Dotarłam do zaginionego królestwa w Himalajach. Ludzie żyją tu tak, jak ich przodkowie setki lat temu
Artykuł Marianny Armańskiej o królestwie Mustangu znalazł się w gronie wyróżnionych artykułów w konkursie „Zostań Autorem National Geographic Traveler”, zorganizowanym z okazji 20-lecia magazynu.
Spis treści: Królestwo Mustangu – zaginiony świat u podnóża Himalajów Przedszkole na krańcu świata 100 kilometrów przez pustynię dla jednego marzenia Szkoła w Phylak – kolejny krok pomocy Są miejsca, które choć odległe, stają się dziwnie bliskie. Nie dlatego, że są spektakularne, ale dlatego, że budzą w nas to, co najlepsze. Nie spodziewałam się, że miejsce, do którego tak trudno dotrzeć, może tak głęboko poruszyć moje wnętrze. Królestwo Mustangu – zaginione buddyjskie królestwo, leżące na półpustynnej wyżynie u podnóża Himalajów. Kraina ciszy i wiatru. Królestwo Mustangu – zaginiony świat u podnóża Himalajów Zanim postawiłam stopę na nepalskiej ziemi, dostałam od losu prezent – samolot utknął w powietrznej kolejce do lądowania w Katmandu. Przez ponad pół godziny krążyliśmy wokół chmur – raz się w nie zanurzając, raz oddalając – a na drugim planie widziałam ośnieżone szczyty himalajskich ośmiotysięczników. Zawieszenie między niebem a ziemią. Czysta magia. Ale to był dopiero początek. Kilka dni później dotarłam do Królestwa Mustangu, zaginionego buddyjskiego świata, gdzie życie biegnie niespiesznie, a ludzie żyją tak, jak ich przodkowie setki lat temu. Przez wieki region był zamknięty dla obcych, a otworzył się dopiero w 1992 roku. Położony na półpustynnej wyżynie stanowi fragment dawnego Tybetu. Krajobraz jest niemal księżycowy – rozległy i milczący. Ale to nie góry poruszyły mnie najmocniej. To byli ludzie. Przedszkole na krańcu świata Z dala od wydeptanych szlaków, w szałasie z kamieni – nie większym niż dwa na dwa metry – spotkałam starszą kobietę z twarzą pooraną wiatrem i czasem. Bez słowa podała mi herbatę i… jabłko. Tym gestem skradła moje serce na zawsze, bo jestem wielką fanką jabłek. W Lo Manthang, stolicy regionu, gdy wspinałam się po stromych schodach na dach, by przewietrzyć ubrania, poczułam nagle ciepły dotyk na dłoni. To była ręka kilkuletniego chłopca – Aruna. Spojrzał na mnie z uśmiechem i już po chwili siedzieliśmy razem, przeglądając w moim telefonie zdjęcia z wcześniejszych wypraw. Arun nie znał mojego języka, ja nie znałam jego, ale to nie przeszkodziło nam się zaprzyjaźnić. Właśnie wtedy, wysoko w Himalajach, narodziła się we mnie potrzeba zrobienia czegoś więcej. Nie chciałam być tylko turystką z plecakiem, która przemierza szlaki i wraca do swojego świata. Zapragnęłam, aby dzieci takie jak Arun miały więcej możliwości, by mogły się uczyć i rozwijać, zamiast tylko pomagać w domu. Tak zrodziła się myśl o przedszkolu na krańcu świata – miejscu, które dałoby dzieciom szansę na lepszą przyszłość. Kiedy podzieliłam się tym marzeniem ze współtowarzyszką podróży, opowiedziała mi o fundacji „Szkoły na Końcu Świata”, która wspiera edukację dzieci i młodzieży z Mustangu. Dzięki ich programowi stypendialnemu „Scholarships for Better Future” młodzi ludzie dostają szansę na lepszą przyszłość. 100 kilometrów przez pustynię dla jednego marzenia Po powrocie do Polski nie mogłam przestać myśleć o Mustangu. Nie chciałam być tylko turystką, która przyszła, zobaczyła i wróciła. Postanowiłam działać. Kilka miesięcy później stanęłam przed ogromnym wyzwaniem – biegiem przez pustynię. Do pokonania miałam 100 kilometrów w cztery dni, w upale sięgającym 50°C, z całym ekwipunkiem na plecach. Postanowiłam połączyć Mustang i pustynię, by zbierać środki na czesne dla jednej ze stypendystek fundacji – Dolmy Gurung. Dolma Gurung to pierwsza kobieta z regionu, która dostała szansę studiowania medycyny tybetańskiej w Katmandu. Jej marzeniem było zostać lekarką i wrócić pomagać swoim. Ma szansę zostać pierwszą kobietą-lekarzem w swoim regionie. Za każdy pokonany przeze mnie kilometr na pustyni można było symbolicznie wpłacić 1, 2 lub 5 złotych, pomagając w ten sposób spełnić marzenie młodej kobiety z odległego królestwa. Szkoła w Phylak – kolejny krok pomocy Rok później, wspólnie z fundacjami „Szkoły na Końcu Świata” oraz austriacką „Schule macht Schule”, zorganizowałam zbiórkę brakujących funduszy na wyposażenie nowo powstającej szkoły w Phylak. Między innymi na 10 piętrowych łóżek, by dzieci miały gdzie odpoczywać po długich dniach nauki i zabawy. Nie wiem, czy Arun i starsza pani z jabłkiem pamiętają mnie. Ale to właśnie oni poruszyli coś we mnie. To dzięki nim przestałam patrzeć na podróż tylko przez pryzmat szczytów i krajobrazów. Zaczęłam widzieć ludzi. Ta podróż, ten bieg i te zbiórki to opowieść o tym, że każde spotkanie może coś zmienić. Czasem wystarczy jedno miejsce, by odmienić swoje spojrzenie na świat. Dla mnie tym miejscem był Mustang. Nie przez wysokość gór, lecz przez głębokość spotkań. To, co najcenniejsze, nie wydarzyło się na szczytach, ale w spojrzeniach, uśmiechach i herbacie z jabłkiem. I w drobnej dłoni Aruna, która niespodziewanie chwyciła moją. Źródło: National Geographic Traveler Z okazji 20-lecia polskiej edycji „National Geographic Traveler” redakcja zaprosiła czytelników do udziału w wyjątkowym konkursie. Chętni opowiedzieli nam o miejscach, które zachwycają, poruszają lub zmieniają sposób patrzenia na świat, a najlepsze z tych historii trafią na łamy magazynu i stronę internetową.
Tajna droga do Annapurna Base Camp: dlaczego ten trek łamie serca i otwiera oczy
Rododendronowe i bambusowe lasy, tarasowe pola. A na horyzoncie majestatyczne ośnieżone szczyty. Tak wygląda ABC Trek pod Annapurnę w Nepalu.
Spis treści: Trekking w Nepalu Annapurna Base Camp Katedra w Himalajach Zejście w doliny Annapurna – informacje praktyczne Pierwszą okazję do zachwytu ośnieżonymi szczytami mamy już w Pokharze, mieście, z którego wyrusza się na trekkingi w rejonie Annapurny. W przeciwieństwie do Katmandu to drugie co do wielkości nepalskie miasto znajduje się dużo bliżej himalajskich kolosów niż stolica. Z tarasu na dachu naszego hoteliku mamy widok na strzelisty Machhapuchhare, prawie siedmiotysięcznik (brakuje mu 7 m) zwany też Rybim Ogonem. Trafność tej nazwy docenimy za kilka dni, kiedy spojrzymy na niego z zupełnie innej strony. Annapurnę też widać, ale jeszcze nie tę najwyższą. Bo Annapurna to nie jeden konkretny szczyt, ale cały masyw, z wieloma wierzchołkami. 8 tys. m osiąga jedynie Annapurna I, chociaż te pozostałe (II, III, IV, Annapurna Fang, Gangapurna i inne), mimo że niższe, również mogą być dla wspinaczy trudne i niebezpieczne. Trekking w Nepalu Wędrówkę do bazy pod Annapurną popularnie określaną jako ABC (od ang. Annapurna Base Camp) rozpoczynamy z wioski Phedi, dokąd z Pokhary dojeżdża się busem. Jest stromo, gorąco, ale ciekawie. Mijamy poletka, na których uprawiane są ryż i proso, fotografujemy zaprzężone w pług woły. Przystając na odpoczynek, zaglądamy do tradycyjnego domu Gurungów. To dominująca tutaj grupa etniczna, zupełnie inna pod względem wyglądu czy tradycji niż najsłynniejsi w Nepalu Szerpowie żyjący dużo bardziej na wschód, w rejonie Everestu. Dom obwieszony jest kolbami kukurydzy, na stole suszy się posiekana rzodkiew, a pod dachem werandy wisi pełniący rolę ula wydrążony w środku pniak. Zamawiamy tradycyjną herbatę masala, czyli z dodatkiem różnych przypraw (m.in. imbir, kardamon, gałka muszkatołowa oraz goździki). Wierzcie mi, domowej roboty mieszanka bije na głowę tę podawaną w turystycznych kawiarniach. Następny dzień rozpoczynamy o świcie. Niewyspanie rekompensuje nam kolejne „wow!” – tym razem jest to widok na imponującą ścianę Annapurny Południowej. To góra, którą najczęściej widzi się na tej trasie. Bardzo różnie prezentuje się z różnych perspektyw, ale zawsze jest dumna i okazała. W ciągu dnia główną atrakcją stają się dla nas wiszące mosty, w tym ten największy na trasie (i jeden z najdłuższych w świecie) – ma 287 m, zawieszony jest 135 m nad rzeką! Zaliczamy też gorące źródła – relaks w basenikach przy rzece kończy się odganianiem małp wyraźnie zainteresowanych pozostawionymi bezpańsko ubraniami. Od miejscowości Chhomrong na szlaku robi się bardziej tłoczno – trudno się dziwić, bo to odcinek, który nie ma już żadnych bocznych wariantów, w górę i w dół prowadzi ta sama droga (wcześniej mieliśmy ich wybór). Co i rusz przystajemy, aby przepuścić tragarzy albo karawany objuczonych mułów (w tym rejonie jaków nie ma – ze swoją grubą sierścią przegrzewałyby się). – Ale tych schodów nabudowali – komentuje ktoś z grupy, bo rzeczywiście szlak do bazy pod Annapurnę z kamiennych stopni słynie. Prawda jest jednak taka, że nie z myślą o turystach je stawiano. Od dawna miejscowi zabezpieczali w ten sposób błotniste, często obsuwające się trakty dla własnej wygody. Sceneria co chwila czymś zaskakuje – a to wodospadami, a to roślinnością, a to skałami o ciekawych kształtach. Jest też hinduistyczna kapliczka obwieszona buddyjskimi chorągiewkami; dowód na to, że obie religie umieją tu wspaniale koegzystować. Żałujemy za to, że nie widzimy dzikich zwierząt – jedynym wyjątkiem są szczekuszki, gryzonie przypominające krzyżówkę chomika z myszą, nazwane tak od dźwięku, jaki z siebie wydają. Z tablic informacyjnych dowiadujemy się, że lokalna fauna jest mocno zróżnicowana – od tybetańskich lisów, piżmowców czy będących narodowymi ptakami Nepalu bażantów himalajskich, przez śnieżne pantery, zagrożone wyginięciem argale, aż po wielkie, ale płochliwe niedźwiedzie himalajskie. Annapurna Base Camp Za wioską Deurali drzewa się przerzedzają, aż w końcu nie ma ich wcale, zieleń zaś zastępują różne odcienie szarości i brązu, a wyżej biel. W jednym z guesthousów jego właściciel na wieść, że jestem z Polski, z euforią opowiada, że spotkał się tutaj z Jerzym Kukuczką. Nepalczyk jest dość leciwy, więc pewnie tak było – nasz słynny himalaista zdobył Annapurnę 3 lutego 1987 r. razem z Arturem Hajzerem, dokonując pierwszego w historii wejścia na tę górę zimą. Do bazy docieramy piątego dnia naszego trekkingu. Na takiej wysokości (4130 m n.p.m.) czuje się już niedotlenienie – ktoś zgłasza, że boli go głowa, inni dziwią się, jak bardzo brakuje im sił, choć przecież idziemy naprawdę wolno. To całkiem normalne – gorzej, jeśli kogoś dopadłby obrzęk mózgu albo płuc. Przy tablicy „Annapurna Base Camp – 4130 m, witamy” niektórzy płaczą ze szczęścia; dla wielu to spełnienie marzeń. Wśród otaczających nas gór wyszukujemy tę najważniejszą, ośmiotysięczną Annapurnę I (8091 m, 10. pod względem wysokości góra świata). Z tej perspektywy jest dość niepozorna, choć przecież zdradziecka i groźna. W statystykach śmiertelnych wypadków wśród ośmiotysięczników zajmuje niechlubne 1. miejsce, wyprzedzając nawet wyjątkowo trudne K2. Powodem są głównie lawiny, które akurat na tej górze schodzą szczególnie często. Aby zmniejszyć ryzyko, obecnie wspinacze wchodzą na Annapurnę od drugiej, północnej strony. Z tego względu w ABC żadnych namiotów himalaistów nie uświadczymy. Również z tego powodu coraz częściej zamiast słowa „baza” słychać tu określenie: „sanktuarium Annapurny”. Co z tego, że żadnej świątyni również tu nie ma?! To sanktuarium duchowe, miejsce skłaniające do medytacji; myślę, że mistycyzm miejsca odczuje tu każdy. Inna sprawa że ten górski amfiteatr w dawnych wierzeniach był uważany za dom przeróżnych bóstw. Annapurna to w hinduistycznej mitologii jedno z wcieleń bogini Parwati, towarzyszki Śiwy, a także córka króla Himawata, króla Himalajów (jego imię oznacza dosłownie: „bóg śniegu”). Z kolei w sanskrycie „Annapurna” oznacza „żywicielkę”, „wypełnioną pożywieniem”, co wiąże się z legendą o dobrym sercu bogini, która uchroniła ludzi przed głodem. Co więcej, dawni Gurungowie uważali, że pod Annapurną (górą!) znajdował się wypełniony złotem i kosztownościami boski skarbiec. Żeby przypadkiem nie obrazić bóstw, nie mogli tutaj przychodzić ludzie z najniższej kasty społecznej i kobiety. Ale i ci, którym było to dane, musieli zaakceptować różne zasady, np. zakaz wnoszenia tu jaj oraz mięsa. Czasy się zmieniły, ale przynosić i spożywać mięsa (z wyjątkiem owiec, kóz i kurczaków) tu nadal nie można. Katedra w Himalajach Siedząc na kamieniu i ciesząc się chwilą, czy wręcz „audiencją u górskich bogów”, uświadamiam sobie, że odniesienie do „sanktuarium” zawierają również słynne słowa wypowiedziane niegdyś przez Anatolija Bukriejewa, jednego z najwybitniejszych himalaistów świata, który zginął w 1997 r. właśnie na Annapurnie: „Góry to nie stadiony, gdzie zaspakajam swoje ambicje, to katedra, w której praktykuję swoją religię”. Na symbolicznym cmentarzyku koło skupiska guesthousów są dwie tablice poświęcone słynnemu Kazachowi i jego partnerowi (z Bukriejewem w lawinie zginął też Dmitrij Sobolew). Spacerując między pamiątkowymi pomniczkami, spoglądam na symboliczny czekan upamiętniający 40-letnią Koreankę, „która kochała wspinaczkę”, czy metalowe serce ku czci kolejnego Koreańczyka. Czytam też inne epitafia. W międzyczasie przychodzą chmury i zasłaniają góry, dając do zrozumienia, że czas przenieść się do jadalni nagrzanej już oddechami wielu osób. Po zimnej bardzo nocy zwlekamy się z łóżek jeszcze w ciemnościach, aby pierwsze promienie słońca powitać na pobliskim wzgórzu. Spektakl, jaki funduje nam natura, jest niezapomniany – powoli „zapalają” się kolejne szczyty, zabarwiając się na żółto. Romantyzm chwili przerywa warkot helikoptera. Przywiózł pasażerów, którzy zamiast wędrówki wybrali słono płatną 20-minutową wycieczkę z Pokhary. Długo tu nie zostaną, bo szybko dopadłaby ich choroba wysokościowa, ale na zrobienie zdjęć czasu wystarczy. Zejście w doliny Po powrocie do Chhomrong, co zajmuje nam dwa dni, nie schodzimy w doliny; pofalowanym szlakiem odbijamy jeszcze do wioski Ghorepani. Oznacza to kolejne dwa dni wędrówki. Idziemy, podziwiając tarasowe pola i podglądając życie miejscowych. – O, uprawiają marychę! – rzuca ktoś z mojej grupy. Odkrywamy w ogródkach charakterystyczne pięciopalczaste liście konopi indyjskich. – To tylko na własny użytek – tłumaczy przewodnik. Godzinę później zachwycamy się niezwykłym lasem – wygląda jak wyjęty z jakiegoś „Parku jurajskiego”. Omszale, powykrzywiane drzewa wyglądają całkiem inaczej niż te, które oglądaliśmy wcześniej. Najpierw były lasy rododendronowe, potem gąszcze bambusowe. Teraz te, przedziwne i ciekawe, ale których nie umiem zidentyfikować. Na przełęczy Deurali (3100 m) przystajemy na sesję zdjęciową, bo oto wyłonił nam się kolejny ośmiotysięcznik, Dhaulagiri (8167 m, siódma co do wysokości góra świata). Mam do niego szczególnie emocjonalny stosunek, po tym jak w 2009 r. zginął na nim wybitny himalaista i mój kolega Piotr Morawski. Wioska Ghorepani to już cywilizacja. Wrócił zasięg telefonii komórkowej, w guesthousie mamy w pokojach łazienki z darmowym gorącym prysznicem (wcześniej tak dobrze nie było), są też normalne sklepy. Zanim na dobre pożegnamy się z górami, wchodzimy jeszcze na wzgórze Poon Hill (3210 m n.p.m.), by zobaczyć ostatni na tej wyprawie himalajski wschód słońca. Właściwie jesteśmy nawet wyżej, bo na polanie wybudowana jest spora wieża widokowa. A potem mamy długi dzień wędrówki w dół. To, co ekipy wchodzące do Ghorepani rozkładają na dwa dni, w przeciwnym kierunku zalicza się w jeden. Znowu czekają nas setki schodów i wioski kolejnej grupy etnicznej – Magarów. Różnią się od Gurungów nie tylko strojem, ale i językiem, chociaż szczęśliwie pozdrowienie „namaste” jest uniwersalne – niezależnie od tego, z kim w Nepalu ma się do czynienia. Wieczorem jesteśmy już w Pokharze i buszujemy w sklepach z pamiątkami. Efekt? Następnego dnia niemal wszyscy z ekipy pojawiają się na śniadaniu w koszulkach z napisem: „Annapurna BC Trek. Zrobiłem to!”. Annapurna – informacje praktyczne Kiedy Najlepsze warunki do trekkingu w tych okolicach są wiosną (marzec–maj) oraz jesienią (wrzesień–listopad). Dojazd Najlepiej przez Dohę (Qatar Airways) lub Dubaj (Emirates, Fly Dubai). Od 5–5,5 tys. zł. Wiza i waluta Wizę wykupuje się na lotnisku po przylocie. Opcja na 15 dni – 30 dol., na 30 dni – 50 dol., na 90 dni – 125 dol. Waluta to rupia nepalska. Trasa Opisanego trekkingu (ABC Trek) nie należy mylić z trekkingiem dookoła Annapurny (Annapurna Circuit Trek). Punktem startowym do ABC jest Pokhara, do której z Katmandu można dotrzeć autobusem (8–12 godz.) albo samolotem (30 min, 100–130 dol.). To niezbyt trudny trekking, w zasadzie dla każdego. W sumie trzeba się liczyć z kosztem ok. 7 tys. zł (plus bilet lotniczy). Nocleg Wiosek oferujących noclegi w tzw. guesthousach jest po drodze sporo. To skromne pokoje z łóżkami, często nawet z pościelą. Łazienki są na ogół w korytarzu, a za prysznic z ciepłą wodą płaci się 100–500 rupii. Pokoje są nieogrzewane. Jedzenie Zasadą jest, że jeśli śpimy w guesthousie, to posiłki powinniśmy zamówić u gospodarzy. Na ogół nie ma zgody na samodzielne gotowanie. Zupa: 300–450 rupii, danie obiadowe: 550–1000 rupii, kubek herbaty: 80–170 rupii. Ceny rosną wraz z wysokością. Źródło: archiwum NG Nasza ekspertka Monika Witkowska Pierwszy autostop zaliczyłam w wieku 12 lat (bez wiedzy rodziców) i od tej pory wpadłam w nałóg podróżowania, do tej pory odwiedzając około 180 krajów. Moja ulubiona forma poznawania świata to z plecakiem i namiotem, na własną rękę, choć zajmuję się też pilotowaniem grup turystycznych i prowadzeniem trekingów, m.in. w Himalajach i na Kilimandżaro. Góry należą do najważniejszych moich największych pasji – mam na koncie m.in. Koronę Ziemi i cztery ośmiotysięczniki (w tym K2, na które weszłam jako 2. Polka w historii). Od dawna zajmuje się też żeglarstwem morskim – byłam na rejsie przez legendarny North-West Passage (szlak morski między Grenlandią i Alaską), opłynęłam Czukotkę, trzykrotnie zaliczyłam Przylądek Horn, jachtem dotarłam na Antarktydę i Południową Georgię, choć na Bałtyku też można mnie spotkać. O swoich przygodach piszę w artykułach, książkach, a także na swoich profilach na FB (Monika Witkowska - Podróże małe i duże) i Instagramie (monikawitkowska.travel). O swoich nagrodach za wyprawy, książki czy działalność społeczną nie lubię mówić, ale jest jej miło, że zaproszono mnie do Kapituły prestiżowego konkursu Kolosy. Jestem też ambasadorką firm Garmin i Bergson.
