Historia ukryta w dziurawych czaszkach gęsi. Odkrycie z niemieckiej latryny zaskoczyło badaczy
Archeolodzy odkryli szczątki rzadkich gęsi, które przed wiekami mogły zdobić dwory i majątki lokalnych elit. Wyniki badań pokazują, jak wcześnie człowiek zaczął kształtować wygląd zwierząt według własnych upodobań.
Pozostałości zwierząt znajdowane podczas wykopalisk archeologicznych często pozwalają odtworzyć dietę, gospodarkę i codzienne życie dawnych społeczności. Czasem jednak dostarczają informacji znacznie dziwniejszych. Tak stało się w przypadku szczątków czterech gęsi odkrytych w XVII-wiecznej latrynie na terenie Brandenburgii. Analiza kości wykazała, że należały one do rzadkiej odmiany ptaków hodowanych ze względu na nietypowy wygląd. Odkryto kości czubatych gęsi Badacze opisali swoje odkrycie na łamach czasopisma naukowego „International Journal of Paleopathology”. Kości ptaków odnaleziono podczas prac archeologicznych prowadzonych w latach 2021–2023 w miejscowości Flecken Zechlin w Brandenburgii. Badania towarzyszyły renowacji historycznego budynku stojącego nad jeziorem Schwarzer See. Miejsce to przez setki lat było związane z lokalnymi elitami. Należało do cystersów, chrześcijańskich biskupów i przedstawicieli arystokracji. W XVII wieku funkcjonowała tu rezydencja wykorzystywana między innymi jako dwór myśliwski. Wśród setek odnalezionych szczątków zwierzęcych naukowcy natrafili na cztery wyjątkowo dobrze zachowane czaszki gęsi domowych. Wszystkie pochodziły z osadów wypełniających XVII-wieczny szyb latrynowy. Choć początkowo nie wydawały się szczególnie interesujące, dokładniejsze oględziny ujawniły osobliwe zmiany w budowie czaszki. W okolicy kości ciemieniowych znajdowały się otwory o różnej wielkości, które nie były wynikiem uszkodzeń pośmiertnych. U jednego z osobników otwór miał około 15 mm średnicy i obejmował znaczną część sklepienia czaszki. Gęsi czubek to sprawa człowieka Autorzy badania podkreślają, że kości nie nosiły śladów działania ognia, obróbki rzeźniczej ani uszkodzeń spowodowanych przez zwierzęta. Krawędzie otworów były gładkie, a ich wygląd wskazywał, że zmiany powstały jeszcze za życia ptaków. To naprowadziło badaczy na trop rzadkiej cechy spotykanej u niektórych ras drobiu. Chodzi o tzw. czubatość, czyli mutację powodującą powstawanie charakterystycznego pióropusza. Cecha ta występuje między innymi u niektórych ras kur, kaczek i gęsi, np. rzymskich. – Przypominały kury czubate, a gdy podobieństwo do kaczek czubatych stało się oczywiste, przypomniały mi się obrazy d’Hondecoetera. To obrazy holenderskiego artysty, które przedstawiały gęsi czubate i powstały mniej więcej w tym samym czasie, gdy ptaki te żyły w XVII-wiecznych Niemczech – powiedziała Maaike Groot, badaczka z Freie Universität Berlin i autorka badania. Zdaniem autorów publikacji odkryte w Brandenburgii czaszki należały właśnie do takich czubatych gęsi. Ich obecność na stanowisku archeologicznym sugeruje, że ptaki o nietypowym wyglądzie były hodowane w tym regionie już w XVII wieku. To ważna informacja, ponieważ podobne znaleziska są rzadkie, a źródła historyczne nie zawsze pozwalają ustalić, kiedy i gdzie rozpowszechniły się poszczególne odmiany udomowionych zwierząt gospodarskich. Wyjątkowy wygląd ma swoją cenę Choć dla hodowców ptaków stanowi atrakcyjny element wyglądu zwierzęcia, wiąże się również ze zmianami w budowie czaszki. W niektórych przypadkach kości sklepienia czaszki nie zrastają się całkowicie, pozostawiając otwór przykryty jedynie tkankami miękkimi. Jednak ta ingerencja w wygląd ptaków miała swoją cenę. Według autorki badania może to powodować wysoką śmiertelność, słabą koordynację, a nawet utratę wzroku i słuchu u niektórych dorosłych osobników. Jednak dowody nie zawsze są jednoznaczne. – Obecność i rozmiar czuba nie pozwalają wiarygodnie przewidzieć nieprawidłowości anatomicznych ani behawioralnych – zauważa Groot, wyjaśniając, że niektóre kaczki z dziurami w głowie żyją całe życie bez widocznych problemów, podczas gdy inne cierpią. Badacze zwracają uwagę, że stanowisko w Flecken Zechlin było związane z przedstawicielami wyższych warstw społecznych. Możliwe więc, że niezwykłe gęsi pełniły nie tylko funkcję użytkową, ale także reprezentacyjną. – Gęsi czubate mogły być trzymane dla celów wystawowych i prestiżowych – powiedziała Groot. Zwierzęta o rzadkich lub efektownych cechach wyglądu często stanowiły oznakę prestiżu, podobnie jak egzotyczne rośliny czy kosztowne przedmioty sprowadzane z odległych regionów Europy. Źródło: International Journal of Paleopathology Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Sekrety jaskini w Bawarii. Naukowcy odkryli, jak rosły neandertalskie niemowlęta
Jak wyglądało życie i zdrowie najmłodszych neandertalczyków? Najnowsze badania ujawniają, że ich rozwój w łonie matki był zaskakująco podobny do naszego. Odkryto również ślady dawnych chorób.
Neandertalczycy (Homo neanderthalensis) od lat budzą emocje jako gatunek, który dzielił Europę z ludźmi współczesnymi przez tysiące lat. Na temat naszych kuzynów wiemy coraz więcej. Jednak rozwój najmłodszych osobników pozostawał w dużej mierze białą plamą ze względu na rzadkość występowania szczątków dziecięcych w zapisie kopalnym. Dlatego międzynarodowy zespół naukowców, m.in. Uniwersytetu Friedricha-Alexandra w Erlangen i Norymberdze (FAU) pod przewodnictwem prof. Thorstena Uthmeiera postanowił zbadać to zagadnienie. Projekt był finansowany m.in. przez National Geographic Society, a wyniki opublikowano na łamach czasopisma „Royal Society Open Science”. Szczątki z bawarskiej jaskini Jaskinia Sesselfelsgrotte w Bawarii jest jednym z najważniejszych stanowisk związanych z pobytem neandertalczyków w Europie. To tam archeolodzy znaleźli szczątki trzech młodych osobników. Znaleziska te datowano na okres między 90 a 50 tysięcy lat temu. Są to fragmenty kości neandertalczyka w wieku okołoporodowym oraz dwa zęby mleczne należące do starszych przedstawicieli gatunku. Uwagę badaczy przykuły szczątki należące zapewne do płodu – oszacowano, że miał 8–9 miesięcy. Takie znaleziska są arcyrzadkie i dają wgląd we wczesną fazę życia neandertalczyków. Wirtualna mikroanatomia. Nowa metoda Międzynarodowy zespół badawczy wykorzystał nieinwazyjną metodę mikrotomografii komputerowej (micro-CT), aby stworzyć trójwymiarowe obrazy wewnętrznej struktury kości i zębów. Ta „wirtualna mikroanatomia” pozwala analizować tkankę kostną na poziomie komórkowym, zachowując dowody aktywności żywych komórek sprzed tysiącleci. Badacze mogli ocenić unaczynienie i mineralizację tkanek bez konieczności niszczenia kruchych skamieniałości. Dzięki temu możliwe stało się porównanie mikrostruktury neandertalskiego noworodka z danymi dotyczącymi współczesnych niemowląt naszego gatunku oraz innych znalezisk neandertalskich. Co się okazało? Jak rosło neandertalskie niemowlę? Wyniki badań kości osobnika w wieku okołoporodowym są zaskakujące. Jego tkanka kostna jest niemal identyczna z tą, którą obserwujemy u współczesnych ludzkich płodów w trzecim trymestrze ciąży. Widoczne są ślady po bardzo szybkim tempie wzrostu szkieletu, typowym dla końcowego etapu ciąży. Potwierdza to, że neandertalskie dzieci rozwijały się bardzo podobnie, jak przedstawiciele naszego gatunku. Ustalono jednak, że jeszcze w brzuchu matki kości długie neandertalczyków mogły rosnąć nawet nieco szybciej niż u ludzi. Ale po narodzinach, do około 2. roku życia, zarówno neandertalczycy i przedstawiciele naszego gatunków rozwijali się niemal identycznie. Ślady po chorobach w zębach Analiza zębów mlecznych należących do dwóch neandertalskich dzieci również przyniosła ciekawe rezultaty – obecność zębiny międzykulistej (IGD). Są to obszary o upośledzonej mineralizacji, które u współczesnych ludzi wiążą się z zaburzeniami metabolizmu witaminy D lub wapnia, prowadzącymi do krzywicy. To odkrycie stanowi jeden z najwcześniejszych i najpewniejszych dowodów na występowanie chorób metabolicznych u neandertalczyków. Sugeruje to, że młode osobniki mogły mierzyć się z okresowym stresem żywieniowym lub niedoborem światła słonecznego już na bardzo wczesnym etapie życia. Wspólne dziedzictwo, inna ścieżka Badania szczątków z jaskini Sesselfelsgrotte dowodzą, że w okresie płodowym neandertalczycy i ludzie współcześni podążali uderzająco podobną ścieżką rozwoju, chociaż widoczne są pewne różnice. – Nasze wyniki sugerują, że obie formy ludzkie przechodziły uderzająco podobne procesy wzrostu, przynajmniej w późnym okresie ciąży – podsumowuje prof. Thorsten Uthmeier. Choć dorośli neandertalczycy różnili się od nas znacząco, ich fundamenty biologiczne były niemal takie same. Jednocześnie odkryte wady zębów przypominają nam, że życie w epoce lodowcowej było pełne wyzwań zdrowotnych, które dotykały nawet najmłodszych. Źródło: Royal Society Open Science Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Oceanarium, które pozwala zajrzeć w głąb Bałtyku i Atlantyku
Oceanarium w Stralsundzie pozwala zajrzeć pod powierzchnię Bałtyku i północnego Atlantyku, pokazując świat, którego na co dzień nie widać z plaży czy molo. Choć Morze Bałtyckie wydaje się dobrze znane mieszkańcom Europy Środkowej, większość procesów zachodzących pod wodą pozostaje dla nas niewidoczna. Ozeaneum pokazuje, jak różnorodne i złożone są ekosystemy północnych mórz oraz organizmy żyjące pod powierzchnią wody.
Spis treści: Ozeaneum w Stralsundzie – nowoczesna wizytówka miasta Nauka o morzu dla każdego Czy warto odwiedzić Ozeaneum? Nowoczesne oceanarium w Stralsundzie należy do największych obiektów tego typu w Europie. Jest jedną z czterech placówek Niemieckiego Muzeum Morza w Stralsundzie i łączy funkcję akwarium, centrum edukacyjnego oraz muzeum nauki, prezentując świat północnych mórz. Dla turystów odwiedzających północne Niemcy jest to jedna z najciekawszych atrakcji regionu Meklemburgia-Pomorze Przednie. Ozeaneum w Stralsundzie – nowoczesna wizytówka miasta Ozeaneum w Stralsundzie znajduje się na terenie dawnego portu, tuż przy historycznym centrum hanzeatyckiego miasta. Lokalizacja nie jest przypadkowa. Stralsund od wieków związany był z morzem, handlem i żeglugą, dlatego nowoczesne oceanarium doskonale wpisuje się w tożsamość miasta. Budynek został otwarty dla zwiedzających w lipcu 2008 roku. Projekt przygotowała pracownia architektoniczna Behnisch, Behnisch & Partner. Architekci stanęli przed trudnym zadaniem. Obiekt musiał być nowoczesny, a jednocześnie nie mógł zakłócać panoramy starego miasta wpisanego na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Efektem jest charakterystyczna bryła przypominająca białe, morskie formacje wyrastające z nabrzeża. Dzięki swojej architekturze oceanarium stało się jednym z najbardziej rozpoznawalnych współczesnych budynków nad niemieckim Bałtykiem. Jedno z największych oceanariów w Europie Skala obiektu robi wrażenie już na etapie liczb. Ozeaneum dysponuje dziesiątkami dużych akwariów o łącznej pojemności około sześciu milionów litrów wody. W zbiornikach prezentowane są tysiące organizmów reprezentujących ekosystemy Morza Bałtyckiego, Morza Północnego i północnego Atlantyku. W przeciwieństwie do wielu oceanariów skupiających się na egzotycznych rafach koralowych, placówka w Stralsundzie koncentruje się przede wszystkim na morzach północnej Europy. Dzięki temu zwiedzający mogą poznać środowiska, które geograficznie są znacznie bliższe mieszkańcom Polski. Akwaria zaprojektowano tak, aby możliwie dobrze odzwierciedlały naturalne warunki życia zwierząt. Temperatura, zasolenie i ruch wody są dostosowane do wymagań poszczególnych zwierząt. Podwodna podróż przez Bałtyk Jednym z najciekawszych fragmentów ekspozycji jest część poświęcona Morzu Bałtyckiemu. Zwiedzanie rozpoczyna się symbolicznie w porcie Stralsundu, a następnie prowadzi przez kolejne strefy tego wyjątkowego akwenu. Bałtyk jest morzem stosunkowo młodym i jednocześnie bardzo specyficznym. Ograniczona wymiana wód z oceanem sprawia, że występują tu szczególne warunki środowiskowe. Wystawy wyjaśniają procesy zachodzące w tym półzamkniętym morzu oraz pokazują zależności między działalnością człowieka a kondycją ekosystemu. W akwariach można obserwować między innymi śledzie, jesiotry, meduzy i wiele innych gatunków charakterystycznych dla regionu. Dużo miejsca poświęcono również ptakom oraz ssakom zamieszkującym wybrzeża Morza Bałtyckiego. Szczególnie interesująca jest część poświęcona planktonowi. To właśnie te mikroskopijne organizmy stanowią fundament życia w morzu, choć większość odwiedzających na co dzień nie zdaje sobie sprawy z ich znaczenia. Od Morza Północnego po otwarty Atlantyk Po opuszczeniu strefy bałtyckiej odwiedzający przenoszą się do środowisk Morza Północnego i Atlantyku. Tutaj akwaria są jeszcze większe, a prezentowane gatunki bardziej spektakularne. Największą atrakcją jest ogromny zbiornik „Otwarty Atlantyk”. To prawdziwe serce całego kompleksu. Akwarium mieści około 2,6 miliona litrów wody, a jego panoramiczne okno obserwacyjne rozciąga się przez dwie kondygnacje budynku. Przez ogromną taflę akrylowego szkła można obserwować ławice makreli, płaszczki oraz różne gatunki rekinów. Dodatkową atrakcję stanowi rekonstrukcja wraku statku, który pełni rolę schronienia dla wielu zwierząt. Wrażenie robi zwłaszcza obserwowanie synchronizacji ruchów dużych ławic ryb. Dzięki ogromnym rozmiarom zbiornika zwiedzający mogą zobaczyć zachowania trudne do zaobserwowania w tradycyjnych akwariach. Giganci oceanów w skali 1:1 Jedną z najbardziej charakterystycznych ekspozycji Ozeaneum jest wystawa poświęcona wielorybom. W wysokiej na około 20 metrów hali zawieszono naturalnej wielkości modele największych ssaków zamieszkujących oceany. Zwiedzający mogą stanąć oko w oko z modelem płetwala błękitnego, największego zwierzęcia, jakie kiedykolwiek żyło na Ziemi. Ekspozycja nie skupia się wyłącznie na imponujących rozmiarach waleni. Multimedialna część wystawy pozwala zanurzyć się w podwodnym świecie waleni i lepiej wyobrazić sobie skalę oraz sposób życia tych zwierząt. Duży nacisk położono również na zagrożenia, z jakimi mierzą się współczesne populacje wielorybów. Tematyka ochrony przyrody przewija się zresztą przez całe muzeum. Pingwiny Humboldta na dachu oceanarium Ciekawą atrakcją jest także zlokalizowany na tarasie dachowym wybieg dla pingwinów Humboldta. Zwierzęta można obserwować zarówno na skalistym wybiegu, jak i pod wodą. Specjalnie zaprojektowana część podwodna pozwala zobaczyć, jak sprawnie pingwiny poruszają się podczas nurkowania. Ekspozycja pełni również funkcję edukacyjną. Zwiedzający mogą dowiedzieć się więcej o zagrożeniach, z którymi mierzy się ten gatunek w naturalnym środowisku u wybrzeży Ameryki Południowej. Nauka o morzu dla każdego Ozeaneum pełni nie tylko funkcję atrakcji turystycznej. To również ważny ośrodek popularyzacji wiedzy o oceanach i zmianach zachodzących w środowisku naturalnym. Jedna z wystaw poświęcona jest badaniom naukowym prowadzonym na morzach i oceanach. Zwiedzający poznają nowoczesne metody eksploracji głębin, pracę statków badawczych oraz technologie wykorzystywane do monitorowania stanu środowiska morskiego. Ciekawym elementem ekspozycji jest prezentacja wypraw polarnych oraz badań prowadzonych w Arktyce. Zdjęcia i materiały dokumentujące pracę naukowców pokazują, jak wymagające są badania realizowane w jednym z najtrudniejszych środowisk na Ziemi. Dużo uwagi poświęcono także problemowi przełowienia oraz idei zrównoważonego rybołówstwa. Dzięki temu wystawa nie tylko zachwyca, ale również skłania do refleksji nad przyszłością mórz. Czy warto odwiedzić Ozeaneum? Oceanarium w Stralsundzie to miejsce, które potrafi zainteresować zarówno dzieci, jak i dorosłych. Z jednej strony zachwyca skalą akwariów i efektownymi ekspozycjami, z drugiej przekazuje dużą dawkę rzetelnej wiedzy o funkcjonowaniu mórz i oceanów. To przykład nowoczesnego muzeum, które nie ogranicza się do prezentowania eksponatów. Łączy naukę, edukację ekologiczną i atrakcyjną formę zwiedzania. Dla osób podróżujących po niemieckim wybrzeżu Bałtyku Ozeaneum jest miejscem, które zdecydowanie warto uwzględnić w planie podróży. Oceanarium Stralsund – ile czasu na zwiedzanie? Większość odwiedzających przeznacza na zwiedzanie od trzech do pięciu godzin. Pozwala to spokojnie obejrzeć akwaria, wystawy tematyczne, ekspozycję wielorybów oraz taras z pingwinami. Miłośnicy przyrody i fotografii często spędzają w obiekcie nawet cały dzień. Ze względu na rozmiar obiektu i liczbę ekspozycji warto zarezerwować na wizytę co najmniej kilka godzin, aby spokojnie obejrzeć wszystkie wystawy. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Akwizgran – cesarskie miasto Karola Wielkiego i historyczna stolica koronacji
Akwizgran od stuleci odgrywa istotną rolę w historii zachodnich Niemiec. Leży w kraju związkowym Nadrenia Północna-Westfalia, tuż przy granicy z Belgią i Holandią. Początki miasta sięgają czasów rzymskich. Osada funkcjonowała wówczas pod nazwą Aquae Granni i rozwijała się jako uzdrowisko wykorzystujące gorące źródła siarkowe. Wody termalne szybko stały się jednym z największych atutów tego miejsca.
