Dwa roje meteorów spotkają się nad Polską. Nie wszystkie „spadające gwiazdy” będą jednak łatwe do zobaczenia
Pod koniec lipca maksimum aktywności osiągną niemal jednocześnie Południowe Delta Akwarydy i Alfa Kaprikornidy. Pierwszy rój może przynieść liczne, choć przeważnie słabe meteory. Drugi słynie z rzadszych, ale efektownych bolidów. W 2026 roku obserwatorom przeszkodzi jednak niemal pełny Księżyc.
Spis treści: Dwa roje meteorów osiągną maksimum niemal tej samej nocy Skąd biorą się „spadające gwiazdy”? Dlaczego meteory wyglądają, jakby nadlatywały z jednego miejsca? Pełnia Księżyca zepsuje część widowiska Jak obserwować roje meteorów z Polski? Nie tylko Delta Akwarydy i Alfa Kaprikornidy Pod koniec lipca na nocnym niebie aktywnych będzie kilka rojów meteorów. Najważniejsze z nich to oczywiście Perseidy, ale warto zwrócić oczy też na Południowe Delta Akwarydy i Alfa Kaprikornidy, których maksima przypadają około 30–31 lipca 2026 roku. Zjawiska będą widoczne także z Polski, ale warunki obserwacyjne okażą się znacznie trudniejsze, niż mogłyby sugerować zapowiedzi o „podwójnym deszczu meteorów”. Dwa roje meteorów osiągną maksimum niemal tej samej nocy Południowe Delta Akwarydy pozostają aktywne od lipca do drugiej połowy sierpnia. Według kalendarza International Meteor Organization ich maksimum w 2026 roku przypadnie w okolicach nocy z 30 na 31 lipca. Rój nie ma jednak bardzo krótkiego i gwałtownego szczytu aktywności. Podwyższona liczba meteorów może utrzymywać się przez kilka kolejnych nocy. W tym samym okresie maksimum osiągną Alfa Kaprikornidy. To znacznie mniej obfity rój: nawet w idealnych warunkach nie należy oczekiwać kilkudziesięciu meteorów w ciągu godziny. Jego przedstawiciele bywają jednak wolniejsi, jaśniejsi i bardziej widowiskowi niż meteory należące do Południowych Delta Akwarydów. Zdarzają się wśród nich efektowne bolidy, czyli wyjątkowo jasne meteory. Maksimum obu rojów nie oznacza, że wszystkie meteory pojawią się wyłącznie jednej nocy. Warto obserwować niebo także kilka dni przed 30 lipca i kilka dni później, zwłaszcza jeżeli prognoza pogody na noc maksimum będzie niekorzystna. Skąd biorą się „spadające gwiazdy”? Popularna nazwa jest myląca. Aby zrozumieć, czym właściwie są „spadające gwiazdy”, trzeba odróżnić meteoroid, meteor i meteoryt. Podczas roju obserwujemy świetliste ślady powstające, gdy drobiny pyłu i skał wpadają w ziemską atmosferę z ogromną prędkością. Większość takich okruchów ma rozmiary ziaren piasku lub niewielkich kamyków. Zjawisko świetlne powstaje zazwyczaj na wysokości kilkudziesięciu lub ponad 100 kilometrów, a zdecydowana większość materiału całkowicie rozpada się w atmosferze. Za ciało macierzyste Alfa Kaprikornidów uważa się kometę okresową 169P/NEAT. W przypadku Południowych Delta Akwarydów pochodzenie strumienia nie jest równie pewne. NASA wskazuje jako prawdopodobne źródło kometę 96P/Machholz, natomiast katalog NASA JPL łączy ten strumień również z obiektem P/2008 Y12. Dlatego bezpieczniej mówić o najbardziej prawdopodobnym, a nie definitywnie potwierdzonym pochodzeniu roju. Dlaczego meteory wyglądają, jakby nadlatywały z jednego miejsca? Jeżeli przedłużymy na mapie nieba tory meteorów należących do jednego roju, będą się one pozornie przecinały w określonym punkcie. Nazywa się go radiantem. Radiant Południowych Delta Akwarydów znajduje się w południowej części gwiazdozbioru Wodnika, natomiast radiant Alfa Kaprikornidów – w rejonie Koziorożca. Nazwy rojów odnoszą się właśnie do ich pozornego położenia na niebie. Nie oznacza to, że cząstki naprawdę pochodzą z tych gwiazdozbiorów. Jest to jedynie efekt perspektywy, podobny do pozornego zbiegania się równoległych torów kolejowych na horyzoncie. W Polsce oba radianty znajdują się stosunkowo nisko nad południowym horyzontem. Z tego powodu zobaczymy mniej meteorów niż obserwatorzy położeni bliżej równika lub na półkuli południowej. Południowe Delta Akwarydy są bowiem najlepiej widoczne właśnie z niższych szerokości geograficznych i z półkuli południowej. Pełnia Księżyca zepsuje część widowiska Największą przeszkodą w 2026 roku będzie bardzo jasny Księżyc. Podczas maksimum rojów jego tarcza będzie oświetlona w około 98 proc. Oznacza to, że blask Księżyca rozjaśni niebo i ukryje większość słabych meteorów. To szczególnie niekorzystna wiadomość dla obserwatorów Południowych Delta Akwarydów, ponieważ rój ten produkuje wiele stosunkowo słabych meteorów. NASA zwraca uwagę, że światło Księżyca może niemal całkowicie zagłuszyć najsłabsze z nich. Nie oznacza to jednak, że obserwacje nie mają sensu. Nadal można liczyć na największe i najjaśniejsze meteory, zwłaszcza bolidy należące do Alfa Kaprikornidów. Podobne wyjątkowo jasne bolidy pojawiają się również podczas aktywności Taurydów. Jak obserwować roje meteorów z Polski? Najlepszą porą na obserwacje będzie druga połowa nocy, mniej więcej od północy do świtu, ze wskazaniem na godziny około 2.00–4.00. Wtedy radianty znajdą się najwyżej nad południową częścią nieba. Warto wybrać miejsce z odsłoniętym południowym horyzontem, położone z dala od miejskich latarni. Więcej praktycznych wskazówek dotyczących tego, jak przygotować się do obserwacji meteorów, znajdziesz w naszym poradniku. Nie trzeba patrzeć dokładnie na radiant. Meteory mogą pojawiać się w dowolnej części nieba, a ich smugi są często dłuższe w pewnej odległości od punktu, z którego pozornie nadlatują. Najlepiej objąć wzrokiem jak największy fragment nieba, szczególnie jego część południową i południowo-wschodnią. Do obserwacji nie jest potrzebny teleskop ani lornetka. Ich wąskie pole widzenia wręcz utrudnia śledzenie meteorów. Najlepiej położyć się na leżaku lub kocu i obserwować niebo gołym okiem. Wzrok potrzebuje około 20–30 minut, aby przyzwyczaić się do ciemności. W tym czasie należy unikać patrzenia na ekran telefonu; w razie potrzeby warto ustawić minimalną jasność i czerwony filtr. Nie tylko Delta Akwarydy i Alfa Kaprikornidy Pod koniec lipca aktywne są już również Perseidy, które w 2026 roku zapewnią wyjątkowo dobre warunki do obserwacji. Ich maksimum nastąpi jednak dopiero w nocy z 12 na 13 sierpnia. Rój można rozpoznać, cofając pozorny tor meteoru. Smugi Południowych Delta Akwarydów prowadzą w stronę Wodnika, Alfa Kaprikornidów – ku Koziorożcowi, a Perseidów – w stronę Perseusza na północno-wschodnim niebie. Oprócz nich każdej nocy pojawiają się również meteory sporadyczne, które nie należą do żadnego wyraźnego roju. W 2026 roku końcówka lipca nie przyniesie więc idealnych warunków do obserwacji. Niski radiant, jasny Księżyc i przewaga słabych meteorów wyraźnie ograniczą widowisko. Cierpliwi obserwatorzy nadal mogą jednak zobaczyć pojedyncze jasne smugi, a przy odrobinie szczęścia – efektowny bolid przecinający letnie niebo. Źródła: International Meteor Organization, Meteor Shower Calendar Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Trzy kosmiczne obiekty w jednym kadrze. Nadchodzi wyjątkowa lipcowa noc dla obserwatorów
W połowie lipca nadarzy się wyjątkowa okazja do wieczornych obserwacji. Nad zachodnim horyzontem Polski dojdzie do widowiskowego zbliżenia młodego Księżyca, olśniewającej Wenus oraz Regulusa, zwanego „Sercem Lwa”. To geometryczne spotkanie trzech zupełnie różnych ciał niebieskich będzie doskonale widoczne gołym okiem. Wyjaśniamy, kiedy dokładnie spojrzeć w niebo, by nie przegapić tego letniego spektaklu.
Spis treści: Zjawiskowy blask, czyli sekrety światła popielatego Wenus i Regulus: Kosmiczna latarnia i gwiazda w kształcie jajka Jak i kiedy obserwować koniunkcję z Polski? Praktyczny poradnik Ciepłe, lipcowe wieczory sprzyjają obserwacji zjawisk astronomicznych, ale tegoroczny środek miesiąca przyniesie zjawisko wyjątkowo fotogeniczne. Już 16 i 17 lipca 2026 roku czeka nas rzadki układ geometryczny, w którym obok siebie znajdą się trzy skrajnie odmienne obiekty: nasz naturalny satelita, najjaśniejsza planeta ziemskiego nieba oraz wirująca z zawrotną prędkością gwiazda. Do obserwacji nie potrzebujesz profesjonalnego sprzętu – wystarczą dobre chęci i bezchmurne niebo. Zjawiskowy blask, czyli sekrety światła popielatego Kluczowym elementem tego widowiska będzie sam wygląd Księżyca. Ponieważ 14 lipca przypada nów – jedna z faz Księżyca – dwa dni później – w czwartek 16 lipca – nad horyzontem pojawi się cieniutki sierpek oświetlony w zaledwie kilkunastu procentach. Taki układ stwarza idealne warunki do zaobserwowania zjawiska znanego jako światło popielate. Przez najbliższe dwa wieczory gołym okiem będzie można dostrzec nie tylko jasny rogalik, ale również zarys całej, pogrążonej w mroku tarczy Księżyca. Dzieje się tak, ponieważ nocna strona Srebrnego Globu jest w tym czasie delikatnie doświetlana przez światło słoneczne odbite od chmur i oceanów Ziemi. Oglądając światło popielate, patrzymy więc pośrednio na blask naszej własnej planety. Wenus i Regulus. Kosmiczna latarnia i gwiazda w kształcie jajka Tuż obok Księżyca letni pasjonaci astronomii bez trudu dostrzegą dwa inne punkty. Pierwszym i zdecydowanie najjaśniejszym będzie planeta Wenus, pełniąca obecnie rolę Gwiazdy Wieczornej. Świeci na tyle intensywnie, że bez problemu przebije się przez pomarańczową łunę tuż po zachodzie Słońca. Drugim, nieco subtelniejszym obiektem w tym zestawieniu będzie Regulus – najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Lwa. Choć z Ziemi wygląda jak spokojny punkt, w rzeczywistości to kosmiczny potwór. Regulus wiruje wokół własnej osi z gigantyczną prędkością ponad 300 kilometrów na sekundę. Generowana w ten sposób siła odśrodkowa sprawiła, że gwiazda ta jest drastycznie spłaszczona na biegunach i przypomina kształtem jajko. Gdyby obracała się o zaledwie kilkanaście procent szybciej, rozerwałaby się na kawałki. Jak i kiedy obserwować koniunkcję z Polski? Praktyczny poradnik Letnie zjawiska astronomiczne bywają zdradliwe, ponieważ zmierzch w lipcu trwa w naszym kraju bardzo długo. Aby z powodzeniem dostrzec to potrójne spotkanie, warto trzymać się kilku prostych zasad: Złote okienko – najlepszy czas na obserwacje to godziny między 21:45 a 22:30. Wtedy niebo będzie już dostatecznie ciemne, by gwiazda Regulus stała się widoczna, a obiekty wciąż będą znajdować się nad linią horyzontu. Kierunek – należy spoglądać nisko nad zachodni i północno-zachodni horyzont. Czas ucieka – całe zjawisko rozegra się stosunkowo nisko. Zarówno Księżyc, jak i Wenus oraz Regulus zajdą za horyzont około godziny 22:45, co oznacza, że na udany seans mamy zaledwie około godziny. Wybór miejsca – kluczowe jest znalezienie przestrzeni z odsłoniętym zachodnim widnokręgiem. Drzewa, wysokie bloki czy wzniesienia mogą całkowicie zasłonić widowisko. Jeśli masz taką możliwość, zabierz ze sobą zwykłą lornetkę – nawet prosty sprzęt turystyczny pozwoli dostrzec fazę Wenus oraz pogłębi detale światła popielatego na Księżycu. Źródła: NASA Jet Propulsion Laboratory (JPL), Steward Observatory/University of Arizona Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Astronomiczne widowisko roku nad Polską. Dwa najjaśniejsze punkty nocnego nieba znajdą się tuż obok siebie
Na początku czerwca 2026 roku miłośnicy astronomii w Polsce staną przed wyjątkową okazją do obserwacji jednego z najbardziej widowiskowych zjawisk planetarnych tej dekady. Na wieczornym niebie dojdzie do bliskiej koniunkcji Wenus i Jowisza, którym na sferze niebieskiej towarzyszyć będzie dodatkowo Merkury. Choć zbliżenia planet nie należą do absolutnych rzadkości, to zestawienie ze sobą dwóch najjaśniejszych obiektów gwiazdowych nocnego nieba w tak małej odległości kątowej gwarantuje spektakl, który bez problemu dostrzeżemy gołym okiem – nawet z terenów silnie zanieczyszczonych światłem miejskim.
Spis treści: Dlaczego czerwcowa koniunkcja planet jest tak wyjątkowa? Jak oglądać paradę planet nad Polską? Instrukcja krok po kroku Co zobaczysz gołym okiem, a co przez lornetkę? Kiedy fotografować koniunkcję planet? Szykuj aparat na połowę miesiąca Echo Gwiazdy Betlejemskiej, czyli jak zbliżenie planet zmieniało historię Czerwcowe, krótkie noce zazwyczaj nie sprzyjają pasjonatom astronomii, jednak początek tegorocznego lata przyniesie wyjątkowe odstępstwo od tej reguły. Już w najbliższych dniach nad Polską dojdzie do rzadkiego układu ciał niebieskich, który bez problemu dostrzeżemy gołym okiem nawet z dużych miast. Na wieczornym niebie rozbłyśnie spektakularna koniunkcja planet – dwa najjaśniejsze obiekty gwiazdowe, Wenus i Jowisz, zbliżą się do siebie na minimalną odległość kątową, tworząc na tle zorzy wieczornej niezwykle wyrazisty, podwójny punkt. Podpowiadamy, kiedy dokładnie spojrzeć w stronę zachodniego horyzontu, by nie przegapić tego kosmicznego widowiska. Dlaczego czerwcowa koniunkcja planet jest tak wyjątkowa? Kluczem do wyjątkowości tego zjawiska jest jasność geometryczna obu głównych ciał niebieskich. Wenus, odbijająca potężne ilości światła słonecznego przez swoją gęstą atmosferę, świeci obecnie blaskiem o magnitudo aż -4,0, co czyni ją trzecim najjaśniejszym obiektem na niebie po Słońcu i Księżycu. Towarzyszący jej Jowisz, największy gazowy olbrzym Układu Słonecznego, osiąga w tym samym czasie jasność rzędu -1,9 magnitudo. Maksimum zbliżenia obu planet nastąpi wieczorem 9 czerwca 2026 roku, kiedy to odległość kątowa między nimi wyniesie zaledwie około 1,5 do 1,6 stopnia. W praktyce oznacza to, że oba potężne punkty świetlne zmieszczą się za opuszką małego palca wyciągniętej przed siebie dłoni. Z perspektywy obserwatora na Ziemi planety będą wyglądały, jakby niemal się ze sobą zderzały. Dodatkowym atutem jest fakt, że oba ciała znajdą się w gwiazdozbiorze Bliźniąt, tuż poniżej jego dwóch najjaśniejszych gwiazd: Kastora i Polluksa. W tym samym czasie (szczególnie wyraźnie 7 czerwca) do tej kosmicznej parady dołączy Merkury, który znajdzie się w fazie korzystnej wieczornej elongacji wschodniej, plasując się kilkanaście stopni poniżej jasnego duetu. Jak oglądać paradę planet nad Polską? Instrukcja krok po kroku Z racji tego, że zjawisko przypada na okres bliski przesilenia letniego, polscy obserwatorzy muszą zmierzyć się z długim czerwcowym dniem i bardzo płytkim kątem zachodzenia Słońca. Wymaga to precyzyjnego zaplanowania obserwacji w ściśle określonym oknie czasowym. Optymalne godziny: Poszukiwania należy rozpocząć około 40–50 minut po zachodzie Słońca, co w warunkach geograficznych Polski przypada na przedział czasowy między 21:30 a 22:00. Wtedy niebo będzie już dostatecznie ciemne, aby kontrast pozwolił na wyłonienie się planet z poświaty zmierzchu. Kierunek geograficzny: Swoje oczy oraz sprzęt optyczny należy skierować na kierunek zachodni oraz północno-zachodni (W-NW). Kluczowy warunek terenowy: Koniunkcja będzie rozgrywać się stosunkowo nisko nad ziemią. Na początku czerwca planety w optymalnym momencie widoczności znajdą się na wysokości zaledwie 10–14 stopni nad horyzontem. Oznacza to, że każda przeszkoda architektoniczna lub naturalna – taka jak bloki mieszkalne, ściana lasu czy wzniesienie – może całkowicie zasłonić widowisko. Do obserwacji należy wybrać miejsce z całkowicie odsłoniętym, płaskim horyzontem. Co zobaczysz gołym okiem, a co przez lornetkę? Pierwsza na jasnym jeszcze niebie rozbłyśnie Wenus, dominując nad zachodnią częścią nieboskłonu. Chwilę później, tuż obok niej (na dolny lewy lub prawy skos, w zależności od dnia obserwacji), ujawni się wyraźny, choć nieco słabszy blask Jowisza. O ile ten duet bez problemu zobaczymy gołym okiem nawet z centrum Warszawy czy Krakowa, o tyle odszukanie Merkurego w pierwszych dniach czerwca może wymagać użycia lornetki. Merkury będzie widoczny znacznie niżej, bliżej linii horyzontu i szybciej zniknie w blasku słońca, zachodząc niedługo po godzinie 22:00. Jeśli dysponujesz choćby podstawowym amatorskim teleskopem z szerokokątnym okularem (25 mm lub większym), skierowanie go na ten rejon nieba pozwoli uchwycić w jednym polu widzenia nie tylko tarczę rozświetlonej Wenus, ale również pasy atmosferyczne Jowisza wraz z jego czterema galileuszowymi księżycami: Io, Europą, Ganimedesem i Kalisto. Kiedy fotografować koniunkcję planet? Szykuj aparat na połowę miesiąca Dla fotografów i pasjonatów astrofotografii krajobrazowej spektakl nie kończy się na dacie 9 czerwca. Choć po tym dniu Wenus i Jowisz zaczną się od siebie stopniowo oddalać, to w kolejnym tygodniu do planetarnego układu dołączy kolejny niezwykle fotogeniczny element. W dniach 16–18 czerwca 2026 roku w ten sam rejon nieba (nad zachodni horyzont) zawędruje bardzo cienki, zaledwie kilkunastoprocentowy sierp młodego Księżyca. Taka konfiguracja trzech jasnych planet i wąskiego rogu Srebrnego Globu stworzy idealne warunki do wykonania zapierających dech w piersiach szerokich kadrów nocnych – i to przy użyciu zwykłego smartfona z trybem nocnym stabilizowanego na statywie. Echo Gwiazdy Betlejemskiej, czyli jak zbliżenie planet zmieniało historię Z perspektywy historii kultury i dawnej astronomii, czerwcowe spotkanie Wenus i Jowisza niesie za sobą niezwykle bogatą symbolikę, która – co rzadkie w dawnych wierzeniach – niemal nigdy nie była utożsamiana ze złymi wróżbami. W klasycznej astrologii babilońskiej, greckiej czy rzymskiej obie planety określano mianem „benefików”, czyli obiektów przynoszących szczęście, pokój i dobrobyt. Jednak najsłynniejsze w historii optyczne złączenie tych dwóch ciał niebieskich miało miejsce w 2 roku p.n.e. Współcześni astronomowie i historycy, opierając się na precyzyjnych wyliczeniach komputerowych, uważają, że to właśnie ekstremalnie bliska koniunkcja Jowisza i Wenus mogła być zjawiskiem opisanym w Biblii jako Gwiazda Betlejemska. 17 czerwca tamtego roku obie planety zbliżyły się do siebie tak bardzo, że dla ludzkiego oka zlały się w jeden, potężny punkt świetlny w konstelacji Lwa. Obserwowanie tego układu dzisiaj pozwala nam niemal dokładnie doświadczyć tego samego widoku, który ponad dwa tysiące lat temu poruszył starożytnych obserwatorów nieba i zmienił bieg historii. Źródła: Sky at Night Magazine - Venus-Jupiter Conjunction June 2026 Kalendarz zjawisk astronomicznych i jasności magnitudo ciał niebieskich: Astronomy Plus - Astronomical Events May/June 2026 Opis pozycji planet i układu w gwiazdozbiorze Bliźniąt: When the Curves Line Up - Venus-Jupiter Conjunction 2026 Roczny wykaz najważniejszych wydarzeń astronomicznych: Royal Observatory Greenwich - Space and Astronomy Highlights 2026 Nasz autor Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
9 zjawisk na niebie, które można zobaczyć w czerwcu. Od „Truskawkowego Księżyca” po koniunkcję planet
Letnie obserwacje rozpoczynają się od spektakularnych widoków. Czekają nas ekscytująca koniunkcja Jowisza i Wenus oraz spadające gwiazdy.