Polacy wyznaczyli nową trasę w Himalajach. Wielki sukces naszych rodaków przyćmiła tragedia
Polski zespół wspinaczy, w składzie Maciej Kimel, Michał Król i Mariusz Madej, dokonał niezwykłego wyczynu. Himalaistom udało się wytyczyć nową trasę na Kyajo Ri w dolinie Khumbu w Nepalu.
W tym artykule: Polska trasa w Himalajach W tle wielka tragedia Polscy wspinacze – Maciej Kimel, Michał Król i Mariusz Madej – zdobyli Kyajo Ri (6187 m n.p.m.) w Nepalu, wytyczając nową drogę o nazwie „Butterfly Effect” na północno-wschodniej ścianie tej góry. Zespół wspinał się w stylu alpejskim przez cztery dni, bez poręczowania drogi. Polska trasa w Himalajach Z relacji zamieszczonej na stronie Polskiego Himalizmu Sportowego dowiadujemy się, że przez kolejne pięć dni wspinacze poświęcili czas na aklimatyzację, dochodząc na wysokość 5600 m. Początkowy plan zakładał zejście do Machermo po zakończeniu adaptacji, ale plany pokrzyżowała pogoda. – Okno pogodowe miało trwać krótko, a zbliżające się załamanie pogody zmusiło nas do natychmiastowej decyzji o rozpoczęciu akcji górskiej – wspominają. Michał Król, Maciej Kimel i Mariusz Madej rozpoczęli wspinaczkę na północno-wschodniej, ponad kilometrowej ścianie Kyajo Ri 31 października, tuż przed godziną 6:00 rano. Od samego początku planowali działać w stylu alpejskim, czyli bez zakładania poręczówek ani użycia technik hakowych. Pierwszego dnia pokonali 500 metrów wysokości, zmagając się z wymagającymi wyciągami zarówno mikstowymi, jak i klasycznymi. – Ściana od samego początku jest dosyć pionowa. Wiedzieliśmy że jedyne miejsce biwakowe – względnie wygodne – znajduje się na wysokości około 5600 m – taki był też cel tego dnia. Po pokonaniu 15 wyciągów o godzinie 17:45 meldujemy się na półce biwakowej. Skromnej wielkości półka nie pozwala jednak na komfortowy biwak, a jedynie na kilka godzin przerywanego snu. Rano po szybkim topnieniu śniegu kontynuujemy naszą linię – opisują. I dodają: – Na początku wspinaliśmy się w słabych śniegach, by po chwili dotrzeć do ściany centralnej, która oferuje świetne wspinanie w dobrej jakościowo, pionowej skale. Pomimo znacznych trudności wspinanie idzie nam sprawnie i po pokonaniu 14 wyciągów znajdujemy się na komfortowej półce na wysokości 5900 m. Kolejny nocleg, śpimy w samych śpiworach bez płacht i namiotu. Rano czeka nas wejście na szczyt, od którego dzieli nas zaledwie 300 metrów. Na początku wchodzimy na wierzchołek wschodni myśląc że wejście na wierzchołek główny to czysta formalność – jednak nic bardziej mylnego! Grań pomiędzy wschodnim i głównym wierzchołkiem jest bardzo poszarpana i wymaga wspinania. Na szycie polski zespół zameldował się o godz. 10:30 czasu nepalskiego. Jak sami podkreślają, widoki, jakie spotkały ich na szczycie wynagrodziły wszelkie trudy. – Zdajemy sobie sprawę, że zejście ze szczytu to nie lada wyzwanie. Tak też się okazało i po zrobieniu 5 zjazdów w bardzo kruchym terenie i zejściu kilkuset metrów na lotnej asekuracji zakładamy biwak na wysokości 5700 m. Rano zrywamy się skoro świt wiedząc, że to nasz ostatni dzień dobrej pogody – wykonujemy kolejne 8 zjazdów w skomplikowanym labiryncie skalnych mnichów, by dotrzeć do lodowca, którym kontynuujemy zejście w stronę ABC. Po osiągnięciu wylotu lodowca wykonujemy jeszcze jeden zjazd, by dostać się do dna doliny. Do ABC docieramy około południa – skrajnie zmęczeni, odwodnieni, ale szczęśliwi. Po kilku następnych godzinach docieramy do wioski Machermo. Przebieg naszej drogi nie narusza integralności drogi rosyjskiej. Po przeanalizowaniu opracowań uznaliśmy, że będziemy wspinać się dziewiczym terenem nieopodal ich linii. W jednym miejscu nasze linie się przecięły na wysokości 5700 m – podkreślają. Okazuje się, że nazwa drogi nie jest przypadkowa. „Butterfly Effect” ma nawiązywać do „przewrotności przygotowań zespołu do wyjazdu”. W tle wielka tragedia Niestety, radosne wieści z Nepalu przykryła ogromna tragedia. W środę, 30 października Słowak Ondrej Huserka wraz z Czechem Markiem Holeckiem zdobyli dziewiczą wschodnią ścianę nepalskiej góry Langtang Lirung (7227 m.n.p.m.). Podczas zejścia pierwszy z nich wpadł w szczelinę, a jego partner nie był w stanie go wydobyć. Ze względu na trudne warunki, mimo wezwania pomocy, 34-latka nie udało się uratować. – W jednej chwili wszystko czym żyliśmy przestaje mieć sens. Radość zmienia się w smutek, ekscytacja w przygnębienie i złość. Niestety, góry czasami zabierają nam bliskich bez jakichkolwiek znaków ostrzegawczych. Wierzymy, że spoglądasz na nas z lepszego miejsca i to właśnie tobie chcemy zadedykować nasze przejście – zaznaczył polski zespół wspinaczy. Źródła: Polski Himalaizm Sportowy/Facebook; archiwum prywatne.
Na szlaku przygody Od kiedy sięgam pamięcią, lubiłam chodzić. Nawet do szkoły zawsze wybierałam najdłuższą drogę. Chodząc, uczyłam się, rozwiązywałam różne problemy, uspokajałam, relaksowałam. Potem, kiedy zaczęłam studiować geologię, często wyjeżdżałam w góry na praktyki. I tam też robiłam dziennie dziesiątki kilometrów. A jednocześnie poznawałam tajemnice gór. Rozkładałam je na czynniki pierwsze, oswajałam i coraz bardziej się nimi fascynowałam. I tak z potrzeby chodzenia i kierunku studiów zrodziła się moja pasja do długich górskich wędrówek. Więc mogę w jakimś sensie przyznać, że temat tego wydania Travelera jest spełnieniem moich marzeń. Zawiera on bowiem listę 35 szlaków, które z pewnością chciałabym przejść (z niektórymi już mi się udało zmierzyć). Jednak ten wyjątkowy numer nie jest wyłącznie dziełem naszej redakcji. Powstał we współpracy z kolegami z amerykańskiego National Geographic. A zatem lista jest uniwersalna i odzwierciedla marzenia milionów osób z wielu krajów. Mam nadzieję, że stanie się również Waszą. Znajdziecie tu najpiękniejsze trasy trekkingowe wszystkich kontynentów poza Antarktydą. O różnym stopniu trudności i o długości od kilku do nawet kilku tysięcy kilometrów. Spektakularne widokowo, zapewniające moc doświadczeń i wrażeń, o których nigdy nie zapomnicie. Polecam wędrowanie, ponieważ jest to też zdecydowanie najzdrowszy sposób spędzania czasu. A poza tym kształtujący charakter. I dający mnóstwo satysfakcji i radości na mecie. Agnieszka Franus zastępczyni redaktora naczelnego Spis treści PLANETA TRAVELERA 8 | Wieści ze świata 12 | Oto Cuda Polski 2023 National Geographic Traveler 16 | Kierunek kultura TEMAT NUMERU – NAJPIĘKNIEJSZE SZLAKI ŚWIATA EUROPA 20 | WŁOCHY Szlak św. Wirgiliusza, Dolomity 26 | SZWECJA Park Narodowy Sarek 28 | SZWAJCARIA Szwajcarski Szlak Wina nad Jeziorem Genewskim 30 | GRECJA Szlak E4 na Krecie 36 | IRLANDIA Dingle Way POLSKA 38 | Wzdłuż Bałtyku 42 | Top 5 najciekawszych tras w Polsce Wokół Wigier, Szlak Zamków Piastowskich, Główny Szlak Sudecki, Bieszczadzka Koronka, Szlak Architektury Drewnianej AMERYKA PÓŁNOCNA I POŁUDNIOWA 44 | CHILE Szlak w Trek, Park Narodowy Torres de Paine 48 | EKWADOR Wulkan Sierra Negra, Galapagos 50 | KOLUMBIA Dolina Cocora 52 | GEORGIA POŁUDNIOWA Śladami odkrywcy Ernesta Shackletona 54 | USA/HAWAJE Szlak Kalalau 56 | USA/NEW HAMPSHIRE Presidential Traverse 58 | USA/UTAH Angels Landing 60 | USA/APPALACHY Szlak Appalachów 62 | USA/ALASKA Szlak przez Góry Brooksa 64 | KANADA Lake Agnes Tea House 66 | MEKSYK Miedziany Kanion AFRYKA Trekking na Klimandżaro 74 | ETIOPIA Góry Semien 76 | RPA Wodospad Tugela, Góry Smocze 78 | KENIA Park Narodowy Masai Mara 80 | MALI Kraj Dogonów AZJA 82 | NEPAL Trekking do bazy pod Mount Everestem 88 | CHINY Wąwóz Skaczącego Tygrysa, Junan 90 | IZRAEL Izraelski Szlak Narodowy 92 | KOREA POŁUDNIOWA Wędrówka na szczyt Jirisan 94 | INDONEZJA Wulkan Rinjani, Lombok 96 | KIRGISTAN Na szlaku przez region Ak-Suu AUSTRALIA I OCEANIA 98 | AUSTRALIA Szlak Larapinta, Terytorium Północne 100 | NOWA ZELANDIA Szlak Routeburn, Alpy Południowe ADVENTURE 102 | Test Travelera Elektryczne rowery do miasta i w teren
Najniższy człowiek świata był niewiele wyższy od niemowlaka. Mówiły o nim media z całego globu
Najniższy człowiek świata w historii pochodził z Nepalu i mierzył niespełna 55 cm wzrostu. Chandra Bahadur Dangi, do którego należy ów rekord, mimo niewielkich rozmiarów dożył sędziwego wieku.
W tym artykule: Ile wzrostu ma najniższy człowiek świata? Najniższa kobieta świata Holendrzy nieustannie od lat dzierżą tytuł „najwyższego narodu na świecie”, mimo że z roku na rok stają się coraz niżsi. Z opublikowanych przez Holenderski Urząd Statystycznych danych wynika, że przeciętny 19-letni mieszkaniec Niderlandów mierzy ok. 182,9 cm wzrostu, a jego rówieśniczka – 169,3 cm. Badania Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) potwierdziły, że młode pokolenie Holendrów jest niższe od osób, które przyszły na świat w 1980 r. Dokładnie o 1 centymetr w przypadku mężczyzn i 1,4 cm w przypadku kobiet. Co ciekawe, urzędnicy zanotowali, że „spadek wzrostu jest widoczny również w pokoleniach, w których oboje rodzice urodzili się w Holandii, oraz w pokoleniach, w których wszyscy czterej dziadkowie urodzili się w Holandii”. Zdaniem specjalistów, wpływ na spadek średniego wzrostu Holendrów mógł mieć kryzys gospodarczy z 2007 roku, który wywołał nierówności społeczne lub zmiany nawyków żywnościowych. W zestawieniu najwyższych nacji globu, tuż za Holendrami, plasują się Czarnogórcy, Estończycy, Duńczycy i Belgowie. Z kolei za niezbyt wysokich uważa się obywateli Indonezji, Boliwii, Filipin, Wietnamu i Nepalu. Z tego ostatniego państwa pochodzi najniższy człowiek świata. Najsilniejszy człowiek świata podnosił gigantyczne ciężary. Nie dały mu rady nawet cztery konie pociągowe Najsilniejszy człowiek świata nie miał sobie równych. Jego rekordy do dzisiaj budzą podziw, a u niektórych nawet lęk. Kto bowiem potrafi przeciwstawić się czterem koniom pociągowym czy wy... Ile wzrostu ma najniższy człowiek świata? Pochodzący z Nepalu Chandra Bahadur Dangi to najniższy człowiek świata w historii. Mężczyzna urodził się 30 listopada 1939 roku i większość swojego życia spędził w oddalonej o 400 km na zachód od stolicy kraju, Katmandu, górskiej wiosce Rhimkholi. Mieszkał tam ze swoim licznym rodzeństwem. Przez lata zajmował się tkaniem tradycyjnych nepalskich strojów i nic nie zapowiadało, by miało się to zamienić. W 2012 roku nazwisko Nepalczyka niespodziewanie trafiło Księgi Rekordów Guinnessa. Chandra Bahadur Dangi został oficjalnie uznany za najniższego dorosłego człowieka na Ziemi. Przeprowadzone wówczas pomiary wykazały, że mierzy on zaledwie 54,6 cm przy wadze 14,5 kilograma. Dla porównania, wzrost 2-miesięcznego dziecka oscyluje w granicach 50–60 cm. Chandra Bahadur Dangi zdetronizował Gula Mohammeda z Indii, który miał 57 cm wzrostu. Świeżo upieczony rekordzista z dnia na dzień stał się wielką gwiazdą w swoim kraju, a o jego wzroście rozpisywały się media na całym świecie. – Bardzo się cieszę, że zostałem uznany przez Księgę Rekordów Guinnessa i że moje nazwisko zostanie zapisane w księdze. To wielka sprawa dla mojej rodziny, mojej wioski i mojego kraju. Jestem bardzo szczęśliwy – przyznał najniższych człowiek świata tuż po wpisaniu do słynnej księgi. – Miałem zaszczyt przyjąć zaproszenie pana Dangi do Kathmandu w 2012 roku, aby nadzorować jego oficjalne pomiary. To tam stanęliśmy przed światową prasą i ogłosiliśmy, że jest nie tylko najniższym żyjącym człowiekiem, ale także najniższym człowiekiem, jakiego kiedykolwiek mierzono w 60-letniej historii Księgi Rekordów Guinnessa – wspomina Craig Glenday, redaktor naczelny Księgi Rekordów Guinnessa. I dodaje: – Jego życie zmieniło się niezmiernie po potwierdzeniu jego rekordu. Został obsypany prezentami i zaproszeniami za granicę, natychmiast stał się światową gwiazdą. Z łatwością poradził sobie z medialnym szaleństwem. Chociaż cieszył się z pochwał i uznania, rozumiał również, co oznacza dla wszystkich w Nepalu świętowanie tego kultowego rekordu. Chandra Bahadur Dangi, w przeciwieństwie do innych osób cierpiących na achondroplazję, dożył sędziwego wieku. Nepalski rekordzista zmarł 3 września 2015 r. na polinezyjskiej wyspie Samoa w wyniku powikłań po zapaleniu płuc. Miał 75 lat. Rok przed śmiercią Nepalczyk spotkał się w Londynie z najwyższym człowiekiem świata, Sultanem Kösen. Turek, którego nazwisko także wpisane jest do Księgi Rekordów Guinnessa, mierzy 251 centymetrów wzrostu, czyli 4,5 raza więcej niż Dangi. – Wiadomość o śmierci Chandry głęboko mnie zasmuca. Niech mój kolega rekordzista świata spoczywa w pokoju – powiedział Sultan Kösen po tym, jak dowiedział się o śmierci najniższego człowieka globu. Najniższa kobieta świata W 2011 roku za najniższą kobietę na świecie uznana została Hinduska Jyoti Kisange Amge. Mieszkanka położonego w środkowych Indiach miasta Nagpur w chwili wpisania do Księgi Rekordów Guinnessa mierzyła 62,8 cm i ważyła zaledwie 5,25 kg. Mimo niskiego wzrostu, 30-latka nie rezygnuje ze swoich marzeń i spełnia się na różnych polach. W 2014 r. wystąpiła w czwartym sezonie popularnego amerykańskiego serialu „American Horror Story”, wcielając się w drugoplanową postać Ma Petite. Źródło: guinnessworldrecords.com. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Kami Rita Szerpa zdobył Mount Everest po raz 27! To rekord świata
53-letni Kami Rita Szerpa pobił ustanowiony przez siebie rekord z ubiegłego roku. 17 maja 2023 mężczyzna wszedł na Mount Everest po raz 27.