Spis treści: Czy Aachen i Akwizgran to to samo? Stolica Karola Wielkiego i miejsce koronacji królów Najciekawsze zabytki i muzea Akwizgranu Termy i uzdrowiskowy charakter miasta CHIO Aachen – jeden z najważniejszych festiwali jeździeckich świata Akwizgran jako liczący się ośrodek akademicki Pierwsze wzmianki o Akwizgranie pochodzą z drugiej połowy VIII wieku i wiążą się z Pepinem Małym. Władca szczególnie cenił lokalne źródła termalne, jednak prawdziwy rozkwit miasta nastąpił za panowania jego syna, Karola Wielkiego. Czy Aachen i Akwizgran to to samo? Tak, Aachen i Akwizgran to nazwy tego samego miasta. „Aachen” jest nazwą niemiecką, natomiast „Akwizgran” to polski odpowiednik używany od wielu stuleci. W innych językach również funkcjonują własne wersje tej nazwy, między innymi francuskie Aix-la-Chapelle czy niderlandzkie Aken. Źródłem wszystkich tych nazw są rzymskie określenia Aquae Grani lub Aquisgranum odnoszące się do gorących źródeł termalnych oraz celtyckiego bóstwa uzdrowień Granusa. Z biegiem czasu nazwy ewoluowały w różnych językach Europy. Współcześnie w Niemczech oficjalnie używa się nazwy Aachen, jednak w języku polskim nadal powszechnie stosowany jest Akwizgran. Dotyczy to zwłaszcza tekstów historycznych, turystycznych i edukacyjnych związanych z Karolem Wielkim oraz dawnym Świętym Cesarstwem Rzymskim. Stolica Karola Wielkiego i miejsce koronacji królów Karol Wielki uczynił Akwizgran swoją główną siedzibą. Wzniesiony za jego panowania kompleks pałacowy stał się jednym z głównych centrów politycznych średniowiecznej Europy. To właśnie wtedy powstała kaplica pałacowa, która do dziś stanowi najstarszą część miejscowej katedry. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/karol-wielki-to-analfabeta-ale-wlasnie-jemu-europa-zawdziecza-pierwszy-renesans-kim-byl-cesarz-frankow-fot-sascha-schuermann-getty-images-a706383.jpg" width="1024" height="682" alt="Karol Wielki to analfabeta, ale właśnie jemu Europa zawdzięcza pierwszy renesans. Kim był cesarz Franków? (fot. Sascha Schuermann/Getty Images)" title="Karol Wielki to analfabeta, ale właśnie jemu Europa zawdzięcza pierwszy renesans. Kim był cesarz Franków? (fot. Sascha Schuermann/Getty Images)" /> Przez kolejne stulecia Akwizgran pozostawał ważnym miastem Świętego Cesarstwa Rzymskiego. W latach 936–1531 odbyły się tutaj koronacje kilkudziesięciu królów niemieckich, co na trwałe ugruntowało znaczenie miasta w historii Europy. Ważne wydarzenia historyczne związane z Akwizgranem Na przestrzeni wieków w Akwizgranie podpisywano również traktaty i porozumienia polityczne. Miasto wielokrotnie stawało się miejscem spotkań europejskich monarchów i dyplomatów, co podkreślało jego wysoką rangę polityczną jeszcze długo po zakończeniu epoki Karola Wielkiego. Do najważniejszych wydarzeń należą: pokój akwizgrański z 1668 roku kończący wojnę francusko-hiszpańską, pokój akwizgrański z 1748 roku kończący austriacką wojnę sukcesyjną, w ramach którego uznano prawa Marii Teresy do posiadłości Habsburgów, kongres akwizgrański z 1818 roku będący jednym z kongresów Świętego Przymierza, podczas którego zakończono okupację Francji po wojnach napoleońskich. W XIX wieku Akwizgran znalazł się pod panowaniem Prus i rozpoczął okres intensywnego rozwoju przemysłowego oraz komunikacyjnego. Miasto zyskało wtedy znaczenie jako liczący się ośrodek kolejowy i przemysłowy zachodnich Niemiec. Pożary, wojny i zniszczenia miasta Historia Akwizgranu nie była spokojna. Miasto przynajmniej dwukrotnie znalazło się na skraju całkowitego zniszczenia. Pierwszą wielką katastrofą był pożar z 2 maja 1656 roku, który strawił znaczną część zabudowy. Jeszcze większe straty przyniosła II wojna światowa. Podczas bitwy o Akwizgran w październiku 1944 roku zniszczeniu uległo około 65% miasta. Walki miały ogromne znaczenie propagandowe i strategiczne. Niemiecki Aachen był pierwszym dużym miastem III Rzeszy zdobywanym przez aliantów na froncie zachodnim, dlatego wojska niemieckie prowadziły wyjątkowo zaciekłą obronę. Najciekawsze zabytki i muzea Akwizgranu Symbolem miasta pozostaje Katedra w Akwizgranie. Świątynia została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO już w 1978 roku i była jednym z pierwszych obiektów w Europie objętych tym wyróżnieniem. Wnętrze katedry skrywa grobowiec Karola Wielkiego oraz liczne dzieła sztuki sakralnej. Obecny wygląd świątyni jest efektem ponad tysiąca lat rozbudowy dawnej kaplicy pałacowej. Wśród najbardziej charakterystycznych zabytków znajduje się również Ratusz w Akwizgranie. Powstał w XIII wieku częściowo na fundamentach dawnego pałacu Karola Wielkiego. Tuż obok rozciąga się historyczny rynek Marktplatz, który do dziś ożywa w dni targowe (wtorek i czwartek). Podczas zwiedzania miasta warto odwiedzić także: Ludwig Forum für Internationale Kunst – muzeum sztuki nowoczesnej, Internationales Zeitungsmuseum Aachen – muzeum poświęcone historii prasy, Centre Charlemagne – nowoczesne muzeum prezentujące dzieje miasta, Couven-Museum – ekspozycję mieszczańskich wnętrz z XVIII i XIX wieku. Termy i uzdrowiskowy charakter miasta Tradycje uzdrowiskowe są w Akwizgranie obecne do dziś. Turyści mogą korzystać z kompleksu termalnego Carolus Thermen Bad Aachen oferującego baseny, sauny i kąpieliska. Wody termalne występujące w mieście należą do najgorętszych źródeł w Europie Środkowej i były wykorzystywane już w czasach rzymskich. Popularnym miejscem spacerów pozostaje także Elisenbrunnen – klasycystyczny pawilon uzdrowiskowy, który obecnie pełni funkcję przestrzeni wystawowej i kulturalnej. Przez długi czas był on symbolem uzdrowiskowego charakteru miasta i miejscem spotkań kuracjuszy przybywających do Akwizgranu z różnych części Europy. CHIO Aachen – jeden z najważniejszych festiwali jeździeckich świata Ważnym wydarzeniem organizowanym w mieście jest prestiżowy festiwal jeździecki CHIO Aachen. Zawody bywają określane mianem „Wimbledonu sportów konnych”. Regularnie uczestniczą w nich najlepsi zawodnicy i konie reprezentujące czołowe federacje jeździeckie. Co roku festiwal przyciąga tysiące kibiców obserwujących rywalizację w konkurencjach takich jak skoki przez przeszkody, ujeżdżenie, powożenie, woltyżerka czy WKKW. Pierwsze takie wydarzenie odbyło się w Akwizgranie w 1924 roku. Organizatorzy do dziś dbają o wyjątkową oprawę wydarzenia i jego międzynarodowy prestiż. Oprócz samych zawodów organizowane są ceremonie otwarcia, pokazy i wydarzenia towarzyszące, które przyciągają do miasta tysiące turystów. Dla wielu miłośników jeździectwa udział w CHIO Aachen pozostaje kluczowym wydarzeniem całego sezonu sportowego. Akwizgran jako liczący się ośrodek akademicki Współczesny Akwizgran ma wyraźnie studencki charakter. Dziesiątki tysięcy studentów z Niemiec i zagranicy wpływają na dynamiczną atmosferę Akwizgranu, rozwój zaplecza naukowego oraz bogate życie kulturalne. Największą uczelnią miasta pozostaje założony w 1870 roku RWTH Aachen University – jedna z najbardziej prestiżowych politechnik w Europie. Uczelnia słynie przede wszystkim z kierunków technicznych, inżynieryjnych i informatycznych oraz współpracy z przemysłem i sektorem nowych technologii. W mieście działają również inne szkoły wyższe, między innymi FH Aachen, Katholische Hochschule Nordrhein-Westfalen oraz Hochschule für Polizei und öffentliche Verwaltung Nordrhein-Westfalen. Dzięki temu Akwizgran należy do czołowych centrów naukowych zachodnich Niemiec. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Augsburg pamięta czasy cesarzy. Dziś łączy renesans i nowoczesność
Augsburg, miasto o ponad dwutysiącletniej historii, to bez wątpienia jeden z najciekawszych punktów na mapie współczesnej Bawarii. Dzięki strategicznej lokalizacji, miasto to już na początku naszej ery stanowiło ważny ośrodek, zarówno w kontekście politycznym, jak i gospodarczym. Obecnie z powodzeniem łączy status nowoczesnego centrum przemysłowo-naukowego z bogatą ofertą turystyczną, docenioną przez UNESCO.
Spis treści: Strategiczna lokalizacja na przedgórzu alpejskim Od Augusta Vindelicorum do miasta pokoju religijnego Miejski system gospodarki wodnej Perły augsburskiej architektury Antyczne świadectwo rzymskiej potęgi, renesansowe centrum świata finansów i pionier zrównoważonej gospodarki wodnej – Augsburg to miasto o niezwykle bogatej historii. To właśnie tam narodził się wczesny kapitalizm, a idee religijnego pokoju i społecznej odpowiedzialności są pielęgnowane do dziś. Tamtejszy system wodny stanowi namacalny dowód na to, że mieszkańcy Augsburga już pięćset lat temu potrafili zarządzać zasobami naturalnymi w sposób, który do dziś budzi podziw. Strategiczna lokalizacja na przedgórzu alpejskim Augsburg, stolica rejencji Szwabia, znajduje się w południowo-zachodniej Bawarii. To trzeci pod względem liczby ludności ośrodek w regionie, ustępujący jedynie Monachium i Norymberdze. Miasto usytuowane u podnóża Alp (na przedgórzu alpejskim na wysokości 494 m n.p.m.), rozpościera się w widłach rzek Lech i Wertach. W praktyce są one czymś więcej niż tylko elementami krajobrazu. Mówimy tu o fundamentach, na których zbudowano dobrobyt całego ośrodka. Od Augusta Vindelicorum do miasta pokoju religijnego Miasto, jako rzymski obóz wojskowy, zostało założone w 15 roku p.n.e., przez Druzusa i Tyberiusza, pasierbów cesarza Oktawiana Augusta, z polecenia samego władcy. Nazwa Augusta Vindelicorum oddawała cześć imperatorowi i odnosiła się do lokalnego plemienia Windelików. Strategiczne położenie przy ujściu rzek alpejskich sprawiło, że już w II wieku n.e. osada stała się stolicą rzymskiej prowincji Recja. Dziedzictwo antyczne jest w mieście wciąż żywe, a fontanna z figurą cesarza Augusta na centralnym placu przypomina o imperialnych początkach. Po upadku cesarstwa zachodniorzymskiego Augsburg nie stracił na znaczeniu. W VI stuleciu stał się siedzibą biskupstwa, co uczyniło go kluczowym ośrodkiem religijnym w państwie Franków. Rok 955 zapisał się w historii bitwą nad rzeką Lech, gdzie król Otton I pokonał koczowniczych Węgrów, kładąc kres ich najazdom na Europę Zachodnią i torując drogę do powstania Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Proces usamodzielniania się miasta postępował szybko. W 1156 roku cesarz Fryderyk I Barbarossa nadał mu prawa miejskie, a w 1276 roku Augsburg stał się wolnym miastem Rzeszy. Status ten oznaczał bezpośrednią podległość cesarzowi i ogromną autonomię polityczną, co pozwoliło na rozwój potężnego patrycjatu. Dominacja Fuggerów i Welserów W XVI wieku Augsburg stał się jednym z najważniejszych europejskich ośrodków finansowych. Było to możliwe dzięki dwóm potężnym rodom kupieckim – Fuggerom i Welserom. Jakub Fugger, zwany „Bogatym”, zrewolucjonizował ówczesną bankowość, tworząc sieć handlową rozciągającą się od kopalni w Tyrolu, po rynki w Wenecji. To właśnie kapitał z Augsburga sfinansował wybór Karola V na cesarza – Jakub Fugger przeznaczył na ten cel ponad 540 tysięcy guldenów, co stanowiło lwią część całkowitej sumy łapówek dla elektorów. Fuggerowie nie tylko finansowali wojny i politykę cesarską, ale również wprowadzali nowoczesne narzędzia finansowe. Przykładem jest choćby podwójna księgowość, której Jakub uczył się w weneckim Fondaco dei Tedeschi. Równolegle ród Welserów dominował w handlu oceanicznym, uzyskując od cesarza koncesję na kolonizację Wenezueli, co czyniło z Augsburga miasto o globalnym zasięgu. Ten okres dobrobytu pozostawił po sobie niezwykłe dziedzictwo architektoniczne, w tym pałace przy Maximilianstraße i kościół św. Anny z najstarszą renesansową kaplicą w Niemczech. Kolebka reformacji Augsburg odegrał istotną rolę w wydarzeniach reformacji. To właśnie tam, w 1518 roku, Marcin Luter był przesłuchiwany przez kardynała Kajetana w pałacu Fuggerów, odmawiając odwołania swoich tez. 12 lat później, podczas sejmu Rzeszy, luteranie przedstawili cesarzowi konfesję augsburską, dokument definiujący podstawy wiary protestanckiej. Napięcia między katolickim patrycjatem a w większości protestancką ludnością rzemieślniczą doprowadziły do wypracowania kompromisu. Pokój Augsburski z 1555 roku wprowadził zasadę „cuius regio, eius religio”, ale w miastach takich jak Augsburg ustanowił parytet – prawnie chronioną równowagę między katolikami a protestantami. Miasto stało się modelem współistnienia wyznaniowego, co celebrowane jest do dziś podczas Augsburskiego Festiwalu Pokoju (8 sierpnia). To jedyne w Niemczech święto o charakterze lokalnym, które ma status dnia wolnego od pracy, przypominając o wartości tolerancji wypracowanej przez wieki konfliktów. Miejski system gospodarki wodnej W 2019 roku system zarządzania wodą w Augsburgu został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Składa się z 22 elementów, które dokumentują rozwój miasta: od średniowiecza, aż po rewolucję przemysłową. Wyjątkowość Augsburga w tym zakresie polegała na wczesnym rozdzieleniu wody pitnej od technologicznej. Nastąpiło to już w 1545 roku. Infrastruktura obejmuje skomplikowaną sieć kanałów zasilanych przez rzekę Lech, wieże ciśnień, monumentalne fontanny i historyczne elektrownie wodne. Wodociągi przy Czerwonej Bramie są najstarszym tego typu zespołem w Niemczech. Pompowały wodę już w XV wieku, przy użyciu wówczas innowacyjnych pomp tłokowych, napędzanych kołami wodnymi. System ten nie tylko zaopatrywał mieszkańców w wodę, ale napędzał młyny, warsztaty złotników i tkalnie, budując fundamenty potęgi rzemieślniczej miasta. Ciekawostka: w Augsburgu, przez który przepływa ponad 150 kanałów, znajduje się więcej mostów niż w Wenecji (530 vs 435). Perły augsburskiej architektury Mimo zniszczeń z okresu II wojny światowej, stolica Szwabii do dziś zachwyca estetyczną spójnością swojego historycznego centrum. Symbolem odrodzenia i potęgi miasta jest ratusz, wzniesiony w latach 1615–1620 przez Eliasza Holla. Mówimy tu o jednej z najważniejszych świeckich budowli niemieckiego renesansu. Okazała budowla charakteryzuje się monumentalną fasadą z wizerunkiem cesarskiego orła. Wnętrze skrywa Złotą Salę, wybitne dzieło dekoratorstwa renesansowego, którego nazwa pochodzi od bogato złoconego, drewnianego sufitu. Pomieszczenie o powierzchni ponad 560 metrów kwadratowych miało za zadanie olśniewać gości wolnego miasta Rzeszy. Tuż obok ratusza wznosi się Perlachturm, wieża o wysokości 70 metrów, oferująca najlepszą panoramę starego miasta i widok na Alpy. Kolejnym punktem obowiązkowym jest Fuggerei – najstarsze na świecie osiedle socjalne, które funkcjonuje nieprzerwanie od 1521 roku. To „miasto w mieście” składa się z 67 domów, w których do dziś mieszkają potrzebujący mieszkańcy Augsburga, płacąc symboliczny czynsz w wysokości 88 eurocentów rocznie i zobowiązując się do trzech codziennych modlitw za fundatorów. Najważniejsze zabytki sakralne Augsburg może poszczycić się bogatym dziedzictwem religijnym, znajdującym odzwierciedlenie w architekturze tamtejszych kościołów. Do najważniejszych należą: katedra Najświętszej Marii Panny – powstała w XI wieku na fundamentach karolińskich, szczyci się najstarszym na świecie cyklem witraży figuralnych z 1065 roku. Jej wnętrze skrywa cenną kryptę oraz dzieła Hansa Holbeina starszego; bazylika św. Ulryka i św. Afry – późnogotycka świątynia z charakterystyczną wieżą, zwieńczoną „cebulastym” hełmem, który stał się wzorcem dla barokowej architektury kościelnej w całej Bawarii. Miejsce to jest symbolem katolickiego oporu w czasach reformacji; kościół św. Anny – dawny klasztor karmelitów, w którym zatrzymał się Marcin Luter. Znajduje się tam kaplica Fuggerów, pierwsza renesansowa budowla na ziemiach niemieckich, wzniesiona na wzór włoski. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Jak wyglądał kościół, w którym występował Bach? AI przywraca historię
Zapomnijcie o klasycystycznym wystroju tej świątyni. Nikolaikirche, czyli kościół św. Mikołaja w Lipsku, w czasach Jana Sebastiana Bacha był architektonicznym patchworkiem. Nowa symulacja komputerowa pozwala nam wejść w rolę XVIII-wiecznego wiernego i poczuć atmosferę nabożeństw, podczas których mistrz baroku wykonywał swoje utwory.