Czerwiec przyniesie nam mnóstwo astronomicznych atrakcji. Miesiąc ten oferuje doskonałe warunki do obserwacji gęstego, usianego gwiazdami jądra Drogi Mlecznej, szczególnie w miejscach z ciemnym niebem. Oto dziewięć najciekawszych zjawisk do obserwacji na początku lata. Koniunkcja Jowisza i Wenus – 8–9 czerwca Jowisz i Wenus zbliżają się do siebie od końca maja. Jednak ich koniunkcja stanie się jeszcze bardziej spektakularna między 8 a 9 czerwca, kiedy to z naszej ziemskiej perspektywy te dwa obiekty znajdą się w odległości 1,5 stopnia (nieco ponad szerokość małego palca) od siebie. Kiedy dotrą do tego punktu, można je będzie jednocześnie dostrzec przez lornetkę. Szukajcie tej pary również w noce tuż przed i po koniunkcji. Nadal będą się one znajdować blisko siebie – około 3 stopni. Jowisz i Wenus pojawią się w gwiazdozbiorze Bliźniąt, a Merkury może być widoczny tuż poniżej. Koniunkcja Saturna z Księżycem – 10 czerwca Wczesnym rankiem 10 czerwca Saturn i Księżyc będą świecić w odległości 5 stopni, czyli trzech szerokości palców, od siebie. Oba ciała niebieskie wzniosą się nad wschodni horyzont po północy i będą poruszać się równolegle po niebie aż do wschodu słońca. Czeka nas wspaniały widok na pierścienie Saturna, widoczne nawet przez teleskop ogrodowy lub mocną lornetkę do obserwacji gwiazd. Układ Marsa, Księżyca i Saturna – 11 czerwca Na około godzinę przed wschodem słońca 11 czerwca Mars, sierp Księżyca i Saturn utworzą cienką linię nad wschodnim horyzontem. Aby dostrzec tę trójkę, potrzebny będzie czysty widok na wschód – duże jezioro lub łąka z minimalnymi przesłonami horyzontu. Mars i cienki Księżyc będą świecić blisko siebie następnego ranka, w odległości 6,5 stopnia od siebie – to nieco ponad trzy palce. Nów Księżyca – 15 czerwca Lato to jeden z najlepszych okresów na podziwianie tętniącego życiem centrum Drogi Mlecznej. Nów Księżyca, który rozpoczyna cykl lunarny, to najlepszy moment na jego dostrzeżenie. Kiedy Księżyc wślizguje się między Ziemię a Słońce w tej fazie, staje się prawie niewidoczny. Ten brak światła księżycowego sprawia, że ​​gromada milionów gwiazd w centrum Drogi Mlecznej jest widoczna nawet gołym okiem. W tym miesiącu nów nastąpi 15 czerwca. Najlepiej obserwować gwiazdy w miejscu o minimalnym zanieczyszczeniu światłem, takim jak park ciemnego nieba. Przesilenie letnie – 21 czerwca 21 czerwca przypada na półkuli północnej przesilenie letnie, kiedy słońce osiąga najwyższy punkt nad równikiem. To początek lata, a w regionach położonych blisko bieguna oznacza to całodobową poświatę znaną jako dzień polarny. Ta sama data, 21 czerwca, oznacza również początek zimy na półkuli południowej. Trwa tam sezon na zorze polarne, szczególnie w Tasmanii i południowej Nowej Zelandii. Szczyt roju Bootydów przypada na 27 czerwca Wywołane przez odłamki komety czerwcowe Bootydy to rój meteorów z maksymalnie kilkoma spadającymi gwiazdami na godzinę. Jednak podczas maksimum 27 czerwca możemy mieć do czynienia nawet ze 100 meteorami na godzinę. Wypatruj ich w pobliżu gwiazdozbioru Wolarza, który wędruje po niebie północnym. Najlepiej obserwować go wczesnym wieczorem. Pełnia „Truskawkowego Księżyca” – 29 czerwca Pierwsza oficjalna letnia pełnia Księżyca, znana jako „Truskawkowy Księżyc”, nastąpi 29 czerwca. Rdzenni Amerykanie nadali tę nazwę ze względu na słodkie owoce, które dojrzewają wczesnym latem. Niestety, „truskawkowy Księżyc” to tylko przydomek – nie będzie bardziej czerwony niż w innych miesiącach. Trójkąt Letni – przez cały miesiąc Jeśli istnieje układ gwiazd, który sygnalizuje początek ciepłej pogody, to jest to Trójkąt Letni. Będzie widoczny wysoko na nocnym niebie. W jego skład wchodzą trzy jasne gwiazdy z różnych konstelacji: Wega z gwiazdozbioru Lutni, Altair z Orła, Deneb z Łabędzia. Trójkąt Letni widoczny jest przez większość nocy, szczególnie w połowie czerwca. Mars spotyka Plejady – koniec czerwca Dwa z najbarwniejszych obiektów nocnego nieba spotkają się pod koniec czerwca, tuż przed świtem – pomarańczowo zabarwiony Mars i niebieskawe Plejady. Te drugie znane są z siedmiu dobrze widocznych gwiazd, choć w rzeczywistości zawierają ich ponad 1000. Obiekty będą w odległości około 4 do 5 stopni, czyli mniej więcej trzech palców, od siebie. Najlepszy czas obserwacji przypada na okres od 27 do 30 czerwca.
Rzadki Niebieski Księżyc nad Polską. Nadchodzi pełnia, jakiej nie było od lat
Przełom maja i czerwca 2026 roku przyniesie miłośnikom astronomii wyjątkowy spektakl. Już w najbliższy weekend na niebie zabłyśnie rzadki Niebieski Księżyc. To fascynujące zjawisko kalendarzowe, które zbiegnie się w czasie z innym, mało znanym fenomenem – Mikroksiężycem. Kiedy dokładnie spoglądać w niebo, dlaczego ta pełnia będzie zupełnie inna niż zwykle i skąd wzięła się jej intrygująca nazwa? Wyjaśniamy.
Spis treści: Podwójna pełnia w maju. Czym naprawdę jest Niebieski Księżyc? Kiedy oglądać Niebieski Księżyc w Polsce? Astronomiczne maksimum wypada w dzień Kosmiczny paradoks. Dlaczego majowy Niebieski Księżyc będzie... najmniejszy w roku? Poradnik dla obserwatorów. Jak schwytać w kadrze Niebieski Księżyc 2026? Wbrew temu, co mogłaby sugerować nazwa, nasz naturalny satelita nie zmieni nagle swojej barwy na błękitną. Określenie Niebieski Księżyc odnosi się do rzadkiego układu kalendarzowego. W maju 2026 roku mamy do czynienia z sytuacją, w której w ciągu jednego miesiąca kalendarzowego wypadają aż dwie pełnie Księżyca. Podwójna pełnia w maju. Czym naprawdę jest Niebieski Księżyc? Pierwsza z nich, nazywana tradycyjnie Kwiatową Pełnią, miała miejsce 1 maja. Druga, czyli nasz tytułowy Niebieski Księżyc 2026, rozświetli niebo w ostatni dzień miesiąca – 31 maja. Samo sformułowanie pochodzi od angielskiego powiedzenia „once in a blue moon”, co jest odpowiednikiem polskiego „raz na ruski rok”. To idealnie oddaje naturę tego zjawiska odnoszącą się do faz Księżyca – dwie pełnie w jednym miesiącu zdarzają się średnio raz na 2,7 roku. Wynika to z faktu, że cykl synodyczny Księżyca (od pełni do pełni) trwa 29,5 dnia, czyli nieco krócej niż większość naszych miesięcy. Na kolejny taki układ przyjdzie nam poczekać aż do grudnia 2028 roku. Kiedy oglądać Niebieski Księżyc w Polsce? Astronomiczne maksimum wypada w dzień Oficjalne, astronomiczne maksimum pełni nastąpi dokładnie 31 maja 2026 roku o godzinie 10:45 czasu polskiego. Dla obserwatorów w naszym kraju oznacza to, że precyzyjny moment kulminacyjny nastąpi w ciągu dnia, gdy Księżyc będzie znajdował się pod horyzontem, a niebo będzie rozświetlone światłem słonecznym. Czy to oznacza, że przegapimy widowisko? Absolutnie nie! Dla ludzkiego oka tarcza Srebrnego Globu wydaje się idealnie okrągła przez około dobę przed i dobę po geometrycznym maksimum. Najlepsze warunki do podziwiania oraz fotografowania tego zjawiska w Polsce będziemy mieć podczas dwóch nocy: z soboty na niedzielę (30/31 maja) oraz z niedzieli na poniedziałek (31 maja / 1 czerwca). Warto przygotować się na obserwacje tuż po zachodzie Słońca, kiedy Księżyc zacznie majestatycznie wyłaniać się zza horyzontu. Kosmiczny paradoks. Dlaczego majowy Niebieski Księżyc będzie... najmniejszy w roku? Majowy Niebieski Księżyc kryje w sobie jeszcze jeden, niezwykle ciekawy smaczek naukowy, o którym milczą masowe media. Ta konkretna pełnia zbiega się niemal idealnie z momentem, w którym Księżyc znajdzie się w apogeum, czyli w punkcie swojej orbity najdalej oddalonym od Ziemi (odległość ta wyniesie ponad 406 tysięcy kilometrów). Oznacza to, że 31 maja na niebie nie zobaczymy wielkiego „Superksiężyca”, ale tzw. Mikroksiężyc. Będzie to najmniejsza pełnia w całym 2026 roku. Według wyliczeń astronomów, tarcza majowego Mikroksiężyca będzie około 5,5% mniejsza i ponad 10% ciemniejsza niż podczas przeciętnej pełni. Dla porównania – w zestawieniu z rekordowo dużymi Superksiężycami, ta tarcza będzie mniejsza aż o 14%. Poradnik dla obserwatorów. Jak schwytać w kadrze Niebieski Księżyc 2026? Pod koniec maja ekliptyka wymusza na Księżycu specyficzną trajektorię – w trakcie pełni będzie on wędrował bardzo nisko nad południowym horyzontem, przemieszczając się na tle gwiazdozbiorów Wężownika i Skorpiona. W najwyższym punkcie nocy wzniesie się w Polsce na zaledwie kilkanaście stopni nad linię horyzontu. Dla astrofotografów i łowców pięknych kadrów to genialna wiadomość. Niski pułap Księżyca pozwala na łatwe skomponowanie jego tarczy z elementami ziemskiego krajobrazu. To idealna okazja, by uwiecznić majową pełnię wyłaniającą się zza sylwetek tatrzańskich szczytów, zamków na Szlaku Orlich Gniazd czy wielkomiejskiej architektury, jak warszawski Pałac Kultury i Nauki. Do obserwacji nie potrzebujesz specjalistycznego sprzętu – zjawisko będzie doskonale widoczne gołym okiem na całym obszarze Polski. Jedyne, czego potrzebujemy na przełomie maja i czerwca, to bezchmurne niebo. Źródło: Timeanddate.com; Space.com; Mashable Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Kosmiczny spektakl nad Polską. Ponad naszymi głowami pędzi gigant, który rozświetli „białe noce”
Czy wiedziałeś, że w najbliższych dniach możesz dostrzec na polskim niebie obiekt jaśniejszy od niemal wszystkich gwiazd i planet, poruszający się z zawrotną prędkością 28 000 km/h? Przełom kwietnia i maja 2026 roku przynosi wyjątkowe warunki do obserwacji Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS). Rozpoczynający się sezon białych nocy sprawi, że ten technologiczny kolos będzie doskonale widoczny gołym okiem. Podpowiadamy, kiedy zadbać o czyste niebo i jak nie przegapić tego niezwykłego widowiska.
Spis treści: Błysk na niebie silniejszy niż gwiazdy. Czym jest ten sunący punkt? Dlaczego maj 2026 roku jest tak wyjątkowy dla obserwatorów? Sekrety „białych nocy”. Jak słońce pomaga nam tropić kosmiczną stację? Sprawdź zegarek. Gdzie szukać i jak nie przegapić przelotu? Wiele osób, patrząc wieczorem w niebo, dostrzega nagle niezwykle jasny, niejednostajny punkt, który w ciągu kilku minut przecina nieboskłon. Wbrew pierwszym skojarzeniom nie jest to ani spadający meteor, ani samolot, ani tym bardziej UFO. To Międzynarodowa Stacja Kosmiczna (ISS) – największe i najbardziej zaawansowane laboratorium, jakie ludzkość kiedykolwiek umieściła na orbicie okołoziemskiej. Błysk na niebie silniejszy niż gwiazdy. Czym jest ten sunący punkt? Stacja krąży na wysokości około 400–420 kilometrów nad Ziemią, pełniąc funkcję międzynarodowego ośrodka badawczego. Pracujący tam astronauci prowadzą pionierskie eksperymenty z zakresu biologii, fizyki czy medycyny kosmicznej, których nie dałoby się odtworzyć w warunkach ziemskiej grawitacji. ISS to gigant o masie ponad 400 ton i wymiarach porównywalnych z boiskiem do piłki nożnej. Za jej niezwykłą jasność na nocnym niebie odpowiadają ogromne panele słoneczne, które odbijają światło słoneczne tak efektywnie, że stacja staje się drugim – po Księżycu – najjaśniejszym obiektem ruchomym na nocnym niebie, osiągając blask rzędu nawet -3,9 magnitudo. Dlaczego maj 2026 roku jest tak wyjątkowy dla obserwatorów? Geometria orbitalna ISS oraz nachylenie osi naszej planety sprawiają, że widoczność stacji nad danym obszarem nie jest stała. Pierwsza część wiosennego sezonu 2026 przynosi fascynującą zmianę warty. Podczas gdy pod koniec kwietnia musieliśmy nastawiać budziki na przeloty poranne (odbywające się między godziną 2:00 a 5:00 nad ranem), maj przynosi bezapelacyjny hit: wysokie i niesamowicie jasne przeloty wieczorne. To idealny moment dla amatorów astronomii. Ciepłe majowe wieczory w połączeniu z dogodnymi godzinami (najlepsze spektakle odbywają się między 21:00 a 23:30) zachęcają do wyjścia z domów. Co ważne, trajektoria stacji w maju 2026 roku przecina niebo bardzo wysoko nad Polską, zbliżając się w zenicie do 80 stopni, co oznacza, że stację możemy podziwiać niemal bezpośrednio nad naszymi głowami. Zjawisko to jest tak widowiskowe, że bez trudu dostrzeżemy je nawet z mocno zanieczyszczonych światłem centrów wielkich miast. Sekrety „białych nocy”. Jak słońce pomaga nam tropić kosmiczną stację? Kluczem do zrozumienia fenomenu majowych obserwacji jest zjawisko astronomiczne nazywane białymi nocami. Na przełomie wiosny i lata w szerokościach geograficznych Polski Słońce po zachodzie nie chowa się głęboko pod linię horyzontu (mniej niż 18 stopni). W efekcie tarcza naszej gwiazdy przez całą noc rozświetla wyższe warstwy atmosfery, a pełna, głęboka noc astronomiczna w ogóle nie następuje. Dla obserwatorów obiektów głębokiego kosmosu (takich jak mgławice czy galaktyki) to trudny czas, ale dla łowców ISS – prawdziwe eldorado. Choć na powierzchni Ziemi panuje już półmrok, stacja kosmiczna lecąca kilkaset kilometrów wyżej wciąż znajduje się w pełnym słońcu. Przelatując nad Europą Środkową, stacja działa jak gigantyczne zwierciadło. Majowe białe noce pozwalają na zjawisko wyjątkowe: w ciągu jednej nocy możemy zaobserwować nawet dwa lub trzy kolejne przeloty ISS, oddzielone od siebie o około 90 minut, czyli czas, w jakim stacja wykonuje jeden pełny obieg wokół Ziemi. Sprawdź zegarek. Gdzie szukać i jak nie przegapić przelotu? Aby ustrzelić wzrokiem ten kosmiczny dom, nie potrzebujesz teleskopu ani lornetki – wystarczy nieuzbrojone oko. Kluczowa jest jednak precyzja czasowa, ponieważ przelot nad Polską trwa zazwyczaj od 3 do 6 minut. Ruch stacji jest jednostajny i szybki – porusza się ona zawsze z kierunków zachodnich (NW, W, SW) w stronę wschodnią (E, SE), co pozwala łatwo odróżnić ją od mrugających samolotów. Wiosenna kampania obserwacyjna 2026 roku została podzielona na etapy. Po porannym maratonie z końcówki kwietnia, majowe wieczory oferują kulminację jasności. Przykładowo, w połowie maja stacja osiąga spektakularne parametry, wchodząc nad horyzont w okolicach godziny 21:44 i osiągając apogeum jasności kilka minut później. Aby precyzyjnie sprawdzić sekundy przelotu dla swojej konkretnej miejscowości, warto skorzystać z darmowych narzędzi takich jak portal Heavens-Above, aplikacja ISS Detector czy rodzimy ISS Tracker. Pamiętaj, by przed obserwacjami sprawdzić prognozę pogody – bezchmurne niebo to jedyny warunek, którego technologia nie potrafi jeszcze przeskoczyć. Źródło: polskiastrobloger.pl Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Już dziś najpiękniejsza noc tego maja. Trzy niezwykłe obiekty rozbłysną nad Polską obok siebie
Już w środę wieczorem, 20 maja, nad zachodnim horyzontem w Polsce dojdzie do jednego z najbardziej fotogenicznych zjawisk astronomicznych tego roku. Bardzo młody, wąski sierp Księżyca zbliży się na minimalną odległość do Jowisza, tworząc wspólnie z jasną Wenus spektakularną kompozycję. Podpowiadamy, o której godzinie spojrzeć w niebo, by nie przegapić tego kosmicznego tańca, oraz jak dostrzec niezwykłe zjawisko „światła popielatego”.