W tym artykule: Kami Rita Szerpa zdobył Mount Everest po raz 27. Kim jest? Szerpowie w Himalajach Mount Everest zdobyło do tej pory ponad 10 tysięcy himalaistów Polacy na Mount Everest W środę 17 maja Kami Rita Szerpa ustanowił kolejny rekord światowego himalaizmu. Po raz 27. zdobył Mount Everest. Zgodnie z najnowszymi pomiarami z 2021 r. najwyższa góra na świecie mierzy 8 848,86 m n.p.m. To oznacza, że „urosła” o 86 centymetrów. Według pomiarów wykonanych przez Survey of India w 1954 rok,u Góra Gór miała 8 848 m n.p.p.m. Z kolei chiński pomiar z 2005 roku wykazał, że wysokość Everestu wynosi 8844,43 m. Kami Rita Szerpa zdobył Mount Everest po raz 27. Kim jest? Kami Rita Szerpa zdobył szczyt 17 maja o 8:30 rano. Towarzyszył mu wspinacz z zagranicy. Mingwa Sherpa, prezes Seven Summit Treks, przekazał CNN, że 53-latek jest „zdrowy i w dobrej formie”. Być może gdyby nie pandemia, Kami Rita Szerpa miałby już na koncie nie 27, a 28 udanych wejść na Mount Everest. W czasie obostrzeń jedna z wypraw przewodnika musiała zostać odwołana. Kami Rita Szerpa jest przewodnikiem na Mount Everest od 1992 r. Nepalczyk po raz pierwszy zdobył ten ośmiotysięcznik 2 lata później. Dopiero w 2018 roku ustanowił rekord w liczbie wejść na Mount Everest. W wieku 48 lat został pierwszym człowiekiem na świecie, który zdobył szczyt 22 razy. Kami Rita ma również na koncie inne osiągnięcia. Oprócz Everestu wszedł na szczyt Cho-Oyu osiem razy, trzy razy na Manaslu. „Tylko” jeden raz był na Lhotse i K2. Szerpowie w Himalajach Kami Rita twierdzi, że ustanowienie takiego rekordu jest ważne nie tylko dla niego. – To nie jest tylko mój sukces ani mojej rodziny. To sukces wszystkich Szerpów i całego Nepalu – mówił. Szerpowie to nepalska grupa etniczna licząca około 150 tys. osób. Są znani ze swoich umiejętności wspinaczkowych oraz wyjątkowej siły i wytrzymałości na dużych wysokościach. To dlatego są zatrudniani do udziału w wyprawach na ośmiotysięczniki. Przez wiele lat ich obecność i zasługi były jednak przemilczane. Przełomem okazało się dopiero pierwsze historyczne zimowe wejście na K2. Dokonała tego grupa Szerpów 16 stycznia 2021 r. Mount Everest zdobyło do tej pory ponad 10 tysięcy himalaistów Sukcesy himalaistyczne są bardzo bezwzględne i zero-jedynkowe. W tym sporcie, jak w każdym innym, liczy się wynik. Samo podejście i próba trafiają do oficjalnych statystyk, ale nie są zdobyciem szczytu. Do lipca 2022 r. Mount Everest zdobyto 11 346 razy. Udanym atakiem szczytowym może pochwalić się 6098 osób. W 2022 r. ministerstwo turystyki Nepalu wydało w sumie 316 pozwoleń na wejście na Mount Everest. To prawie o 100 mniej niż rok wcześniej. Wówczas resort był krytykowany za zbyt dużą liczbę podejść. Według oficjalnych statystyk podczas wszystkich prób zdobycia tego ośmiotysięcznika zginęło łącznie 311 himalaistów. Everesting, czyli jak zdobyć Everest na rowerze Everesting w ostatnich latach zyskał na popularności wśród zawodowych kolarzy, a także amatorów jazdy na rowerze. Pokonanie jednośladem sumy łącznego przewyższenia, jakim jest wysokość ... Polacy na Mount Everest 16 października 1978 roku Wanda Rutkiewicz jako pierwsza osoba z Polski zdobyła Mount Everest. Była również trzecią kobietą w historii oraz pierwszą Europejką, która przeprowadziła udany atak szczytowy na Dach Świata. 17 lutego 1980 roku Polacy po raz pierwszy w historii zdobyli najwyższą górę. Był to również pierwszy raz, kiedy o tej porze roku zdobyto jakikolwiek ośmiotysięcznik. W skład wyprawy wchodzili Leszek Cichy i Krzysztof Wielicki. Kierownikiem był wówczas Andrzej Zawada. 19 maja tego samego roku Jerzy Kukuczka wraz z Andrzejem Czokiem wytyczyli nową drogę na Mount Everest południowym filarem. Źródło: CNN Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Co może oznaczać dłuższe życie? Kiedy to piszę, mija dokładnie rok od śmierci mojego ojca w wieku 79 lat. Gdy dorastałem, tata był dla mnie wzorem do naśladowania, najlepszym przyjacielem, nauczycielem, powiernikiem. Jego śmierć nastąpiła szybko – zapalenie płuc w ciągu kilku dni zamieniło się w wielonarządową niewydolność. Mocno mną to wstrząsnęło. Moja rodzina cieszyła się długowiecznością – znałem dziadków mojego ojca, którzy dożyli prawie stu lat, a rodzice matki wyraźnie przekroczyli dziewięćdziesiątkę – więc być może uznałem za pewnik, że tata też będzie miał więcej czasu. Nauka poczyniła ogromne postępy, pomagając nam żyć dłużej. Od początku XX w. oczekiwana długość życia ludzi wzrosła ponaddwukrotnie, ale przez większość tego czasu badania i postęp w medycynie koncentrowały się na łagodzeniu i leczeniu chorób. Dopiero niedawno zwrócono uwagę na samo starzenie się i to, co możemy zrobić, aby spowolnić, odwrócić lub w inny sposób zmienić ten proces. W okładkowym artykule niniejszego wydania, zatytułowanym „Życie dłuższe i lepsze”, relacjonujemy wam fascynujące poszukiwania – od leczenia hormonem wzrostu po przeprogramowywanie komórkowe – które obiecują wydłużenie ludzkiego życia o dekady. Kiedyś trochę lekceważyłem tych, którzy chcą „wyleczyć” starzenie się, ale teraz mój stosunek do tego tematu się zmienia. Kiedy sam się starzeję, chciałbym myśleć, że mam przed sobą więcej czasu i że będzie on dobrej jakości. Młodzi może niekoniecznie marnują swoją młodość, ale wiem, że jest wiele rzeczy, które doceniłbym bardziej, gdybym doświadczył ich później. Wspominając miniony rok bez mojego taty, myślę o tym, co dłuższe życie mogło oznaczać dla niego i dla tych, którzy go kochali. O rzeczach, które mógł zrobić i którymi mogliśmy się dzielić. Jeszcze 10 lat rozmów z tatą? Cholera, dużo bym dał nawet za rok. Mamy nadzieję, że to wydanie magazynu się wam spodoba. Nathan Lump redaktor naczelny
Naukowcy odkryli nowy rodzaj dziwacznego owada. Co to za zwierzęta?
Niemiecki zoolog opisał i sklasyfikował nieznane wcześniej gatunki wojsiłek. Według uczonego należą do zupełnie nowego rodzaju.
W tym artykule: Nowy rodzaj wojsiłek pochodzi z Nepalu Owady te nie są groźne dla ludzi Wojsiłki są spokrewnione z pchłami i muchówkami Wojsiłki to grupa owadów o niezwykle charakterystycznym wyglądzie. Na świecie żyje ich nawet 600 gatunków, które sklasyfikowane są w 9 rodzinach. To jednak ewolucyjnie stary rząd zwierząt, a skamieniałości niektórych osobników potwierdziły, że zamieszkiwały naszą planetę nawet przed niektórymi dinozaurami. Większość wojsiłek występuje w krajach o klimacie umiarkowanym i subtropikalnym. W Europie sklasyfikowano 21 gatunków, a w Polsce 10. Nowy rodzaj wojsiłek pochodzi z Nepalu W najnowszych badaniach niemiecki zoolog prof. Rainer Willmann, były dyrektor Muzeum Zoologicznego na Uniwersytecie w Getyndze, opisał i sklasyfikował nieznane wcześniej gatunki wojsiłek z Nepalu. Według badacza gatunki należą do zupełnie nowego rodzaju. Prof. Willmann nazwał go „Lulilan”, a swoje odkrycie opublikował na łamach czasopisma naukowego „Contributions to Entomology”. Niemiecki uczony zwraca szczególną uwagę na wygląd owadów. – Wojsiłki z tego rodzaju są naprawdę dziwaczne. Samce mają bardzo wydłużony odwłok, przypominający wrzeciono. Na jego końcu znajduje się spory organ, który ma specyficzne szczypce, które są wykorzystywane w trakcie kopulacji – twierdzi prof. Willmann. Największe owady w Polsce. Mogą mieć nawet 12 cm długości, a jeden gatunek spotkasz w ogrodzie Większość z nich jest niewielka. Jednak największe owady w Polsce mogą zaskakiwać swoimi rozmiarami. Jaki jest największy owad w Polsce? O tym piszemy poniżej. Zoolog podkreśla, że wojsiłki z Nepalu są wyjątkowo duże. Zbadane osobniki miały nawet 3 cm długości, co znacznie przekracza wielkość większości gatunków. Przedstawiciele najmniejszych gatunków osiągają zaledwie 2 mm. Owady te nie są groźne dla ludzi Owady, które poddano klasyfikacji, zostały schwytane przez prof. Jochena Martensa, zoologa z Uniwersytetu w Mainz oraz prof. Wolfganga Schawallera, biologa z Uniwersytetu w Stuttgarcie. Co ciekawe, dotychczas odkryto tylko jeden podobny gatunek. – Pomimo groźnie brzmiącej nazwy (po angielsku wojsiłki nazywane są również „scorpionfly” – przyp. red.), są zupełnie łagodne – twierdzi prof. Willmann. Angielska nazwa odnosi się do układu rozrodczego wojsiłek, które przypominają szczypce skorpiona. – Moim zdaniem w Nepalu i krajach regionu żyje dużo więcej gatunku z rodzaju Lulilan. Jednak w przeciwieństwie do samców, samice nie mają żadnej cechy charakterystycznej, co znacznie utrudnia klasyfikacje – przyznaje niemiecki uczony i dodaje, że z opisanych już rodzajów wojsiłek, tylko rodzaj Leptopanorpa ma równie charakterystyczny odwłok. Leptopanorpa występuje m.in. na wyspach Indonezji, ale nie jest blisko spokrewniony z Lulinan. – To bardzo przykład, który pokazuje, że podobne cechy fizyczne pojawiają się niezależnie od presji ewolucyjnej – zaznacza prof. Willmann. Wojsiłki są spokrewnione z pchłami i muchówkami Analiza skamieniałości wykazała, że wojsiłki żyły już w okresie dolnego permu (od ok. 299 mln do 252 mln lat temu). W mezozoiku zwierzęta te pod względem liczebności, jak i różnorodności stanowiły większość owadów latających. Obecnie żyją głównie w pobliżu strumieni oraz wśród drzew i krzewów. Czy owady odczuwają ból tak jak ludzie? Jest na to coraz więcej dowodów Kiedy następnym razem będziesz chciał zamachnąć się na muchę lub osę, dwa razy się zastanów. Owady te prawdopodobnie odczuwają ból tak samo, jak ludzie. Żywią się martwą materią organiczną, ale są wszystkożerne. Niektóre gatunki są drapieżne. W okresie godowym samce dają samicom prezent w postaci pokarmu. Dopiero wówczas może dojść do kopulacji. Wojsiłki są jajorodne, rozwój z przeobrażeniem zupełnym, larwy są typu gąsienicowatego i rozwijają się w wilgotnej glebie. Co ciekawe, badania genetyczne wykazały, że wojsiłki są spokrewnione z pchłami i muchówkami. Źródło: Contributions to Entomology Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Nepal planuje przenieść bazę pod Mount Everest. Lodowiec topnieje i na miejscu robi się niebezpiecznie
Droga na Mount Everest prowadzi przez bazy obozowe. Jedna z nich musi zostać przeniesiona niżej. Powód? Zmiany klimatu.
W tym artykule: Bazy obozowe pod Mount Everest Globalne ocieplenie w Himalajach Polacy na Mount Everest Mount Everest: szczyt marzeń Wyprawy na Mount Everest trwają kilka tygodni, co jest związane nie tylko z samym dystansem do pokonania. Przypomnijmy, że najwyższy szczyt świata ma 8848 m n.p.m. Istotne jest też zaklimatyzowanie na wysokościach. Pominięcie tego etapu może zakończyć się ostrą chorobą wysokościową lub poważniejszymi powikłaniami zdrowotnymi, a w skrajnych przypadkach śmiercią. Bazy obozowe pod Mount Everest Z myślą o himalaistach zdobywających Mount Everest, wokół góry postawiono obozy bazowe. Do jednej z baz pod Everestem biura podróży organizują trekkingi. Nawet taka wyprawa wymaga odpowiedniej kondycji i zasobności portfela. Po nepalskiej stronie góry gór znajduję się dwie takie bazy. Jedna z nich została założona na lodowcu Khumbu. Działalność człowieka, w tym nieograniczona emisja dwutlenku węgla doprowadziła do globalnych zmian klimatycznych. W efekcie lód w okolicach bazy topnieje w coraz szybszym tempie. Badanie przeprowadzone przez naukowców z Leeds University w 2018 r. wykazało, że lodowiec tracił 9,5 miliona metrów sześciennych wody rocznie. Topnienie tzw. klifów lodowych najbardziej destabilizuje lodowiec. Baza staje się miejscem niebezpiecznym, dlatego władze Nepalu przygotowują się do jej przeniesienia. Obóz bazowy znajduje się obecnie 5400 m nad linią śniegu. Nowe plany przewidują przesunięcie go nawet o 400 m niżej, do miejsca, w którym nie ma całorocznego lodu. W znalezieniu nowego, bezpiecznego miejsca pomóc mają ekolodzy, wspinacze górscy i miejscowa ludność. Przedstawiciele rządu Nepalu rozpoczęli już rozmowy z ekspertami. To był podwieczorek na rekordowo wysokim poziomie. Miejsce przyjęcia: okolice Mount Everest Andrew Hughes i grupa wspinaczy zdobywająca Mount Everest przeszła do historii jeszcze przed atakiem szczytowym. Himalaiści urządzili sobie podwieczorek na ośmiotysięczniku. Globalne ocieplenie w Himalajach Alpiniści i władze Nepalu wskazują , że strumień w samym środku bazy z roku na rok się powiększa. Mówią też, że szczeliny i pęknięcia na powierzchni lodowca pojawiają się częściej niż wcześniej. – Przeniesienie obozu] nie utrudni to wspinaczki. Sprawi natomiast, że będzie bezpieczniej, ponieważ musimy skupić się na zrównoważonym rozwoju. […] Jeśli możesz wspiąć się na Mount Everest, ale następne pokolenie nie, to nie jest dobrze – komentuje Tara Nath Adhikari, dyrektor Departamentu Turystyki Nepalu, cytowany przez Sky News. Tshering Tenzing Sherpa, kierownik obozu bazowego twierdzi, że pomimo problemów obiekt jest stabilny i może funkcjonować przez kolejne trzy do czterech lat. Nepalscy urzędnicy planują jednak sfinalizować przeniesienie bazy do 2024 r. Zastrzegają, że zależy im na tym, aby uszanować kulturę lokalnych społeczności, dlatego proces ruszy dopiero po konsultacjach. Polacy na Mount Everest Góra Mount Everest została zdobyta po raz pierwszy 29 maja 1953 r. Dokonali tego Nowozelandczyk Edmund Hillary i Szerpa Tenzing Norgay. Jako pierwsza z Polski na „dachu świata” stanęła w 1978 r. Wanda Rutkiewicz. Jednocześnie została pierwszą Europejką i trzecią kobietą w historii na Mount Everest. Dwa lata później Leszek Cichy i Krzysztof Wielicki dokonali pierwszego zimowego wejścia na „górę gór”. Do tej pory na Mount Everest weszło ponad 40 Polaków. Niektórzy kilkukrotnie, tak jak Ryszard Pawłowski i Janusz Adamski. Ostatnią Polką z wyczynem na koncie jest na razie Miłka Raulin. Himalaistka stanęła na najwyższej górze świata 22 maja 2018 r. Tego samego dnia, w wieku 35 lat, ukończyła także zdobywanie Korony Ziemi, czyli najwyższych szczytów górskich wszystkich kontynentów. Nepal chce uniknąć korków na Evereście i wprowadza limit. Niezbyt restrykcyjny Departament Turystyki Nepalu wydał już 377 pozwoleń na wejścia na Mount Everest w nadchodzącym sezonie. Aby uniknąć sytuacji z 2019 roku, kiedy na szczycie tego samego dnia stanęło 354 him... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/korek-na-mount-everest-uchwycony-przez-nirmala-purje-w-2019-roku-fot-facebook-project-possible-87ec7dd.jpeg" width="840" height="473" alt="Korek na Mount Everest uchwycony przez Nirmala Purję w 2019 roku (fot. Facebook/Project Possible)" title="Korek na Mount Everest uchwycony przez Nirmala Purję w 2019 roku (fot. Facebook/Project Possible)" /> Mount Everest: szczyt marzeń Od pierwszego zdobycia szczytu mija w tym roku 69 lat. Himalaiści wciąż ustanawiają kolejne rekordy i łamią bariery w drodze na Mount Everest. Tej wiosny na Mount Everest wyruszyła pierwsza w pełni czarnoskóra ekipa wspinaczy. Jak tłumaczyli, chodziło im nie tylko o zdobycie szczytu, ale też o zainspirowanie czarnej społeczności, która do tej pory nie była wystarczająco reprezentowana w środowisku wspinaczy górskich.
Chiny miały pomóc odbudować Nepal. Teraz niszczą parki narodowe
Po trzęsieniu Ziemi w Nepalu Chiny zaoferowały swoją pomoc sąsiadom. Część inicjatyw wzbudza sprzeciw ekologów i lokalnych społeczności.
