbie nie trafił na front jako zwykły żołnierz. Dzięki swojemu nieprzeciętnemu intelektowi i wręcz fanatycznemu oddaniu sprawie, wstąpił do Sicherheitsdienst, czyli wywiadu SS. To właśnie tam przeszedł intensywne szkolenie w kwaterze głównej na Alexanderplatz w Berlinie, gdzie uczył się metod przesłuchań i inwigilacji. Praca w oddziale obyczajowym, polegająca na tropieniu prostytutek, homoseksualistów i Żydów, zradykalizowała go i pozbawiła resztek empatii. W 1940 roku III Rzesza podbiła Holandię. Dla Barbiego była to szansa na „wykazanie się w terenie”. Skierowany do Amsterdamu, do Centralnego Biura Emigracji Żydowskiej (Zentralstelle für jüdische Auswanderung), stał się prawą ręką Willy’ego Lagesa. To tam Barbie nauczył się, że ludobójstwo to przede wszystkim logistyka i skrupulatne listy nazwisk. W 1941 roku odegrał istotną rolę w tłumieniu strajku w Amsterdamie. Tym samym udowodnił, że nawet w walce z cywilami nie cofnie się przed użyciem najbrutalniejszych środków. Szybko awansował, otrzymując stopień SS-Untersturmführera i Krzyż Żelazny II klasy w uznaniu jego „gorliwości”. Terror w Lyonie W 1942 roku został wysłany do Francji. Po krótkim pobycie w Dijonie, awansował na szefa Gestapo Lyonie. Nie trafił tam przypadkiem. Lyon stanowił serce francuskiego ruchu oporu, a labirynt ulic i korytarzy był idealnym miejscem dla partyzanckich działań. Zadaniem Barbiego było zmiażdżenie tego oporu za wszelką cenę. Siedziba Gestapo w hotelu Terminus stała się synonimem piekła na ziemi. To właśnie tam Barbie osobiście nadzorował i przeprowadzał okrutne tortury. Ofiary opisywały go jako człowieka, który podczas bicia czy topienia więźnia w lodowatej wodzie z amoniakiem potrafił zachować zimny spokój, a nawet głaskać kota siedzącego mu na kolanach. Do najtragiczniejszych wydarzeń, związanych z pobytem Barbiego w Lyonie, zalicza się aresztowanie Jeana Moulina. Człowiek, który zjednoczył francuskie podziemie przez 21 dni był poddawany niewyobrażalnie okrutnym praktykom. Gestapowcy łamali mu kości i przypalali skórę. Mimo bólu, którego nie można sobie nawet wyobrazić, Moulin nie ugiął się i nie wydał nikogo. Zbrodnią, która najbardziej wstrząsnęła opinią publiczną, był najazd na Izieu. 6 kwietnia 1944 roku Barbie wydał rozkaz aresztowania dzieci ukrywających się w tamtejszym sierocińcu. W telegrafie do Paryża meldował o „oczyszczeniu” placówki, a dzieci nazywał wprost „towarem” do wysyłki na wschód. Barbie w służbie USA W 1945 roku III Rzesza upadła. Niektórzy naziści postanowili zakończyć życie na własnych zasadach, a wielu znalazło schronienie w Ameryce Południowej. Klaus Barbie postanowił ukryć się w Niemczech. Wiedział jednak, że nie uda mu się pozostać niezauważonym. W związku z tym, postanowił zrobić to, co potrafił najlepiej – zaczął manipulować, tym razem nie swoimi ofiarami, a nowymi panami sytuacji. Już w 1946 roku rozpoczął współpracę z amerykańskim CIC – Counter Intelligence Corps. To jeden z najbardziej kontrowersyjnych momentów w powojennej historii. Amerykanie, choć początkowo udawali nieświadomość, doskonale wiedzieli, z kim mają do czynienia. Jednak uznali „Rzeźnika z Lyonu” za zbyt cenny nabytek, by oddać go Francuzom. Dla oficerów CIC Barbie był „wybitnym ekspertem od komunistów”. W realiach rodzącej się zimnej wojny, jego wiedza o francuskich strukturach lewicowych i rozbudowana sieć informatorów, którą dysponował, były dla Amerykanów ważniejsze od sprawiedliwości. Przez kilka lat Barbie żył pod ochroną USA jako opłacany agent, mimo że francuskie sądy dwukrotnie skazywały go zaocznie na karę