Kosmiczne show nad Polską. Lutowe niebo przyniesie rzadkie zjawiska
Luty zapowiada się wyjątkowo interesująco dla osób śledzących zjawiska na nocnym niebie. W nadchodzących tygodniach warto kierować wzrok ku górze nie tylko po zmroku, lecz także w ciągu dnia, ponieważ kalendarz astronomiczny przynosi kilka efektownych i łatwych do obserwacji wydarzeń. Co będzie można dostrzec nad naszymi głowami?
Luty rozpoczął się od efektownego spektaklu na naszym nieboskłonie. 1 lutego mogliśmy obserwować tzw. Śnieżny Księżyc – pełnię, która w tym roku przypadła w chwili, gdy nasz satelita znajdował się w apogeum swojej orbity, czyli najdalszym punkcie względem Ziemi. Taki układ sprawia, że tarcza Księżyca wydaje się nieco mniejsza i mniej jasna niż w przypadku superpełni, ale i tak widok jasnego, pełnego krążka na zimowym niebie robił duże wrażenie. To jednak dopiero początek astronomicznych atrakcji lutego, bowiem w kolejnych tygodniach czekają nas jeszcze inne zjawiska, które warto mieć na swojej liście obserwacji. Dlaczego lutowe noce 2026 są idealne do obserwacji nieba? Dla mieszkańców Polski luty to wciąż jeden z najlepszych okresów do obserwacji gwiazd. Długie, mroźne i często przejrzyste noce sprzyjają oglądaniu obiektów głębokiego nieba, a niska wilgotność powietrza poprawia widoczność. Z dala od miejskich świateł można dostrzec zimowe konstelacje (Oriona, Byka czy Wielką Niedźwiedzicę), a także liczne gromady gwiazd i mgławice. To właśnie w takich warunkach najlepiej przygotować się na drugą połowę miesiąca, kiedy fazy Księżyca przestaną przeszkadzać w obserwacjach słabszych obiektów. 17 lutego: nów Księżyca, najlepsze warunki do obserwacji galaktyk i kometa widoczna z Polski Nów Księżyca przypadający 17 lutego oznacza, że jego tarcza znajdzie się między Ziemią a Słońcem i pozostanie praktycznie niewidoczna. Dla obserwatorów w Polsce to doskonała wiadomość – brak światła księżycowego pozwoli dostrzec słabsze obiekty. Jednym z ciekawszych celów jest galaktyka M81 w Wielkiej Niedźwiedzicy, znana jako Galaktyka Bodego. To jeden z najjaśniejszych obiektów tego typu widocznych z półkuli północnej, możliwy do odnalezienia nawet przez niewielkie teleskopy. Około północy wznosi się wysoko nad horyzont, co dodatkowo poprawia warunki obserwacyjne. Również w okolicach 17 lutego warto skierować teleskop w stronę komety C/2024 E1 (Wierzchoś). Po przejściu w pobliżu Słońca zbliży się ona do Ziemi i osiągnie jasność około 9 magnitudo, co oznacza, że nie będzie widoczna gołym okiem, ale możliwa do uchwycenia w małych teleskopach. Najlepiej szukać jej nisko nad południowo-zachodnim horyzontem krótko po zachodzie Słońca, korzystając z ciemnego nieba i braku światła Księżyca. 19 lutego: Merkury w największej elongacji wschodniej To jedno z najciekawszych zjawisk widocznych bez sprzętu. 19 lutego Merkury osiągnie największe oddalenie kątowe od Słońca w tym cyklu. Dla obserwatorów w Polsce to krótka, ale cenna okazja, by zobaczyć tę planetę, która zwykle ginie w słonecznym blasku. Około 20–40 minut po zachodzie Słońca należy patrzeć nisko nad zachodni horyzont. Merkury pojawi się jako jasny punkt świetlny tuż nad linią widnokręgu. 28 lutego: parada sześciu planet na wieczornym niebie Pod koniec miesiąca czeka nas efektowne ustawienie planet wzdłuż ekliptyki. 28 lutego na niebie pojawią się: Merkury, Wenus, Saturn, Jowisz, Uran i Neptun. Najłatwiej dostrzegalne będą Wenus i Jowisz, świecące jasno już po zmierzchu. Uran i Neptun wymagają lornetki lub teleskopu, natomiast Merkury i Saturn zajdą stosunkowo szybko, dlatego obserwacje trzeba rozpocząć wcześnie. Takie wieloplanetarne konfiguracje są rzadkie i stanowią atrakcyjny cel dla miłośników nocnego nieba. Co więcej? NASA Artemis II, zaćmienie Słońca i rój Alfa Centaurydów Na początku lutego oczy miłośników astronomii zwrócą się nie tyle ku niebu nad Polską, co ku wydarzeniu, które będzie można śledzić online. 6 lutego otwiera się bowiem okno startowe misji Artemis II – pierwszego od ponad pół wieku załogowego lotu ludzi poza niską orbitę okołoziemską. Statek Orion ma wykonać przelot wokół Księżyca, testując systemy potrzebne do przyszłych lądowań w ramach programu Artemis. Dla obserwatorów w Polsce nie będzie to zjawisko widoczne na niebie jak meteor czy planeta, lecz moment przełomowy w eksploracji kosmosu, porównywany do ery programu Apollo. Transmisje startu z Florydy tradycyjnie przyciągają miliony widzów na całym świecie, a sama misja symbolicznie otwiera nowy rozdział w powrocie człowieka w okolice Srebrnego Globu. W dniach 8-9 lutego z kolei przypadnie maksimum deszczu meteorów Alfa Centaurydów, typowych dla półkuli południowej. Jego radiant znajduje się w gwiazdozbiorze Centaura, który z Polski nie wznosi się nad horyzont. Oznacza to, że obserwatorzy w naszym kraju nie będą mogli zobaczyć tego zjawiska, w przeciwieństwie do mieszkańców Australii czy południowej Afryki. Co więcej, mieszkańcy półkuli południowej 17 lutego będą mogli obejrzeć obrączkowe zaćmienie Słońca. Pas „pierścienia ognia” przebiegnie nad odległymi obszarami Antarktydy i południowego oceanu, a częściowe fazy zobaczą jedynie mieszkańcy południowych krańców Ameryki Południowej i Afryki. Dla polskich obserwatorów pozostaną transmisje i materiały z innych części świata. Źródło: Travel + Leisure Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Niebo nad Polską zapłonie. Truskawkowy Księżyc pojawia się raz na 18 lat
W nocy z 10 na 11 czerwca niebo nad Polską zamieni się w teatralną scenę. Czerwcowa pełnia będzie nie tylko spektakularna, ale i symboliczna. Taki Truskawkowy Księżyc wraca tylko raz na 18 lat. Co oznacza i gdzie najlepiej go podziwiać?
Spis treści: Skąd pochodzi nazwa „Księżyc Truskawkowy”? Druga taka pełnia w tym tysiącleciu Jak pachnie czerwiec? W tym roku jest to przede wszystkim zapach trawy po deszczu, ale z wyraźną truskawkową nutą. Co prawda truskawki można było kupić na straganach już w maju, jednak dopiero w czerwcu zagraniczne odmiany zaczęły być wypierane przez nasze, polskie. Truskawki zajmują ważne miejsce nie tylko na stołach Polaków, czego dowodem jest np. Truskawkowy Księżyc. Wyjątkowe zjawisko będzie można podziwiać nad Polską w nocy z 10 na 11 czerwca. W tym roku czerwcowa pełnia jest szczególnie spektakularna. I to nie tylko za sprawą truskawkowej barwy, która w rzeczywistości ma znacznie głębsze kulturowe znaczenie. Skąd pochodzi nazwa „Księżyc truskawkowy”? Określenie to wywodzi się z tradycji rdzennych plemion Ameryki Północnej, przede wszystkim Algonkinów. Obserwacje zmieniających się cyklów w przyrodzie nadawały powtarzalności ich zwyczajom. I tak np. czerwcowa pełnia z czasem zaczęła być kojarzona ze zbiorami dzikich truskawek. W innych kulturach ten sam Księżyc nazywano np. „Różanym”, „Kwiatowym” lub „Miodowym”. To również było nawiązaniem do okresu obfitego rozkwitu i zbiorów. W tym roku pełnia przypada dokładnie 11 czerwca 2025 r. o godz. 9:43 czasu polskiego. Najlepiej obserwować ją wieczorem 10 czerwca oraz o wschodzie 11 czerwca – wtedy Księżyc będzie wyglądać najbardziej efektownie. Druga taka pełnia w tym tysiącleciu Tegoroczny Truskawkowy Księżyc zbiega się z rzadkim zjawiskiem astronomicznym. Chodzi o maksymalne południowe zatrzymanie Księżyca, znane też jako major lunar standstill. Zdarza się ono raz na 18,6 roku i jest efektem nachylenia orbity naszego satelity względem równika Ziemi. W tym czasie Księżyc osiąga na niebie najniższy możliwy punkt, wschodząc i zachodząc w najbardziej skrajnych pozycjach na horyzoncie. W Polsce pełnia będzie widoczna bardzo nisko nad południowym niebem, co potęguje iluzję jej rozmiarów. Księżyc wyda się większy, masywniejszy i bardziej pomarańczowy, mimo że fizycznie nie będzie ani bliżej Ziemi, ani większy niż zwykle. Dlaczego Księżyc wygląda wtedy inaczej? Podczas wschodu i zachodu, światło Księżyca pokonuje większą grubość atmosfery. Krótsze długości fal – niebieskie i zielone – są silnie rozpraszane, natomiast dłuższe fale światła czerwonego i pomarańczowego docierają do naszych oczu. Właśnie dlatego Truskawkowy Księżyc może przybrać barwy złote, rdzawożółte, a nawet czerwonawe. Żeby móc na własne oczy zobaczyć ten spektakl, najlepiej wybrać miejsca położone z dala od miejskiego światła. Idealne będą podmiejskie wzniesienia, otwarte pola czy odizolowane punkty widokowe. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Falcon 9 namalował na naszym niebie kosmiczny wir. To bardzo dobra informacja
W poniedziałkowy wieczór można było dostrzec na polskim niebie nietypowe zjawisko. Był to błyszczący błękitem wir, wyglądający, jak wyjęty z dzieła Vincenta van Gogha „Gwiaździsta noc”. Co spowodowało ten niezwykły spektakl?
Spis treści: Dwa stopnie Falcona 9 – który spowodował wir? Proces deorbitacji – co naprawdę widzieliśmy na niebie? Zasada zachowania momentu pędu Jednak ten nocny widok nie był dziełem żadnego artysty, lecz znakiem poprawnego wykonania manewru przez drugi człon rakiety Falcon 9 SpaceX. Błyszczący wir pojawił się nad naszymi głowami – według opinii obserwatorów nieba – po godzinie 21 w poniedziałek 24 marca. Ten sam fenomen widoczny był również nad Holandią, Niemcami i częścią Rosji. A choć samo zjawisko przypominało artystyczny performance wykonany – być może – na zbliżającą się rocznicę urodzin Vincenta van Gogha (artysta urodził się 30 marca 1853 roku), to ślad na niebie powstał w wyniku zrzutu paliwa przez przelatujący drugi stopień rakiety Falcon 9. Rakieta, która wystartowała w poniedziałek przed godziną 18.42 czasu lokalnego z bazy na Florydzie, w ramach wojskowej misji NROL-69, miała umieścić na orbicie tajne satelity amerykańskiego Narodowego Biura Rozpoznania. Trajektoria drugiego stopnia rakiety biegła nad Polską. Dwa stopnie Falcona 9 – który spowodował wir? Jak wyjaśniają eksperci z Obserwatorium Astronomicznego Wydziału Fizyki i Astronomii Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu, pierwszy stopień rakiety służy do nadania prędkości dla lotu suborbitalnego (tj. lotu ponad atmosferę ziemską) i zgodnie z planem wrócił po kilkunastu minutach na Ziemię. Wykonał poprawne lądowanie i zostanie wykorzystany w przyszłości do kolejnych startów. Natomiast drugi stopień Falcona 9 ma za zadanie nadać ładunkowi prędkość, która umieści go na docelowej orbicie. – Trajektoria lotu była znana – można przeczytać na stronie astronomów z UAM – Około godziny 19:09 miał miejsce przelot rakiety podczas jej pierwszego obiegu wokół Ziemi, a prawie dwie godziny później, po okrążeniu całej kuli ziemskiej, nastąpił drugi przelot. Po separacji ładunku natomiast, zgodnie z ideą niezaśmiecania przestrzeni kosmicznej wokół Ziemi, drugi stopień ma za zadanie zawrócić z niskiej orbity okołoziemskiej i spalić się w atmosferze ziemskiej. Nieudany przykład takiego manewru mogliśmy obserwować w lutym. Teraz zobaczyliśmy, jak wygląda kontrolowany manewr deorbitacji – napisali specjaliści. Proces deorbitacji – co naprawdę widzieliśmy na niebie? Ale jak to się stało, że ten kontrolowany zrzut paliwa przybrał formę wiru i to w dodatku świecącego? – Zacznijmy od tego, że w górnym członie rakiety zawsze zostaje pewna ilość paliwa, która musi zostać zrzucona przed rozpoczęciem procesu deorbitacji – wyjaśnia dr inż. Tomasz Barciński, kierownik Laboratorium Mechatroniki i Robotyki Satelitarnej Centrum Badań Kosmicznych PAN. – To właśnie to paliwo tak lśniło na niebie. Wrażenie mieniącego się błękitnego pyłu pojawiło się, ponieważ paliwo zostało oświetlone przez Słońce. W trakcie manewru rakieta była wysoko na niebie, i choć dla nas był już zmrok, to wysoko w górze jaśniało Słońce – wyjaśnia ekspert. A jak doszło do tego, że zrzucane paliwo utworzyło kształt przypominający wir? – Paliwo wypływa na zewnątrz przez dysze. Całość można przyrównać do prostego mechanizmu obrotowego zraszacza ogrodowego. Gdyby taki zraszacz nie obracał się, wypływająca z niego woda tworzyłaby proste strumienie. Ale gdy wprawimy go w ruch, tworzą się właśnie fale układające się w wir – tłumaczy inżynier. Zasada zachowania momentu pędu Pozostaje też pytanie, dlaczego obserwowana wczoraj rakieta obracała się? Zdaniem eksperta, fakt, iż rakieta obraca się przed deorbitacją jest bardzo dobrym znakiem. – Jednym z elementów kontroli ścieżki schodzenia rakiety jest właśnie wprawienie jej w ruch obrotowy. Gdy rakieta obraca się w wokół swojej osi, to zasada zachowania momentu pędu sprawia, że ta oś nie zmienia gwałtownie swojego kierunku, więc rakieta podąża poprzez atmosferę jak strzała – opisuje dr Barciński. Jak dodaje, opory powietrza są wtedy łatwiej przewidywalne. – Dzięki temu można kontrolować jej trajektorię i stosunkowo precyzyjnie określić miejsce deorbitacji. Tak naprawdę problemem jest, gdy rakieta wiruje nieregularnie. Wówczas mówimy o niekontrolowanej deorbitacji, rakieta koziołkuje i opór aerodynamiczny jest większy i słabiej przewidywalny, więc rakieta spada wcześniej, nie w planowanym punkcie Nemo na oceanie, jak to miało miejsce niedawno w Polsce – kończy dr Barciński. Źródła: National Geographic Polska, UAM Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Gwiazdozbiór Ryb niełatwo odnaleźć na nocnym niebie. Jest ważnym zwiastunem
Gwiazdozbiór Ryb rozciąga się na północnym niebie i należy do dwunastu konstelacji zodiakalnych. W Polsce najlepiej obserwować go jesienią, choć nie jest to takie proste zadanie. Jak odnaleźć ten układ gwiazd i skąd wzięła się jego nazwa? Odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Ryb? Charakterystyka gwiazdozbioru Ryb Punkt równonocy wiosennej w gwiazdozbiorze Ryb Pochodzenie gwiazdozbioru Ryb Mitologia i znaczenie Ryby to duży gwiazdozbiór nieba północnego. Składa się jednak z niezbyt jasnych gwiazd, które nie tworzą żadnego charakterystycznego wzoru. To znacząco utrudnia odnalezienie konstelacji. Warto jednak podjąć wyzwanie, bo w jej umownych granicach mieści się wiele interesujących obiektów, których obserwacja może dać niemałą frajdę. Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Ryb? Ryby (Pisces) to duża konstelacja zodiakalna nieba północnego, zlokalizowana w pobliżu równika niebieskiego. Sąsiadują z nią następujące konstelacje: gwiazdozbiór Trójkąta, gwiazdozbiór Andromedy, gwiazdozbiór Pegaza, gwiazdozbiór Wodnika, gwiazdozbiór Wieloryba, gwiazdozbiór Barana. Ryby są dość bladym gwiazdozbiorem, w którym nie ma obiektów o wielkości obserwowanej Najłatwiejszą metodą określenia położenia gwiazdozbioru jest odszukanie dwóch sąsiadujących konstelacji: Pegaza (zlokalizowanego na wschód od Ryb) i Wodnika (położonego na zachód od Ryb). Gwiazdozbiór jest widoczny na szerokościach geograficznych między 55° S a 84° N. Z obszaru Polski, nieuzbrojonym okiem można dostrzec ok. 75 niezbyt jasnych gwiazd, tworzących konstelację Pisces. Obserwacje należy prowadzić jesienią. Najdogodniejsza pora to zmierzch astronomiczny, ok. 2 godziny po zachodzie Słońca. Dane obserwacyjne: rektascensja: 0 h, deklinacja: +15 stopni. Charakterystyka gwiazdozbioru Ryb Ryby to okazała konstelacja. Gwiazdozbiór ma powierzchnię ok. 889 stopni kwadratowych i zajmuje 2,16 proc. powierzchni nieba. W zestawieniu 88 konstelacji uznawanych przez Międzynarodową Unię Astronomiczną zajmuje 14. miejsce. Dla porównania, gwiazdozbiór Wagi ma powierzchnię 538 stopni kwadratowych i pokrywa 1,3 proc. nieba, co daje mu 29. pozycję w tym samym zestawieniu. Mimo że zodiakalne Ryby obchodzą urodziny między 19 lutego a 20 marca, Słońce przechodzi przez tę konstelację w dniach od 12 marca do 18 kwietnia. To przesunięcie jest rezultatem ruchu precesyjnego Ziemi, czyli zmiany osi obrotu naszej planety. Wcześniej wspomnieliśmy, że Ryby należą do najbledszych gwiazdozbiorów zodiakalnych. Potwierdzeniem tego jest fakt, że w obszarze konstelacji znajdują się zaledwie dwie jaśniejsze gwiazdy. Wraz z gwiazdami piątej wielkości, tworzą one niezbyt charakterystyczny i łatwy do przeoczenia wzór wydłużonej litery V. Asteryzm ten jest znany jako Diadem i stanowi najbardziej charakterystyczną część gwiazdozbioru. Na starożytnych mapach konstelacja była przedstawiana jako dwie płynące równolegle ryby, połączone sznurem. Najjaśniejszą gwiazdą w konstelacji Pisces jest Eta Piscium, czyli Alpherg. Jej nazwa wywodzi się od arabskiego słowa „pharg”, oznaczającego „wylew” (w kontekście wylewu wody, nie stanu medycznego). Od Słońca dzieli ją ok. 271 lat świetlnych. Żółty olbrzym jest zaliczany do typu widmowego G7. Wymieniając charakterystyczne obiekty gwiazdozbioru, nie można pominąć gwiazdy Alfa Piscium (Alrescha). To gwiazda podwójna, oddalona o ok. 165 lat świetlnych od Słońca. Jej nazwa oznacza „sznur” i nawiązuje do wyobrażonego połączenia dwóch ryb w konstelacji. Składa się z dwóch białych gwiazd ciągu głównego, zaliczanych do obiektów typu widmowego A. Charakteryzują się jasnością 4,11 i 5,125 magnitudo. Kolejny charakterystyczny obiekt ro Zeta Piscium, czyli Revati. To gwiazda wielokrotna, która składa się z olbrzyma typu widmowego A7 i układu spektroskopowego, w którego skład wchodzą karły o typie widmowym F7 i G7. Ryby są oddalone od drogi mlecznej, więc w granicach gwiazdozbioru można zaobserwować wiele galaktyk. Do najbardziej interesujących należy M74. Oddalona od Słońca o ok. 30-40 milionów lat świetlnych, jest należy do wzorcowych galaktyk spiralnych (została wybrana na prototyp klasy galaktyk Sc). Charakteryzuje się dość niską jasnością, co nie ułatwia jej obserwacji. Galaktyka M74 jest zaliczana do najtrudniejszych do zaobserwowania obiektów, ujętych w katalogu Messiera. Należy jednak podkreślić, że obiekt charakteryzuje się dużą szerokością kątową. Inna interesująca galaktyka to NGC 676. Jest niewielka i dość blada, jednak można zaobserwować w niej gwiazdę dziewiątej wielkości, zakrywającą puste centrum. W obszarze ryb można zaobserwować rój Piscydów. Meteory pochodzą od komety Morehouse'a. Maksimum aktywności roju przypada na 11 września. Punkt równonocy wiosennej w gwiazdozbiorze Ryb Wspomniane wcześniej zjawisko ruchu precesyjnego Ziemi doprowadziło także do przesunięcia punktu równonocy wiosennej. Mowa o obszarze, w którym ekliptyka przecina się z równikiem niebieskim. W starożytności, znajdował się w gwiazdozbiorze Barana (stąd wzięła się jego nazwa – punkt Barana). Obecnie znajduje się w konstelacji Ryb, ok. 8° na południe od gwiazdy Omega Piscium. 21 marca Słońce przechodzi przez ten obszar. Właśnie wtedy rozpoczyna się astronomiczna wiosna. Pochodzenie gwiazdozbioru Ryb Gwiazdozbiór Ryb był obserwowany już w V wieku p.n.e., przez babilońskich astronomów. Początkowo obserwatorzy opisywali Rybę północną i południową. W tym miejscu wypada jednak wspomnieć, że współcześnie nie stosuje się już tego podziału, gdyż wprowadzałoby to zbędne zamieszanie (gwiazdozbiór Ryby Południowej to odrębna konstelacja). Od Babilończyków konstelację Ryb zapożyczyli antyczni Grecy. W II wieku n.e. opisał ją Ptolemeusz. Hellenowie widzieli w tym gwiazdozbiorze postaci, pod którymi Afrodyta i Eros podjęli ucieczkę przed przerażającym Tyfonem. Mitologia i znaczenie Mit przedstawiający tę historię odnosi się do początków istnienia bogów, gdy ci toczyli bój z tytanami i gigantami. Olimpijczycy byli już bliscy triumfu, jednak Gaja, mityczna matka Ziemia, nie zamierzała oddawać władzy w ich ręce. Na pole walki wysłała Tyfona – najstraszniejszego ze wszystkich potworów. Bestia z ciałem olbrzyma i o stu głowach smoka, która zamiast na nogach wspierała się na olbrzymich wężach, wprawiła bogów w popłoch. Olimpijczycy zaczęli ratować się ucieczką. By ocalić życie, Afrodyta i jej syn Eros rzucili się w nurt Eufratu. Przemienili się w ryby, a żeby nie zgubić się w odmętach, swoje ciała połączyli sznurem. Sprytna ucieczka bogini miłości i jej potomka została uwieczniona na firmamencie. Istnieje jeszcze jedna wersja tej legendy. Opowieść głosi, że gdy Afrodyta i Eros wskoczyli do wody, podpłynęły do nich dwie ryby. Zabrały ich na swoich grzbietach z dala od zagrożenia i w ten sposób ocaliły życie bogini i jej syna. W nagrodę za ten wyczyn zwierzęta trafiły na nocne niebo. Mit o Afrodycie i Erosie ma swój odpowiednik w mitologii rzymskiej. W wierzeniach antycznych Rzymian, w złączne sznurem ryby mieli zmienić się Wenus i Kupidyn. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
„Martwa” gromada galaktyk ponownie tworzy gwiazdy. Nikt nie wie dlaczego
Patrząc w nocne niebo, widzimy pojedyncze plamki, które łączą się w galaktyki, a te w ogromne gromady. Jedną z najbardziej masywnych jest Gromada Feniks, zawierająca co najmniej 42 galaktyki, choć może ich być nawet tysiąc. Ze względu na swój rozmiar i wiek powinna już zakończyć proces formowania gwiazd. A jednak wciąż je tworzy.