W tym artykule: Czy Chiny pomagają Nepalowi? Zagrożenie dla środowiska i turystyki Wielkie góry, wielka polityka 25 kwietnia 2015 r. w Nepalu doszło do tragicznego w skutkach trzęsienia Ziemi. Według oficjalnych danych zginęło blisko 9 tys. osób, a ponad 23 tys. zostało rannych. Poważnym zniszczeniom uległa też i tak skromna (w porównaniu do innych azjatyckich krajów) miejska infrastruktura. Z pomocą sąsiadom przyszły Chiny. Czy Chiny pomagają Nepalowi? Od kilku lat Chińczycy inwestują niebotyczne kwoty w odbudowę Nepalu. Tylko w 2019 r. szereg projektów, w tym budowa fabryk i elektrowni wodnych, kosztował 2,4 miliarda dolarów. Może się wydawać, że Nepalczycy mają szczęście w nieszczęściu. Prawda jest jednak taka, że wiele inwestycji powstaje na terenie wrażliwych środowisk naturalnych i parków narodowych. Wybudowane elektrownie wodne mają z kolei niszczyć rzeczne ekosystemy. Sprzeciwy organizacji ekologicznych i lokalnych społeczności nie przynoszą żadnych skutków. W 2016 r. wznowiono prace nad projektem hydroelektrycznym Rasuwagadhi, będącym częścią chińskiej inicjatywy Belt and Road Initiative, mimo że tama miała doprowadzić do masowego wymierania ryb. Przez wiele lat to Indie były głównym partnerem gospodarczym Nepalu. Chiny przejęły jednak tę rolę i nic nie wskazuje na to, żeby miały wycofać się ze swoimi inwestycjami. Ich ingerencja może nie tylko zaburzyć równowagę w przyrodzie, ale również na mapie politycznej świata. Hindusi szczególnie niepokoją się planowaną budową linii kolejowej z Gyirong w Tybetańskim Regionie Autonomicznym do Katmandu. To jeszcze bardziej podkreśli rosnącą pozycję Chińczyków w regionie. Choć Chiny miały pierwotnie pomóc zniszczonemu Nepalowi, obecnie trudno powiedzieć, żeby działania mocarstwa rzeczywiście służyły Nepalczykom. Na pewno nie wszystkie. Neehima Sangbo Tamang, mieszkaniec Syabrubesi, już przygotowuje się na to, że niedługo straci ziemię i dom – to nieprzemyślany efekt poszerzania jednej z dróg na północy kraju. Obiecane przez rząd odszkodowanie nie pokryje jego strat. Plemiona izolowane a wycinka Amazonii. Rdzennym ludom grozi śmierć Plemiona izolowane nie mogą czuć się bezpiecznie we własnym domu – dziewiczych lasach. Zagrożenie dla środowiska i turystyki Przed wybuchem pandemii COVID-19 turystyka stanowiła prawie 8% gospodarki Nepalu i była czwartą co do wielkości branżą pod względem liczby zatrudnionych osób. Zagraniczni turyści tłumnie odwiedzali między innymi Park Narodowy Wielkich Himalajów, które jest domem dla najwyższych szczytów na Ziemi. Projekty budowlane Chińczyków mogą jednak poważnie zmienić naturalny krajobraz Nepalu. Część dróg i tuneli już teraz przebiega przez cenne środowiska naturalne, a w planach jest powstanie kolejnych. Shakti Bahadur Basnet, minister lasów i środowiska Nepalu, doskonale zdaje sobie sprawę z narastającego problemu. – Musimy znaleźć równowagę, aby chronić przyrodę i rozwijać naszą infrastrukturę – mówił w rozmowie z serwisem internetowym Mongabay. Jak dodał, rząd przeprowadza oceny środowiskowe na wrażliwych obszarach przed rozpoczęciem prac przebudowy. – Mamy znacznie wyższy odsetek obszarów chronionych niż międzynarodowy standard 14%, ale nadal chcemy sadzić więcej lasów. Skoncentrujemy się na częściach, w których nie ma lasów i obszarach narażonych na osuwiska, a także na sadzeniu drzew na obszarach miejskich – kontynuował. Wielkie góry, wielka polityka Rządzący przekonują, że projekty infrastrukturalne, w szczególności budowa dróg, przyspieszą rozwój Nepalu poprzez tworzenie miejsc pracy oraz obniżenie kosztów transportu i czasu podróży. Pierwszy efekty są już odczuwalne, ale nie wszędzie taki scenariusz może okazać się pomocny. W mniej rozwiniętych regionach, gdzie turystyka i tradycyjne źródła utrzymania, takie jak wypas jaków i rolnictwo na małą skalę, są dominującymi czynnikami ekonomicznymi, ludzie obawiają się, że koszty środowiskowe i społeczne projektów będą zbyt wysokie. Rozkopanie terenów może przyczynić się, chociażby do zwiększenia liczby monsunowych osuwisk. Raj Bhatta, przewodnik trekkingowy z 17-letnim doświadczeniem, jest jednym z wielu przeciwników ingerowania w himalajskie środowisko. Jak mówi, planowane inwestycje zrujnują wioski, pola uprawne i szlaki trekkingowe. Materiały wybuchowe używane do drążenia tuneli w górach już zakłócają działalność rolniczą i przepędzają dzikie zwierzęta z ich siedlisk. Lokalne społeczności boją się również, że nowe drogi ułatwią dostęp do niegdyś odległych lasów i pomogą napędzać handel zagrożonymi gatunkami, które są bardzo cenione w Chinach. Źródło: Mongabay
Dwóch wspinaczy zginęło na Mount Everest. To pierwsze ofiary śmiertelne w tym sezonie
O śmierci wspinaczy ze Stanów Zjednoczonych i Szwajcarii poinformowali organizatorzy ich wyprawy do Nepalu.
W tym artykule: Rekordy zgonów na Mount Everest Przeludnione szlaki Nepalu Rekordy zgonów na Mount Everest Co roku na najwyższym szczycie świata traci życie około pięciu osób, jednak w ostatnich sezonach Mount Everest cieszył się gwałtownym wzrostem liczby wspinaczy, co doprowadziło do przepełnienia, które obwinia się o coraz liczniejsze zgony. W samym 2019 roku było ich aż 11. W środę 12 maja do grona ofiar Everestu dołączyło dwóch zagranicznych wspinaczy. Jak podaje Chhang Dawa Sherpa z organizacji Seven Summit Treks, 40-letni Szwajcar Abdul Waraich zmarł w pobliżu wierzchołka z wyczerpania po zdobyciu szczytu. "Wysłaliśmy dwóch dodatkowych Szerpów z tlenem i żywnością, niestety nie mogli go uratować" – poinformował na Instagramie. Z kolei 55-letni Amerykanin Puwei Liu dotarł do miejsca zwanego Hillary's Step, ale potrzebował pomocy w zejściu na dół po tym, jak uderzyło go skrajne wyczerpanie i śnieżna ślepota. Z pomocą pracowników firmy organizującej wyprawę udało mu się zejść do 4. obozu, gdzie niespodziewanie zmarł. Przeludnione szlaki Nepalu Nepal nie narzeka na brak odwiedzających w pandemię. Szerpowie podają, że jednego dnia w tym sezonie w kolejce na Mount Everest ustawiły się aż 354 osoby. Aby zmniejszyć tłok w górach, nepalskie ministerstwo turystyki ogłosiło ograniczenia dotyczące liczby osób, które mogą wejść na szczyt w ciągu jednego okna pogodowego. Pandemia COVID-19 zniszczyła zeszłoroczny sezon turystyczny prawie na całym świecie, ale władze Nepalu zdecydowały się złagodzić zasady kwarantanny, by przyciągnąć więcej wspinaczy. Problem w tym, że tamtejsza służba zdrowia nie do końca jest na to gotowa. W tym sezonie wydano tam aż 408 pozwoleń na wspinaczkę, przebijając poprzedni rekord 381 pozwoleń z 2019 roku, a u podnóża Everestu powstało miasteczko namiotów, które są w stanie pomieścić ponad 1000 wspinaczy i personelu pomocniczego. Cieplejsza pogoda, która zwiastuje bezpieczniejsze warunki do zdobywania niebezpiecznych, ośnieżonych szczytów Nepalu, zbiegła się z kolejną falą zakażeń COVID-19. W ostatnich tygodniach z obozu bazowego ewakuowano ponad 30 chorych wspinaczy, choć tylko u trójki potwierdzono obecność koronawirusa. Nie znaczy to jednak, że jest bezpiecznie – koronawirus i pozostałe problemy układu oddechowego mogą uderzyć mocniej na wysokościach, gdzie swobodne oddychanie i tak jest już utrudnione. W ostatnią niedzielę chińskie media poinformowały, że aby uniknąć ewentualnych zakażeń wirusem COVID-19 przyniesionych przez wspinaczy z poważnie dotkniętego pandemią Nepalu, władze ustanowią na szczycie Mount Everest tak zwaną “linię oddzielającą”. Same Chiny od zeszłego roku podtrzymują zakaz wspinaczki na Everest dla obcokrajowców. Z kolei tybetańskie władze przekazały mediom, że podejmą "najbardziej rygorystyczne środki zapobiegania pandemii", aby uniknąć kontaktu między wspinaczami na północnym i południowym zboczu lub na szczycie.
Himalaiści pomogą Nepalczykom w walce z pandemią. Mają przekazać medykom butle z tlenem
Walka z pandemią koronawirusa nie jest łatwa ani tym bardziej równa. Opracowanie szczepionki przeciw COVID-19 miało zminimalizować liczbę zakażonych i ograniczyć emisję wirusa – tak też się stało, ale nie wszędzie. Istotne są też inne czynniki, chociażby postęp w programie szczepień, podejście obywateli do obowiązujących obostrzeń, czy gęstość zaludnienia.
W tym artykule: Himalaiści pomogą nepalskiej ochronie zdrowia Nepal nie radzi sobie ze wzrostem zakażeń COVID-19 Od kilku tygodni Indie borykają się z największym kryzysem pandemicznym na świecie. W sąsiednim Nepalu również zanotowano ostatnio niepokojący wzrost zakażeń. Nepalska ochrona zdrowia nie jest w najlepszym stanie, a postępująca pandemia szybko przerosła liczebność medyków i możliwości sprzętowe w szpitalach. Z dnia na dzień towarem deficytowym stały się butle tlenowe. O pomoc poproszono himalaistów. Himalaiści pomogą nepalskiej ochronie zdrowia Nepal od lat jest mekką himalaistów i wspinaczy górskich. Nawet w pandemii miejscowa turystyka nieszczególnie odczuła ograniczenia związane z międzynarodowymi podróżami. Jak oszacował sekretarz generalny Nepalskiego Stowarzyszenia Alpinizmu Kul Bahadur, w tym sezonie podróżni i przewodzący im Szerpowie wykorzystali już co najmniej 3,5 tys. butli z tlenem. Porzucane zazwyczaj na zboczach gór puste sprzęty mogą teraz przydać się nepalskiej ochronie zdrowia w walce koronaiwrusem. Przedstawiciele Stowarzyszenia zwrócili się z prośbą do górołazów o przekazanie im nieużywanych butli. – Apelujemy do wspinaczy i Szerpów, aby zwracali swoje puste butle, gdy tylko jest to możliwe, ponieważ można je uzupełnić i wykorzystać do leczenia pacjentów zakażonych koronawirusem – powiedział Gurung w rozmowie z agencją Reutersa. Nepal nie radzi sobie ze wzrostem zakażeń COVID-19 Samir Kumar Adhikari, urzędnik ministerstwa zdrowia ocenił, że nepalska ochrona zdrowia potrzebuje 25 tys. butli z tlenem, żeby móc sukcesywnie leczyć pacjentów w szpitalach. Medycy zwracają też uwagę na braki w instalacjach tlenowych, kompresorach oraz łóżkach na Oddziałach Intensywnej Opieki Medycznej. Nepal zamieszkuje 30 mln osób. Szpitale dysponują obecnie jedynie 1600 łóżkami do intensywnej terapii oraz mniej niż 600 respiratorami. Na 100 tys. Nepalczyków przypada zaledwie 0,7 lekarza. Od początku kwietnia dzienna liczba zakażeń koronawirusem w Nepalu wzrosła 30-krotnie. Lekarze alarmują, że część pacjentów już teraz musi spać na podłodze i na korytarzach. Przyjęcie kolejnych chorych może okazać się trudnym do sprostania wyzwaniem.
5 najpiękniejszych pieszych szlaków na świecie
Chcesz zachwycić się światem, westchnąć z podziwu i... satysfakcjonującego zmęczenia? Wybierz się na któryś z najpiękniejszych szlaków. Poleca Łukasz Supergan, który specjalizuje się w wędrówkach długodystansowych.
Świat zwiedzamy zgodnie z zasadą "im większy wysiłek, tym większa potem euforia". Proponujemy zestawienie 5 najpiękniejszych pieszych szlaków >>>, które poleca Łukasz Supergan, nasz ekspert w dziedzinie pieszych, długodystansowych wędrówek.
Nepal chce uniknąć korków na Evereście i wprowadza limit. Niezbyt restrykcyjny
Departament Turystyki Nepalu wydał już 377 pozwoleń na wejścia na Mount Everest w nadchodzącym sezonie. Aby uniknąć sytuacji z 2019 roku, kiedy na szczycie tego samego dnia stanęło 354 himalaistów, wprowadzono jednak limity.
Rekordowo liczny atak szczytowy na Mount Everest miał miejsce 23 maja 2019 roku. Tego dnia na szczycie najwyższej góry świata stanęło łącznie 354 wspinaczy z różnych krajów. Przy takim obłożeniu w drodze na szczyt himalaiści musieli dosłownie czekać w kolejce. Ze względu na ekstremalne warunki panujące na tej wysokości oraz szybko zmieniającą się pogodę taka sytuacja stwarzała poważne niebezpieczeństwo dla wszystkich uczestników wyprawy. 2020 rok był rokiem poważnego przestoju spowodowanego pandemią koronawirusa, ale w bieżącym roku zainteresowanie wspinaczką wysokogórską wróciło do normy. Do tej pory nepalskie władze wydały już 377 pozwoleń na wejście na Mount Everest. Jednak aby uniknąć sytuacji podobnej do tej sprzed dwóch lat wprowadzono limit osób, które w jednym czasie mogą brać udział w ataku szczytowym. Oznacza to, że nie wszyscy, którzy otrzymali pozwolenia na wspinaczkę, rzeczywiście będą mogli wspinać się w tym samym „okienku pogodowym”. Departament Turystyki Nepalu wydał specjalne rozporządzenie informujące, że grupy, które otrzymały zezwolenia wcześniej, będą mogły podjąć próbę zdobycia szczytu we wcześniejszym oknie pogodowym. Z kolei kolejna grupa, która otrzymała zezwolenia nieco później, będzie musiała zaczekać na kolejne sprzyjające warunki. 10-letni zakaz wspinaczki za sfałszowanie zdjęcia ze szczytu Mount Everestu. Nepal zapowiada zmiany Wydaje się, że w himalaizmie chodzi o przekraczanie własnych granic i dokonanie czegoś doniosłego. Jednak rzeczywistość pokazuje, że równie często chodzi tylko o uzyskanie oficjalnego cer... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/1c11cd0ed0ae82445e322491201fbe3daa72a792-ab74544.jpeg" width="938" height="625" alt="Z roku na rok rośnie liczba wydawanych pozwoleń na wspinaczkę, ale też fałszywych zdjęć ze szczytu (fot. Getty Images)" title="Z roku na rok rośnie liczba wydawanych pozwoleń na wspinaczkę, ale też fałszywych zdjęć ze szczytu (fot. Getty Images)" /> Nepalscy urzędnicy podkreślają też, że jeśli dostosowanie się do rozporządzenia „stwarza trudności”, to agencje koordynujące ekspedycyjne mogą przeorganizować plan wspinaczki lub zmienić plany ataku szczytowego w porozumieniu ze sobą. Jednak – zgodnie z zaleceniem – liczba wspinaczy biorących udział w jednym ataku nie powinna przekraczać 150-170 osób. Rozporządzenie nie jest prawnym nakazem, co budzi obawy, że wspinacze oraz opiekujące się nimi agencje turystycznie nie zechcą dostosować się do zaleceń. – Wprowadziliśmy szereg zasad, aby zapobiec tworzeniu się tłumów w tym roku. Jeśli się nie sprawdzą, wówczas na przyszły rok poszukamy bardziej restrykcyjnych rozwiązań – poinformowała Mira Acharya, kierująca Departamentem Turystyki w nepalskim Ministerstwie Kultury, Turystyki i Lotnictwa Cywilnego, cytowana przez PAP. Korek na Mount Everent: są ofiary. To nie ponury żart Piękna pogoda na Dachu Świata ściąga na zbocza najwyższej góry świata tłumy śmiałków. W ostatnich dniach aż 11 osób zmarło z powodu zatłoczenia na szlaku. W 2019 roku w sezonie wiosennym Nepal przyznał 381 pozwoleń na wspinaczkę. Był to historyczny rekord. Wówczas na nepalskich zboczach zginęło 10 osób. W 2020 roku wydano 377 pozwoleń, ale wyprawy nie doszły do skutku z powodu pandemii COVID-19. W tym roku liczbę chętnych na zdobycie najwyższych szczytów oszacowano na ok. 400, a wydano do tej pory 377 licencji. Trzeba zauważyć, że pozwolenia dotyczą samych wspinaczy. Razem z przewodnikami i tragarzami, rzeczywista grupa, jaka znajdzie się pod Everestem, może być o wiele większa. – Dużymi grupami alpinistów można odpowiednio zarządzać, ale tylko jeśli pogoda będzie sprzyjająca. Jeśli Everest będzie otwarty na mniej niż tydzień, będziemy mieli chaos. Każdy chce się wspiąć, bo za to zapłacił, a zwroty nie przysługują. Zobaczymy, czy plan na ten rok zadziała... – ocenia Dambar Parajuli, szef Związku Zawodowego Organizatorów Ekspedycji. Rząd Nepalu chętnie wydaje pozwolenia na wspinaczkę, bowiem uzyskanie takiej licencji jest płatne, a duże zainteresowanie turystów zasila budżet państwa. Za uzyskanie pozwolenia na wspinaczkę na Everest trzeba zapłacić nawet 30 000 dolarów (ok. 120 tys. zł). Jeśli zdecydujemy się podjąć wspinaczki u boku doświadczonego przewodnika, lub wspinać się razem z większą grupą w ramach ekspedycji organizowanej przez agencję turystyczną, cena może wzrosnąć nawet dwukrotnie. "Wspinaczka, obłęd i zabójczy wyścig". Historia dramatycznej rywalizacji o himalajskie szczyty Gdy w latach 30. XX wieku narastało napięcie pomiędzy największymi potęgami Europy, w Himalajach szalała już inna walka. Zespoły wspinaczy rywalizowały ze sobą w wyścigu o najwyższe szc... Obecnie, w związku z trwającą pandemią, himalaiści przybywający do Nerpalu muszą przedstawić negatywny wynik testu i przejść obowiązkową kwarantannę. Władze Nepalu wprowadziły też reguły mające na celu zmniejszenie ryzyka zakażenia się koronawirusem wśród wspinaczu, m.in. zakazane jest spotykanie się w obozach uczestników dwóch różnych grup. Mimo środków ostrożności, w ostatnich dniach pod Mount Everest odnotowano pierwszy przypadek Covid-19. Pozytywny wynik testu na obecność koronawirusa uzyskał himalaista przygotowujący się do wyprawy i pozostający w bazie. Wspinacz miał poważne problemy z oddychaniem i początkowo zakładano, że cierpi na obrzęk płuc – HAPE, charakterystyczne na dużych wysokościach. Został przetransportowany do szpitala w Katmandu, gdzie wykonano test w kierunku COVID, który dał pozytywny wynik. Reszta wspinaczy została poddana kwarantannie w bazie głównej. Ekspedycja nie została przerwana. Od początku pandemii w Nepalu potwierdzono 289 tys. przypadków zakażeń koronawirusem, zmarło 3 112 osób.
10 najbardziej niebezpiecznych gór świata
Majestatyczne, niedostępne, a przez to jeszcze bardziej kuszące. Te wysokie szczyty zbierają wśród wspinaczy największe żniwo.
Nepal chce zakazać kobietom podróżowania. Na ulicach protesty
Od kilku dni na ulicach nepalskich miast zbierają się aktywistki działające na rzecz przestrzegania praw kobiet oraz ich zwolennicy. Tłumy protestujących sprzeciwiają się wprowadzeniu poprawki do ustawy, zgodnie z którą kobiety nie będą mogły swobodnie opuszczać kraju.