Spis treści: Wielkie spotkanie na orbicie, czyli czym jest koniunkcja? Słownik astronoma – Co to jest światło popielate? Jak ułożą się obiekty nad Polską? Geometria nieba 20 maja Dokładny harmonogram obserwacji. O której godzinie patrzeć w niebo? Jak przygotować się do obserwacji? Poradnik praktyczny Miłośnicy patrzenia w gwiazdy w całym kraju mogą już szykować lornetki i aparaty fotograficzne. Przez ostatnie dni na wieczornym, ciemniejącym niebie mogliśmy obserwować subtelną wędrówkę naszego naturalnego satelity, który mijał kolejne jasne punkty. Jednak to właśnie w środę 20 maja oraz w nocy z 20 na 21 maja czeka nas absolutny punkt kulminacyjny tej podróży. Trzy najjaśniejsze po Słońcu obiekty nocnego nieba ułożą się w niemal idealną, pionową strukturę, którą bez problemu dostrzeżemy gołym okiem – o ile tylko pozwoli na to pogoda. Wielkie spotkanie na orbicie, czyli czym jest koniunkcja? To, co zobaczymy na niebie, w języku astronomów nazywa się koniunkcją (złączeniem). W rzeczywistości obiekty te dzieli potężna, liczona w milionach kilometrów przestrzeń kosmiczna, jednak z perspektywy obserwatora na Ziemi znajdują się one w tym samym punkcie na sferze niebieskiej – mówiąc prościej, dla naszych oczu nakładają się na siebie lub mijają w bardzo bliskiej odległości. W roli głównej wystąpią trzy kosmiczne ciała: Księżyc, znajdujący się zaledwie kilkaset tysięcy kilometrów od nas, olśniewająca Wenus (druga planeta od Słońca, nazywana Jutrzenką lub Gwiazdą Wieczorną) oraz gazowy gigant Jowisz (największa planeta Układu Słonecznego). Ponieważ Wenus i Jowisz odbijają wyjątkowo dużo światła słonecznego, są one doskonale widoczne nawet nad rozświetlonymi centrami polskich miast. Słownik astronoma – co to jest światło popielate? Podczas środowego wieczoru warto zwrócić uwagę na coś niezwykłego. Księżyc będzie w fazie bardzo młodego przyrostu – tarcza naszego naturalnego satelity będzie oświetlona przez Słońce w zaledwie kilkunastu procentach. Mimo to, przyglądając się uważnie, zauważysz nie tylko jasny, cieniutki sierp, ale też subtelny, ciemnoszary zarys pozostałej części globu. To tzw. światło popielate. Zjawisko to powstaje, gdy światło słoneczne odbija się od chmur i oceanów Ziemi, leci w kosmos, oświetla nocną stronę Księżyca i wraca z powrotem do naszych oczu. Oglądamy więc blask naszej własnej planety odbity od księżycowego pyłu! Jak ułożą się obiekty nad Polską? Geometria nieba 20 maja Układ ciał niebieskich w środowy wieczór będzie wyjątkowo dynamiczny. Po zachodzie Słońca, patrząc w kierunku zachodnim i północno-zachodnim, ujrzymy wyraźną linię składającą się z trzech punktów: Najniżej, tuż nad horyzontem: Błyszczeć będzie potężna i niezwykle jasna Wenus, która jako pierwsza przebije się przez wieczorną łunę. W środku stawki: Nieco wyżej i na lewo od Wenus znajdzie się Jowisz – odrobinę subtelniejszy, ale wciąż dominujący na niebie. Tuż obok Jowisza: Znajdzie się urokliwy, ostry jak brzytwa sierp Księżyca. Przez ostatnią dobę przesunął się on na wschód i w środę wieczorem minie planetarną tarczę gazowego olbrzyma w tak bliskiej odległości, że oba obiekty zmieszczą się w jednym polu widzenia standardowej lornetki. Dokładny harmonogram obserwacji. O której godzinie patrzeć w niebo? W przypadku tego zjawiska pojęcie „w nocy” jest nieco zdradliwe. Choć formalnie mówimy o nocy z 20 na 21 maja, to całe widowisko rozegra się i zakończy jeszcze przed północą. Ze względu na ruch obrotowy Ziemi, całe potrójne rodzeństwo będzie sukcesywnie obniżać swój lot i ostatecznie schowa się za linią horyzontu, dlatego kluczowe jest wpasowanie się w bardzo konkretne okno obserwacyjne. Wszystko rozpocznie się między 20:30 a 21:15, kiedy Słońce schowa się pod horyzont, a niebo zacznie powoli ciemnieć – to idealny moment na zajęcie pozycji, ponieważ jako pierwsza na jasnym jeszcze tle spektakularnie „zapali się” Wenus. Prawdziwy punkt kulminacyjny nastąpi jednak między 21:45 a 22:20. To właśnie wtedy, na tle głębokiego granatu nieba, uzyskamy idealny kontrast: Jowisz znajdzie się tuż przy Księżycu, a zjawisko popielatego światła będzie widoczne w całej okazałości. Warto się spieszyć, ponieważ już od 22:30 do 23:00 obiekty zejdą bardzo nisko nad horyzont i zaczną zachodzić. Będą to ostatnie minuty na podziwianie spektaklu i wykonanie pamiątkowych zdjęć, zanim planety ostatecznie schowają się za linią pobliskich budynków lub drzew. Jak przygotować się do obserwacji? Poradnik praktyczny Do podziwiania tego spektaklu nie potrzebujesz drogiego, profesjonalnego teleskopu. Wszystkie trzy elementy układanki są na tyle jasne, że bez problemu dostrzeżesz je gołym okiem, nawet przy lekkim smogu świetlnym w miastach. Warto jednak pamiętać o kilku prostych zasadach, aby wyciągnąć z tego wieczoru jak najwięcej: Po pierwsze, znajdź odsłonięty zachodni horyzont. Ponieważ planety będą znajdować się stosunkowo nisko (kilkanaście stopni nad linią ziemi w najlepszym momencie), wysokie bloki, ściana lasu czy wzgórze mogą całkowicie zasłonić Wenus lub Jowisza. Najlepiej sprawdzi się wyjście na otwartą przestrzeń poza miasto, na łąkę lub przynajmniej na taras bądź wyższe piętro budynku z widokiem na zachód. Po drugie, wykorzystaj smartfon lub aparat. Współczesne telefony komórkowe wyposażone w dobry tryb nocny (dedykowany do długiego naświetlania) bez problemu poradzą sobie z uwiecznieniem tego układu. Jeśli posiadasz aparat cyfrowy, ustaw go na statywie, wybierz ogniskową w granicach 50-100 mm i czas naświetlania rzędu 1-2 sekund – pozwoli to pięknie zarejestrować światło popielate Księżyca bez rozmycia obiektów wynikającego z ruchu obrotowego Ziemi. Pozostaje jedynie trzymać kciuki za bezchmurny front atmosferyczny nad Polską – natura przygotowała dla nas darmowy, zachwycający spektakl, który na długo zapadnie w pamięć. Źródło: Astronomy.com Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
8 zjawisk na nocnym niebie w maju. Od „Niebieskiego Księżyca” po spektakl Drogi Mlecznej
Tegoroczne majowe niebo to prawdziwa gratka dla miłośników astronomii – zobaczymy nie jedną, a dwie pełnie Księżyca, efektowny deszcz meteorów Eta Akwarydy i wiele innych zjawisk. Sprawdź, kiedy spojrzeć w niebo, by nie przegapić najciekawszych kosmicznych spektakli tego miesiąca.
Nocne niebo w maju obfituje w spektakularne zjawiska – od roju meteorów i koniunkcji planet z Księżycem, aż po nie jedną, lecz dwie pełnie. To także czas, gdy wydłużają się warunki do podziwiania centrum Drogi Mlecznej – na półkuli północnej będzie ono widoczne mniej więcej od północy do wczesnych godzin porannych. Oto osiem najciekawszych zjawisk astronomicznych, które warto obserwować w maju wraz z informacjami, kiedy najlepiej spojrzeć w niebo. Szczyt roju meteorów Eta Akwarydy – 5-6 maja Rój meteorów Eta Akwarydy jest widoczny od 19 kwietnia do 28 maja, ale jego aktywność osiąga szczyt w nocy z 5 na 6 maja. Słynie z szybkich, jasnych meteorów, które często pozostawiają po sobie długotrwałe smugi. W idealnych warunkach można zobaczyć do kilkudziesięciu „spadających gwiazd” na godzinę, zwłaszcza na półkuli południowej. W tym roku obserwacje utrudni jednak jasny Księżyc, który przyćmi słabsze zjawiska. Mimo to cierpliwi obserwatorzy, znajdujący się z dala od miejskich świateł, mogą dostrzec kilka meteorów – szczególnie tuż przed świtem. Mars, sierp Księżyca i Saturn w bliskim sąsiedztwie – 12-13 maja Wybierz się na zewnątrz godzinę przed wschodem słońca rankiem 12 i 13 maja, aby zobaczyć efektowne wyrównanie obiektów na wschodnim niebie. Mars, Saturn oraz wąski sierp Księżyca ustawią się niemal idealnie w jednej linii tuż nad wschodnim horyzontem. Trio pojawi się mniej więcej na godzinę przed świtem, a następnie będzie się wznosić coraz wyżej, zanim niebo rozjaśni się wraz ze wschodem Słońca. Nów Księżyca sprzyja obserwacji Drogi Mlecznej – 16 maja Aby zobaczyć największą astronomiczną atrakcję maja – centrum Drogi Mlecznej – wybierz się na obserwacje w okolicach nocy 16 maja. Nów sprawi, że niebo będzie wolne od księżycowego blasku. W połączeniu z miejscem oddalonym od miejskich świateł – np. w parkach narodowych – galaktyczne centrum będzie widoczne najjaśniej. To także najlepszy moment na fotografowanie Drogi Mlecznej. Centrum Galaktyki wschodzi około godziny 23:00 (zależnie od lokalizacji) i pozostaje widoczne aż do wczesnych godzin porannych. Nów to także idealny moment na obserwację odległych galaktyk przez teleskopy. Do najłatwiejszych do dostrzeżenia należą: Galaktyka Wir (w pobliżu dyszla Wielkiego Wozu) oraz Galaktyka Sombrero (blisko jasnej gwiazdy Spica). Koniunkcja Księżyca i Wenus – 18 maja Nie przegap zachodu słońca 18 maja. Tuż po nim na niebie pojawi się efektowna para: cienki sierp Księżyca i Wenus, najjaśniejsza planeta widoczna z Ziemi. Duet ten będzie lśnił nad zachodnim horyzontem i pozostanie widoczny przez około 2 godziny. Gdy niebo ściemnieje, nad zachodnim horyzontem dostrzeżesz także Merkurego, natomiast Jowisz znajdzie się powyżej koniunkcji Księżyca i Wenus. (Pamiętaj: kieruj przyrządy optyczne na zachód dopiero wtedy, gdy słońce całkowicie schowa się za horyzontem). Rzadki „Niebieski Księżyc” – 31 maja Maj kończy się niezwykłym wydarzeniem astronomicznym: drugą pełnią w ciągu jednego miesiąca kalendarzowego, powszechnie nazywaną Niebieskim Księżycem. Według NASA zjawisko to występuje mniej więcej raz na dwa do trzech lat. Nazwa „Niebieski Księżyc” nie oznacza, że nasz satelita rzeczywiście zmieni kolor na błękitny. Podobnie jak podczas wcześniejszej majowej pełni, może wydawać się żółtawy lub pomarańczowy, zwłaszcza gdy znajduje się nisko nad horyzontem. Księżyc przybiera niebieski odcień zazwyczaj tylko wtedy, gdy w atmosferze ziemskiej znajdują się specyficzne cząsteczki, na przykład pył wulkaniczny. Jak znaleźć gwiazdozbiór Bliźniąt? Pomoże Jowisz – przez cały maj Przez cały maj Jowisz jasno świeci na zachodnim niebie, a jego położenie sprawia, że jest doskonałym punktem orientacyjnym do odnalezienia gwiazdozbioru Bliźniąt. Planeta znajduje się w pobliżu dwóch najjaśniejszych gwiazd tej konstelacji – Polluksa i Kastora. Choć Bliźnięta można znaleźć także przy pomocy innych „drogowskazów” na niebie, takich jak Wielki Wóz, to właśnie Jowisz stanowi w tym miesiącu wyjątkowo łatwą wskazówkę dla obserwatorów. Jowisz zbliża się do Wenus – przez cały maj Na początku miesiąca Jowisz i Wenus będą widoczne w odległości około 40 stopni (czyli mniej więcej 10 szerokości zaciśniętej pięści) nad zachodnim horyzontem. W miarę upływu dni planety będą się do siebie zbliżać — pod koniec maja dzielić je będzie już tylko około 14 stopni (nieco ponad jedna szerokość pięści), tworząc coraz bardziej efektowny układ. Pod koniec miesiąca do tego „spotkania” dołączy także Merkury, który stanie się łatwiejszy do zauważenia, zbliżając się do swojej maksymalnej elongacji wschodniej w połowie czerwca. Źródło: National Geographic
Słońce przygaśnie nad Polską. Takiego zaćmienia nie było od 27 lat
Po spektakularnych zjawiskach, które w ostatnich miesiącach można było obserwować na niebie, przed nami kolejne wyjątkowe wydarzenie astronomiczne. Tym razem to Księżyc częściowo przesłoni tarczę Słońca, tworząc rzadko spotykany efekt wizualny. Nad Polską będzie można zobaczyć jedno z najgłębszych częściowych zaćmień od kilkudziesięciu lat – zjawisko, które dla wielu obserwatorów może okazać się jednym z najbardziej widowiskowych w najbliższym czasie.
Zbliżające się częściowe zaćmienie Słońca zapowiada się szczególnie interesująco ze względu na moment jego kulminacji. Maksimum zjawiska przypadnie tuż przed zachodem Słońca, co sprawi, że jego tarcza przybierze formę wąskiego, świetlnego sierpa widocznego nisko nad horyzontem. Tego typu konfiguracja nie tylko wzmacnia efekt wizualny, ale również zwiększa szanse na obserwację przy sprzyjających warunkach atmosferycznych. Kiedy dokładnie będzie można je zobaczyć i w których regionach kraju warunki będą najlepsze? Częściowe zaćmienie Słońca w Polsce – kiedy i gdzie będzie najlepiej widoczne? Zaćmienie przypadające na 12 sierpnia będzie miało wyraźnie zróżnicowany przebieg w zależności od regionu kraju. Największe zakrycie tarczy słonecznej odnotują mieszkańcy zachodniej i centralnej Polski – w tych częściach kraju Księżyc przesłoni ponad 80% powierzchni Słońca, natomiast na południowym wschodzie wartości te będą niższe i wyniosą około 40-60%. W Warszawie maksymalna faza osiągnie poziom około 82%, co oznacza wyraźne przyciemnienie światła dziennego. Zjawisko rozpocznie się wieczorem, około godziny 19:10–19:20 czasu letniego, a jego kulminacja nastąpi około 20:00. W wielu miejscach kraju obserwacja zakończy się jednak wcześniej, ponieważ Słońce zajdzie już w trakcie trwania zaćmienia – między około 20:06 a 20:40, w zależności od lokalizacji. To właśnie moment zachodu nada temu wydarzeniu szczególny charakter wizualny. Nisko położona nad horyzontem tarcza Słońca, częściowo przysłonięta przez Księżyc, przybierze intensywne odcienie pomarańczu i czerwieni, co w połączeniu ze stopniowym spadkiem jasności stworzy rzadko spotykany efekt świetlny. Najlepsze warunki do obserwacji będą panować w miejscach z odsłoniętym widokiem na zachodni horyzont – szczególnie poza terenami zurbanizowanymi, gdzie ograniczone jest zanieczyszczenie światłem. Eksperci zwracają uwagę, że nawet przy częściowym zaćmieniu możliwe będzie zauważenie subtelnych zmian w oświetleniu krajobrazu, a w końcowej fazie – tuż przed zachodem – także charakterystycznego „ścięcia” tarczy słonecznej. Gdzie zobaczyć całkowite zaćmienie Słońca w 2026 roku? Najlepsze miejsca na świecie Pełna faza zaćmienia, podczas której tarcza Słońca zostaje całkowicie zasłonięta przez Księżyc, będzie widoczna wyłącznie w wąskim pasie przebiegającym przez północną część globu. Zjawisko rozpocznie się nad obszarami arktycznymi, obejmując trudno dostępne rejony północnej Rosji, w tym Półwysep Tajmyrski i okolice Morza Łaptiewów. Następnie cień Księżyca przesunie się nad Grenlandię, gdzie niemal dziewicze krajobrazy i brak zanieczyszczenia światłem stworzą wyjątkowe warunki do obserwacji korony słonecznej – zjawiska widocznego wyłącznie podczas całkowitego zaćmienia. Jednym z najważniejszych punktów na mapie obserwatorów będzie także Islandia. W zachodniej części kraju, w tym w rejonie Reykjavíku i półwyspu Snæfellsnes, całkowita ciemność potrwa ponad dwie minuty, a surowe, wulkaniczne krajobrazy nadadzą temu wydarzeniu szczególnie spektakularny charakter. W dalszej części trasy cień Księżyca dotrze nad Europę, obejmując północne regiony Hiszpanii. To właśnie tam – w takich miejscach jak Asturia, Galicja czy Kastylia i León – warunki do obserwacji będą jednymi z najbardziej dostępnych dla turystów, a długość fazy całkowitej wyniesie około półtorej minuty. Takie miasta jak León czy Oviedo już przygotowują się na zwiększony ruch odwiedzających. Zjawisko zakończy się natomiast w Portugalii, gdzie jedynie północno-wschodnie regiony znajdą się na skraju pasa całkowitej ciemności, oferując bardzo krótką, ale nadal wyjątkową możliwość obserwacji pełnego zaćmienia. Źródła: Twoja Pogoda, National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
To może być najjaśniejszy kosmiczny gość 2026 roku. Czy powtórzy sukces „wielkich komet”?
Nowa kometa przyciąga uwagę astronomów i miłośników nocnego nieba. C/2025 R3 (PANSTARRS) to jeden z najciekawszych obiektów ostatnich miesięcy. Może być najjaśniejszą kometą tego roku, ale specjaliści studzą emocje.