Kościół św. Mikołaja (Nikolaikirche) w Lipsku jest nie tylko perłą architektury, ale przede wszystkim miejsce o fundamentalnym znaczeniu dla historii muzyki. To właśnie tutaj, w latach 1723–1750, swoją misję kantora i organisty wypełniał Jan Sebastian Bach. Świątynia ta była świadkiem prawykonań jego najważniejszych dzieł, takich jak „Pasja według św. Jana”, „Oratorium na Boże Narodzenie” czy liczne kantaty lipskie. Kościół, którego już nie ma Współczesny wygląd wnętrza Nikolaikirche, z jego charakterystycznymi kolumnami, to efekt klasycystycznej przebudowy przeprowadzonej przez Johanna Carla Friedricha Dauthe w latach 1784–1797. Na szczęście do naszych czasów zachowały się plany, ryciny i opisy sprzed przebudowy. Za czasów Bacha świątynia wyglądała inaczej. Była świadkiem licznych przebudów, dlatego obrosła różnymi elementami z wielu epok. Takie „patchworkowe” wnętrza Bach oglądał niemal codziennie. Innowacja w służbie historii Historyczne informacje o wnętrzu świątyni posłużyły do powstania projektu mającego na celu stworzenie wirtualnej rekonstrukcji. Jest to efekt interdyscyplinarnej współpracy prof. Alexandra Grychtolika (muzykologa i badacza Bacha), prof. Paula Zalewskiego (eksperta w dziedzinie konserwacji zabytków z Uniwersytetu Viadrina) oraz firmy Arte4D. Głównym celem było stworzenie precyzyjnego modelu 3D, który oddaje stan wnętrza z początków działalności Bacha w Lipsku, czyli z lat 20. XVIII wieku. Sztuczna inteligencja w roli architekta Kluczowym elementem projektu było wykorzystanie nowoczesnych technologii. Prof. Paul Zalewski podkreślił, że przy generowaniu złożonych modeli 3D i licznych detali wizualnych zastosowanie sztucznej inteligencji pozwoliło zaoszczędzić czas. Mimo dużego wsparcia technologicznego naukowcy zaznaczają, że to człowiek nadal odgrywał decydującą rolę w interpretacji źródeł historycznych i nadzorowaniu procesu tworzenia „cyfrowego bliźniaka” kościoła. Akustyka i realia pracy kantora Model pozwala ocenić nie tylko przestrzeń dostępną dla muzyków na emporach organowych i chóralnych, ale także – co niezwykle istotne – warunki akustyczne panujące w całym ówczesnym wnętrzu kościoła. – Dzięki tej wirtualnej rekonstrukcji po raz pierwszy możemy gruntownie odtworzyć rzeczywiste warunki wykonania utworów Bacha, w tym układ przestrzenny chórów i chórów organowych, a także akustykę – wyjaśnia dyrygent i badacz twórczości Bacha Alexander Grychtolik, który zainicjował projekt. Informacje te są bezcenne dla muzykologów, bo pozwalają lepiej zrozumieć, jak struktura architektoniczna kościoła św. Mikołaja wpływała na kompozycję i brzmienie dzieł Jana Sebastiana Bacha. Co dalej z rekonstrukcjami kościoła? Wizualizacje stworzone przez Arte4D we współpracy z historykiem architektury dr. Tobiasem Knobelsdorfem będą wykorzystywane w celach dydaktycznych na Uniwersytecie Europejskim Viadrina na kierunku ochrona dóbr kultury. Planowane jest też włączenie wirtualnej rzeczywistości do koncertów bachowskich. Dzięki technologii publiczność będzie mogła przenieść się w czasie i poczuć się jak wierni uczestniczący w nabożeństwie prowadzonym przez samego Jana Sebastiana Bacha ponad 300 lat temu. Źródło: Europa-Universität Viadrina Frankfurt (Oder) Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Tajemnica sprzed 4000 lat. Dlaczego mężczyzna spoczął w komorze pieca?
Podczas budowy linii energetycznej archeolodzy natrafili na niezwykłe znalezisko. W pradziejowym piecu, zamiast w grobie, spoczął młody mężczyzna. Ślady na jego czaszce sugerują brutalny koniec. Czy to zapomniana zbrodnia sprzed tysiącleci, a może element krwawego rytuału?
Do tego znaleziska doszło w czasie szeroko zakrojonych prac poprzedzających budowę linii energetycznej SuedOstLink w kraju związkowym Saksonia-Anhalt. Jest to region położony we wschodniej części Niemiec. Wzgórze o długiej historii Miejsce, w którym dokonano odkrycia, od tysiącleci przyciągało uwagę prehistorycznych społeczności. Już około 6000 lat temu wzniesiono tam monumentalny kurhan o wysokości 15 metrów, skrywający drewnianą komorę grobową Kilka stuleci później ludzie otoczyli to wzgórze potrójnym systemem wałów i rowów, tworząc przestrzeń dla skomplikowanych ceremonii. Znalezione w głębokich jamach szczątki spalonych domów oraz kości ludzi i zwierząt sugerują, że przez wieki było to miejsce o charakterze sakralnym i rytualnym. Najnowsze znalezisko pochodzi sprzed „zaledwie” 4–5 tysięcy lat. Nietypowe miejsce ostatecznego spoczynku Odkrycie datowane jest na okres istnienia społeczności kultury ceramiki sznurowej, czyli lata między 2900 a 2050 p.n.e. Archeolodzy odkryli szczątki mężczyzny, który w chwili śmierci miał około 25 lat. Najbardziej uderzający jest fakt, że jego ciało nie spoczęło w typowym grobie, lecz w pradziejowym piecu składającym się z dwóch połączonych podziemnych komór. Jest to sytuacja niemal niespotykana, gdyż tego typu obiekty gospodarcze zazwyczaj znajdowane są całkowicie puste. Co wiadomo o grobie? Lokalizacja pochówku jest co prawda nietypowa, to sam sposób ułożenia zmarłego ściśle odpowiada rygorystycznym zasadom kultury ceramiki sznurowej. Mężczyzna spoczął w pozycji embrionalnej na prawym boku, z twarzą skierowaną na południe, co było standardem dla pochówków męskich w tej epoce. Badacze zwrócili jednak uwagę na nienaturalne przesunięcie górnej części ciała. Może to wskazywać, że zmarłego złożono na warstwie materiału organicznego – np. skórach czy tkaninach – która po rozkładzie spowodowała osunięcie się kości. Ślady przemocy na kościach Badacze dostrzegli na czaszce mężczyzny urazy. Czy mamy do czynienia z ofiarą pradziejowego morderstwa, czy może wojownikiem poległym w bitwie? Nietypowe miejsce spoczynku może sugerować, że po gwałtownym zdarzeniu ciało zostało ukryte lub pochowane w wielkim pośpiechu w pierwszym dostępnym obiekcie. Czy pomoże laboratorium? Poza teorią o morderstwie, archeolodzy biorą pod uwagę jeszcze jedną hipotezę – rytualną. W innych rzadkich przypadkach w piecach tej kultury odnajdywano kompletne szkielety bydła lub fragmenty kości psów, co interpretuje się jako dary ofiarne. Czy człowiek również mógł stać się częścią takiego rytuału? Być może odpowiedzi na to pytanie dostarczą szczegółowe analizy laboratoryjne, które pomogą zrekonstruować ostatnie chwile życia mężczyzny. Źródło: Landesamt für Denkmalpflege und Archäologie Sachsen-Anhalt – Landesmuseum für Vorgeschichte Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Nie taki Nosferatu straszny, jak go malują. Dlaczego pająk Zoropsis spinimana w ogóle nie powinien nas martwić?
Media alarmują o ekspansji pająka Nosferatu w Niemczech, w 2023 roku stwierdzono go także w Polsce. Choć jego wampiryczna nazwa i rozmiary budzą niepokój, ten przybysz z południa jest zupełnie niegroźny. W naszym kraju dużo częściej występują znacznie groźniejsze pająki.
W przestrzeni publicznej pojawiły się alarmujące informacje o rozprzestrzenianiu się groźnego pająka Nosferatu w Niemczech. Jego zasięg występowania faktycznie rozszerza się w Europie, ale nie ma w tym nic niezwykłego. Zmiany klimatyczne powodują wiele zawirowań w dotychczasowych zasięgach wielu gatunków. Co więcej – pająk Nosferatu był już stwierdzony także w Polsce. Alarmujące informacje o tym, że jest groźny i jadowity nie mają wiele wspólnego z prawdą. Owszem, jest jadowity – jak prawie wszystkie pająki – ale jego ewentualne ugryzienie jest zupełnie niegroźne, chyba że ktoś jest silnie uczulony. W Polsce znacznie częściej występują inne, bardziej jadowite i niebezpieczne gatunki pająków. Pająk Nosferatu rozprzestrzenia się w Niemczech O triumfalnym pochodzie pająka Nosferatu przez Niemcy poinformowała niedawno niemiecka organizacja ochrony przyrody NABU. Ogólnokrajowa akcja zgłoszeniowa, w której wzięły udział dziesiątki tysięcy osób, potwierdziła już obecność tego pająka we wszystkich krajach związkowych. Wiele zgłoszeń napłynęło znad Bałtyku, z wysp Rugia i Uznam. Tej wiosny do NABU napłynęło ponad 2,5 tysiąca zgłoszeń obserwacji pająka Nosferatu – to prawdziwy wysyp. Świadczy o licznej, zadomowionej populacji, rozprzestrzeniającej się w środowisku. Taka ilość zgłoszeń wyklucza przypadkowe pojawy, np. związane z transportem roślin z innych krajów. Pająk Nosferatu: opis gatunku Tak zwany pająk Nosferatu (Zoropsis spinimana) nie ma polskiej nazwy. Wampiryczny przydomek zupełnie nie ma związku z jego zwyczajami ani jakimkolwiek zagrożeniem – czarny wzór na jego odwłoku skojarzył się komuś z sylwetką najsłynniejszego filmowego wampira. Zoropsis spinimana został po raz pierwszy opisany w 1820 roku. Jego zasięg obejmuje prawie całą Europę, z wyjątkiem jej północnej części. Jest gatunkiem synantropijnym, czyli nierozerwalnie związanym z obecnością człowieka. To pająk drapieżny, aktywnie polujący na owady i inne pająki, nie tworzący pajęczyn. Jak na polskie warunki jest pająkiem dość dużym – jego ciało ma długość do 19 mm, ale w połączeniu z długimi odnóżami wydaje się znacznie większy i może robić wrażenie. Jak niemal wszystkie pająki, jest jadowity – ale nie ma doniesień, aby jego ugryzienia powodowały jakiekolwiek poważne konsekwencje. Źródła mówią co najwyżej o niewielkiej bolesności i obrzęku, ustępującym po kilku godzinach. Naukowcy podkreślają, że choć pająk Nosferatu faktycznie wykazuje tendencje do rozprzestrzeniania się w Europie, nie jest gatunkiem inwazyjnym. Jego pojawianie się w nowych miejscach prawdopodobnie bardzo często jest także powiązane z człowiekiem i transportem lądowym różnych towarów. Właśnie przez człowieka został zawleczony nawet do USA, a konkretnie Kalifornii. Pająk Nosferatu w Polsce W 2023 roku polscy naukowcy – Grzegorz Gierlasiński z Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu i Mateusz Wrzoł – opisali stanowisko występowania pająka Nosferatu w Polsce. Pojawił się w miejscowości Komorowice w Beskidzie Zachodnim. Zaobserwowano go na terenie marketu budowlanego, na wózkach kwiatowych służących do transportu roślin. „Regularne dostawy roślin, zarówno wewnętrznych jak i zewnętrznych, do sklepów w sieciach marketów budowlanych, dają możliwość rozprzestrzeniania się wielu potencjalnym gatunkom” – piszą polscy badacze. W tym samym markecie stwierdzono obecność innego ciepłolubnego pająka z południa Europy – Uloborus plunipes. „Mając na uwadze obserwowane w ostatnim czasie ocieplanie się klimatu, możliwe jest, że areał występowania omawianego gatunku będzie się zwiększał, co zaowocuje kolejnymi obserwacjami Zoropsis spinimana w kraju” – konkludują naukowcy. Niebezpieczne pająki w Polsce Strach przed pająkiem Nosferatu jest zupełnie nieuprawniony także dlatego, że w Polsce można spotkać dużo bardziej niebezpieczne pająki, które wcześniej u nas nie występowały. Na przykład kolczaka zbrojnego, który także przywędrował do nas z południa Europy. Do 2007 roku stwierdzono go w Polsce zaledwie dwa razy, w okolicach masywu Ślęży oraz rezerwatu Krzemionki. Naukowcy jednak podejrzewali, że jest go więcej, co się potwierdziło – w 2012 roku odnaleziono populację na Roztoczu, potem posypały się obserwacje z Wyżyny Lubelskiej, Karkonoszy, a nawet wybrzeża Bałtyku. Ukąszenie kolczaka zbrojnego jest bolesne, może także wywołać obrzęk, zaczerwienienie, drętwienie, a nawet (choć dużo rzadziej) objawy ogólnoustrojowe: dreszcze, poty, nudności, wymioty, tachykardię czy problemy z oddychaniem. W jadzie kolczaka zbrojnego stwierdzono obecność ponad 40 różnych polipeptydów. Także ukąszenie sieciarza jaskiniowego może być znacznie bardziej nieprzyjemne niż pająka Nosferatu. W Polsce występuje około 800 gatunków pająków, znakomita większość z nich jest jadowita – i nieszkodliwa. Źródła: Euronews, Acta Entomologica Silesiana, Spiders of Europe Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Rydwanem w zaświaty. Archeolodzy przebadali wyjątkowy grób celtyckiego wojownika
Złota biżuteria i etruska ceramika towarzyszyły w ostatniej drodze celtyckiemu wojownikowi. W niemieckiej Hesji archeolodzy odkryli jego spektakularny grób. Pochowano go wraz z jego powozem – takie znaleziska to prawdziwa rzadkość.
Kultura celtycka do dzisiaj fascynuje. Lud ten zajmował duże obszary Europy Zachodniej i Środkowej w I tysiącleciu p.n.e. Celtowie zamieszkiwali również tereny obecnej Polski od ok. 400 do ok. 120 r. p.n.e. Najwięcej dowodów na to pochodzi z południa naszego kraju. Wśród nich jest najstarsza znana z Polski kostka do gry. Tymczasem niemieccy archeolodzy ogłosili ważne znalezisko związane z tą społecznością, dokonane w regionie Hesji. Pochodzi z wczesnego okresu lateński przypadającego w przybliżeniu na lata 450–250 p.n.e. Energia słoneczna „odkrywa” pradzieje Do tego znaleziska doszło w Bad Camberg podczas badań poprzedzających budowę farmy fotowoltaicznej. Zespół firmy SPAU GmbH przeprowadził prace w ciągu zaledwie dwóch tygodni, co pozwoliło na sprawne zabezpieczenie znaleziska bez wstrzymywania inwestycji. Wykopaliska były poprzedzone badaniami geofizycznymi, dzięki temu archeolodzy wiedzieli, że coś ważnego skrywa się pod ziemią. Nie spodziewali się jednak natrafić na tak bogato wyposażony grób. Złoto, broń i etruskie wpływy Wnętrze grobu skrywało przedmioty świadczące o niezwykłym bogactwie zmarłego. Odnaleziono masywną złotą biżuterię o prostej formie oraz pozostałości oręża. Wyjątkowym znaleziskiem jest etruskie naczynie z brązu o charakterystycznym wylewie, będące luksusowym importem z Półwyspu Apenińskiego, czyli dzisiejszych Włoch. Obecność takich przedmiotów dowodzi, że celtyckie elity z regionu Taunus brały czynny udział w dalekosiężnej wymianie handlowej z basenem Morza Śródziemnego. Naukowcy wykonali zdjęcia rentgenowskie oraz tomografię komputerową (CT) wydobytych bloków ziemi. Skany te ujawniły obecność kolejnych darów grobowych, które nie zostały jeszcze wydobyte. Oznacza, to że lista uzbrojenia może zostać rozszerzona w toku dalszych badań. Pochówek z własną „bryką” Kluczowym elementem odkrycia jest obecność dwukołowego pojazdu – wozu pełniącego funkcję rydwanu. W grobie zidentyfikowano żelazne obręcze kół, okucia piast oraz nakładki na osie wykonane z metali kolorowych. W Hesji pochówki wozowe są niezwykle rzadkie i można je policzyć na palcach jednej ręki. W innych regionach Europy też nie są częste. Fakt, że wojownika pochowano wraz z jego pojazdem świadczy o jego potędze. Ważny mężczyzna Pochowany w Bad Camberg mężczyzna był bez wątpienia osobą o wyjątkowej pozycji społecznej. Archeolodzy określają znalezisko jako grobowiec elitarny. Zmarły Celt prawdopodobnie sprawował władzę polityczną i militarną nad okolicznymi ziemiami. – Odkrycie w Bad Camberg doskonale wpisuje się w bogate dziedzictwo epoki żelaza w Hesji. (…) Nowe znalezisko może jeszcze poszerzyć tę wiedzę. Dostarcza istotnych informacji na temat elit społecznych, kunsztu rzemiosła, kontaktów ponadregionalnych oraz obyczajów pogrzebowych w młodszej epoce żelaza – podkreślił Christoph Degen, sekretarz stanu w Ministerstwie Nauki, Badań, Kultury i Sztuki w Hesji. Źródło: Denkmal Hessen Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Zamalowana historia. Jak nazistowski malarz próbował ukryć swoją przeszłość?
Po II wojnie światowej wielu niemieckich artystów chciało zapomnieć o swojej przeszłości. Malarz Erich Mercker postanowił ją po prostu zamalować. Dziś naukowcy odkryli, dzięki zastosowaniu ultranowoczesnej technologii, nazistowskie symbole na jego dziele. To opowieść o tym, jak nauka demaskuje próby retuszowania historii.
Sztuka jest bardzo często na usługach reżimów. Tak samo było w przypadku nazistowskich Niemiec. Erich Mercker (1891–1973) był malarzem, którego losy splatają się z tragiczną historią XX wieku. Jego specjalnością były krajobrazy przemysłowe i place budowy, co idealnie wpisywało się w estetykę nazistowskiej modernizacji. Mercker był samoukiem, ale mimo to odniósł oszałamiający sukces w dobie III Rzeszy. W latach 1933–1945 namalował kilka dzieł zawierających symbolikę nazistowską, w tym „Die Stätte des 9. November” (Miejsce 9 listopada), przedstawiający monachijski pomnik Feldherrnhalle upamiętniający nieudany zamach stanu NSDAP w 1923 roku. To właśnie to dzieło stało się celem nietypowych badań. Ślubny podarunek Dr. Thomas Schuhbauer, producent i twórca filmowy, odkrył ten obraz w swoim domu rodzinnym. Był w posiadaniu jego rodziny od dziesięcioleci, ponieważ został podarowany jego rodzicom jako prezent ślubny w 1966 roku. Dzieło wzbudziło jego zainteresowanie, gdyż mimo przedstawienia powojennej flagi Bawarii, widoczna na nim była górna część pomnika, który został zniszczony natychmiast po kapitulacji III Rzeszy. Dodatkowo na krawędziach flagi dostrzeżono czerwone ślady farby, co sugerowało istnienie innej warstwy pod spodem. Ruszyły badania specjalistyczne, których wyniki opublikowano na łamach czasopisma „npj Heritage Science”. Co skrywają warstwy? Aby sprawdzić, co kryje się pod powierzchnią obrazu, zawiązano interdyscyplinarną współpracę. Kluczową rolę odegrała dr Ioanna Mantouvalou, fizyczka z Berlina i ekspertka od fluorescencji rentgenowskiej (XRF). Metoda ta pozwala na identyfikację składu chemicznego pigmentów bez uszkadzania płótna. Promienie rentgena przenikają przez warstwy farby na głębokość kilku milimetrów, wzbudzając atomy różnych pierwiastków. Dzięki temu naukowcy mogli „przejrzeć” obraz i zmapować rozmieszczenie substancji, których Mercker użył przed laty, a które później – jak się okazało – celowo ukrył. Pod błękitem kryje się czerwień Wyniki analizy XRF były jednoznaczne. Pod błękitno-białą flagą odkryto jaskrawoczerwoną farbę zawierającą kadm i selen (czerwień kadmowa), co odpowiadało przedstawieniu flagi ze swastyką. Ale to nie wszystko. Badanie ujawniło zamalowane postacie dwóch wartowników z SS, wieńce u stóp pomnika oraz przechodniów z ramionami uniesionymi w geście nazistowskiego pozdrowienia. Do „wybielenia” obrazu Mercker użył bieli tytanowej – pigmentu, którego nie było w pierwotnej kompozycji, a którego tubkę znaleziono w jego pośmiertnej spuściźnie. Artysta dosłownie przykrył symbole ideologii nową warstwą farby, by móc dalej sprzedawać swoje dzieło w powojennych Niemczech. Wybielanie dziedzictwa Analiza inskrypcji na odwrocie obrazu pozwoliła ustalić, że płótno powstało w listopadzie 1934 roku. To kolejny dowód na to, że Mercker – podobnie jak wielu innych twórców tamtego okresu –i płynnie przeszedł do pracy w nowym systemie, retuszując jedynie najbardziej kłopotliwe fragmenty swojej biografii. Obraz znajduje się obecnie w zbiorach Centrum Dokumentacji Historii Narodowego Socjalizmu w Monachium (niem. NS-Dokumentationszentrum München). Został tam przekazany po zakończeniu badań naukowych. W RFN przez dekady panowało milczenie na temat uwikłania artystów w nazizm i II wojnę światową. Głosy krytyczne pojawiły się dopiero pod koniec lat 60. XX wieku. Źródło: npj Heritage Science Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Humbak Timmy zaskakuje nawet po śmierci. Niespodzianka i nowa fala kontrowersji po sekcji zwłok
Sekcja zwłok humbaka Timmy'ego na duńskiej wyspie Anholt przyniosła sensację: wieloryb, którego uznawano za silnego samca, okazał się samicą. Jak mogło dojść do tak wielkiej pomyłki? Informacja ta wywołała kolejną falę krytyki wobec wcześniejszej inicjatywy ratunkowej na Bałtyku.