W tym artykule: Jasne jądro gromady galaktyk Rola supermasywnych czarnych dziur Problem chłodzenia gazu Gromada Feniks znajduje się w odległości ok. 5,8 miliarda lat świetlnych od nas. Ze względu zarówno na swój wiek, jak i rozmiar, jej procesy gwiazdotwórcze powinny być już zakończone. Wiele gromad galaktyk posiada obszar gorącego gazu w ośrodku wewnątrzgromadnym (ICM). W typowej galaktyce gaz ten ochładza się i zasila proces formowania się gwiazd. Wszystko dlatego, że formowanie się gwiazd wymaga zimnego, gęstego gazu. Gorący gaz opiera się zapadaniu w gwiezdne rdzenie, które stają się protogwiazdami, a następnie gwiazdami ciągu głównego. Stare galaktyki i gromady albo zużyły swój zimny gaz, albo zostały go pozbawione. Właśnie dlatego określa się je galaktykami „wygaszonymi”. Centralna galaktyka Gromady Feniksa powinna, według modeli, zakończyć już okres formowania gwiazd. Ma ona jednak intensywnie jasne jądro, typowe dla energicznego formowania się gwiazd. Jak to się stało, że Gromada Feniksa nadal ma źródło zimnego gazu, który napędza narodziny gwiazd. Czy gaz ten wygenerował się on sam? A może napłynął z młodszych galaktyk? Jasne jądro gromady galaktyk Aby spróbować zrozumieć ten fenomen, naukowcy wykorzystali możliwości Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba i zajrzeli do samego serca gromady. Dzięki niemu odkryli m.in., że centralna galaktyka gromady była niespodziewanie jasna z powodu ekstremalnego formowania się gwiazd. Naukowcy stwierdzili, że każdego roku może tam powstawać nawet tysiąc nowych gwiazd, co jest zdumiewającą liczbą w porównaniu z Drogą Mleczną, w której według niektórych badań powstaje mniej niż 10 gwiazd rocznie. – Przed Feniksem, najbardziej gwiazdotwórcza gromada galaktyk we Wszechświecie „rodziła” około 100 gwiazd rocznie, a nawet to było wartością odstającą. Typowa liczba to jedna gwiazda. Feniks naprawdę odstaje od reszty populacji – powiedział Michael McDonald, profesor fizyki w Massachusetts Institute of Technology, jeden z autorów omawianego badania. Profesor McDonald przewodził grupie, która w 2010 roku odkryła Gromadę Galaktyk Feniks. Dzięki wcześniejszym obserwacjom astronomowie znaleźli w Gromadzie Feniksa zarówno bardzo gorący, jak i bardzo zimny gaz. Zaobserwowali też obszary bardzo gorącego gazu o temperaturze ok. 555 811 K oraz regiony bardzo zimnego gazu o temperaturze zaledwie 10 kelwinów, czyli 10 stopni powyżej zera absolutnego. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/02/nasa-c4b6711.jpg" width="1920" height="1080" alt="Rdzeń gromady Phoenix jest pokazany w całym spektrum elektromagnetycznym. Jasne fiolety przedstawiają promienie rentgenowskie wytwarzane przez gorący gaz, a przerywane fioletowe kontury pokazują obszary, w których ten gorący gaz został odepchnięty przez strumienie radiowe z supermasywnej czarnej dziury. Same strumienie radiowe są pokazane w kolorach czerwonych. Błękity i żółcie przedstawiają światło widzialne emitowane przez chłodny gaz i gwiazdy. Zielone kontury pokazują „ciepły” gaz, który jest w trakcie chłodzenia, niedawno zmierzony w badaniu MIT za pomocą JWST" title="Rdzeń gromady Phoenix jest pokazany w całym spektrum elektromagnetycznym. Jasne fiolety przedstawiają promienie rentgenowskie wytwarzane przez gorący gaz, a przerywane fioletowe kontury pokazują obszary, w których ten gorący gaz został odepchnięty przez strumienie radiowe z supermasywnej czarnej dziury. Same strumienie radiowe są pokazane w kolorach czerwonych. Błękity i żółcie przedstawiają światło widzialne emitowane przez chłodny gaz i gwiazdy. Zielone kontury pokazują „ciepły” gaz, który jest w trakcie chłodzenia, niedawno zmierzony w badaniu MIT za pomocą JWST" /> Rola supermasywnych czarnych dziur Gorący gaz nie jest niczym niezwykłym, ponieważ supermasywne czarne dziury (SMBH) mogą emitować niezwykle energetyczne dżety zdolne podgrzewać gaz. Gdy galaktyka jest młoda, część tego gazu ochładza się i tworzy gwiazdy. Centralna galaktyka Gromady Feniksa również zawiera pewną ilość chłodnego gazu. Poprzednie obserwacje wykazały, że nie było tam ciepłego gazu, co jest dziwne. Czy istnieje odpowiedź na problem przepływu chłodu w Gromadzie Feniksa? Naukowcy doszli do wniosku, że jeśli centralna galaktyka Phoenix w jakiś sposób generuje wykryty zimny gaz, to musi istnieć ciepły gaz, który jest pośredni między gorącym gazem a zimnym gazem. W tym miejscu do akcji wkracza JWST. Aby to sprawdzić użyto spektrometru średniej rozdzielczości MIRI i zebrano 12 godzin danych w podczerwieni. Naukowcy szukali określonej długości fali światła emitowanego przez neon przy ok. 300 000 K. Wskazuje to na obecność pośredniego ciepłego gazu, który byłby dowodem na ochłodzenie. – Ten gaz o temperaturze 300 000 stopni jest jak neon, który świeci w określonej długości fali światła, dzięki czemu mogliśmy zobaczyć jego skupiska i włókna w całym naszym polu widzenia. Widać je było wszędzie – napisał w komunikacie prasowym główny autor Michael Reefe. Problem chłodzenia gazu Dodał, że po raz pierwszy udało się uzyskać pełny obraz fazy od gorącej do ciepłej i zimnej w procesie formowania się gwiazd. Fakt, że astronomowie nie byli w stanie dostrzec charakterystycznego ciepłego gazu w Gromadzie Feniksa nie oznacza, że go tam nie było. Wciąż jednak należy zadać pytanie, skąd wziął się ten zimny gaz? Czy pochodzi on spoza tych galaktyk? – Nie jest oczywiste, że gorący gaz kiedykolwiek się ochłodzi, ponieważ może istnieć sprzężenie zwrotne z czarną dziurą lub supernową, które będą go ogrzewać. Istnieje więc kilka realnych opcji, z których najprostsza jest taka, że ten zimny gaz został wyrzucony do centrum z innych pobliskich galaktyk. Inną jest to, że gaz ten w jakiś sposób chłodzi się bezpośrednio od gorącego gazu w jądrze – wyjaśnia McDonald. Naukowcy twierdzą, że to ekstremalne chłodzenie generuje 20 000 mas słonecznych zimnego gazu rocznie. Pokazuje to, że galaktyka jest w stanie dostarczyć własny zimny gaz do formowania gwiazd i że nie pochodzi on z innego miejsca. Pytanie brzmi: w jaki sposób? Wyniki sugerują, że centralna czarna dziura w jakiś sposób wywołuje chłodzenie gazu, zamiast go podgrzewać. Ale aby sprawdzić tę koncepcję, potrzeba jeszcze wielu obserwacji. Źródło: sciencealert.com
Pierwsza gwiazdka 2024 – o której pojawi się na niebie? To ona rozpocznie wigilijną kolację
Pierwsza gwiazdka na niebie to znak dla domowników, że nadszedł czas, by zasiąść wspólnie do wigilijnej wieczerzy. Warto sprawdzić, o której godzinie można jej wypatrywać w tym roku, aby zgodnie z tradycją rozpocząć świąteczne obchody.
Spis treści: Co symbolizuje pierwsza gwiazdka? Pierwsza gwiazdka 2024 – o której pojawi się na niebie? Jak nie pomylić gwiazdy z planetą? O której pierwsza gwiazdka da w tym roku znak, że można rozpocząć wigilijną wieczerzę? W niektórych polskich domach nadal pielęgnuje się tradycję, zgodnie z którą dopiero po zobaczeniu na niebie symbolicznej gwiazdy betlejemskiej, można zasiąść do stołu. To sygnał nie tylko dla gospodyń, ale też dla dzieci czekających na wizytę świętego Mikołaja z workiem prezentów na plecach. Kiedy w tym roku należy wypatrywać pierwszej gwiazdki? Co symbolizuje? Jak nie pomylić jej z planetą? Odpowiedzi na te i inne gwiazdkowe pytania znajdziesz poniżej. Co symbolizuje pierwsza gwiazdka? Pierwsza gwiazdka to tradycja nawiązująca do gwiazdy betlejemskiej. W Biblii właśnie to ciało niebieskie zwiastowało przyjście na świat Jezusa Chrystusa. Jasny obiekt na niebie wskazał także drogę Trzem Mędrcom ze Wschodu, którzy wyruszyli w podróż, by oddać hołd narodzonemu w Betlejem Zbawicielowi. Po dziś dzień wielu badaczy, historyków i astronomów polemizuje ze sobą nawzajem, czym tak naprawdę była gwiazda opisana w Ewangelii według świętego Mateusza. – Gdy zaś Jezus narodził się w Betlejem w Judei za panowania króla Heroda, oto Mędrcy ze Wschodu przybyli do Jerozolimy i pytali: „Gdzie jest nowo narodzony król żydowski? Ujrzeliśmy bowiem jego gwiazdę na Wschodzie i przybyliśmy oddać mu pokłon”. [...]Wtedy Herod przywołał potajemnie Mędrców i wypytał ich dokładnie o czas ukazania się gwiazdy. [...] Oni zaś wysłuchawszy króla, ruszyli w drogę. A oto gwiazda, którą widzieli na Wschodzie, szła przed nimi, aż przyszła i zatrzymała się nad miejscem, gdzie było Dziecię. Gdy ujrzeli gwiazdę, bardzo się uradowali. Weszli do domu i zobaczyli Dziecię z Matką Jego, Maryją; upadli na twarz i oddali Mu pokłon – pisał ewangelista (cytat z Biblii Tysiąclecia). Brytyjski profesor Colin Humphreys jest niemal pewny, że gwiazda betlejemska to tak naprawdę kometa z 5 r. p.n.e., którą w swoich kronikach opisywali Chińczycy. Przypuszcza się również, że wskazująca drogę Trzem Królom gwiazda w rzeczywistości była jasnym światłem wynikającym z nietypowego ułożenia Wenus i Jowisza lub koniunkcji Jowisza i Saturna. Teorii na ten temat jest jednak znacznie więcej, a to rzuca zupełnie nowe światło (dosłownie i w przenośni) na datę narodzin Jezusa. Pierwsza gwiazdka 2024 – o której pojawi się na niebie? Wypatrywanie pierwszej gwiazdki na niebie to w wielu domach stały element przygotowań do wigilijnej wieczerzy. Zabawa ma przede wszystkim zająć dzieci. W tym roku nad Polską pierwszą gwiazdkę na niebie będzie można zaobserwować między godziną 15:00 a 16:00. Czas jej pojawienia się zależy od godziny zachodu słońca, a ta jest różna w zależności od lokalizacji. 24 grudnia 2024, czyli w Wigilię Bożego Narodzenia, w Warszawie słońce zajdzie o 15:27. Nieco wcześniej, bo około 15:09, w Suwałkach, a najpóźniej w Jeleniej Górze – około 15:45. Kiedy zabłyśnie pierwsza gwiazdka w 2024 roku? Lista miast: Lublin – ok. 15:25 Gdańsk – ok. 15:15 Łódź – ok. 15:30 Kraków – ok. 15:35 Poznań – ok. 15:40 Wrocław – ok. 15:45 Jak nie pomylić gwiazdy z planetą? Pierwszymi gwiazdami, które pojawią się na niebie w wigilijny wieczór, będą Wega (najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Lutni) i Kapella (najjaśniejsza gwiazda w konstelacji Woźnicy). Jednak o tym, czy zauważymy którąś z nich, zadecydują warunki atmosferyczne. Gdy niebo będzie zachmurzone, zaobserwowanie pierwszej gwiazdki może okazać się niemożliwe. Warto też pamiętać, że pierwszą gwiazdkę łatwo pomylić z jedną z planet także widocznymi na wigilijnym niebie. Mowa o Wenus, Marsie i Jowiszu, który pośród wszystkich planet i gwiazd 24 grudnia zaświeci najjaśniej. Jak zatem uniknąć pomyłki? Zapamiętajmy przede wszystkim, że gwiazdy mrugają, a planety nie. Źródło: National Geographic Polska
Jasna kometa C/2023 A3 jest widoczna na niebie. Jak i kiedy ją obserwować?
Kometa C/2023 A3 (Tsuchinshan-ATLAS) przyleciała do nas z krańców naszego Układu Słonecznego. Warto ją zobaczyć!
Spis treści: Kometa C/2023 A3 (Tsuchinshan-ATLAS) Obserwacje komety Czy kometa się rozpadnie? Kolejna kometa zbliża się do Ziemi Co roku odkrywa się średnio rzecz biorąc kilkanaście nowych komet. Drugie tyle pojawia się jako już wcześniej znane i przewidziane. Jednak nadzieja na jasną kometę na niebie elektryzuje wszystkich. I badaczy komet, i miłośników patrzenia w rozgwieżdżone niebo. Jasna kometa to przepiękne zjawisko. Kometa C/2023 A3 (Tsuchinshan-ATLAS) Takim obiektem już jest kometa C/2023 A3 (Tsuchinshan-ATLAS). Nadeszła z krańców naszego Układu Słonecznego – z Obłoku Oorta jak dziś się uważa, zawiera on biliony takich skalno-lodowych obiektów jak nasza dzisiejsza bohaterka. Nieliczne z nich są z rzadka kierowane w pobliże Słońca wskutek działania albo pływów od dysku naszej Galaktyki, albo przejścia gwiazdy w pobliżu Słońca – dawno, dawno temu. Warkocz komety Gdy taki skalno-lodowy obiekt zbliży się do Słońca, z jego jądra zaczynają sublimować lody (zamrożony tlenek i dwutlenek węgla, lód wodny oraz inne). Wówczas staje się on kometą, czyli rozwija świecące otoczkę i warkocze. Warkocze w spektakularnych przypadkach mogą nawet rozpościerać się na „całym niebie”. Tak było w przypadku komety C/2006 P1 (McNaught), której warkocz pyłowy można było podziwiać z południowej półkuli naszego globu. Oszacowano, że odbijający światło słoneczne warkocz pyłowy komety McNaughta, miał rzeczywiste rozmiary rzędu 1,5 jednostki astronomicznej (j.a.). Czyli był tak długi, jak odległość Marsa od Słońca. Obserwacje komety Okres orbitalny C/2023 A3 jest rzędu 200 tysięcy lat. Jest więc chwilowym gościem w naszej okolicy. Niewykluczone, że – jeśli się rozpadnie – na tym zakończy swój żywot. Ale może się to nawet zdarzyć i za kilka miesięcy. Kiedy kometa będzie widoczna? Dziś wiemy, że przeszła w dobrej kondycji swe peryhelium, czyli punkt orbity położony najbliżej Słońca. Możemy podziwiać ją w całej krasie już i na naszych szerokościach geograficznych. Najlepsze warunki do jej dostrzeżenia będą za kilka dni, najbliżej Ziemi będzie już 13 października. Minie wówczas nas w odległości 0,47 j.a., czyli około 70 milionów km. Ponieważ też całkiem niedawno (27 września) przeszła najbliżej Słońca, poruszając się po swej wstecznej orbicie w odległości 0,39 j.a. od naszej dziennej gwiazdy, to nadal spodziewana jest duża aktywność tej komety. Aplikacje dla miłośników astronomii Gdzie jej wypatrywać? Po szczegóły najlepiej sięgnąć do aplikacji The Sky Live albo do popularnego Stellarium. To ostatnie to darmowe przenośne planetarium, które można załadować na własny komputer czy laptop. Gdzie szukać komety? Zdradzę tylko zatem, że kometa teraz jest w gwiazdozbiorze Panny. Można ją zobaczyć nad ranem. Jest blisko Słońca, więc trzeba trafić w okres tuż przed wschodem Słońca, ale kiedy jeszcze niebo jest w miarę ciemne. Z kolei po 13 października należy jej wypatrywać wieczorem, tuż po zachodzie Słońca. Ciemnego nieba i wytrwałości życzę wszystkim poszukiwaczom! Czy kometa się rozpadnie? Z kometami jak z pszczołami – nigdy nic nie wiadomo. A dlaczego? Bo są „kruche”. Ich jądro utworzone jest, mówiąc w skrócie, z połączonych z sobą mniejszych bryłek materii pierwotnej, pozostałości po tworzeniu się planet. Gdy kometa znajdzie się dostatecznie blisko Słońca, może albo utracić część swego ciała, albo wręcz całkowicie się rozpaść. Wówczas możemy zaobserwować rozbłysk i potem mniej lub bardziej gwałtowny spadek jasności, w zależności jak bardzo destrukcyjne dla komety było dane wydarzenie. Zdenek Sekanina, badacz i wielki znawca komet, wykazał, że te ze znanych nam komet przychodzących z Obłoku Oorta, które miały zbliżyć albo zbliżyły się w peryhelium na odległość poniżej 0,6 j.a., aż w 50% przypadków rozpadły się w okolicach peryhelium. Badacz wskazuje także, że jedyne dwie komety z Obłoku Oorta odkryte między 2000 a 2017 rokiem, które przetrwały przejście przez peryhelium poniżej 0,3 j.a., to: wspomniana wyżej C/2006 P1 (McNaught), C/2011 L4 (PanSTARRS). Obie były bardzo jasnymi kometami i, jak pisze Sekanina, prawdopodobnie masywnymi i bogatymi w pył. A C/2023 A3 ma peryhelium orbity odległe zaledwie 0.4 j.a. od Słońca Nic dziwnego, że wiele emocji towarzyszy jej wędrówce wokół Słońca. Czy przeżyje tę podróż? Jeśli przeżyje, to w przyszłości opuści nasz Układ Słoneczny na zawsze. Po opuszczeniu rejonu planet będzie poruszać się po orbicie hiperbolicznej. Kolejna kometa zbliża się do Ziemi Pozornie drwi sobie z tego, co napisałam powyżej odkryta 27 września kometa C/2024 S1 (ATLAS). Dziś jest widoczna na niebie w gwiazdozbiorze Hydry. Niestety, na razie tylko przez spore teleskopy. Kometa C/2024 S1 przejdzie przez peryhelium swej orbity już miesiąc po odkryciu, 28 października, w odległości zaledwie 0,008 j.a. od Słońca. Będzie tak blisko naszej dziennej gwiazdy, że zaliczana jest do tzw. komet muskających Słońce (ang. sungrazing comet). Ma orbitę podobną do grupy komet muskających Słońca Kreutza (ang. Kreutz sungrazers), które są najpewniej fragmentami jednej dużej komety z przeszłości. Zatem C/2024 S1 nie przybyła bezpośrednio z Obłoku Oorta. Dziś spekuluje się, że jeśli ta kometa się nie rozpadnie, to „będzie jaśniejsza od Wenus”. Takie przewidywania nadzwyczajnej jasności – jak napisałam wyżej – należy traktować z wielką ostrożnością. Ale też nie zniechęcać się do poszukiwań jasnych komet na niebie. Komety są mało przewidywalne pod względem ich aktywności i przetrwania. Jednak śledzenie na żywo, co się dzieje z takim obiektem, może sprawić wiele frajdy. Zachęcam! prof. Małgorzata Królikowska-Sołtan Zakład Dynamiki Układu Słonecznego i Planetologii Centrum Badań Kosmicznych PAN. Specjalizuje się w badaniu małych ciał Układu Słonecznego, przede wszystkich komet i obiektów pochodzących z Obłoku Oorta.
Niezwykłe zjawisko nad Polską. „Dziura w niebie” zaskoczyła wielu mieszkańców
Niebo co i rusz zaskakuje nas niecodziennymi zjawiskami. Zazwyczaj budzą one ogromne zaciekawienie, a przy okazji rodzą pytania o to, jak takie fenomeny powstają i czym tak naprawdę są. Jednym z nich jest cavum, czyli „chmura w chmurze”.
W tym artykule: „Dziura w niebie” nad Polską Czym jest cavum i jak powstaje? Ciekawostki o chmurach Zdjęcia nietypowych zjawisk, publikowane są w mediach społecznościowych, często wzbudzają poruszenie wśród internautów. Niedawno lawinę komentarzy wywołała niecodzienny kadr z jednego z lasów na Warmii udostępniony przez facebookowy profil Lasów Państwowych. Użytkowników popularnej platformy zaniepokoiło dziwne podłoże widoczne na fotografii, złudnie przypominająca wyciek niebezpiecznych substancji. Zaalarmowani leśnicy natychmiast zabrali głos w sprawie. – Wyciek niebezpiecznych substancji?! Na całe szczęście nie... To jedynie leśne rozlewisko, które swoją wyjątkową barwę zawdzięcza butwiejącym szczątkom roślin oraz bakteriom żelazowym obecnym w wodzie – zaznaczyli pracownicy LP. W sekcji komentarzy pod postem można było również przeczytać, że „tak oto powstaje ruda darniowa, którą do XIX w. użytkowano w nadrzecznych Rudach, Rudnikach, Rudawkach i Rudnicach, po których dziś zostały tylko nazwy wsi i uroczysk”. „Dziura w niebie” nad Polską Tym razem w sieci głośno zrobiło się o tajemniczej „dziurze w niebie” nad Polską. W ostatni dzień stycznia nietypowe zjawisko dostrzegł mieszkaniec Międzyrzecza w woj. lubuskim, a swoją obserwacją podzielił się za pośrednictwem portalu Kontakt 24. Podobne zdjęcia, nadesłane przez internautów, udostępnili również Lubuscy Łowcy Burz na swoim profilu na Facebooku. <iframe allow="autoplay; clipboard-write; encrypted-media; picture-in-picture; web-share" allowfullscreen="true" frameborder="0" height="606" scrolling="no" src="https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FMeteoLubuskie%2Fposts%2Fpfbid0JHC77G9yHwRCH9ezcHs23Hxt6vJFZwv3ruU8pi6adkdoHay4ySMRFXLWPDhjUKrgl&show_text=true&width=500" style="border:none;overflow:hidden" width="500"> Jak się okazuje, udokumentowany przez Lubuszan „dziurkacz”, choć pojawia się nad naszymi głowami sporadycznie, jest dobrze znany synoptykom. Zauważone zjawisko nosi nazwę cavum i mamy z nim do czynienia jedynie przy ściśle określonych warunkach atmosferycznych. Ile mierzył największy płatek śniegu w historii, a ile pojedynczy kryształek śniegu? Różnica jest kolosalna Jak duże mogą być płatki śniegu? Historyczne obserwacje mówią o rozmiarach odpowiadających średniej pizzy. Gdzie i kiedy zanotowano rekord? Czym jest cavum i jak powstaje? Cavum, czyli po prostu „dziura w niebie” lub „chmura w chmurze”, powstaje, gdy w atmosferze nie występują gwałtowne ruchy, powietrze jest czyste, natomiast temperatura spada do ok. minus 30 stopni Celsjusza. Pojawiający się w chmurach Altocumulus (średnie kłębiaste), Cirrocumulus (kłębiasto-pierzaste) i niekiedy także Stratocumulus (kłębiasto-warstwowe) otwór ma owalny kształt i stopniowo z upływającym czasem powiększa się. Z wnętrza wypada virga, która zamienia się w parę wodną zanim spadnie na ziemię. – Cavum oglądane bezpośrednio pod nim jest najczęściej koliste, z większej odległości natomiast przybiera kształt owalny, a w miarę upływu czasu zwiększa swoje rozmiary – brzmi fragment opracowania „Nowa klasyfikacja chmur”, cytowanego przez TVN Meteo. W polskich lasach pojawił się czarci krąg. Leśnicy tłumaczą, co oznacza Czy czarci krąg znaleziony w lesie to powód do obaw? Intrygujące zjawisko ma swoje tłumaczenie w dawnych legendach o wiedźmach. A co na ten temat mówią leśnicy? Ciekawostki o chmurach Chmury dzieli się ze względu na: kształt, wewnętrzną budowę, sposób powstawania i wysokość (tzw. piętro) występowania. Lítla Dímun, najmniejsza z Wysp Owczych, ma „własną” chmurę. To zasługa znajdującej się nad nią niemal przez cały czas chmury soczewkowatej. Polarne chmury stratosferyczne, czyli charakterystyczne, tęczowe chmury, które pojawiają się od czasu do czasu nad Arktyką, powstają, gdy niższe warstwy stratosfery osiągają temperaturę poniżej minus 81 stopni Celsjusza. W 2023 r. naukowcy zaobserwowali, że chmury nad Neptunem zniknęły po raz pierwszy od prawie trzydziestu lat. Ich zdaniem to efekt wpływu, jaki na ostatnią planetę Układu Słonecznego wywiera nasza gwiazda. Widmo Brockenu to zjawisko optyczne obserwowane najczęściej w wyższych partiach gór. Polega na tym, że jesteśmy w stanie zaobserwować własny cień na chmurze, która znajduje się pod nami. Przeciętna chmura waży ok. 500 ton, tyle samo co sto słoni. Do nazewnictwa chmur w polszczyźnie stosuje się ich nazwy łacińskie. Chmury powstają, gdy wilgotne powietrze schłodzi się wystarczająco, by para wodna skropliła się lub przemieniła w kryształki lodu. Źródła: Lubuscy Łowcy Burz, TVN Meteo, Światowa Organizacja Meteorologiczna (World Meteorological Organization), archiwum redakcji. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Gwiazdozbiór Orła to intrygująca konstelacja. Wiążą się z nią legendy o Ganimedesie, kochanku Zeusa
Gwiazdozbiór Orła jest dość okazały, jednak asteryzm tworzony przez jasne gwiazdy konstelacji nie należy do zbyt wyraźnych. Na szczęście z odszukaniem tej konstelacji na nocnym niebie poradzi sobie nawet początkujący miłośnik astronomii. Wystarczy tylko wiedzieć, na jakie szczegóły zwrócić uwagę. Gdzie znajduje się Orzeł? Skąd wzięła się nazwa gwiazdozbioru i jakie ciekawe obiekty można zaobserwować w jego granicach? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Charakterystyka gwiazdozbioru Orła Najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Orła Jak znaleźć Gwiazdozbiór Orła na nocnym niebie? Ciekawe obiekty astronomiczne w Gwiazdozbiorze Orła Legendy i mitologie gwiazdozbioru Orła Wśród początkujących obserwatorów nocnego nieba Gwiazdozbiór Orła nie cieszy się tak dużą popularnością, jak wiele innych konstelacji. Warto jednak poświęcić kilka chwil i skupić się na mitycznym Orle, bo w jego umownych granicach mieści się wiele fantastycznych obiektów, które bez dwóch zdań warto zaobserwować. Charakterystyka gwiazdozbioru Orła Gwiazdozbiór Orła (Aquila) to konstelacja nieba południowego. Jego powierzchnia przekracza 652 stopnie kwadratowe. Orzeł pokrywa prawie 1,6 proc. powierzchni nieba, co w zestawieniu wszystkich 88 konstelacji, oficjalnie uznawanych przez Międzynarodową Unię Astronomiczną, zapewnia mu 22. pozycję. Dla porównania, Gwiazdozbiór Lutni, zaliczany do średnich konstelacji, ma powierzchnię przekraczającą 286 stopni kwadratowych i pokrywa 0,69 proc. powierzchni nieba. W tym samym zestawieniu zajmuje 52. miejsce. Starożytne mapy nieba, na których przedstawiany jest Gwiazdozbiór Orła, obrazują tę konstelację jako wielkiego drapieżnego ptaka w locie, który w swoich szponach trzyma młodzieńca. Nie sposób doszukać się tak skomplikowanego kształtu w gwiazdach tworzących konstelację Aquilae. Mityczny ptak na nocnym niebie przybiera kształt złamanego krzyża, na który składają się jasne i nieco bledsze gwiazdy. Te drugie są w przewadze, więc trzeba wysilić wyobraźnię, by zobaczyć na niebie ten wzór. Szyję i łeb orła tworzy Alfa wraz ze znajdującymi się obok niej Betą i Gammą. Theta wyznacza koniec jednego skrzydła, natomiast drugiego – Zeta i Epsilon. Lambda wyznacza ogon wyobrażonego ptaka. Najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Orła Orzeł nie należy do najwyraźniejszych konstelacji. Jednak należy wspomnieć, że najjaśniejsza gwiazda w jego granicach jest dwunastą najjaśniejszą gwiazdą na niebie. Altair (czyli Alfa Aql), bo o tym obiekcie mowa, to biała gwiazda ciągu głównego, zaliczana do obiektów typu widmowego A. Jej wielkość obserwowalna to 0.76 magnitudo. Mówimy tu o gwieździe ponad 10 razy jaśniejszej niż Słońce. W 1999 roku naukowcy wykonali pomiary (przy pomocy satelity Wide Field Infrared Explorer), które udowodniły, że jasność obiektu waha się o kilka tysięcznych magnitudo w okresach poniżej 2 godzin. Te badania pozwoliły zakwalifikować Altair do gwiazd zmiennych typu Delta Scuti (w 2005 roku). Nazwa gwiazdy wywodzi się od arabskiego wyrażenia Al Naṣr al Ṭāïr i oznacza „lecący orzeł”. W 2016 roku Międzynarodowa Unia Astronomiczna zatwierdziła jej użycie dla określenia tego obiektu. Jak znaleźć Gwiazdozbiór Orła na nocnym niebie? Gwiazdozbiór Orła, położony w pobliżu równika niebieskiego, jest widoczny na szerokościach geograficznych między 70° S a 80° N. W Polsce dogodne warunki do obserwacji Aquilae panują latem. Konstelacje, które sąsiadują z Orłem na nocnym niebie, to: Gwiazdozbiór Strzały, Gwiazdozbiór Herkulesa, Gwiazdozbiór Wężownika, Gwiazdozbiór Węża, Gwiazdozbiór Tarczy, Gwiazdozbiór Strzelca, Gwiazdozbiór Koziorożca, Gwiazdozbiór Wodnika, Gwiazdozbiór Delfina. W granicach Orła nie ma zbyt wielu jasnych gwiazd, ale żeby namierzyć tę konstelację, wystarczy odszukać na nocnym niebie jej najjaśniejszą gwiazdę. Wraz z Wegą (najjaśniejsza gwiazda w Gwiazdozbiorze Lutni) i Denebem (najjaśniejsza gwiazda w Gwiazdozbiorze Łabędzia), Altair tworzy charakterystyczną formację, nazywaną Trójkątem Letnim. Alfa Aql jest jej dolnym wierzchołkiem. Ciekawe obiekty astronomiczne w Gwiazdozbiorze Orła W Gwiazdozbiorze Orła nie występują roje meteorów. Nie oznacza to jednak, że miłośnicy obserwacji nocnego nieba nie znajdą w nim żadnych ciekawych obiektów. Przeciwnie, tych jest całkiem sporo. Jedną z największych atrakcji Orła jest Eta Aql. To jasny nadolbrzym, zaliczany do najjaśniejszych cefeid (gwiazd zmiennych pulsujących) na nocnym niebie. Jasność obiektu zamyka się w przedziale od 3,48 do 4,39 magnitudo, z okresem 7,177 dnia. Gwiazda jest oddalona od Słońca o ok. 1170 lat świetlnych. Kolejny interesujący obiekt to H Aql. Gwiazda to ma masę równą dziewięciu masom Słońca i jest 107 razy większa od centralnej gwiazdy Układu Słonecznego. Emituje silny blask, co czyni ją jedną najłatwiejszych do zaobserwowania cefeid. Wymieniając interesujące obiekty w granicach Orła, nie można nie wspomnieć o Wielkiej Szczelinie. Na ciemnym niebie można zaobserwować obszar, gdzie Droga Mleczna jest rozdzielana na dwa strumienie przez charakterystyczne pasmo. Tym pasmem jest właśnie Wielka Szczelina. Pod tą nazwą kryje się gigantyczny kompleks ciemnych obłoków pyłowych, który rozciąga się od Gwiazdozbioru Strzelca do Łabędzia. Ciemne pasmo pyłu i gazu najlepiej widoczne jest w granicach Orła. Inne interesujące obiekty w Gwiazdozbiorze Orła to: gromada otwarta NGC 6709 – to zgromadzenie średnich i słabych gwiazd, z których ok. 40 można zaobserwować przez 20-centymetrowy teleskop, gromada otwarta NGC 6755 – przypominająca chmurę gromada słabych gwiazd, którą można zaobserwować przez 15-centymetrowy teleskop, mgławica planetarna NGC 6751 – niewielki mglisty dysk o szarawym zabarwieniu, mgławica planetarna NGC 6772 – ma formę półprzeźroczystego szarawego dysku z ciemnym centrum, mgławica planetarna NGC 6803 – niewielki jasnoniebieski dysk. Legendy i mitologie gwiazdozbioru Orła Gwiazdozbiór Orła był znany już w starożytnej Mezopotamii. Dowodzą tego znaleziska archeologiczne w postaci kamiennej płytki z wyrytym asteryzmem, tworzonym przez jasne gwiazdy tej konstelacji. Nie jest jednak jasne, jak wówczas był określany. Nazwa, która obowiązuje do dziś, wywodzi się z mitologii antycznej Grecji. Do Gwiazdozbioru Orła nawiązuje mit o Ganimedesie. Trojański książę był uważany za najbardziej urodziwego młodzieńca na całym świecie. Nawet sam Zeus był pod wrażeniem jego niezwykłej urody, do tego stopnia, że zapragnął mieć go przy sobie na Olimpie. Przemienił się w orła i pod tą postacią zszedł na ziemię. Pochwycił szponami Ganimedesa i zaniósł go na szczyt siedziby bogów. Tam miał im służyć jako podczaszy, czyli osoba odpowiedzialna za nalewanie wina. Ciekawostka: sąsiadujący z Orłem Gwiazdozbiór Wodnika jest często utożsamiany właśnie z Ganimedesem. Z ta konstelacją wiąże się jeszcze jedna grecka opowieść. Według niej, orzeł wyznaczony przez jasne gwiazdy konstelacji jest sługą samego Zeusa. To właśnie ten ptak ma przynosić najwyższemu ze wszystkich olimpijczyków pioruny – jego oręż i najbardziej charakterystyczny ze wszystkich atrybutów. Opowieść o najwyższym ze wszystkich bogów i o usługującym mu pięknym młodzieńcu żyła także w starożytnym Rzymie. W II stuleciu zainspirowała cesarza Hadriana, który wśród gwiazd wyznaczył nową konstelację – dziś już nieuznawany Gwiazdozbiór Młodzieńca (Antinous). W ten sposób władca Wiecznego Miasta upamiętnił ulubionego kochanka na swoim dworze. Jak głosi legenda, młodzieniec miał się poświęcić, by przedłużyć życie Hadriana. Miał złożyć z siebie ofiarę w intencji uzdrowienia chorującego władcy. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Zorza polarna to kosmiczne arcydzieło. Czy będziemy częściej oglądać ją na polskim niebie?