śmierci. Ekstradycja nie wchodziła w grę Kiedy presja Francji na ekstradycję stała się nie do zniesienia, CIC nie wydało Barbiego przed oblicze sądu. Zamiast tego w 1951 roku zorganizowano jego ucieczkę tzw. „szczurzym szlakiem”. Wykorzystując kontakty z chorwackim księdzem Krunoslavem Draganoviciem, Barbie wraz z żoną i dwójką dzieci wyjechał do Boliwii pod nowym nazwiskiem – Klaus Altmann. Zbrodniarz stał się przedsiębiorcą, doradcą i… narkotykowym baronem W boliwijskich realiach nazistowski zbrodniarz zaczął rozkwitać. Klaus Altmann stał się wpływową postacią w La Paz i Cochabambie. Jego umiejętności z okresu Gestapo okazały się niezwykle przydatne dla boliwijskich dyktatorów. Barbie doradzał im w kwestiach bezpieczeństwa wewnętrznego, szkoląc boliwijskie służby w technikach tortur i tłumienia opozycji politycznej. Jako współzałożyciel firmy Transmaritima Boliviana, zajmował się handlem bronią na wielką skalę. Paradoksalne było to, że firma żeglugowa działała w kraju niemającym dostępu do morza, co dobitnie świadczyło, że była jedynie przykrywką dla brudnych interesów. Barbie otrzymał nawet stopień podpułkownika w boliwijskiej armii i paszport dyplomatyczny, który pozwalał mu na swobodne wizyty w Europie i USA. W latach 70. i 80. Barbie stał się kluczowym graczem w raczkującym jeszcze handlu kokainą na ogromną skalę. Współpracował z Roberto Suárezem Gómezem, a nawet spotkał się z samym Pablo Escobarem, by oferować ochronę transportów narkotyków w zamian za fundusze na walkę z komunizmem. Pułapka de Hoyosa Wydawało się, że „Rzeźnik z Lyonu” uniknie sprawiedliwości. Jednak w 1971 roku na jego trop wpadli Beate i Serge Klarsfeldowie, słynni łowcy nazistów. Dzięki ich determinacji świat dowiedział się, że Klaus Altmann to w rzeczywistości Klaus Barbie. Przełomem był rok 1972, kiedy francuski dziennikarz Ladislas de Hoyos namówił Barbiego na wywiad. Altmann twierdził, że nie mówi po francusku, więc rozmowa odbywała się w języku niemieckim. Jednak w kluczowym momencie de Hoyos zadał mu pytanie po francusku, a ten odruchowo odpowiedział. Mało tego, dał się nabrać na prostą sztuczkę, biorąc do ręki przedmioty, które podawał mu dziennikarz. Na wszystkich pozostawił swoje odciski palców i tym samym ostatecznie rozwiał wszelkie wątpliwości. Proces w Lyonie Klaus Barbie został aresztowany i wydany Francji dopiero w 1983 roku, gdy do władzy w Boliwii doszedł rząd demokratyczny. Jego proces, który rozpoczął się w maju 1987 roku, stał się wydarzeniem o skali globalnej. Obroną Barbiego zajął się Jacques Vergès, znany jako „adwokat diabła”. Obrońca przyjął dość nietypową strategię. Zamiast bronić klienta przed zarzutami, atakował francuski system kolonialny, oskarżając Francję o podobne zbrodnie. Ta cyniczna linia obrony miała na celu relatywizację winy, ale w obliczu zeznań ocalałych okazała się nieskuteczna. 4 lipca 1987 roku sąd przysięgły w Lyonie uznał Barbiego za winnego wszystkich zarzucanych mu zbrodni przeciwko ludzkości i skazał go na dożywotnie więzienie. 25 września 1991 roku zbrodniarz zmarł na białaczkę w więzieniu Saint-Joseph w Lyonie. Źródło: National Geographic Polska Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Czy ojciec Jezusa był rzymskim łucznikiem? W Niemczech odkryto tajemniczą inskrypcję
Pomnik rzymskiego żołnierza, pochodzący z I wieku i odkryty przy okazji budowy torów nad Renem, wzbudził sensację już w momencie odnalezienia niemal 170 lat temu. Najbardziej intrygująca okazuje się inskrypcja, w której wspomina się łucznika Tyberiusza Juliusza Abdesa Panterę. Co wiąże go z Jezusem z Nazaretu?