W tym artykule: Fale protestów w Katmandu Zryw obywatelek Nepalu Stolica Nepalu, Katmandu, przez wielu podróżników uważana jest za mekkę, zwłaszcza tych wspinających się po górach. Jak na ironię kraj, który każdego roku przyciąga setki tysięcy barwnych ludzi z całego świata, już niedługo może stać się klatką dla miejscowych kobiet. Fale protestów w Katmandu Władze Nepalu rozważają uchwalenie kontrowersyjnego prawa. Jeśli zapis wejdzie w życie, to wszystkie kobiety poniżej 40. roku życia, które chcą wyjechać do Afryki lub państw Bliskiego Wschodu, będą musiały poprosić o zgodę członków rodziny oraz lokalny samorząd. Rządzący przekonują, że nowe prawo miałoby chronić kobiety przez handlem ludźmi za granicą. Protestujący nie zgadzają się jednak z takim wytłumaczeniem i domagają się, aby władze chroniły obywateli w granicach Nepalu. Szacuje się, że w latach 2018-19 około 35 000 Nepalczyków zostało porwanych przez handlarzy tzw. "żywym towarem", z czego ponad połowę stanowią kobiety, w tym niepełnoletnie dziewczęta. W centrum Katmandu codziennie organizowane są protesty. Aktywiści i zwykli obywatele wspólnie skandują równościowe hasła. Grupa kobiet zainscenizowała nawet hinduski pogrzeb jako symbol śmierci wolności dla Nepalek. Protestujący próbowali dostać się pod gabinet premiera, ale na ich drodze pojawili się policjanci i zastawione wcześniej blokady z drutu kolczastego. Zryw obywatelek Nepalu W teorii konstytucja kraju gwarantuje równe prawa obu płciom. Rozważana ustawa jest więc niezgodna z najważniejszym nepalskim dokumentem. Co prawda protesty zainicjowała ustawa ograniczająca Nepalkom zagraniczne podróże, ale aktywistki coraz głośniej mówią też o innych przykładach łamania praw kobiet w ich ojczyźnie. Wytykają policjantom ich brak reakcji na zgłaszane akty przemocy domowej i seksualnej. Protestujący każdego dnia otrzymują pogróżki w mediach społecznościowych. To już nie pierwszy raz, kiedy nepalski rząd próbuje ograniczyć swobodę w opuszczaniu kraju. W 2017 roku władze Nepalu zakazały kobietom wyjazdów do państw Zatoki Perskiej w celach zarobkowych. Wtedy, podobnie jak teraz, motywacją polityków było uchronienie ich przed handlarzami ludźmi. Wniosek o poprawkę do ustawy o zatrudnieniu za granicą został już wysłany do Departamentu Imigracji. Biorąc pod uwagę podejście władz Nepalu do praw kobiet, pytaniem nie jest raczej, czy nowe prawo wejdzie w życie, tylko kiedy to nastąpi.
10-letni zakaz wspinaczki za sfałszowanie zdjęcia ze szczytu Mount Everestu. Nepal zapowiada zmiany
Wydaje się, że w himalaizmie chodzi o przekraczanie własnych granic i dokonanie czegoś doniosłego. Jednak rzeczywistość pokazuje, że równie często chodzi tylko o uzyskanie oficjalnego certyfikatu potwierdzającego zdobycie szczytu i pochwalenie się nim przed znajomymi. Władze Nepalu mówią, że skala „udawanych wejść” na Mount Everest rośnie i zapowiadają walkę z tym procederem.
Dwóch wspinaczy z Indii na dowód zdobycia Góry Gór przedstawiło zdjęcie, ukazujące ich na szczycie. Na podstawie fotografii przedstawiciele ministerstwa turystyki w Nepalu wręczyli mężczyznom upragnione certyfikaty potwierdzające, że zdobyli Mount Everest. Ale kłamstwo okazało się mieć krótkie nogi - doświadczeni wspinacze szybko zdemaskowali oszustwo. Wątpliwości budził m.in. brak podłączenia maski tlenowej do butli, brak odbicia śnieżnego krajobrazu w okularach wspinaczy, czy flagi, które na zdjęciu pozostawały nieruchome, choć na szczycie zawsze mocno wieje. Zdobycie szczytu mające wieńczyć wyprawę z 2016 roku okazało się fałszywe. Teraz Narender Singh Yadav i Seem Rani Goswami zostali objęci 10-letnim zakazem wspinaczki nie tylko na Mount Everest, ale na wszystkie nepalskie szczyty - informuje Sameer Yasir, reporter „New York Timesa” z Katmandu. Sprawa stała się głośna po tym, jak w sierpniu 2020 roku Yadav został ogłoszony laureatem prestiżowej indyjskiej nagrody alpinistycznej. Po tej decyzji indyjscy alpiniści i Szerpowie, którzy twierdzili, że widzieli Yadava schodzącego do Everest Base Camp bez dotarcia na szczyt, zaczęli publikować w internecie komentarze kwestionujące jego osiągnięcia. Rząd Indii zdecydował o wstrzymaniu nagrody, a indyjskie ministerstwo sportu i rząd Nepalu wszczęły śledztwo ws. fałszerstwa. Komisja śledcza przesłuchała m.in. lidera zespołu, w skład którego wchodził Yadava - Naba Kumara Phukona. Phukon w rozmowie ze śledczymi miał powiedzieć, że Yadav i Goswami nigdy nie zdobyli Everestu i „nie ma pojęcia, jak zdobyli certyfikat”. Ostatecznie dochodzenie ujawniło, że mężczyźni dotarli na wysokość 2000 metrów poniżej szczytu, skąd zostali sprowadzeni do bazy z pomocą ekipy ratunkowej. Nagroda za wejście na szczyt Yadav i Goswami pochodzą z północnoindyjskiego stanu Haryana, który w przeszłości nagradzał wspinaczy odnoszących sukcesy. Być może to było motywacją do sfałszowania dokonań. Zresztą wspinacze z Indii są głównym problemem dla nepalskiego rządu. Za zdobycie najwyższej góry świata mieszkańcy Indii często otrzymują nagrody, a jeśli pracują dla rządu mogą otrzymać awans lub dożywotnie dodatkowe świadczenia. Choć ta sprawa stała się jedną z głośniejszych ze względu na ryzyko wysokiej kary, to liczba osób fałszujących wejścia na Everest w ostatnich latach gwałtownie wzrosła. Szacuje się, że do nepalskiego ministerstwa turystyki wpływa rocznie już kilkadziesiąt fałszywych roszczeń o uznanie zdobycia Everestu. Nepal, jeden z najbiedniejszych krajów Azji, ma poważny problem z wykorzenieniem fałszerzy. W poszukiwaniu wpływów do budżetu, liczba wydawanych pozwoleń na wspinaczkę wzrosła do tego stopnia, że w drodze na Everest tworzyły się korki. Nie wszyscy, którzy w tych korkach wędrowali, ostatecznie rzeczywiście dotarli na szczyt. Tylko w 2019 roku ministerstwo turystyki w Nepalu usunęło co najmniej pięć nazwisk z listy zdobywców Mount Everestu po tym, jak pojawiły się wątpliwości dotyczące ich wspinaczki. Śledztwo w sprawie trwa. Nadajniki i koniec z łapówkami Rzeczywista skala problemu może być jeszcze większa, a himalaiści apelują do władz Nepalu o publikację wszystkich zdjęć mających potwierdzać zdobycie najwyższego szczytu świata. To mogłoby pozwolić zdemaskować jeszcze więcej oszustów. W walce z fałszywymi wejściami na szczyt władze Nepalu chcą wyposażyć oficerów łącznikowych w urządzenia GPS. Ministerstwo turystyki zamierza wyposażyć 20 oficerów łącznikowych w urządzenia służące do geolokacji. Dzięki temu departament będzie wiedział, gdzie znajdują się oficerowie i czy rzeczywiście towarzyszą wyznaczonym wyprawom wspinaczkowym. Zadaniem oficerów będzie towarzyszenie wspinaczom i nadzorowanie wyprawy, co pozwoli zweryfikować rzeczywistą osiągnięta przez nich wysokość. Teraz większość oficerów przebywa w bazie pod Mount Everest, co pozwala himalaistom na nadużycia, bowiem wówczas potwierdzeniem zdobycia szczytu może być samodzielnie wykonane zdjęcie. Podpis oficera dostają po zejściu do bazy, a wśród oficerów powszechna jest korupcja. Departament turystyki na program pilotażowy, w tym na zakup 20 urządzeń GPS, przeznaczył 5 mln rupii (ok. 158 tys. zł). Dyrektor Rudra Singh Tamang zapowiedział, że jeżeli wprowadzenie systemu przebiegnie pomyślnie, GPS będzie obowiązkowy dla wszystkich.
„Nie mam nadziei, że żyją”. Bezowocne poszukiwania himalaistów na K2
Zwany Dziką Górą szczyt K2 zbiera tej zimy śmiertelne żniwo. Po dwóch tragicznych wypadkach, w których życie stracili Hiszpan i Bułgar, trzech kolejnych wspinaczy zostało uznanych za zaginionych. Sajid Sadpara, syn jednego z nich, mówi: „Myślę, że oni zdobyli szczyt. Musiało dojść do wypadku podczas zejścia (...) Na takiej wysokości zimą nie mam nadziei, że żyją”.
Oficjalnie poszukiwania Islandczyka Johna Snorriego, Pakistańczyka Aliego Sadpary oraz Chilijczyka Juana Pablo Mohra nadal trwają. Ostatni kontakt z himalaistami nawiązano w piątek 5 lutego. Trudne warunki pogodowe, a także fakt, że cała trójka zaginęła na wysokości powyżej 8000 metrów sprawia, że szanse na znalezienie ich żywych są praktycznie zerowe. W odnalezienie wspinaczy nie wierzy nawet syn jednego z nich – Sajid Sadpara. 22-letni Sajid podjął próbę ataku szczytowego wspólnie z ojcem i dwoma innymi mężczyznami. Oddzielił się od grupy na wysokości około 8200 metrów, przy tzw. szyjce butelki. – Na około 8200 metrach poczułem, że nie czuję się dobrze, brakowało mi tlenu [do tego momentu Sajid i jego ojciec wspinali się bez użycia sztucznego tlenu - przyp. red.]. Ojciec powiedział, żebym użył tlenu Johna Snorriego, ponieważ było go wystarczająco dużo. Kiedy założyłem maskę, tlen zaczął wyciekać. Nie czułem się dobrze, więc ojciec kazał mi schodzić, podczas gdy oni kontynuowali wspinaczkę – mówił Sajid w rozmowie z pakistańskimi mediami, gdy dotarł do Skardu. View oEmbed on the source website Sajid dotarł do obozu 3 (ok. 7300 m) dopiero po kilkunastu godzinach. Pozostała w drodze na szczyt trójka nie miała przy sobie telefonu satelitarnego ani krótkofalówki. 22-latek czekał na nich przez kolejnych kilka godzin, ale gdy pogoda zaczęła się pogarszać, a reszta drużyny nadal się nie pojawiła, z bazy wysłano po Sadparę ekipę ratunkową. – Rano połączyłem się z bazą, by powiedzieć, że nikt się nie pojawił i lider poprosił mnie, żebym schodził, bo pogoda się pogarsza. Byłem zmęczony i mogłoby to się dla mnie skończyć źle. Przekazał mi, że zamierza wysłać grupę ratunkową z bazy – kontynuował Sajid. Pakistańczyk jest świadomy, że himalaiści praktycznie nie mieli szans na przeżycie dwóch nocy powyżej 8000 metrów. – Myślę, że oni zdobyli szczyt. Musiało dojść do wypadku podczas zejścia, bo w nocy zaczęło mocno wiać. Byli powyżej 8000 m dwa dni. Na takiej wysokości zimą nie mam nadziei, że żyją. Szanse są bardzo niewielkie. Jeśli to będzie możliwe, będę wdzięczny za kolejną próbę poszukiwań i znalezienie ciała mojego ojca – powiedział Sadpara. View oEmbed on the source website W poniedziałek wczesnym rankiem czasu polskiego odbył się kolejny lot ekipy poszukiwawczej. Chhang Dawa Sherpa, lider wyprawy Seven Summit Treks, poinformował w mediach społecznościowych, że w ramach akcji dwa wojskowe śmigłowce wzbiły się na wysokość 7000 metrów, jednak nie znaleźli żadnych śladów mogących świadczyć o obecności wspinaczy. – Mieliśmy mniejszą widoczność, a górna część szczytu była przesłonięta chmurami. Przez ostatnie trzy dni piloci wykonali świetną robotę, ale nie udało nam się znaleźć żadnych wskazówek. Drużyna czeka na kolejne okno pogodowe i możliwość poszukiwania – napisał na Twitterze, dziękując armii pakistańskiej zaangażowanej w akcję. Tej zimy na K2 zginęło już dwóch wspinaczy - 42-letni Atanas Skatow, któremu zerwała się lina, a także Hiszpan Sergi Mingote, który spadł z dużej wysokości w trakcie zejścia do bazy. Po ostatnim załamaniu pogody z licznymi poważnymi odmrożeniami ewakuowano z bazy pod K2 kilkanaście osób, w tym Magdalenę Gorzkowską, która na szczęście w odpowiednim momencie przerwała atak szczytowy – ze względu na problemy zdrowotne - i wróciła do bazy, skąd została przetransportowana do Skardu. – Myślę, że właśnie te problemy zdrowotne to było moje zbawienie. W tym momencie, kiedy usłyszałam już relację Colina O'Brady'ego, który był później w obozie trzecim (na wysokości 7300 m - przyp. red.) i widział całą sytuację na własne oczy, widział co tam się jeszcze wydarzyło, to jak pomyślę, że mogłabym tam też być, to wiem, że to był ratunek. Ta choroba nas uratowała przed katastrofą – powiedziała Gorzkowska w rozmowie z RMF FM.
Mount Everest wyższy! Podano nową oficjalną wysokość szczytu
Wszystko wskazuje na to, że nowe obliczenia ostatecznie kończą trwający od lat chińsko-nepalski konflikt dotyczący wysokości Mount Everestu. Zgodnie z nowymi pomiarami Góra Gór mierzy 8 848,86 m n.p.p.m., co oznacza, że „urosła” o 86 centymetrów.
Mount Everest jest wyższy niż wcześniej sądzono – wynika z nowych obliczeń chińsko-nepalskich, które rozstrzygają długotrwały konflikt o wysokość najwyższego szczytu świata, leżącego na granicy obu krajów. Chiny i Nepal postanowiły rozstrzygnąć trwający od lat spór i wysłać na szczyt wspólną ekspedycję geodetów. Badacze ustalili, że wysokość Mount Everestu wynosi 8848,86 metrów. Taką wartość uznano za oficjalną wysokość szczytu, a to oznacza, że „urósł on” o blisko metr w porównaniu z wcześniejszymi danymi. Do tej pory Nepal polegał na pomiarach wykonanych przez Survey of India w 1954 roku, które obejmowały śnieg leżący na szczycie i wskazywały na wysokość 8 848 m n.p.m.. Z kolei chiński pomiar z 2005 roku wykazał, że wysokość Everestu wynosi 8844,43 m, czyli około 3,7 metra mniej, niż szacunki z 1954 roku. View oEmbed on the source website Nowy pomiar będzie miał niewielkie znaczenie praktyczne, bo K2 – drugi najwyższy szczyt na świecie – jest aż o 237 metrów niższy od Everestu. Co ciekawe, jak podaje „The Guardian”, nowo uzgodniona wartość może być tymczasowa, bo łańcuch Himalajów znajduje się na wypiętrzeniu spowodowanym przez zderzające się płyty tektoniczne Indii i Eurazji, które nadal podnoszą Himalaje w górę, i mogą „dodawać” szczytowi średnio 1 cm rocznie. Nepal swój pierwszy zespół geodetów wysłał na szczyt Everestu w maju zeszłego roku, ale już osiem lat temu nepalski rząd mówił, że „czuje presję”, aby uznać chińskie pomiary za obowiązujące. Dlatego ostatecznie zdecydowano się na przeprowadzenie nowych pomiarów, które miały „raz na zawsze ustalić wysokość”. Wiosną 2020 roku na szczyt wspięli się chińscy geodeci, korzystając ze spowodowanego pandemią koronawirusa zamknięcia szczytu dla zagranicznych wspinaczy. Damodar Dhakal, rzecznik nepalskiego działu badań, powiedział, że nepalscy geodeci używali Globalnego Systemu Nawigacji Satelitarnej, aby uzyskać „dokładną wysokość” szczytu. Ostatecznie oba kraje wysłały swoje zespoły wspólnie, aby za pomocą GPS, a także trygonometrii, dokonać pomiarów wysokości szczytu. – Po umieszczeniu anteny geodezyjnej na szczycie, geodeci na stacjach wokół szczytu zmierzyli odległość od sześciu punktów do anteny, co oznaczało, że można było obliczyć co najmniej sześć trójkątów w celu określenia wysokości góry – mówi Jiang Tao, współpracownik naukowy chińskiej akademii geodezji.
Tak pisze się historię. Zobaczcie film z momentu wejścia na szczyt K2
Dziewięciu Szerpów i jeden Magar weszło zimą na K2 trasą zwaną Żebrem Abruzziego. Choć z różnym bagażem doświadczeń i przynależący do rożnych komercyjnych zespołów, zrobili to razem, jako Nepalczycy. Nirmal Purja obiecał, że w kolejnych dniach opublikuje zdjęcia i nagrania z tego wyczynu. Właśnie pokazał film z najważniejszego momentu.
Atak na szczyt zaczęli w sobotę 16 stycznia o godz. 2.30 w nocy lokalnego czasu. W rozgwieżdżoną noc przy minus 60 stopniach wyruszyli z obozu III na 7315 m n.p.m., doczekali w „czwórce” na wysokości 7620 m n.p.m. do wschodu słońca i w jego rozgrzewających promieniach ruszyli dalej. – Łączyło nas wspólne poczucie dumy, wspólny cel. Robiliśmy to dla Nepalu – wyznał dwa dni po sukcesie Nirmal, zwany przez wszystkich Nimsdaiem. – Przekroczyliśmy barierę bólu, a słońce dodało nam energii – skomentował tamten moment nieformalny szef nepalskiego zespołu. O godz. 15 pokonali zabójczy żleb, a tuż przed godz. 17 metrów i dosłownie kilka metrów od wierzchołka góry stanęli ramię w ramię i weszli tam, gdzie nikt przed nimi nie dotarł zimą. W tym miejscu zaczyna się poniższe nagranie. – Brat z bratem, ramię przy ramieniu, szliśmy do szczytu śpiewając narodowy hymn Nepalu. Zatrzymaliśmy się niespełna 10 metrów poniżej, przywarliśmy do siebie, by jako jeden zespół zaznaczyć ten historyczny wyczyn, pierwsze zimowe wejście na K2 – opisuje film jego autor. Nimsdai dodaje, że nie liczyły się ich własne plany i motywacje, nie osobista chciwość a jedynie połączone siły i wizja nepalskiego zespołu. – Jestem niezwykle dumny ze wszystkich członków naszego zespołu, że pomimo wszystkich trudów i dzięki własnej bezinteresowności, osiągnęli tego sukcesu dla Nepalu i ludzkości. Jednocząc się pokazali, że nic nie jest niemożliwe. Jesteśmy dumni, że możemy dzielić się tym momentem z resztą świata – podkreślił nepalski atleta. Nirmal Purja często porusza kwestie zmian klimatycznych. Ludzie jak on chodzący po górach widzą je często z perspektywy niedostępnej dla większości z nas. Tak i tym razem Nepalczyk wspomniał, że tak jak ich dziesiątka wchodząca na K2, ludzkość zdoła przezwyciężyć ten kryzys tylko wspólnie.
Zimowe K2 dla Nepalczyków! "Dzika Góra" pokonana
Połączona ekipa Nepalczyków z grup Nirmala 'Nimsa' Purji, Mingmy G Sherpy i agencji Seven Summit Treks jako pierwsza w historii zdobyła szczyt K2 w sezonie zimowym. To ostatni dotychczas niezdobyty zimą ośmiotysięcznik. O pomyślnym ataku szczytowym poinformował Chhang Dawa Sherpa, lider wyprawy Seven Summit Treks.