W mitologii skandynawskiej zorza polarna była uważana za refleksy odbite od tarcz i zbroi walkirii. Dziś wiemy, jak powstaje, ale nauka wcale nie ujęła jej magii. Jeden z najpiękniejszych spektakli rozegrał się na naszym niebie na początku listopada 2023 roku. Jak to się stało, że zorza polarna pojawiła się w Polsce i czy to zjawisko będzie u nas występowało częściej?
W tym artykule: Jak powstaje zorza polarna? Gdzie zobaczymy zorzę? Jak obserwować zorzę? Zorze w Polsce Stwierdzono, że zorze występują także na Jowiszu i Saturnie. Czyli na planetach obdarzonych, podobnie jak Ziemia, polem magnetycznym. Ma ono zasadnicze znaczenie w powstawaniu zorzy. Jak powstaje zorza polarna? Strumień zjonizowanych cząstek emitowanych przez Słońce, tzw. wiatr słoneczny, wpada w ziemską atmosferę. Wzbudza wówczas atomy gazów ją tworzących – tlenu, wodoru, azotu. Atomy zaczynają świecić, tańcząc w polu magnetycznym na wysokości ok. 100 km. Za zielony kolor zorzy odpowiadają atomy tlenu, a czerwony i fioletowy – azotu. Cząstki wiatru słonecznego, ze względu na swój ładunek elektryczny, poruszają się wzdłuż linii pola magnetycznego. Podążają w kierunku jego biegunów (znajdujących się blisko biegunów geograficznych). Najczęściej więc zorza powstaje w rejonach podbiegunowych, na dalekiej północy lub południu. A także w okresach wysokiej aktywności Słońca i po silnych rozbłyskach na jego powierzchni. Wybuch słoneczny w 1859 r. był podobno tak silny, że zorza pojawiła się nawet na Hawajach. Gdzie zobaczymy zorzę? Na półkuli północnej zorze regularnie występują m.in.: na północy Norwegii, Szwecji, Finlandii i Grenlandii oraz na północy Kanady, Alaski i Rosji. Sezon na wypatrywanie zórz na dalekiej Północy rozpoczyna się we wrześniu i trwa do kwietnia. Tylko wtedy noce są tam wystarczająco ciemne i długie. Dlaczego ostatnie zorze polarne były różowe? Przez kolejne 3 lata zjawisko może się powtarzać Zorze polarne zazwyczaj mają kolory zielony, czerwony, bordowy lub purpurowy. Te z początku listopada zaskoczyły barwą nawet mieszkańców dalekiej północy. Jak to wytłumaczyć? <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/dlaczego-ostatnie-zorze-polarne-byly-rozowe-przez-kolejne-3-lata-zjawisko-moze-sie-powtarzac-cb55e73.jpg" width="938" height="528" alt="Dlaczego ostatnie zorze polarne były różowe? Przez kolejne 3 lata zjawisko może się powtarzać" title="Dlaczego ostatnie zorze polarne były różowe? Przez kolejne 3 lata zjawisko może się powtarzać" /> Dokładnie ten sam spektakl można obserwować i na południu naszej planety. Sęk jednak w tym, że teren Antarktydy jest prawie niezaludniony i trudno dostępny. Mieszkańcom półkuli północnej pod tym względem się więc poszczęściło. Aktywność Słońca układa się w cykle o długości ok. 11 lat. Najbliższe jej maksimum przypadnie mniej więcej w 2025 r. Zatem najwyższy czas zacząć planować podróże na daleką Północ. Jak obserwować zorzę? A gdzie jechać i jak zorzę obserwować? Spytaliśmy Karola Wójcickiego, popularyzatora astronomii, podróżnika, dziennikarza i organizatora wypraw zorzowych. – Najlepszymi kierunkami dla mieszkańców Europy są północna Skandynawia i Islandia. Na obserwacjach trzeba będzie spędzić kilka nocnych godzin, np. od zmierzchu ok. godz. 19 do północy. Trzeba też zatroszczyć się o to, by mieć dobry widok na niebo, niezakłócony przez las czy wzgórza. Cierpliwość będzie niezbędna. Ale jeśli ją mamy, a planów nie pokrzyżują nam chmury, szansa na zorzę będzie duża – mówi Wójcicki. Poza tym możemy śledzić nie tylko pogodę ziemską, ale i słoneczną, dostępną w wielu aplikacjach na telefon (np. Aurora Alerts czy NorwayLights). Bywa, że na podstawie ich prognoz daje się przewidzieć wystąpienie zorzy z dokładnością do kilkunastu minut. – Podróżuję na północ już 10 lat i spędzam tam co roku ok. 60 nocy na obserwacjach. Tylko dwa razy przy dobrej pogodzie zorza mnie zawiodła – opowiada Wójcicki. Zorze w Polsce A czy można obserwować zorzę w Polsce? Rok 2023 był pod tym względem wyjątkowy. Zorze pojawiły się w naszym kraju w kwietniu i wrześniu. Wyjątkowo widowiskowo rozbłysły ostatnio – 4 i 5 listopada 2023 roku. Wówczas można je było oglądać tam, gdzie nie występowało zachmurzenie. Najlepiej widoczne były we wschodniej części kraju i na Dolnym Śląsku. W Internecie pojawiło się mnóstwo zdjęć, które uchwyciły to niesamowite zjawisko. Jednak autor bloga „Z głową w gwiazdach” nieco studzi nasze oczekiwania co do kolejnych tego typu wydarzeń. Oczywiście podczas silnych burz magnetycznych wywołanych dużą aktywnością Słońca są perspektywy, że zorza ponownie pojawi się na naszym niebie. Jednak będzie ona nieporównywalnie słabsza niż na dalekiej Północy. Aby zwiększyć swoje szanse na jej zobaczenie, trzeba udać się w miejsce jak najdalsze od świateł ludzkich siedzib i obserwować północny horyzont. Tu może się przydać mapa zanieczyszczenia światłem, dostępna pod adresem lightpollutionmap.info. Jedynym w Polsce miejscem z naprawdę ciemnym niebem są Bieszczady. Jeśli weźmiemy ze sobą aparat fotograficzny i zrobimy zdjęcia z długim czasem ekspozycji – zarejestrujemy więcej światła. Być może, choć gołym okiem zorzy nie zobaczymy, uwiecznimy ją wtedy na zdjęciu. Możliwe, że kiedyś powtórzy się sytuacja z 1859 r. lub 2023 roku i nastąpi wyjątkowo silny rozbłysk na Słońcu. Zdecydowanie lepiej więc polecieć na przykład do Norwegii. Choć podróż w okolice koła podbiegunowego może brzmieć jak wyzwanie, Karol Wójcicki uspokaja. – Tam wciąż jest cywilizacja, tylko temperatury są trochę niższe – przekonuje. Nasz ekspert Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Gwiazdozbiór Wielki Pies jest niewielki, ale znaleziecie go z łatwością. To zasługa pewnej wyjątkowej gwiazdy
Gwiazdozbiór Wielki Pies nie należy do największych konstelacji, a w Polsce jest widoczny przez dość krótki czas. Mimo to, odnalezienie go na nocnym niebie nie należy do trudnych zadań. Wynika to z faktu, że w jego granicach znajduje się najjaśniejsza ze wszystkich możliwych do zaobserwowania gwiazd. Co jeszcze wiemy o Wielkim Psie? Skąd wzięła się nazwa konstelacji i co dostrzegali w niej starożytni? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Wielki Pies? Charakterystyka gwiazdozbioru Wielkiego Psa Obiekty w Wielkim Psie Pochodzenie gwiazdozbioru Wielkiego Psa Mitologia i znaczenie W obrębie gwiazdozbioru Wielkiego Psa znajduje się kilka ciekawych obiektów głębokiego nieba, w tym jeden z katalogu Messiera. Nie można też nie wspomnieć, że najjaśniejsza gwiazda konstelacji jest jednocześnie najjaśniejszą gwiazdą nocnego nieba. To wszystko sprawia, że Wielki Pies jest wyjątkowo wdzięcznym obiektem obserwacji, którego warto wypatrywać na rozgwieżdżonym niebie. Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Wielki Pies? Wielki Pies (Canis Major) to gwiazdozbiór nieba zimowego półkuli południowej, zaliczany do rodziny gwiazdozbiorów Oriona. Konstelacje, które sąsiadują z nim na nocnym niebie, to: gwiazdozbiór Jednorożca, gwiazdozbiór Zająca, gwiazdozbiór Gołębia, gwiazdozbiór Rufy. Konstelacja Wielkiego Psa jest widoczna na szerokościach geograficznych pomiędzy 90° S a 55° N. W Polsce można ją obserwować w miesiącach zimowych. Nieuzbrojone oko zaobserwuje ok. 80 gwiazd. Jak znaleźć Wielkiego Psa? To naprawdę łatwe. Wystarczy odszukać Syriusza, najjaśniejszą gwiazdę na nocnym niebie. Ta jest zawieszona nisko nad południowym horyzontem i świeci wyraźnym niebiesko-białym światłem. Jeżeli pojawią się problemy z jej namierzeniem, można wspomóc się pasem Oriona. Charakterystyczny asteryzm tworzą trzy jasne gwiazdy: Alnitak, Alnilam i Mintaka. Żeby odszukać Syriusza, wystarczy je połączyć i przedłużyć wyobrażoną linię. Inny sposób na odnalezienie Syriusza, a co za tym idzie – także Wielkiego Psa, polega na ustaleniu położenia Trójkąta Zimowego. To charakterystyczny asteryzm, którego wierzchołki wyznaczają trzy gwiazdy: Betelgeza, Procjon i właśnie Syriusz. Dane obserwacyjne: rektascensja: 7 h, deklinacja: -21 stopni. Charakterystyka gwiazdozbioru Wielkiego Psa Wielki Pies jest zaliczany do średnich konstelacji. Jego powierzchnia jest równa 380 stopniom kwadratowym. Gwiazdozbiór pokrywa 0,92 proc. nieba. To daje mu 43. miejsce na liście 88 konstelacji oficjalnie uznawanych przez Międzynarodową Unię Astronomiczną. Dla porównania, gwiazdozbiór Herkulesa, jeden z największych, ma powierzchnię przekraczającą 1225 stopni kwadratowych. To daje mu 5. miejsce w tym samym zestawieniu. Z kolei gwiazdozbiór Żyrafy, sklasyfikowany na 18. pozycji, zajmuje niemal 757 stopni kwadratowych. Jasne gwiazdy Wielkiego Psa układają się w charakterystyczny wzór. Uruchamiając wyobraźnię, rzeczywiście można doszukać się w tym kształcie zarysu sylwetki zwierzęcia, któremu konstelacja zawdzięcza swoją nazwę. Alfa Wielkiego Psa wyznacza jego oko, beta (druga najjaśniejsza) – pazur przedniej łapy. Omikron2, delta i epsilon układają się w trójkąt, wyznaczający zad. Prowadząc linie do zety i ety zobaczymy ogon i zadnią łapę. Obiekty w Wielkim Psie Syriusz, czyli Alfa Canis Majoris (nazywana też Psią Gwiazdą), jest najjaśniejszym obiektem konstelacji i jednocześnie najjaśniejszą gwiazdą nocnego nieba. W starogreckim, jej nazwa oznacza „gorący”, „prażący”, „ognisty” lub „skwarny”. To gwiazda ciągu głównego, której wielkość obserwowana wynosi -1,47 magnitudo. Obserwowany nieuzbrojonym okiem, Syriusz jawi się jako jedna gwiazda. W praktyce mamy tu do czynienia z gwiazdą podwójną. Jej składnikiem głównym jest biała gwiazda ciągu głównego o typie widmowym A1 (Syriusz A). Towarzyszy jej biały karzeł o typie widmowym DA2 (Syriusz B). Należy podkreślić, że Psia Gwiazda nie jest rekordzistą pod względem jasności absolutnej. Pod tym względem musi uznać wyższość wielu ciał niebieskich. Obserwujemy ją jako najjaśniejszą, ponieważ jest położona w niewielkiej odległości od Słońca (ok. 8,6 roku świetlnego). Wymieniając ciekawe obiekty w gwiazdozbiorze Wielkiego Psa, należy wskazać przede wszystkim na gromadę otwartą M41 (NGC 2287). Od Ziemi jest oddalona o ok. 2,3 tys. lat świetlnych, a jej średnica wynosi ok. 26 lat świetlnych. Wiek gromady jest szacowany na ok. 190–240 milionów lat. Obserwowana nieuzbrojonym okiem, przypomina mgiełkę. Znajduje się tuż pod Syriuszem, więc można ją łatwo namierzyć. Kolejny interesujący obiekt konstelacji to Karzeł Wielkiego Psa – karłowata galaktyka nieregularna oddalona od Słońca o ok. 25000 lat świetlnych. Dla Drogi Mlecznej jest najbliższym tego typu obiektem. Karzeł Wielkiego Psa został odkryty niedawno, bo dopiero w 2003 roku. Wynika to nie tylko z niewielkiego rozmiaru galaktyki, ale także z faktu, że przesłania ją gęsty obłok pyłu Drogi Mlecznej. Ciekawym obiektem jest też NGC 2359, czyli Hełm Thora. To mgławica emisyjna, czyli międzygwiezdny bąbel wydmuchany przez wiatr masywnej gwiazdy centralnej. Kształt tego obiektu przypomina uskrzydlony hełm. Właśnie stąd wziął się jego przydomek. Nie można nie wspomnieć o NGC 2362. To gromada otwarta zawierająca ok. 60 gwiazd. Obserwowana przez 15-centymetrowy teleskop jawi się jako trójkątne zbiorowisko niezbyt jasnych gwiazd, które opada w kierunku samego centrum. Pochodzenie gwiazdozbioru Wielkiego Psa Gwiazdozbiór Wielkiego Psa był obserwowany już przez starożytnych Egipcjan. Dla mieszkańców krainy nad Nilem szczególnie ważna była najjaśniejsza gwiazda konstelacji, czyli Syriusz (wówczas nazywana Sotis i otaczana czcią należną bogom). Heliakalny wschód Syriusza, przypadający na 15 czerwca, zapowiadał doroczne wezbranie wód życiodajnej rzeki. Wylewy Nilu decydowały o możliwości uprawy ziem w dolinie, zatem dla Egipcjan było to niezwykle ważne zjawisko. Syriusz zyskał ogromne znaczenie w okresie Średniego Państwa. Sam symbol psa był rozpoznawany wcześniej, bo w okresie Starego Państwa. Wówczas identyfikowano go z Anubisem. Bóg o głowie szakala i ciele mężczyzny był łączony z życiem pozagrobowym i czczony jako najważniejsze bóstwo śmierci. Mitologia i znaczenie Kolejne kultury przyjmowały egipską interpretację gwiazdozbioru Wielkiego Psa i dostosowywały ją do własnej mitologii. W II wieku n.e. konstelację skatalogował Ptolemeusz (jako pierwszy). Antyczni Grecy widzieli w niej myśliwskiego psa, który należał do olbrzyma Oriona – syna Posejdona i Euriale, beockiego myśliwego obdarzonego wielką siłą i niezwykłą urodą. Jak głosi legenda, Wielki Pies (wraz z towarzyszącym mu Małym Psem), goni po firmamencie Zająca, umieszczonego tam przez Hermesa na cześć niezwykłej zwinności i szybkości zwierzęcia. Eratostenes i Hyginus byli zdania, że konstelacja przedstawia Laelapsa – psa tak szybkiego, że mógł doścignąć każdą ofiarę. Zwierzę miało być podarkiem samego Zeusa dla księżniczki Europy. Jej mąż wziął go ze sobą na polowanie w okolicach Teb, gdzie żył lis, który potrafił umknąć przed każdym pościgiem. Okazało się, że Laelaps nie może go dogonić, ale lis nie potrafi też uciec przed psem. W końcu Zeus postanowił przerwać gonitwę, zmieniając zwierzęta w kamień. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Gwiazdozbiór Kasjopei tworzy na niebie charakterystycze W. Jest z nim związana ciekawa legenda
Gwiazdozbiór Kasjopei jest konstelacją nieba północnego. Z obszaru Polski jest dobrze widoczny przez cały rok, a odnalezienie charakterystycznego asteryzmu, tworzonego przez pięć najjaśniejszych gwiazd w tym obszarze, nie stanowi dużej trudności. Gdzie szukać Kasjopei? Skąd wzięła się nazwa tej konstelacji? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Kasjopei? Charakterystyka gwiazdozbioru Kasjopei Pochodzenie gwiazdozbioru Kasjopei Mitologia i znaczenie Kasjopeja nie należy do największych gwiazdozbiorów. Nie oznacza to jednak, że nie jest warta uwagi. Przeciwnie, w umownych granicach konstelacji mieści się wiele fantastycznych obiektów, a ich obserwacja może dać wiele przyjemności każdemu amatorowi astronomii. Wiele gwiazd tworzących tę konstelację można zaobserwować nieuzbrojonym okiem, a dogodne ku temu warunki panują właściwie przez cały rok. Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Kasjopei? Kasjopeja (Cassiopeia) jest konstelacją nieba północnego, zlokalizowaną w pobliżu bieguna niebieskiego. Położona w obszarze Drogi Mlecznej, sąsiaduje z gwiazdozbiorami: Żyrafy, Cefeusza, Jaszczurki, Andromedy i Perseusza. Charakterystyczną konstelację można podziwiać na szerokościach geograficznych między 21° S a 90° N. Takie położenie sprawia, że Kasjopeja jest dobrze widoczna z obszaru Polski przez cały rok. Przy sprzyjających warunkach pogodowych, nieuzbrojonym okiem można dostrzec około 90 gwiazd. Gwiazdozbiór Kasjopei nie jest specjalnie trudny do odszukania. Należy wypatrywać na niebie charakterystycznego asteryzmu, przypominającego nieco zniekształconą literę W. Ten wzór jest tworzony przez pięć jasnych gwiazd konstelacji: Caph, Schedar, Cih, Ruchba i Segin. Zadanie jest o tyle łatwe, że wokół nich nie dostrzeżemy żadnych innych jasnych gwiazd. Jeżeli odnalezienie charakterystycznego wzoru sprawia trudność, warto wspomóc się niezawodną metodą poszukiwań. W pierwszej kolejności należy odnaleźć Gwiazdę Polarną. Następnie należy wyznaczyć linię łączącą ją z ostatnią gwiazdą dyszla Wielkiego Wozu. Dane obserwacyjne: rektascensja: 1 h, deklinacja: 60 stopni. Charakterystyka gwiazdozbioru Kasjopei Powierzchnia gwiazdozbioru Kasjopei to ponad 598 stopni kwadratowych. Charakterystyczna konstelacja zajmuje 1,45 proc. powierzchni nieba. W zestawieniu 88 konstelacji oficjalnie uznawanych przez Międzynarodową Unię Astronomiczną zajmuje 25. pozycję. Dla porównania, gwiazdozbiór Skorpiona zajmuje 1,2 proc. powierzchni nieba i plasuje się na 33. miejscu w zestawieniu. Z kolei gwiazdozbiór Lwa pokrywa 2,3 proc. powierzchni nieba i pod względem rozmiaru jest klasyfikowany na 12. pozycji. Cała konstelacja jest wyobrażana jako siedząca na tronie kobieta, czeszącej swe włosy. O ile w gwiazdozbiorze trudno doszukać się postaci, którą na swych mapach przedstawiali starożytni astronomowie, to asteryzm przypominający literę W jest wyraźnie widoczny. Tworzy go pięć jasnych gwiazd, które łatwo odszukać na nocnym niebie: Caph, Schedar, Cih, Ruchba i Segin. Najjaśniejszą gwiazdą Kasjopei jest Cih, czyli Gamma Cassiopeiae. To odległa o ok. 610 lat świetlnych gorąca i szybko rotująca gwiazda ciągu głównego, która charakteryzuje się jasnością 2,15 magnitudo. Nazwa „Cih” została zaczerpnięta z języka chińskiego i odnosi się do słowa oznaczającego „bicz”. W tradycji arabskiej, obiekt nie ma swojej własnej nazwy. Drugą najjaśniejszą gwiazdą w Kasjopei jest Szedar, czyli alfa Cas. Odległy o ok. 228 lat świetlnych olbrzym ciągu głównego charakteryzuje się jasnością 2,24 magnitudo. Nazwa gwiazdy pochodzi od arabskiego słowa „sadr”, oznaczającego „pierś”. Caph (czyli beta Cas) to trzeci pod względem jasności obiekt w konstelacji. Odległa od Słońca o około 55 lat świetlnych gwiazda ciągu głównego charakteryzuje się jasnością 2,3 magnitudo. Mówimy tu o gwieździe podwójnej typu Delta Scuti. Caph wyznacza położenie położenie ręki na wizerunku mitycznej Kasjopei, a jej nazwa pochodzi od arabskiego słowa, które określa dłoń zabarwioną henną. Ruchba to gwiazda ciągu głównego, odległa o ok. 99 lat świetlnych. To gwiazda zmienna zaćmieniowa, która zmienia jasność z częstotliwością 759 dni. W języku arabskim, jej nazwa oznacza „kolano”. Segin jest niebiesko-białym olbrzymem, odległym o ok. 442 lata świetlne. Gwiazda charakteryzuje się jasnością 3,4 magnitudo. Jej nazwa nie ma korzeni w starożytności. Po raz pierwszy pojawiła się w atlasie Bečvářa. Interesującym obiektem w gwiazdozbiorze Kasjopei jest Cassiopeia A. To odległe o ok. 10 tys. lat świetlnych radioźródło – pozostałość po wybuchu supernowej, który nastąpił w 1660 roku. Mówimy tu o drugim najsilniejszym radioźródle na niebie (zaraz po Słońcu), w którym natężenie strumienia radiowego sięga 2720 Jy na częstotliwości 1 GHz. Naukowcy przypuszczają, że w Cas A znajduje się czarna dziura lub gwiazda neutronowa. Warto wspomnieć, że fale radiowe emitują także pozostałości po wybuchu supernowej, który nastąpił w 1572 roku, w pobliżu Kappy Cassiopeiae. Wymieniając ciekawe obiekty niegwiazdowe, zlokalizowane w obszarze konstelacji, warto wskazać na gromady otwarte M52 i M103. Pierwsza z wymienionych jest zlokalizowana w obszarze, w którym Kasjopeja graniczy z Cefeuszem. Jej wiek szacuje się na ok. 35 milionów lat. Posługując się teleskopem, można zaobserwować ok. 130 gwiazd. Gromada M103 jest jeszcze młodsza. Astronomowie szacują jej wiek na ok. 25 milionów lat. Spośród wszystkich znanych gromad otwartych, M103 jest jedną z najodleglejszych od Słońca. Szacuje się, że od centralnej gwiazdy Układu Słonecznego dzieli ją od 8000 do 9500 lat świetlnych. Amatorskie przyrządy pozwalają zaobserwować ok. 40 spośród kilku tysięcy tworzących ją gwiazd. Pochodzenie gwiazdozbioru Kasjopei Genezy nazwy gwiazdozbioru Kasjopei, podobnie jak wielu innych konstelacji nocnego nieba, należy szukać w mitologii greckiej. W opowieściach Hellenów, Kasjopeja była królową Etiopii, żoną króla Cefeusza i matką Andromedy. W jaki sposób mityczna postać trafiła na firmament? Spieszymy z odpowiedzią. Mitologia i znaczenie Mityczna królowa Etiopii była kobietą niezwykłej urody. Cechowała ją też zarozumiałość i skłonność do popadania w samouwielbienie. We własnym mniemaniu, jej piękno przewyższało wdzięk nereid – znanych ze swej urody nimf morskich, córek Nereusa i Doris. Rozgniewane zniewagą władczyni, postanowiły szukać sprawiedliwości u samego Posejdona – boga mórz i męża Amfitryty, jednej z najpiękniejszych nereid. W odwecie za samochwalstwo Kasjopei, żona Posejdona i pozostałe nimfy wzburzyły wody, wywołując w ten sposób powódź w Etiopii. Z kolei bóg mórz wysłał Ketosa, potwora morskiego, który na firmamencie jest przedstawiany jako gwiazdozbiór Wieloryba. Bestia siała spustoszenie w królestwie. Jedynym ratunkiem było złożenie mu w ofierze księżniczki Andromedy. Cefeusz i Kasjopeja musieli ulec presji. Nakazali przykuć swoją piękną córkę do skały, gdzie miał pożreć ją zesłany przez Posejdona potwór. Tak się jednak nie stało. Andromedę ocalił Perseusz, jeden z najsławniejszych herosów. Syn Zeusa i Danae pokazał Ketosowi odcięty łeb grogony Meduzy. Bestia natychmiast zmieniła się w skałę. Po śmierci Kasjopeja trafiła na firmament. Nie wybroniła się jednak przed karą. Nereidy postarały się, by królowa Etiopii została umieszczona blisko bieguna niebieskiego. To sprawiło, że do dziś czasami zwisa głową w dół. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Gwiazdozbiór Herkulesa to wdzięczny obiekt do obserwacji. Gdzie go szukać na polskim niebie?