Spis treści: Co sprawia, że kometa staje się „wielka”? Dlaczego tak trudno przewidzieć „wielkie komety”? Co wiemy o komecie C/2025 R3 (PANSTARRS)? Jak zobaczyć kometę C/2025 R3 (PANSTARRS)? Co kilka lat na niebie pojawia się kometa, która zapowiada coś wyjątkowego. Tak jest i tym razem: kometa C/2025 R3 (PANSTARRS), widoczna obecnie przez lornetki i teleskopy, już teraz bywa porównywana do rzadkich „wielkich komet”, które tworzą niezapomniane widowiska na nocnym niebie. Ale co właściwie sprawia, że kometa staje się „wielka”? I czy ta ma na to szansę? Choć astronomowie podkreślają, że C/2025 R3 może być jedną z najjaśniejszych komet tego roku, sama jasność nie wystarczy, by uczynić ją naprawdę niezapomnianą. Oto, co warto wiedzieć o tym potencjalnym kosmicznym spektaklu. Co sprawia, że kometa staje się „wielka”? Określenie „wielka kometa” brzmi imponująco, ale jest to nieformalny termin. Podobnie jak w przypadku „superksiężyca”, nie stanowi on oficjalnej klasyfikacji naukowej. To raczej etykieta nadawana przez obserwatorów, zależna od tego, jak kometa prezentuje się na niebie widzianym z Ziemi. W praktyce „wielkie komety” to takie, które oferują spektakularne widowisko – są wyjątkowo jasne, dobrze widoczne gołym okiem i zapadają w pamięć obserwatorów. Choć określenie „wielkiej komety” jest subiektywne, astronomowie i miłośnicy nieba zgadzają się co do jednego kluczowego kryterium: widoczności gołym okiem. – Moja definicja wielkiej komety jest bardzo prosta: jeśli wyjdziesz w ciemne miejsce, spojrzysz w odpowiednim kierunku i zobaczysz ją od razu – bez szukania i bez sprzętu – to mamy do czynienia z wielką kometą – mówi dr David Schleicher, astronom z Lowell Observatory. Większość komet nigdy nie osiąga takiej jasności i pozostaje widoczna jedynie przez lornetki lub teleskopy. – Zazwyczaj wielka kometa pojawia się raz na kilka do kilkunastu lat – mówi dr David Schleicher. – Choć zdarza się, że dwie takie komety można zobaczyć w odstępie roku lub nawet krótszym. Ponieważ termin ten nie ma ścisłej definicji, nie istnieje oficjalna lista „wielkich komet”. Mimo to kilka z nich uznaje się powszechnie za wyjątkowe, m.in. kometę Hale’a-Boppa (C/1995 O1), widoczną przez aż 18 miesięcy, oraz pojawienie się komety Halleya w 1910 roku, którą można było obserwować nawet w ciągu dnia. Dlaczego tak trudno przewidzieć „wielkie komety”? Po odkryciu nowej komety astronomowie szybko obliczają jej orbitę, śledząc zmieniające się położenie względem znanych obiektów, takich jak gwiazdy. Jednak same komety – zbudowane głównie z luźno związanych fragmentów lodu i skał – są wyjątkowo niestabilne. W efekcie ich jasność potrafi zmieniać się gwałtownie i nieregularnie, bez wyraźnego wzorca. To sprawia, że nawet jeśli początkowo kometa zapowiada się obiecująco, trudno przewidzieć, czy rzeczywiście stanie się spektakularnym widowiskiem na niebie. – Być może kometa akurat przechodzi krótkotrwały rozbłysk i wkrótce znów przygaśnie. A może nigdy wcześniej nie zbliżała się do Słońca – wtedy nawet niewielkie ogrzanie może uwolnić duże ilości pyłu i gazu, ale szybko się one wyczerpią – wyjaśnia dr David Schleicher. Zauważa on również, że jasność komety zależy także od innych czynników, takich jak odległość od Ziemi (bliższe komety wydają się jaśniejsze) oraz wielkość jądra – większe komety mają większą powierzchnię, z której może uwalniać się pył i gaz. Co więcej, gdy komety zbliżają się do Słońca, ich lodowe jądra parują, tworząc długie warkocze gazu i pyłu. Wraz ze zmianą kształtu komety może zmieniać się także jej jasność – ale dokładne przewidzenie tych zmian jest bardzo trudne. W niektórych przypadkach, podczas bliskiego przejścia obok Słońca, kometa może całkowicie się rozpaść, zanim zdąży dać widowiskowy pokaz. Taki los spotkał niedawno kometę C/2026 A1 (MAPS), zapowiadaną jako potencjalna „wielka kometa”. Co wiemy o komecie C/2025 R3 (PANSTARRS)? Od momentu odkrycia komety C/2025 R3 (PANSTARRS) we wrześniu 2025 roku astronomowie zdołali ustalić wiele na temat jej pochodzenia. – Najprawdopodobniej powstała w pobliżu Saturna lub Urana na wczesnym etapie formowania Układu Słonecznego, a następnie została wyrzucona do Obłoku Oorta, gdzie przez miliardy lat pozostawała w swoistym „kosmicznym zamrażalniku”, zanim niedawno zaczęła zbliżać się do naszej części Układu – wyjaśnia dr David Schleicher. – Podróż w stronę Słońca trwa już około 160 tysięcy lat – dodaje. Niektóre właściwości fizyczne komety pozostają jednak niepewne. – Pył i gaz uwalniane z jej powierzchni utrudniają bezpośrednią obserwację jądra, ale na podstawie całkowitej jasności szacujemy, że ma ono mniej niż jeden kilometr średnicy – mówi dr David Schleicher. To stosunkowo małe jądro jak na standardy kometarne, co nie wróży dobrze jej szansom na zostanie „wielką kometą”, mimo początkowego entuzjazmu. Dr David Schleicher nie pozostawia złudzeń. – Może to być najjaśniejsza kometa 2026 roku, ale z pewnością nie będzie wielką kometą. Przykro mi! To rozróżnienie – między „najjaśniejszą w danym roku” a „wielką” – jest kluczowe. Kometa może przewyższać inne w danym sezonie, a mimo to nie osiągnąć spektakularnej widoczności gołym okiem. W tym przypadku niewielki rozmiar oraz niekorzystna geometria obserwacji ograniczają jej potencjał do stworzenia naprawdę imponującego widowiska na niebie. Jak zobaczyć kometę C/2025 R3 (PANSTARRS)? Nawet w najlepszych warunkach kometa C/2025 R3 (PANSTARRS) będzie trudnym celem obserwacyjnym, szczególnie na półkuli północnej. – Przez większą część kwietnia będzie znajdować się bardzo nisko nad wschodnim horyzontem, około godzinę przed wschodem słońca – wyjaśnia dr David Schleicher. Jego zdaniem kometa osiągnie największą jasność między 17 a 27 kwietnia. Później zacznie przesuwać się na południe, co oznacza lepsze warunki obserwacyjne na półkuli południowej. Dla niedzielnych obserwatorów nieba oznacza to, że kometa prawdopodobnie nie stanie się wydarzeniem z kategorii „obowiązkowych”. Choć – jak zawsze w astronomii – natura może nas zaskoczyć. Źródło: National Geographic
Sahara dotarła do Polski. To zjawisko widać gołym okiem
Zmiana zabarwienia nieba oraz pogorszenie przejrzystości powietrza obserwowane w ostatnich dniach to efekt napływu pyłu saharyjskiego nad Polskę. Zjawisko to obejmuje znaczną część kraju i może wpływać zarówno na warunki atmosferyczne, jak i jakość powietrza. Według prognoz utrzyma się ono jeszcze przez najbliższe dni.
Do Europy, w tym również nad Polskę, napływa rozległa masa pyłu saharyjskiego pochodzącego z północnej Afryki. Za jego obecność odpowiada niż atmosferyczny Ulla, którego centrum ulokowało się nad Włochami. Cyrkulacja powietrza związana z tym układem sprzyja unoszeniu mikroskopijnych cząstek piasku i ich transportowi na znaczne odległości, nawet do północnych rejonów kontynentu. Choć tego typu zjawiska występują regularnie, ich intensywność oraz zasięg mogą się znacząco różnić. Pył saharyjski nad Polską – gdzie jest najbardziej widoczny? Napływ pyłu saharyjskiego nad Polskę ma charakter dynamiczny i zmienia się wraz z przemieszczaniem mas powietrza nad Europą. Zjawisko początkowo objęło zachodnią i południową część kraju, jednak już dziś, w środę, jego największe stężenie obserwowane jest przede wszystkim na wschodzie oraz południowym wschodzie Polski. Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej potwierdził obecność pyłu na zobrazowaniach satelitarnych, wskazując na wyraźne zmętnienie atmosfery także nad północnymi regionami kraju i południowym Bałtykiem. W kolejnych godzinach chmura pyłu będzie stopniowo przesuwać się dalej na wschód, co oznacza poprawę jakości powietrza najpierw w zachodniej, a następnie w centralnej części Polski. Obecność saharyjskich drobin jest zauważalna – niebo traci intensywny błękit, przybierając mleczny lub lekko żółtawy odcień, a przejrzystość powietrza wyraźnie się obniża. Zjawisku towarzyszą także bardziej nasycone kolory wschodów i zachodów słońca. Szczególnie dobrze widać to w rejonach górskich – szczególnie w Tatrach, gdzie obecność pyłu została wyraźnie odnotowana. – Obserwujemy zmętnienie nieba, brak wyraźnego błękitu, a krajobraz sprawia wrażenie przysłoniętego. To wyraźny sygnał obecności pyłu saharyjskiego w atmosferze – wyjaśnia Paweł Parzuchowski z IMGW. Synoptycy przypominają, że nie jest to zjawisko wyjątkowe – podobne epizody pojawiają się cyklicznie, najczęściej wiosną. W 2024 roku szczególnie intensywna obecność pyłu nad Tatrami została odnotowana w okresie wielkanocnym. Warto dodać, że drobiny mogą osiadać na powierzchniach, zwłaszcza po opadach, pozostawiając charakterystyczny żółtobrązowy nalot na samochodach, parapetach czy dachach budynków. Według prognoz epizod ten nie będzie długotrwały – już w drugiej części tygodnia stężenie pyłu zacznie wyraźnie spadać, a do piątku zjawisko powinno całkowicie ustąpić, przemieszczając się dalej na południowy wschód kontynentu. Czy pył saharyjski jest groźny dla zdrowia? Wpływa na organizm i pogodę Choć obecność pyłu saharyjskiego w atmosferze może budzić niepokój, w większości przypadków nie stanowi on bezpośredniego zagrożenia dla zdrowia ludzi ani środowiska. Badania naukowe wskazują, że drobiny, które przemieszczają się na ogromne odległości z północnej Afryki, mogą zawierać śladowe ilości różnych pierwiastków, w tym izotopów promieniotwórczych, jednak ich stężenie jest na tyle niskie, że nie ma realnego wpływu na bezpieczeństwo. Zjawisko to jest dobrze rozpoznane i monitorowane przez ośrodki meteorologiczne w Europie, w tym m.in. Regionalne Centrum Pyłu w Barcelonie. Nie oznacza to jednak, że obecność saharyjskiego pyłu pozostaje całkowicie obojętna dla organizmu. Wraz z nim napływa bowiem ciepłe i suche powietrze, które może nasilać dolegliwości u osób wrażliwych – szczególnie alergików oraz osób z chorobami układu oddechowego. Możliwe są objawy takie jak podrażnienie oczu, łzawienie, uczucie suchości w gardle czy dyskomfort w obrębie zatok. Napływ mas powietrza znad Sahary wpływa również na warunki pogodowe – przynosi wyższe temperatury i sprawia, że powietrze staje się bardziej suche. W efekcie obserwowane są nie tylko zmiany wizualne na niebie, lecz także subtelne różnice w jego odczuwalnej jakości. Mimo to specjaliści podkreślają, że obecny epizod ma umiarkowane natężenie i krótkotrwały charakter, dlatego nie powinien powodować poważniejszych konsekwencji dla zdrowia większości mieszkańców. Źródła: PAP, Polskie Radio, Onet, WP Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Różowy Księżyc rozświetli niebo nad Polską. Ta pełnia ma wyjątkowe znaczenie
W nocy z 1 na 2 kwietnia warto spojrzeć w niebo, ponieważ czeka nas pełnia Księżyca, znana jako Różowy Księżyc. To pierwsza wiosenna pełnia 2026 roku, która ma szczególne znaczenie nie tylko dla miłośników astronomii, ale także dla kalendarza liturgicznego. To właśnie na jej podstawie wyznacza się datę Wielkanocy.
Kwietniowa pełnia Księżyca od lat przyciąga uwagę nie tylko miłośników astronomii, ale także osób zainteresowanych rytmem natury i symboliką związaną z cyklem roku. To moment, który wyznacza ważne zmiany w przyrodzie i stanowi punkt odniesienia dla wielu tradycji oraz kalendarzy. Choć zjawisko to jest dobrze znane, wciąż budzi ciekawość – zarówno ze względu na swoją nazwę, jak i znaczenie, jakie przypisywano mu na przestrzeni wieków. Różowy Księżyc – skąd nazwa i jakie ma znaczenie? Kwietniowa pełnia Księżyca, nazywana Różowym Księżycem, od wieków funkcjonuje w tradycjach różnych kultur jako symbol przełomu między zimą a wiosną. Wbrew intuicji nazwa ta nie odnosi się do koloru samego zjawiska, lecz do przyrody – a konkretnie do kwitnących w tym okresie dzikich floksów, które pokrywały rozległe tereny Ameryki Północnej. To właśnie rdzenne społeczności tego regionu, obserwując cykle natury i dostosowując do nich codzienne życie, nadawały kolejnym pełniom nazwy odzwierciedlające zmiany zachodzące w ich otoczeniu. W zależności od plemienia i regionu funkcjonowały różne określenia – wśród nich pojawiały się m.in. nazwy związane z kwitnieniem roślin, aktywnością zwierząt czy zmianami pogody, takie jak „księżyc kwiatów”, „księżyc żaby” czy „księżyc wiatru”. W innych przekazach spotykane są również nazwy odnoszące się do cyklu życia i rolnictwa, jak Księżyc Pączkowania, Księżyc Jajka czy Pełnia Kiełkującej Trawy. Z biegiem czasu nazewnictwo to przeniknęło do kultury europejskiej i zaczęło funkcjonować równolegle z określeniami wywodzącymi się z kalendarza chrześcijańskiego. W tym kontekście kwietniowa pełnia zyskała szczególne znaczenie jako tzw. pełnia paschalna, na podstawie której wyznacza się datę Wielkanocy. Święto to przypada bowiem w pierwszą niedzielę po pierwszej wiosennej pełni Księżyca, co sprawia, że zjawisko to odgrywa istotną rolę nie tylko w obserwacji przyrody, ale także w organizacji życia religijnego. W niektórych latach moment ten staje się kluczowy dla całego kalendarza świąt ruchomych. Oprócz aspektu kulturowego i religijnego Różowy Księżyc bywa także interpretowany symbolicznie – jako moment odnowy, wzrostu i nowego początku. W wielu tradycjach uznawano go za czas sprzyjający refleksji, porządkowaniu spraw oraz wyznaczaniu nowych celów, co naturalnie łączyło się z budzącą się do życia przyrodą. Choć dziś jego nazwa może brzmieć jedynie poetycko, w rzeczywistości stanowi ona ślad dawnych sposobów postrzegania świata, w których rytm życia człowieka pozostawał ściśle powiązany z cyklami natury i zmieniającymi się porami roku. Kiedy i jak najlepiej obserwować Różowy Księżyc 2026 w Polsce? Kulminacyjny moment kwietniowej pełni Księżyca w Polsce przypadnie w nocy z 1 na 2 kwietnia, dokładnie o godzinie 4:12, kiedy nasz naturalny satelita znajdzie się po przeciwnej stronie Ziemi względem Słońca. Choć to właśnie wtedy osiągnie pełnię w sensie astronomicznym, w praktyce najlepsze warunki do obserwacji pojawią się już wieczorem poprzedniego dnia. 1 kwietnia około godziny 18:47 Księżyc zacznie wschodzić nad horyzontem, co stanowi jeden z najbardziej efektownych momentów całego zjawiska. Tuż po wschodzie, obserwowany nisko nad linią horyzontu, Księżyc może wydawać się większy niż zwykle – to efekt tzw. złudzenia księżycowego, które sprawia, że porównujemy jego rozmiar z obiektami na Ziemi, takimi jak budynki czy drzewa. Dodatkowo światło przechodzące przez grubszą warstwę atmosfery może nadać mu cieplejszy, lekko złocisty lub pomarańczowy odcień. Aby w pełni docenić to zjawisko, najlepiej wybrać miejsce oddalone od miejskich świateł – otwartą przestrzeń z widokiem na wschodni lub południowo-wschodni horyzont. Choć pełnia będzie widoczna także w miastach, ograniczenie zanieczyszczenia światłem znacząco poprawia komfort obserwacji i pozwala dostrzec więcej szczegółów na powierzchni Księżyca. Źródła: CNN, Discover Magazine, Interia Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Apokaliptyczne niebo nad Australią. Krwistoczerwony kolor zdumiał mieszkańców kontynentu
Nagrania z Australii Zachodniej obiegły media na całym świecie – niebo przybrało intensywnie czerwony, niemal nienaturalny kolor, który wielu internautów określało jako „apokaliptyczny”. Zdjęcia i filmy z tego zjawiska wywołały ogromne poruszenie i lawinę komentarzy w sieci. Co tak naprawdę wydarzyło się nad Australią?