"Nepalscy wspinacze wreszcie zdobyli szczyt K2 (Chhogori 8611 m), dziś po południu o 17:00 czasu lokalnego. To pierwsze zimowe wyjście na drugą najwyższą górę na świecie i JEDYNY ośmiotysięcznik, na który nie wspięto się zimą. To największe osiągnięcie w historii alpinizmu, to dobry przykład pracy zespołu. Dziękuję górze za pozwolenie na tę wspinaczkę, bo "jeżeli góra pozwoli ci się wspiąć, nikt cię nie zatrzyma" - napisał Chhanga Dawa Sherpa przekazując dobre wiadomości. O 4:43 w sobotę 16 stycznia czasu polskiego Chhang Dawa podał, że grupa dotarła na wysokość tzw. szyjki butelki. Po godzinie 9. Mingma G i Dawa poinformowali, że do pokonania pozostałe ostatnie 200 metrów. 10 metrów przed szczytem grupa miała zatrzymać się i zgromadzić tak, aby wszyscy himalaiści zdobyli szczyt równocześnie. W rekordowej ekipie znalazło się dziesięciu himalaistów: Nirmal Purja, Gelje Sherpa, Mingma David Sherpa, Mingma G, Sona Sherpa,Mingma Tenzi Sherpa, Pem Chhiri Sherpa, Dawa Temba Sherpa, Kili Pemba Sherpa, Dawa Tenjing Sherpa. Misja (nie)możliwa Nirmal Nims Purja urodził się w regionie Dhaulagiri w Nepalu - kraju którego ponad 80% powierzchni pokrywają góry o średniej wysokości ok. 6000 m n.p.m.! Dorastał w Chitwan. W 2003 roku dołączył do legendarnej brygady komandosów Gurkhas, a w 2009 roku został żołnierzem brytyjskiej armii Special Boat Service (SBS). Jego kariera wspinaczkowa rozpoczęła się w grudniu 2012 r. Dotarł wówczas do Everest Base Camp i zamiast trzymać się harmonogramu i powrócić do Katmandu, postanowił wspiąć się jeszcze na Lobuche East (6100 m) bez wcześniejszego przygotowania wspinaczkowego. W wiosce Lobuche jeden z Szerpów Dorje Khatri nauczył go używania raków... na trawie. Czytaj też: Nirmala Purji misja (nie)możliwa. Jak były komandos zdobył wszystkie ośmiotysięczniki w pół roku Wspinanie spodobało mu się tak bardzo, że zdecydował się porzucić tajne misje dla alpinizmu. Wyposażony w hart ducha i determinację ruszył na podbój gór. – Komandosi nauczyli mnie, jak podejmować decyzje i nigdy się nie poddawać – przyznaje. Purja zasłynął tym, że w 6 miesięcy i 6 dni stanął na szczycie wszystkich czternastu ośmiotysięczników. Wystarczył mu jeden sezon, by osiągnąć to, co do tej pory wydawało się karkołomnym wyzwaniem. "Dla nepalskiej społeczności" Drugi z liderów ataku na szczyt to Mingma G Sherpa. Mingma G wspina się od 2006 roku, od czasu pierwszej wyprawy na Manaslu. Do dnia dzisiejszego zdobył wszystkie ośmiotysięczniki, pięciokrotnie stawał na szczycie Mount Everestu, dwukrotnie na K2 8611m. Dokonał pierwszego samodzielnego podejścia na Mt Chobuje 6686m i ustanowił nową trasę na Chobuje. Posłuchaj: Szerpowie – niewidzialni bohaterowie himalaizmu [Podcast FuTuryści] Mingma G od początku tegorocznej wyprawy podkreśla znaczenie zdobycia K2 zimą dla nepalskiej społeczności wspinaczkowej. Bez Sherpów wiele osiągnięć himalaizmu nie doszłoby do skutku. „Tym razem Nepalska Ekspedycja Zimowa K2 jest dla narodu. Sprawimy, że nasz naród będzie dumny” - pisał Mingma G w swoich mediach społecznościowych.
Muzyka, jenga i nietypowa akcja ratunkowa. Tak himalaiści „bawią się” pod K2
Trwa wyścig o zdobycie szczytu K2 zimą. Niestety silny wiatr i trudne warunki pogodowe tymczasowo uziemiły himalaistów w bazie. Nie znaczy to jednak, że brakuje im zajęć i wyzwań. Nirmal Purja chętnie dzieli się zdjęciami i nagraniami z życia codziennego swojej ekipy, która ostatnio musiała ratować… wychodek.
Od powrotu do bazy w pierwszych dniach stycznia, większość uczestników wyprawy na K2 pozostaje w bazie. Zarówno ekipa Seven Summit Treks, do której należy Magdalena Gorzkowska, jak i zespół byłego komandosa Nirmala „Nimsa” Purji. Ale myli się ten, kto myśli, że pozostający w bazie pod K2 himalaiści patrzą tylko z niepokojem w niebo i załamują ręce. Nims na Instagramie dzieli się z internautami scenami z obozowego życia. Na zamieszczanych przez niego zdjęciach i krótkich nagraniach można zobaczyć, że mimo kiepskiej pogody i niezbyt optymistycznych prognoz na najbliższe dni, członkowie ekip są w dobrym humorze i nie tracą ducha. Ostatnio Nims opublikował nawet wideo z akcji ratunkowej obozowego wychodka. Silny wiatr wiejący pod K2 porwał namiot służący wspinaczom jako toaleta. Na nagraniu widać, jak dwaj mężczyźni próbują utrzymać namiot przed dalszym „porwaniem”, a kolejny toczy ogromny głaz, który najpewniej posłuży jako kotwica. Inny klip pokazuje wnętrze kuchennego namiotu, gdzie Nims pomaga przy przygotowaniu posiłku. Nie brakuje też wspólnych śpiewów i gry w jengę – do której zaproszony został himalaista z innego zespołu. Mimo całej wesołości, wspinacze nie zapominają, co jest ich celem, a także jak trudny może on być do osiągnięcia. Wystarczy spojrzeć na nagrania z bazy, aby zobaczyć ogromną siłę wiatru. Do tego dochodzą temperatury nawet do -40 stopni Celsjusza. „Cierpliwość jest kluczem! Atakuj tylko wtedy, gdy wiesz, że możesz wygrać bitwę. Przygotowanie mentalne jest tak samo ważne, jak przygotowanie fizyczne. Ja i mój zespół cierpliwie czekamy w obozie bazowym na odpowiednią pogodę na dalsze postępy we wspinaczce” - napisał Nims w ostatnim poście. Purja, który ze względu na swoje wcześniejsze dokonania przez wielu jest uznawany za faworyta w wyścigu po zimowe K2, podkreśla, że chce zdobyć szczyt, aby uhonorować całą społeczność Szerpów. „Obiecuję, że najtrudniejszy, ostatni i najwspanialszy wyczyn alpinistyczny #k2winter będzie należeć do wspólnoty wspinaczkowej Nepalu. (…) Nie opuszczę obozu bazowego dopóki misja nie zostanie zakończona. Sprawiedliwość stanie się zadość” - napisał w mediach społecznościowych podkreślając zasługi Szerpów dla historii himalaizmu. 5 grudnia po tradycyjnej ceremonii Puja poświęconej bogowi gór, Nims zapowiedział, że on i jego zespół podejmą wspinaczkę przy pierwszym oknie pogodowym. Prognozy z końca grudnia mówiły, że takie okno może pojawić się po 13 stycznia.
Nurkowanie w Himalajach. Tak, dobrze przeczytaliście, TAM są niesamowite jeziora!
Jedziemy w Himalaje. Nie, nie zdobywać szczyty, lecz po to, żeby nurkować w najbardziej fascynujących jeziorach świata
Himalaje raczej nikomu nie kojarzą się z nurkowaniem. Mnie i moim towarzyszom podróży jak najbardziej. To nasza kolejna, czwarta już wyprawa w projekcie „Korona Jezior Ziemi”, który zakłada nurkowanie i badania najwyżej położonych jezior na wszystkich kontynentach. W Azji jest to między innymi Ridonglabo. Znajduje się w Tybecie i na tym polega problem. Chińczycy nie dają nam pozwolenia na nurkowanie w tym akwenie, a także w innych okolicznych jeziorach, twierdząc, że akwalung to sprzęt militarny i nie może być użyty w strefie nadgranicznej. Na nic prośby i groźby. („Yeti”, mój asystent, całkiem serio mówi, że nie kupi już więcej chińskiej koszulki, co przy częstotliwości jego zakupów – raz na kilka lat – może przyczynić się do załamania branży tekstylnej Państwa Środka). Jesteśmy zmuszeni nurkować po nepalskiej stronie Himalajów, co mnie nawet cieszy, bo nigdy nie byłem w Nepalu, a zawsze kojarzył mi się z miejscem mistycznym. Po pobycie w Katmandu przestaje mi się kojarzyć. Na lotnisku ginie część naszego sprzętu nurkowego. Kilka dni mija nam na nieustannych monitach, aż zguba odnajduje się na Sri Lance. Z cejlońskich wakacji wraca na plecach tragarza, który dogania nas w górach. Mamy też przeprawę z kontrahentem od butli nurkowych. Firma, jedna z największych w branży trekkingowej w Nepalu, w dniu wylotu do Lukli informuje nas, że ciśnienie w butlach nie będzie wynosiło 220 barów, tak jak się umawialiśmy, tylko 150. Tłumaczą się wypadkami z eksplodującymi butlami, jakie niedawno miały miejsce. Cóż, nie mamy wyjścia. Bierzemy dodatkową butlę i w drogę. W Azji dotarcie do „najwyżej położonych jezior” oznacza konieczność długiego marszu ścieżkami przez rododendronowy las. W promieniach wschodzącego słońca wygląda sielankowo, ale my chcielibyśmy już być na miejscu i nurkować. Powolna aklimatyzacja jest jednak ważna. Do przeprowadzenia głębokiego nurkowania wysoko w górach jeszcze ważniejsza. Niestety nasza cierpliwość po dwóch tygodniach trekkingu znajduje się na wyczerpaniu. Nepalska kuchnia, serwująca dalwat, czyli ryż z olejem, szpinakiem i niedogotowanymi ziemniakami, nie przypada nam do gustu. Cierpimy z powodu bólu głowy, mdłości, biegunki. Marsz wysysa z nas siły, gubimy po 10 kg. Plecaki przygniatają do ziemi. Mamy do nich przypięte płetwy, bo są za duże, by dało się je schować do środka. Widok musi być osobliwy. Jeszcze na lotnisku w Katmandu podeszli do nas turyści z USA z pytaniem, po co nam płetwy? Gdy wyjaśniliśmy, stali przez chwilę z otwartymi ustami, po czym zrobili nam zdjęcia i upewnili się jeszcze raz, czy scuba diving to na pewno pod wodą. Na szczęście nawet najczarniejszy koszmar kiedyś mija. Oto pojawiają się ośnieżone szczyty, lodowce i rześkie powietrze. Serce bije coraz szybciej i mocniej. To z powodu emocji, adrenaliny? Pewnie tak, ale jest również oznaką zmęczenia i niedostatku tlenu. O skutkach przebywania na dużych wysokościach wiadomo dużo. O możliwości nurkowania na kilku tysiącach metrów powyżej poziomu morza – niewiele. Wiedza na ten temat kończy się wraz z granicą 3000 m. Jakich użyć gazów? Jak się do tego zabrać? Takie pytania zadawałem sobie, przygotowując się do pierwszej wyprawy – na wulkan Licancabur (5920 m) wznoszący się nad pustynią Atakama. W środku stożkowatego krateru utworzyło się słodkowodne jeziorko, w którym jest życie! To najwyżej położony ekosystem świata. W odpowiedzi na trudne pytania pomogła dr Natalie Cabrol, astrobiolog z NASA, która kierowała projektem „The Mars Underwater”. Eksperymentalne nurkowania w jeziorze wulkanu Licancabur zaczęto już w latach 80., a NASA prowadziła tam badania ze względu na liczne podobieństwa tego miejsca do Czerwonej Planety. Dr Cabrol dała nam szereg wskazówek, m.in. dotyczących sprzętu, i ostrzegła przed burzami z piorunami, które przeniosły na tamten świat niejednego śmiałka chcącego zakłócić sen wulkanu. W 2009 r. stanęliśmy na jego szczycie. Do dzisiaj nie wiem, czy to cząsteczki naładowanego elektrycznie powietrza, czy euforia, w jaką wpadliśmy, nastroszyła nam włosy. Widok z kaldery był dla nas spełnieniem marzeń. Potężne kratery sąsiednich wulkanów, jasnożółte połacie suchej trawy i szaroczerwony pustynny żwir przenosił prosto na Marsa. Jakby tego było mało, u podnóża góry niczym plamy na palecie malarza rozciągały się lazurowe jeziora. Zawartość połowy tablicy Mendelejewa w tych akwenach sprawia, że zmieniają one kolor pod wpływem siły i kierunku wiatru. W kraterze Licancabur przeprowadziliśmy dwa udane nurkowania. Sfotografowaliśmy miliony maleńkich endemicznych skorupiaków, którym zabójcze na tej wysokości promieniowanie ultrafioletowe najwyraźniej nie przeszkadzało. Przy okazji udało nam się ustanowić nowy rekord świata w długości nurkowania na wysokości 5916 m. Spędziłem pod wodą ponad godzinę, zaś mój poprzednik – słynny meksykański płetwonurek i himalaista Ricardo Torres Nava – 18 min. Połechtani sukcesem w Ameryce Południowej jeszcze w tym samym roku zorganizowaliśmy wyprawę nad najwyżej położone akweny w Europie – Matscherjochsee (3185 m) we Włoszech oraz Schwarzsee (2800 m) w Austrii. Tam z przykrością stwierdziliśmy, że oba są zanieczyszczone środkami ochrony roślin, w tym DDT, którego stosowania zakazano w Europie ponad ćwierć wieku temu. Jakim cudem w alpejskich jeziorach znalazły się środki owadobójcze? Śledztwo zaprowadziło nas do… Egiptu. W kraju faraonów wciąż walczy się z różnymi plagami, między innymi komarów. Tam DDT jest ciągle w użyciu. Nadmierna jego ilość paruje, gnana ciepłym wiatrem przenosi się nad Morzem Śródziemnym i wraz z deszczem i śniegiem trafia do alpejskich potoków, które zasilają wysokogórskie jeziora. Kolejny rok przyniósł podróż nad najwyżej położone jezioro w Ameryce Północnej – meksykańskie Jezioro Słońca (4200 m), które od kilkuset lat czczone jest jako dom boga Tlaloca, pana deszczu i pioruna. W dzisiejszych czasach mógłby on być patronem płetwonurków, miał przecież władzę nad wszystkimi wodami (deszczem, rzekami, jeziorami). Co ciekawe, przedstawiano go zazwyczaj w masce z charakterystycznymi dużymi pierścieniami wokół oczu, a w ręku trzymał błyskawicę. Skojarzył się nam z polującym płetwonurkiem z trójzębną kuszą. Dotarcie ze sprzętem nurkowym do samego jeziora nie było zbyt trudne technicznie. Przeszliśmy przez niewielki lodowiec i stanęliśmy na krawędzi potężnego krateru. W dole rozciągała się niesamowita panorama na święte jezioro Azteków, w którym Indianie składali ofiary z kadzidła, wiklinowych ozdób, ceramiki, obsydianowych narzędzi, a także ludzi. Część z artefaktów odnaleziono. Ja także natrafiłem na coś ciekawego, choć nie był to legendarny złoty skarb Azteków ukryty przed samym Cortesem. Znalazłem gliniany garnek z doskonale zachowanymi rysunkami. Według ekspertów naczynie liczyło ok. 200 lat i było wykorzystywane przez wyznawców voodoo. W 2012 r. postanowiliśmy zmierzyć się z jeziorami w Himalajach. Wchodzimy na przełęcz Mera na wysokości 5415 m. Wokół ośnieżone sześciotysięczniki. Pogoda zaczyna się załamywać. Jesteśmy jednak przekonani, że następnego dnia będzie lepiej i uda nam się zanurkować. Przewodnik zapewnia, że znajdujemy się już niedaleko jeziora. Rankiem sprawy przedstawiają się fatalnie. Wiatr, mróz, padający śnieg, ale nie to jest najgorsze. „Niedaleko” to pojęcie względne. W Rosji oznacza dystans do 1000 km, w Nepalu – jak mamy okazję się przekonać – kilka dni. Pniemy się w górę, rozstawiamy kolejne obozy i na własną rękę szukamy tej „igły w stogu siana”, która ma kilkaset metrów długości i szerokości i około 60 m głębokości. To jezioro North Chamlang usytuowane na 5270 m. Po dwóch dniach poszukiwań dostrzegamy skutą lodem taflę. Docieramy do niej skrajnie wyczerpani. Ze względu na ograniczony czas decydujemy się na pojedyncze nurkowanie. Ma ono charakter eksperymentalny, dlatego także gazów nurkowych używamy ostrożnie. Na tej wysokości moglibyśmy wykonać dekompresję na czystym tlenie już od 12. metra (na poziomie morza ze względu na toksyczność można na nim nurkować najwyżej do 6 m). Ten plan bierze w łeb w chwili, gdy sprawdzamy butlę tlenową. Dopiero teraz, nad samym jeziorem, mamy taką możliwość. Zapach jej zawartości przypomniał mi stare dobre czasy dwusuwowych silników trabantów. Miał być tlen, są spaliny. Po chwili narady zmieniamy profil nurkowy na bezdekompresyjny z zejściem po stoku jeziora, a nie jak wcześniej zamierzaliśmy – po linie opustowej. Dzielnie kujemy przerębel w twardym jak kamień lodzie, nie zrażając się jego półmetrową grubością. Wysokość robi swoje, brakuje nam tchu. Mróz też nie pomaga. W końcu odziany jak średniowieczny rycerz idę ku przeznaczeniu. Stwierdzam z przerażeniem, że woda jest mleczno-zielona i chyba bardziej mleczna niż zielona. Niby normalka w jeziorach górskich. Woda z topniejących lodowców ma właśnie taki kolor, a to jezioro jest jednym z najszybciej powiększających się akwenów w Nepalu. Przezroczystość nie przekracza 10 cm. Pod lodem jak to pod lodem – ciemno. Płynę z wyciągniętą ręką, żeby przypadkowy kamień, których jest tu od groma, nie rozbił mi maski. O dziwo, czas mija mi bardzo szybko. Może dlatego, że co chwila muszę spoglądać na palce przyklejone do maski, bo mój błędnik szaleje, nie mogąc znaleźć punktu odniesienia. Mam zawroty głowy. Atrakcję zapewnia mi też bomblujący automat, i to nie ten, z którego akurat oddycham. Dobrze, że zdecydowałem się na nurkowanie w systemie „side mount” – z butlami pod pachami, a nie klasycznie na plecach. Dzięki temu mam do nich łatwy dostęp, więc zakręcenie zaworu nie nastręcza problemu. Dno obniża się dość łagodnie jak na wysokogórskie jezioro. Po kilkunastu minutach czuję szarpnięcie liny, do której jestem przywiązany. To „Yeti” daje mi sygnał do odwrotu. Pod wodą strasznie zmarzły mi dłonie, tak mi się przynajmniej wydawało, dopóki nie wyszedłem na powierzchnię. Potworny chłód potęgowany przez porywisty wiatr błyskawicznie powleka lodem skafander i uprząż. „Yeti” pomaga mi się uwolnić z tego pancerza, po czym uciekamy do naszego obozu. Mamy wątpliwości, czy komputer nurkowy nie oszukał mnie, pokazując 36 m głębokości. Dwa dni później stajemy nad brzegiem jeziora Sabai Tsho leżącego na wysokości około 4500 m. To szczególny akwen. Szybko topniejące lodowce przyczyniają się do powstawania zielonkawych jezior, które w zestawieniu z ośnieżonymi górami stanowią przecudnej urody landszafcik. Złudny to niestety obrazek. W 1998 r. pod naporem wody doszło tu do przerwania moreny i powodzi, która zalała okoliczne wioski: Tangnag i Khote. Nie obeszło się bez ofiar. Jeszcze dziś, kiedy idzie się śladem rozpędzonej wody, widać pas olbrzymich głazów naniesionych przez żywioł. North Chamlang to kolejny potencjalny zabójca. Limnolodzy, czyli naukowcy badający wody zbiorników śródlądowych, uważają, że należy do najniebezpieczniejszych jezior w Nepalu, a jego morena może „eksplodować” w każdej chwili. W Sabai Tsho przeprowadzamy test komputera. „Yeti” sprawdza odczyt z mojego nurkowania z faktyczną głębokością. Jesteśmy bardzo zadowoleni – komputer nie oszukiwał. Oznacza to, że udało nam się ustanowić nowy rekord świata. Poprzedni należał również do Polaków. W 2007 r. ekipa nurków pod kierownictwem Jana Kwiatonia zeszła w nepalskim jeziorze Tilicho (4919 m) na głębokość 15 i 30 m. Rekord nas cieszy, ale ważniejsze jest to, że pomimo licznych komplikacji udało nam się przeprowadzić udane nurkowanie w bardzo trudnych warunkach i zbadać dno jeziora North Chamlang. Przechodząc przez przełęcz Zatrwa La, żegnamy się z wysokimi górami. Ta przygoda się kończy, ale nie nasz projekt. W kolejnych latach mamy zamiar odwiedzić Australię, Afrykę, a w najbliższym czasie Antarktydę. Tam też są jeziora! Kamil Iwankiewicz, 2012
Tracą dzieciństwo, zyskują boską cześć. Kumari: żywe boginie z Nepalu
Jak wygląda życie dziewczynki, którą ogłoszono boginią? Przeczytajcie reportaż o żyjących boginiach z Nepalu