Przez wiele tygodni naukowcy, politycy oraz opinia publiczna byli zapewniani, że ratowany w rejonie Morza Bałtyckiego i Północnego wieloryb to młody samiec. To, że okazał się jednak samicą, jest wielką niespodzianką. Odkrycie wywołało kolejną już falę pytań o rzetelność przekazywanych wcześniej informacji oraz podstawy decyzji podejmowanych podczas akcji ratunkowej. Sekcja na plaży i wielka niespodzianka Wieloryb, który wiosną utknął najpierw w okolicy Niendorfu, a później wyspy Poel, został ostatecznie przetransportowany na pełne morze w ramach prywatnej akcji ratunkowej. Po wypuszczeniu zwierzę szybko umarło i dryfowało w kierunku duńskiej wyspy Anholt, gdzie zidentyfikowano je dzięki numerom seryjnym nadajnika GPS. W czwartek 4 czerwca, specjaliści z Uniwersytetu w Kopenhadze podjęli się sekcji rozkładających się i napuchniętych już zwłok wieloryba, z których najpierw musiano odprowadzić grożące wybuchem gazy. Ku zaskoczeniu wszystkich, badanie ujawniło, że rzekomy młody samiec to w rzeczywistości samica. Potwierdzono też, że w ostatnich miesiącach nie była w ciąży. Znany biolog i influencer Robert Marc Lehmann, zaangażowany w pierwsze próby ratunku, ponownie ostro skrytykował wcześniejsze doniesienia. Wyjawił, że prywatna inicjatywa deklarowała pobranie próbek DNA potwierdzających płeć, co w tej chwili stawia pod znakiem zapytania rzetelność tamtych procedur. Kto popełnił błąd określając płeć Timmy’ego? Sensacyjne wyniki sekcji wzbudziły szerokie kontrowersje. Minister środowiska Meklemburgii-Pomorza Przedniego Till Backhaus zgodził się na transport zwierzęcia sądząc, że to silny, młody samiec i ma duże szanse na przetrwanie. Podczas wcześniejszych konferencji prasowych kategorycznie zapewniał o płci humbaka, powołując się na obecnych na miejscu specjalistów. Instytucje eksperckie, takie jak np. Muzeum Morskie w Stralsund nigdy jednak nie potwierdziły informacji o płci wieloryba, twierdząc że jest nieznana. Kluczowy błąd popełnił zagraniczny ekspert sprowadzony przez prywatną inicjatywę ratunkową, Jeffrey Foster. Uznał on dźwięki wydawane przez wieloryba za śpiew godowy, który u humbaków praktykują wyłącznie samce. Trudno jednak nie zadać sobie pytania, po co umierające zwierzę miałoby wydawać odgłosy godowe? Przyczyna śmierci humbaka wciąż nieznana Dokładna przyczyna śmierci samicy wciąż pozostaje nieznana. W jej przewodzie pokarmowym nie znaleziono sieci ani ciał obcych, a szczegółowe wyniki badań tkanek będą znane dopiero za kilka miesięcy. W nerkach zwierzęcia znaleziono pasożyty, ale według informacji udzielonych portalowi Bild przez weterynarza Tima Jensena, nie zagrażały one życiu humbaka. Źródła: NDR, Merkur, Fakt Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Düsseldorf zachwyca kontrastami. To miasto tradycji i nowoczesności
Düsseldorf, stolica kraju związkowego Nadrenia Północna-Westfalia, należy do najbardziej wyrafinowanych i dynamicznie rozwijających się ośrodków miejskich w Europie. Ta metropolia jest czymś więcej niż tylko centrum administracyjnym. Mówimy tu bowiem o specyficznym konglomeracie tradycji, innowacji, luksusu i unikatowego melanżu kulturowego. Co warto zobaczyć w Düsseldorfie? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Miasto nad Renem Od Worringen do współczesności Biurko Zagłębia Ruhry i stolica mody Architektoniczne atrakcje Düsseldorfu Japońska dusza w sercu Nadrenii Kultura i tradycja Düsseldorf to miasto wyjątkowe, które w unikatowy sposób unifikuje swoją przemysłową przeszłość z nowoczesną gospodarką, opartą na usługach, modzie i kulturze. To metropolia, która potrafi zachwycić luksusem Königsallee, zainspirować architekturą Gehry’ego i ugościć w bezpośredniej atmosferze nadreńskiego browaru, udowadniając, że profesjonalizm biznesowy nie musi stać w opozycji do radości życia. Miasto nad Renem Düsseldorf znajduje się w zachodnich Niemczech, w kraju związkowym Nadrenia Północna-Westfalia. Jego granice rozciągają się w centralnej części basenu dolnego Renu, u ujścia rzeki Düssel. To właśnie lokalizacja u zbiegu dwóch cieków wodnych nadała osadzie nazwę, która w dosłownym tłumaczeniu oznacza „wieś nad Düssel”. Większość terytorium miasta rozciąga się na prawym brzegu najdłuższej rzeki Niemiec. Administracyjnie Düsseldorf jest sercem regionu metropolitalnego Ren-Ruhr. Miasto graniczy bezpośrednio z ośrodkami takimi jak Duisburg, Neuss, Ratingen czy Erkrath. Od Worringen do współczesności Najstarsze wzmianki o osadnictwie w tym rejonie sięgają VII i VIII wieku, kiedy to u ujścia Düssel funkcjonowały skromne osady rybackie i rolnicze. Oficjalna nazwa „Düsseldorp” pojawia się w dokumentach po raz pierwszy w połowie XII wieku. 5 czerwca 1288 roku, na polach Worringen, rozpętała się jedna z najkrwawszych bitew średniowiecza, w której hrabia Adolf von Berg wraz z sojusznikami (w tym z mieszkańcami Düsseldorfu i Kolonii) pokonał wojska arcybiskupa Kolonii. Zwycięstwo to otworzyło drogę do nadania osadzie praw miejskich, co nastąpiło 14 sierpnia 1288 roku. W kolejnych stuleciach Düsseldorf rozwijał się jako rezydencja książęca. W czasie panowania Jana Wilhelma Wittelsbacha miasto zostało znacznie rozbudowane i ufortyfikowane, stając się stolicą zjednoczonych księstw Jülich-Kleve-Berg. Największy rozkwit kulturalny przypadł na przełom XVII i XVIII wieku i panowanie elektora Jana Wellema. To właśnie jego pasja do sztuki uczyniła miasto europejskim centrum malarstwa i rzeźby, choć należy zaznaczyć, że udział w nadaniu kierunku rozwoju miała także Anna Maria Medycejska, jego żona. Düsseldorf gościł wówczas wybitnych artystów, których praca przyczyniła się do powstania imponującej galerii obrazów. Wiek XIX przyniósł miastu pruską administrację i gwałtowną industrializację. Po okresie napoleońskim, kiedy to Düsseldorf pełnił funkcję stolicy Wielkiego Księstwa Bergu, miasto stało się częścią Prus w 1815 roku. Rozwój kolei oraz przemysłu stalowego i maszynowego w latach 70. XIX wieku przekształcił Düsseldorf w potęgę gospodarczą, zwaną „biurkiem Zagłębia Ruhry”, ze względu na koncentrację administracji przemysłowej. W czasie II wojny światowej miasto doznało dotkliwych zniszczeń. W trakcie szybkiej odbudowy postawiono na nowoczesne planowanie urbanistyczne z jednoczesną troską o rekonstrukcję kluczowych zabytków. W 1946 roku Düsseldorf stał się stolicą nowo utworzonego kraju związkowego Nadrenia Północna-Westfalia. Biurko Zagłębia Ruhry i stolica mody Dzisiejszy Düsseldorf to strategiczne centrum finansów i handlu. Swoje siedziby mają tam korporacje z listy Fortune Global 500 i giganci indeksów DAX. Miasto jest kluczowym ośrodkiem sektora telekomunikacyjnego, reklamowego i prawniczego, przyciągając międzynarodowy kapitał i specjalistów z całego świata. Centrum wystawiennicze Messe Düsseldorf jest gospodarzem około jednej piątej wiodących na świecie targów branżowych. Ważnym filarem gospodarki miasta jest przemysł modowy. Działa tam ponad 800 showroomów, w których prezentowane są kolekcje najbardziej znanych projektantów, a słynna Königsallee, znana powszechnie jako „Kö”, to jedna z najbardziej dochodowych i luksusowych ulic handlowych w Europie. Architektoniczne atrakcje Düsseldorfu W krajobrazie Düsseldorfu wyraźnie widoczny jest mariaż przeszłości i przyszłości. Każda epoka odcisnęła tam swój ślad, tworząc zróżnicowaną przestrzeń miejską Historyczne symbole w Altstadt Altstadt, czyli Stare Miasto, to historyczne i towarzyskie centrum Düsseldorfu. Ta piękna część miasta charakteryzuje się niemałym zagęszczeniem zabytków, co w kontekście jej stosunkowo niewielkiej powierzchni jest szczególnie imponujące. Najstarszym tamtejszym budynkiem jest bazylika św. Lamberta, datowana na XIII wiek. Jej najcharakterystyczniejszym elementem jest skręcona iglica. Według podań ludowych, wieża zyskała taki kształt w wyniku gniewu diabła, jednak naukowe wyjaśnienie wskazuje na zastosowanie niewysezonowanego drewna dębowego podczas odbudowy po pożarze w 1815 roku, które wypaczyło się w miarę wysychania. W sąsiedztwie znajduje się Schlossturm na Burgplatz – wieża będąca jedyną pozostałością po dawnym zamku miejskim. Obecnie mieści się tam Muzeum Żeglugi. Sam Burgplatz uznawany jest za jeden z najpiękniejszych placów nadreńskich, stanowiąc popularne miejsce spotkań i organizacji festiwali. Nieopodal wznosi się renesansowy ratusz i konny pomnik elektora Jana Wellema, który stał się jedną z ikon miasta. Architektoniczna rewolucja Zupełnie inny charakter prezentuje MedienHafen. W latach 90. XX wieku, ten dawny port rzeczny przeszedł spektakularną transformację, stając się czymś w rodzaju poligonu doświadczalnego dla najwybitniejszych architektów. Największą atrakcją są budynki „Der Neue Zollhof”, zaprojektowane przez Franka Gehry’ego. Składają się na nie trzy bryły o pofalowanych fasadach, wykonane z różnych materiałów – białego tynku, czerwonej cegły i polerowanej stali, w której odbijają się sąsiednie obiekty. Nad portem dominuje Rheinturm – wieża o wysokości 240,5 metra. To najwyższa budowla w mieście. Oferuje taras widokowy i obrotową restaurację, pozwalającą podziwiać 360-stopniową panoramę. Unikatową cechą wieży jest jej system oświetlenia pełniący funkcję zegara cyfrowego – największego tego typu na świecie. Schloss Benrath Zlokalizowany na południowych obrzeżach miasta pałac Benrath to perła architektury rokoko i wczesnego klasycyzmu. Zbudowany w latach 1755-1773 jako letnia rezydencja i pałac myśliwski elektora Karola Teodora, stanowi unikatową kompozycję architektury, rzeźby i sztuki ogrodowej. Imponującą posiadłość otacza 61-hektarowy park z licznymi kanałami i założeniami tematycznymi, między innymi z ogrodem francuskim i angielskim. Wnętrza pałacu są niezwykle cenne. Zwiedzający muszą zakładać specjalne filcowe kapcie, aby chronić zabytkowe parkiety. Obecnie kompleks mieści trzy muzea: Muzeum Corps de Logis, Muzeum Sztuki Ogrodowej i Muzeum Historii Naturalnej. Japońska dusza w sercu Nadrenii Düsseldorf jest domem dla jednej z największych i najbardziej aktywnych społeczności japońskich w Europie. Mieszka tam około 15 tys. Japończyków. Centrum tej diaspory stanowi Immermannstraße i jej okolice, gdzie tradycyjne niemieckie kamienice wypełnione są japońskimi sklepami, księgarniami, hotelami i restauracjami serwującymi autentyczny ramen, sushi i okonomiyaki. Wpływy japońskie są widoczne nie tylko w gastronomii, ale także w krajobrazie miasta. W dzielnicy Niederkassel znajduje się EKŌ-Haus – wyjątkowy kompleks kulturalny z jedyną z nielicznych świątyń buddyjskich w Europie. Z kolei w Nordparku można odwiedzić ogród japoński, będący darem tamtejszej społeczności dla mieszkańców Düsseldorfu. Największym świętem japońsko-niemieckiej przyjaźni jest Japan-Tag. To doroczne wydarzenie przyciąga ponad 600 tys. odwiedzających, którzy uczestniczą w pokazach sztuk walki, warsztatach kaligrafii, konkursach cosplay i koncertach muzyki j-pop. Dzień kończy się spektakularnym, tematycznym pokazem japońskich fajerwerków nad Renem, przygotowywanym przez japońskich mistrzów pirotechniki. Kultura i tradycja Düsseldorf to miasto o niezwykle bogatym życiu kulturalnym, które harmonijnie łączy tradycje ludowe z awangardą artystyczną. Altbier Altbier to duma lokalnych browarów. Jest to piwo górnej fermentacji, ale leżakowane w niskich temperaturach, co nadaje mu charakterystyczny, miedziany kolor i wyrazisty, chmielowy smak. W Altstadt tradycja piwowarska jest wciąż żywa w wielu rzemieślniczych browarach. Kultura picia Altbier wiąże się ze specyficzną etykietą. Obsługą zajmują się kelnerzy zwani Köbes, słynący z szorstkiego humoru i… efektywności. Puste szklanki są bez pytania wymieniane na pełne, a obsługa zaznacza ilość wypitego trunku kreskami na podstawce. Aby zakończyć degustację, należy przykryć nią szklankę, co jest sygnałem do wystawienia rachunku. Radschläger Radschläger, czyli postać dziecka robiącego gwiazdę, to najstarszy symbol miasta. Jego geneza nie jest do końca jasna. Najczęściej powtarzana legenda łączy go z bitwą pod Worringen – dzieci miały rzekomo wyrażać swoją radość z uzyskania praw miejskich, robiąc gwiazdy na ulicach. Inna wersja mówi o chłopcu, który uratował powóz ślubny elektora, trzymając pęknięte koło własnym ciałem w pozycji gwiazdy. Muzea Miasto jest światowej sławy centrum sztuki. Kunstakademie Düsseldorf to kuźnia talentów, z którą związani byli tacy artyści jak Joseph Beuys, Gerhard Richter czy Andreas Gursky. Imponujące kolekcje można podziwiać w trzech głównych lokalizacjach Kunstsammlung Nordrhein-Westfalen: K20 (Grabbeplatz) – skupia się na klasycznym modernizmie; K21 (Ständehaus) – prezentuje sztukę współczesną po 1980 roku; Schmela Haus – pełni funkcję przestrzeni dla wystaw czasowych i dyskusji o sztuce. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Poczdam zachwyca historią i architekturą. To miasto wielu epok
Poczdam często postrzegany jest przez pryzmat bliskiego sąsiedztwa z Berlinem. Należy jednak podkreślić, że to niezwykłe miasto stanowi odrębną jednostkę o unikatowej tożsamości kulturowej, ukształtowanej przez wieki panowania dynastii Hohenzollernów, oświeceniowe idee i dramatyczne zwroty w historii XX wieku. Jakie skarby skrywa Poczdam? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Zielone miasto w sercu Niemiec Od słowiańskiej osady do rezydencji elektorów Nowy Ogród i pałac Cecilienhof Dzielnica holenderska i rosyjska kolonia Alexandrowka Most Glienicke Kolebka europejskiego kina Od słowiańskich początków, przez imperialną chwałę Hohenzollernów, mroczne czasy wojny i zimnowojenne podziały, aż po dzisiejszą rolę nowoczesnej stolicy Brandenburgii – Poczdam zawsze potrafił zdefiniować się na nowo, nie tracąc przy tym swojego charakteru. Wizja „Pruskiej Arkadii” – miejsca, gdzie człowiek, sztuka i natura tworzą nierozerwalną całość – zyskała ogromne uznanie, czego dowodem było wpisanie tamtejszych parków i pałaców na listę UNESCO w 1990 roku. Dla turystów, miasto oferuje fascynującą podróż przez style i epoki – od rokokowej lekkości Sanssouci, przez masońską symbolikę Nowego Ogrodu, aż po mury Cecilienhof. Zielone miasto w sercu Niemiec Poczdam rozciąga się w północno-wschodniej części Niemiec, pełniąc funkcję stolicy i największego ośrodka kraju związkowego Brandenburgia. Ta lokalizacja jest nierozerwalnie związana z rzeką Hawelą, która w tym regionie meandruje, tworząc rozległe rozlewiska, kanały i systemy jezior, co nadaje Poczdamowi charakter niemal wyspiarski. W kontekście geograficznym, miasto znajduje się na południowy zachód od Berlina (centra obu ośrodków dzieli odległość ok. 40 km). Poczdam bezpośrednio graniczy z niektórymi dzielnicami stolicy, co sprzyja wymianie społecznej i gospodarczej w ramach obszaru metropolitalnego Berlin-Brandenburg. Krajobraz miasta jest wynikiem procesów polodowcowych, w następstwie których powstały tam wzgórza morenowe i liczne zbiorniki wodne. Około trzy czwarte powierzchni miasta pokrywają tereny zielone, lasy i wody, co nie jest częstym zjawiskiem w skali europejskich ośrodków miejskich tej wielkości. W granicach administracyjnych znajduje się ponad 20 jezior, które nie tylko determinują mikroklimat, ale stanowią fundament rekreacyjny i estetyczny. Od słowiańskiej osady do rezydencji elektorów Obszar dzisiejszego Poczdamu był zamieszkiwany prawdopodobnie już w epoce brązu. W VII wieku osiedliły się tam plemiona Słowian zachodnich. Słowiańskie korzenie ma sama nazwa miasta, która najprawdopodobniej wywodzi się od określenia oznaczającego „pod dębami”. Pierwsza pisemna wzmianka o osadzie „Poztupimi” pojawiła się 3 lipca 993 roku, w dokumencie cesarza Ottona III. Mówimy tu zatem o mieście z ponad tysiącletnią tradycją. Średniowiecze i wczesna nowożytność Przez większą część średniowiecza Poczdam pozostawał niewielką osadą handlową i rybacką. Prawa miejskie uzyskał w 1345 roku, co przyczyniło się do powolnego, ale stabilnego wzrostu jego znaczenia jako lokalnego ośrodka handlowego. Kluczowy zwrot w dziejach miasta nastąpił jednak dopiero w XVII wieku, kiedy to wielki elektor Fryderyk Wilhelm z dynastii Hohenzollernów wybrał je na swoją drugą rezydencję. Decyzja ta zapoczątkowała okres wielkich inwestycji budowlanych. W 1660 roku zamek poczdamski został nabyty przez elektora, który rozpoczął proces przekształcania średniowiecznej warowni w nowoczesną rezydencję barokową. Usunięto stare mury obronne i wieże, a na ich miejscu, pod kierunkiem Johanna Gregora Memhardta, powstał trójskrzydłowy kompleks pałacowy z reprezentacyjną Salą Marmurową i Ogrodem Przyjemności. Edykt poczdamski i napływ hugenotów 8 listopada 1685 roku, w odpowiedzi na prześladowania religijne we Francji, wielki elektor wydał edykt poczdamski. Fryderyk Wilhelm zaoferował hugenotom