Spektakularne obrazy czerwonego nieba nad Australią Zachodnią pojawiły się tuż przed nadejściem tropikalnego cyklonu Narelle, który uderzył w region z silnym wiatrem i intensywnymi opadami. Mieszkańcy m.in. Shark Bay obserwowali niezwykłe zjawisko atmosferyczne, gdy powietrze wypełniła gęsta warstwa pyłu, a niebo rozświetliły intensywne odcienie pomarańczu i czerwieni. Cyklon kilkukrotnie docierał do lądu, przynosząc dynamiczne zmiany pogody, jednak to właśnie niecodzienny wygląd nieba przyciągnął największą uwagę. Skąd wzięły się te niezwykłe kolory i czy rzeczywiście było się czego obawiać? Dlaczego niebo nad Australią zrobiło się czerwone? Świadkowie opisują zjawisko Niezwykłe zjawisko, które rozegrało się 27 marca nad Australią Zachodnią, szczególnie w rejonie Shark Bay, zaskoczyło zarówno mieszkańców, jak i obserwatorów na całym świecie. W miarę zbliżania się cyklonu powietrze zaczęło wypełniać się gęstym pyłem unoszonym przez silne podmuchy wiatru, co zmieniało kolor nieba z jasnopomarańczowego na intensywnie czerwony. Relacje świadków wskazują, że proces ten następował stopniowo – najpierw pojawiła się delikatna poświata, która z czasem przybrała bardziej nasycony odcień. – Niebo robiło się coraz bardziej pomarańczowe w miarę upływu popołudnia, aż w końcu wyszliśmy na zewnątrz i zobaczyliśmy ten niezwykły kolor – relacjonowała Kerrie Shepherd z Shark Bay Caravan Park, podkreślając, że nigdy wcześniej nie widziała podobnego zjawiska. Warunki atmosferyczne były przy tym wyjątkowo trudne – unoszący się pył był wyraźnie odczuwalny, ograniczał widoczność i dostawał się do oczu oraz dróg oddechowych. Jak opisywali mieszkańcy, drobiny były obecne niemal wszędzie, co potęgowało wrażenie obcowania z czymś niecodziennym. – Pył był wyczuwalny w ustach i gardle, czuć go było nawet między zębami i w oczach – wspominała Shepherd w rozmowie z Australian Broadcasting Corporation (ABC). Choć w innych częściach regionu zjawisko przybrało łagodniejszą formę, a niebo miało raczej pomarańczowy odcień, w Shark Bay jego intensywność była szczególnie widoczna. Całość trwała kilka godzin i zakończyła się równie nagle, jak się zaczęła – wraz z nasileniem wiatru i nadejściem opadów deszczu, które oczyściły powietrze. – To było bardzo dziwne. Nagle pojawił się ten kolor, potem wiatr się wzmógł, spadł deszcz i po pół godzinie wszystko wróciło do normy – dodała. Skąd wziął się krwistoczerwony kolor nieba? Naukowe wyjaśnienie zjawiska Choć czerwone niebo nad Australią mogło wyglądać jak scena z filmu katastroficznego, jego przyczyny są dobrze znane meteorologom i wynikają z wyjątkowego nałożenia się kilku zjawisk. Jak wyjaśnia Angus Hines z australijskiego Biura Meteorologicznego, kluczową rolę odegrała specyfika krajobrazu. Północna część Australii Zachodniej słynie z intensywnie czerwonej gleby bogatej w żelazo, które przez miliony lat ulegało utlenianiu, nadając jej charakterystyczny, rdzawy odcień. Gdy nad region nadciągnął cyklon, silne podmuchy wiatru wzbiły ogromne ilości suchego pyłu w atmosferę i przeniosły go na znaczne odległości – od Pilbary aż po obszary Gascoyne i wybrzeże. – To bardzo czerwona część kraju, a silne wiatry unoszą ten rdzawy pył zarówno lokalnie, jak i w całej północnej Australii Zachodniej – tłumaczy Hines, podkreślając skalę zjawiska. Sama obecność pyłu nie wystarczyłaby jednak do uzyskania tak intensywnego efektu wizualnego. Równie istotne okazały się warunki świetlne i zachmurzenie, które znacząco zmieniły sposób, w jaki światło rozchodziło się w atmosferze. W regionach takich jak Pilbara burze pyłowe zdarzają się stosunkowo często, ale zazwyczaj towarzyszy im bezchmurne niebo, dzięki czemu światło słoneczne przenika bezpośrednio i nie powoduje tak dramatycznych zmian kolorystycznych. Tym razem sytuacja była inna – niebo pokryła gęsta warstwa chmur, która rozproszyła światło i sprawiła, że nie pochodziło ono z jednego, wyraźnego źródła. – To trochę tak, jakby całe niebo działało jak jeden panel świetlny, a nie pojedynczy reflektor – obrazowo wyjaśnia meteorolog. Dodatkowo znaczenie miał sposób rozpraszania fal świetlnych w atmosferze. Krótsze fale, odpowiadające za barwy niebieskie, ulegają rozproszeniu znacznie szybciej, zwłaszcza gdy światło musi przebyć dłuższą drogę przez gęste, zapylone powietrze. W takich warunkach dominować zaczynają fale dłuższe (czerwone i pomarańczowe), które nadają niebu intensywny, nasycony kolor. W połączeniu z drobinami czerwonej gleby zawieszonej w powietrzu efekt ten został dodatkowo spotęgowany, tworząc spektakularne, niemal jednolite zabarwienie całego krajobrazu. Finalnie to właśnie kumulacja tych czynników – pyłu bogatego w żelazo, gęstego zachmurzenia i specyficznego rozproszenia światła – sprawiła, że niebo nad Australią przybrało tak niezwykły, czerwony odcień. Źródła: ABC, New York Post, Fox News Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Zapomniany rytuał wraca do łask. Dusking pomaga odzyskać spokój i odbudować więź z naturą
Przywrócony do współczesnej codzienności przez holenderską pisarkę Marjolein Dubbers, prosty rytuał „duskingu” – czyli świadomego obserwowania chwili, gdy dzień przechodzi w noc – zyskuje coraz większą popularność. Dla wielu osób to nie tylko sposób na wyciszenie, lecz także forma ponownego nawiązania kontaktu z naturą i rytmem, który na co dzień łatwo przeoczyć.
Obserwowanie zapadającego zmroku może wydawać się czynnością banalną, a jednak w rzeczywistości ma w sobie potencjał głębokiego wyciszenia. Przez wieki ludzie naturalnie funkcjonowali w rytmie światła i ciemności, traktując zmierzch jako moment przejścia – symboliczne zakończenie dnia i początek odpoczynku. Współcześnie ten prosty zwyczaj powraca w nowej formie jako praktyka określana mianem „duskingu”, coraz częściej postrzegana jako sposób na poprawę dobrostanu psychicznego. Trend ten wpisuje się w rosnące zainteresowanie uważnością i świadomym przeżywaniem codzienności. Zatrzymanie się na kilka minut, by obserwować zmieniające się światło, kolory nieba i stopniowe wyciszenie otoczenia, może pomóc ograniczyć napięcie, uspokoić myśli i stworzyć przestrzeń do refleksji. To doświadczenie, choć niezwykle proste, dla wielu osób staje się jednym z najbardziej dostępnych sposobów na odzyskanie równowagi w świecie pełnym bodźców. Skąd wziął się dusking? Zapomniany rytuał wraca do łask Choć dziś „dusking” bywa przedstawiany jako nowy trend związany z uważnością, jego historia sięga znacznie głębiej i jest wyraźnie zakorzeniona w dawnym stylu życia. W Holandii funkcjonował pod nazwą schemeren i jeszcze w XVIII oraz XIX wieku był naturalnym elementem codzienności – szczególnie na obszarach wiejskich. Rodziny, kończąc dzień pracy, na chwilę przerywały zajęcia, by wspólnie obserwować zapadający zmrok, zanim zapalono lampy i rozpoczęto wieczorne aktywności. Był to moment przejścia – symboliczne oddzielenie obowiązków w ciągu dnia od odpoczynku, a zarazem czas wyciszenia i skupienia na otoczeniu. Wraz z upowszechnieniem elektryczności i przyspieszeniem tempa życia w XX wieku zwyczaj ten w dużej mierze zanikł, o czym już w latach 60. i 70. pisano jako o utraconym elemencie codziennej kultury. Do tej niemal zapomnianej praktyki powróciła współcześnie holenderska pisarka Marjolijn van Heemstra, która – sięgając do wspomnień starszego pokolenia i archiwalnych źródeł – zaczęła przywracać ją do publicznej świadomości. Jej działania pokazują jednak coś więcej niż tylko lokalną tradycję: podobne rytuały istnieją i funkcjonują do dziś w wielu częściach świata, choć przyjmują różne formy i nazwy. W Japonii moment zmierzchu określany jest jako yūgure i od wieków wiąże się z refleksją nad przemijaniem dnia, natomiast pieśni takie jak yūyake celebrują zachód słońca jako szczególny moment wyciszenia. Na Bali praktykowany jest zwyczaj matahari terbenam, czyli świadomego obserwowania zachodu słońca, często o wymiarze niemal rytualnym. Z kolei w krajach skandynawskich funkcjonuje pojęcie kvällsro, oznaczające spokojne wyciszenie wieczoru i przejście do odpoczynku. W różnych formach – mniej lub bardziej sformalizowanych – praktyki te przypominają o potrzebie zatrzymania się i świadomego przeżywania chwili, która w naturalny sposób oddziela dzień od nocy. Jak dusking wpływa na zdrowie psychiczne i rytm dnia? Współczesna popularność duskingu wynika nie tylko z jego symbolicznego charakteru, ale także z realnych korzyści dla zdrowia psychicznego i fizjologii człowieka. Praktyka ta polega na świadomym zatrzymaniu się w momencie przejścia dnia w noc i powstrzymaniu się od natychmiastowego włączania sztucznego światła – tak, by naturalnie obserwować, jak zmienia się otoczenie i natężenie barw. W warunkach codziennego pośpiechu jest to rzadko spotykana forma uważności, która – jak podkreśla Ellie Smith na łamach „Country & Townhouse” – „w dzisiejszej kulturze nieustannego pośpiechu rzadko zdarza się, żebyśmy siedzieli i nic nie robili”, mimo że właśnie takie momenty mogą ograniczać stres, poprawiać jakość snu i sprzyjać większej równowadze emocjonalnej. Dusking wpisuje się w szerszy nurt slow life i koncepcję niksen, czyli praktykowanego w kulturze niderlandzkiej „nierobienia niczego bez celu”, które zyskało popularność jako sposób przeciwdziałania wypaleniu. Jednocześnie – jak zauważa Marjolijn van Heemstra – istotą tego rytuału jest skierowanie uwagi na świat zewnętrzny, a nie wyłącznie na własne wnętrze: „Skupienie jest jak medytacja, a ludzie tego potrzebują. Ale zapadanie zmroku polega na skupieniu się na świecie zewnętrznym, a nie na zamykaniu oczu”. W praktyce oznacza to powrót do naturalnych rytmów, które współczesne społeczeństwa w dużej mierze utraciły. Szczególnego znaczenia nabiera tu problem zanieczyszczenia światłem – według badań opublikowanych w czasopiśmie „Science” w 2023 roku nocne niebo na świecie rozjaśniało się średnio o 9,6% rocznie w latach 2011–2022, a jedynie około 10% mieszkańców półkuli zachodniej ma dziś dostęp do naprawdę ciemnego nieba. Skutki tego zjawiska są wielowymiarowe: od zaburzeń snu i spadku poziomu melatoniny, po negatywny wpływ na zdrowie psychiczne, ale także na ekosystemy – sztuczne światło zakłóca orientację zwierząt nocnych i ogranicza aktywność zapylaczy. Dusking staje się więc nie tylko praktyką indywidualną, lecz także subtelną formą sprzeciwu wobec świata funkcjonującego w trybie 24/7. Organizowane w Holandii wspólne sesje obserwowania zmierzchu (gromadzące setki uczestników nad rzeką Amstel czy podczas wydarzeń kulturalnych) pokazują, że powszechna jest potrzeba wyciszenia i kontaktu z naturalnym cyklem dnia. W tym sensie prosty gest zatrzymania się o zmierzchu zyskuje dziś nowe znaczenie i jest sposobem na odzyskanie uwagi, kontaktu z naturą i doświadczenia ciemności, która – jak podkreślają badacze – jest równie istotna dla życia jak światło. Źródła: BBC, The Guardian, Country & Townhouse, Science Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
To nie „chemtrailsy”, ale mają swoje wady. Algorytmy pomogą oczyścić niebo ze smug kondensacyjnych
Smugi kondensacyjne pozostawiane przez samoloty mają swój udział w globalnym ociepleniu klimatu. Nowe testy z użyciem AI pokazują, że można je skutecznie eliminować, nie zużywając przy tym ani kropli paliwa więcej.
Smugi kondensacyjne (contrails) to sztuczne chmury lodowe typu cirrus w kształcie linii, powstające za samolotami na wysokości 8–13 km. Są efektem kondensacji i zamarzania pary wodnej ze spalin silnikowych w zimnym powietrzu. Utrzymują się od kilku minut do godzin. Choć w dzień odbijają światło słoneczne, nocą działają jak izolacja, zatrzymując ciepło przy powierzchni Ziemi. Przyczyniają się w ten sposób do globalnego ocieplenia, a ich efekt jest większy niż sama emisja dwutlenku węgla przez samoloty. W odpowiedzi na ten problem, Google i American Airlines przeprowadziły pionierski eksperyment. Wyniki są optymistyczne. Algorytmiczna precyzja w walce z „contrailsami” Zespół badawczy pod kierownictwem Dinesha Sanekommu z Google, we współpracy z American Airlines zaprzągł do pracy sztuczną inteligencję. Wykorzystując zaawansowane algorytmy, podjęto próbę zarządzania trasami przelotów tak, aby omijać rejony atmosfery szczególnie sprzyjające powstawaniu smug. Kluczem do sukcesu okazało się połączenie ogromnych zbiorów danych meteorologicznych z mocą obliczeniową AI. Program stworzony przez Google analizował wilgotność i temperaturę w górnych warstwach atmosfery, wskazując rejony, gdzie przelot maszyny niemal na pewno wywoła powstanie smugi. Trwający 17 tygodni eksperyment objął 2400 komercyjnych lotów na trasach z USA do Europy. Mechanizm był prosty: dyspozytorzy lotów otrzymywali od AI sugestię alternatywnej trasy lub pułapu lotu, które pozwalały ominąć krytyczne strefy. Eksperyment nie wymagał żadnych modyfikacji konstrukcyjnych ani zmian we flocie. Opierał się wyłącznie na inteligentnym planowaniu lotów. Spektakularne efekty i sztywne procedury Wyniki analizy zdjęć satelitarnych po zakończeniu testów pozytywnie zaskoczyły ekspertów. W przypadkach, w których piloci zdecydowali się na trasę zaproponowaną przez AI, ilość widocznych smug kondensacyjnych spadła o imponujące 62%. Szacunkowy wpływ na redukcję efektu ocieplenia wyniósł niemal 70%. Nie obyło się bez problemów. Zaledwie 112 z ponad 1200 lotów mających dostęp do narzędzia AI faktycznie zmieniło kurs. Powodem były obawy o bezpieczeństwo, koszty operacyjne oraz sztywne procedury. A jednak uśredniony wynik dla całej grupy 2400 lotów – redukcja o 11,6% – jest uznawany za sukces. Tym bardziej że zmiany nie pociągnęły za sobą zwiększonego zużycia paliwa. Przyszłość błękitnego nieba Choć badanie potwierdziło skuteczność AI, specjaliści, tacy jak Edward Gryspeerdt z Imperial College London, nieco studzą optymizm. Skomplikowana struktura korytarzy powietrznych i ogromny ruch sprawiają, że nie każdy samolot może zmienić trasę. Jednak nawet jeśli w skali globalnej udałoby się osiągnąć tylko 10-procentową redukcję smug, byłby to wynik nie do przecenienia w walce z kryzysem klimatycznym. Źródło: New Scientist Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Subtelna łuna na wieczornym niebie. Nadchodzi idealny moment na obserwację tego pięknego zjawiska
Późna zima to idealny moment, by na wieczornym niebie dostrzec światło zodiakalne. „Fałszywy zmierzch” to jedno z najbardziej niedocenianych zjawisk astronomicznych. Jak powstaje i gdzie go szukać?
W pogodne, późnozimowe noce, gdy zapadnie zmierzch, na niebie pojawia się subtelna łuna. Nie jest to ani zorza polarna, ani dogasający zachód słońca, ani jądro Drogi Mlecznej. To światło zodiakalne – zjawisko nazywane niekiedy „fałszywym zmierzchem” lub „fałszywym świtem”. Należy do najbardziej niedocenianych spektakli w Układzie Słonecznym. Wraz ze zbliżaniem się równonocy wiosennej odpowiednie ustawienie Ziemi względem ekliptyki sprawia, że światło zodiakalne staje się lepiej widoczne. To rzadka okazja, by gołym okiem zobaczyć pyłową płaszczyznę naszego Układu Słonecznego. Czym jest światło zodiakalne? Wizualnie jawi się ono jako „klinowaty stożek światła wznoszący się z punktu zachodu słońca wieczorem lub z kierunku wschodu w godzinach przedświtu” – mówi Brian Skiff, naukowiec i astronom z Obserwatorium Lowella. Jest to bardzo rozproszona poświata, która przypomina pierwsze momenty świtu lub ostatnie chwile zmierzchu. Z fizycznego punktu widzenia światło zodiakalne to rozproszone światło słoneczne odbijające się od chmury międzyplanetarnego pyłu, którego cząsteczki są – jak mówi Brian Skiff – „mniej więcej wielkości drobinek dymu papierosowego”. – To mieszanina materii pochodzącej z ogonów i śladów komet, a także z zderzeń planetoid – wyjaśnia. Pył ten znajduje się w płaszczyźnie Układu Słonecznego – tej samej, w której planety krążą wokół Słońca. Stąd określenie „zodiakalne” – poświata podąża wzdłuż ekliptyki, czyli drogi, jaką Słońce pozornie przemierza na tle gwiazdozbiorów zodiaku, obserwowanej z perspektywy Ziemi. W 2021 roku naukowcy z misji NASA Juno opublikowali artykuł sugerujący, że część część cząsteczek pyłu odpowiedzialnych za powstawanie światła zodiakalnego może pochodzić z Marsa. Podczas lotu w stronę Jowisza sonda Juno nieumyślnie zmierzyła gęstość pyłu międzyplanetarnego w wewnętrznym Układzie Słonecznym. Ustalono, że najgęstszy region chmury pyłu znajduje się między orbitą Ziemi a pasem planetoid, w rejonie, w którym krąży Mars. Choć na Marsie regularnie dochodzi do burz pyłowych, naukowcy wciąż nie mają pewności, w jaki sposób marsjański pył mógłby pokonać grawitację planety, by utworzyć chmurę międzyplanetarną. Późna zima to najlepszy czas na obserwację światła zodiakalnego Światło zodiakalne najłatwiej dostrzec w tygodniach poprzedzających i następujących po równonocy wiosennej i jesiennej, gdy ustawienie ekliptyki zapewnia najlepsze warunki obserwacyjne. – Ekliptyka jest wtedy nachylona niemal pionowo względem horyzontu, dzięki czemu pas światła w najmniejszym stopniu ulega zakłóceniom przez poświatę bliżej linii horyzontu – wyjaśnia Brian Skiff. – Ponadto znajduje się daleko od Drogi Mlecznej, więc naturalne tło nieba jest w tym miejscu najciemniejsze. Późną zimą światło zodiakalne jest widoczne wieczorem na półkuli północnej (jako tzw. fałszywy zmierzch), natomiast na półkuli południowej można je obserwować przed świtem (tzw. fałszywy świt). Wczesną jesienią sytuacja odwraca się — pory obserwacji zamieniają się między półkulami. Jak obserwować światło zodiakalne? Choć światło zodiakalne najlepiej widoczne jest na niższych szerokościach geograficznych, w okresie równonocy można je dostrzec również w średnich szerokościach. Aby zobaczyć je w tym sezonie, wybierz miejsce z naprawdę ciemnym niebem — z dala od zanieczyszczenia światłem — oraz z czystym, nieprzesłoniętym zachodnim horyzontem. Zaplanuj obserwację na około 90 minut do dwóch godzin po zachodzie słońca i spójrz na zachód. Światło zodiakalne powinno układać się wraz z Drogą Mleczną w kształt litery V. – W przypadku jesiennych objawień porannych należy patrzeć na wschód – mówi Brian Skiff. O tej porze roku najlepiej robić to od 90 minut do dwóch godzin przed wschodem słońca. – W takiej sytuacji Droga Mleczna znajduje się niemal nad głową, rozciągając się od północnego zachodu na południowy wschód, a oba pasma tworzą na niebie ogromny, świetlisty wzór w kształcie litery X” – dodaje astronom. Jak odróżnić Drogę Mleczną od światła zodiakalnego? Obłoki gwiazd Drogi Mlecznej mają grudkowatą, cętkowaną i ziarnistą strukturę, podczas gdy światło zodiakalne jest bardzo gładkie i rozproszone. Droga Mleczna nie jest tak jasna jak światło zodiakalne. Nawet cienkie chmury lub blask Księżyca mogą je całkowicie przysłonić. Źródło: National Geographic
Kosmiczne show nad Polską. Lutowe niebo przyniesie rzadkie zjawiska
Luty zapowiada się wyjątkowo interesująco dla osób śledzących zjawiska na nocnym niebie. W nadchodzących tygodniach warto kierować wzrok ku górze nie tylko po zmroku, lecz także w ciągu dnia, ponieważ kalendarz astronomiczny przynosi kilka efektownych i łatwych do obserwacji wydarzeń. Co będzie można dostrzec nad naszymi głowami?