Spis treści: Imperium Romanum we współczesnych Niemczech Plotka o Jezusie Ben Panterze Świadectwa Talmudu o Jezusie Jezus, syn obywatela rzymskiego, pełnej krwi Aryjczyk Płyta nagrobna Sydończyka Pantery wywołała w świecie naukowym niemały zamęt. Zaczęto się zastanawiać nad związkiem znaleziska z sięgającą początków chrześcijaństwa plotką o ziemskim ojcu Jezusa o przydomku Pantera. Przypomniano również wzmianki w Talmudzie o Jezusie Ben Panderze (zmiana brzmienia wynikała z transkrypcji). Pogłoska o potencjalnym rzymskim rodowodzie Jezusa rozgrzała serca i umysły zwłaszcza w epoce rządów NSDAP. Przyjrzyjmy się sprawie bliżej. Imperium Romanum we współczesnych Niemczech Cesarstwo Rzymskie czasów Jezusa obejmowało nie tylko cały basen Morza Śródziemnego. Po przegranej bitwie w Lesie Teutoburskim umowna granica Imperium przebiegała na Renie. Przenoszenie oddziałów, w skład których wchodzili mężczyźni pochodzący się z najrozmaitszych zakątków imperium, było znaną praktyką. Nagrobek eksponowany w muzeum Roemerhalle w Bad Kreuznach upamiętnia Sydończyka (czyli mieszkańca ziem dzisiejszego Libanu), który 40 lat wojował dla cesarstwa. Płyta grobowa robi wrażenie wymiarami (ok. 2 m wysokości), dobrym stanem zachowania i modelunkiem postaci. Najpewniej życie Pantery przypadło na panowanie pierwszego cesarza Rzymu Oktawiana Augusta i jego następcy Tyberiusza, co można wywnioskować z imienia (praenomen) Tyberiusz oraz „nazwiska” (nomen) Juliusz. Chociaż uzyskał rzymskie obywatelstwo (standard po 25 latach służby), jego korzenie były semickie, o czym świadczy człon Abdes. Przydomek Pantera wskazuje na waleczny charakter, przypominający drapieżnika. Semita Pantera był zatem współczesny Jezusowi z Nazaretu, jednak w przeciwieństwie do niego służył Rzymowi i posiadał obywatelstwo. Plotka o Jezusie Ben Panterze Przypuszczalnie już pod koniec I w. wśród Żydów i pogan rozeszła się plotka, jakoby założyciel Kościoła został zrodzony z pozamałżeńskiego związku Żydówki z żołnierzem o imieniu Pantera. Wówczas nazywano by go Jezus Ben Pantera, czyli syn Pantery. Jednakże w tekście ewangelii, w którym przytacza się negatywne sądy o Jezusie, nigdzie nie używa się takiego zniesławienia przeciw rabbiemu z Nazaretu. Możliwe, że „Ben Pantera” było świadomym przeinaczeniem „Ben Partenou” (syn Dziewicy). Żyjący w II wieku filozof Celsus, zaciekły wróg chrześcijaństwa, powoływał się na ten rzekomy fakt w celu zdyskredytowania Jezusa i młodej religii. Jak na ironię, poglądy Celsusa zachowały się w utworze „Przeciw Celsusowi”, którego autorem był Orygenes, wybitny interpretator Biblii. Kontrargumentując zręcznie odniósł się on do Platona. Stwierdził, że nie można sobie wyobrazić, aby dusza człowieka, który niezwykle przyczynił się dla dobra wielu, zamieszkała w ciele stworzonym z tak haniebnego związku. Świadectwa Talmudu o Jezusie Zredagowany w V w. Talmud to jeden ze zbiorów praw judaizmu. Stanowi kompilację tradycji powstałych na przestrzeni stuleci. Dla mędrców judaizmu chronologia miała wtórne znaczenie, a polemika z rosnącym chrześcijaństwem stawała się koniecznością. Talmud ma w dezawuujący sposób wypowiadać się o Jezusie określanym Ben Stada, Ben Pandera oraz Jeszu Nocri. Ale, gdy się uważnie przyjrzeć, okazuje się, że mamy do czynienia z pierwotnie trzema osobami. Czy którąś z nich można powiązać z Jezusem? Ben Stada lub Ben Pandera Najstarsza wydaje się wzmianka mówiąca, że Ben Stada robił sobie znaki na ciele i był skłonny do odrzucenia Boga. W późniejszych tekstach utożsamia się Ben Stadę z Ben Panderą, który miał być synem Miriam, zwanej też Stada, fryzjerki. Miała zdradzić męża z Panderą, ale nie wspomina się, żeby ten był żołnierzem. Ben Panderę oskarżano o czary, których nauczył się w Egipcie, i zwodzenie ludzi. Wiadomo, że jego proces odbył się tylko przed żydowskim