azyl, wsparcie finansowe i przywileje podatkowe w Brandenburgii. W rezultacie do regionu napłynęło około 20 tysięcy francuskich imigrantów. Ich obecność miała fundamentalny wpływ na rozwój miasta. Ludność napływowa przyniosła ze sobą nowoczesne technologie rzemieślnicze, wiedzę ogrodniczą i zupełnie inny styl życia, co na trwałe odmieniło kulturalne oblicze miasta. Pruska Arkadia Fryderyka Wielkiego Prawdziwy złoty wiek Poczdamu przypada na XVIII stulecie i rządy Fryderyka II Wielkiego. To właśnie on, kierując się ideami oświecenia, postanowił stworzyć w Poczdamie miejsce, w którym architektura i krajobraz tworzyłyby harmonijną całość, sprzyjającą pracy intelektualnej i odpoczynkowi. Pałac Sanssouci Najważniejszym obiektem architektonicznym w Poczdamie jest pałac Sanssouci, wzniesiony w latach 1745–1747. Nazwa tej wspaniałej rezydencji, pochodząca z francuskiego „sans souci”, oznacza dosłownie „bez troski”. To określenie idealnie oddaje funkcję, jaką budowla miała pełnić dla króla. Sanssouci był dla monarchy azylem, pozwalającym odetchnąć od sztywnej etykiety dworu berlińskiego. Fryderyk II osobiście uczestniczył w projektowaniu rezydencji, dostarczając szkice architektowi Georgowi Wenzeslausowi von Knobelsdorffowi. Pałac jest budowlą parterową, co jest nietypowe dla królewskich posiadłości tego okresu, ale wynikało z pragnienia władcy, by mieć bezpośredni dostęp do ogrodów i tarasów winnych. Wnętrza są arcydziełem pruskiego rokoko, charakteryzującego się delikatnością form i motywami roślinnymi. Król był tak przywiązany do tego miejsca, że kazał przygotować swój grobowiec na najwyższym tarasie winnicy jeszcze przed budową pałacu. Choć jego wola nie została od razu uszanowana, od 1991 roku Fryderyk Wielki spoczywa w Sanssouci obok swoich ukochanych psów. Park Sanssouci Pałac jest otoczony przez 300-hektarowy park, de facto będący jednym z najwspanialszych założeń ogrodowych w Europie. Fryderyk II i jego następcy przez dziesięciolecia wzbogacali go o kolejne obiekty, takie jak: Nowy Pałac, Pawilon Chiński, Oranżeria, Pałac Charlottenhof. Nowy Ogród i pałac Cecilienhof Na północ od centrum Poczdamu, nad jeziorem Heiliger See, rozciąga się Nowy Ogród, założony pod koniec XVIII wieku przez Fryderyka Wilhelma II. Władca pragnął stworzyć przeciwwagę dla formalnego stylu Sanssouci, wybierając nieco swobodniejszy, angielski styl parkowy. Pałac Marmurowy Najstarszą tamtejszą budowlą jest Pałac Marmurowy – wczesnoklasycystyczna rezydencja z czerwonej cegły, której fasadę zdobią detale z marmuru. Fryderyk Wilhelm II, będący członkiem ruchu Różokrzyżowców i loży masońskiej, nadał rezydencji i otaczającym ją strukturom głęboką symbolikę mistyczną. W pobliżu pałacu wzniesiono m.in. piramidę (pełniącą funkcję lodowni) i Bibliotekę Gotycką. Cecilienhof i konferencja poczdamska W kontekście historycznym, najważniejszym obiektem w Nowym Ogrodzie jest pałac Cecilienhof. Zbudowany w latach 1914–1917 dla następcy tronu Wilhelma i jego małżonki Cecylii, jest ostatnią rezydencją wzniesioną przez ród Hohenzollernów. Budynek nawiązuje do angielskiego dworku w stylu Tudorów, z charakterystycznymi kominami i murem pruskim, co nadaje mu wiejski, niemal sielski charakter. To właśnie tam, w głównej sali pałacu, przy dębowym stole, od 17 lipca do 2 sierpnia 1945 roku obradowała wielka trójka: Harry S. Truman, Józef Stalin i Winston Churchill (później zastąpiony przez Clementa Attlee). Dzielnica holenderska i rosyjska kolonia Alexandrowka Poczdam to nie tylko królewskie pałace i pruski porządek, ale także otwartość na wpływ innych kultur. Fryderyk Wilhelm I i jego następcy sprowadzali do miasta fachowców z całej Europy, co zaowocowało powstaniem unikatowych enklaw narodowych. Holländisches Viertel Dzielnica holenderska składa się ze 134 ceglanych domów, wzniesionych w połowie XVIII wieku dla holenderskich rzemieślników. Zafascynowany kulturą i efektywnością Holendrów, Fryderyk Wilhelm I zapragnął, by w Poczdamie poczuli się jak w domu. Dzielnica ta stanowi największy zwarty zespół architektury holenderskiej poza granicami Niderlandów. Jej sercem jest Jan Bouman Haus – muzeum poświęcone architektowi i zarządcy budowlanemu, który odegrał kluczową rolę w rozbudowie miasta. Alexandrowka Innym niezwykłym miejscem jest rosyjska kolonia Alexandrowka, założona w 1826 roku dla członków rosyjskiego chóru żołnierskiego. Po wojnach napoleońskich Fryderyk Wilhelm III postanowił upamiętnić przyjaźń z Aleksandrem I, budując osiedle drewnianych domów w stylu rosyjskim. Kolonia składa się z 13 drewnianych chat, z których jedna służy dziś jako muzeum, a inna jako restauracja, otoczonych sadami owocowymi. Całość została zaprojektowana przez Petera Josepha Lenné na planie krzyża św. Andrzeja. Most Glienicke Most Glienicke, łączący Poczdam z Berlinem, stał się światowym symbolem zimnej wojny. Choć oficjalnie nazywany przez władze NRD „mostem jedności”, w rzeczywistości był jednym z najbardziej strzeżonych miejsc na granicy, dostępnym wyłącznie dla personelu wojskowego mocarstw okupacyjnych. To właśnie tam odbywały się spektakularne wymiany schwytanych szpiegów między USA a ZSRR. Kolebka europejskiego kina W południowo-wschodniej części miasta znajduje się Babelsberg, dzielnica nierozerwalnie związana z historią kina. Założone w 1912 roku studio filmowe Babelsberg jest najstarszą tego typu instytucją na świecie. To właśnie tam narodziło się europejskie kino. Obecnie studio pozostaje jednym z najnowocześniejszych centrów produkcji filmowej w Europie. Turyści mogą odwiedzić Filmpark Babelsberg, oferujący pokazy kaskaderskie, wycieczki po planach filmowych oraz wgląd w kulisy pracy pirotechników i scenografów. Niemałą atrakcją jest też Filmmuseum Potsdam – najstarsze muzeum filmowe w Niemczech. Placówka ma swoją siedzibę w dawnych stajniach królewskich i koncentruje się na historii niemieckiej kinematografii. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Patchworkowe rodziny sprzed pięciu tysiącleci. Taki typ relacji to żadna nowość
Współczesne rodziny patchworkowe mają dłuższą historię, niż sądziliśmy. Badania kopalnego DNA ujawniają, że już 5000 lat temu w Europie Środkowej więzi społeczne i adopcje były fundamentem społeczności. Do takich wniosków doprowadziły badania genetyczne.
Epoka neolitu stanowiła fundamentalny zwrot w historii ludzkości. Wówczas to społeczności porzuciły koczowniczy tryb życia na rzecz rolnictwa i hodowli zwierząt oraz zamieszkiwania stałych i coraz liczniejszych osad. Taki sposób życia rozprzestrzeniał się w Europie już ponad 7 tys. lat temu. Między 3600 a 2800 rokiem p.n.e. w Europie Środkowej te wczesne społeczności rolnicze już nieco okrzepły. I zaczęły wznosić monumentalne konstrukcje z potężnych głazów, określane jako grobowce megalityczne. Czym były megality? Struktury megalityczne do dziś budzą podziw, a przez lata pozostawały zagadką dla archeologów. Badacze przeszłości zastanawiali się, kto dokładnie był w nich chowany i jak rozprzestrzeniała się idea ich budowy – czy poprzez migrację ludności, czy wymianę myśli. Archiwum zapisane w kościach Aby rozwikłać te tajemnice, międzynarodowy zespół naukowców, koordynowany przez Uniwersytet w Kilonii, przeprowadził analizy starożytnego DNA (aDNA) pobranego z kości 203 osób. Szczątki te pochodziły z sześciu kompleksów grobowych związanych z kulturą Wartberg oraz grupami zachodniej kultury pucharów lejkowatych, zlokalizowanych na terenach dzisiejszych Niemiec. Wyniki prac opublikowane w czasopiśmie „Science” rzucają nowe światło na strukturę społeczną tamtych czasów. Rodzina jako wybór, a nie tylko biologia Analizy wykazały, że osoby pochowane w tym samym grobowcu nie zawsze były ze sobą spokrewnione biologicznie. – Wygląda na to, że więzi społeczne również odgrywały rolę przy decydowaniu o tym, kto spocznie obok siebie w grobowcu. To zaskakujące. Badania grobowców megalitycznych w Irlandii czy Szwecji sugerują wspólne pochówki biologicznych rodzin nuklearnych – wyjaśnia współautorka badań, profesor Almut Nebel z Uniwersytetu w Kilonii. W jej ocenie w badanych przez nią miejscach mamy ewidentnie do czynienia z grobami społeczności patchworkowych. Sugeruje to, że już 5000 lat temu więzi społeczne były zaskakująco elastyczne, a wspólny pochówek mógł wynikać z adopcji lub innych form pokrewieństwa społecznego. Podróże bez koni. Neolityczni rekordziści Badania ujawniły również, że neolityczne społeczności były znacznie bardziej mobilne, niż dotychczas sądzono. Przykładem jest młody mężczyzna pochowany w Sorsum, którego biologiczny ojciec spoczął w Niedertiefenbach – miejscu oddalonym o około 250 kilometrów. Tak znaczne odległości były pokonywane w ciągu zaledwie jednego pokolenia, co jest zdumiewające, biorąc pod uwagę, że nie wykorzystywano wówczas koni jako środka transportu Mobilność jest kobietą Dane wskazują, że bliscy krewni często żyli i umierali daleko od siebie, a szczególną mobilnością wykazywały się dziewczęta i kobiety. Wcześniejsze teorie zakładały znacznie mniejszy zasięg przemieszczania się jednostek w ciągu ich życia. Odkrycia te potwierdzają wizję neolitu jako epoki dużej ruchliwości, która sprzyjała budowaniu rozległych sieci kontaktów między oddalonymi od siebie grupami. Architektura jako idea, nie geny Kluczowym wnioskiem z badań jest też sposób, w jaki rozprzestrzeniała się architektura megalityczna. Porównanie DNA badanych grup z populacjami z Europy Zachodniej wykazało brak bezpośrednich powiązań genetycznych. To każe nam sądzić, że zwyczaj budowania kamiennych monumentów nie był efektem masowych wędrówek jednego ludu, lecz rozprzestrzeniał się jako idea przekazywana kulturowo. Kilkadziesiąt lat temu forsowano teorię „megalitycznej religii”, którą mieli rozprzestrzeniać pradziejowi misjonarze. Wygląda na to, że nie ma ona wiele wspólnego z prawdą. Źródło: Science Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Od powojennych ruin do światowej czołówki – niezwykła historia berlińskiego zoo
Ogród Zoologiczny w Berlinie to nie tylko jedna z najstarszych instytucji tego typu w Europie, ale także miejsce, które w wyjątkowy sposób łączy historię, naukę i współczesne podejście do ochrony przyrody. Położony w samym centrum niemieckiej stolicy, od ponad 180 lat przyciąga miliony odwiedzających. Dziś uchodzi za jeden z najbardziej różnorodnych ogrodów na świecie – zarówno pod względem liczby gatunków, jak i skali działań związanych z ochroną zwierząt.
Spis treści: Zoo w Berlinie dziś – skala, różnorodność i znaczenie Najciekawsze strefy i atrakcje zoo w Berlinie Ochrona gatunków i działalność naukowa Czy warto odwiedzić zoo w Berlinie? Otwarty 1 sierpnia 1844 roku Ogród Zoologiczny w Berlinie był pierwszym zoo w Niemczech. Jego początki wiążą się z królewską menażerią Fryderyka Wilhelma IV, który przekazał pierwsze zwierzęta. W XIX wieku miejsce to wpisywało się w szerszy trend łączenia nauki, edukacji i fascynacji egzotyką. Nie można jednak pominąć również trudniejszych kart historii. Od połowy lat 70 XIX wieku organizowano wystawy zwane „Völkerschauen”, podczas których prezentowano ludność rdzennych kultur jako „eksponaty”. Dziś są one jednoznacznie oceniane jako praktyki nieetyczne i stanowią ważny kontekst w refleksji nad przeszłością tej instytucji. Na początku XX wieku zoo dynamicznie się rozwijało – ważnym krokiem było otwarcie akwarium w 1913 roku, które do dziś pozostaje integralną częścią kompleksu. Jednak podczas II wojny światowej ogród został niemal całkowicie zniszczony, a z ponad 4 tysięcy zwierząt przeżyło jedynie 91. Powojenna odbudowa oznaczała coś więcej niż rekonstrukcję infrastruktury. Zmieniło się podejście do samej idei zoo – zaczęto projektować wybiegi tak, aby możliwie wiernie odtwarzały naturalne środowiska zwierząt. To właśnie wtedy ukształtowały się fundamenty współczesnego zoo w Berlinie. Zoo w Berlinie dziś – skala, różnorodność i znaczenie Współczesne zoo w Berlinie zajmuje około 35 hektarów i należy do najbogatszych pod względem liczby gatunków ogrodów zoologicznych na świecie. Żyje tu około 20 tysięcy zwierząt reprezentujących blisko 1200 gatunków. Jednak o jego wyjątkowości nie decydują wyłącznie liczby. Kluczowe znaczenie ma sposób prezentacji zwierząt. Wiele wybiegów projektowanych jest jako złożone, wieloelementowe środowiska – od tropikalnych krajobrazów, po chłodne przestrzenie dla gatunków polarnych. Dzięki temu zwiedzający nie ogląda już zwierząt „w klatkach”, lecz raczej obserwuje ich funkcjonowanie w warunkach zbliżonych do naturalnych. Wśród najbardziej rozpoznawalnych mieszkańców znajdują się pandy wielkie, goryle, słonie azjatyckie czy duże koty. Istotną częścią kompleksu pozostaje również akwarium, w którym prezentowane są liczne gatunki organizmów wodnych oraz gadów i płazów. Najciekawsze strefy i atrakcje zoo w Berlinie Ogród Zoologiczny w Berlinie nie jest jednorodną przestrzenią – to raczej zbiór tematycznych stref, które pozwalają zwiedzać go w sposób uporządkowany i angażujący. Panda Garden – symbol współczesnego zoo Od 2017 roku Berlin jest jedynym miejscem w Niemczech, gdzie można zobaczyć pandy wielkie. Nowoczesny wybieg inspirowany chińskimi krajobrazami oferuje zwierzętom przestrzeń do wspinaczki, odpoczynku i zabawy, a odwiedzającym – wgląd w ich codzienne zachowania. Hippo Bay – życie pod wodą Jedną z najbardziej spektakularnych atrakcji jest możliwość obserwowania hipopotamów pod wodą przez ogromne szklane ściany. To doświadczenie pokazuje, jak bardzo zmieniło się podejście do projektowania wybiegów – dziś liczy się nie tylko ekspozycja, ale także edukacja. Świat ptaków i wolne woliery Rozległe przestrzenie dla ptaków pozwalają na niemal bezpośredni kontakt z naturą. Zwiedzający mogą przechodzić przez hale, w których ptaki poruszają się swobodnie, co daje wrażenie uczestnictwa w ich środowisku. Ochrona gatunków i działalność naukowa Ogród Zoologiczny w Berlinie pełni istotną rolę w globalnym systemie ochrony przyrody. To już nie tylko miejsce ekspozycji zwierząt, ale także aktywny uczestnik międzynarodowych programów badawczych i hodowlanych. Zoo prowadzi europejskie księgi rodowodowe wybranych gatunków oraz współpracuje z instytucjami naukowymi i organizacjami ochrony przyrody. Angażuje się w projekty ochrony zagrożonych gatunków, wspiera działania w ich naturalnych siedliskach oraz uczestniczy w programach reintrodukcji. Istotnym elementem działalności jest także edukacja – zarówno poprzez wystawy, jak i działania informacyjne, które mają zwiększać świadomość dotyczącą bioróżnorodności i zagrożeń środowiskowych. Czy warto odwiedzić zoo w Berlinie? Pytanie o sens odwiedzania ogrodów zoologicznych pojawia się coraz częściej – i słusznie. Współczesne zoo musi bowiem mierzyć się nie tylko z oczekiwaniami turystów, ale także z rosnącą świadomością etyczną dotyczącą dobrostanu zwierząt. W przypadku Berlina odpowiedź wymaga uwzględnienia kilku perspektyw. Z jednej strony mamy do czynienia z miejscem o ogromnym znaczeniu historycznym i edukacyjnym. Z drugiej – z instytucją, która aktywnie uczestniczy w ochronie zagrożonych gatunków. Zoo w Berlinie nie jest więc wyłącznie atrakcją turystyczną. Jego misją jest skłonienie do refleksji nad relacją człowieka z naturą. Dla wielu odwiedzających istotna jest właśnie ta podwójna rola – możliwość zobaczenia zwierząt, ale również zrozumienia kontekstu ich ochrony. Ile czasu zajmuje zwiedzanie zoo w Berlinie? Zwiedzanie zoo w Berlinie trudno zamknąć w jednym sztywnym przedziale czasowym, jednak w praktyce większość wizyt trwa od 3 do 6 godzin. Na długość wizyty wpływa przede wszystkim rozległość terenu, liczba pawilonów oraz indywidualne tempo zwiedzania. Krótka, selektywna wizyta pozwalająca zobaczyć najważniejsze strefy zajmuje około trzech godzin. Jeśli jednak plan obejmuje także akwarium, pokazy karmienia oraz spokojne zwiedzanie bez pośpiechu, warto zarezerwować nawet cały dzień. Informacje praktyczne dla odwiedzających Ogród Zoologiczny w Berlinie znajduje się w dzielnicy Tiergarten, w bezpośrednim sąsiedztwie jednego z najważniejszych węzłów komunikacyjnych miasta. Dzięki temu dojazd jest wygodny zarówno komunikacją miejską, jak i koleją. Zoo jest otwarte przez cały rok i należy do najczęściej odwiedzanych ogrodów zoologicznych w Europie. Wejście możliwe jest między innymi przez charakterystyczną Bramę Słonia przy Budapester Straße lub Bramę Lwa przy Hardenbergplatz. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Wygląda jak plan „Diuny” i jest prawie zupełnie pusta. Największa plaża Europy wcale nie leży na południu
Ma 15 km długości, nawet 2 km szerokości i przypomina scenerię filmu „Diuna”. Kniepsand na wyspie Amrum w Niemczech to gigantyczna plaża, która wciąż opiera się masowej turystyce.