Unika Vajracharya jest o krok od świętości, bo za chwilę może się stać jedną z najbardziej czczonych postaci Nepalu. Ma sześć lat i na razie jest zwykłą uczennicą. Mimo wrodzonej nieśmiałości w jej oczach widać ciekawość. Nie zwykła przyjmować obcych ludzi. W jej policzkach pojawiają się dołeczki, gdy uśmiecha się na moje pytanie, co zrobi, jeśli dziś zostanie wybrana kumari, żyjącą boginią, przed którą ludzie padają na kolana. – Będę milczała – odpowiada. – Nie pozwolą mi już chodzić do szkoły. Będę się uczyław domu i codziennie przyjmowała hołdy. Unika jest Nepalką z grupy etnicznej Newarów. Mieszka w Patanie, którego oficjalna nazwa brzmi Lalitpur. Miasto liczy 230 tys. mieszkańców, głównie buddystów, i położone jest w żyznej Kotlinie Katmandu, u podnóża Himalajów. Newarowie uważają się z dumą za strażników tradycyjnej kultury w Kotlinie, a podwaliną ich tradycji jest oddawanie czci wybranym małym dziewczynkom uważanym za żyjące boginie. Procedura wyboru opiera się na tajemnych rytuałach, do których nawet rodzice Uniki nie będą mieli dostępu. Czy się boi? – Nie – odpowiada pogodnie. – Jestem tylko zaciekawiona. Wychodzimy z jej domu – starego, niskiego, ceglano-drewnianego budynku w dzielnicy Thabu. Unika rusza w podskokach wąskimi uliczkami, ciągnąc za ręce matkę Sabitę i starszą siostrę Biphasę. Do Hakha Bahal – otoczonego budowlami dziedzińca ze świątynią, na którym cała rozgałęziona rodzina Uniki zbiera się w czasie świąt i religijnych obrzędów – jest niedaleko. To tutaj odbędzie się pierwszy etap wyboru kumari. Unika jest ubrana w dresową bluzę z kapturem, z wizerunkiem Snoopy’ego na plecach. Jeśli zostanie wybrana, będzie ją miała na sobie ostatni raz. Żyjąca bogini może się ubierać wyłącznie na czerwono. Czerwień to kolor twórczej energii, zazwyczaj noszą go tylko mężatki. Przechodząca sąsiadka głaszcze Unikę po policzku. – Zostaniesz kumari, maleńka? – pyta. Malutkie boginie Kumari są przez Newarów otaczane czcią. Według wierzeń potrafią przewidywać przyszłość i leczyć choroby (zwłaszcza choroby krwi), a także spełniać życzenia i udzielać błogosławieństw chroniących przed złym losem i zapewniających powodzenie. Ponadto umożliwiają bezpośrednią łączność między światem doczesnym a światem boskim, wzbudzają też w swoich wyznawcach ducha „maitri bhavana”, czyli czułą życzliwość do bliźnich. Kult kumari sięga korzeniami X w. Wówczas to w południowej Azji zaczęto w obrzędach hinduistycznych i buddyjskich traktować młode dziewczęta i chłopców jako wróżbiarzy, pośredników między światem boskim a ziemskim. Te ich domniemane wieszcze zdolności szczególnie interesowały azjatyckich władców. Setki lat później tradycję podjęły ludy żyjące na obrzeżach subkontynentu indyjskiego – w Kaszmirze, Assamie, Bengalu Zachodnim, Tamilnadu i Nepalu. Wyznają one nieortodoksyjne religie przypisujące duże znaczenie żeńskiemu boskiemu pierwiastkowi, czyli śakti, a także opętaniu tantrycznemu, czyli stanowi, w którym według wierzeń człowiek za pomocą magicznych zaklęć i obrzędów może zamienić się w bóstwo rozporządzające nadnaturalnymi mocami. Ale tylko w izolowanych zakątkach Nepalu praktyka otaczania niedojrzałej dziewczynki kultem przez wiele lat (po nepalsku „kumari” oznacza „dziewicę”) stała się żywą tradycją powszechną i ściśle przestrzeganą do dzisiaj. Według buddyjskich Newarów kumari jest wcieleniem najwyższego żeńskiego bóstwa, Wadźra Dewi, czyli Buddy. Według wyznawców hinduizmu jest inkarnacją wielkiej bogini Taledźu, odpowiedniczki bogini Durgi. Święta dziesiątka Dzisiaj w Nepalu czci się zaledwie 10 kumari; dziewięć z nich w Kotlinie Katmandu. Tak jak dawniej wybiera się je z rodzin powiązanych z niektórymi bahalami, rodowymi świątynnymi dziedzińcami. Wszyscy przodkowie wybranych muszą pochodzić z wysokiej kasty. Przyznanie godności kumari uważane jest za wielki zaszczyt sprowadzający na rodzinę dziewczynki niezliczone błogosławieństwa, chociaż wiąże się to z dużymi kosztami, zarówno finansowymi, jak i osobistymi. Żyjąca bogini musi być przecież utrzymana we współczesnym świecie na wysokiej stopie. A potem, gdy osiągnie dojrzałość i straci boski status, trzeba ją ponownie wprowadzić w zwykłe życie, co nie dzieje się bez perturbacji. Mimo to pewne rodziny nadal są gotowe wystawić dziewczęta na proces wyboru do godności kumari. unika kandyduje już drugi raz. Za pierwszym miała zaledwie dwa lata. Nie pamięta nic z obrzędów, którym ją wówczas poddano. Na decyzję rodziny, żeby wystawić jej kandydaturę ponownie, wpłynęła postawa samej Uniki. Dziewczynka pragnie ubierać się jak kumari, wiązać włosy w węzeł na czubku głowy, malować czarne linie wokół oczu przedłużane ku skroniom, a w dni świąteczne mieć namalowany na czole czerwony symbol ze srebrnym „trzecim okiem” pośrodku. Takie szczególne pragnienie noszenia ozdób kumari uważane jest za znak, że los – karma – jej sprzyja. Babka Uniki, Masinu, martwi się, że dziewczynka przeżyje rozczarowanie, jeśli i tym razem nie zostanie wybrana. – Mam nadzieję, że jej się uda. Nie chciałabym, żeby się zasmuciła. Ojciec Uniki, Ramesh, właściciel sklepiku z butami, ma inne troski. – To wszystko kosztuje – martwi się. – I rodzina musi znosić wiele ograniczeń związanych z wymogiem czystości. Jak żyć ze świętym dzieckiem? Kumari to uciążliwe obowiązki dla całej rodziny, a największy ciężar spadnie na barki Ramesha, głównego żywiciela. Dziewczynka musi mieć specjalną odzież i makijaż na co dzień, a od święta, co najmniej dwa razy w roku, ubierać się w kosztowne ceremonialne stroje. W domu trzeba wygospodarować oddzielne pomieszczenie (a o to w zatłoczonym mieście niełatwo), które będzie użytkowane wyłącznie jako miejsce na „pudźa”, czyli składanie przez wyznawców hołdów bogini. Rodzina musi co rano odprawiać przed dziewczynką nabożeństwa „nitja pudźa”. Kumari nie może wychodzić na zewnątrz, z wyjątkiem świąt, a wtedy trzeba ją nosić na rękach albo w lektyce, bo jej stopy nie mogą dotykać ziemi. Może jeść tylko niektóre pokarmy; wielu jej nie wolno, np. jajek czy kurcząt. Cały dom podlega rygorom rytualnej czystości. Nikt, kto się z kumari kontaktuje, nie może nosić niczego skórzanego. A przede wszystkim kumari nie wolno utracić ani kropli krwi. Według wierzeń duch bogini, czyli śakti, który wstąpił w ciało dziewczynki, gdy stała się kumari, opuści ją, jeśli zacznie krwawić. Najdrobniejsze draśnięcie może zakończyć jej panowanie. Oczywiście pierwsza miesiączka także. Ramesh martwi się też o przyszłość córki, jeśli zostanie wybrana. Przecież kiedyś będzie musiała wrócić do normalnego życia. Po latach izolacji i rozpieszczania zmiana statusu z bogini na zwykłą śmiertelniczkę nie będzie łatwa. Perspektywy małżeńskie byłej bogini też mogą być ponure. – Mężczyźni są przesądni i wolą się nie żenić z byłymi kumari – twierdzi Ramesh. – Uważają, że może się im przytrafić jakiś tragiczny wypadek. – Powiadają też, że u dawnej kumari silny pozostaje duch bogini, mimo rytuałów uwalniających, którym podlega po detronizacji. Są też tacy, co wierzą, że jeśli mężczyzna odważy się i spróbuje odbyć stosunek z byłą kumari, z jej waginy wypełzną węże i pożrą biedaka. W Patanie kandydatkami na kumari mogą być tylko dziewczęta z buddyjskiego rodu związanego z Hakha Bahal. W końcu siła przekonywania rodowej starszyzny i chęć podtrzymania tradycji przezwycięża wahania rodziny. – Musimy pielęgnować obyczaje przodków. Mamy obowiązek dać naszej społeczności żyjącą boginię – tłumaczy mi Sabita. W Kotlinie Katmandu ludzie żywią wielki szacunek dla przeszłości. Mają też poczucie, że w dawnych czasach więź z bogami była silniejsza, dlatego tradycję należy utrzymywać, nawet jeśli dziś, w XXI w., już nie do końca się ją rozumie. Pielęgnowanie tradycji W średniowieczu niemal każde miasteczko w Kotlinie Katmandu miało własną kumari. A w dużych miastach, jak Katmandu, Bhaktapur i Patan kumari była w każdej dzielnicy. Czczono też wyjątkową „królewską” kumari, którą szczególnym kultem otaczali hinduistyczni królowie. Do dziś wiele elementów tradycji zanikło; niektóre dopiero w ostatnich dziesięcioleciach. W społeczności związanej z dziedzińcem i świątynią Mu Bahal, położonymi pięć minut drogi pieszo na północ od głównego placu (Durbar Square) Katmandu, wierni – odkąd ostatnia kumari opuściła stanowisko w 1972 r. – oddają cześć pustemu tronowi. Kumari w Patanie jest „królewską” kumari, czyli reprezentuje jedną z tradycji żyjących bogiń w Kotlinie. W ostatnich latach obyczaj powoływania kumari był krytykowany przez aktywistów ruchów na rzecz praw człowieka, którzy twierdzą, iż jest to jedna z form znęcania się nad dziećmi. Łączy się bowiem z ograniczaniem wolności dziewczynek i ich szans edukacyjnych. Ich zdaniem szczególnie szkodliwe są praktyki dotyczące kumari z Katmandu i Patanu, które muszą przestrzegać najściślejszych reguł czystości i izolacji. Sąd Najwyższy Nepalu w 2008 r. odrzucił jednak wniosek pewnej kobiety o delegalizację obyczaju, wyrokując, że ma on wielkie znaczenie dla tożsamości kulturowej i religijnej ludności. Cztery kumari – w Katmandu, Patanie, Bhaktapurze i Nuwakot (warowni na szlaku kupieckim z Kotliny do Tybetu) – otrzymują od rządu miesięczne stypendium oraz dożywotnią rentę po odejściu w stan spoczynku. Niestety wsparcie z trudem wystarcza na pokrycie kosztów strojów i niezbędnych do obrzędów materiałów. Tylko dwie kandydatki Świątynny dziedziniec Hakha Bahal z jego wysoką pagodą, drewnianymi platformami, spiżową kaplicą z posągiem Buddy Nieporuszonego jest już nabity ludźmi, gdy pojawiamy się tam wraz z Uniką, Sabitą i Biphasą. Wśród tłumu ciekawskich i sympatyków jest trzyletnia Anjila Vajracharya. To jedyna spośród kandydatek, która na tę okazję ubrała się (chyba trochę na wyrost) w czerwień, jakby już była kumari. Na dziedzińcu czeka Ananta Jwalananda Rajopadhyaya, główny kapłan świątyni Taledźu przylegającej do starego pałacu, w którym królowie Patanu czcili królewską kumari jako boginię ich rodu, Taledźu. 77-letni kapłan zwierza mi się z żalem w głosie, że po raz pierwszy w życiu ma zaledwie dwie kandydatki do ostatecznego wyboru. Twierdzi, że winne jest planowanie rodziny. Narzeka też na rodziców, że zgłaszają córki nie tak chętnie jak kiedyś. – Ludzie dziś odwykli od przestrzegania religijnej dyscypliny. Rozpraszają ich inne rzeczy. Rajopadhyaya żałuje, że niewiele osób umie jeszcze określić 32 „lakshina”, czyli oznaki czy też wymagania ideału. Zgodnie z tradycją kapłani sprawdzą, czy kandydatki spełniają te wymogi: mają mieć uda jak jeleń, pierś jak lew, szyję jak morska muszla, ciało jak figowiec, złocistą cerę, głos łagodny niczym kaczka i tak dalej. Wszystko to są oznaki istoty oświeconej, bodhisattwy. – Dzisiaj – ciągnie kapłan – po prostu prosimy rodziców, by upewnili się, że ich córki są zdrowe, nie mają znamion czy skaz. Potem sprawdzamy ich horoskopy. Każdemu Newarowi zaraz po urodzeniu astrolog stawia horoskop. Zwój z ręcznie rysowanymi skomplikowanymi tablicami i wykresami każda rodzina trzyma w zamknięciu w domowej kaplicy. Horoskop podpisany jest imieniem danej osoby i znakiem astrologicznym, który według wierzeń ma wpływać na jej los. Horoskop kandydatki na kumari nie może zawierać żadnych niekorzystnych wskazań. Najlepszym znakiem dla kumari jest paw, symbol bogini. Obrzęd Rajopadhyaya zabiera obie dziewczynki w narożnik dziedzińca, do zamkniętego pomieszczenia, w którym odbędzie się pierwszy etap selekcji. Ma on na celu zmniejszenie liczby kandydatek do trzech. Ponieważ jednak dziewczynki są tylko dwie, jest tylko formalnością i trwa parę minut. Ostatecznego wyboru dokona małżonka kapłana, Maiya, w ich betonowym, niewykończonym domu przy Pim Bahal, na północ od Hakha Bahal. Orszak 40 mniej więcej zainteresowanych osób, podążający za kapłanem, kandydatkami i ich rodzinami, dociera tam po 10 minutach. Po drodze musimy przejść przez ruchliwą główną arterię Patanu. Maiya, wprowadzona w odpowiedni stan przez długą medytację, czeka w pomieszczeniu na piętrze z lampą, dzbanem z wodą, girlandami kwiatów, tacami ofiarniczymi, miseczkami zsiadłego mleka, gotowanych płatków ryżowych na tackach z liści oraz innymi niezbędnymi do obrzędów przyborami ułożonymi na podłodze. Cementowa posadzka pociągnięta jest oczyszczającą warstwą masy z czerwonej glinki i krowiego nawozu. Dziewczęta, już bez matek, siadają przed nią na czerwonych poduszkach. Mała Anjila jest podniecona, przeskakuje ze swojej poduszki do Uniki i z powrotem. Unika siedzi nieruchomo, ale strzela spojrzeniami po pomieszczeniu. Wszyscy obserwatorzy, w tym matki kandydatek, są proszeni o opuszczenie sali. Zostają tylko Maiya i jej synowa pełniąca funkcję asystentki. Czekamy w zapadającym zmierzchu stłoczeni na schodach, nasłuchując mamrotania zaklęć, odgłosów dzwoneczka i wdychając dochodzący z pokoju aromat kadzideł. Po chwili słyszymy głośny płacz Anjili. Drzwi się otwierają i dziewczynka we łzach pędzi do matki. Unika siedzi nieporuszona. Po niespokojnym oczekiwaniu uczucie ulgi jest powszechne. Z rosnącą pewnością siebie nowo wybrana kumari przyjmuje dary od sympatyków; ofiarodawcy jeden po drugim klękają przed nią i dotykają czołem jej stóp. Od tej chwili nie jest już Uniką, stała się Dya Maiju – Dziewczynką Boginią. Nie tylko niewzruszony spokój kandydatki świadczył na korzyść domniemania, że wstąpiła w nią bogini. Ku zadowoleniu kapłana jej horoskop, przeanalizowany skrupulatnie, nim zaczęły się obrzędy, zawierał brzemienny w skutki znak pawia. Smutek odchodzącej Samita vajracharya, odchodząca kumari, była nieobecna na zgromadzeniu w Hakha Bahal. Wprawdzie jej dom stoi tuż przy dziedzińcu świątynnym, ale ona sama była tak wstrząśnięta koniecznością ustąpienia (z powodu miesiączki), że nie była w stanie pokazać się publicznie. Dopiero po kilku miesiącach spotkałam się z 12-letnią Samitą w domu jej przyjaciółki Chaniry Vajracharya, położonym tuż obok Hakha Bahal. Chanira była kumari w Patanie jeszcze przed Samitą. Ich rodziny znają się i trzymają razem, a wspólne doświadczenie bycia żyjącą boginią dodatkowo zbliżyło obie dziewczynki. Usiadłyśmy na podłodze, na płaskich poduszkach, a ze ścian patrzyły na nas zdjęcia poprzednich kumari. Samita jest ubrana w czarne legginsy i pomarańczowy top z wizerunkiem puszystego misia koala. Właśnie wróciła z lekcji muzyki – gra na sarodzie, czymś w rodzaju lutni. Towarzyszy jej – jak zwykle – matka, bo tłum, ruch samochodowy, transport publiczny, hałas, nierówne chodniki – to wszystko jest dla dziewczynki trudne do zniesienia. Obcy ludzie napawają ją niepokojem. Wprawdzie uśmiecha się, gdy zadaję pytania, ale wargi ma zaciśnięte. – Będąc kumari, nigdy nie mówi się z obcymi – wyjaśnia Chanira, a Samita nie podnosi wzroku. – Minął rok, nim zdobyłam się na rozmowę z kimś, kogo nie znam. Nawet teraz, na studiach, ciężko mi stanąć przed grupą i wygłosić referat. Chanira ma 19 lat i studiuje administrację i zarządzanie na Uniwersytecie Katmandu. Kiedy była kumari, uczyła się w domu, pod kierunkiem nauczycieli, którzy bezpłatnie poświęcali jej swój czas. Chanira uzyskała eksternistycznie dyplom ukończenia szkoły, z wyróżnieniem. Jest inteligentna, wygadana, jej angielski jest świetny. Trudno sobie wyobrazić, że kiedyś miała kłopoty z nawiązaniem rozmowy. – Miałam 15 lat, gdy dostałam pierwszej miesiączki, i oczekiwałam tego, ale Samita miała zaledwie 12 lat, więc dla niej to był szok. To naprawdę czas emocji. Gdy trzeba oddać ozdoby i tron bogini innej osobie, ma się takie poczucie, jakby ktoś umarł. Jest się w żałobie. - A co czuła Samita, gdy musiała ustąpić? – spytałam. Chanira półgłosem powtarza pytanie w języku newarskim, a potem przekłada jej wypowiadaną szeptem odpowiedź. Dla Samity najboleśniejsze były tygodnie tuż po wybraniu jej następczyni. Kumari powinna mieszkać bezpośrednio przy świątynnym dziedzińcu. Rodzina Uniki mieszkała z rodziną Samity przez miesiąc, póki nie przygotowano im lokum obok. Samita musiała dzień w dzień patrzeć na wiernych, jak ustawiają się w kolejce w jej własnym salonie, do innej dziewczynki, która zasiadła na tronie w jej własnym dawnym pomieszczeniu do oddawania hołdów pudźa. Dziś Unika i jej rodzina, a także tron kumari, są po przeprowadzce do domu obok. Samita poszła do szkoły i nadrabia zaległości, ma koleżanki. Ale czasami nadal śni się jej, że jest boginią; z tych snów budzi się z bolesnym ukłuciem żalu. – Kim chce zostać, gdy skończy szkołę? – pytam. Chanira tłumaczy stłumioną odpowiedź Samity. – Chce zostać muzykiem. – A co z małżeństwem? Czy to wchodzi w grę? Pamiętam, co mówił Ramesh o przesądzie, że mężów byłych kumari spotykają groźne wypadki. – Plotki o tym, że mężowie byłych kumari umierają, to nieprawda – wyjaśnia Chanira. – To mit podgrzewany przez media. W rzeczywistości niemal wszystkie byłe kumari w wieku odpowiednim do małżeństwa są zamężne. Czy byłybyście zadowolone, gdyby wasze córki stały się żyjącymi boginiami? – Nie możemy zawierać związków małżeńskich wewnątrz naszych rodów, więc żadna z nas raczej nie może mieć córki spełniającej warunki – tłumaczy mi Chanira. Ale gdyby któraś z nas wyszła za mężczyznę z naszej kasty z Katmandu, to córka mogłaby zostać kumari w Katmandu. – Rozmawiają ze sobą chwilę, chichocząc na wzmiankę o mężu. – Tak, owszem, obie byłybyśmy szczęśliwe, gdyby bogini wybrała nasze córki. – Być kumari to dar. Czułam się zaszczycona, że zostałam wybrana – dodaje Chanira. – Ale pewne sprawy powinno się dla dobra kumari poprawić. Potrzebne jest większe wsparcie finansowe ze strony władz, zarówno na pokrycie kosztów obrzędowych, jak i kosztów wykształcenia bogini. I przydałoby się doradztwo, swego rodzaju terapia przygotowująca do życia po zakończeniu pełnienia godności kumari. Dobrze byłoby, gdyby powstała sieć wsparcia złożona z byłych kumari pomagająca przechodzić do zwykłego życia. Martwię się, że jeśli nie nastąpią takie zmiany, tradycja całkiem zaniknie. Strzeżona przez kobry Chanira zabiera mnie później na spotkanie z nową żyjącą boginią Patanu. Oczy kumari rozbłyskują, gdy wchodzę do pokoju pudźa. Siedzi na złotym tronie, po bokach ma srebrne laski, oznaki godności, a nad jej głową rozpościera się baldachim z kapturów złotych kobr, które chronią ją tak samo, jak chroniły przedtem Samitę, Chanirę i niezliczone inne dawne kumari. Twarz bogini jest znajoma, przypomina twarz Uniki, ale trudno mi uwierzyć, że to ta sama dziewczynka, której towarzyszyłam w drodze na wybory pięć miesięcy wcześniej. Napotykam spojrzenie tak władcze, że sama zaczynam czuć się jak mała dziewczynka. Na szyi kumari wisi amulet. Jej stopy, udekorowane bransoletkami ze srebrnych dzwoneczków i pomalowane cynobrem, spoczywają na spiżowej tacy ofiarniczej pełnej ryżu i płatków kwiatów. Klękam przed nią na macie i ofiarowuję książeczkę do kolorowania, kredki i skromną kwotę w nepalskich rupiach. Zręcznie zanurza palce w stojącej z boku czarce z pastą cynobrową, a ja wyciągam szyję, podsuwając jej czoło do błogosławieństwa. Tekst: Isabella Tree
56 sekund, które wywróciły domy i życie Nepalczyków do góry nogami. Reportaż z Nepalu dotkniętego trzęsieniem
Trzęsienie ziemi w Nepalu 25 kwietnia 2015 roku trwało niecałą minutę. Niedługo, ale w głowach Nepalczyków - wieczność. Julia Lachowicz - dziennikarka polskiej edycji National Geographic i Iwona El Tanbouli-Jabłońska, dyrektor artystyczna magazynu, rok po zdarzeniu dotarły na miejsce katastrofy. Przypomnijmy tekst i zdjęcia bohaterki cyklu Fotograf Miesiąca Storytellers.