sądem. Wyrok śmierci objął ukamienowanie, a następnie powieszenie w przeddzień Paschy w miejscowości Lod. Abstrahując od niedokładnych stycznych z ewangeliami (choćby egzekucja przed świętem, ale wykonana przez Rzymian w Jerozolimie), trudno utożsamić któregoś z nich z Jezusem. Jeżeli kontekst, w którym Talmud umieszcza te postaci jest wiarygodny, wówczas Ben Stada byłby współczesny św. Pawłowi, zaś Ben Pandera musiałby żyć w trakcie tzw. II wojny żydowskiej, czyli okołu 100 lat po odejściu Jezusa. Jeszu Nocri (Jezus Nazarejczyk) Drugą postacią, która pojawia się w Talmudzie i którą później identyfikowano z Ben Panderą, jest Jeszu Nocri. Teksty ukazują go jako krnąbrnego ucznia faryzejskiego rabina. Za słabość do kobiet został ekskomunikowany przez swego mistrza. Podejmowane przez Jeszu próby pojednania z nauczycielem zakończyły się fiaskiem. Co więcej, Jeszu stał się dla rabina arogantem i zwodzicielem Izraela. Podobnie do Jezusa z Nazaretum Jeszu miał uczniów (m.in. Mataja, czyli Mateusza) i został powieszony w przeddzień Paschy. Skonfliktowany z faryzeuszami może odrobinę przypominać Jezusa z Nazaretu, ale działał około 80 lat przed jego narodzinami – oczywiście gdy założymy, że tło historyczne proponowane w Talmudzie jest prawidłowe. Jezus, syn obywatela rzymskiego, pełnej krwi Aryjczyk W narodowosocjalistycznych Niemczech zapomniana plotka o rzymskiej krwi w żyłach Jezusa zaczęła ponownie rezonować. Taki twórca chrześcijaństwa, mówiący po aramejsku, z rzymskiego ojca, wydawał się odpowiedni dla nazistów. W Trzeciej Rzeszy znaczący teologowie starali się skonstruować obraz aryjskiego Jezusa jako syna „wolnej od trucizny judaizmu” pary nie-Żydów. Ideologizacja i przeinaczenia wzięły górę nad poszukiwaniem prawdy. Współcześnie odrzuca się utożsamienie Jezusa z Jeszu Nocrim, Ben Stadą czy Panderą. Dotyczące ich ogólnikowe i skąpe dane uznaje się za niewystarczające przesłanki do pewnej identyfikacji. Nie można zapominać o popularności imienia Jezus czy przydomka Pantera, co też utrudnia zadanie weryfikacji. Podkreśla się odmienny kontekst historyczny: Żyda Jezusa ukrzyżowano w Jerozolimie na rozkaz Piłata. Semicki łucznik z Sydonu nie miał najprawdopodobniej pojęcia o cieśli z Nazaretu, a już na pewno nie przypuszczał, jak wiele spekulacji zrodzi jego płyta grobowa. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Michał Szczepaniak Z wykształcenia jestem biblistą. Od wielu lat pracuję jako przewodnik turystyczny grup do ponad 30 krajów. Jestem autorem podcastu „Izrael 1001 podróży”. Po godzinach najchętniej spędzam czas podczas samotnych wypraw w nieznane oraz odkrywam zgiełk światowych metropolii. Więcej na stronie michalszczepaniak.com.
Archeolodzy odkryli wyjątkowy grób sprzed 10 500 lat. Obok była czaszka tura na palu
W torfowisku archeolodzy odkryli jeden z najstarszych pochówków ciałopalnych Europy Północnej. Spalone szczątki człowieka przeleżały tam ponad 10 tysięcy lat. Badaczy zaskoczył jednak niezwykły element rytuału pogrzebowego. Przy grobie znajdowała się czaszka tura wbita na drewniany pal. Oto jak wyglądał rytuał pogrzebowy.
Tereny podmokłe są skarbnicą wiedzy dla archeologów. W bagnach, jeziorach i wrzosowiskach doskonale zachowują się zabytki organiczne, ale też szczątki zwierząt i ludzi. W Polsce w świetnym stanie zachowały się relikty ufortyfikowanej osady w Biskupinie. Jej rekonstrukcja do dziś cieszy się wielkim powodzeniem wśród turystów. Kapsuła czasu w bagnie Duvenseer Moor w Szlezwiku-Holsztynie w północnych Niemczech to dla archeologów miejsce absolutnie wyjątkowe. Przed tysiącami lat znajdowało się tutaj tętniące życiem jezioro. Na jego brzegu obozowali ludzie. Dziś jest to rozległe torfowisko, które dzięki specyficznym beztlenowym warunkom doskonale konserwuje materię organiczną. Drewno, kości i rośliny, które w innych miejscach