Ta olbrzymia ławica piasku, przylegająca do niemieckiej wyspy Amrum na Morzu Północnym, to krajobraz tak potężny i surowy, że mógłby posłużyć za scenografię do „Diuny”. Pas jasnego piasku o powierzchni odpowiadającej 1400 boiskom piłkarskim przyciąga miłośników natury szukających bezkresnych przestrzeni, ale pełni też kluczową rolę w ochronie wybrzeża. W obliczu rosnącego zainteresowania turystyką w Niemczech, to niezwykłe miejsce – wyróżnione przez CNN Travel – staje się ciekawą alternatywą dla dalekich podróży. Plaża czy nie plaża? Wyspa Amrum należy do archipelagu Wysp Północnofryzyjskich przy niemieckim wybrzeżu Morza Północnego. Leży na południe od wyspy Sylt i na zachód od wyspy Föhr. Z geologicznego punktu widzenia Kniepsand nie jest klasyczną plażą, lecz autonomiczną ławicą piaszczystą, która przez stulecia wędrowała pod wpływem prądów morskich i przypływów. Jeszcze w XVI wieku była ustawiona prostopadle do Amrum, a w latach 60. XX wieku od wyspy odgradzał ją wąski pas wody. Dziś oba te twory połączyły się w jedną całość. Proces ten trwa nadal: ławica nieustannie się przekształca, cofając się w części północnej i rozrastając na południu. Dla mieszkańców Amrum Kniepsand to przede wszystkim naturalny falochron. Podczas zimowych sztormów pochłania on niszczycielską energię fal Morza Północnego i nieustannie zasila w piasek przyległe wydmy, które chronią głąb lądu przed katastrofalnymi zalaniami. Piaszczysty raj na północy Europy Kniepsand oferuje turystom coś, co dziś jest coraz rzadszym luksusem: bezkresną przestrzeń. Od krawędzi wydm do brzegu morza trzeba przejść kilkaset metrów po drobnym, białym piasku. Aby dotrzeć do tego surowego raju, trzeba pokonać malownicze drewniane kładki wiodące przez las i wrzosowiska, na czele ze słynnymi schodami „Stairway to Heaven”. Na miejscu na odwiedzających czekają trzy strzeżone kąpieliska, strefy dla miłośników windsurfingu i katamaranów, a także wydzielone plaże dla naturystów oraz właścicieli psów. Lokalna branża turystyczna unika jednak tanich haseł marketingowych. Zamiast licytować się na wymiary, stawia na ochronę środowiska. Ruch jest kierowany na wyznaczone ścieżki, aby masowa turystyka nie zniszczyła tego wrażliwego ekosystemu. Niemiecki gigant w europejskiej lidze Kniepsand, ze swoimi 15 kilometrami długości i nawet 2 kilometrami szerokości, regularnie pojawia się w zestawieniach największych plaż Europy, choć ostateczny werdykt zawsze zależy od przyjętych kryteriów. W kategorii całkowitej powierzchni musi uznać wyższość holenderskiej wyspy Schiermonnikoog, a pod względem samej długości ustępuje greckiej Monolithi czy blisko stukilometrowej Mierzei Kurońskiej na Bałtyku. Kniepsand pozostaje miejscem nieskażonym masową turystyką. Dane Federalnego Urzędu Statystycznego Niemiec pokazują, że w pierwszym kwartale tego roku liczba noclegów wzrosła o 2,5 procent. Jednak wzrost ten to sprawa niemal wyłącznie lokalnej turystyki. Niemcy, z powodu niepewnej sytuacji geopolitycznej, rezygnują z lotów międzykontynentalnych. A zatem jedna z największych plaż Europy i naturalny fenomen wciąż czeka na odkrycie. Źródło: Euronews Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Rostock – portowe miasto nad Bałtykiem z hanzeatycką historią
Rostock należy do najważniejszych ośrodków północnych Niemiec. Jego pozycja wynika przede wszystkim z funkcji portu, który przez stulecia kształtował gospodarkę miasta i jego powiązania z regionem Morza Bałtyckiego. W czasach NRD był to główny port państwa, co znacząco wpłynęło na strukturę przemysłową i demograficzną Rostocku. Jednocześnie miasto zachowało czytelną strukturę historyczną, widoczną w układzie starego miasta i architekturze ceglanego gotyku.
Spis treści: Krótka historia miasta Czy Rostock jest nad morzem? Z czego słynie Rostock w Niemczech? Rostock dziś – między przemysłem a turystyką Miasto położone jest nad rzeką Warnow, której ujście do Bałtyku tworzy naturalne zaplecze portowe i warunki dla rozwoju funkcji nadmorskich. Współcześnie Rostock jest ośrodkiem akademickim, ważnym węzłem transportowym oraz punktem wyjścia dla ruchu promowego w kierunku Skandynawii. To największe miasto Meklemburgii-Pomorza Przedniego i najważniejszy port regionu. Krótka historia miasta Historia Rostocku sięga średniowiecza i jest ściśle związana ze słowiańskim osadnictwem. Początkowo funkcjonowała tu osada o nazwie Roztok, założona przez Słowian połabskich. Jej nazwa odnosiła się do miejsca, gdzie rzeka rozdziela się lub rozszerza swój nurt. W XII wieku osada została zniszczona przez króla Danii, a następnie odbudowana jako miasto lokowane na prawie lubeckim. Kluczowym momentem w rozwoju Rostocku było przystąpienie do Hanzy w XIII wieku. W kolejnych stuleciach miasto stało się jednym z najważniejszych portów handlowych regionu Morza Bałtyckiego. W tym kontekście powstanie w 1419 roku Uniwersytetu w Rostocku było wyrazem rosnącej roli miasta jako ośrodka nie tylko gospodarczego, ale także intelektualnego. Okres nowożytny przyniósł osłabienie znaczenia miasta, m.in. w wyniku konfliktów z władcami Meklemburgii oraz wojen, w tym wojny trzydziestoletniej. Ponowny rozwój nastąpił dopiero w XIX wieku wraz z industrializacją i rozwojem przemysłu stoczniowego. W XX wieku miasto rozwijało się dynamicznie, choć zostało poważnie zniszczone podczas II wojny światowej. W czasach NRD Rostock pełnił funkcję głównego portu państwa, natomiast po 1990 roku przeszedł transformację, w której większą rolę zaczęły odgrywać sektor usług i turystyka. Czy Rostock jest nad morzem? Tak, Rostock ma bezpośredni dostęp do Morza Bałtyckiego, choć jego historyczne centrum nie leży bezpośrednio przy linii brzegowej. Kluczową rolę odgrywa dzielnica Warnemünde, oddalona o około 16 kilometrów od centrum. To tam znajduje się szeroka, piaszczysta plaża oraz port, z którego kursują promy do Danii i Szwecji. Dzięki tym połączeniom Rostock jest ważnym punktem komunikacyjnym między Niemcami a Skandynawią, a jednocześnie łączy funkcję ośrodka miejskiego i akademickiego z rolą nadmorskiego kurortu. Z czego słynie Rostock w Niemczech? Rostock kojarzony jest przede wszystkim z portem, który należy do największych na niemieckim wybrzeżu Bałtyku i odgrywa ważną rolę w transporcie pasażerskim oraz towarowym. Równolegle widoczne jest dziedzictwo hanzeatyckie – w układzie miasta, architekturze ceglanego gotyku i historycznych placach. Miasto pełni także funkcję ośrodka akademickiego, a Uniwersytet w Rostocku przyciąga studentów z zagranicy. Istotną rolę odgrywa turystyka związana z Warnemünde i nadmorskim charakterem regionu. W sferze społecznej ważne miejsce zajmuje sport, szczególnie piłka nożna i założony w 1965 roku klub Hansa Rostock. Miasto zachowało wyraźny układ historycznego centrum, w którym czytelna pozostaje średniowieczna struktura urbanistyczna oraz zabudowa z różnych okresów rozwoju miasta. Najważniejsze zabytki dobrze pokazują zarówno średniowieczne korzenie Rostocku, jak i jego późniejsze przekształcenia. Kościół Mariacki (Marienkirche) Jedna z najważniejszych świątyń w Rostocku, reprezentująca styl ceglanego gotyku. W jej wnętrzu znajduje się średniowieczny zegar astronomiczny, który działa do dziś. Budowla powstała w XIII wieku i była wielokrotnie rozbudowywana, co widoczne jest w jej monumentalnej, bazylikowej formie. Ratusz na Neuer Markt Historyczny ratusz łączy elementy gotyckie i barokowe. Jest jednym z najbardziej charakterystycznych budynków miasta i centralnym punktem rynku. Pierwotnie wzniesiony w XIII wieku, został przebudowany w XVIII stuleciu, kiedy dodano reprezentacyjną fasadę. Otaczające go kamienice podkreślają dawny handlowy charakter tego miejsca. Kröpeliner Tor Monumentalna brama miejska jest częścią dawnych fortyfikacji. Stanowi symbol średniowiecznego Rostocku. Zachowała się jako jedna z najlepiej rozpoznawalnych budowli obronnych w mieście. Jej masywna forma dobrze ilustruje znaczenie systemu obronnego w czasach intensywnego handlu. Steintor Renesansowa brama miejska odbudowana po zniszczeniach. Jej dekoracje nawiązują do historii konfliktów miejskich i władzy książęcej. Obecna forma pochodzi z XVI wieku i wyróżnia się bogatymi detalami architektonicznymi. Inskrypcje na fasadzie odwołują się do idei jedności i dobrobytu miasta po okresie napięć politycznych. Uniwersytet w Rostocku Jeden z najstarszych uniwersytetów w Europie Północnej. Kompleks budynków akademickich stanowi ważny element dziedzictwa kulturowego miasta. Uczelnia została założona w 1419 roku i od początku przyciągała studentów z regionu Morza Bałtyckiego. Do dziś pełni istotną rolę naukową i wpływa na dynamiczny, międzynarodowy charakter Rostocku. Rostock dziś – między przemysłem a turystyką Współczesny Rostock pozostaje miastem o zróżnicowanej strukturze gospodarczej. Obok działalności portowej i przemysłu stoczniowego coraz większe znaczenie zyskują usługi oraz sektor turystyczny. Istotnym elementem tej zmiany jest rozwój infrastruktury miejskiej oraz rosnąca rola funkcji akademickiej. W efekcie miasto stopniowo wzmacnia swoją pozycję jako ośrodek regionalny o stabilnej gospodarce. W kontekście turystyki szczególne znaczenie ma dzielnica Warnemünde, która przekształciła się w nadmorski kurort. Miasto pozostaje również atrakcyjne dla osób zainteresowanych historią, architekturą i dziedzictwem hanzeatyckim. Port pełni dodatkowo funkcję węzła komunikacyjnego, stanowiąc punkt wyjścia do podróży po regionie Morza Bałtyckiego dzięki rozbudowanej sieci promowej i kolejowej. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Wielki powrót do „Matki wszystkich bibliotek”. Odnaleziono zaginiony manuskrypt
„Matka wszystkich bibliotek”, czyli słynna Bibliotheca Palatina, przez stulecia uchodziła za jeden z najcenniejszych księgozbiorów Europy. Zrabowano go w XVII wieku. Teraz powrócił do niego jeden z bezcennych manuskryptów. Watykan uznawał go za skarb, mimo że napisano w nim, że władza cesarza jest niezależna od papieża.
Historia Bibliotheca Palatina sięga 1386 roku, kiedy to wraz z założeniem Uniwersytetu w Heidelbergu zaczęły powstawać pierwsze zbiory wydziałowe. W XVI i XVII wieku zyskała ona miano najważniejszej biblioteki niemieckiego renesansu, nazywanej często „Matką wszystkich bibliotek”. Niestety, w 1622 roku, podczas wojny trzydziestoletniej Heidelberg został zdobyty. Papież Grzegorz XV wysłał swojego przedstawiciela, Leone Allacciego, aby sprowadził zbiory do Rzymu. Allacci wykazał się nadgorliwością – później chwalił się, że został wysłany po jedną bibliotekę, a przywiózł trzy. Wywózka biblioteki do Watykanyu Oprócz głównego zbioru z kościoła Świętego Ducha, przedstawiciel papieża zagarnął prywatną bibliotekę elektorów z zamku oraz książki uniwersyteckie, a nawet prywatny księgozbiór ostatniego bibliotekarza Palatiny, Jana Grutera. Transport ogromnej kolekcji do Watykanu był logistycznym wyzwaniem. Książki zapakowano w 196 skrzyń, które były transportowane mułami przez Alpy. Przez stulecia wiele woluminów Bibliotheca Palatina uległo rozproszeniu, a ich identyfikacja stanowi do dziś wyzwanie dla historyków. Ta opowieść dotyczy jednej ze zgub. Zagadka z antykwariatu W 1937 roku Biblioteka Uniwersytecka w Heidelbergu zakupiła od monachijskiego antykwariusza XV-wieczny rękopis. Wówczas nie rozpoznano jednak jego związku z legendarną Bibliotheca Palatina. W rezultacie manuskrypt został włączony do ogólnych zbiorów biblioteki, gdzie spoczywał niezauważony przez kilkadziesiąt lat. Dopiero niedawne badania dr Karin Zimmermann pozwoliły na ponowne odkrycie jego historycznej tożsamości. Spory na pergaminie Szczegółowa analiza treści kodeksu, przeprowadzona przez dr. Thorstena Huthwelkera, ujawniła jego unikalny charakter. Manuskrypt zawiera m.in. „Tractatus de iuribus regni et imperii Romanorum” („Traktat o prawach królestwa i cesarstwa rzymskiego”) autorstwa Lupolda z Bebenburga. Dzieło to, powstałe w XIV wieku, dotyczy sporów o władzę między cesarzem a papieżem. Autor argumentował w nim, że cesarz rzymski posiada pełną władzę nad cesarstwem nawet bez papieskiego potwierdzenia. Wybór tekstów sugeruje, że pierwszym właścicielem księgi był Johannes Zeller, XV-wieczny urzędnik i doradca biskupa Konstancji. Dowód zapisany w skórze Kluczowym elementem, który potwierdził pochodzenie manuskryptu, była jego bogato zdobiona oprawa. Badacze ustalili, że można ją powiązać z elektorem Ottonem Henrykiem, który władał Palatynatem w połowie XVI wieku. Jest to jednoznaczny dowód na to, że kodeks stanowił część Bibliotheca Palatina jeszcze przed jej wywiezieniem do Rzymu. Oprawa ta nie tylko chroniła cenną treść, ale stała się „odciskiem palca” pozwalającym na identyfikację po wiekach. Dzięki temu ustalono, że zabytek przypadkowo powrócił do Heidelbergu już kilkaset lat temu. Wielka ucieczka z Watykanu Losy kodeksu po wywiezieniu do Rzymu w 1623 roku były niezwykle burzliwe. W inwentarzu watykańskim z 1798 roku odnotowano, że zaginął. Zanim powrócił do Heidelbergu, przechodził przez ręce wielu kolekcjonerów, w tym angielskiego arystokraty Fredericka Northa. Kolejnym właścicielem był malarz Wilhelm Trübner, urodzony w Heidelbergu. Dopiero po jego śmierci, za pośrednictwem monachijskiego handlarza, księga trafiła z powrotem do macierzystej biblioteki. Nowa sygnatura i cyfrowa przyszłość Po oficjalnym potwierdzeniu tożsamości, manuskrypt otrzymał nową sygnaturę. Tym samym został formalnie przywrócony do zbioru Bibliotheca Palatina. Obiekt został już w pełni zdigitalizowany i udostępniony szerokiej publiczności. Można go podziwiać w portalu „Bibliotheca Palatina – digital”. Źródło: Bibliotheca Palatina Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Humbak Timmy nie żyje. Empatia sprzeczna z naukową wiedzą mu nie pomogła
Zwłoki humbaka znaleziono 15 maja koło wyspy Anholt w Danii. Następnego dnia duńska agencja ochrony środowiska, na podstawie znalezionego na zwierzęciu lokalizatora, potwierdziła, że to Timmy. Śmierć wieloryba to scenariusz, który przewidywali niemal wszyscy - od ekspertów po lokalne władze Meklemburgii-Pomorza Przedniego. Kontrowersyjna akcja ratunkowa najprawdopodobniej przysporzyła zwierzęciu dodatkowych cierpień i nie pozwoliła mu umrzeć na własnych warunkach.
Duńska Agencja Ochrony Środowiska przekazała, że martwego wieloryba znaleziono w piątek w pobliżu niewielkiej wyspy Anholt, leżącej na Kattegacie, czyli cieśninie między Danią a Szwecją. W sobotę urzędnicy potwierdzili, że to Timmy - humbak, którego losy śledzono od tygodni. Zidentyfikowano go po pozycji oraz wyglądzie nadajnika GPS. Ciało znaleziono około 70 km na południe od miejsca, w którym zwierzę wypuszczono dwa tygodnie wcześniej. Dania podkreśla, że nie ma obecnie konkretnych planów ani usunięcia Timmy'ego, ani sekcji zwłok. Władze apelują, aby nie podchodzić do wieloryba, z uwagi na ryzyko wybuchu rozkładającego się ciała. Mimo to, niemiecki dziennik „Bild” opisywał, że dwie osoby pozowały do selfie przy ciele. Akcja ratunkowa za 1,5 mln euro: empatia czy brak wiedzy? Taki scenariusz był niestety najbardziej prawdopodobny. Eksperci, m.in. Międzynarodowa Komisja Wielorybnictwa, od początku apelowali, aby osłabione zwierzę zostawić w spokoju na mieliźnie, którą samo wybrało. Ludzie jednak mieli wobec niego inne plany. Timmy stał się internetową sensacją, a opinia publiczna w końcu wymusiła na lokalnych władzach akcję ratunkową. Niemiecki milioner Walter Gunz zadeklarował, że sfinansuje próbę ratunku. Ostatecznie przedsięwzięcie wyceniano na około 1,5 mln euro. Zwierzę przetransportowano barką na głębsze wody wypuszczono 2 maja. Po uwolnieniu obserwowano, że oddycha i płynie we „właściwym kierunku”, co rozbudziło nadzieje na przeżycie. Eksperci są zgodni, lokalne władze bronią akcji Międzynarodowa Komisja Wielorybnictwa od początku oceniała akcję ratunkową jako zły pomysł, wskazując na bardzo zły stan zwierzęcia i małe szanse na przeżycie po wypuszczeniu. Podobnie eksperci z Oceanograficznego Muzeum w Stralsund rekomendowali, by pozwolić mu odejść w spokoju. Ale doskonale widoczne wielkie zwierzę umierające na mieliźnie, okazało się widokiem, którego ludzie nie potrafili zaakceptować. Po potwierdzeniu śmierci Timmy'ego spór o sens całej operacji wcale nie wygasł. Till Backhaus, minister środowiska landu Meklemburgia-Pomorze Przednie, nadal broni swojej decyzji o dopuszczeniu akcji ratunkowej. Według niego dokonano właściwego wyboru między „pewną śmiercią w męczarniach”, a „ostatnią szansą”, nawet jeśli wiązała się ze stresem. Ostatni etap akcji ratunkowej był pełen kontrowersji: brakowało dokumentacji fimowej, wieloryb miał być ciągnięty za płetwę ogonową, a umieszczony na nim nadajnik nie był sprawny. Finansujący akcję Karin Walter-Mommert i Walter Gunz dystansowali się od sposobu wypuszczenia wieloryba i wskazywali, że konsekwencje powinny obciążyć właściciela, operatorów oraz załogi łodzi Fortuna B i Robin Hood. Czy ludzie wiedzą lepiej, co jest dobre dla zwierząt? Kiedy empatia ma sens Historia Timmy'ego jest dobitnym przykładem, że empatia ma sens tylko wtedy, gdy jest poparta wiedzą. W tym przypadku głos ekspertów od początku ginął w medialnej wrzawie, a w końcu został zignorowany. Akcja ratunkowa była ratunkiem tylko z ludzkiego punktu widzenia - słabnący humbak celowo wybierał mielizny, na których chciał spędzić swoje ostatnie chwile. Humbaki, jak wszystkie wieloryby, są ssakami, ale nawet wśród ssaków wyróżniają się niezwykłą inteligencją. Towarzyszą im te same podstawowe emocje, co ludziom, w tym strach. Wieloryby często same decydują o wpłynięciu na mielizny i ma to swój głęboki sens: ssaki wolą powoli umrzeć w płytkiej wodzie, niż nagle utonąć w głębokiej. Nigdy nie dowiemy się, jak bardzo cierpiał Timmy, ale z jego historii warto wyciągnąć lekcję na przyszłość. Nie zawsze ludzka empatia wobec zwierząt jest dla nich najlepszym rozwiązaniem. Źródło: Guardian Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Obwód królewiecki ma europejskie korzenie. Dziś jest rosyjską eksklawą
Obwód królewiecki stanowi jeden z najbardziej skomplikowanych obszarów we współczesnej Europie. Niewielki skrawek lądu nad Bałtykiem jest jednocześnie rosyjską eksklawą i silnie zmilitaryzowanym bastionem. Dla krajów NATO region ten pozostaje stałym wyzwaniem dla bezpieczeństwa, wymagającym nieustannej czujności. Warto jednak pamiętać, że Królewiec ma głębokie europejskie korzenie, które trwają pod warstwą radzieckiego modernizmu.