Luty rozpoczął się od efektownego spektaklu na naszym nieboskłonie. 1 lutego mogliśmy obserwować tzw. Śnieżny Księżyc – pełnię, która w tym roku przypadła w chwili, gdy nasz satelita znajdował się w apogeum swojej orbity, czyli najdalszym punkcie względem Ziemi. Taki układ sprawia, że tarcza Księżyca wydaje się nieco mniejsza i mniej jasna niż w przypadku superpełni, ale i tak widok jasnego, pełnego krążka na zimowym niebie robił duże wrażenie. To jednak dopiero początek astronomicznych atrakcji lutego, bowiem w kolejnych tygodniach czekają nas jeszcze inne zjawiska, które warto mieć na swojej liście obserwacji. Dlaczego lutowe noce 2026 są idealne do obserwacji nieba? Dla mieszkańców Polski luty to wciąż jeden z najlepszych okresów do obserwacji gwiazd. Długie, mroźne i często przejrzyste noce sprzyjają oglądaniu obiektów głębokiego nieba, a niska wilgotność powietrza poprawia widoczność. Z dala od miejskich świateł można dostrzec zimowe konstelacje (Oriona, Byka czy Wielką Niedźwiedzicę), a także liczne gromady gwiazd i mgławice. To właśnie w takich warunkach najlepiej przygotować się na drugą połowę miesiąca, kiedy fazy Księżyca przestaną przeszkadzać w obserwacjach słabszych obiektów. 17 lutego: nów Księżyca, najlepsze warunki do obserwacji galaktyk i kometa widoczna z Polski Nów Księżyca przypadający 17 lutego oznacza, że jego tarcza znajdzie się między Ziemią a Słońcem i pozostanie praktycznie niewidoczna. Dla obserwatorów w Polsce to doskonała wiadomość – brak światła księżycowego pozwoli dostrzec słabsze obiekty. Jednym z ciekawszych celów jest galaktyka M81 w Wielkiej Niedźwiedzicy, znana jako Galaktyka Bodego. To jeden z najjaśniejszych obiektów tego typu widocznych z półkuli północnej, możliwy do odnalezienia nawet przez niewielkie teleskopy. Około północy wznosi się wysoko nad horyzont, co dodatkowo poprawia warunki obserwacyjne. Również w okolicach 17 lutego warto skierować teleskop w stronę komety C/2024 E1 (Wierzchoś). Po przejściu w pobliżu Słońca zbliży się ona do Ziemi i osiągnie jasność około 9 magnitudo, co oznacza, że nie będzie widoczna gołym okiem, ale możliwa do uchwycenia w małych teleskopach. Najlepiej szukać jej nisko nad południowo-zachodnim horyzontem krótko po zachodzie Słońca, korzystając z ciemnego nieba i braku światła Księżyca. 19 lutego: Merkury w największej elongacji wschodniej To jedno z najciekawszych zjawisk widocznych bez sprzętu. 19 lutego Merkury osiągnie największe oddalenie kątowe od Słońca w tym cyklu. Dla obserwatorów w Polsce to krótka, ale cenna okazja, by zobaczyć tę planetę, która zwykle ginie w słonecznym blasku. Około 20–40 minut po zachodzie Słońca należy patrzeć nisko nad zachodni horyzont. Merkury pojawi się jako jasny punkt świetlny tuż nad linią widnokręgu. 28 lutego: parada sześciu planet na wieczornym niebie Pod koniec miesiąca czeka nas efektowne ustawienie planet wzdłuż ekliptyki. 28 lutego na niebie pojawią się: Merkury, Wenus, Saturn, Jowisz, Uran i Neptun. Najłatwiej dostrzegalne będą Wenus i Jowisz, świecące jasno już po zmierzchu. Uran i Neptun wymagają lornetki lub teleskopu, natomiast Merkury i Saturn zajdą stosunkowo szybko, dlatego obserwacje trzeba rozpocząć wcześnie. Takie wieloplanetarne konfiguracje są rzadkie i stanowią atrakcyjny cel dla miłośników nocnego nieba. Co więcej? NASA Artemis II, zaćmienie Słońca i rój Alfa Centaurydów Na początku lutego oczy miłośników astronomii zwrócą się nie tyle ku niebu nad Polską, co ku wydarzeniu, które będzie można śledzić online. 6 lutego otwiera się bowiem okno startowe misji Artemis II – pierwszego od ponad pół wieku załogowego lotu ludzi poza niską orbitę okołoziemską. Statek Orion ma wykonać przelot wokół Księżyca, testując systemy potrzebne do przyszłych lądowań w ramach programu Artemis. Dla obserwatorów w Polsce nie będzie to zjawisko widoczne na niebie jak meteor czy planeta, lecz moment przełomowy w eksploracji kosmosu, porównywany do ery programu Apollo. Transmisje startu z Florydy tradycyjnie przyciągają miliony widzów na całym świecie, a sama misja symbolicznie otwiera nowy rozdział w powrocie człowieka w okolice Srebrnego Globu. W dniach 8-9 lutego z kolei przypadnie maksimum deszczu meteorów Alfa Centaurydów, typowych dla półkuli południowej. Jego radiant znajduje się w gwiazdozbiorze Centaura, który z Polski nie wznosi się nad horyzont. Oznacza to, że obserwatorzy w naszym kraju nie będą mogli zobaczyć tego zjawiska, w przeciwieństwie do mieszkańców Australii czy południowej Afryki. Co więcej, mieszkańcy półkuli południowej 17 lutego będą mogli obejrzeć obrączkowe zaćmienie Słońca. Pas „pierścienia ognia” przebiegnie nad odległymi obszarami Antarktydy i południowego oceanu, a częściowe fazy zobaczą jedynie mieszkańcy południowych krańców Ameryki Południowej i Afryki. Dla polskich obserwatorów pozostaną transmisje i materiały z innych części świata. Źródło: Travel + Leisure Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Niebo nad Polską zapłonie. Truskawkowy Księżyc pojawia się raz na 18 lat
W nocy z 10 na 11 czerwca niebo nad Polską zamieni się w teatralną scenę. Czerwcowa pełnia będzie nie tylko spektakularna, ale i symboliczna. Taki Truskawkowy Księżyc wraca tylko raz na 18 lat. Co oznacza i gdzie najlepiej go podziwiać?
Spis treści: Skąd pochodzi nazwa „Księżyc Truskawkowy”? Druga taka pełnia w tym tysiącleciu Jak pachnie czerwiec? W tym roku jest to przede wszystkim zapach trawy po deszczu, ale z wyraźną truskawkową nutą. Co prawda truskawki można było kupić na straganach już w maju, jednak dopiero w czerwcu zagraniczne odmiany zaczęły być wypierane przez nasze, polskie. Truskawki zajmują ważne miejsce nie tylko na stołach Polaków, czego dowodem jest np. Truskawkowy Księżyc. Wyjątkowe zjawisko będzie można podziwiać nad Polską w nocy z 10 na 11 czerwca. W tym roku czerwcowa pełnia jest szczególnie spektakularna. I to nie tylko za sprawą truskawkowej barwy, która w rzeczywistości ma znacznie głębsze kulturowe znaczenie. Skąd pochodzi nazwa „Księżyc truskawkowy”? Określenie to wywodzi się z tradycji rdzennych plemion Ameryki Północnej, przede wszystkim Algonkinów. Obserwacje zmieniających się cyklów w przyrodzie nadawały powtarzalności ich zwyczajom. I tak np. czerwcowa pełnia z czasem zaczęła być kojarzona ze zbiorami dzikich truskawek. W innych kulturach ten sam Księżyc nazywano np. „Różanym”, „Kwiatowym” lub „Miodowym”. To również było nawiązaniem do okresu obfitego rozkwitu i zbiorów. W tym roku pełnia przypada dokładnie 11 czerwca 2025 r. o godz. 9:43 czasu polskiego. Najlepiej obserwować ją wieczorem 10 czerwca oraz o wschodzie 11 czerwca – wtedy Księżyc będzie wyglądać najbardziej efektownie. Druga taka pełnia w tym tysiącleciu Tegoroczny Truskawkowy Księżyc zbiega się z rzadkim zjawiskiem astronomicznym. Chodzi o maksymalne południowe zatrzymanie Księżyca, znane też jako major lunar standstill. Zdarza się ono raz na 18,6 roku i jest efektem nachylenia orbity naszego satelity względem równika Ziemi. W tym czasie Księżyc osiąga na niebie najniższy możliwy punkt, wschodząc i zachodząc w najbardziej skrajnych pozycjach na horyzoncie. W Polsce pełnia będzie widoczna bardzo nisko nad południowym niebem, co potęguje iluzję jej rozmiarów. Księżyc wyda się większy, masywniejszy i bardziej pomarańczowy, mimo że fizycznie nie będzie ani bliżej Ziemi, ani większy niż zwykle. Dlaczego Księżyc wygląda wtedy inaczej? Podczas wschodu i zachodu, światło Księżyca pokonuje większą grubość atmosfery. Krótsze długości fal – niebieskie i zielone – są silnie rozpraszane, natomiast dłuższe fale światła czerwonego i pomarańczowego docierają do naszych oczu. Właśnie dlatego Truskawkowy Księżyc może przybrać barwy złote, rdzawożółte, a nawet czerwonawe. Żeby móc na własne oczy zobaczyć ten spektakl, najlepiej wybrać miejsca położone z dala od miejskiego światła. Idealne będą podmiejskie wzniesienia, otwarte pola czy odizolowane punkty widokowe. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Falcon 9 namalował na naszym niebie kosmiczny wir. To bardzo dobra informacja
W poniedziałkowy wieczór można było dostrzec na polskim niebie nietypowe zjawisko. Był to błyszczący błękitem wir, wyglądający, jak wyjęty z dzieła Vincenta van Gogha „Gwiaździsta noc”. Co spowodowało ten niezwykły spektakl?
Spis treści: Dwa stopnie Falcona 9 – który spowodował wir? Proces deorbitacji – co naprawdę widzieliśmy na niebie? Zasada zachowania momentu pędu Jednak ten nocny widok nie był dziełem żadnego artysty, lecz znakiem poprawnego wykonania manewru przez drugi człon rakiety Falcon 9 SpaceX. Błyszczący wir pojawił się nad naszymi głowami – według opinii obserwatorów nieba – po godzinie 21 w poniedziałek 24 marca. Ten sam fenomen widoczny był również nad Holandią, Niemcami i częścią Rosji. A choć samo zjawisko przypominało artystyczny performance wykonany – być może – na zbliżającą się rocznicę urodzin Vincenta van Gogha (artysta urodził się 30 marca 1853 roku), to ślad na niebie powstał w wyniku zrzutu paliwa przez przelatujący drugi stopień rakiety Falcon 9. Rakieta, która wystartowała w poniedziałek przed godziną 18.42 czasu lokalnego z bazy na Florydzie, w ramach wojskowej misji NROL-69, miała umieścić na orbicie tajne satelity amerykańskiego Narodowego Biura Rozpoznania. Trajektoria drugiego stopnia rakiety biegła nad Polską. Dwa stopnie Falcona 9 – który spowodował wir? Jak wyjaśniają eksperci z Obserwatorium Astronomicznego Wydziału Fizyki i Astronomii Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu, pierwszy stopień rakiety służy do nadania prędkości dla lotu suborbitalnego (tj. lotu ponad atmosferę ziemską) i zgodnie z planem wrócił po kilkunastu minutach na Ziemię. Wykonał poprawne lądowanie i zostanie wykorzystany w przyszłości do kolejnych startów. Natomiast drugi stopień Falcona 9 ma za zadanie nadać ładunkowi prędkość, która umieści go na docelowej orbicie. – Trajektoria lotu była znana – można przeczytać na stronie astronomów z UAM – Około godziny 19:09 miał miejsce przelot rakiety podczas jej pierwszego obiegu wokół Ziemi, a prawie dwie godziny później, po okrążeniu całej kuli ziemskiej, nastąpił drugi przelot. Po separacji ładunku natomiast, zgodnie z ideą niezaśmiecania przestrzeni kosmicznej wokół Ziemi, drugi stopień ma za zadanie zawrócić z niskiej orbity okołoziemskiej i spalić się w atmosferze ziemskiej. Nieudany przykład takiego manewru mogliśmy obserwować w lutym. Teraz zobaczyliśmy, jak wygląda kontrolowany manewr deorbitacji – napisali specjaliści. Proces deorbitacji – co naprawdę widzieliśmy na niebie? Ale jak to się stało, że ten kontrolowany zrzut paliwa przybrał formę wiru i to w dodatku świecącego? – Zacznijmy od tego, że w górnym członie rakiety zawsze zostaje pewna ilość paliwa, która musi zostać zrzucona przed rozpoczęciem procesu deorbitacji – wyjaśnia dr inż. Tomasz Barciński, kierownik Laboratorium Mechatroniki i Robotyki Satelitarnej Centrum Badań Kosmicznych PAN. – To właśnie to paliwo tak lśniło na niebie. Wrażenie mieniącego się błękitnego pyłu pojawiło się, ponieważ paliwo zostało oświetlone przez Słońce. W trakcie manewru rakieta była wysoko na niebie, i choć dla nas był już zmrok, to wysoko w górze jaśniało Słońce – wyjaśnia ekspert. A jak doszło do tego, że zrzucane paliwo utworzyło kształt przypominający wir? – Paliwo wypływa na zewnątrz przez dysze. Całość można przyrównać do prostego mechanizmu obrotowego zraszacza ogrodowego. Gdyby taki zraszacz nie obracał się, wypływająca z niego woda tworzyłaby proste strumienie. Ale gdy wprawimy go w ruch, tworzą się właśnie fale układające się w wir – tłumaczy inżynier. Zasada zachowania momentu pędu Pozostaje też pytanie, dlaczego obserwowana wczoraj rakieta obracała się? Zdaniem eksperta, fakt, iż rakieta obraca się przed deorbitacją jest bardzo dobrym znakiem. – Jednym z elementów kontroli ścieżki schodzenia rakiety jest właśnie wprawienie jej w ruch obrotowy. Gdy rakieta obraca się w wokół swojej osi, to zasada zachowania momentu pędu sprawia, że ta oś nie zmienia gwałtownie swojego kierunku, więc rakieta podąża poprzez atmosferę jak strzała – opisuje dr Barciński. Jak dodaje, opory powietrza są wtedy łatwiej przewidywalne. – Dzięki temu można kontrolować jej trajektorię i stosunkowo precyzyjnie określić miejsce deorbitacji. Tak naprawdę problemem jest, gdy rakieta wiruje nieregularnie. Wówczas mówimy o niekontrolowanej deorbitacji, rakieta koziołkuje i opór aerodynamiczny jest większy i słabiej przewidywalny, więc rakieta spada wcześniej, nie w planowanym punkcie Nemo na oceanie, jak to miało miejsce niedawno w Polsce – kończy dr Barciński. Źródła: National Geographic Polska, UAM Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Gwiazdozbiór Ryb niełatwo odnaleźć na nocnym niebie. Jest ważnym zwiastunem
Gwiazdozbiór Ryb rozciąga się na północnym niebie i należy do dwunastu konstelacji zodiakalnych. W Polsce najlepiej obserwować go jesienią, choć nie jest to takie proste zadanie. Jak odnaleźć ten układ gwiazd i skąd wzięła się jego nazwa? Odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Ryb? Charakterystyka gwiazdozbioru Ryb Punkt równonocy wiosennej w gwiazdozbiorze Ryb Pochodzenie gwiazdozbioru Ryb Mitologia i znaczenie Ryby to duży gwiazdozbiór nieba północnego. Składa się jednak z niezbyt jasnych gwiazd, które nie tworzą żadnego charakterystycznego wzoru. To znacząco utrudnia odnalezienie konstelacji. Warto jednak podjąć wyzwanie, bo w jej umownych granicach mieści się wiele interesujących obiektów, których obserwacja może dać niemałą frajdę. Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Ryb? Ryby (Pisces) to duża konstelacja zodiakalna nieba północnego, zlokalizowana w pobliżu równika niebieskiego. Sąsiadują z nią następujące konstelacje: gwiazdozbiór Trójkąta, gwiazdozbiór Andromedy, gwiazdozbiór Pegaza, gwiazdozbiór Wodnika, gwiazdozbiór Wieloryba, gwiazdozbiór Barana. Ryby są dość bladym gwiazdozbiorem, w którym nie ma obiektów o wielkości obserwowanej Najłatwiejszą metodą określenia położenia gwiazdozbioru jest odszukanie dwóch sąsiadujących konstelacji: Pegaza (zlokalizowanego na wschód od Ryb) i Wodnika (położonego na zachód od Ryb). Gwiazdozbiór jest widoczny na szerokościach geograficznych między 55° S a 84° N. Z obszaru Polski, nieuzbrojonym okiem można dostrzec ok. 75 niezbyt jasnych gwiazd, tworzących konstelację Pisces. Obserwacje należy prowadzić jesienią. Najdogodniejsza pora to zmierzch astronomiczny, ok. 2 godziny po zachodzie Słońca. Dane obserwacyjne: rektascensja: 0 h, deklinacja: +15 stopni. Charakterystyka gwiazdozbioru Ryb Ryby to okazała konstelacja. Gwiazdozbiór ma powierzchnię ok. 889 stopni kwadratowych i zajmuje 2,16 proc. powierzchni nieba. W zestawieniu 88 konstelacji uznawanych przez Międzynarodową Unię Astronomiczną zajmuje 14. miejsce. Dla porównania, gwiazdozbiór Wagi ma powierzchnię 538 stopni kwadratowych i pokrywa 1,3 proc. nieba, co daje mu 29. pozycję w tym samym zestawieniu. Mimo że zodiakalne Ryby obchodzą urodziny między 19 lutego a 20 marca, Słońce przechodzi przez tę konstelację w dniach od 12 marca do 18 kwietnia. To przesunięcie jest rezultatem ruchu precesyjnego Ziemi, czyli zmiany osi obrotu naszej planety. Wcześniej wspomnieliśmy, że Ryby należą do najbledszych gwiazdozbiorów zodiakalnych. Potwierdzeniem tego jest fakt, że w obszarze konstelacji znajdują się zaledwie dwie jaśniejsze gwiazdy. Wraz z gwiazdami piątej wielkości, tworzą one niezbyt charakterystyczny i łatwy do przeoczenia wzór wydłużonej litery V. Asteryzm ten jest znany jako Diadem i stanowi najbardziej charakterystyczną część gwiazdozbioru. Na starożytnych mapach konstelacja była przedstawiana jako dwie płynące równolegle ryby, połączone sznurem. Najjaśniejszą gwiazdą w konstelacji Pisces jest Eta Piscium, czyli Alpherg. Jej nazwa wywodzi się od arabskiego słowa „pharg”, oznaczającego „wylew” (w kontekście wylewu wody, nie stanu medycznego). Od Słońca dzieli ją ok. 271 lat świetlnych. Żółty olbrzym jest zaliczany do typu widmowego G7. Wymieniając charakterystyczne obiekty gwiazdozbioru, nie można pominąć gwiazdy Alfa Piscium (Alrescha). To gwiazda podwójna, oddalona o ok. 165 lat świetlnych od Słońca. Jej nazwa oznacza „sznur” i nawiązuje do wyobrażonego połączenia dwóch ryb w konstelacji. Składa się z dwóch białych gwiazd ciągu głównego, zaliczanych do obiektów typu widmowego A. Charakteryzują się jasnością 4,11 i 5,125 magnitudo. Kolejny charakterystyczny obiekt ro Zeta Piscium, czyli Revati. To gwiazda wielokrotna, która składa się z olbrzyma typu widmowego A7 i układu spektroskopowego, w którego skład wchodzą karły o typie widmowym F7 i G7. Ryby są oddalone od drogi mlecznej, więc w granicach gwiazdozbioru można zaobserwować wiele galaktyk. Do najbardziej interesujących należy M74. Oddalona od Słońca o ok. 30-40 milionów lat świetlnych, jest należy do wzorcowych galaktyk spiralnych (została wybrana na prototyp klasy galaktyk Sc). Charakteryzuje się dość niską jasnością, co nie ułatwia jej obserwacji. Galaktyka M74 jest zaliczana do najtrudniejszych do zaobserwowania obiektów, ujętych w katalogu Messiera. Należy jednak podkreślić, że obiekt charakteryzuje się dużą szerokością kątową. Inna interesująca galaktyka to NGC 676. Jest niewielka i dość blada, jednak można zaobserwować w niej gwiazdę dziewiątej wielkości, zakrywającą puste centrum. W obszarze ryb można zaobserwować rój Piscydów. Meteory pochodzą od komety Morehouse'a. Maksimum aktywności roju przypada na 11 września. Punkt równonocy wiosennej w gwiazdozbiorze Ryb Wspomniane wcześniej zjawisko ruchu precesyjnego Ziemi doprowadziło także do przesunięcia punktu równonocy wiosennej. Mowa o obszarze, w którym ekliptyka przecina się z równikiem niebieskim. W starożytności, znajdował się w gwiazdozbiorze Barana (stąd wzięła się jego nazwa – punkt Barana). Obecnie znajduje się w konstelacji Ryb, ok. 8° na południe od gwiazdy Omega Piscium. 21 marca Słońce przechodzi przez ten obszar. Właśnie wtedy rozpoczyna się astronomiczna wiosna. Pochodzenie gwiazdozbioru Ryb Gwiazdozbiór Ryb był obserwowany już w V wieku p.n.e., przez babilońskich astronomów. Początkowo obserwatorzy opisywali Rybę północną i południową. W tym miejscu wypada jednak wspomnieć, że współcześnie nie stosuje się już tego podziału, gdyż wprowadzałoby to zbędne zamieszanie (gwiazdozbiór Ryby Południowej to odrębna konstelacja). Od Babilończyków konstelację Ryb zapożyczyli antyczni Grecy. W II wieku n.e. opisał ją Ptolemeusz. Hellenowie widzieli w tym gwiazdozbiorze postaci, pod którymi Afrodyta i Eros podjęli ucieczkę przed przerażającym Tyfonem. Mitologia i znaczenie Mit przedstawiający tę historię odnosi się do początków istnienia bogów, gdy ci toczyli bój z tytanami i gigantami. Olimpijczycy byli już bliscy triumfu, jednak Gaja, mityczna matka Ziemia, nie zamierzała oddawać władzy w ich ręce. Na pole walki wysłała Tyfona – najstraszniejszego ze wszystkich potworów. Bestia z ciałem olbrzyma i o stu głowach smoka, która zamiast na nogach wspierała się na olbrzymich wężach, wprawiła bogów w popłoch. Olimpijczycy zaczęli ratować się ucieczką. By ocalić życie, Afrodyta i jej syn Eros rzucili się w nurt Eufratu. Przemienili się w ryby, a żeby nie zgubić się w odmętach, swoje ciała połączyli sznurem. Sprytna ucieczka bogini miłości i jej potomka została uwieczniona na firmamencie. Istnieje jeszcze jedna wersja tej legendy. Opowieść głosi, że gdy Afrodyta i Eros wskoczyli do wody, podpłynęły do nich dwie ryby. Zabrały ich na swoich grzbietach z dala od zagrożenia i w ten sposób ocaliły życie bogini i jej syna. W nagrodę za ten wyczyn zwierzęta trafiły na nocne niebo. Mit o Afrodycie i Erosie ma swój odpowiednik w mitologii rzymskiej. W wierzeniach antycznych Rzymian, w złączne sznurem ryby mieli zmienić się Wenus i Kupidyn. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
„Martwa” gromada galaktyk ponownie tworzy gwiazdy. Nikt nie wie dlaczego
Patrząc w nocne niebo, widzimy pojedyncze plamki, które łączą się w galaktyki, a te w ogromne gromady. Jedną z najbardziej masywnych jest Gromada Feniks, zawierająca co najmniej 42 galaktyki, choć może ich być nawet tysiąc. Ze względu na swój rozmiar i wiek powinna już zakończyć proces formowania gwiazd. A jednak wciąż je tworzy.