dawno zmieniłyby się w pył, tutaj przetrwały w niemal nienaruszonym stanie. Dzięki badaniom prowadzonym przez Leibniz-Zentrum für Archäologie (LEIZA) możemy dziś zajrzeć w głąb wczesnego mezolitu, czyli okresu sprzed około 10 500 do 11 000 lat. To czas, gdy po ustąpieniu lodowca przyroda i ludzie na nowo zaczęli rozprzestrzeniać się w północnej Europie. Bardzo stara kremacja W Duvenseer Moor archeolodzy odkryli grób ciałopalny sprzed około 10 500 lat. Z tak odległego okresu znanych jest zaledwie kilka podobnych pochówków, w których złożono kości poddane działaniu wysokiej temperatury. Nieco młodszy ciałopalny pochówek znaleziono w Polsce w Mszanie. Archeolodzy zlokalizowali tam groby, w których ciała (m.in. młodej kobiety i dziecka) umieszczano w konstrukcjach przypominających trumny z kory, a następnie spalano je bezpośrednio w jamie grobowej przed jej zasypaniem. Choć kości były przepalone jedynie częściowo, wyraźna warstwa czarnego popiołu dowodzi celowego użycia ognia, co czyni to znalezisko jedną z najstarszych znanych praktyk tego typu w regionie. Wróćmy do Niemiec. Pod warstwą torfu archeolodzy odkryli fragmenty spalonego ludzkiego szkieletu przemieszane z resztkami stosu pogrzebowego. Co niezwykle istotne, pochówek ten nie został od razu zasypany ziemią. Analizy sugerują, że grób pozostawał otwarty i widoczny dla społeczności przez dłuższy czas. Zagadka wbitego pala Największa sensacja przyszła jednak latem 2025 roku podczas prac prowadzonych ze studentami. Tuż obok wspomnianego grobu, archeolodzy natrafili na kompletną czaszkę tura. W przeciwieństwie do typowych znalezisk z tamtego okresu, kości te nie nosiły żadnych śladów po obróbce rzeźniczej, co wyklucza, że zwierzę zostało po prostu zjedzone. Czaszka była niezwykle krucha, dlatego wydobyto ją w nienaruszonym bloku ziemi. Dopiero zaawansowana tomografia komputerowa wykonana w Instytucie Fraunhofera ujawniła sekret ukryty w środku: przez otwór potyliczny czaszki wbity był sosnowy pal. To dowód na celowe i precyzyjne działanie – ktoś nabił łeb potężnego zwierzęcia na drewniane drzewce, które później się złamało i utknęło wewnątrz. Strażnicy z zaświatów Odkrycie to jest bezpośrednim dowodem na istnienie złożonych wierzeń u wczesnych łowców z północy. Archeolodzy, w tym kierujący projektem dr Harald Lübke z LEIZA, przypuszczają, że grób ciałopalny mógł być otoczony całym wieńcem takich totemów. – Jedno jest jednak już jasne. (…) Jest to jedno z najważniejszych stanowisk archeologicznych wczesnego mezolitu w Europie Północnej, które dostarcza nam unikatowego wglądu w życie, śmierć i systemy wierzeń sprzed ponad 10 500 lat – ocenia znaczenie stanowiska dr Lübke. Święta przestrzeń w pradziejach Już wcześniej w pobliżu znaleziono pal z drewna topoli wbity w podłoże. Taka aranżacja przestrzeni sugeruje animistyczny obraz świata, w którym zwierzęta posiadały duszę i mogły pełnić rolę opiekunów zmarłych lub strażników sacrum. Tur, jako jedno z najsilniejszych zwierząt ówczesnych puszcz, idealnie nadawał się na potężnego strażnika. Podobne rytuały, gdzie zmarli są eksponowani na platformach lub otaczani symbolami zwierzęcymi, znamy z nowszych badań nad ludami Syberii czy Ameryki Północnej. Teraz wiemy, że nad brzegiem jeziora Duvensee identyczna magia działała już ponad 10 tysięcy lat temu. Źródło: LEIZA, National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Szamanka w kolorach lata – nowe oblicze słynnego szamańskiego grobu sprzed tysiącleci
Dziewięć tysięcy lat temu w Bad Dürrenberg w dzisiejszych Niemczech pochowano kobietę z dzieckiem w ramionach. Dziś dzięki nowoczesnym analizom wiemy, że była to szamanka pożegnana z niezwykłymi honorami. Analiza pyłków ujawniła, że otaczały ją lecznicze rośliny i wielobarwne polne kwiaty. To potwierdza wysoką rangę kobiety w pradziejowej społeczności.