Spis treści: Rosyjska eksklawa w sercu kontynentu Od zakonnej potęgi do polskiego lenna Społeczeństwo i demografia Pięta achillesowa NATO Cień dawnej świetności Pod względem historycznym, kulturowym i krajobrazowym, Królewiec pozostaje fascynującym miejscem. Jednocześnie już po zakończeniu zimnej wojny region ten stał się jednym z newralgicznych punktów bezpieczeństwa w Europie. W dzisiejszej rzeczywistości dla państw NATO obwód królewiecki stanowi większy powód do niepokoju niż kiedykolwiek wcześniej. Jednocześnie powrót do nazwy „Królewiec” w polskiej przestrzeni publicznej przypomina, że region ten ma nie radziecką i nie rosyjską, a europejską historię. Rosyjska eksklawa w sercu kontynentu Obwód królewiecki, choć terytorialnie przynależy do Federacji Rosyjskiej, jest od niej całkowicie odizolowany lądowo przez terytoria Litwy, Polski i oddzielony przez Białoruś. Ten unikatowy status eksklawy narzuca regionowi specyficzny tryb funkcjonowania. W Królewcu logistyka staje się kwestią polityczną, a dostęp do morza pozostaje jedynym pewnym oknem na świat. Region graniczy od południa z Polską, na odcinku około 204 km. Z kolei na północy i wschodzie sąsiaduje z Litwą, na długości blisko 266 km. Zachodnia granica to linia brzegowa Morza Bałtyckiego, która definiuje militarny i gospodarczy charakter obwodu jako bazy dla Floty Bałtyckiej. Ukształtowanie terenu obwodu jest typowe dla nizinnych krajobrazów pobrzeży bałtyckich. Dominują tam formy polodowcowe, rozległe doliny rzeczne (dolnego Niemna i Pregoły) i unikatowe mierzeje – Wiślana i Kurońska. Ta ostatnia, wpisana na listę UNESCO, stanowi wąski, stukilometrowy pas piasku oddzielający Zalew Kuroński od Bałtyku. Warto wspomnieć, że tamtejsze ruchome wydmy osiągają wysokość ponad 50 metrów. Z perspektywy geopolitycznej najważniejszym elementem geografii regionu jest jednak Przesmyk Suwalski – wąski pas ziemi łączący Polskę z Litwą, który oddziela obwód od Białorusi, stanowiąc tym samym najbardziej newralgiczny punkt strategiczny Europy. Od zakonnej potęgi do polskiego lenna Zanim Królewiec stał się odizolowaną fortecą, przez wieki stanowił pomost między kulturami. Założony w 1255 roku przez zakon krzyżacki, w samym sercu Prus Dolnych, szybko stał się jednym z kluczowych ośrodków w Prusach Wschodnich. W XIV wieku miasto pełniło funkcję siedziby wielkiego marszałka zakonu, co podniosło jego rangę do poziomu ważnego europejskiej ośrodka administracji i handlu. Polska zwierzchność Po wojnie trzynastoletniej i drugim pokoju toruńskim, państwo krzyżackie stało się lennem Polski. Momentem przełomowym był rok 1525, kiedy ostatni wielki mistrz, Albrecht Hohenzollern, dokonał sekularyzacji zakonu i złożył hołd lenny Zygmuntowi Staremu. Powstały w ten sposób Prusy Książęce ze stolicą w Królewcu pozostawały zależne od Korony Polskiej aż do 1657 roku. W tym okresie Królewiec (Königsberg) rozkwitł jako centrum nauki i kultury. Uniwersytet Albertyna, założony w 1544 roku, był miejscem, gdzie krzyżowały się wpływy polskie, litewskie i niemieckie. Związek ten został przerwany dopiero przez traktaty welawsko-bydgoskie w czasie potopu szwedzkiego, co otworzyło drogę do późniejszej hegemonii Prus w regionie. Radziecka transformacja Koniec II wojny światowej przyniósł całkowitą zagładę historycznego Königsberga. Brytyjskie naloty w 1944 roku i brutalne oblężenie przez Armię Czerwoną w kwietniu 1945 roku zrównały miasto z ziemią. Na mocy konferencji poczdamskiej północna część Prus Wschodnich przypadła ZSRR. Decyzja o przemianowaniu miasta na Kaliningrad w 1946 roku, podjęta po śmierci Michaiła Kalinina, była aktem ostatecznego zerwania z przeszłością. Niemiecka ludność została wysiedlona, a ich miejsce zajęli osadnicy z Rosji, Białorusi i Ukrainy, tworząc nową, radziecką tożsamość regionu. Społeczeństwo i demografia Współczesna struktura demograficzna obwodu jest efektem powojennej inżynierii społecznej. Obecnie region zamieszkuje nieco ponad milion osób, z wyraźną dominacją ludności rosyjskiej, która stanowi ponad 82% ogółu. Specyfika lokalizacji obwodu sprawiła jednak, że jego mieszkańcy przez lata wykształcili unikatową tożsamość regionalną, silnie odróżniającą ich od mieszkańców właściwej Rosji. Pozostałą część społeczeństwa stanowią: Białorusini (5,31%), Ukraińcy (4,94%), Litwini (1,46%), Polacy (0,41%). Współczesny kryzys Przed 2022 rokiem mieszkańcy obwodu królewieckiego należeli do najbardziej „mobilnych” obywateli Rosji. Wówczas zaledwie 18,5% obywateli tamtejszych miast deklarowało, że nigdy nie opuściło granic państwa. Obecna sytuacja społeczna w obwodzie jest jednak znacznie gorsza. Izolacja regionu, będąca następstwem rosyjskiej agresji na Ukrainę, doprowadziła do drastycznego wzrostu cen i zjawiska narastającej biedy. W grudniu 2024 roku gubernator Aleksiej Biesprozwannych ogłosił, że od 2025 roku w regionie zostaną przywrócone karty żywnościowe dla osób o niskich dochodach. Programem zostali objęci emeryci i rodziny wielodzietne, co jest reakcją na fakt, że części społeczeństwa nie stać już na podstawowe zakupy spożywcze. To bolesny powrót do mechanizmów znanych z czasów kryzysów radzieckich, pokazujący kruchość gospodarczej stabilności eksklawy. Pięta achillesowa NATO Współczesny obwód królewiecki jest przede wszystkim postrzegany jako „niezatapialny lotniskowiec” Rosji na Bałtyku. Region jest nasycony nowoczesnym uzbrojeniem, w tym systemami antydostępowymi A2/AD, zdolnymi przenosić głowice nuklearne rakietami Iskander i rozbudowaną siecią obrony przeciwlotniczej S-400. Strategiczne znaczenie przesmyku suwalskiego Dla strategów NATO kluczowym wyzwaniem jest Przesmyk Suwalski – pas o szerokości od 60 do 100 km, łączący Polskę z Litwą. Utrata kontroli nad tym obszarem w przypadku konfliktu oznaczałaby lądową izolację państw bałtyckich od reszty Sojuszu. Przesmyk jest uważany za jedno z najbardziej zapalnych miejsc w Europie, gdzie regularnie testowana jest gotowość sił NATO poprzez rosyjsko-białoruskie manewry wojskowe. Cień dawnej świetności Dziś Królewiec znajduje się w strefie politycznej izolacji, jednak nie można zapomnieć o bogatej historii i dawnej świetności tego regionu, której ślady są tam widoczne do dziś. Centralnym punktem obwodu jest Wyspa Kanta, na której wznosi się odbudowana katedra – miejsce spoczynku Immanuela Kanta. Kościół ten, zniszczony w 1944 roku i odbudowany dekady później, stanowi symbol trwania europejskiego dziedzictwa w radzieckim otoczeniu. Inne ciekawe miejsca w Królewcu to: Mierzeja Kurońska – będąca przedłużeniem Półwyspu Sambijskiego i oddzielająca Zalew Kuroński od Bałtyku. To właśnie tam znajduje się niezwykły Tańczący Las, gdzie pnie sosen są fantazyjnie powyginane z niewyjaśnionych do dziś przyczyn (choć należy zaznaczyć, że istnieje kilka hipotez na ten temat); Muzeum Bursztynu – zlokalizowane w dawnym pruskim forcie, prezentuje historię wydobycia i kunsztowne wyroby z „bałtyckiego złota”; dzielnica Amalienau – jedna z niewielu części miasta, która przetrwała wojnę bez większych zniszczeń, zachowując klimat przedwojennej, willowej architektury; Zielenogradsk – historyczny kurort, znany obecnie jako „miasto kotów”, co stało się jego unikatowym motywem turystyczno-marketingowym. Wymieniając atrakcje regionu, nie można zapomnieć o pięknych nadbałtyckich plażach i poniemieckiej zabudowie. Pięknie prezentuje się też sobór Chrystusa Zbawiciela, choć należy podkreślić, że obiekt ten został konsekrowany w 2006 roku. Ciekawym symbolem zmian jest los Domu Sowietów – brutalistycznego kolosa, który stanął na miejscu zburzonego Zamku Królewskiego. Przez dekady pozostawał on niedokończonym pomnikiem radzieckiej potęgi, a w maju 2023 roku rozpoczęła się jego rozbiórka, co mieszkańcy i obserwatorzy interpretują jako koniec pewnej epoki historycznej. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Fryderyk II stworzył kameralny azyl. Dziś Sanssouci to klejnot europejskiego rokoko
Sanssouci, klejnot Poczdamu i jeden z najbardziej znaczących symboli europejskiego rokoko, nie jest jedynie historyczną budowlą. Pałac usytuowany we wschodniej części rozległego parku stanowi ważny element unikatowego krajobrazu kulturowego Prus. To właśnie tam Fryderyk II Wielki zapragnął „żyć bez trosk”. Zamiast manifestować potęgę militarną, monarcha zdecydował się na kreację intymnego azylu, dedykowanego sztuce, filozofii i naturze.
Spis treści: Wzgórze winne jako fundament Konflikt wizji i narodziny azylu Lekkość stylu Park Sanssouci Sanssouci jako atrakcja turystyczna W całej Europie naprawdę trudno wskazać słynniejszą rokokową budowlę. Pałac Sanssouci to urzeczywistniona wizja pruskiego władcy – manifestacja idei wolności, pasji do sztuki i głębokiego humanizmu. Spacerując po tamtejszych tarasach winnych można poczuć ducha niezwykłej epoki, w której król mógł być jednocześnie wodzem i flecistą. Wzgórze winne jako fundament Pałac Sanssouci znajduje się w Poczdamie, stolicy kraju związkowego Brandenburgia, w odległości zaledwie 30 kilometrów od Berlina. Wybór lokalizacji nie był przypadkowy. Fryderyk II, znany ze swojego zamiłowania do porządku i estetyki, dostrzegł potencjał w południowym zboczu wzgórza Bornstedt. Zanim jednak stanęły tam fundamenty pałacu, król nakazał przekształcić teren w sześciostopniową winnicę. To właśnie ten wyjątkowy krajobraz definiuje unikatowość Sanssouci na tle innych europejskich rezydencji. Topografia miejsca została wykorzystana w iście mistrzowski sposób. Centralna oś parku, biegnąca ze wschodu na zachód, łączy Sanssouci z oddalonym o ponad dwa kilometry Nowym Pałacem. To rozległe założenie krajobrazowe często określane jest mianem „pruskiej arkadii”, gdzie architektura i natura współistnieją w wyjątkowej harmonii. Konflikt wizji i narodziny azylu Budowa Sanssouci rozpoczęła się w 1745 roku. To właśnie wtedy położono kamień węgielny pod budynek, który Fryderyk II nazywał pieszczotliwie „swoim małym domem na winnicy”. Król, będący nie tylko zleceniodawcą, ale i współautorem koncepcji, naszkicował pierwotny projekt, co świadczy o jego niezwykłym zaangażowaniu w proces twórczy. Realizację powierzono Georgowi Wenzeslausowi von Knobelsdorffowi. Należy jednak wspomnieć, że w trakcie realizacji między monarchą a architektem wywiązał się spór. Knobelsdorff, kierując się zasadami monumentalizmu, pragnął umieścić pałac na wysokim cokole. W ten sposób chciał podkreślić majestat budowli. Fryderyk II, spragniony bliskości z naturą, kategorycznie odrzucił ten pomysł, żądając, by pokoje znajdowały się na poziomie gruntu, umożliwiając bezpośrednie wyjście na taras. Upór króla doprowadził do zwolnienia Knobelsdorffa w 1746 roku, a prace dokończył Jan Bouman. Pałac został uroczyście zainaugurowany 1 maja 1747 roku, mimo że niektóre wnętrza wciąż wymagały wykończenia. Przez kolejne dekady Sanssouci służyło jako letnia rezydencja i prywatne schronienie króla, który szukał tam wytchnienia od etykiety Berlina. Po śmierci Fryderyka w 1786 roku pałac stał się rodzajem pomnika jego osoby. W XIX wieku Fryderyk Wilhelm IV, wielki wielbiciel swojego przodka, zlecił Ludwigowi Persiusowi rozbudowę bocznych skrzydeł pałacu, co pozwoliło na pomieszczenie liczniejszego dworu, nie naruszając przy tym kameralnego charakteru głównej bryły. Lekkość stylu Sanssouci różni się od barokowego przepychu Wersalu czy monumentalizmu Nowego Pałacu. Jednokondygnacyjna budowla rozciąga się wzdłuż krawędzi najwyższego tarasu, co nadaje jej charakter bliższy luksusowej willi. Styl architektoniczny stanowi unikatową mieszankę francuskich wpływów z pruską powściągliwością i osobistym gustem króla. Fasada i dekoracje zewnętrzne Fasada południowa, zwrócona ku słońcu i winnicy, jest bogato zdobiona 36 rzeźbami kariatyd i atlantów, które podtrzymują gzyms. Zdobienia te, wykonane przez Friedricha Christiana Glumego, przedstawiają postaci bachantek i satyrów, co bezpośrednio nawiązuje do winiarskiego przeznaczenia wzgórza i radosnej atmosfery miejsca. Centralnym punktem jest półkolista kopuła, pod którą złotymi literami widnieje nazwa pałacu: „Sans Souci” (beztroski). Z kolei fasada północna, zwrócona ku dziedzińcowi honorowemu, prezentuje bardziej surowe oblicze. Otacza go podwójna kolumnada koryncka, tworząca reprezentacyjne wejście dla gości. Królewskie apartamenty Wnętrza pałacu Sanssouci stanowią prawdziwy popis rzemiosła artystycznego XVIII wieku. Każdy pokój ma unikatowy charakter, jednak wszystkie łączy wspólny motyw natury i sztuki: Sala Marmurowa – to serce pałacu i jego jedyne prawdziwie reprezentacyjne pomieszczenie. Zaprojektowana przez Knobelsdorffa na planie owalu, jest inspirowana rzymskim Panteonem. Kopuła z oknami w tamburze wpuszcza naturalne światło, które odbija się w białym marmurze, zdobiącym ściany i posadzkę. To tam odbywały się słynne obiady filozoficzne, w których uczestniczył m.in. Wolter; Gabinet Muzyczny – uznawany za jedno z najpiękniejszych wnętrz w stylu rokoko w Niemczech. Ściany zdobią lustra i bogate złocenia, przedstawiające motywy roślinne i instrumenty. W pokoju znajdują się instrumenty klawiszowe i oryginalny flet króla; Biblioteka – to okrągłe pomieszczenie wyłożone cedrowym drewnem. Wbudowane w ściany regały mieszczą bogaty zbiór francuskiej literatury. Biblioteka była dla króla miejscem najgłębszego odosobnienia, do którego wstęp mieli tylko nieliczni; Pokój Woltera – jeden z pokoi gościnnych, który zasłynął dzięki swojemu nietypowemu wystrojowi. Ściany pokryte są kolorowymi rzeźbami w drewnie, przedstawiającymi kwiaty, owoce i egzotyczne ptaki. Park Sanssouci Wspaniały park otaczający pałac to rozległe założenie o powierzchni niemal 300 hektarów, które ewoluowało przez ponad 150 lat. W tej wyjątkowej przestrzeni barokowa geometryczność miesza się z angielską swobodą parku krajobrazowego. Tarasy winne i Wielka Fontanna Najbardziej charakterystycznym elementem parku są tarasy winne, prowadzące od pałacu w dół. Każdy z sześciu poziomów jest zabezpieczony murem oporowym z wnękami, w których rosną winogrona i figi. U stóp tarasów znajduje się parter ogrodowy z Wielką Fontanną, otoczoną marmurowymi posągami olimpijskich bóstw. Co ciekawe, istniejący w czasach Fryderyka II system hydrauliczny nie pozwalał na uzyskanie odpowiedniego ciśnienia, więc instalacja przez wiele lat pozostawała nieczynna, co dla króla było wielkim rozczarowaniem. Zaczęła działać dopiero w 1842 roku, po instalacji maszyny parowej. Inne perły architektury parkowej Park Sanssouci to nie tylko główny pałac, ale cały zbiór mniejszych i większych budowli: Galeria Malarstwa – zbudowana specjalnie dla królewskiej kolekcji dzieł sztuki. Jest to jedno z najstarszych w Europie muzeów, wybudowanych specjalnie dla kolekcji sztuki. W jej wnętrzach można podziwiać prace Rubensa, Caravaggia i van Dycka; Nowy Pałac – to monumentalna budowla na zachodnim krańcu parku, będąca symbolem potęgi Prus po wojnie siedmioletniej. Zawiera ponad 200 pokoi i teatr dworski; Pawilon Chiński – budowla w stylu chinoiserie, zdobiona pozłacanymi figurami naturalnej wielkości, przedstawiającymi Chińczyków pijących herbatę i jedzących owoce. Stanowi manifestację osiemnastowiecznej fascynacji orientem; Oranżeria – wzniesiona w stylu włoskiego renesansu przez Fryderyka Wilhelma IV; historyczny młyn – znajduje się tuż obok pałacu. Choć oryginalny młyn spłonął, jego rekonstrukcja przypomina o słynnej legendzie o młynarzu, który nie ugiął się przed wolą króla chcącego wykupić jego ziemię, co miało być symbolem pruskiej praworządności. Sanssouci jako atrakcja turystyczna Współczesne Sanssouci to jedna z najczęściej odwiedzanych atrakcji w Niemczech, przyciągająca turystów z całego świata. Do zwiedzania udostępniono kilkanaście apartamentów, które dawniej zajmował król i jego goście. Zwiedzający mogą też zobaczyć zabytkową kuchnię, która mieści się w rozbudowanym w XIX wieku skrzydle. Do dziś zachowało się tam wiele oryginalnych elementów wyposażenia. Na najwyższym tarasie znajduje się grób Fryderyka II. Monarcha zażyczył sobie pochówku w skromnym grobie, obok swoich psów. Wbrew swojej ostatniej woli, spoczął w kościele garnizonowym w Poczdamie. Dopiero w 1991 roku jego ciało zostało przeniesione do pałacu. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Łosie zostały całkowicie wytępione w Niemczech. Dzięki Polsce wracają
Zwierzęta nie znają granic. Polskie łosie coraz śmielej przechodzą do Niemiec, które je całkowicie wytępiły. Choć to tylko kilkanaście osobników rocznie, pojawiła się nadzieja na odbudowę populacji.