Gwiazdozbiór Herkulesa należy do najbardziej znanych, a dzięki dużej powierzchni i charakterystycznemu asteryzmowi – także najłatwiej rozpoznawalnych konstelacji. W jego umownych granicach mieści się wiele fantastycznych obiektów głębokiego nieba, a część z nich bez większego trudu zaobserwują nie tylko badacze, ale także amatorscy obserwatorzy. Gdzie na nocnym niebie znajduje się Herkules? Skąd wzięła się nazwa tego gwiazdozbioru? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Herkulesa? Charakterystyka gwiazdozbioru Herkulesa Pochodzenie gwiazdozbioru Herkulesa Mitologia i znaczenie Gromady kuliste, mgławice planetarne, galaktyki – te wszystkie obiekty sprawiają, że gwiazdozbiór Herkulesa wzbudza szczególnie duże zainteresowanie wśród amatorów obserwacji nocnego nieba. Z obszaru Polski konstelację można podziwiać przez dość długi czas. Nieuzbrojone oko dostrzeże wiele gwiazd Herkulesa, a nawet niezbyt zaawansowany sprzęt pozwoli podziwiać sporo interesujących obiektów z katalogu Messiera. Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Herkulesa? Herkules (Hercules) to gwiazdozbiór nieba północnego. Konstelacje, które sąsiadują z nim na firmamencie, to: gwiazdozbiór Smoka, gwiazdozbiór Wolarza, Korona Północna, gwiazdozbiór Węża (Głowa Węża), gwiazdozbiór Wężownika, gwiazdozbiór Orła, gwiazdozbiór Strzały, gwiazdozbiór Liska, gwiazdozbiór Lutni. Gwiazdozbiór Herkulesa można obserwować na szerokościach geograficznych pomiędzy 39° S a 90° N. W Polsce jest widoczny od wiosny do jesieni. Nieuzbrojonym okiem można dostrzec ok. 140 gwiazd, tworzących tę konstelację. Herkules jest obszernym gwiazdozbiorem, w którego granicach znajduje się sporo dość jasnych gwiazd. W związku z tym, zlokalizowanie go na nocnym niebie nie jest zbyt trudnym zadaniem. Należy wypatrywać charakterystycznego czworoboku, tworzącego tułów wyobrażonej postaci herosa. Ten wzór znajduje się pomiędzy Lutnią a Koroną Północy. Żeby ułatwić sobie zadanie, wystarczy zlokalizować Wegę, najjaśniejszą gwiazdę w konstelacji Lutni. Następnie należy poprowadzić linię do najjaśniejszej gwiazdy Korony Północy (Alphecca). Wyobrażona prosta przetnie gwiazdozbiór Herkulesa. Dane obserwacyjne: rektascensja: 17 h, deklinacja: 30 stopni. Charakterystyka gwiazdozbioru Herkulesa Herkules to jedna z największych konstelacji. Jego powierzchnia przekracza 1225 stopni kwadratowych. Zajmuje 2,97 proc. powierzchni nieba, co w zestawieniu 88 gwiazdozbiorów oficjalnie uznawanych przez Międzynarodową Unię Astronomiczną daje mu 5. miejsce. Dla porównania, 18. pod względem wielkości gwiazdozbiór Żyrafy zajmuje 1,83 proc. nieba, a sklasyfikowany na 43. pozycji gwiazdozbiór Wielki Pies – 0,92 proc. Jasne gwiazdy Herkulesa tworzą wyraźny czworokąt, łatwy do zaobserwowania na nocnym niebie. Cała konstelacja jest wyobrażana jako postać herosa dzierżącego w dłoni maczugę. Najjaśniejszą gwiazdą gwiazdozbioru jest Beta Herculis (Korneforos). Mimo że wygląda jak gwiazda pojedyncza, w praktyce mamy tu do czynienia z układem podwójnym, który od Słońca jest oddalony o ok. 140 lat świetlnych. Drugą najjaśniejszą gwiazdą konstelacji jest Zeta Herculis. To układ podwójny, którego składnikami są gwiazdy o typie widmowym G. W umownych granicach Herkulesa można znaleźć wiele interesujących obiektów. Na szczególną uwagę zasługują gromady kuliste z katalogu Messiera. Najsłynniejsza z nich – Gromada Herkulesa (M13 lub NGC 6205, zwana też Wielką Gromadą Kulistą Herkulesa) – jest widoczna nieuzbrojonym okiem. Obserwowana w taki sposób, jawi się jako nieostra gwiazda. Żeby rozdzielić jej jasne gwiazdy, wystarczy sięgnąć po teleskop o średnicy 100 mm. Większy przyrząd pozwala zobaczyć jądro gromady. 20-centymetrowy teleskop pozwoli zaobserwować sześć łańcuchów gwiazd. Gromada Herkulesa jest oddalona od Ziemi o 25,1 tys. lat świetlnych. Jej średnica to ok. 145 lat świetlnych. Jasność obserwowana obiektu wynosi 5,8 magnitudo. Mówimy tu zatem o największej i najjaśniejsze gromadzie kulistej na północnej półkuli nieba. Kolejna gromada z katalogu Messiera, zlokalizowana w granicach Herkulesa, to M92 (NGC 6341). Ten obiekt należy do najstarszych gromad w Galaktyce. Jest też jedną z najjaśniejszych. Obiekt odległy o ok. 26,7 tys. lat świetlnych charakteryzuje się jasnością obserwowaną 6,4 magnitudo. Średnica gromady to ok. 109 lat świetlnych. Najmniejszą i najbledszą gromadą kulistą w Herkulesie jest NGC 6229. Oddalona o ok. 99,5 tys. lat świetlnych, charakteryzuje się jasnością 9,4 magnitudo i średnicą 4,5′ łuku. Wymieniając ciekawe obiekty w konstelacji Herkulesa, nie można pominąć NGC 6210. To mgławica planetarna o jasności pozornej 8,8 magnitudo. Wygląda jak dysk położony między deltą i betą gwiazdozbioru. 20-centymetrowy teleskop pozwala zaobserwować rozmytą mgłę o niebieskim kolorze. Gdy panują dogodne warunki pogodowe, można zaobserwować jej gwiazdę centralną, która świeci z jasnością 12,7 magnitudo. Pochodzenie gwiazdozbioru Herkulesa Gwiazdozbiór Herkulesa był znany już w starożytności. Babilończycy doszukiwali się na tym fragmencie nieba postaci Gilgamesza – półboga, który na początku istnienia świata zatriumfował nad siłami chaosu. Fenicjanie uważali natomiast, że konstelacja przedstawia Melkarta, czyli boga mórz. Jego święto wyznaczało początek wiosny. Ten fragment nocnego nieba obserwowali też antyczni Grecy i Rzymianie. Jako że mitologie Hellady i Wiecznego Miasta w dużej mierze przenikają się, obie cywilizacje widziały w gwiazdach tę samą postać – mitycznego półboga, wielkiego herosa. W Grecji nosił imię Herakles, a w Rzymie – Herkules. To właśnie łacińska forma imienia wielkiego bohatera jest do dziś używana jako nazwa konstelacji. Mitologia i znaczenie W mitologii greckiej, Herakles był synem Zeusa i śmiertelniczki Alkmene, córki mykeńskiego króla Elektryona. Chcąc przekazać swojemu potomkowi dar nieśmiertelności, najwyższy z bogów olimpijskich przystawił dziecię do piersi swojej śpiącej żony, bogini Hery. Ta obudziła się i natychmiast zabrała pierś śpiącemu niemowlęciu. Mleko bogini rozlało się po niebie, tworząc Drogę Mleczną. Herakles nie zyskał nieśmiertelności, za to stał się nadludzko silny. Hera nigdy nie zapomniała o zemście. Wściekła na męża, zesłała na Heraklesa obłęd. Opętany szaleństwem półbóg zabił całą swoją rodzinę. Szukając odkupienia, udał się do wyroczni delfickiej, która zleciła mu do wykonania 12 prac, którym nikt nie mógł podołać. Pierwsza praca polegała na zabiciu lwa nemejskiego. W toku kolejnych heros musiał: zgładzić hydrę lernejską, schwytać łanię kerynejską i dzika erymantejskiego, oczyścić stajnię Augiasza, przegnać ptaki stymfalijskie, schwytać byka kreteńskiego, pojmać klacz Diomedosa, zdobyć pas Hipolity, uprowadzić trzodę Geriona, przynieść jabłka z ogrodu Hesperyd, sprowadzić Cerbera z Hadesu. Po wykonaniu wszystkich, winy zostały Heraklesowi wybaczone. Wiele mitycznych postaci, z którymi konfrontował się syn Zeusa, także ma swoje miejsce na nocnym niebie. W tym miejscu należy wskazać choćby na gwiazdozbiór Lwa (przedstawiający postać lwa nemejskiego), Smoka (obrazujący Ladona – strażnika złotych jabłek w ogrodzie Hesperyd) czy Raka (odwzorowujący Karkinosa – wielkiego raka, który na rozkaz Hery zaatakował herosa). Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Gwiazdozbiór Wagi to jedyna konstelacja zodiakalna, która przedstawia przedmiot. Dlaczego tak się stało?
Gwiazdozbiór Wagi jest zaliczany do konstelacji zodiakalnych. Należy jednak wspomnieć, że znacząco wyróżnia się na tle jedenastu pozostałych układów Zwierzyńca Niebieskiego. Jako jedyny gwiazdozbiór Zodiaku, Waga nie przedstawia postaci lub zwierzęcia, a przedmiot. Gdzie szukać jej na nocnym niebie? Skąd wzięła się nazwa tej konstelacji? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Wagi? Charakterystyka gwiazdozbioru Wagi Pochodzenie gwiazdozbioru Wagi Mitologia i znaczenie Mimo że Waga była obserwowana już przez przedstawicieli pierwszych cywilizacji, należy do najpóźniej nazwanych gwiazdozbiorów Zodiaku. Nie jest zbyt okazała, a jej gwiazdy błyszczą bladym światłem. To znacząco utrudnia poszukiwania konstelacji, ale nie ulega wątpliwości, że warto podjąć trud. W umownych granicach gwiazdozbioru znajduje się kilka interesujących obiektów, które zachwycą każdego miłośnika obserwacji nocnego nieba. Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Wagi? Waga (Libra) to gwiazdozbiór zodiakalny, znajdujący się na południowej półkuli nieba. Konstelacje, z którymi sąsiaduje, to: gwiazdozbiór Węża (Głowa Węża), gwiazdozbiór Panny, gwiazdozbiór Hydry, gwiazdozbiór Wilka, gwiazdozbiór Skorpiona, gwiazdozbiór Wężownika. Charakterystyczny układ można obserwować na szerokościach geograficznych pomiędzy 90° S a 57° N. Z obszaru Polski jest widoczny wiosną i latem, czyli w miesiącach, które stwarzają najlepsze warunki do prowadzenia obserwacji nocnego nieba. Nieuzbrojonym okiem można dostrzec ok. 50 gwiazd układu. Mimo że jasne gwiazdy Wagi tworzą łatwy do wyobrażenia, a przy tym dość charakterystyczny asteryzm (przypominający nieregularny czworokąt, tworzący ramiona i szalki), odnalezienie jej może okazać się niełatwym zadaniem. Mówimy tu bowiem o dość małej i bladej konstelacji. Obserwatorzy, którzy napotkają trudności w tym temacie, najpierw powinni odszukać konstelacje sąsiadujące z Wagą. Libra jest położona symetrycznie względem ekliptyki. Znajduje się między Skorpionem i Panną. Gdy namierzymy te dwa gwiazdozbiory, odszukanie Wagi stanie się znacznie łatwiejsze. Dane obserwacyjne: rektascensja: 15 h, deklinacja: -15 stopni. Charakterystyka gwiazdozbioru Wagi Podobnie jak gwiazdozbiór Kasjopei, Waga nie należy do największych konstelacji. Powierzchnia tego obszaru nieba to ok. 538 stopni kwadratowych, co sprawia, że gwiazdozbiór Wagi pokrywa 1,3 proc. powierzchni nieba. To daje mu 29. miejsce pod względem wielkości na liście 88 gwiazdozbiorów uznawanych przez Międzynarodową Unię Astronomiczną. Dla porównania, przywołana wyżej Kasjopeja ma powierzchnię ok. 598 stopni kwadratowych i pokrywa 1,45 proc. powierzchni nieba. Ta konstelacja plasuje się na 25. miejscu w tym samym zestawieniu. Główne gwiazdy Wagi tworzą trójkąt. Od przeciwległych kątów odchodzą ramiona. Całość wygląda jak nieregularny czworokąt i symbolizuje ramiona i szalki „instrumentu”, którym posługuje się bogini sprawiedliwości. Waga jest dość bladym gwiazdozbiorem. Najjaśniejsza gwiazda konstelacji – Beta Librae, czyli Zubeneschamali – charakteryzuje się wielkością obserwowaną wynoszącą 2,61 magnitudo. Tradycyjna nazwa obiektu oddalonego od Słońca o ok. 185 lat świetlnych wywodzi się z języka arabskiego i oznacza „północne szczypce” (Skorpiona). Współcześnie dość często używa się arabsko-łacińskiej nazwy Kiffa borealis, oznaczającej „szala północna”. Jednak w 2016 roku Międzynarodowa Unia Astronomiczna formalnie zatwierdziła użycie tradycyjnego nazewnictwa dla określenia tej gwiazdy. Drugą gwiazdą w konstelacji, która częściowo zachowała swoje tradycyjne nazewnictwo, jest Alfa Librae. W starożytności gwiazda nosiła nazwę Zubenelgenubi, co znaczy „południowe szczypce” (Skorpiona). Odległy od Słońca o ok. 76 lat świetlnych układ podwójny współcześnie jest określany arabsko-łacińską nazwą Kiffa australis, oznaczającą „południowa szala”. Należy jednak podkreślić, że w 2016 roku Międzynarodowa Unia Astronomiczna zatwierdziła użycie tradycyjnej nazwy dla najjaśniejszego składnika układu. Gwiazdozbiór Wagi nie gromadzi tylu ciekawych obiektów, co sąsiadujący z nią Skorpion. Nie oznacza to jednak, że amatorzy obserwacji astronomicznych nie mają czego szukać na tym skrawku nieba. Wymieniając interesujące cele obserwacyjne, należy wskazać choćby na gromadę kulistą NGC 5897. W 20-centymetrowym teleskopie jest widoczna jako obszerna chmura z centralną koncentracją. Bez trudu można wyodrębnić kilka gwiazd. W pobliżu gromady znajduje się mgławica planetarna Merrill 2-1. Obserwując ją przy pomocy 20-centymetrowego teleskopu, można dostrzec równomiernie oświetlony niebieski dysk. Nie można nie wspomnieć, że w obszarze Wagi znajduje się planeta Gliese 581c, tzw. superziemia. Na orbitującej wokół czerwonego karła planecie skalistej może występować woda w stanie ciekłym. Jeżeli to prawda, należy założyć, że istnieją na niej warunki dogodne dla życia tlenowego. Co więcej, naukowcy są zdania, że na jej powierzchni panuje temperatura zbliżona do ziemskiej. Obiekt o masie ok. 5,6 mas ziemskich, który powstał ok. 4,3 miliarda lat temu (czyli niebawem po powstaniu Układu Słonecznego, którego wiek jest szacowany na ok. 4,6 miliarda lat) jest oddalony od naszej planety o ok. 20 lat w świetlnych, co w skali astronomicznej jest niewielką odległością. Pochodzenie gwiazdozbioru Wagi Wagę obserwowali już starożytni Sumerowie. Przedstawiciele jednej z najstarszych cywilizacji (a być może nawet najstarszej) interpretowali tę konstelację jako symbol osądu żywych i umarłych. W czasach, gdy na obszarze Mezopotamii kwitła kultura sumeryjska, jesienna równonoc na półkuli północnej następowała, gdy Słońce wkraczało właśnie w gwiazdozbiór Wagi. Sumerowie nazywali tę konstelację Zib-ba an-na, co oznacza „równowaga nieba”. Analizując pochodzenie poszczególnych gwiazdozbiorów, można dojść do wniosku, że każda kolejna kultura przejmuje ich interpretację od kolejnych, dostosowując ją do własnych wierzeń. Nie dotyczy to jednak Wagi, a przynajmniej nie w stu procentach. Podobna do sumeryjskiej interpretacja pojawia się w kulturze starożytnych Indii i Chin. Jednak antyczni Grecy, którzy stworzyli podwaliny cywilizacji Zachodu, nie widzieli w niej odrębnego gwiazdozbioru. W charakterystyczny asteryzmie dopatrywali się szczypiec sąsiadującego z nią Skorpiona. Waga ponownie stała się odrębną konstelacją dopiero w czasach rzymskich. Mitologia i znaczenie W wierzeniach starożytnych Rzymian, Wieczne Miasto powstało, gdy Księżyc znajdował się właśnie w tej konstelacji. Charakterystyczny wzór gwiazdozbioru kojarzyli z ładem i harmonią – koncepcjami, które leżały u podstaw rzymskiej cywilizacji. Na taką interpretację wpływ miało też sąsiedztwo gwiazdozbioru Panny, który w tamtejszej kulturze był wyobrażany jako postać bogini sprawiedliwości. Waga miała być jej instrumentem, z pomocą którego personifikacja etyki miała bezstronnie sądzić żyjących i martwych. Używana do dziś nazwa konstelacji upowszechniła się w czasach rzymskich, ale współcześni nie zapomnieli o tym, że Hellenowie łączyli ten gwiazdozbiór ze Skorpionem. Dwie gwiazdy Wagi – Zubenelgenubi i Zubeneschamali – do dziś noszą swoje tradycyjne nazwy, oznaczające odpowiednio „południowe szczypce” i „północne szczypce”. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Gwiazdozbiór Barana wygląda niepozornie. Jednak w starożytności miał kluczowe znaczenie
Gwiazdozbiór Barana jest niewielką i dość bladą konstelacją, jednak w astronomii odgrywa szczególnie ważną rolę. Jeszcze 2 tysiące lat temu to właśnie na tym fragmencie nieba znajdował się punkt przecięcia ekliptyki i równika niebieskiego. Gdy Słońce przechodziło przez ten obszar, na półkuli północnej rozpoczynała się astronomiczna wiosna. Gdzie szukać Barana na nocnym niebie? Skąd wzięła się nazwa tego gwiazdozbioru? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Barana? Charakterystyka gwiazdozbioru Barana Pochodzenie gwiazdozbioru Barana Mitologia i znaczenie Na skutek precesji Ziemi, obecnie punkt równonocy wiosennej znajduje się w gwiazdozbiorze Ryb, ale do dziś jest nazywany punktem Barana. Mimo że dziś ta konstelacja nie odgrywa tak znaczącej roli (w kontekście astronomicznym), to i tak warto poszukać jej na nocnym niebie, bo w jej granicach można zaobserwować sporo interesujących obiektów. Nie będzie to najłatwiejszym zadaniem. Baran jest niewielki i dość blady, a czas, w którym pojawia się na nocnym niebie, przypada na miesiące, w których niebo często jest zasnute chmurami. Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Barana? Baran (Aries) to jeden z dwunastu gwiazdozbiorów zodiakalnych. Na półkuli północnej jest widoczny od jesieni do wczesnej wiosny. Konstelacje sąsiadujące z nim to: gwiazdozbiór Perseusza, gwiazdozbiór Trójkąta, gwiazdozbiór Ryb, gwiazdozbiór Wieloryba, gwiazdozbiór Byka. Gwiazdozbiór Barana można obserwować na szerokościach geograficznych pomiędzy 62° S a 90° N. Najdogodniejsze warunki do obserwacji z obszaru Polski panują jesienią i zimą. Nieuzbrojonym okiem można dostrzec około 50 gwiazd. Należy wspomnieć, że mówimy tu o jednej z mniejszych i ciemniejszych konstelacji. To sprawia, ze odnalezienie Barana wymaga pewnej wprawy. W przypadku trudności, warto najpierw odszukać gwiazdozbiór Perseusza. Baran znajduje się tuż obok, a jego główne gwiazdy tworzą wzór przypominający łuk, którego jedno ramię jest wymierzone wprost w mitycznego herosa. Dane obserwacyjne: rektascensja: 2,5 h, deklinacja: +20 stopni. Charakterystyka gwiazdozbioru Barana Gwiazdozbiór Barana ma powierzchnię ok. 441 stopni kwadratowych i pokrywa 1,07 proc. powierzchni nieba. To daje mu dopiero 39. miejsce na liście 88 gwiazdozbiorów oficjalnie uznawanych przez Międzynarodową Unię Astronomiczną. Dla porównania, gwiazdozbiór Wagi, który też jest zaliczany do niewielkich konstelacji, ma powierzchnię ok. 538 stopni kwadratowych i pokrywa 1,3 proc. powierzchni nieba. To sprawia, że w tym samy zestawieniu plasuje się na 29. pozycji. Konstelacje rzadko przypominają zwierzęta, postaci i przedmioty, którym zawdzięczają swoje nazwy. O ile gwiazdozbiór Lwa rzeczywiście przypomina drapieżnego kota, to w konstelacji Aries próżno dopatrywać się kształtu barana. Główne gwiazdy układu tworzą asteryzm przypominający łuk, który można interpretować jako kształt baraniego rogu. Najjaśniejszą gwiazdą w konstelacji Barana jest Alfa Arietis, czyli Hamal. Czerwony olbrzym, oddalony od Słońca o ok. 66 lat świetlnych, charakteryzuje się wielkością obserwowaną na poziomie 2,01 magnitudo. Ponad 2 tys. lat temu punkt równonocy wiosennej znajdował się 9° na południe od tej gwiazdy. Hamal zawdzięcza swoją nazwę arabskiemu słowu, które można przetłumaczyć jako „owieczka”. Międzynarodowa Unia Astronomiczna zatwierdziła ją w 2016 roku. Warto wspomnieć, że w 2011 roku naukowcy odkryli egzoplanetę orbitującą wokół Hamala. Alfa Arietis b to gazowy olbrzym, niemal dwukrotnie masywniejszy niż Jowisz. Drugą pod względem jasności gwiazdą Barana jest Beta Arietis, czyli Sheratan. Mowa tu o układzie spektroskopowo podwójnym, który jest oddalony od Słońca o ok. 59 lat świetlnych. W skład układu wchodzą Beta Arietis A i Beta Arietis B. Towarzysz składnika głównego okrąża go po wydłużonej orbicie w czasie 106,9973 dnia. Tradycyjna nazwa gwiazdy wywodzi się z języka arabskiego i oznacza „dwie rzeczy”. Oryginalnie odnosiła się do gwiazd Beta Arietis i Gamma Arietis. Wspomniana wyżej Gamma Arietis (Mesarthim) jest jednym z najciekawszych obiektów w konstelacji Barana. To podwójna gwiazda, oddalona od Słońca o ok. 204 lata świetlne. Składa się z niemal idealnie dopasowanych gwiazd typu spektralnego A i B, które wydają się świecić bladożółtym światłem. Obiekt można z powodzeniem obserwować nawet przez 10-centymetrowy teleskop. Wymieniając ciekawe obiekty głębokiego nieba w gwiazdozbiorze Barana, należy wskazać na NGC 772. To galaktyka spiralna bez poprzeczki, której jasność to ok. 10 magnitudo. 20-centymetrowy teleskop pozwoli zaobserwować jedno ramię, owalne halo i jasne jądro. Warto wspomnieć, że w 2003 roku w ciągu zaledwie trzech tygodni odkryto w tej galaktyce dwie supernowe. Ciekawie prezentuje się też galaktyka spiralna NGC 691. 20-centymetrowy teleskop pozwoli zaobserwować halo z wyraźnie zaznaczonym jasnym środkiem. W obszarze Barana można zaobserwować rój meteorów. Arietydy, których ciałem macierzystym jest najprawdopodobniej planetoida Ikar (zaliczana do grupy Apolla) są aktywne od końca maja do początku lipca, przy czym maksimum roju przypada na pierwszy tydzień czerwca. Warto wspomnieć, że Arietydy tworzą na tyle silny rój, że są widoczne nawet w ciągu dnia. Pochodzenie gwiazdozbioru Barana Jako że w przeszłości gwiazdozbiór Barana łączył się z równonocą wiosenną, starożytni interpretowali tę konstelację jako symbol odrodzenia. Gwiazdozbiór Barana był obserwowany już przez Sumerów. Lud, który stworzył jedną z najstarszych cywilizacji, w charakterystycznym asteryzmie widział róg zwierzęcia, któremu ten fragment nocnego nieba zawdzięcza swoją nazwę. Sumeryjską interpretację przejmowały kolejne cywilizacje, dostosowując ją do własnych wierzeń. Gdy następowała równonoc wiosenna, Asyryjczycy składali swoim bogom ofiarę z barana. Należy podkreślić, że ten charakterystyczny gwiazdozbiór odgrywał ważną rolę także w kulturze Hellady. Przez antycznych Greków Baran był określany mianem „księcia wszystkich znaków”. Mitologia i znaczenie W mitologii greckiej z gwiazdozbiorem Barana wiąże się opowieść o złotym runie. Gdy boski posłaniec Hermes dostrzegł, że dzieci króla Atamasa, bliźnięta Fryksos i Helle, są źle traktowane przez ich macochę (mowa o Ino, królewnie tebańskiej), wysłał im na pomoc Chrysomallosa – skrzydlatego barana. Dzieci uczepiły się zwierzęcia, które zabrało je do Kolchidy, krainy położonej u podnóża Kaukazu. Tamtejszy król Ajetes przyjął je serdecznie. Na znak szacunku, wydał swoją córkę za Fryksosa. Baran, który ocalił królewskich potomków, został złożony w ofierze w świętym gaju. Runo zwierzęcia zmieniło się w złoto. Powieszono je na drzewie, a do jego pilnowania wyznaczono smoka, który nigdy nie zasypiał. Skarb został podarowany władcy Kolchidy. Później stał się celem wyprawy Argonautów dowodzonych przez Jazona, syna króla Ajzona. Warto wspomnieć, że istnieje alternatywna wersja tego mitu. W innej opowieści, szybująca wraz z bratem księżniczka Helle nie zachowała ostrożności i spadła do morza, gdzieś w okolicach cieśniny oddzielającej Europę i Azję. Od tamtej pory miejsce to, które dziś jest znane jako cieśnina Dardanele, zaczęto nazywać Hellespontem. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Gwiazdozbiór Żyrafy nie był znany w starożytności. Dawni astronomowie widzieli w tym miejscu puste niebo