W 1934 roku robotnicy budujący kanalizację w Bad Dürrenberg w Niemczech, w kraju związkowym Saksonia-Anhalt, natknęli się na niezwykły pochówek. Archeolodzy mieli wtedy tylko jedno popołudnie na jego eksplorację. W pośpiechu wyciągnięto szkielet 30–40 letniej kobiety złożony wraz z sześciomiesięcznym dzieckiem oraz porożami jeleni. Później okazało się, że wykonano z nich maskę lub rodzaj nakrycia głowy. W grobie były też wisiorki z zębów zwierzęcych. To wyposażenie świadczy o szczególnym statusie zmarłej – archeolodzy stwierdzili, że byłą to szamanka, duchowa przywódczyni swojej grupy. Ustalono, że żyła 9 tysięcy lat temu. Jej grób stał się jednym z najbardziej intrygujących pochówków mezolitycznej Europy. Wielki come back archeologów W ostatnich latach badacze powrócili na to stanowisko archeologiczne i postanowili zlokalizować miejsce pochówku. To zadanie się udało. Jednocześnie zarejestrowano masę informacji, które pominięto w czasie badań w latach 30. XX wieku. Odkryte teraz skarby nie mają wielkiej wartości materialnej, bo są to próbki ziemi zawierające mikroślady. Te zdradziły masę informacji na temat pradziejowego pochówku. W tym celu naukowcy spędzili wiele godzin w czasie analiz laboratoryjnych. Kwitnący pradziejowy grób W analizowanej ziemi pochodzącej z wypełniska komory grobowej eksperci znaleźli masę kwitnących roślin. Nie jest to pierwszy pradziejowy grób, do którego włożono kwiaty. Najgłośniejszym przypadkiem były znaleziska w grobie neandertalczyka w jaskini Szanidar w górach Zagros w Iraku, gdzie rzekomo stwierdzono niezwykle wysokie stężenie pyłków kwiatowych. Archeolodzy zinterpretowali to jako pozostałości kwiatów złożonych przy zmarłym, ale obecnie to ustalenie jest podważane. Jednakże bardziej pewne znaleziska świadczące o obecności kwiatów w grobach pochodzą sprzed kilkunastu tysięcy lat z czterech grobów z jaskini Raqefet w Izraelu. Łowcy-zbieracze wyłożyli kwiatami jamy grobowe. Kwiaty w grobie szamanki? Analizy gleby z grobu szamanki w Bad Dürrenberg przeprowadziła Elisabeth Endtmann z Urzędu Geologii i Górnictwa Landu Saksonia-Anhalt. Ekspertka wykryła pyłki roślin kwitnących – co sugeruje, że do pochówku doszło w lipcu. Jak podaje w komunikacie Landowy Urząd ds. Zarządzania Dziedzictwem i Archeologii Saksonia-Anhalt, duże natężenie pyłków było zlokalizowane przy głowie zmarłej. Znaleziono tam pyłek z wizualnie atrakcyjnych roślin kwiatowych, takich jak: wiązówka błotna, dziewanna, jaskier, świerzbnica polna. Wiązówka błotna kwitnie na biało, kremowo, różowo lub czerwono; dziewanna jest zazwyczaj żółta, rzadko biała lub fioletowa; jaskier jest jaskrawożółty; świerzbnica polna jest fioletowa lub niebieska. – Pyłek prawdopodobnie utknął we włosach szamanki, gdy jeszcze żyła. Możliwe jednak, że jej głowę umieszczono na kwiatach podczas pogrzebu. Niestety, ze względu na niewielką liczbę znalezionych próbek pyłku, nie jest możliwe uzyskanie ostatecznej pewności – wyjaśnia Elisabeth Endtmann. „Apteczka” w grobie? Badanie pyłków przyniosło jeszcze dwa dodatkowe fascynujące wnioski. Po pierwsze, w grobie znaleziono rośliny znane z medycyny ludowej, takie jak brzoza, kruszyna, chmiel i przywrotnik. To sugeruje, że szamanka mogła być ekspertką od leczenia ran, bólów głowy czy bezsenności. – Oczywiście nie jest jasne, czy szamanka z Bad Dürrenberg była świadoma leczniczych właściwości tych roślin. Jednak istnieją liczne przykłady etnograficzne szamanów stosujących rośliny lecznicze, a łowcy-zbieracze, którzy żyją w zgodzie ze swoim środowiskiem i w harmonii z nim, często posiadają taką wiedzę – wyjaśnia Harald Meller, jeden z głównych archeologów landu. Po drugie, analiza okresów kwitnienia tych roślin pozwoliła ustalić datę pogrzebu. Największa liczba znalezionych kwiatów kwitnie jednocześnie w lipcu i to właśnie ten miesiąc naukowcy wskazują jako czas śmierci i pochówku szamanki. Szamanka na wystawie Od 27 marca do 1 listopada 2026 r. w Muzeum Prehistorii w Halle będzie można obejrzeć ekspozycję prezentującą nowe dane płynące z analizy grobu szamanki. Do tego miasta można wpaść też z innych powodów – na przykład świetnie zachowało się jego stare miasto. Warto też odwiedzić planetarium w Halle, znajduje się w dawnym gazometrze na zielonej Wyspie Solnej, zaledwie kilka kroków od centrum miasta. Źródło: Landesamt für Denkmalpflege und Archäologie Sachsen-Anhalt Landesmuseum für Vorgeschichte Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Kula ognia nad Europą. Niezwykle jasny meteoryt przeleciał nad kilkoma krajami i wpadł do domu w Niemczech
8 marca 2026 roku mieszkańcy Koblencji i regionu Nadrenii-Palatynatu przeżyli chwile grozy. Jasny bolid najpierw rozświetlił niebo nad całą Europą Zachodnią, po czy ogromną siłą przebił dach i wpadł do domu. Doniesienia o obserwacji lecącego meteorytu spływały z wielu krajów.