W tym artykule: Jasne jądro gromady galaktyk Rola supermasywnych czarnych dziur Problem chłodzenia gazu Gromada Feniks znajduje się w odległości ok. 5,8 miliarda lat świetlnych od nas. Ze względu zarówno na swój wiek, jak i rozmiar, jej procesy gwiazdotwórcze powinny być już zakończone. Wiele gromad galaktyk posiada obszar gorącego gazu w ośrodku wewnątrzgromadnym (ICM). W typowej galaktyce gaz ten ochładza się i zasila proces formowania się gwiazd. Wszystko dlatego, że formowanie się gwiazd wymaga zimnego, gęstego gazu. Gorący gaz opiera się zapadaniu w gwiezdne rdzenie, które stają się protogwiazdami, a następnie gwiazdami ciągu głównego. Stare galaktyki i gromady albo zużyły swój zimny gaz, albo zostały go pozbawione. Właśnie dlatego określa się je galaktykami „wygaszonymi”. Centralna galaktyka Gromady Feniksa powinna, według modeli, zakończyć już okres formowania gwiazd. Ma ona jednak intensywnie jasne jądro, typowe dla energicznego formowania się gwiazd. Jak to się stało, że Gromada Feniksa nadal ma źródło zimnego gazu, który napędza narodziny gwiazd. Czy gaz ten wygenerował się on sam? A może napłynął z młodszych galaktyk? Jasne jądro gromady galaktyk Aby spróbować zrozumieć ten fenomen, naukowcy wykorzystali możliwości Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba i zajrzeli do samego serca gromady. Dzięki niemu odkryli m.in., że centralna galaktyka gromady była niespodziewanie jasna z powodu ekstremalnego formowania się gwiazd. Naukowcy stwierdzili, że każdego roku może tam powstawać nawet tysiąc nowych gwiazd, co jest zdumiewającą liczbą w porównaniu z Drogą Mleczną, w której według niektórych badań powstaje mniej niż 10 gwiazd rocznie. – Przed Feniksem, najbardziej gwiazdotwórcza gromada galaktyk we Wszechświecie „rodziła” około 100 gwiazd rocznie, a nawet to było wartością odstającą. Typowa liczba to jedna gwiazda. Feniks naprawdę odstaje od reszty populacji – powiedział Michael McDonald, profesor fizyki w Massachusetts Institute of Technology, jeden z autorów omawianego badania. Profesor McDonald przewodził grupie, która w 2010 roku odkryła Gromadę Galaktyk Feniks. Dzięki wcześniejszym obserwacjom astronomowie znaleźli w Gromadzie Feniksa zarówno bardzo gorący, jak i bardzo zimny gaz. Zaobserwowali też obszary bardzo gorącego gazu o temperaturze ok. 555 811 K oraz regiony bardzo zimnego gazu o temperaturze zaledwie 10 kelwinów, czyli 10 stopni powyżej zera absolutnego. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/02/nasa-c4b6711.jpg" width="1920" height="1080" alt="Rdzeń gromady Phoenix jest pokazany w całym spektrum elektromagnetycznym. Jasne fiolety przedstawiają promienie rentgenowskie wytwarzane przez gorący gaz, a przerywane fioletowe kontury pokazują obszary, w których ten gorący gaz został odepchnięty przez strumienie radiowe z supermasywnej czarnej dziury. Same strumienie radiowe są pokazane w kolorach czerwonych. Błękity i żółcie przedstawiają światło widzialne emitowane przez chłodny gaz i gwiazdy. Zielone kontury pokazują „ciepły” gaz, który jest w trakcie chłodzenia, niedawno zmierzony w badaniu MIT za pomocą JWST" title="Rdzeń gromady Phoenix jest pokazany w całym spektrum elektromagnetycznym. Jasne fiolety przedstawiają promienie rentgenowskie wytwarzane przez gorący gaz, a przerywane fioletowe kontury pokazują obszary, w których ten gorący gaz został odepchnięty przez strumienie radiowe z supermasywnej czarnej dziury. Same strumienie radiowe są pokazane w kolorach czerwonych. Błękity i żółcie przedstawiają światło widzialne emitowane przez chłodny gaz i gwiazdy. Zielone kontury pokazują „ciepły” gaz, który jest w trakcie chłodzenia, niedawno zmierzony w badaniu MIT za pomocą JWST" /> Rola supermasywnych czarnych dziur Gorący gaz nie jest niczym niezwykłym, ponieważ supermasywne czarne dziury (SMBH) mogą emitować niezwykle energetyczne dżety zdolne podgrzewać gaz. Gdy galaktyka jest młoda, część tego gazu ochładza się i tworzy gwiazdy. Centralna galaktyka Gromady Feniksa również zawiera pewną ilość chłodnego gazu. Poprzednie obserwacje wykazały, że nie było tam ciepłego gazu, co jest dziwne. Czy istnieje odpowiedź na problem przepływu chłodu w Gromadzie Feniksa? Naukowcy doszli do wniosku, że jeśli centralna galaktyka Phoenix w jakiś sposób generuje wykryty zimny gaz, to musi istnieć ciepły gaz, który jest pośredni między gorącym gazem a zimnym gazem. W tym miejscu do akcji wkracza JWST. Aby to sprawdzić użyto spektrometru średniej rozdzielczości MIRI i zebrano 12 godzin danych w podczerwieni. Naukowcy szukali określonej długości fali światła emitowanego przez neon przy ok. 300 000 K. Wskazuje to na obecność pośredniego ciepłego gazu, który byłby dowodem na ochłodzenie. – Ten gaz o temperaturze 300 000 stopni jest jak neon, który świeci w określonej długości fali światła, dzięki czemu mogliśmy zobaczyć jego skupiska i włókna w całym naszym polu widzenia. Widać je było wszędzie – napisał w komunikacie prasowym główny autor Michael Reefe. Problem chłodzenia gazu Dodał, że po raz pierwszy udało się uzyskać pełny obraz fazy od gorącej do ciepłej i zimnej w procesie formowania się gwiazd. Fakt, że astronomowie nie byli w stanie dostrzec charakterystycznego ciepłego gazu w Gromadzie Feniksa nie oznacza, że go tam nie było. Wciąż jednak należy zadać pytanie, skąd wziął się ten zimny gaz? Czy pochodzi on spoza tych galaktyk? – Nie jest oczywiste, że gorący gaz kiedykolwiek się ochłodzi, ponieważ może istnieć sprzężenie zwrotne z czarną dziurą lub supernową, które będą go ogrzewać. Istnieje więc kilka realnych opcji, z których najprostsza jest taka, że ten zimny gaz został wyrzucony do centrum z innych pobliskich galaktyk. Inną jest to, że gaz ten w jakiś sposób chłodzi się bezpośrednio od gorącego gazu w jądrze – wyjaśnia McDonald. Naukowcy twierdzą, że to ekstremalne chłodzenie generuje 20 000 mas słonecznych zimnego gazu rocznie. Pokazuje to, że galaktyka jest w stanie dostarczyć własny zimny gaz do formowania gwiazd i że nie pochodzi on z innego miejsca. Pytanie brzmi: w jaki sposób? Wyniki sugerują, że centralna czarna dziura w jakiś sposób wywołuje chłodzenie gazu, zamiast go podgrzewać. Ale aby sprawdzić tę koncepcję, potrzeba jeszcze wielu obserwacji. Źródło: sciencealert.com
Pierwsza gwiazdka 2024 – o której pojawi się na niebie? To ona rozpocznie wigilijną kolację
Pierwsza gwiazdka na niebie to znak dla domowników, że nadszedł czas, by zasiąść wspólnie do wigilijnej wieczerzy. Warto sprawdzić, o której godzinie można jej wypatrywać w tym roku, aby zgodnie z tradycją rozpocząć świąteczne obchody.
Spis treści: Co symbolizuje pierwsza gwiazdka? Pierwsza gwiazdka 2024 – o której pojawi się na niebie? Jak nie pomylić gwiazdy z planetą? O której pierwsza gwiazdka da w tym roku znak, że można rozpocząć wigilijną wieczerzę? W niektórych polskich domach nadal pielęgnuje się tradycję, zgodnie z którą dopiero po zobaczeniu na niebie symbolicznej gwiazdy betlejemskiej, można zasiąść do stołu. To sygnał nie tylko dla gospodyń, ale też dla dzieci czekających na wizytę świętego Mikołaja z workiem prezentów na plecach. Kiedy w tym roku należy wypatrywać pierwszej gwiazdki? Co symbolizuje? Jak nie pomylić jej z planetą? Odpowiedzi na te i inne gwiazdkowe pytania znajdziesz poniżej. Co symbolizuje pierwsza gwiazdka? Pierwsza gwiazdka to tradycja nawiązująca do gwiazdy betlejemskiej. W Biblii właśnie to ciało niebieskie zwiastowało przyjście na świat Jezusa Chrystusa. Jasny obiekt na niebie wskazał także drogę Trzem Mędrcom ze Wschodu, którzy wyruszyli w podróż, by oddać hołd narodzonemu w Betlejem Zbawicielowi. Po dziś dzień wielu badaczy, historyków i astronomów polemizuje ze sobą nawzajem, czym tak naprawdę była gwiazda opisana w Ewangelii według świętego Mateusza. – Gdy zaś Jezus narodził się w Betlejem w Judei za panowania króla Heroda, oto Mędrcy ze Wschodu przybyli do Jerozolimy i pytali: „Gdzie jest nowo narodzony król żydowski? Ujrzeliśmy bowiem jego gwiazdę na Wschodzie i przybyliśmy oddać mu pokłon”. [...]Wtedy Herod przywołał potajemnie Mędrców i wypytał ich dokładnie o czas ukazania się gwiazdy. [...] Oni zaś wysłuchawszy króla, ruszyli w drogę. A oto gwiazda, którą widzieli na Wschodzie, szła przed nimi, aż przyszła i zatrzymała się nad miejscem, gdzie było Dziecię. Gdy ujrzeli gwiazdę, bardzo się uradowali. Weszli do domu i zobaczyli Dziecię z Matką Jego, Maryją; upadli na twarz i oddali Mu pokłon – pisał ewangelista (cytat z Biblii Tysiąclecia). Brytyjski profesor Colin Humphreys jest niemal pewny, że gwiazda betlejemska to tak naprawdę kometa z 5 r. p.n.e., którą w swoich kronikach opisywali Chińczycy. Przypuszcza się również, że wskazująca drogę Trzem Królom gwiazda w rzeczywistości była jasnym światłem wynikającym z nietypowego ułożenia Wenus i Jowisza lub koniunkcji Jowisza i Saturna. Teorii na ten temat jest jednak znacznie więcej, a to rzuca zupełnie nowe światło (dosłownie i w przenośni) na datę narodzin Jezusa. Pierwsza gwiazdka 2024 – o której pojawi się na niebie? Wypatrywanie pierwszej gwiazdki na niebie to w wielu domach stały element przygotowań do wigilijnej wieczerzy. Zabawa ma przede wszystkim zająć dzieci. W tym roku nad Polską pierwszą gwiazdkę na niebie będzie można zaobserwować między godziną 15:00 a 16:00. Czas jej pojawienia się zależy od godziny zachodu słońca, a ta jest różna w zależności od lokalizacji. 24 grudnia 2024, czyli w Wigilię Bożego Narodzenia, w Warszawie słońce zajdzie o 15:27. Nieco wcześniej, bo około 15:09, w Suwałkach, a najpóźniej w Jeleniej Górze – około 15:45. Kiedy zabłyśnie pierwsza gwiazdka w 2024 roku? Lista miast: Lublin – ok. 15:25 Gdańsk – ok. 15:15 Łódź – ok. 15:30 Kraków – ok. 15:35 Poznań – ok. 15:40 Wrocław – ok. 15:45 Jak nie pomylić gwiazdy z planetą? Pierwszymi gwiazdami, które pojawią się na niebie w wigilijny wieczór, będą Wega (najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Lutni) i Kapella (najjaśniejsza gwiazda w konstelacji Woźnicy). Jednak o tym, czy zauważymy którąś z nich, zadecydują warunki atmosferyczne. Gdy niebo będzie zachmurzone, zaobserwowanie pierwszej gwiazdki może okazać się niemożliwe. Warto też pamiętać, że pierwszą gwiazdkę łatwo pomylić z jedną z planet także widocznymi na wigilijnym niebie. Mowa o Wenus, Marsie i Jowiszu, który pośród wszystkich planet i gwiazd 24 grudnia zaświeci najjaśniej. Jak zatem uniknąć pomyłki? Zapamiętajmy przede wszystkim, że gwiazdy mrugają, a planety nie. Źródło: National Geographic Polska
Jasna kometa C/2023 A3 jest widoczna na niebie. Jak i kiedy ją obserwować?
Kometa C/2023 A3 (Tsuchinshan-ATLAS) przyleciała do nas z krańców naszego Układu Słonecznego. Warto ją zobaczyć!