Gwiazdozbiór Żyrafy należy do młodych konstelacji. Starożytni obserwatorzy nie dostrzegali go na nocnym niebie i sądzili, że ten fragment firmamentu jest pozbawiony jakichkolwiek gwiazd. Dopiero w XVII stuleciu naszej ery uczeni dostrzegli charakterystyczny wzór, przypominający majestatyczne zwierzę. Gdzie znajduje się Żyrafa? Jak ją odnaleźć i skąd wzięła się nazwa gwiazdozbioru? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Żyrafy? Charakterystyka gwiazdozbioru Żyrafy Pochodzenie gwiazdozbioru Żyrafy Mitologia i znaczenie Konstelacja Żyrafy należy do dość bladych gwiazdozbiorów, a w jej umownych granicach nie znajdują się żadne obiekty z katalogu Messiera. Nie oznacza to jednak, że nie warto wypatrywać jej charakterystycznego kształtu na nocnym niebie. Przeciwnie, bo gwiazdozbiór Żyrafy gromadzi wiele interesujących gwiazd i sporo wartych uwagi obiektów głębokiego nieba. Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Żyrafy? Żyrafa (Camelopardalis) to gwiazdozbiór okołobiegunowy nieba północnego. Jest zlokalizowany między Gwiazdą Polarną a konstelacją Woźnicy. Poza wspomnianą, z Żyrafą sąsiadują następujące konstelacje: gwiazdozbiór Smoka, gwiazdozbiór Małej Niedźwiedzicy, gwiazdozbiór Cefeusza, gwiazdozbiór Kasjopei, gwiazdozbiór Perseusza, gwiazdozbiór Rysia, gwiazdozbiór Wielkiej Niedźwiedzicy. Omawiana konstelacja może być obserwowana na szerokościach geograficznych pomiędzy 8° S a 90° N. Z obszaru Polski, Żyrafa jest widoczna przez cały rok. Należy jednak podkreślić, że najlepsze warunki do obserwacji stwarzają miesiące zimowe. Wówczas, około godziny 21:00, gwiazdozbiór znajduje się najbliżej zenitu. W sprzyjających warunkach pogodowych, nieuzbrojonym okiem można dostrzec około 50 gwiazd. Konstelacja Żyrafy jest dość blada – w jej umownych granicach nie ma gwiazd jaśniejszych niż cztery magnitudo. Dodatkowo odszukanie wzoru przypominającego zniekształcony trójkąt z linią odchodzącą z wierzchołka jest o tyle trudne, że w okolicy asteryzmu znajduje się sporo gwiazd o zbliżonej jasności. Jak zatem znaleźć Żyrafę na nocnym niebie? W pierwszej kolejności należy odszukać Gwiazdę Polarną i wyznaczyć linię łączącą ją z gwiazdą Kapella w gwiazdozbiorze Woźnicy. Nieopodal znajduje się Żyrafa. Dużym ułatwieniem będzie też odszukanie Małej Niedźwiedzicy i Smoka. Łeb wyobrażonego zwierzęcia jest skierowany prosto w te konstelacje. Dane obserwacyjne: rektascensja: 6 h, deklinacja: 70 stopni. Charakterystyka gwiazdozbioru Żyrafy Żyrafa jest dość rozległą konstelacją. Jej powierzchnia to niemal 757 stopni kwadratowych. Gwiazdozbiór pokrywa 1,83 proc. powierzchni nieba. To zapewnia mu 18. miejsce na liście 88 konstelacji oficjalnie uznawanych przez Międzynarodową Unię Astronomiczną. Dla porównania, gwiazdozbiór Wagi, uznawany z małą konstelację, ma powierzchnię ok. 538 stopni kwadratowych i w tym samym zestawieniu zajmuje 29. pozycję. Jeszcze mniejszy układ, gwiazdozbiór Barana, zajmuje ok. 441 stopni kwadratowych i plasuje się na 39. miejscu. Konstelacje najczęściej nie układają się we wzory, do których nawiązują ich nazwy. Z Żyrafą jest nieco inaczej. W asteryzmie tworzonym przez główne gwiazdy układu rzeczywiście można doszukać się sylwetki najwyższego ze wszystkich zwierząt lądowych. Gdy uda się namierzyć kreślony na niebie wzór, w oczy od razu rzucą się długie kończyny i jeszcze dłuższa szyja. Najjaśniejszą gwiazdą w konstelacji Żyrafy jest Beta Camelopardalis. Obiekt oddalony od Słońca o ok. 869 lat świetlnych jest głównym składnikiem układu podwójnego. Mowa tu o żółtym nadolbrzymie lub jasnym olbrzymie zaliczanym do typu widmowego G. Wielkość obserwowana gwiazdy to 4,03 magnitudo. Jej masa jest 6,5 razy większa od masy Słońca. Obiekt „narodził się” na Ciągu Głównym, jako gwiazda o typie widmowym B. W przyszłości przeistoczy się w czerwonego nadolbrzyma. Inne ciekawe gwiazdy w konstelacji Żyrafy to: 7 Cam – pod tą nazwą kryje się układ potrójny, w którym składnikiem A jest układ podwójny spektroskopowy. Obserwowana jasność tego obiektu zmienia się, od 4,47 magnitudo do 4,5 magnitudo. Okres zmienności to niecałe 4 dni. Składnik B jest oddalony od składnika głównego o ok. minutę, natomiast składnik C – o 26 sekund łuku; CS Cam – to gwiazda wykazująca zmienność Alfa Cygni, o jasności około 4,29 magnitudo; CE Cam i BK Cam – oba obiekty są zaliczane do grupy nieregularnych gwiazd zmiennych typu Gamma Cas. W gwiazdozbiorze Żyrafy można wyróżnić też kilka interesujących obiektów głębokiego nieba. Jednym z nich jest NGC 1502. To niewielka, dość zwarta gromada otwarta, tworzona przez około 45 gwiazd. Jasność obiektu to około 6,9 magnitudo. Od Słońca jest oddalona o ok. 3,3 tys. lat świetlnych. Można ją obserwować przez lornetkę. Posługując się tym przyrządem, dostrzeżemy dość długi łańcuch słabo świecących gwiazd. Ten asteryzm, prowadzący w kierunku Kasjopei, jest znany jako Kaskada Kemble'a. Inny ciekawy obiekt to NGC 2403. Pod tą nazwą kryje się galaktyka spiralna dziewiątej wielkości, oddalona o ok. 8 milionów lat świetlnych. Można ją obserwować przy pomocy niewielkiego teleskopu. Jawi się wówczas jako obiekt przypominający kometę. Warto podkreślić, że NGC 2403 jest jedną z najbliższych nam galaktyk spoza Grupy Lokalnej. Wypada też wspomnieć, że to właśnie ten obiekt jest pierwszą galaktyką, w której naukowcy odkryli gwiazdę typu cefeida, czyli zmiennego pulsującego olbrzyma, którego jasność znacząco przewyższa jasność Słońca. W Żyrafie coś dla siebie znajdą też osoby zainteresowane obserwacją meteorów. Mowa o Kamelopardalidach. Jest to jednak skąpy rój, który pozwala zaobserwować zaledwie kilka zjawisk w ciągu godziny. W gwiazdozbiorze istnieją trzy gwiazdy ze znanymi planetami. Próżno jednak szukać w nim jakichkolwiek obiektów z katalogu Messiera. Pochodzenie gwiazdozbioru Żyrafy Starożytni obserwatorzy znali wiele spośród 88 gwiazdozbiorów, które dziś są oficjalnie uznawane przez Międzynarodową Unię Astronomiczną. Nie dotyczy to jednak Żyrafy. Ta konstelacja została wyznaczona dopiero w 1613 roku, przez Petrusa Planciusa – holenderskiego astronoma, kartografa i teologa. 11 lat później niemiecki astronom Jakub Bartsch umieścił ten gwiazdozbiór w atlasie nieba. Konstelacja, o której mowa, jest też przypisywana Janowi Heweliuszowi, który umieścił ją w atlasie „Firmamentum Sobiescianum” (wydanym w 1690 roku, już po śmierci Heweliusza). Mitologia i znaczenie Dlaczego gwiazdozbiór Żyrafy nie został opisany przez starożytnych obserwatorów nocnego nieba? To proste – gwiazdy tworzące konstelację nie są większe niż czwarta wielkość gwiazdowa. W związku z tym, starożytni, w tym także greccy astronomowie, sądzili, że ten fragment nocnego nieba jest pozbawiony jakichkolwiek gwiazd. Co za tym idzie, nie ma żadnych mitów, które byłyby związane z tą konstelacją. W tym miejscu warto jednak wspomnieć, że początkowo gwiazdozbiór był określany także jako Wielbłąd. Jakub Bartsch, który jako pierwszy skatalogował omawiany układ, opisał go jako wielbłąda, na którym Rebeka, córka Betuela, wjechała na swój ślub z Izaakiem, synem Abrahama i Sary. Konstelacja Żyrafy nie ma związku z mitologią grecką ani rzymską, za to wiąże się ze starotestamentową „Księgą Rodzaju”. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
To ostatnie dni, kiedy można obserwować kometę Nishimura. Taka szansa zdarza się raz na 437 lat
O tym, że ta kometa istnieje, dowiedzieliśmy się zaledwie miesiąc temu. W najbliższych dniach kometę wciąż będzie widać z półkuli północnej.
W tym artykule: Gdzie znajduje się nowa kometa? Jak wypatrzeć Nishimurę na niebie? Szansa raz na kilkaset lat Takie odkrycia zdarzają się obecnie bardzo rzadko. Jeśli dowiadujemy się o istnieniu nowej komety, to zazwyczaj zawdzięczamy to obserwacjom prowadzonym z użyciem profesjonalnych teleskopów. Na przykład takich, jakie pracują w ramach Pan-STARRS – programu stałej obserwacji nieba, działającego z sukcesami od trzynastu lat. Jednak Hideo Nishimura, astronom-amator z japońskiego miasta Kakegawa, miał sporo szczęścia. Udało mu się wypatrzeć nową kometę, używając „tylko” lustrzanki Canon DSRL. Stało się to 11 sierpnia 2023 roku. Przez ostatnie tygodnie kometę – nazwaną od imienia odkrywcy Nishimura – śledzili astronomowie, astrofotografowie i miłośnicy komet na całym świecie. Ostatni moment na jej amatorskie obserwacje przypada w tym tygodniu. Jednak Nishimurę prawdopodobnie da się dostrzec już tylko przez lornetkę lub teleskop. Gdzie znajduje się nowa kometa? Formalna, naukowa nazwa, jaką otrzymał obiekt, to C/2023 P1. Jest to zbitek skał i lodu, którego rozmiary pozostają nieznane. Zbliża się właśnie do Ziemi. Najbliżej naszej planety znalazła się 12 września, natomiast najbliżej Słońca – 17 września. Kometa przemierza Gwiazdozbiór Lwa, znajdujący się niedaleko Wielkiej Niedźwiedzicy. Będzie jeszcze widoczna w najbliższych dniach. Co jest samo w sobie wyjątkowe. Jak mówi Nicolas Biver, astronom z Obserwatorium Paryskiego cytowany przez phys.org, rzadko zdarza się, by szczyt widoczności komety następował tak szybko po jej odkryciu. – Większość jest odkrywana miesiące, a nawet lata przed tym, zanim znajdą się najbliżej Słońca – powiedział Biver. Jak wypatrzeć Nishimurę na niebie? Ostatni moment na obserwację Nishimury to najbliższe dni. By ją dostrzec, należy prowadzić obserwacje po zachodzie słońca. Komety trzeba wypatrywać nisko nad horyzontem na zachodzie. Będzie widoczna na prawo od Marsa. Najlepiej będzie ją widać przy czystym niebie, w niezanieczyszczonym powietrzu i z dala od sztucznych źródeł światła. W takich warunkach jest jeszcze szansa, że Nishimurę da się dostrzec gołym okiem. Lepiej jednak zabrać ze sobą lornetkę. Proste lornetki i nieduże teleskopy powinny pozwolić wyśledzić zielony, nieco rozmyty okrąg, czyli komę („atmosferę” komety). W kolejnych dniach kometa będzie coraz słabsza. Szansa raz na kilkaset lat Taka okazja się już nie powtórzy za naszego życia. Następy raz C/2023 P1 wróci w centralne rejony Układu Słonecznego dopiero za 437 lata. Większość czasu Nishimura spędza z daleka od Słońca, w niskiej temperaturze, która zamraża materiał składający się na jądro komety. Kometa Halleya, najsłynniejsza z komet. Jak ją odkryto i kiedy ponownie powróci na nasze niebo? Jądro komety Halleya pokrywają wzgórza, doliny i kratery. Krąży po wydłużonej, eliptycznej orbicie i pojawia się w okolicach Słońca średnio raz na 76 lat. Niegdyś sądzono, że jej poja... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/kometa-halleya-najslynniejsza-z-komet-jak-ja-odkryto-i-kiedy-ponownie-powroci-na-nasze-niebo-fot-nasa-w-liller-wikimedia-commons-public-domain-5cca4e1.jpeg" width="938" height="469" alt="Kometa Halleya, najsłynniejsza z komet. Jak ją odkryto i kiedy ponownie powróci na nasze niebo? (fot. NASA/W. Liller, Wikimedia Commons, public domain)" title="Kometa Halleya, najsłynniejsza z komet. Jak ją odkryto i kiedy ponownie powróci na nasze niebo? (fot. NASA/W. Liller, Wikimedia Commons, public domain)" /> W miarę jak zbliża się ona do Słońca, lodowe jądro zamienia się w pył i gaz. Wówczas formuje się długi jasny ogon, ciągnący się za kometą. Promienie słoneczne odbijają się od niego, dzięki czemu kometa jest widoczna z Ziemi. Astrofotografowie od wielu dni fotografują Nishimurę. Na przykład na zdjęciach Michaela Jägera, opublikowanych w serwisie X (dawny Twitter) – wyraźnie widać rozświetloną komę Nishimury i jej rozciągnięty ogon. Nishimura minęła Ziemię w bezpiecznej odległości 125 mln km. Później zbliżyła się do Słońca na 33 mln km. Teraz już zaczęła się od niego oddalać, kierując się na rubieże Układu Słonecznego. Źródła: space.com, phys.org Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych i nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska". Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Gwiazdozbiór Strzelca budził najwięcej kontrowersji. Starożytni spierali się o to, co symbolizuje
Gwiazdozbiór Strzelca to efektowna konstelacja, błyszcząca na tle jasnego fragmentu Drogi Mlecznej. Znajduje się na południe od równika niebieskiego, co sprawia, że w Polsce nie jest zbyt dobrze widoczny. Mimo to warto podjąć próbę obserwacji, tym bardziej, że w sprzyjających warunkach odnalezienie Strzelca nie jest zbyt trudne. Gdzie szukać tej konstelacji? Kiedy najlepiej prowadzić obserwacje? Skąd wzięła się nazwa gwiazdozbioru? Poniżej odpowiadamy na każde z tych pytań.
W tym artykule: Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Strzelca? Charakterystyka gwiazdozbioru Strzelca Pochodzenie gwiazdozbioru Strzelca Mitologia i znaczenie Jako gwiazdozbiór przecinający ekliptykę, Strzelec jest zaliczany do grupy konstelacji zodiakalnych. Obserwowany z obszaru półkuli południowej, robi niemałe wrażenie. Niestety, z terenu Polski obserwatorzy mogą dostrzec jedynie część gwiazdozbioru, gdy znajduje się najwyżej na niebie, a pogoda nie utrudnia obserwacji. Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Strzelca? Gwiazdozbiór Strzelca (Sagittarius) jest położony na południowej półkuli nieba, w pobliżu równika niebieskiego. Konstelacje, z którymi sąsiaduje, to: gwiazdozbiór Orła, gwiazdozbiór Tarczy, gwiazdozbiór Wężownika, gwiazdozbiór Skorpiona, Korona Południowa, gwiazdozbiór Lunety, gwiazdozbiór Mikroskopu, gwiazdozbiór Koziorożca. Duży Wóz, Wielki Wóz czy Wielka Niedźwiedzica? Jak nazywa się ten układ gwiazd? Czy widać go cały czas na niebie? To chyba najlepiej znany wzór na nocnym niebie. Nawet ci, którzy nie interesują się astronomią, potrafią go wskazać bez większego kłopotu. Jednak z prawidłową odpowiedzią na pytanie, cz... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/duzy-woz-wielki-woz-czy-wielka-niedzwiedzica-jak-nazywa-sie-ten-gwiazdozbior-czy-widac-go-caly-czas-na-niebie-fot-getty-images-c7f5df8.jpeg" width="938" height="615" alt="Duży Wóz, Wielki Wóz czy Wielka Niedźwiedzica? Jak nazywa się ten gwiazdozbiór? Czy widać go cały czas na niebie? (fot. Getty Images)" title="Duży Wóz, Wielki Wóz czy Wielka Niedźwiedzica? Jak nazywa się ten gwiazdozbiór? Czy widać go cały czas na niebie? (fot. Getty Images)" /> Żeby móc podziwiać tę konstelację w jej całej okazałości, należy prowadzić obserwację z obszaru położonego poniżej równoleżnika 45° N. Wówczas nieuzbrojonym okiem uda się dostrzec aż 115 gwiazd. W Polsce najlepszym czasem do obserwowania Strzelca jest lato (lipiec i sierpień). Konstelacja znajduje się wówczas najwyżej na niebie, ale i tak jest widoczna zaledwie częściowo. Wynika to z faktu, że wciąż „wisi” nisko nad linią horyzontu, więc przesłaniają ją zniekształcenia atmosfery i mgły. Strzelec znajduje się tuż obok Skorpiona. Odnalezienie go nie jest zbyt trudne. Na tle Drogi Mlecznej należy wypatrywać kształtu przypominającego czajnik. Jeżeli jednak ten oryginalny asteryzm nie rzuci się od razu w oczy, można sobie pomóc w inny sposób. Wystarczy odszukać Gwiazdę Polarną i Wegę (najjaśniejszą gwiazdę w gwiazdozbiorze Lutni). Linia poprowadzona między tymi obiektami (w kierunku południowym) wskaże na Strzelca. Charakterystyka gwiazdozbioru Strzelca Strzelec należy do dużych konstelacji nieba południowego. Jego powierzchnia to ponad 867 stopni kwadratowych. Pokrywa 2,10 proc. nieba. Wśród 88 gwiazdozbiorów uznawanych przez Międzynarodową Unię Astronomiczną, zajmuje piętnastą pozycję. Jest więc niewiele mniejszy niż gwiazdozbiór Lwa, który z powierzchnią niemal 947 stopni kwadratowych plasuje się na dwunastym miejscu. O ile wspomniany Lew rzeczywiście przypomina nieco sylwetkę drapieżnego kota, to w Strzelcu próżno doszukiwać się skomplikowanej postaci centaura z łukiem. Warto jednak wspomnieć o niezwykle charakterystycznym asteryzmie Imbryka. Charakterystyczny kształt przypomina nieco czajnik, a pas Drogi Mlecznej jawi się jako wydobywająca się z niego para. Gwiazdy Tau, Fi, Zeta i Sigma tworzą rączkę gwiezdnego naczynia, Fi, Lambda i Delta wyglądają jak przykrywka, Zeta i Epsilon przypominają podstawę, natomiast Epsilon i Gamma – „dzióbek”. Najjaśniejszą gwiazdą Strzelca jest Kaus Australis, czyli Epsilon Sgr. Niebieskobiały olbrzym klasy B znajduje się w odległości ok. 143 lat świetlnych od Słońca. To gwiazda wielokrotna, której najjaśniejszy składnik ma obserwowalną wielkość gwiazdową 1,85 mag. Alfą Strzelca jest Rukbat (Alfa Sagittarii). To dość blada gwiazda, zlokalizowana w południowym obszarze konstelacji. Mimo że nazwa nie sugeruje tego, jest czternastym najjaśniejszym ciałem niebieskim w całym gwiazdozbiorze. Od Słońca dzieli ją 170 lat świetlnych. Interesującym obiektem jest Arkab, czyli Beta Sagittarii. Para gwiazd czwartej wielkości jest dobrze widoczna nieuzbrojonym okiem. Jaśniejszemu obiektowi towarzyszy gwiazda siódmej wielkości. Strzelec jest niezwykle ciekawym celem obserwacji. Wynika to z faktu, że w granicach gwiazdozbioru znajduje się aż 15 obiektów z katalogu Messiera. Do najbardziej interesujących należą: Mgławica Trójlistna Koniczyna – to mgławica emisyjna, którą ciemne pasy pyłu dzielą na trzy części. Trzeba jednak wspomnieć, że teleskop średniej wielkości pozwoli zaobserwować jedynie niewyraźną plamę światła; Mgławica Laguna – ta mgławica dyfuzyjna zajmuje obszar trzykrotnie większy od tarczy Księżyca. Mówimy tu o jednym z największych tego typu obiektów. Podziwiana nieuzbrojonym okiem wydaje się być biała, ale na fotografiach jawi się jako czerwony obiekt; Mgławica Omega – można ją znaleźć tuż przy granicy Strzelca z Tarczą i Wężem. Jej średnica kątowa jest zbliżona do średnicy Księżyca. To jeden z najaktywniejszych obszarów gwiazdotwórczych w całej Drodze Mlecznej. Pochodzenie gwiazdozbioru Strzelca Strzelec to gwiazdozbiór, którego interpretacja prawdopodobnie wzbudzała najwięcej kontrowersji. Każda kultura widziała w gwiazdach kształt związany z ich własną mitologią i kulturą, to oczywiste. Zaskakujące jest to, że w Helladzie nie było zgody, kogo właściwie przedstawia ta konstelacja. Ostatecznie kształt centaura trzymającego napięty łuk wyznaczyli starożytni Rzymianie. Zanim Klaudiusz Ptolemeusz opisał gwiazdozbiór Strzelca w II stuleciu naszej ery, obserwowali go już mieszkańcy Mezopotamii. W tej części starożytnego świata konstelacja była nazywana Pabilsag, od imienia boga rolnictwa, wojny i polowania, z którym później utożsamiany był asyryjski król Ninurta. Niewykluczone jednak, że konstelacja nosiła imię boga Nedu, który strzegł bram podziemnego świata umarłych. Istnieje też teoria, że Sumerowie widzieli w tej konstelacji Nergala – władcę podziemnego świata. Powstało niesamowite zdjęcie „uśmiechniętego” Słońca. Ma szansę stać się ikoną? Na razie wywołuje skojarzenia Astronomowie NASA uchwycili bardzo nietypowe ujęcie Słońca. Nasza gwiazda wygląda, jakby szeroko uśmiechała się kreskówkowym uśmiechem. Takiej fotografii Słońca jeszcze nie było. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/powstalo-niesamowite-zdjecie-usmiechnietego-slonca-ma-szanse-stac-sie-ikona-na-razie-wywoluje-skojarzenia-fot-sdo-6bb7b72.jpg" width="815" height="408" alt="Powstało niesamowite zdjęcie „uśmiechniętego” Słońca. Ma szansę stać się ikoną? Na razie wywołuje skojarzenia (fot. SDO)" title="Powstało niesamowite zdjęcie „uśmiechniętego” Słońca. Ma szansę stać się ikoną? Na razie wywołuje skojarzenia (fot. SDO)" /> Na mapach chińskich był oznaczany jako postać tygrysa. W hebrajskich wierzeniach konstelacja przedstawiała Goga, wroga narodu izraelskiego. Jak konstelację postrzegali starożytni Grecy? Hellenowie widzieli w tym gwiazdozbiorze centaura – istotę będącą w połowie koniem, a w połowie człowiekiem. W tym miejscu należy jednak podkreślić, że zarówno kwestia nazwy, jak i wyobrażenia wzoru przedstawianego przez gwiazdy, pozostawała niejasna nawet w antyku. Mitologia i znaczenie Aratus, grecki poeta i lekarz, opisał Strzelca jako dwa oddzielne gwiazdozbiory – Strzały i Łucznika. Należy jednak podkreślić, że wielu Greków widziało w tej konstelacji postać Chirona, centaura, który uchodził za najmądrzejszego i najprzychylniejszego ludziom. Miał bezpiecznie poprowadzić argonautów do Kolchidy. To wprowadzało jednak spore nieporozumienia, bo Chiron był już na firmamencie jako gwiazdozbiór Centaura. Tej interpretacji przeciwny był Eratostenes. Grecki matematyk i astronom twierdził, że Strzelec nie może przedstawiać centaura, bo te istoty nie używały łuków. Według innej wersji, gwiazdy Sagittarii przedstawiają Krotosa, syna boga Pana i nimfy Eufemii. Na Ziemi żył pośród nimf. Po jego śmierci miały one poprosić Zeusa o umieszczenie go wśród gwiazd. Najwyższy z olimpijskich bogów przystał na to, honorując w ten sposób Krotosa za wynalezienie łuku. Na niebie Strzelec ma mierzyć strzałą w samo serce Skorpiona, chroniąc w ten sposób Herkulesa przed atakiem jadowitej bestii. Nie można jednak wykluczyć, że gwiezdny Strzelec szuka zemsty na skorpionie za śmierć Oriona. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Gwiazdozbiór Wodnika został nazwany na cześć najprzystojniejszego mężczyzny na świecie. Gdzie go szukać?