W niedzielę 8 marca 2026 roku, tuż przed godziną 19:00, mieszkańcy Koblencji oraz świadkowie z całej Europy Zachodniej stali się uczestnikami niezwykłego widowiska na niebie. Nad Niemcami, Belgią, Holandią, Luksemburgiem, Francją i Szwajcarią przeleciał bardzo jasny bolid – meteoryt, którego jasność osiągnęła według raportów nawet -13 magnitudo, czyli poziom porównywalny z blaskiem Księżyca w pełni. Nagły błysk i rozświetlona smuga były widoczne na niebie przez kilkanaście sekund, wywołując natychmiastowe poruszenie nawet wśród przypadkowych obserwatorów. Setki osób zgłaszały do służb alarmowych huk oraz drżenie szyb w oknach. W sieciach społecznościowych pojawiły się nagrania i relacje ludzi, opisujących „kulę ognia” nad zachodnią częścią Europy. Meteoryt przebił dach domu w Koblencji Finał kosmicznego spektaklu rozegrał się w dzielnicy Güls w Koblencji. Fragment meteorytu z ogromną siłą uderzył w dach budynku mieszkalnego, przebił go pozostawiając dziurę wielkości piłki nożnej i.. wpadł do sypialni. Policja w Koblencji przekazała, że na szczęście nikt z domowników nie przebywał w tym pokoju podczas uderzenia i nikt nie odniósł obrażeń. Relacje o obserwacji bolidu płynęły także z innych regionów Niemiec, m.in. Eifel i Hunsrück. Było go nie tylko widać, ale i doskonale słychać huk, przypominający eksplozję. View oEmbed on the source website Czym naprawdę był tajemniczy obiekt? Nadzwyczajne zjawisko błyskawicznie stało się tematem numer jeden wśród astronomów i ekspertów. Tylko do portalu American Meteor Society wpłynęło ponad 2300 zgłoszeń obserwacji. Równocześnie Europejska Agencja Kosmiczna (ESA) analizuje zebrane dane oraz materiały wideo i zdjęcia dostarczone przez świadków. Nicki Feierstein ze stowarzyszenia astrnomicznego w Luksemburgu wyjaśnił, że tak intensywne rozbłyski są efektem wejścia w atmosferę relatywnie dużych meteoroidów, które w wyniku ogromnego tarcia rozpadają się w atmosferze, generując głośne wybuchy. Niektórzy specjaliści z Heidelbergu zwracali uwagę, że pomarańczowa barwa światła mogła świadczyć o pochodzeniu obiektu z kosmicznych śmieci. Jednak większość astronomów i służb twierdzi, że był to meteoryt pochodzenia naturalnego. Jego prędkość w atmosferze oceniana jest na 60 000 do 70 000 km/godz. Lawina zgłoszeń w Niemczech Od samego początku wydarzenie wzbudziło ogromne emocje wśród mieszkańców Niemiec, gdzie przelot był najlepiej widzialny. Służby w Koblencji oraz Krajowy Urząd ds. Ochrony Przeciwpożarowej i Katastrof informowały o lawinie połączeń alarmowych. Świadkowie z Nadrenii-Palatynatu, Saary i Nadrenii Północnej-Westfalii pytali, czy to była katastrofa samolotu, uderzenie rakiety czy może groźny obiekt z kosmosu. Policja szybko wykluczyła możliwość katastrofy lotniczej – potwierdzono, że obiekt nie był częścią żadnej rakiety ani śmieci kosmicznych monitorowanych przez lotnictwo. W innych regionach, jak Stade w Dolnej Saksonii, straż pożarna prowadziła zakrojone na szeroką skalę poszukiwania fragmentów meteorytu. Historyczny meteoryt z Koblencji Eksperci podkreślają, że choć na świecie podobne zjawiska zdarzają się sporadycznie, w Niemczech są prawdziwą rzadkością. Ostatnio fragment meteorytu odnaleziono w Elmshorn w 2023 roku, ale obecne wydarzenie zapisało się w pamięci ze względu na zasięg zjawiska, liczbę świadków i bezpośrednie skutki materialne. Z kolei w styczniu 2024 roku meteoryty pochodzące z niewielkiej asteroidy spadły w okolicach Berlina. Źródła: Z Głową w Gwiazdach, Heise.de, RTL Today, American Meteor Society Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Te miejsca lada dzień zakwitną na różowo. Spektakularne wiśnie zobaczysz blisko Polski
Kwitnące wiśnie to niekwestionowany symbol japońskiej wiosny, który co roku przyciąga tysiące turystów spragnionych widoku różowych płatków. Choć tradycja hanami wywodzi się z Azji, podobne spektakle przyrody można dziś podziwiać w sercu Nowego Jorku czy na ulicach europejskich miast.