Spis treści: Kometa C/2023 A3 (Tsuchinshan-ATLAS) Obserwacje komety Czy kometa się rozpadnie? Kolejna kometa zbliża się do Ziemi Co roku odkrywa się średnio rzecz biorąc kilkanaście nowych komet. Drugie tyle pojawia się jako już wcześniej znane i przewidziane. Jednak nadzieja na jasną kometę na niebie elektryzuje wszystkich. I badaczy komet, i miłośników patrzenia w rozgwieżdżone niebo. Jasna kometa to przepiękne zjawisko. Kometa C/2023 A3 (Tsuchinshan-ATLAS) Takim obiektem już jest kometa C/2023 A3 (Tsuchinshan-ATLAS). Nadeszła z krańców naszego Układu Słonecznego – z Obłoku Oorta jak dziś się uważa, zawiera on biliony takich skalno-lodowych obiektów jak nasza dzisiejsza bohaterka. Nieliczne z nich są z rzadka kierowane w pobliże Słońca wskutek działania albo pływów od dysku naszej Galaktyki, albo przejścia gwiazdy w pobliżu Słońca – dawno, dawno temu. Warkocz komety Gdy taki skalno-lodowy obiekt zbliży się do Słońca, z jego jądra zaczynają sublimować lody (zamrożony tlenek i dwutlenek węgla, lód wodny oraz inne). Wówczas staje się on kometą, czyli rozwija świecące otoczkę i warkocze. Warkocze w spektakularnych przypadkach mogą nawet rozpościerać się na „całym niebie”. Tak było w przypadku komety C/2006 P1 (McNaught), której warkocz pyłowy można było podziwiać z południowej półkuli naszego globu. Oszacowano, że odbijający światło słoneczne warkocz pyłowy komety McNaughta, miał rzeczywiste rozmiary rzędu 1,5 jednostki astronomicznej (j.a.). Czyli był tak długi, jak odległość Marsa od Słońca. Obserwacje komety Okres orbitalny C/2023 A3 jest rzędu 200 tysięcy lat. Jest więc chwilowym gościem w naszej okolicy. Niewykluczone, że – jeśli się rozpadnie – na tym zakończy swój żywot. Ale może się to nawet zdarzyć i za kilka miesięcy. Kiedy kometa będzie widoczna? Dziś wiemy, że przeszła w dobrej kondycji swe peryhelium, czyli punkt orbity położony najbliżej Słońca. Możemy podziwiać ją w całej krasie już i na naszych szerokościach geograficznych. Najlepsze warunki do jej dostrzeżenia będą za kilka dni, najbliżej Ziemi będzie już 13 października. Minie wówczas nas w odległości 0,47 j.a., czyli około 70 milionów km. Ponieważ też całkiem niedawno (27 września) przeszła najbliżej Słońca, poruszając się po swej wstecznej orbicie w odległości 0,39 j.a. od naszej dziennej gwiazdy, to nadal spodziewana jest duża aktywność tej komety. Aplikacje dla miłośników astronomii Gdzie jej wypatrywać? Po szczegóły najlepiej sięgnąć do aplikacji The Sky Live albo do popularnego Stellarium. To ostatnie to darmowe przenośne planetarium, które można załadować na własny komputer czy laptop. Gdzie szukać komety? Zdradzę tylko zatem, że kometa teraz jest w gwiazdozbiorze Panny. Można ją zobaczyć nad ranem. Jest blisko Słońca, więc trzeba trafić w okres tuż przed wschodem Słońca, ale kiedy jeszcze niebo jest w miarę ciemne. Z kolei po 13 października należy jej wypatrywać wieczorem, tuż po zachodzie Słońca. Ciemnego nieba i wytrwałości życzę wszystkim poszukiwaczom! Czy kometa się rozpadnie? Z kometami jak z pszczołami – nigdy nic nie wiadomo. A dlaczego? Bo są „kruche”. Ich jądro utworzone jest, mówiąc w skrócie, z połączonych z sobą mniejszych bryłek materii pierwotnej, pozostałości po tworzeniu się planet. Gdy kometa znajdzie się dostatecznie blisko Słońca, może albo utracić część swego ciała, albo wręcz całkowicie się rozpaść. Wówczas możemy zaobserwować rozbłysk i potem mniej lub bardziej gwałtowny spadek jasności, w zależności jak bardzo destrukcyjne dla komety było dane wydarzenie. Zdenek Sekanina, badacz i wielki znawca komet, wykazał, że te ze znanych nam komet przychodzących z Obłoku Oorta, które miały zbliżyć albo zbliżyły się w peryhelium na odległość poniżej 0,6 j.a., aż w 50% przypadków rozpadły się w okolicach peryhelium. Badacz wskazuje także, że jedyne dwie komety z Obłoku Oorta odkryte między 2000 a 2017 rokiem, które przetrwały przejście przez peryhelium poniżej 0,3 j.a., to: wspomniana wyżej C/2006 P1 (McNaught), C/2011 L4 (PanSTARRS). Obie były bardzo jasnymi kometami i, jak pisze Sekanina, prawdopodobnie masywnymi i bogatymi w pył. A C/2023 A3 ma peryhelium orbity odległe zaledwie 0.4 j.a. od Słońca Nic dziwnego, że wiele emocji towarzyszy jej wędrówce wokół Słońca. Czy przeżyje tę podróż? Jeśli przeżyje, to w przyszłości opuści nasz Układ Słoneczny na zawsze. Po opuszczeniu rejonu planet będzie poruszać się po orbicie hiperbolicznej. Kolejna kometa zbliża się do Ziemi Pozornie drwi sobie z tego, co napisałam powyżej odkryta 27 września kometa C/2024 S1 (ATLAS). Dziś jest widoczna na niebie w gwiazdozbiorze Hydry. Niestety, na razie tylko przez spore teleskopy. Kometa C/2024 S1 przejdzie przez peryhelium swej orbity już miesiąc po odkryciu, 28 października, w odległości zaledwie 0,008 j.a. od Słońca. Będzie tak blisko naszej dziennej gwiazdy, że zaliczana jest do tzw. komet muskających Słońce (ang. sungrazing comet). Ma orbitę podobną do grupy komet muskających Słońca Kreutza (ang. Kreutz sungrazers), które są najpewniej fragmentami jednej dużej komety z przeszłości. Zatem C/2024 S1 nie przybyła bezpośrednio z Obłoku Oorta. Dziś spekuluje się, że jeśli ta kometa się nie rozpadnie, to „będzie jaśniejsza od Wenus”. Takie przewidywania nadzwyczajnej jasności – jak napisałam wyżej – należy traktować z wielką ostrożnością. Ale też nie zniechęcać się do poszukiwań jasnych komet na niebie. Komety są mało przewidywalne pod względem ich aktywności i przetrwania. Jednak śledzenie na żywo, co się dzieje z takim obiektem, może sprawić wiele frajdy. Zachęcam! prof. Małgorzata Królikowska-Sołtan Zakład Dynamiki Układu Słonecznego i Planetologii Centrum Badań Kosmicznych PAN. Specjalizuje się w badaniu małych ciał Układu Słonecznego, przede wszystkich komet i obiektów pochodzących z Obłoku Oorta.
Niezwykłe zjawisko nad Polską. „Dziura w niebie” zaskoczyła wielu mieszkańców
Niebo co i rusz zaskakuje nas niecodziennymi zjawiskami. Zazwyczaj budzą one ogromne zaciekawienie, a przy okazji rodzą pytania o to, jak takie fenomeny powstają i czym tak naprawdę są. Jednym z nich jest cavum, czyli „chmura w chmurze”.
W tym artykule: „Dziura w niebie” nad Polską Czym jest cavum i jak powstaje? Ciekawostki o chmurach Zdjęcia nietypowych zjawisk, publikowane są w mediach społecznościowych, często wzbudzają poruszenie wśród internautów. Niedawno lawinę komentarzy wywołała niecodzienny kadr z jednego z lasów na Warmii udostępniony przez facebookowy profil Lasów Państwowych. Użytkowników popularnej platformy zaniepokoiło dziwne podłoże widoczne na fotografii, złudnie przypominająca wyciek niebezpiecznych substancji. Zaalarmowani leśnicy natychmiast zabrali głos w sprawie. – Wyciek niebezpiecznych substancji?! Na całe szczęście nie... To jedynie leśne rozlewisko, które swoją wyjątkową barwę zawdzięcza butwiejącym szczątkom roślin oraz bakteriom żelazowym obecnym w wodzie – zaznaczyli pracownicy LP. W sekcji komentarzy pod postem można było również przeczytać, że „tak oto powstaje ruda darniowa, którą do XIX w. użytkowano w nadrzecznych Rudach, Rudnikach, Rudawkach i Rudnicach, po których dziś zostały tylko nazwy wsi i uroczysk”. „Dziura w niebie” nad Polską Tym razem w sieci głośno zrobiło się o tajemniczej „dziurze w niebie” nad Polską. W ostatni dzień stycznia nietypowe zjawisko dostrzegł mieszkaniec Międzyrzecza w woj. lubuskim, a swoją obserwacją podzielił się za pośrednictwem portalu Kontakt 24. Podobne zdjęcia, nadesłane przez internautów, udostępnili również Lubuscy Łowcy Burz na swoim profilu na Facebooku. <iframe allow="autoplay; clipboard-write; encrypted-media; picture-in-picture; web-share" allowfullscreen="true" frameborder="0" height="606" scrolling="no" src="https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FMeteoLubuskie%2Fposts%2Fpfbid0JHC77G9yHwRCH9ezcHs23Hxt6vJFZwv3ruU8pi6adkdoHay4ySMRFXLWPDhjUKrgl&show_text=true&width=500" style="border:none;overflow:hidden" width="500"> Jak się okazuje, udokumentowany przez Lubuszan „dziurkacz”, choć pojawia się nad naszymi głowami sporadycznie, jest dobrze znany synoptykom. Zauważone zjawisko nosi nazwę cavum i mamy z nim do czynienia jedynie przy ściśle określonych warunkach atmosferycznych. Ile mierzył największy płatek śniegu w historii, a ile pojedynczy kryształek śniegu? Różnica jest kolosalna Jak duże mogą być płatki śniegu? Historyczne obserwacje mówią o rozmiarach odpowiadających średniej pizzy. Gdzie i kiedy zanotowano rekord? Czym jest cavum i jak powstaje? Cavum, czyli po prostu „dziura w niebie” lub „chmura w chmurze”, powstaje, gdy w atmosferze nie występują gwałtowne ruchy, powietrze jest czyste, natomiast temperatura spada do ok. minus 30 stopni Celsjusza. Pojawiający się w chmurach Altocumulus (średnie kłębiaste), Cirrocumulus (kłębiasto-pierzaste) i niekiedy także Stratocumulus (kłębiasto-warstwowe) otwór ma owalny kształt i stopniowo z upływającym czasem powiększa się. Z wnętrza wypada virga, która zamienia się w parę wodną zanim spadnie na ziemię. – Cavum oglądane bezpośrednio pod nim jest najczęściej koliste, z większej odległości natomiast przybiera kształt owalny, a w miarę upływu czasu zwiększa swoje rozmiary – brzmi fragment opracowania „Nowa klasyfikacja chmur”, cytowanego przez TVN Meteo. W polskich lasach pojawił się czarci krąg. Leśnicy tłumaczą, co oznacza Czy czarci krąg znaleziony w lesie to powód do obaw? Intrygujące zjawisko ma swoje tłumaczenie w dawnych legendach o wiedźmach. A co na ten temat mówią leśnicy? Ciekawostki o chmurach Chmury dzieli się ze względu na: kształt, wewnętrzną budowę, sposób powstawania i wysokość (tzw. piętro) występowania. Lítla Dímun, najmniejsza z Wysp Owczych, ma „własną” chmurę. To zasługa znajdującej się nad nią niemal przez cały czas chmury soczewkowatej. Polarne chmury stratosferyczne, czyli charakterystyczne, tęczowe chmury, które pojawiają się od czasu do czasu nad Arktyką, powstają, gdy niższe warstwy stratosfery osiągają temperaturę poniżej minus 81 stopni Celsjusza. W 2023 r. naukowcy zaobserwowali, że chmury nad Neptunem zniknęły po raz pierwszy od prawie trzydziestu lat. Ich zdaniem to efekt wpływu, jaki na ostatnią planetę Układu Słonecznego wywiera nasza gwiazda. Widmo Brockenu to zjawisko optyczne obserwowane najczęściej w wyższych partiach gór. Polega na tym, że jesteśmy w stanie zaobserwować własny cień na chmurze, która znajduje się pod nami. Przeciętna chmura waży ok. 500 ton, tyle samo co sto słoni. Do nazewnictwa chmur w polszczyźnie stosuje się ich nazwy łacińskie. Chmury powstają, gdy wilgotne powietrze schłodzi się wystarczająco, by para wodna skropliła się lub przemieniła w kryształki lodu. Źródła: Lubuscy Łowcy Burz, TVN Meteo, Światowa Organizacja Meteorologiczna (World Meteorological Organization), archiwum redakcji. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Gwiazdozbiór Orła to intrygująca konstelacja. Wiążą się z nią legendy o Ganimedesie, kochanku Zeusa
Gwiazdozbiór Orła jest dość okazały, jednak asteryzm tworzony przez jasne gwiazdy konstelacji nie należy do zbyt wyraźnych. Na szczęście z odszukaniem tej konstelacji na nocnym niebie poradzi sobie nawet początkujący miłośnik astronomii. Wystarczy tylko wiedzieć, na jakie szczegóły zwrócić uwagę. Gdzie znajduje się Orzeł? Skąd wzięła się nazwa gwiazdozbioru i jakie ciekawe obiekty można zaobserwować w jego granicach? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Charakterystyka gwiazdozbioru Orła Najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Orła Jak znaleźć Gwiazdozbiór Orła na nocnym niebie? Ciekawe obiekty astronomiczne w Gwiazdozbiorze Orła Legendy i mitologie gwiazdozbioru Orła Wśród początkujących obserwatorów nocnego nieba Gwiazdozbiór Orła nie cieszy się tak dużą popularnością, jak wiele innych konstelacji. Warto jednak poświęcić kilka chwil i skupić się na mitycznym Orle, bo w jego umownych granicach mieści się wiele fantastycznych obiektów, które bez dwóch zdań warto zaobserwować. Charakterystyka gwiazdozbioru Orła Gwiazdozbiór Orła (Aquila) to konstelacja nieba południowego. Jego powierzchnia przekracza 652 stopnie kwadratowe. Orzeł pokrywa prawie 1,6 proc. powierzchni nieba, co w zestawieniu wszystkich 88 konstelacji, oficjalnie uznawanych przez Międzynarodową Unię Astronomiczną, zapewnia mu 22. pozycję. Dla porównania, Gwiazdozbiór Lutni, zaliczany do średnich konstelacji, ma powierzchnię przekraczającą 286 stopni kwadratowych i pokrywa 0,69 proc. powierzchni nieba. W tym samym zestawieniu zajmuje 52. miejsce. Starożytne mapy nieba, na których przedstawiany jest Gwiazdozbiór Orła, obrazują tę konstelację jako wielkiego drapieżnego ptaka w locie, który w swoich szponach trzyma młodzieńca. Nie sposób doszukać się tak skomplikowanego kształtu w gwiazdach tworzących konstelację Aquilae. Mityczny ptak na nocnym niebie przybiera kształt złamanego krzyża, na który składają się jasne i nieco bledsze gwiazdy. Te drugie są w przewadze, więc trzeba wysilić wyobraźnię, by zobaczyć na niebie ten wzór. Szyję i łeb orła tworzy Alfa wraz ze znajdującymi się obok niej Betą i Gammą. Theta wyznacza koniec jednego skrzydła, natomiast drugiego – Zeta i Epsilon. Lambda wyznacza ogon wyobrażonego ptaka. Najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Orła Orzeł nie należy do najwyraźniejszych konstelacji. Jednak należy wspomnieć, że najjaśniejsza gwiazda w jego granicach jest dwunastą najjaśniejszą gwiazdą na niebie. Altair (czyli Alfa Aql), bo o tym obiekcie mowa, to biała gwiazda ciągu głównego, zaliczana do obiektów typu widmowego A. Jej wielkość obserwowalna to 0.76 magnitudo. Mówimy tu o gwieździe ponad 10 razy jaśniejszej niż Słońce. W 1999 roku naukowcy wykonali pomiary (przy pomocy satelity Wide Field Infrared Explorer), które udowodniły, że jasność obiektu waha się o kilka tysięcznych magnitudo w okresach poniżej 2 godzin. Te badania pozwoliły zakwalifikować Altair do gwiazd zmiennych typu Delta Scuti (w 2005 roku). Nazwa gwiazdy wywodzi się od arabskiego wyrażenia Al Naṣr al Ṭāïr i oznacza „lecący orzeł”. W 2016 roku Międzynarodowa Unia Astronomiczna zatwierdziła jej użycie dla określenia tego obiektu. Jak znaleźć Gwiazdozbiór Orła na nocnym niebie? Gwiazdozbiór Orła, położony w pobliżu równika niebieskiego, jest widoczny na szerokościach geograficznych między 70° S a 80° N. W Polsce dogodne warunki do obserwacji Aquilae panują latem. Konstelacje, które sąsiadują z Orłem na nocnym niebie, to: Gwiazdozbiór Strzały, Gwiazdozbiór Herkulesa, Gwiazdozbiór Wężownika, Gwiazdozbiór Węża, Gwiazdozbiór Tarczy, Gwiazdozbiór Strzelca, Gwiazdozbiór Koziorożca, Gwiazdozbiór Wodnika, Gwiazdozbiór Delfina. W granicach Orła nie ma zbyt wielu jasnych gwiazd, ale żeby namierzyć tę konstelację, wystarczy odszukać na nocnym niebie jej najjaśniejszą gwiazdę. Wraz z Wegą (najjaśniejsza gwiazda w Gwiazdozbiorze Lutni) i Denebem (najjaśniejsza gwiazda w Gwiazdozbiorze Łabędzia), Altair tworzy charakterystyczną formację, nazywaną Trójkątem Letnim. Alfa Aql jest jej dolnym wierzchołkiem. Ciekawe obiekty astronomiczne w Gwiazdozbiorze Orła W Gwiazdozbiorze Orła nie występują roje meteorów. Nie oznacza to jednak, że miłośnicy obserwacji nocnego nieba nie znajdą w nim żadnych ciekawych obiektów. Przeciwnie, tych jest całkiem sporo. Jedną z największych atrakcji Orła jest Eta Aql. To jasny nadolbrzym, zaliczany do najjaśniejszych cefeid (gwiazd zmiennych pulsujących) na nocnym niebie. Jasność obiektu zamyka się w przedziale od 3,48 do 4,39 magnitudo, z okresem 7,177 dnia. Gwiazda jest oddalona od Słońca o ok. 1170 lat świetlnych. Kolejny interesujący obiekt to H Aql. Gwiazda to ma masę równą dziewięciu masom Słońca i jest 107 razy większa od centralnej gwiazdy Układu Słonecznego. Emituje silny blask, co czyni ją jedną najłatwiejszych do zaobserwowania cefeid. Wymieniając interesujące obiekty w granicach Orła, nie można nie wspomnieć o Wielkiej Szczelinie. Na ciemnym niebie można zaobserwować obszar, gdzie Droga Mleczna jest rozdzielana na dwa strumienie przez charakterystyczne pasmo. Tym pasmem jest właśnie Wielka Szczelina. Pod tą nazwą kryje się gigantyczny kompleks ciemnych obłoków pyłowych, który rozciąga się od Gwiazdozbioru Strzelca do Łabędzia. Ciemne pasmo pyłu i gazu najlepiej widoczne jest w granicach Orła. Inne interesujące obiekty w Gwiazdozbiorze Orła to: gromada otwarta NGC 6709 – to zgromadzenie średnich i słabych gwiazd, z których ok. 40 można zaobserwować przez 20-centymetrowy teleskop, gromada otwarta NGC 6755 – przypominająca chmurę gromada słabych gwiazd, którą można zaobserwować przez 15-centymetrowy teleskop, mgławica planetarna NGC 6751 – niewielki mglisty dysk o szarawym zabarwieniu, mgławica planetarna NGC 6772 – ma formę półprzeźroczystego szarawego dysku z ciemnym centrum, mgławica planetarna NGC 6803 – niewielki jasnoniebieski dysk. Legendy i mitologie gwiazdozbioru Orła Gwiazdozbiór Orła był znany już w starożytnej Mezopotamii. Dowodzą tego znaleziska archeologiczne w postaci kamiennej płytki z wyrytym asteryzmem, tworzonym przez jasne gwiazdy tej konstelacji. Nie jest jednak jasne, jak wówczas był określany. Nazwa, która obowiązuje do dziś, wywodzi się z mitologii antycznej Grecji. Do Gwiazdozbioru Orła nawiązuje mit o Ganimedesie. Trojański książę był uważany za najbardziej urodziwego młodzieńca na całym świecie. Nawet sam Zeus był pod wrażeniem jego niezwykłej urody, do tego stopnia, że zapragnął mieć go przy sobie na Olimpie. Przemienił się w orła i pod tą postacią zszedł na ziemię. Pochwycił szponami Ganimedesa i zaniósł go na szczyt siedziby bogów. Tam miał im służyć jako podczaszy, czyli osoba odpowiedzialna za nalewanie wina. Ciekawostka: sąsiadujący z Orłem Gwiazdozbiór Wodnika jest często utożsamiany właśnie z Ganimedesem. Z ta konstelacją wiąże się jeszcze jedna grecka opowieść. Według niej, orzeł wyznaczony przez jasne gwiazdy konstelacji jest sługą samego Zeusa. To właśnie ten ptak ma przynosić najwyższemu ze wszystkich olimpijczyków pioruny – jego oręż i najbardziej charakterystyczny ze wszystkich atrybutów. Opowieść o najwyższym ze wszystkich bogów i o usługującym mu pięknym młodzieńcu żyła także w starożytnym Rzymie. W II stuleciu zainspirowała cesarza Hadriana, który wśród gwiazd wyznaczył nową konstelację – dziś już nieuznawany Gwiazdozbiór Młodzieńca (Antinous). W ten sposób władca Wiecznego Miasta upamiętnił ulubionego kochanka na swoim dworze. Jak głosi legenda, młodzieniec miał się poświęcić, by przedłużyć życie Hadriana. Miał złożyć z siebie ofiarę w intencji uzdrowienia chorującego władcy. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.