W kontekście antropologicznym, gwiazdozbiór Wodnika należy do najstarszych konstelacji. Był obserwowany przez najstarsze cywilizacje, a każda z nich łączyła go z żywiołem wody – niszczycielskim, ale także życiodajnym. To jedna z największych konstelacji, więc może się wydawać, że odnalezienie Wodnika nie należy do najtrudniejszych zadań. Trzeba jednak wykazać się sporą wprawą, by móc łatwo dostrzec ten układ. Gdzie szukać go na nocnym niebie? Kiedy panują najdogodniejsze warunki do prowadzenia obserwacji? Skąd wzięła się jego nazwa? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Wodnika? Charakterystyka gwiazdozbioru Wodnika Pochodzenie gwiazdozbioru Wodnika Mitologia i znaczenie Gwiazdozbiór Wodnika w większości składa się z dość bladych gwiazd. Tylko dwie z nich charakteryzują się jasnością większą niż trzecia wielkość gwiazdowa. To sprawia, że Wodnik nie jest wyraźnie widoczny na nocnym niebie, a poszukiwań nie ułatwia też fakt, że jego gwiazdy nie tworzą żadnego charakterystycznego symbolu. Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Wodnika? Gwiazdozbiór Wodnika (Aquarius) jest położony na południe od równika niebieskiego. Konstelacje, które z nim sąsiadują, to: gwiazdozbiór Ryb, gwiazdozbiór Pegaza, gwiazdozbiór Źrebięcia, gwiazdozbiór Delfina, gwiazdozbiór Orła, gwiazdozbiór Koziorożca, gwiazdozbiór Ryby Południowej, gwiazdozbiór Rzeźbiarza, gwiazdozbiór Wieloryba. Zaćmienie Słońca. Skąd się bierze, jak je bezpiecznie obserwować i kiedy będzie najbliższe? Gdy tarcza słoneczna zostaje przysłonięta przez Księżyc, amatorzy astronomii mogą oglądać rzadkie zjawisko. Zaćmienie Słońca można obserwować także z terenu Polski! <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/zacmienie-slonca-skad-sie-bierze-jak-je-bezpiecznie-obserwowac-i-kiedy-bedzie-najblizsze-fot-stringer-anadolu-agency-getty-images-bdd387d.jpg" width="898" height="700" alt="Zaćmienie Słońca. Skąd się bierze, jak je bezpiecznie obserwować i kiedy będzie najbliższe? (fot. Stringer/Anadolu Agency/Getty Images)" title="Zaćmienie Słońca. Skąd się bierze, jak je bezpiecznie obserwować i kiedy będzie najbliższe? (fot. Stringer/Anadolu Agency/Getty Images)" /> Jest widoczny pomiędzy szerokościami geograficznymi 85° S a 65° N, zatem można go obserwować także z obszaru Polski. W naszym kraju najdogodniejsze warunki do prowadzenia obserwacji panują od września do grudnia. Aquarius nie jest zbyt jasny, ale zajmuje znaczny obszar na nocnym niebie. W warunkach dobrej pogody i w miejscu oddalonym od źródeł światła, nieuzbrojone oko dostrzeże ok. 90 gwiazd, składających się na konstelację. Gdzie można znaleźć Wodnika? Gwiazdy tej konstelacji nie tworzą żadnego charakterystycznego asteryzmu. Wypatrywanie kształtu na rozgwieżdżonym niebie nie przyniesie zatem żadnego rezultatu. Żeby ułatwić sobie zadanie, najpierw należ namierzyć Deneb Algedi, czyli najjaśniejszą gwiazdę w konstelacji Koziorożca. Kierując się na północ, natrafimy na Sadalsuud – najjaśniejszą gwiazdę w Wodniku. Dane obserwacyjne: rektascensja: 22 h, deklinacja: -13 stopni. Charakterystyka gwiazdozbioru Wodnika Wodnik zajmuje powierzchnię ok. 980 stopni kwadratowych, co przekłada się na 2,38 proc. powierzchni nieba. To czyni go dziesiątą największą konstelacją spośród wszystkich 88 gwiazdozbiorów, które są oficjalnie uznawane przez Międzynarodową Unię Astronomiczną. Gwiazdozbiór Strzelca, który w tym samy zestawieniu zajmuje piętnastą pozycję, pokrywa o 0,28 proc. powierzchni nieba mniej. Z kolei gwiazdozbiór Skorpiona, który znajduje się na odległym trzydziestym trzecim miejscu, zajmuje zaledwie 1,2 proc. powierzchni nieba. Konstelacja jest przedstawiana jako postać młodzieńca wylewającego wodę z dzbana. Naczynie znajduje się w miejscu, w którym gwiazdy Gamma Aquarii, Eta Aquarii, Zeta Aquarii i Pi Aquarii tworzą wzór przypominający nieco literę Y. Wylewana woda dociera do zarysu głowy Ryby Południowej. To właśnie grupa gwiazd piątej i szóstej wielkości, tworzących dzban, jest najlepiej rozpoznawalna. Należy jej szukać w południowo-wschodniej części gwiazdozbioru. Najjaśniejszą gwiazdą w tej konstelacji jest Sadalsuud. Jej nazwę, pochodzącą z języka arabskiego, można przetłumaczyć jako „najszczęśliwszy”. Mowa o żółtym nadolbrzymie typu G, który od Słońca jest 2200 razy jaśniejszy, sześciokrotnie cięższy i 50 razy większy. Od centralnej gwiazdy Układu Słonecznego dzieli ją ok. 600 lat świetlnych. Drugą najjaśniejszą gwiazdą konstelacji Wodnika jest Sadalmelik. Jej nazwa oznacza „najszczęśliwsza gwiazda królestwa”. Jest położona w pobliżu dzbana i wyznacza prawe ramię mitycznego wodnika. Aquarius jest położony w znacznej odległości od Drogi Mlecznej. Nie oznacza to jednak, że w jego granicach nie znajdziemy żadnych interesujących obiektów. Przeciwnie, w konstelacji Wodnika znajdują się interesujące gromady kuliste i mgławice planetarne. Wymieniając te pierwsze, należy wskazać przede wszystkim na M2 (NGC 7089). To gromada kulista z jasnym jądrem, które otacza dość słabe halo gwiazd. Rozciąga się na obszarze 16 minut łuku, a od Słońca jest oddalona o ok. 37,5 tys. lat świetlnych. Inna interesująca gromada kulista to M72. Obserwowana przez 20-centymetrowy teleskop, zdaje się rozdzielać w niezliczone iskry, najbardziej skoncentrowane w samym centrum. Wyjątkowo ciekawym obiektem jest NGC 7293, nazywana Mgławicą Ślimaka. Mowa o jednej z najbliższych nam mgławic planetarnych – jest oddalona od nas o ok. 700 lat świetlnych. Jej rozmiar odpowiada połowie tarczy Księżyca. W środkowej części gazowego pierścienia, który powstał w następstwie odrzucenia zewnętrznych warstw gwiazdy zbliżonej do Słońca, jest widoczny biały karzeł o temperaturze ok. 100000 K. Osłania go chmura pyłu o średnicy ok. dwóch lat świetlnych. Pochodzenie gwiazdozbioru Wodnika Wodnik jest jednym z 48 gwiazdozbiorów, które w II wieku naszej ery zostały wymienione w Almageście Ptolemeusza. Należy jednak podkreślić, że ta piękna konstelacja była obserwowana jeszcze przed nastaniem czasu Hellady. Konstelację Aquarius obserwowali już Babilończycy i starożytni Egipcjanie. Mieszkańcy Babilonii utożsamiali jej gwiazdy z bogiem Ea, który w tamtejszych wierzeniach prowokował niszczycielskie powodzie, pojawiające się wraz z wylewami Eufratu i Tygrysu. Z kolei w Egipcie Wodnik miał pozytywne znaczenie. Mieszkańcy krainy nad Nilem kojarzyli ten gwiazdozbiór z początkiem wiosny i czasem urodzaju. Zgodnie z tamtejszą mitologią, gdy wodnik wkładał dzban do rzeki, woda występowała z koryta. Tym samy nawadniała okoliczne pola uprawne, więc powódź miała dla nich wymiar nie niszczycielski, a życiodajny. To największa kosmiczna eksplozja, jaką widzieliśmy. Kula ognia sto razy większa od Układu Słonecznego Astronomowie zaobserwowali największą kosmiczną eksplozję, jaką kiedykolwiek zarejestrowano. Co ją wywołało? To nie supernowa, ale są pewne teorie. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/to-najwieksza-kosmiczna-eksplozja-jaka-widzielismy-kula-ognia-sto-razy-wieksza-od-ukladu-slonecznego-e8a5caa.jpg" width="938" height="528" alt="To największa kosmiczna eksplozja, jaką widzieliśmy. Kula ognia sto razy większa od Układu Słonecznego" title="To największa kosmiczna eksplozja, jaką widzieliśmy. Kula ognia sto razy większa od Układu Słonecznego" /> Nazwa konstelacji w największym stopniu kojarzy się z wierzeniami i mitami antycznej Grecji. W helleńskiej tradycji wodnik jest przedstawiany jako mężczyzna rozlewający wodę z dzbanem. Tę osobę można skojarzyć z kilkoma postaciami, pojawiającymi się w mitologicznych opowieściach, ale postać wodnika w największym stopniu wiąże się z Ganimedesem. Mitologia i znaczenie Ganimedes, syn trojańskiego króla Trosa, miał być najprzystojniejszym mężczyzną na świecie. Nawet sam Zeus, najwyższy ze wszystkich olimpijskich bogów, był pod ogromnym wrażeniem jego urody. Ganimedes spodobał mu się tak bardzo, że zapragnął mieć go u swego boku. Żeby móc porwać trojańskiego księcia, przemienił się w orła. W swoich szponach poniósł go na Olimp, gdzie miał służyć jemu i pozostałym bogom. Podobno właśnie dlatego gwiazdozbiór Wodnika sąsiaduje z konstelacją Orła. Od tamtej pory zadaniem Ganimedesa było podawanie bogom nektaru zmieszanego z wodą. Gwiazdozbiór Wodnika jest też związany z mitem o potopie deukalionowym. Wielki kataklizm, który miał zgładzić ludzkość, był następstwem gniewu samego Zeusa. Gdy największy ze wszystkich bogów zstąpił na ziemię pod postacią ubogiego wędrowca, arkadyjski król Likaon miał poczęstować go ludzkim mięsem. Rozgniewany Zeus postanowił zgładzić bezbożną ludzkość, zsyłając straszliwy potop. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Gwiazdozbiór Łabędzia tworzy na niebie charakterystyczny Krzyż Północy. Czy wiesz, jak go znaleźć?
Gwiazdozbiór Łabędzia to dość łatwa do odszukania konstelacja nieba letniego. Charakterystyczny Łabędź był znany już w starożytności. Należy do najwcześniej nazwanych i opisanych konstelacji. Gdzie szukać go na nocnym niebie? Skąd wzięła się jego nazwa? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Łabędzia? Charakterystyka gwiazdozbioru Łabędzia Pochodzenie gwiazdozbioru Łabędzia Mitologia i znaczenie Gwiazdozbiór Łabędzia bywa też nazywany Krzyżem Północy. To określenie wzięło się od charakterystycznego asteryzmu (pięć najjaśniejszych gwiazd Łabędzia układa się w kształt krzyża) i stanowi nawiązanie do Krzyża Południa, najmniejszej ze wszystkich konstelacji. Już sam kształt gwiazdozbioru sprawia, że jest dość dobrze widoczny na niebie, a należ też wspomnieć, że poszukiwania znacząco ułatwia samo położenie Łabędzia, który błyszczy na tle pasa Drogi Mlecznej. Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Łabędzia? Łabędź (Cygnus) to letni gwiazdozbiór nieba północnego. Konstelacje, które z nim sąsiadują, to: gwiazdozbiór Cefeusza, gwiazdozbiór Smoka, gwiazdozbiór Lutni, gwiazdozbiór Liska, gwiazdozbiór Pegaza, gwiazdozbiór Jaszczurki. Jak powstał Układ Słoneczny? Na początku był chaos, który może się powtórzyć i zniszczyć Ziemię Historia Układu Słonecznego to dość zagadkowa układanka. Jedno jest pewne: na początku był chaos. Przeczytaj, jak powstał Układ Słoneczny. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-powstal-uklad-sloneczny-na-poczatku-byl-chaos-ktory-moze-sie-powtorzyc-i-zniszczyc-ziemie-fot-getty-images-41c4cab.jpg" width="938" height="600" alt="Jak powstał Układ Słoneczny? Na początku był chaos, który może się powtórzyć i zniszczyć Ziemię (fot. Getty Images)" title="Jak powstał Układ Słoneczny? Na początku był chaos, który może się powtórzyć i zniszczyć Ziemię (fot. Getty Images)" /> W Polsce jest dobrze widoczny wiosną i latem. W warunkach dobrej pogody, najlepiej w miejscu oddalonym od źródeł światła, nieuzbrojonym okiem można zaobserwować nawet 150 gwiazd. Jak znaleźć tę konstelację na nocnym niebie? Wzrok należy skierować wysoko, w stronę najjaśniejszej części północnego pasa Drogi Mlecznej. Tam w oczy powinien rzucić się asteryzm przypominający krzyż. Inny sposób polega na odszukaniu Wielkiej i Małej Niedźwiedzicy i wyznaczeniu linii między gwiazdami Dubhe (druga pod względem jasności w Wielkiej Niedźwiedzicy) i Kochab (druga pod względem jasności w Małej Niedźwiedzicy). Tę wyobrażoną linię trzeba przeprowadzić przez gwiazdozbiór Smoka. Kolejny, który wskaże, to właśnie Cygnus. Niezawodnym drogowskazem okaże się tzw. Trójkąt Letni. Ten charakterystyczny asteryzm wyznaczają trzy jasne gwiazdy: Wega (Lutnia), Altair (Orzeł) i Deneb (Łabędź). Wega znajduje się najwyżej na północy. Kierując wzrok na południowy wschód, natrafimy na Deneb i odnajdziemy gwiazdozbiór Łabędzia. Dane obserwacyjne: rektascensja – 20,5 h, deklinacja – 40 stopni. Charakterystyka gwiazdozbioru Łabędzia Łabędź należy do największych gwiazdozbiorów północnego nieba. Jego powierzchnia to niemal 804 stopnie kwadratowe, co daje mu szesnastą pozycję pośród 88 konstelacji uznawanych przez Międzynarodową Unię Astronomiczną. Dla porównania, gwiazdozbiór Lwa, inna duża konstelacja nieba północnego, ma powierzchnię ok. 947 stopni kwadratowych i plasuje się na dwunastym miejscu w tym zestawieniu. Podobnie jak Leo, także Cygnus przypomina nieco zarys zwierzęcia, któremu zawdzięcza swoją nazwę. Jasne gwiazdy konstelacji tworzą na nocnym niebie kształt krzyża, a wokół nich gromadzą się nieco bledsze ciała niebieskie. Taki układ rzeczywiście można interpretować jako ptaka z rozpostartymi skrzydłami. Delta i Epsilon Cygni wyznaczają skrzydła, znajdująca się między nimi Gamma Cygni to tułów, Albireo wyznacza łeb, a Deneb – ogon. Najjaśniejszą gwiazdą konstelacji jest Deneb. Mówimy tu o nadolbrzymie pierwszej wielkości, którego jasność jest 60 tysięcy razy większa od jasności Słońca. Deneb charakteryzuje się 200 razy większym promieniem, a jego masa jest równa 19 masom Słońca. Nazwa tej gwiazdy pochodzi od arabskiego słowa „dhaneb”, oznaczającego „ogon”. Inny charakterystyczny obiekt w Łabędziu to Albireo. Beta Łabędzia jest gwiazdą podwójną, którą można z powodzeniem obserwować już przez niewielki teleskop. Prosty przyrząd pokaże parę gwiazd, różniących się barwą. Beta Cygni A, jaśniejszy z dwóch składników, świeci bursztynowym światłem. Beta Cygni B, nieco bledsza z dwóch gwiazd, ma barwę zielononiebieską. Delta Cygni, czyli Fawaris, jest układem potrójnym. Dwa główne składniki dzieli niewielka odległość, wynosząca zaledwie 2,4 sekundy łuku. Żeby móc je obserwować, trzeba posłużyć się średnim teleskopem. Epsilon Cygni, czyli Aljanah, to pomarańczowy olbrzym typu widmowego K0. Gwiazda jest oddalona od Słońca o ok. 73 lata świetlne, a jej jasność jest 61 razy większa od jasności centralnej gwiazdy Układu Słonecznego. Nie można nie wspomnieć, że przez Łabędzia przechodzi jeden z najpiękniejszych fragmentów Drogi Mlecznej. Gęsto usiane pole gwiazdowe zawiera niesamowity obiekt. Mowa o Wielkiej Szczelinie – gigantycznym kompleksie ciemnych obłoków pyłowych, których masa jest równa milionowi mas Słońca. Szczelina rozpoczyna swój bieg w Łabędziu, po czym stopniowo ulega rozszerzeniu i dociera aż do gwiazdozbioru Strzelca. Znajduje się w niej asocjacja gwiazdowa Cygnus OB2, która gromadzi 65 gwiazd o typie widmowym O i ok. 500 typu B. W tym ugrupowaniu występują jedne z największych i najjaśniejszych ze wszystkich znanych gwiazd, jak choćby Cygnus OB2-12. Cały obszar jest położony w formacji Cygnus X, będącej jednym z najjaśniejszych obiektów na niebie. Pochodzenie gwiazdozbioru Łabędzia Gwiazdozbiór Łabędzia był znany już w starożytności. Jako pierwszy skatalogował go grecki astronom Klaudiusz Ptolemeusz, w II wieku naszej ery. Odnalezione w Mezopotamii gliniane tabliczki dowodzą, że mieszkańcy starożytnej krainy widzieli w tej konstelacji ptaka z rozłożonymi skrzydłami. Ludy arabskie interpretowały ją jako kształt orła, natomiast antyczni Grecy i Rzymianie doszukiwali się w niej zarysu łabędzia. Nazwę gwiazdozbioru zawdzięczamy właśnie mitologii Hellady i Wiecznego Miasta. Mitologia i znaczenie Nawiązania do gwiazdozbioru Łabędzia pojawiają się w kilku mitach. Najpopularniejsze opowieści traktują o Zeusie i Orfeuszu. Pierwszej postaci nie trzeba nikomu przedstawiać. Zeus był najwyższym ze wszystkich bogów olimpijskich. Orfeusz to natomiast tracki śpiewak i poeta, syn Apollina lub według innej wersji – Ojagrosa i Kalliope. Gwiazdozbiór Andromedy: gdzie jest na niebie? Charakterystyka, pochodzenie, mitologia, znaczenie Co warto wiedzieć o konstelacji Andromedy? Gdzie dokładnie możemy ją znaleźć na niebie? Skąd wzięła się nazwa gwiazdozbioru? <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/gwiazdozbior-andromedy-gdzie-jest-na-niebie-charakterystyka-pochodzenie-mitologia-znaczenie-fot-roman-koehler-wikimedia-commons-public-domain-57105eb.jpeg" width="933" height="700" alt="Gwiazdozbiór Andromedy: gdzie jest na niebie? Charakterystyka, pochodzenie, mitologia, znaczenie (fot. Roman Köhler, Wikimedia Commons, public domain)" title="Gwiazdozbiór Andromedy: gdzie jest na niebie? Charakterystyka, pochodzenie, mitologia, znaczenie (fot. Roman Köhler, Wikimedia Commons, public domain)" /> By ukryć się przed zazdrosną żoną, boginią Herą, Zeus przybierał postać łabędzia podczas swoich potajemnych spotkań z Ledą – spartańską królową, żoną króla Tyndareosa. Władczyni Sparty miała urodzić dwie pary bliźniąt: nieśmiertelnych Polluksa i Helenę i śmiertelnych Kastora i Klitajmestrę. Ojcem nieśmiertelnego (lub pół-nieśmiertelnego, jak głosi inna wersja mitu) rodzeństwa miał być Zeus. Kastor i Klitajmestra mieli być natomiast dziećmi Tyndareosa. Z kolei Orfeusz miał zostać umieszczony na firmamencie po tragicznej śmierci z rąk Menad. Towarzyszki Dionizosa miały rozszarpać śpiewaka za nieuhonorowanie boga płodności i wina. Bogowie mieli przemienić go w łabędzia i umieścić tuż obok jego instrumentu – lutni. Istnieje jeszcze jeden mit nawiązujący do gwiazdozbioru Łabędzia. W tej opowieści pojawiająca się na niebie postać ptaka ma być przyjacielem Faetona – syna Heliosa i nimfy morskiej Klimene. Młody mężczyzna miał pewnego razu wsiąść do rydwanu ojca. Nie zapanował jednak nad uskrzydlonymi końmi, które rozpędziły się tak gwałtownie, że groziło to pożarem całego świata. Rozgniewany Zeus raził go swoją bronią, piorunem, i strącił do rzeki Erydan. Przyjaciel Faetona był rozżalony po jego śmierci. Bogowie postanowili ulitować się nad nim, przenosząc go między gwiazdy, pod postacią łabędzia. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Syriusz, gwiazda najjaśniejsza na naszym niebie kojarzy się z psem. Skąd wzięło się to porównanie?