W średniowieczu łosie były w Niemczech powszechne. Stopniowo, w wyniku nieuregulowanych polowań, zostały całkowicie wytępione. Gdyby nie ochrona, podobny los mógłby je czekać w Polsce. Nasz kraj jednak w porę się opamiętał i dziś mamy pokaźną populację. Niektóre z naszych łosi przekraczają granicę i zapuszczają się do Niemiec. Choć nie można jeszcze mówić o odradzającej się w tym kraju populacji, być może kiedyś polskie łosie zasiedlą lasy i mokradła naszych zachodnich sąsiadów. Każdy łoś w Niemczech to sensacja W Niemczech łosi nie ma, więc każdy osobnik przekraczający granicę staje się niemal sensacją. Pojedyncze osobniki wchodzą do Niemiec także od strony Czech, gdzie populacja łosi jest jednak znacznie mniejsza niż w Polsce. W 2008 i 2009 roku Niemcy żyły wędrówką łosia nazwanego Knutschi. Łosie nic sobie nie robią z państwowych granic i przemieszczają się też do innych krajów. Pod koniec 2025 roku sensacją stała się wędrówka łosia Emila, który prawdopodobnie opuścił Polskę i przemierzał Czechy, Słowację, Austrię i niemiecką Bawarię. Nic dziwnego, że każdy łoś budzi tam sensację – widok tego ogromnego zwierzęcia to dla Niemców ogromna rzadkość. Organizacja WWF szacuje, że kraj ten rocznie odwiedza maksymalnie 15 łosi. Większość z nich wraca z powrotem do Polski. Nawet pomimo tych coraz śmielszych migracji na stałe żyje w Niemczech około 20 łosi. W porównaniu z Polską to liczba mikroskopijna. Czy polskie łosie odbudują niemiecką populację? Jeżeli łosie kiedykolwiek odbudują swoja populację w Niemczech, stanie się to tylko dzięki Polsce. Nasz kraj to zachodni kraniec występowania tego gatunku. Mamy największą populację łosi w tym rejonie Europy – około 30 tysięcy. Łosie pokonują dziennie około 30 kilometrów i są gatunkiem bardzo plastycznym, dobrze się czującym w wielu środowiskach. Szanse na to, że wrócą do Niemiec na stałe, są całkiem spore – jeśli tylko człowiek im w tym nie przeszkodzi. Duża populacja łosi w Polsce to efekt całkowitego moratorium na odstrzał wprowadzonego w 2001 roku i póki co konsekwentnie utrzymanego. Obecnie łosie zasiedlają większość obszaru Polski, choć w zachodniej i południowej części kraju wciąż są nieliczne. Mimo sukcesów w ochronie gatunku w porównaniu ze Szwecją, gdzie żyje ok. 400 tysięcy łosi, nie jesteśmy potęgą. Niemcy obawiają się kolizji Łoś euroazjatycki to największy przedstawiciel jeleniowatych na świecie. Waga dorosłego samca może przekroczyć 600 kilogramów. Nawet mimo mikroskopijnej populacji w Niemczech już mówi się o niebezpieczeństwie kolizji drogowych z łosiami. Faktycznie, jest to stały problem w miejscach, gdzie łosie występują. W Polsce to także jedna z czołowych przyczyn śmiertelności tych zwierząt. Statystyki z lat 2003-2019 mówią o co najmniej 467 udokumentowanych kolizjach z łosiami. To nie tylko efekt wzrostu ich liczebności, ale też rozbudowy dróg i fragmentacji siedlisk – powiedział PAP dr hab. Jakub Gryz z Instytutu Badawczego Leśnictwa. Choć Niemcom jeszcze bardzo daleko do regularnego spotykania łosi na drogach, będą musiały sobie z tym problemem radzić. Podstawą powinna być edukacja kierowców i unikanie fragmentacji siedlisk. Dzikie zwierzęta, w tym łosie, są najbardziej aktywne o zmierzchu. Należy wtedy zachować wyjątkową ostrożność, zmniejszyć prędkość i zwracać uwagę na odblaski, które mogą być światłem odbitym od oczu zwierząt. Źródło: Euronews, PAP Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Prywatne zapiski średniowiecznego kupca. Archeolodzy odkryli jego notes w... latrynie
Archeolodzy odkryli w Paderborn w Niemczech wyjątkowy artefakt: średniowieczny notatnik z woskowanymi stronami. Mimo 700 lat spędzonych w latrynie, obiekt zachował się w doskonałym stanie. Jakie tajemnice skrywa jego treść?
Paderborn to urokliwe uniwersyteckie miasto położone we wschodniej części kraju związkowego Nadrenia Północna-Westfalia. W 2024 roku prowadzono tam ratownicze badania archeologiczne, poprzedzające budowę nowej siedziby administracji miejskiej. Naukowcy natrafili tam na pozostałości zabudowy z okresu nowożytnego, pod którymi ukryte były starsze struktury, w tym średniowieczne latryny. To właśnie w jednej z tych szczelnych, beztlenowych komór odnaleziono przedmiot, który stał się przedmiotem intensywnych badań. Eksperci właśnie podzielili się wynikami tych prac. Latryna jako skarbnica wiedzy Archeolodzy kopiący miasta i osady, bardzo cenią sobie odkrycia w postaci latryn. To jest dla nich prawdziwy strzał w dziesiątkę. I nie zawsze chodzi o to, że są w nich ciekawe zabytki, czasem wskazują wręcz kluczowe miejsca dla historii. Tak było w przypadku zlokalizowania królewskiej rezydencji w Anglii. W Paderborn wilgotne, odcięte od dopływu powietrza środowisko idealnie zakonserwowało materiały organiczne, takie jak drewno, skóra i wosk, które w innych warunkach uległyby rozkładowi. W średniowiecznych latrynach w tym mieście archeolodzy natknęli się na fragmenty pasków, nóż, naczynia ceramiczne oraz luksusowe resztki jedwabnych tkanin, które mogły służyć jako średniowieczny odpowiednik papieru toaletowego. Średniowieczny notatnik Odnaleziony obiekt to mały notes datowana na XIII-XIV wiek. Składa się z dziesięciu stron, z których osiem jest dwustronnie pokrytych woskiem. Całość była chroniona przez skórzaną oprawę o wymiarach 10 x 7,5 cm, ozdobioną motywem lilii – to świadczy o tym, że zabytek pełnił ważną rolę. W tamtym okresie lilia symbolizowała czystość i władzę królewską. Notatnik był wielokrotnego użytki. Do notowania używano rylca (stylusa), którego płaska końcówka pozwalała na wymazywanie tekstu. Fakt odnalezienia notatnika w latrynie może być wynikiem nieszczęśliwego wypadku, w którym cenny przedmiot po prostu wypadł właścicielowi w czasie korzystania z ustępu. Notatnik pełen zapisków Dr Sveva Gai, archeolożka miejski LWL w Paderborn uważa, że rozszyfrowany tekst dostarczy konkretnych informacji o autorze. – Kto zapisał ten zeszyt i jakiemu celowi służył? Wstępne założenia sugerują, że mógł to być kupiec z Paderborn, który notował transakcje handlowe i swoje myśli – uważa ekspertka. W jej ocenie nie byłoby to zaskakujące, bo kupcy byli ludźmi wykształconymi: w przeciwieństwie do większości ludzi potrafili zarówno czytać, jak i pisać. Notatki mają charakter spontaniczny – tekst nanoszono w różnych kierunkach, co sugeruje robienie szybkich zapisków handlowych lub utrwalanie bieżących notatek w języku łacińskim. Przyszłość unikatowego znaleziska Mimo że prace nad transkrypcją i tłumaczeniem z łaciny na niemiecki wciąż trwają, odkrycie już teraz uznawane jest za jedyne takie w całej Nadrenii Północnej-Westfalii. Pozwala ono na bezpośredni wgląd w życie codzienne i kulturę piśmienniczą średniowiecznych elit. Po zakończeniu żmudnych procesów konserwatorskich, notatnik stanie się częścią ekspozycji w Muzeum LWL w Paderborn, gdzie każdy będzie mógł zobaczyć ten niezwykły artefakt. Źródło: LWL-Archäologie Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
„Europejskie Malediwy” podbijają serca podróżników. To hit na lato niedaleko Polski
Turkusowa woda, krystaliczna przejrzystość i widoki niczym z egzotycznych pocztówek – jezioro Eibsee nie bez powodu zyskało miano „europejskich Malediwów”. Ten alpejski cud natury u stóp Zugspitze podbija serca podróżników, oferując rajski klimat bez konieczności odbywania wielogodzinnych lotów.
W tym artykule: „Europejskie Malediwy” za naszą zachodnią granicą Jak dojechać nad jezioro Eibsee? Malediwy to jedno z najpopularniejszych miejsc na egzotyczne wakacje. Ich klimat oraz spektakularne krajobrazy przyciągają podróżnych z całego świata. Optymalny czas na wyjazd przypada między listopadem a marcem, gdy w Europie pogoda nie rozpieszcza. W tym okresie na Malediwach jest sucho i ciepło, co sprzyja wypoczynkowi. Natomiast w sezonie letnim trwa pora deszczowa. Niestety, urlop w tym tropikalnym raju wiąże się z wysokimi kosztami, dlatego wielu turystów szuka tańszych, choć równie pięknych alternatyw. Dla osób, które marzą o wakacjach na Malediwach, ale ze względów finansowych nie mogą pozwolić sobie na taki wypad, jest możliwa alternatywa. Tuż za naszą zachodnią granicą, w Bawarii, znajdują się „Europejskie Malediwy”. Tak właśnie nazywane jest Eibsee, czyli jedno z najpiękniejszych jezior niemieckich Alp. Akwen jest położony niedaleko granicy z Austrią, u podnóża najwyższego szczytu Niemiec – Zugspitze. „Europejskie Malediwy” za naszą zachodnią granicą Niemcy nie dla każdego są krajem pierwszego wyboru przy planowaniu wakacyjnego wypoczynku. Naszych zachodnich sąsiadów odwiedzamy przeważnie przy okazji weekendowych city breaków do Berlina, Monachium czy Hamburga. Nasi sąsiedzi oferują jednak znacznie więcej miejsc do wypoczynku. Jednym z nich jest jezioro Eibsee, które nieprzypadkowo zostało okrzyknięte przez mieszkańców i turystów „Europejskimi Malediwami”. – Krystalicznie czysty cud natury u podnóża góry Zugspitze – tak w sieci reklamowane jest Eibsee, które liczy ponad 3000 lat. Jezioro ze względu na krystalicznie czystą wodę – niczym na Malediwach – od dawna podbija serca wczasowiczów z całej Europy i przyciąga tłumy niezależnie od pory roku. Latem sprzęt wodny można znaleźć w pobliskiej wypożyczalni lub wziąć udział w zorganizowanej, 25-minutowej wycieczce łodzią elektryczną „Reserl” ze wspaniałymi widokami na Alpy Bawarskie. Podczas rejsu pasażerowie mogą delektować się nie tylko zapierającym dech w piersiach krajobrazem, ale także poznać historię tego miejsca. Z kolei zimą jezioro jest często całkowicie zamarznięte, co w połączeniu z górską scenerią tworzy niepowtarzalny klimat. Idąc liczącą około 7 kilometrów ścieżką wokół Eibsee, można cieszyć się ciszą, spokojem i pięknem pobliskiej przyrody. Trasa została dostosowana dla rodzin z dziećmi. Dodatkowo dla najmłodszych przygotowano też plac zabaw. Znajduje się w odległości ok. 10 min spacerem od jeziora. Należy pamiętać o tym, że biwakowanie oraz nocowanie nad jeziorem Eibsee jest kategorycznie zabronione. Jak dojechać nad jezioro Eibsee? Nad jezioro Eibsee dojedziemy zarówno komunikacją publiczną, jak i samochodem. „Europejskie Malediwy” są oddalone zaledwie godzinę drogi od stolicy Bawarii, Monachium (należy się kierować autostradą A95). Wjazd na parking (otwarty siedem dni w tygodniu, w godzinach od 5:00 do 22:00) i korzystanie z miejsca postojowego są płatne. Korzystać z niego mogą tylko kierowcy samochodów osobowych. Zaledwie 100 metrów od jeziora ulokowany jest przystanek, z którego kursują autobusy Eibsee Bus na trasie Garmisch-Partenkirchen – Grainau – Eibsee. 200 m dalej znajduje się stacja kolejowa Zugspitz, gdzie można wsiąść do bawarskiej kolejki zębatej Zugspitzbahn BZB(Garmisch-Partenkirchen – Grainau – Eibsee – Zugspitze). Źródło: grainau.de. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Gdzie jest humbak Timmy? Skandal na koniec kontrowersyjnej akcji ratunkowej
Finał akcji ratunkowej humbaka w Niemczech budzi ogromne emocje. Świat obiegają informacje o braku nagrań wideo, milczącym nadajniku GPS, wzajemnych oskarżeniach ratowników i firmy transportowej. Być może nigdy nie poznamy prawdziwych losów wieloryba, który poruszył miliony ludzi.
Humbak Timmy, przez niemal 2 miesiące uwięziony na mieliznach morza Bałtyckiego w Meklemburgii w Niemczech, został 2 maja wypuszczony w wodach Morza Północnego, w okolicy Skagen na terenie Danii. Moment uwolnienia wieloryba oraz jego dalsze losy nie zostały jednak jak dotąd transparentnie przedstawione opinii publicznej. W gronie ratowników znów doszło do wzajemnych oskarżeń, a nadajnik który rzekomo umieszczono na Timmym nie przesyła danych o jego lokalizacji. Wygląda na to, że wyjątkowej, choć kontrowersyjnej akcji ratunkowej nie można nazwać sukcesem. Ostatni raz widziano i sfotografowano Timmy'ego 2 maja, tuż po uwolnieniu. Wypuszczenie Timmy’ego: co wiadomo? Kiedy udało się załadować humbaka na specjalną, wypełnioną wodą barkę, wydawało się że koniec jego poruszającej historii jest bliski i będzie optymistyczny. Miał zostać przetransportowany na odległość około 400 km i wypuszczony w Morzu Północnym. Nie wszystko jednak poszło zgodnie z planem. Po raz kolejny los humbaka przysłoniły kontrowersje, niedopowiedzenia i kłótnie. Według informacji udzielonych przez ministra środowiska Meklemburgii-Pomorza Przedniego Tilla Backhausa, mimo ustaleń na barce nie zainstalowano kamer wideo, które miały umożliwić ekipie ratunkowej stałą ocenę stanu wieloryba i przebiegu akcji. Lekarka weterynarii Kirsten Tönnies oraz członek ekipy ratunkowej Sergio Bambaren z rozgoryczeniem opowiadali, że zostali odsunięci od akcji przez ekipę transportową. Humbaka wypuszczono na otwarte wody wcześniej, niż zakładano – tłumaczono to wysokimi falami. Do uwolnienia doszło w niejasnych okolicznościach i brakuje dokumentacji wideo. Kirsten Tönnies twierdzi, że nie była to jedyna próba wypuszczenia humbaka – wcześniej nie chciał wypłynąć z barki, a do jego płetwy ogonowej przymocowano liny, by pociągnąć go w odpowienim kierunku. Tönnies wypowiada się o tej próbie bardzo krytycznie, wskazując że ciągnięcie za płetwę ogonową nigdy nie powinno mieć miejsca. Z kolei przedstawiciel firmy transportowej, kapitan statku „Robin Hood” eskortującego barkę z wielorybem ujawnił, że jego firma otrzymuje negatywne recenzje, a on sam nawet groźby śmierci. Gdzie jest Timmy? Niedopowiedzenia w sprawie nadajnika GPS We wtorek, 5 maja, Niemieckie Muzeum Morskie w Stralsund oświadczyło, że humbak prawdopodobnie utonął. Nie przedstawiło jednak dowodów na poparcie tej tezy, a minister Backhaus wezwał do ich przedstawienia i powiedział, że nie zgadza się z tym przypuszczeniem. Należy jednak podkreślić, że taki scenariusz jest najbardziej prawdopodobny i zgadzają się z nim eksperci. Nie jest jasne, kiedy i jakie urządzenie przymocowano do wieloryba, ale póki co nie ma żadnych wiarygodnych informacji o lokalizacji zwierzęcia. Informacje o nadajniku są sprzeczne: ratownicy mówili o monitoringu funkcji życiowych, ale naukowcy podkreślają, że taki sprzęt musiałby być przymocowany przyssawką – co było niemożliwe przy mocno uszkodzonej skórze wieloryba. Z kolei nadajnik GPS wymagałby przedziurawienia płetwy. Ekipa ratunkowa informowała, że dane dotyczące lokalizacji Timmy'ego i tak nie zostaną udostępnione opinii publicznej, tylko władzom. Co wiemy na temat sygnałów z urządzenia? Przedstawicielka i jedna z fundatorek akcji ratunkowej, Karin Walter-Mommert, powiedziała portalowi Bild, że urządzenie śledzące wysłało jak dotąd sygnał 25 razy, ostatnio 5 maja, ale bez żadnych danych o lokalizacji. Walter-Mommert interpretuje to jako oznakę życia, ponieważ urządzenie może wysłać sygnał tylko na powierzchni wody. To jak dotąd jedyne słowa potwierdzające, że urządzenie w ogóle zainstalowano i działa. Dopóki nie pojawią się wiarygodne dane na temat miejsca pobytu i stanu wieloryba, jego los pozostaje nieznany. Bez tych informacji nie można ocenić, czy akcja ratunkowa się powiodła, czy poszła na marne, a może nawet zaszkodziła zwierzęciu. Dezinformacja i brak transparentności kładą się jednak cieniem na akcji ratunkowej, która poruszyła całe Niemcy. Źródła: Frankfurter Rundschau, Bild, Sudwest Presse, Merkur Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.