W tym artykule: Gdzie oglądać kwitnące wiśnie w Japonii? Tak wygląda Central Park wiosną Tam w Europie zobaczysz kwitnące wiśnie Japonia przywodzi na myśl na wiele skojarzeń, ale wiosną są to przede wszystkim kwitnące wiśnie. Różowawe kwiaty symbolizują efemeryczną naturę życia i piękno nowych początków. Każdej wiosny, poza pandemiczną przerwą, do Japonii przylatują tysiące turystów aby na własne oczy zobaczyć ten wyjątkowy spektakl w przyrodzie. W parkach, świątyniach i sanktuariach robi się wtedy tłoczno. Gdzie oglądać kwitnące wiśnie w Japonii? Sezon kwitnienia wiśni w Japonii zwykle rozpoczyna się na południu, a następnie przesuwa się na północ. Zaczyna się na przełomie marca i kwietnia i zazwyczaj trwa około pięciu tygodniu. Szczyt kwitnienia przypada w różnym czasie w zależności od regionu i pogody. Najpopularniejszym miejscem do oglądania kwitnących wiśni w Japonii jest park Ueno w Tokio. Inne sprawdzone miejscówki to: Ścieżka Filozofów w Kioto, park Nakanoshima w Osace, ogród Shukkeien w Hiroszimie. Oglądanie kwitnących wiśni to nie tylko atrakcja turystyczna. To wiekowa tradycja, nazywana przez Japończyków hanami. Pod koniec marca i na początku kwietnia ludzie zbierają się w parkach, aby śpiewać, pić sake, a nawet pisać wiersze. Wszystko ku chwale otaczającego piękna. Współcześnie zakochani i całe rodziny wykorzystują ten czas na sesje fotograficzne w plenerze. Kwiat wiśni jest integralną częścią kultury japońskiej. Motyw ten pojawia się w dziełach sztuki, literaturze, a nawet na monetach jenów. Przypomina o kruchości życia i docenianiu każdej chwili. Tak wygląda Central Park wiosną Nie tylko w Japonii wiosna patrzy przez różowe okulary. Kwitnące wiśnie są również symbolem nowojorskiego Central Parku. Jedna z odmian (Okame) rosnących wzdłuż zachodniej strony zbiornika wodnego zdążyła już zakwitnąć. Kolejne dopiero czekają na swój szczyt. Nowojorczycy i turyści mogą śledzić, gdzie w Central Parku jest już różowo za pomocą aplikacji przygotowanej przez Central Park Conservancy. David Bayne, kierownik ds. zarządzania krajobrazem wytłumaczył w komunikacie prasowym, że łagodne przejście z zimowej aury na wiosenno-letnią sprzyja wczesnemu kwitnięciu wiśni. Nagłe upały mogłyby zaburzyć rytm przyrody. Łącznie w Central Parku na ponad 340 hektarach rosną cztery rodzaje wiśni: Kwanzan (znany z ciemnoróżowego odcienia), Higan (białe i różowe kwiaty), Yoshino (białe kwiaty), Okame (różowe kwiaty). Tam w Europie zobaczysz kwitnące wiśnie Pola Marsowe w Paryżu Trudno o bardziej malownicze miejsce na piknik niż Pola Marsowe w Paryżu. Szczególnie wiosną robi się tam jeszcze bardziej fotogenicznie. To zasługa kwitnących wiśni. Co prawda nie ma ich tam tak wiele jak w Central Parku, ale to nie szkodzi. Okolica, w tym wieża Eiffla, dopełnia wrażenia estetyczne. Bonn w Niemczech Mniej oczywistym wyborem jest Bonn położone w zachodnich Niemczech. W kwietniu turystyka sprowadza się tam do dwóch ulic: Heerstrasse i Breite Straße. Rosnące wzdłuż nich wiśnie zostały przywiezione z Japonii po zjednoczeniu Niemiec. Heerstrasse jest nazywana przez mieszkańców „Aleją Kwitnącej Wiśni” i nie ma co się dziwić. Wiosną wygląda jak różowy tunel. Taka sceneria przyciąga fotografów z całego kraju i zagranicy. Kersenbloesempark w Amstelveen/Amsterdamie Znanym i sprawdzony miejscem jest również Kersenbloesempark położony niedaleko lotniska Amsterdam Schiphol. Podarowane miastu przez Japanese Women’s Club w 2000 roku prawdziwe japońskie drzewa sakura tworzą jeden z najlepszych ogrodów kwitnących wiśni w Europie. Każde drzewo ma nawet swoją własną nazwę – są to imiona kobiet w języku japońskim lub holenderskim. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.