Syriusz to najjaśniejsza gwiazda na nocnym niebie, a w sprzyjających warunkach można go dostrzec nawet w ciągu dnia. Jest widoczny niemal na całej kuli ziemskiej. Był obserwowany już w starożytności, a ze względu na swoje położenie względem Ziemi, do dziś stanowi przedmiot badań astronomów. Co wiemy o tej niezwykłej gwieździe? Jak znaleźć ją na niebie? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Syriusz – co wiemy o najjaśniejszej gwieździe? Gdzie na niebie można znaleźć Syriusza? Czy w Polsce widać Syriusza? Jak obserwować gwiazdę Syriusz? Ciekawostki o gwieździe Syriusz Wymieniając najjaśniejsze gwiazdy, wiele osób w pierwszej kolejności wskazuje na Polaris. Należy jednak podkreślić, że Gwiazda Polarna nie jest najjaśniejszą na nocnym niebie. To miano należy się Syriuszowi. W tym miejscu należy jednak wspomnieć, że wiele innych gwiazd ma znacznie wyższą jasność absolutną. Ta cecha wynika przede wszystkim z bliskiego położenia gwiazdy względem Ziemi. Syriusz – co wiemy o najjaśniejszej gwieździe? Syriusz (Alfa Canis Majoris), nazywany też Psią Gwiazdą, to gwiazda południowa w gwiazdozbiorze Wielkiego Psa. Mówimy tu o gwieździe podwójnej, na którą składa się biała gwiazda ciągu głównego o typie widmowym A1V (w jej wnętrzu zachodzi termojądrowa przemiana wodoru w tlen) i biały karzeł typu DA2. W swojej „matczynej” konstelacji jest najjaśniejszą gwiazdą. Nie można nie wspomnieć, że jest też najjaśniejszą widzianą z Ziemi na nocnym niebie. Nie wynika to jednak z jej jasności absolutnej. Pod tym względem Syriusz musi uznać wyższość wielu innych ciał niebieskich, ale jest jedną z najbliższych nam gwiazd. Od Słońca dzieli ją ok. 8,6 roku świetlnego. Ma jasność obserwowaną na poziomie -1,47 magnitudo. Wykonując ruch dookoła centrum Galaktyki, gwiazda zbliża się do Słońca. Minie je za ok. 60 tysięcy lat, w minimalnej odległości na poziomie 7,8 roku świetlnego. Jasność obserwowana Syriusza wyniesie wówczas -1,64 magnitudo. Prowadząc obserwację nieuzbrojonym okiem, można dojść do wniosku, że Syriusz jest gwiazdą pojedynczą. Nic bardziej mylnego. W rzeczywistości mamy do czynienia z gwiazdą podwójną. Głównym składnikiem tego systemu jest Syriusz A – jasna gwiazda ciągu głównego o typie widmowym A1V. Charakteryzuje się masą 2,12 razy większą od masy Słońca i promieniem równym 1,75 promienia słońca. Osiąga temperaturę 9880 K, czyli jest wyraźnie gorętsza niż fotosfera centralnej gwiazdy Układu Słonecznego. Wiek tego ciała niebieskiego jest szacowany na 225–250 milionów lat. Syriusz B – drugi ze składników systemu – jest białym karłem (obiektem składającym się ze zdegradowanej materii, emitującym promieniowanie widzialne) o typie widmowym DA2. Średnica tego obiektu jest nieco mniejsza od średnicy Ziemi. Gwiazda porusza się wokół Syriusza A po orbicie eliptycznej, której okres wynosi 50,1 roku. Oba składniki systemu dzieli odległość od 8,1 jednostek astronomicznych w perycentrum do 31,5 jednostek astronomicznych w apocentrum. Towarzysz Syriusza A jest od niego znacznie słabszy (ok. 10 tysięcy razy), ale ma wyraźnie wyższą, bo wynoszącą aż 24800 K, temperaturę. Gdzie na niebie można znaleźć Syriusza? Syriusz jest zlokalizowany w gwiazdozbiorze Wielkiego Psa – konstelacji południowego nieba. Nie jest to zbyt duży układ. Plasuje się niemal w połowie stawki, bo wśród wszystkich 88 gwiazdozbiorów zajmuje 43. miejsce. Mimo to, z namierzeniem jego najjaśniejszej gwiazdy nie będzie żadnego problemu. Znajduje się nisko nad południowym horyzontem, gdzie na tle innych gwiazd świeci mocnym, niebiesko-białym światłem. Na półkuli północnej najdogodniejsze warunki do obserwacji panują zimą. Syriusza można zaobserwować w charakterystycznym asteryzmie, nazywanym Trójkątem Zimowym. Wierzchołki tej figury tworzą trzy jasne gwiazdy: wspomniany Syriusz, Betelgeza (czerwony nadolbrzym z gwiazdozbioru Oriona) i Procjon (układ podwójny z gwiazdozbioru Małego Psa). Czy w Polsce widać Syriusza? Najjaśniejsza ze wszystkich gwiazd nocnego nieba jest doskonale widoczna na niemal całej kuli ziemskiej. Niemal, bo wyjątek stanowią szerokości geograficzne położone powyżej równoleżnika 73,284°N). Te obejmują Arktykę. Wielu obiektów południowego nieba nie widać z obszaru naszego kraju. Na szczęście nie dotyczy to najjaśniejszej gwiazdy Wielkiego Psa. W Polsce można obserwować Syriusza bez żadnych przeszkód. W miesiącach zimowych gwiazda jest dobrze widoczna nawet z obszarów miejskich. Jednak najlepsze rezultaty można uzyskać, prowadząc obserwację z dala od źródeł światła, najlepiej podczas bezchmurnej pogody. Jak obserwować gwiazdę Syriusz? Syriusz jest na tyle jasną gwiazdą, że można ją bez problemu dostrzec nieuzbrojonym okiem. Oczywiście, lornetka lub nawet niewielki teleskop dadzą znacznie lepsze rezultaty. Jednak nawet bez żadnych przyrządów Psią Gwiazdę można zobaczyć także w dzień, oczywiście przy sprzyjającej pogodzie i w odpowiednich warunkach. Jak zlokalizować Syriusza? Nie będzie to zbyt trudne. Wystarczy wypatrywać najjaśniejszego obiektu powyżej linii południowego horyzontu. Jeżeli poszukiwania nie przyniosą rezultatu, można sobie pomóc, namierzając Pas Oriona. Charakterystyczny asteryzm tworzą trzy jasne gwiazdy – Alnitak, Alnilam i Mintaka. Łącząc je wyobrażoną linią, dotrzemy do Syriusza. Ciekawostki o gwieździe Syriusz Powyżej wymieniliśmy najważniejsze fakty na temat Syriusza. Na zakończenie mamy dla was kilka ciekawostek dotyczących najjaśniejszej ze wszystkich gwiazd. Syriusz był znany już w starożytności. Egipcjanie nazywali go Sotis i oddawali jej cześć należną bóstwu. Egipski kalendarz astronomiczny opierał się na heliakalnym wschodzie Syriusza, który zwiastował wylew Nilu. Nazwa gwiazdy pochodzi od starogreckiego słowa Seírios, oznaczającego „gorący”, „skwarny”, „ognisty”. Po raz pierwszy pojawiła się w tekstach Hezjoda z Beocji. W greckiej mitologii, Syriusz był psem gończym wielkiego myśliwego Oriona. Najjaśniejsza ze wszystkich gwiazd pojawia się w wierzeniach Dogonów – jednego z najbardziej intrygujących plemion afrykańskich. W wydanej w 1976 roku „Tajemnicy Syriusza” Robert Temple pisał, że już pierwsze kontakty Dogonów z antropologami ujawniły ich niezwykłą wiedzę astronomiczną. W mitologii tego ludu pojawiają się wzmianki na temat Syriusza B – drugiego składnika układu podwójnego Syriusza, którego nie da się zaobserwować nieuzbrojonym okiem. Mało tego, ten niezwykły lud potrafi przedstawić historię gwiazdy, która zgadza się ze wszystkimi znanymi faktami naukowymi. Dogoni wiedzą nawet, że drugi składnik Syriusza okrąża główny w czasie ok. 50 lat. Afrykańczycy twierdzą, że cała ta wiedza została im przekazana przez Nommo – ziemno-wodne istoty, które przyleciały na Ziemię z kosmosu. W tym miejscu należy podkreślić, że podobne legendy pojawiały się w odległej przeszłości w tradycji wielu starożytnych cywilizacji, w tym w mitologii Sumerów. Syriusz jest najjaśniejszą gwiazdą na nocnym niebie już od 90 tysięcy lat. Trzeba jednak pamiętać, że nieboskłon zmienia się nieustannie. Za ok. 210 tysięcy lat status najjaśniejszej gwiazdy zyska Wega z gwiazdozbioru Lutni. Niektórzy starożytni astronomowie opisywali Syriusza jako gwiazdę świecącą czerwonym światłem, natomiast inni wskazywali na biały lub biało-niebieski kolor. Z czego wynikały te rozbieżności? Najprawdopodobniej decydował o tym wpływ ziemskiej atmosfery na obserwacje prowadzone nisko nad linią horyzontu. Syriusz to gwiazda podwójna. Należy jednak wspomnieć, że obserwacje prowadzone pod koniec XIX wieku sugerowały istnienie trzeciego składnika systemu. Wskazywały na to zaburzenia orbit gwiazd układu. Dopiero obserwacje prowadzone przy pomocy teleskopu Hubble'a pozwoliły wykluczyć istnienie hipotetycznego obiektu o masie 50 mas Jowisza. Nie można jednak stwierdzić ze stuprocentową pewnością, że w systemie występują niezaobserwowane brązowe karły lub planety. Syriusz A, główny składnik systemu podwójnego, wyczerpie swoje zasoby wodoru za ok. 1 miliard lat. Prawdopodobnie stanie się wówczas czerwonym olbrzymem, a gdy nastąpi odrzucenie zewnętrznych warstw gwiazdy, przejdzie w fazę białego karła. W odległej przyszłości, Syriusz A i Syriusz B staną się czarnymi karłami. Gwiazdą położoną najbliżej Syriusza jest Procjon, jeden z trzech składników asteryzmu nazywanego Trójkątem Zimowym. Oba ciała niebieskie dzieli odległość ok. 1,6 parseków. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Gwiazdozbiór Perseusza znają nie tylko miłośnicy kosmosu. Jest z nim związane spektakularne zjawisko
Gwiazdozbiór Perseusza, jeden z 48 opisanych przez Ptolemeusza, to konstelacja jesienna, jedna z większych na niebie północnym. W jej obrębie można zaobserwować kilka interesujących obiektów i zjawisk. Niektóre z nich znalazły się w katalogu Messiera. Jak znaleźć gwiazdozbiór Perseusza? Skąd wzięła się nazwa tej konstelacji? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Perseusza? Charakterystyka gwiazdozbioru Perseusza Pochodzenie gwiazdozbioru Perseusza Mitologia i znaczenie Każda konstelacja zasługuje na szczególną uwagę, ale nie ulega wątpliwości, że Perseusz jest jedną z najchętniej obserwowanych. Nie jest to specjalnie zaskakujące. Mówimy tu o jasnym (a przez to dobrze widocznym) gwiazdozbiorze. Z Perseuszem związane jest też niezwykle charakterystyczne zjawisko, każdego roku zwracające uwagę nie tylko miłośników astronomii, ale także osób, które na co dzień nie interesują się kosmosem. Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Perseusza? Gwiazdozbiór Perseusza (Perseus) jest konstelacją nieba północnego, która w połowie przecina Drogę Mleczną. Sąsiaduje z nim gwiazdozbiór Andromedy i Kasjopei. Inne konstelacje sąsiadujące to: Trójkąt, Baran, Byk, Woźnica, Żyrafa. Jako gwiazdozbiór okołobiegunowy Perseus nie zachodzi poniżej horyzontu, więc z naszej szerokości geograficznej jest widoczny przez cały rok. W Polsce najlepsze warunki do prowadzenia obserwacji panują jesienią, od października do grudnia, gdy konstelacja znajduje się wysoko na nocnym niebie. Teleskop Webba zrobił zdjęcie pierścienia Einsteina. Dzieli go od Ziemi aż 12 mld lat świetlnych Na jednym ze zdjęć zrobionych przez Kosmiczny Teleskop Webba magistrant astronomii wypatrzył niemal idealny pierścień Einsteina. Niezwykła fotografia powstała dzięki MIRI – jednemu z czte... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/teleskop-webba-zrobil-zdjecie-pierscienia-einsteina-dzieli-go-od-ziemi-az-12-mld-lat-swietlnych-fot-nasa-via-reddit-2c02674.jpg" width="737" height="368" alt="Teleskop Webba zrobił zdjęcie pierścienia Einsteina. Dzieli go od Ziemi aż 12 mld lat świetlnych (fot. NASA via Reddit)" title="Teleskop Webba zrobił zdjęcie pierścienia Einsteina. Dzieli go od Ziemi aż 12 mld lat świetlnych (fot. NASA via Reddit)" /> W warunkach dobrej pogody i na obszarze oddalonym od źródeł światła, obserwacje można prowadzić bez lornetki czy teleskopu. Nieuzbrojonym okiem dostrzeżemy ok. 90 gwiazd. Jak odnaleźć gwiazdozbiór Perseusza? Żeby go zobaczyć, trzeba znaleźć na nocnym niebie charakterystyczny kształt litery Y. Perseusz przypomina też łuk zakończonego dwiema gromadami gwiazd. W jego centralnej części znajduje się Mirfak – najjaśniejsza ze wszystkich gwiazd konstelacji. Inna metoda wymaga uprzedniego odnalezienia gwiazdozbioru Kasjopei, który na nocnym niebie układa się w kształt litery W. Następnie wystarczy wyznaczyć linię w kierunku wschodnim, by natrafić na Perseusza. Dane obserwacyjne: rektascensja – 3h 35 m, deklinacja – +45 stopni. Charakterystyka gwiazdozbioru Perseusza Perseusz jest jednym z największych gwiazdozbiorów nieba północnego. Jego powierzchnia to ok. 615 stopni kwadratowych, co daje mu 24. miejsce na liście 88 konstelacji uznawanych przez Międzynarodową Unię Astronomiczną. Dla porównania, wielka konstelacja dalekiej północy – gwiazdozbiór Smoka – ma powierzchnię niemal 1083 stopni kwadratowych, co pozwala mu uplasować się na ósmej pozycji w tym zestawieniu. Gwiazdozbiór Perseusza jest przedstawiany jako postać rycerza, który w prawej ręce trzyma miecz, a w lewej – głowę mitycznej Meduzy. Ostrze miecza jest wyznaczane przez dwie bliźniacze gromady: NGC 869 i NGC 884. Łbem potwora ma być gwiazda zmienna Algol (beta Perseusza). Najjaśniejszą gwiazdą konstelacji jest Mirfak (Alfa Persei). Żółtobiały nadolbrzym typu widmowego F5 jest ok. 5300 razy jaśniejszy od Słońca. Od centralnej gwiazdy Układu Słonecznego dzieli go ok. 506 lat świetlnych. Wraz z otaczającą ją gromadą, leży w centralnej części gwiazdozbioru. Inna charakterystyczna gwiazda w konstelacji to Algol, czyli Beta Persei. Nazwa drugiej najjaśniejszej gwiazdy konstelacji wywodzi się od arabskiego „Ra᾽s al Ghul”, co można przetłumaczyć jako „głowa demona”. Ma ona związek z wyraźnie widocznymi zmianami jasności. Starożytni wierzyli, że to zjawisko ma negatywny wpływ na ludzi. Algol to gwiazda zmienna zaćmieniowa. Składa się z jasnego białego karła i nieco chłodniejszego podolbrzyma. W obu składnikach dochodzi do okresowego osłabienia jasności. Mówiąc o interesujących obiektach związanych z Perseuszem, nie można pominąć Perseidów, czyli „łez świętego Wawrzyńca”. To jeden z najbardziej znanych rojów meteorów. Pojawia się od 23 lipca do 22 sierpnia, przy czym maksimum przypada na 12 i 13 sierpnia. Radiant roju, czyli punkt, z którego pozornie rozbiegają się drogi meteorów, znajduje się właśnie w obszarze Perseusza. Przy dobrej pogodzie, Perseidy tworzą na niebie niesamowity spektakl. Obserwacje najlepiej prowadzić z dala od źródeł światła. Pochodzenie gwiazdozbioru Perseusza Kult nieba i jego obiektów obowiązywał w wielu dawnych religiach. Starożytni wpatrywali się w gwiazdy, szukając w nich odzwierciedlenia swoich bogów, władców i bohaterów. Każdy lud nadawał im inne znaczenie, dostosowane do lokalnej mitologii. Współczesne nazwy konstelacji wywodzą się przede wszystkim z mitów starożytnej Grecji. W Helladzie, Perseusz był herosem czczonym niemal tak samo, jak Herakles. Syn księżniczki Danae i Zeusa, boga nad bogami, jest przedstawiany jako pogromca Meduzy, tytana Atlasa i króla Polidektesa. Miał założyć Mykeny. W jaki sposób trafił na sklepienie niebieskie? Mitologia i znaczenie Jeszcze przed narodzinami Perseusza, Akrizjos – dziadek herosa – otrzymał od wyroczni przepowiednię, która wróżyła mu śmierć z rąk własnego wnuka. By uniknąć przeznaczenia, po narodzinach Perseusza polecił zamknąć go w skrzyni wraz z Danae (matką półboga) i wrzucić do morza. Za sprawą Zeusa, skrzynia została wyrzucona na brzeg Serifos. Danae i Perseuszem zaopiekował się Diktys, brat Polidektesa (władcy wyspy). Tyran nie był przychylny Perseuszowi. Gdy ten był już dorosłym mężczyzną, Polidektes uknuł intrygę, by zmusić go do podjęcia pozornie samobójczej misji. Perseusz miał zgładzić Meduzę, najmłodszą z gorgon, której spojrzenie zamieniało w kamień. Meteory, meteoryty i meteoroidy. Czym są, skąd pochodzą i jak je rozpoznać? Meteor to świecący ślad, jaki pozostawia po sobie spalający się w ziemskiej atmosferze meteoroid. Za to meteoryt to fragment stałego ciała niebieskiego, który spadł na Ziemię. Choć wszys... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/meteory-meteoryty-i-meteoroidy-czym-sa-skad-pochodza-i-jak-je-rozpoznac-fot-brian-cassella-chicago-tribune-tribune-news-service-via-getty-images-de255d0.jpeg" width="938" height="638" alt="Meteory, meteoryty i meteoroidy. Czym są, skąd pochodzą i jak je rozpoznać? (fot. Brian Cassella/Chicago Tribune/Tribune News Service via Getty Images)" title="Meteory, meteoryty i meteoroidy. Czym są, skąd pochodzą i jak je rozpoznać? (fot. Brian Cassella/Chicago Tribune/Tribune News Service via Getty Images)" /> Syn Zeusa i Danae nie mógł powrócić żywy. Otrzymał jednak wsparcie od bogów. Atena podarowała mu tarczę z brązu, od Hefajstosa otrzymał diamentowy miecz, a od Hermesa – skrzydlate sandały. Według innego mitu, Hermes podarował mu stalowy sierp, Atena – tarczę, a nimfy – uskrzydlone sandały, torbę i hełm, dzięki któremu był niewidzialny. Perseusz zdołał uśmiercić Meduzę, odcinając jej głowę. W drodze powrotnej napotkał tytana Atlasa. Jako syn Zeusa, nie został przez niego ciepło powitany. Wcześniej tytan otrzymał przepowiednię, według której potomek boga nad bogami miał złupić jego drzewo, obradzające w złote liście i owoce. Niezwykła roślina rzeczywiście spodobała się Perseuszowi, ale Atlas szczelnie ogrodził swój ogród i polecił smokowi objęcie straży. Perseusz wpadł w złość. Pokazał tytanowi głowę pokonanego potwora, która wciąż miała moc zmieniania w kamień. Oczy gorgony zmieniły Atlasa w górę nazwaną od jego imienia. Przelatując nad brzegiem morza w Etiopii, dostrzegł płaczącą dziewczynę, nagą i przykutą do skały. Była to Andromeda, córka Cefeusza i Kasjopei. Heros obiecał ojcu księżniczki, że ją uwolni, ale w zamian zażądał jej ręki. Gdy wrócił na Serifos, odkrył intrygę i w gniewie zamienił króla i wszystkich dworzan w kamienne posągi. Wraz z matką i żoną wrócił do Agros, gdzie w trakcie igrzysk olimpijskich przypadkowo trafił dyskiem w głowę Akrizjosa. Dziadek herosa nie przeżył, a przepowiednia wyroczni dopełniła się. Perseusz i Andromeda doczekali się licznego potomstwa. Za życia ludzie oddawali mu należną półbogowi cześć, a po śmierci trafił na sklepienie niebieskie. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Gwiazdozbiór Bliźniąt to nie tylko dwie jasne gwiazdy. Jest w nim też gromada otwarta wielkości Księżyca
Gwiazdozbiór Bliźniąt, jeden z najwcześniej nazwanych i opisanych, należy do grupy dwunastu konstelacji zodiakalnych. Gwiazdy Gemini tworzą na niebie charakterystyczny asteryzm, który czyni je łatwymi do odszukania na nocnym niebie. Jak znaleźć gwiazdozbiór Bliźniąt? Kiedy panują najlepsze warunki do prowadzenia obserwacji? Skąd wzięła się nazwa tej niezwykłej konstelacji? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Bliźniąt? Charakterystyka gwiazdozbioru Bliźniąt Pochodzenie gwiazdozbioru Bliźniąt Mitologia i znaczenie Łącząc najjaśniejsze gwiazdy Bliźniąt wyobrażonymi liniami, na niebie dostrzeżemy kształt przypominający ludzi rysowanych przez małe dzieci. Mityczne bliźnięta jawią się jako dwa „patyczaki” – proste postaci, które trzymają się za ręce. Już sam asteryzm Gemini prezentuje się niezwykle widowiskowo. Warto jednak wiedzieć, że w obszarze konstelacji mieści się wiele niesamowitych obiektów, których obserwacja może dać wiele frajdy. Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Bliźniąt? Bliźnięta (Gemini) to zimowy gwiazdozbiór nieba północnego. Konstelacje, które sąsiadują z nim na firmamencie, to: gwiazdozbiór Woźnicy, gwiazdozbiór Byka, gwiazdozbiór Oriona, gwiazdozbiór Jednorożca, gwiazdozbiór Małego Psa, gwiazdozbiór Raka. Słońce przebiega na tle konstelacji od 21 czerwca do 20 lipca. W Polsce Bliźnięta można obserwować od jesieni do wiosny, przy czym należy podkreślić, że najbardziej dogodne warunki panują zimą (w grudniu i styczniu), kiedy gwiazdozbiór góruje około północy. W warunkach dobrej pogody i z dala od źródeł światła, nieuzbrojone oko dostrzeże ok. 70 gwiazd. Jak znaleźć je na nocnym niebie? Jako że większość gwiazd składających się na konstelację Gemini charakteryzuje się jasnością mniejszą niż 4 magnitudo, nie jest to zbyt trudnym zadaniem. Bliźniąt należy szukać dokładnie pomiędzy gwiazdozbiorami Raka i Byka. Jeżeli jednak odszukanie Gemini będzie zbyt trudne, można sobie pomóc, namierzając dwie gwiazdy: Syriusza w Wielkim Psie i Procjona w Małym Psie. Wystarczy wyobrazić sobie łuk przechodzący przez te obiekty. Wskaże on dwie najważniejsze gwiazdy Bliźniąt – Kastora i Polluksa. Alternatywnie można odszukać konstelację Oriona. Łącząc linią gwiazdy Rigiel i Alnitak, natrafimy na Polluksa. Z kolei linia wyznaczona między gwiazdami Mintaka i Betelgeza wskaże na Kastora. Dane obserwacyjne: rektascensja – 7 h, deklinacja – +20 stopni. Charakterystyka gwiazdozbioru Bliźniąt Gwiazdozbiór Bliźniąt zajmuje na niebie powierzchnię ok. 514 stopni kwadratowych. To daje mu trzydziestą pozycję wśród wszystkich 88 konstelacji, które są oficjalnie uznawane przez Międzynarodową Unię Astronomiczną. Za Gemini znajduje się Żagiel (ok. 499 stopni kwadratowych) i gwiazdozbiór Skorpiona (ok. 497 stopni kwadratowych). Jasne gwiazdy Bliźniąt tworzą niezwykle charakterystyczny asteryzm. Łącząc je liniami, zobaczymy na niebie parę złączonych dłońmi bliźniąt. Ich głowy wyznaczają dwa najjaśniejsze ciała niebieskie w konstelacji – Polluks i Kastor. Z tej dwójki, to właśnie Polluks (Beta Geminorum) świeci najjaśniejszym światłem. Mówimy tu o siedemnastej pod względem jasności gwieździe nocnego nieba, oddalonej od Słońca o 33,8 roku świetlnego. Należy wspomnieć, że ten olbrzym o typie widmowym K0 jest najbliżej położonym od Ziemi tego typu obiektem. Polluks jest 46 razy jaśniejszy od Słońca i o ok. 70 proc. masywniejszy niż centralna gwiazda Układu Słonecznego. Kastor (Alfa Geminorum) jest drugą pod względem jasności gwiazdą konstelacji Bliźniąt. To niezwykle interesująca gwiazda wielokrotna, składająca się z sześciu składników: układu dwóch gwiazd spektralnie podwójnych i niezwiązanego fizycznie z nimi układu podwójnego z czerwonym karłem, będącym podwójną gwiazdą typu zaćmieniowego. W granicach gwiazdozbioru znajduje się wiele interesujących obiektów. Do najciekawszych należy NGC 2168 (Messier 35). To jasna gromada otwarta o średnicy większej niż średnica tarczy Księżyca, którą można zaobserwować nieuzbrojonym okiem. Lepsze rezultaty można osiągnąć posługując się choćby małym teleskopem. Można wówczas zobaczyć dziesiątki gwiazd w rozpryskach i pętlach. Interesująco przedstawia się też NGC 2392, czyli Mgławica Eskimos. Mowa o mgławicy planetarnej, powstałej z zewnętrznych warstw gwiazdy kończącej etap syntezy jądrowej. Używając 20-centymetrowego teleskopu, można zauważyć jasnoniebieski dysk z niezbyt wyraźnymi krawędziami z jaśniejszym dyskiem wewnętrznym i gwiazdą centralną. Pochodzenie gwiazdozbioru Bliźniąt Gwiazdozbiór Bliźniąt po raz pierwszy został skatalogowany w II stuleciu naszej ery, przez Ptolemeusza. Należy jednak podkreślić, że ta konstelacja była obserwowana jeszcze przed czasami, w których żył grecki astronom i matematyk. Właściwie każda starożytna cywilizacja dopatrywała się pary w charakterystycznym układzie. Egipcjanie widzieli w nim dwa kiełkujące ziarna, symbolizujące odradzające się życie. Z kolei Fenicjanie widzieli w gwiazdach parę kozłów. Gwiazdozbiór zyskał nieco bardziej „ludzki wymiar” w starożytnej Babilonii. Babilończycy interpretowali ten układ jako parę bogów podziemia – Lugalirra i Meslamtaea. Boscy bracia mieli zasiadać po dwóch stronach bramy prowadzącej do świata umarłych. Każdy, kto chciał ją przekroczyć, był przez nich cięty na kawałki. Z kolei Hellenowie dostrzegli w konstelacji parę bliźniąt, pojawiających się w ich mitach. Mowa o Kastorze i Polluksie. Mitologia i znaczenie Choć obu określa się mianem Dioskurów, czyli synów samego Zeusa, to należy podkreślić, że według niektórych wersji mitu tylko jeden z nich był potomkiem najwyższego ze wszystkich bogów olimpijskich. Mieli wspólną matkę – spartańską królową Ledę. Żona Tyndareosa miała potajemnie spotykać się z Zeusem, który na czas schadzek przybierał postać łabędzia. Owocem tego romansu miał być nieśmiertelny Polluks. W tym samym czasie Leda porodziła jeszcze jednego syna – śmiertelnego Kastora, potomka swojego męża. Gwiazdozbiór Lutni: gdzie jest na niebie? Charakterystyka, pochodzenie, mitologia, znaczenie Gwiazdozbiór Lutni jest jednym z charakterystycznych gwiazdozbiorów nieba północnego, będącym na 52 miejscu pod względem wielkości. Co warto wiedzieć o gwiazdozbiorze Lutni? Jakie tajemnic... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/gwiazdozbior-lutni-gdzie-jest-na-niebie-charakterystyka-pochodzenie-mitologia-znaczenie-fot-alan-dyer-vwpics-universal-images-group-via-getty-images-547554b.jpeg" width="938" height="626" alt="Gwiazdozbiór Lutni: gdzie jest na niebie? Charakterystyka, pochodzenie, mitologia, znaczenie (fot. Alan Dyer/VWPics/Universal Images Group via Getty Images)" title="Gwiazdozbiór Lutni: gdzie jest na niebie? Charakterystyka, pochodzenie, mitologia, znaczenie (fot. Alan Dyer/VWPics/Universal Images Group via Getty Images)" /> Jako młodzi chłopcy, Kastor i Polluks byli nierozłączni. Mimo że identyczni, byli obdarzeni nieco innymi umiejętnościami. Polluks był mistrzem w walce wręcz. Z kolei Kastor biegle opanował jazdę konną i w sposób mistrzowski władał mieczem. Podobno uczył posługiwania się białą bronią samego Heraklesa. Obaj zyskali sławę jako wybitni wojownicy, więc często proszono ich o pomoc w sprawach teoretycznie beznadziejnych. Jazon zachęcił ich do udziału w wyprawie Argonautów, której celem było zdobycie złotego runa. Gdyby nie ich pomoc, misja nie zakończyłaby się sukcesem. Jednym z ostatnich zadań Dioskurów było porwanie Leukippid – sióstr Fojbe i Hilajry. Były narzeczonymi Idasa i Linkeusa. Chcąc je odzyskać, przypuścili atak na braci. Kastor zginął z ręki Idasa. Polluks zdołał uśmiercić Linkeusa, ale w tym momencie walka została przerwana przez samego Zeusa. Bóg nad bogami nie chciał patrzeć na śmierć swojego syna. Polluks nie mógł pogodzić się ze stratą brata. W końcu poprosił swojego ojca, by ten pozwolił mu na podzielenie się darem nieśmiertelności z Kastorem. Zeus przystał na tę prośbę i umieścił braci pośród gwiazd. Warto wspomnieć, że Grecy widzieli w gwiazdozbiorze bliźniąt nie tylko Kastora i Polluksa. Niektórzy dopatrywali się w nim postaci Apolla i Heraklesa. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Gwiazdozbiór Smoka to jedna z największych konstelacji na niebie. Ma związek z egipskimi piramidami
Niebo północne jest dosłownie usiane ciekawymi konstelacjami. Do najbardziej interesujących bez wątpienia należy gwiazdozbiór Smoka, jeden z najwcześniej nazwanych i opisanych. Dla obserwatorów w Polsce jest widoczny przez cały rok. Mówimy tu o jednym z największych obszarów na sferze niebieskiej, jednak odnalezienie Draco wymaga pewnej wprawy. Gdzie znajduje się Smok i jak go odszukać? Skąd wzięła się nazwa tej konstelacji? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Smoka? Charakterystyka gwiazdozbioru Smoka Pochodzenie gwiazdozbioru Smoka Mitologia i znaczenie Gwiazdozbiór Smoka był obserwowany już w starożytności. Jako pierwszy opisał go Ptolemeusz, w II stuleciu n.e. Mimo że zajmuje znaczny obszar nieba, nie jest zbyt dobrze widoczny. Składa się ze słabo świecących gwiazd. Jednak jeżeli wiemy, gdzie szukać, z całą pewnością uda się natrafić na charakterystyczny wężowy kształt, zakończony masywnym łbem. Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Smoka? Smok (Draco) to gwiazdozbiór dalekiej północy. Sąsiadują z nim następujące konstelacje: gwiazdozbiór Wolarza, gwiazdozbiór Herkulesa, gwiazdozbiór Lutni, gwiazdozbiór Łabędzia, gwiazdozbiór Cefeusza, gwiazdozbiór Wielkiej Niedźwiedzicy, gwiazdozbiór Żyrafy, gwiazdozbiór Małej Niedźwiedzicy. Kometa Halleya, najsłynniejsza z komet. Jak ją odkryto i kiedy ponownie powróci na nasze niebo? Jądro komety Halleya pokrywają wzgórza, doliny i kratery. Krąży po wydłużonej, eliptycznej orbicie i pojawia się w okolicach Słońca średnio raz na 76 lat. Niegdyś sądzono, że jej poja... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/kometa-halleya-najslynniejsza-z-komet-jak-ja-odkryto-i-kiedy-ponownie-powroci-na-nasze-niebo-fot-nasa-w-liller-wikimedia-commons-public-domain-5cca4e1.jpeg" width="938" height="469" alt="Kometa Halleya, najsłynniejsza z komet. Jak ją odkryto i kiedy ponownie powróci na nasze niebo? (fot. NASA/W. Liller, Wikimedia Commons, public domain)" title="Kometa Halleya, najsłynniejsza z komet. Jak ją odkryto i kiedy ponownie powróci na nasze niebo? (fot. NASA/W. Liller, Wikimedia Commons, public domain)" /> Smok jest konstelacją okołobiegunową. Oznacza to, że nigdy nie zachodzi poniżej horyzontu i z obszaru Polski może być obserwowany przez cały rok. Należy jednak podkreślić, że najlepsze ku temu warunki panują w ciepłych miesiącach, wiosną i latem. A i wtedy trzeba wykazać się znajomością firmamentu, bo gwiazdy tworzące Draco nie świecą zbyt jasno. W warunkach dobrej pogody, nieuzbrojonym okiem uda się zaobserwować ok. 80 gwiazd. Smok tworzy charakterystyczny łuk okalający Małą Niedźwiedzicę, który zaczyna się przy gwiazdozbiorze Cefeusza, a kończy obok Wielkiej Niedźwiedzicy. „Łeb gada” jest natomiast zlokalizowany obok Lutni i Herkulesa. To właśnie „łeb” stanowi punkt, w którym najlepiej rozpocząć poszukiwania. Należy wypatrywać czterech gwiazd zlokalizowanych na północ od konstelacji Herkulesa. Dane obserwacyjne: rektascensja – 15 h, deklinacja – 65 stopni. Charakterystyka gwiazdozbioru Smoka Smok to jeden z największych gwiazdozbiorów nieba północnego. Zajmuje powierzchnię niemal 1083 stopni kwadratowych, co czyni go ósmą największą konstelacją z 88 uznawanych przez Międzynarodową Unię Astronomiczną. Najjaśniejsze gwiazdy tej konstelacji charakteryzują się wielkością gwiazdową na poziomie 2 mag. Alfą Smoka jest Thuban, której arabska nazwa dosłownie oznacza „wąż”. Mówimy tu o gwieździe spektroskopowo podwójnej. Jej niewidoczny składnik (najprawdopodobniej czerwony lub biały karzeł o niewielkiej masie) obiega ją w odległości ok. 0,22 AU, w czasie 51,4 dnia. Gwiazda jest oddalona od Ziemi o 310 lat świetlnych. Jej masa pięciokrotnie przekracza masę Słońca. Warto wspomnieć, że alfa Smoka w 2700 roku p.n.e. była gwiazdą biegunową. W tym czasie Egipcjanie wznosili piramidy. Thuban nigdy nie znikał z nieba, więc starożytni widzieli w nim symbol nieśmiertelności. Z tego względu, jeden z tuneli w grobowcu faraona Cheopsa był wymierzony właśnie w tę gwiazdę. Inny „celował” w Alnitak – jedną z najjaśniejszych gwiazd konstelacji Oriona. Ten gwiazdozbiór był interpretowany przez Egipcjan jako postać Ozyrysa, boga zmarłych. Najjaśniejszą gwiazdą konstelacji jest Eltanin. Jej nazwa pochodzi od arabskiego „Al Rās al Tinnīn” co oznacza „głowa smoka”. Wielkość obserwowana tego obiektu to 2,24 mag. Mówimy tu o pomarańczowym olbrzymie, który jest oddalony od Słońca o 148 lat świetlnych. Warto wspomnieć, że obserwując tę gwiazdę, James Bradley odkrył w 1728 roku zjawisko aberracji światła. Dobrym obiektem do obserwowania jest o Dra – znajdujący się w odległości 322 lat świetlnych układ składający się z dwóch gwiazd o różnych jasnościach i kolorach. Takie zestawienie prezentuje się niezwykle ciekawie i oryginalnie. Wymieniając interesujące obiekty w gwiazdozbiorze Smoka, nie można pominąć mgławicy planetarnej NGC 6543, czyli mgławicy Kocie Oko. To jeden z najjaśniejszych tego typu obiektów. Mgławica znajduje się w odległości 3500 lat świetlnych od Ziemi. Jest zlokalizowana niemal w samym biegunie ekliptyki, więc nie podlega ruchowi precesyjnemu. Obserwowana średnica (razem z halo) to ok. 5'. Średnica rzeczywista to natomiast 5 lat świetlnych. Ciekawie przedstawiają się też galaktyki, zwłaszcza soczewkowata NGC 5866, która jest skierowana krawędzią dysku do obserwatora. Interesująco prezentuje się też galaktyka spiralna NGC 5907. Obie można zaobserwować przez 20-centymetrowy teleskop. Gwiazdozbiór Perseusza słynie z radiantu Perseidów. Wypada jednak wspomnieć, że także w obszarze Smoka występuje ciekawe zjawisko. Mowa o Drakonidach – corocznym roju meteorów. Ich aktywność rozpoczyna się 6 października, a kończy – 10 października. Maksimum przypada na 8 października. To pozostałość komety 21P/Giacobini-Zinner. Radiant roju znajduje się właśnie w Smoku. Najczęściej udaje się zaobserwować kilka meteorów na godzinę, jednak w latach powrotu komety w okolice Słońca aktywność znacząco się zwiększa. W 1933 roku w ciągu minuty pojawiało się 350 meteorów, podobnie 13 lat później. Drakonidy przypominają o sobie także w styczniu, marcu i we wrześniu. Pochodzenie gwiazdozbioru Smoka Postaci smoków pojawiały się w wielu starożytnych kulturach. Latające, zionące ogniem gady najbardziej kojarzą się z mitologią chińską. Nie można jednak zapomnieć, że są też mocno zakorzenione w legendach i podaniach Starego Kontynentu, także w mitologii greckiej. Gadzi strażnik pojawił się choćby w micie o Perseuszu – strzegł dostępu do ogrodu Atlasa. Nazwa konstelacji wywodzi się jednak z innej opowieści. Mitologia i znaczenie Draco ma związek z opowieścią o dwunastu pracach Heraklesa. W ramach kary nałożonej przez wyrocznię delficką, heros miał podjąć się zadań wykraczających ponad siły zwykłego śmiertelnika. Jedno z nich polegało na wykradnięciu złotych jabłek z ogrodu Hesperyd – trzech córek Atlasa, strażniczek jabłoni w ogrodzie bogini Hery. Do strzeżenia cennego drzewa, Hera wyznaczyła nie tylko trzy nimfy, ale także Ladona – stugłowego smoka. Żeby wykonać zadanie, Herakles poprosił o pomoc Atlasa. Zaoferował mu, że w zamian za przysługę, na jakiś czas weźmie na swoje barki ciężar dźwigania kuli ziemskiej (taką karę na tytana nałożył sam Zeus, za udział w tytanomachii). Gwiazdy znikają z nieba i robią to coraz szybciej. Dlaczego tak się dzieje? To, niestety, nasza wina Gwiazdy znikają z pola widzenia człowieka w zadziwiającym tempie. Taki wniosek płynie z analizy przeprowadzonej przez program naukowy Globe at Night. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/gwiazdy-znikaja-z-naszego-nieba-i-robia-to-coraz-szybciej-dlaczego-tak-sie-dzieje-to-niestety-nasza-wina-fot-noirlab-nsf-aura-p-marenfeld-cc-by-bfa9e25.jpg" width="938" height="528" alt="Gwiazdy znikają z naszego nieba i robią to coraz szybciej. Dlaczego tak się dzieje? To, niestety, nasza wina (fot. NOIRLab/NSF/AURA, P. Marenfeld, CC BY)" title="Gwiazdy znikają z naszego nieba i robią to coraz szybciej. Dlaczego tak się dzieje? To, niestety, nasza wina (fot. NOIRLab/NSF/AURA, P. Marenfeld, CC BY)" /> Atlas przystał na propozycję. By zgładzić bestię, wypuścił ze swego łuku strzałę. Udało się. Grot śmiertelnie ugodził strażnika drzewa, a tytan bez przeszkód mógł wejść do ogrodu i zerwać złote jabłka. Hera cierpiała po stracie Ladona. By upamiętnić smoka o stu głowach, umieściła go na nieboskłonie. Starożytni Rzymianie wierzyli natomiast, że gwiazdozbiór przedstawia jednego z olbrzymich tytanów. Ci mieli przez dziesięć lat walczyć z olimpijskimi bogami. Bogini Minerwa miała pochwycić Smoka i rzucić go w niebo. Znalazł się w w okolicy bieguna północnego, gdzie zamarzł i pozostał na wieki. Warto wspomnieć, że gwiazdozbiór Smoka pojawia się też w mitologii babilońskiej. Tamtejsi astronomowie widzieli w konstelacji postać bogini Tiamat. Z kolei starożytni Chińczycy kojarzyli go dobrą siłą sprawczą. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Gwiazdozbiór Skorpiona tylko częściowo widać z Polski. Nie brak w nim jednak ciekawych obiektów
Gwiazdozbiór Skorpiona to konstelacja południowego nieba. Z obszaru Polski można podziwiać tylko niektóre z jego gwiazd, ale poniżej równoleżnika 45° N widoczne stają się wszystkie jego składniki, w tym także te najbardziej spektakularne. Gdzie na niebie znajduje się Skorpion? Kiedy panują najdogodniejsze warunki do obserwacji? Skąd wzięła się nazwa gwiazdozbioru? Poniżej odpowiadamy na każde z tych pytań.
W tym artykule: Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Skorpiona? Charakterystyka gwiazdozbioru Skorpiona Pochodzenie gwiazdozbioru Skorpiona Mitologia i znaczenie Przez amatorów astronomii Skorpion jest zaliczany do najciekawszych konstelacji. Nic dziwnego, bo poza gwiazdami, w jego granicach mieści się wiele fantastycznych obiektów głębokiego nieba, a część gwiazdozbioru jest zlokalizowana w najjaśniejszej części Galaktyki. Z całą pewnością nie jest największą konstelacją, ale świeci jasnym światłem i tworzy na firmamencie charakterystyczny wzór, dzięki czemu można go dość łatwo odszukać. Gdzie jest na niebie gwiazdozbiór Skorpiona? Gwiazdozbiór Skorpiona (Scorpius) jest gwiazdozbiorem nieba południowego, co oznacza, że znajduje się poniżej równika niebieskiego. Sąsiadują z nim następujące konstelacje: gwiazdozbiór Strzelca, gwiazdozbiór Wężownika, gwiazdozbiór Wagi, gwiazdozbiór Wilka, gwiazdozbiór Węgielnicy, gwiazdozbiór Ołtarza, Korona Południowa. Gwiazdy znikają z nieba i robią to coraz szybciej. Dlaczego tak się dzieje? To, niestety, nasza wina Gwiazdy znikają z pola widzenia człowieka w zadziwiającym tempie. Taki wniosek płynie z analizy przeprowadzonej przez program naukowy Globe at Night. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/gwiazdy-znikaja-z-naszego-nieba-i-robia-to-coraz-szybciej-dlaczego-tak-sie-dzieje-to-niestety-nasza-wina-fot-noirlab-nsf-aura-p-marenfeld-cc-by-bfa9e25.jpg" width="938" height="528" alt="Gwiazdy znikają z naszego nieba i robią to coraz szybciej. Dlaczego tak się dzieje? To, niestety, nasza wina (fot. NOIRLab/NSF/AURA, P. Marenfeld, CC BY)" title="Gwiazdy znikają z naszego nieba i robią to coraz szybciej. Dlaczego tak się dzieje? To, niestety, nasza wina (fot. NOIRLab/NSF/AURA, P. Marenfeld, CC BY)" /> Jako konstelacja południowa, Skorpion jest najlepiej widoczny poniżej równoleżnika 45° N. Jest zlokalizowany między Wagą (na zachodzie) a Strzelcem (na wschodzie). Przy dobrej pogodzie, nieuzbrojonym okiem bez problemu uda się dostrzec ok. 100 gwiazd. Na polskim niebie można zaobserwować jedynie kilka składników gwiazdozbioru, „zawieszonych” tuż nad linią horyzontu. Najwyraźniejsze z nich to Acrab, Antares i Omega Scorpii. Te stają się widoczne na przełomie lata i jesieni. Jak znaleźć Skorpiona? Najlepiej zacząć od namierzenia najjaśniejszej gwiazdy w konstelacji – Antares. Jest zlokalizowana na przecięciu linii stanowiących przedłużenie boków w czworokącie gwiazdozbioru Herkulesa. Dane obserwacyjne: rektascensja: 17 h, deklinacja: -35 stopni. Charakterystyka gwiazdozbioru Skorpiona Gwiazdozbiór Skorpiona ma powierzchnię ok. 497 stopni kwadratowych. Zajmuje 1,20 proc. powierzchni nieba, a w zestawieniu wszystkich 88 konstelacji, oficjalnie uznawanych przez Międzynarodową Unię Astronomiczną, zajmuje 33. miejsce, przed gwiazdozbiorem Kila i za gwiazdozbiorem Żagla. Jasne gwiazdy Skorpiona tworzą na niebie charakterystyczny asteryzm, który rzeczywiście przypomina nieco jadowitego pajęczaka, a zwłaszcza jego odwłok zakończony kolcem. Ta część gwiazdozbioru jest wymierzona wprost w Oriona. Żeby zobaczyć odwłok, wystarczy połączyć wyobrażoną linią gwiazdy Tau, Epsilon, Mi, Zeta, Eta, Theta, Jota i Kappa. Kolec wyznaczają gwiazdy Lambda i Ypsilon. W wielu przypadkach, nazwy gwiazd jasno wskazują na ich wielkość obserwowaną. Wystarczy wskazać choćby na gwiazdozbiór Byka, gdzie najjaśniejszą gwiazdą jest Alfa Tauri (Aldebaran). Zdarza się jednak, że oznaczenie Bayera wprowadza błędną sugestię w tym zakresie. Tutaj za przykład może posłużyć choćby gwiazdozbiór Koziorożca, gdzie nie Alfa Capricorni, a Delta jest najjaśniejszym obiektem. W przypadku konstelacji Skorpiona, najjaśniejszą gwiazdą konstelacji jest jej alfa, tak jak w Byku (choć należy podkreślić, że drugiego miejsca nie zajmuje beta). W samym centrum gwiazdozbioru można dostrzec świecącą na czerwono gwiazdę. To Antares, najjaśniejsza ze wszystkich, które tworzą konstelację. Czerwony nadolbrzym jest setki razy większy od Słońca i leży na tyle blisko ekliptyki, że bywa zakrywany przez tarczę Księżyca. Pod względem barwy przypomina nieco Marsa. Właśnie ta cecha gwiazdy zadecydowała o jej nazwie. W greckiej mitologii, bóg wojny Ares był odpowiednikiem rzymskiego Marsa. Pod względem jasności, Alfa Scorpii zajmuje 15. pozycję na niebie. Drugą najjaśniejszą gwiazdą Skorpiona jest Shaula. W języku arabskim, jej nazwa oznacza „żądło”. To gwiazda potrójna, która jest oddalona od Słońca o ok. 560 lat świetlnych (choć należy podkreślić, że inne pomiary wskazują na odległość ok. 365 lat świetlnych). Dwa główne składniki systemu okrążają wspólny środek masy w okresie przekraczającym 1000 dni. W granicach gwiazdozbioru można znaleźć wiele interesujących obiektów, co wynika z położenia Skorpiona, który jest „zanurzony” w najjaśniejszej części Galaktyki. W tym miejscu należy wskazać na gromadę kulistą M4. Od Słońca dzieli ją ok. 7200 lat świetlnych, więc mówimy tu o jednym z najbliższych nam tego typu obiektów. Naukowcy wyróżnili w niej dwie klasy gwiazd, najprawdopodobniej powstałe różnych momentach istnienia Wszechświata. Jądro gromady przecina linia gwiazd o niemal identycznej jasności. Interesująco przedstawia się też gromada kulista M80. W jej obszarze znajduje się wiele gwiazd zaliczanych do błękitnych maruderów, czyli wyglądających na młodsze niż sama gromada. Na wyróżnienie zasługuje też gromada otwarta M6 (Gromada Motyla). Ze wszystkich gromad z katalogu Messiera, to właśnie ta jest najbliżej kątowo położona względem centrum Galaktyki. Pochodzenie gwiazdozbioru Skorpiona Scorpius należy do najwcześniej poznanych gwiazdozbiorów. Tworzące go gwiazdy obserwowali już Sumerowie, wśród których był znany jako Gir-Tab, co dosłownie oznacza „skorpion”. Mieszkańcy Mezopotamii interpretowali tę konstelację jako symbol ciemności, wyrażanej poprzez spadek mocy Słońca po równonocy jesiennej. Starożytni Grecy przejęli konstelację od Sumerów i późniejszych ludów z dorzecza Eufratu i Tygrysu. Tak jak oni, widzieli w niej jadowitego stwora, ale przypisali mu symbolikę dostosowaną do swoich wierzeń. W II stuleciu naszej ery gwiazdozbiór został skatalogowany przez Ptolemeusza. Mitologia i znaczenie W kulturze Hellady, gwiazdozbiór Skorpiona był identyfikowany ze zwierzęciem, które śmiertelnie ukąsiło Oriona – syna Posejdona i Euriale. Istnieje kilka wersji mitu, w którym pojawia się motyw śmierci wielkiego myśliwego, ale każda z nich ma wspólny mianownik w postaci jadowitego pajęczaka. Skorpion miał zostać wysłany przeciwko wielkiemu myśliwemu przez Gaję. Gdy Orion próbował dopuścić się gwałtu na Artemidzie, bogini przyrody i łowiectwa, Ziemia-Matka poleciła swojemu posłańcowi pomóc ofierze i uśmiercić wielkiego myśliwego. Gwiazdozbiory nieba północnego: jakie są ich nazwy i jak je znaleźć? Gdzie znajduje się niebo północne? Poznaj jego gwiazdy i gwiazdozbiory nieba północnego. Dowiedz się, jaka jest ich historia oraz jakie ciekawostki z mitologii greckiej skrywają w sobie najp... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/gwiazdozbiory-nieba-polnocnego-jakie-sa-ich-nazwy-i-jak-je-znalezc-fot-xue-bing-costfoto-future-publishing-via-getty-images-190d51d.jpeg" width="938" height="626" alt="Gwiazdozbiory nieba północnego: jakie są ich nazwy i jak je znaleźć? (fot. Xue Bing / Costfoto/Future Publishing via Getty Images)" title="Gwiazdozbiory nieba północnego: jakie są ich nazwy i jak je znaleźć? (fot. Xue Bing / Costfoto/Future Publishing via Getty Images)" /> W alternatywnej wersji tej opowieści, spotkanie ze skorpionem miało być dla Oriona formą nauczki. Wielki myśliwy przechwalał się, że jest w stanie uśmiercić każde zwierzę. Usłyszawszy to, Gaja postanowiła ukarać zuchwalca i upokorzyć go przed całym światem. Wysłała skorpiona, by ten stanął do walki z Orionem. Pojedynek trwał na tyle długo, że myśliwy zdążył zmęczyć się walką. Orion opadł z sił i zasnął, a wtedy skorpion ugodził go swoim kolcem jadowym, jak się wkrótce okazało – śmiertelnie. Zaciekłemu pojedynkowi przyglądał się sam Zeus. Najwyższy z olimpijskich bogów był pod wielkim wrażeniem postawy obu walczących. Postanowił uhonorować ich za niezwykłe widowisko, umieszczając na firmamencie. Orion i Skorpion byli wrogami za życia i najwyraźniej pozostali nimi także wśród gwiazd. Mimo że znajdują się naprzeciwko siebie, myśliwy pojawia się na niebie dopiero wtedy, gdy zajdzie jego przeciwnik i odwrotnie. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.