Tekst: Julia Lachowicz Zdjęcia : Iwona El Tanbouli-Jabłońska, Maciej Jabłoński, F-11 Studio Godzina 11.55, Katmandu. Rameshwor Maharjan, dla przyjaciół Rama, wyjmuje z kosza rzeczy do prania i wrzuca je do miski. Ostatnio dużo pracował i nie ma już w co się ubrać. Jest przewodnikiem po mieście, a to przeżywa turystyczny boom. Żona Ramy i ich 11-letnia córka są u teściowej. Zaraz po nie pojadę – planuje. Dokładnie w tym czasie Dileep Kumar, nauczyciel w prywatnej podstawówce, stoi na dachu swojego domu, pod zbiornikiem z wodą. Zamyka na chwilę oczy i myśli o tym, że już sześć dni jest tatą. Sherpa Pega też się zamyśla, odpoczywającw namiocie w bazie pod Mount Everestem. Jest w pracy. Urodził się u stóp największej góry świata i jak większość mężczyzn z jego wioski zdecydował się pracować z obcokrajowcami, którzy chcą stanąć na jej szczycie. Sam zresztą też o tym marzy. Przed nim druga próba. Rok temu, gdy po raz pierwszy wybrał się na taką wyprawę, przeszkodziła mu lawina. Zabiła 16 jego znajomych Szerpów. Ale teraz o tym nie myśli. Chce się chwilę zdrzemnąć. Godzina 11.56, Katmandu. Wstrząs. Miska z praniem ląduje na podłodze. Komórki nie działają. Rama nie może dodzwonić się do żony. Wypada z domu i bezmyślnie pędzi na plac Durbar usiany zabytkowymi świątyniami. To tu bawił się jako dziecko z kolegami, to tu modlił się do Śiwy w jego świątyni, to tu oprowadzał turystów, dumny, że takie dziedzictwo przetrwało tysiące lat. Najpiękniejszy plac świata, zapewniał obcokrajowców. Gdy widzi, że właśnie część zabytków zmieniła się w kupy gruzu, a reszta chwieje się niepewnie, jakby za chwilę miała runąć, zaczyna płakać. Z bezsilności. Sekundy po tym, jak kontener z wodą wali się centymetry obok głowy Dileepa, ten zbiega na dół. Widzi żonę klęczącą nad córką. Odruchowo robi to samo. Czuje, jak gruzy spadają mu na głowę. Tradycyjne nepalskie cegły są niewypalane, a więc kruche. Rozsypują się jak babki z piasku. Malutka Mahira nie wydaje z siebie żadnego dźwięku. Śpi chroniona ciałami rodziców. Dileep powoli odrzuca porozbijane cegły i resztki domowych urządzeń. Z pomocą brata Dileepa w końcu wychodzą. Ale Mahira dalej ma zamknięte oczy. Próbują ją dobudzić. Krzyknie dopiero pół godziny później. Ten płacz Dileep pamięta lepiej niż ten po porodzie. Wie, że Mahira sześć dni po przyjściu na świat dostała drugie życie. Zobacz wideo: View Ediplayer on the source website W Himalajach rozlega się wtedy huk. Pega Sherpa najpierw nie wie, co się dzieje. Chce wyjść z namiotu, ale ziemia trzęsie się tak mocno, że nie może utrzymać się na nogach. W tym momencie nie wie jeszcze, że trzęsienie ma magnitudę 7,8. Że przez kolejne dni będą powracać wstrząsy wtórne. Że za niecały miesiąc z jeszcze większą siłą ziemia zatrzęsie się w rejonie Dolakha na wschodzie kraju. I że Nepal nie będzie już nigdy tym samym Nepalem co o 11.55. Powoli wychodzi z namiotu. Patrzy w górę. Widzi ogromną lawinę, która sunie wprost na obóz. Zaczyna biec, jak wszyscy. Ukrywa się pod głazem. Lawina przelatuje mu nad głową. Baza pod Everestem pokrywa się kilkudziesięcioma centymetrami śniegu. Nie widać kolorowych namiotów, flag modlitewnych, leżaków do opalania ani sznurków na pranie. Jest biało i zupełnie cicho. Dopiero kilkadziesiąt sekund po lawinie rozlegają się krzyki. Później okaże się, że w bazie zginęło 21 osób, a ponad 60 odniosło rany. I że z jego klientów wszyscy szczęśliwie się uratowali. 8712 zabitych, 22 493 rannych, 79 tys. zniszczonych budynków. W tym kultowa wieża Darahara, która królowała nad stolicą przez 183 lata, a od niedawna służyła za najlepszy punkt widokowy w mieście. ONZ szacuje, że trzęsienia w 28-milionowym Nepalu dotknęły ponad 8 mln ludzi, zostawiając wielu z nich bez dachu nad głową. Raport Narodowej Komisji ds. Planowania straty związane z ubiegłorocznymi wstrząsami szacuje na mniej więcej 7 mld dolarów, choć nieoficjalnie mówi się nawet o 10 mld, połowie PKB kraju. Stupa Buddhanath to jedna z ikon Katmandu, wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO. I miejsce, ​do którego pielgrzymują buddyści z całego świata. Szczególnie Tybetańczycy, dla których jest to najważniejsza świątynia poza granicami Tybetu. Podczas trzęsienia odpadł wierzchołek stupy, na którym namalowane były wszechwidzące oczy. Prace nad odbudową zaczęły się kilka miesięcy temu, choć na razie efektów nie widać. Dla biednego państwa te statystyki są bezlitosne, choć byłyby znacznie bardziej przerażające, gdyby nie fakt, że trzęsienie wydarzyło się w sobotę, kiedy szkoły, urzędy i biurowce były zupełnie puste. Że zastało Nepalczyków w dzień, a nie w nocy, kiedy ludzie są najbardziej bezbronni. Że była ładna pogoda, więc wiele osób znalazło się tego dnia na świeżym powietrzu, gdzie podczas trzęsienia jest najbezpieczniej. Nepal od lat ma pod górkę. I to wcale nie z powodu królujących nad nim Himalajów, ale rządzących nim władców. Wciśnięty pomiędzy dwa giganty, Indie i Chiny, walkę wpisał w swoją historię. Pokazują to najlepiej dzieje ostatniego stulecia, kiedy rozgrywała się prawdziwa wojna o tron: królowie nie chcieli ustąpić, zaś społeczeństwo domagało się zmian. Gospodarka coraz bardziej się chwiała. Szczególnie od czasu rządów maoistów w latach 90. Nepal zaczął być wymieniany pośród najbiedniejszych krajów świata. W 2015 r. znalazł się zresztą w niechlubnej trzydziestce państw z najniższym PKB. I coraz mocniej zależał od pomocy rozwojowej z zewnątrz. Największe szanse na to, że wreszcie stanie na nogi, widziano w turystyce. Przynajmniej dopóki 25 kwietnia 2015 r. nie wybiła godzina 11.56. Światowej klasy zabytki w Katmandu z listy UNESCO, górskie wioski w dolinie Lantang, zielone doliny w regionie Dolakha zatrzęsły się, by za chwilę zupełnie zmienić oblicze. Bez prądu, bez wody, bez prywatności. Bez pięknej architektury, drewnianych rzeźbionych okiennic zdobiących świątynie, bez malowanych stup. A co gorsza bez turystów. Właściciele restauracji i hoteli na Thamelu, turystycznej dzielnicy Katmandu, szacują, że obroty spadły im nawet o 70 proc. Co więcej nic nie wskazuje na to, by w tym sezonie miało być lepiej. Część podróżników odwołuje przyjazdy ze strachu przed kolejnymi wstrząsami i lawinami. Inni – bo słyszeli, że tego pięknego Nepalu już nie ma. – Prawda jest taka, że dopóki nie odbudujemy kraju, trudno liczyć na przyjezdnych – mówi Sundar Shresthu, przedsiębiorca, który w trzęsieniu stracił wszystko. Matkę, sklep i budynek, w którym działał hotel. Sundar mieszka w Singati na wschodzie kraju, w rejonie Dolakha. Tylko 180 km od stolicy, ale aż 10 godzin drogi samochodem terenowym. I 20 km od epicentrum drugiego trzęsienia z 12 maja 2015 r. Miasteczko Singati przestało wtedy istnieć. Oficjalne dane podają, że zostało zniszczone w 99 proc., choć ten jeden procent naprawdę trudno tam dostrzec. Sundar i reszta mieszkańców Singati na pomoc w odbudowaniu miasta czekają jak na Godota. Bo ta, choć obiecana wiele miesięcy temu, ciągle nie przychodzi. Pierwsze dni po trzęsieniu to była pełna mobilizacja. Nawet do Singati, mimo zniszczonych dróg i trudnego dostępu, trafiła pomoc humanitarna, głównie od organizacji pozarządowych. Dość szybko pojawiły się więc namioty, jedzenie i czysta woda. Wsparcie do Nepalu napływało z całego kraju, regionu, świata. Premier Indii Narendra Modi w ciągu 15 minut od pierwszego wstrząsu zaoferował pomoc i jeszcze tego samego popołudnia wysłał tam 450-osobową ekipę. Kolejne kraje, organizacje pozarządowe i prywatne osoby zgłaszały chęć działania. Na niebie nad Katmandu jeszcze nigdy nie krążyło tyle samolotów. Do tego stopnia, że jednopasmowe lotnisko nie dawało rady wszystkich przyjmować. Mimo że pracowało non stop, niektóre samoloty były odsyłane z powrotem. Pomocy było dużo, choć nie każda trafiona. – Dostajemy produkty takie jak puszki z tuńczykiem i majonez. One się nam nie przydadzą. Potrzebujemy zboża, soli i cukru – mówił Ram Sharan Mahat, ówczesny minister finansów Nepalu, parę dni po katastrofie. W Kathmandu prace związane z odbudową ruszyły dość sprawnie. Są jednak miejsca, które od roku zostały nie uprzątnięte. Jedynie prowizoryczne ogrodzenie z blachy falistej oddziela użytkową część miasta od zburzonej wieży. – Ponieważ znajomi wiedzieli, że mieszkam w Nepalu, niemal od razu zaczęli nam przesyłać pieniądze. Bez naszych próśb. Chcieli pomóc i ufali, że my te pieniądze sensownie wydamy – opowiada Magdalena Pietruszka-Pandey, Polka, która wyszła za Nepalczyka i od trzech lat mieszka w Katmandu. – Na początku dowiadywaliśmy się, co jest najbardziej potrzebne poszkodowanym, kupowaliśmy i jechaliśmy w teren. Ale po kilku tygodniach zdecydowaliśmy się założyć fundację i mieć pełną transparentność działań. Wszystkie wpłacone pieniądze idą na rzecz odbudowy szkoły w wiosce Dumre i projekt Mała Polska w Nepalu. Zdecydowaliśmy, że konkretna pomoc dla konkretnych ludzi to najlepsze, co możemy Nepalowi dać – dodaje. W Dumre cała wieś, razem z wolontariuszami z Polski i nepalskimi inżynierami, bierze udział w pracach przy szkole. Dzieci uczą się teraz w czymś, co nawet trudno nazwać barakiem. Dwie ławki. Wszystko na ziemi, bez tablicy, bez drzwi. Dwa kroki dalej urwisko. Dyrektor szkoły Mahendra Pandey, który przychodzi prawie codziennie oglądać postępy budowy, komentuje krótko: „mamy szczęście”. Jednak nie wszyscy je mają. W miejscach, gdzie dotarła pomoc, jest światełko nadziei. Ale wiele wsi i miasteczek pozostawionych jest samych sobie. Organizacje pozarządowe wszystkich problemów nie załatwią. A od rządu poszkodowani dostali na razie: kilka kilogramów ryżu, arkusze blachy falistej, namiot na pierwsze tygodnie. Potem 15 tys. rupii nepalskich, czyli ok. 540 zł na rodzinę. Pół roku później 10 tys. rupii (ok. 350 zł) na ciepłe ubrania dla całej rodziny. Tymczasem kilogram ryżu w Nepalu kosztuje 80 rupii, wywrotka piasku nawet do 8 tys. Jak widać, na wiele te pieniądze nie starczają. Statystyki Narodowej Komisji ds. Planowania mówią, że po trzęsieniu w Nepalu liczba ludzi żyjących poniżej granicy ubóstwa (ustalonej wtedy na 1,25 dol. dziennie) wzrosła prawie o milion. Wszyscy są zgodni, że aby odbudować Nepal, potrzeba pomocy na dużo większą skalę. Plany są. Rząd obiecuje na przykład, że zacznie poszkodowanym rodzinom dawać korzystne dwuprocentowe pożyczki na budowanie domów. Mają wynosić 2,5 mln rupii dla mieszkańców doliny Katmandu, półtora dla ludzi z innych rejonów. Niestety pieniędzy tych, 10 miesięcy po trzęsieniu, nadal nie widać. Choć media donoszą, że do rządu Nepalu po kataklizmie wpłynęło ponad 4,5 mld dolarów. Faktycznie ogromne sumy wydają się rozpływać w powietrzu. Shakya Prabin, aktywista CEmSoJ, organizacji działającej na rzecz mniejszości i osób dyskryminowanych w Nepalu, za ten stan rzeczy wini polityków. Trzęsienie ziemi wykorzystali oni do swoich celów i szybko uchwalili budzącą sprzeciwy konstytucję. Proces jej pisania trwał siedem lat i nie zapowiadało się, że szybko się skończy. Konsultacje społeczne w Nepalu, w którym żyje ponad sto grup etnicznych, nie należą do prostych. Każdy chciał, by jego prawa zostały uznane. Chodziło głównie o poprowadzenie granic regionów tak, by nie dzieliły grup etnicznych, uznanie języków mniejszości za oficjalne i swobodę religijną. Jednak po trzęsieniu politycy postanowili wykorzystać możliwość przyśpieszonego trybu uchwalania konstytucji i zrobili to niemal z dnia na dzień. W czerwcu przedstawili gotowy dokument. Tekst faworyzuje interesy głównie grupy rządzącej. Niektórzy na zgłoszenie poprawek mieli dwa dni. – Nowa konstytucja nie bierze pod uwagę potrzeb grup marginalizowanych w Nepalu i spowodowała protesty w całym kraju. To, co się im nie podoba, to m.in. zapis, że język nepalski, którym część społeczeństwa nie mówi, jest jedynym obowiązującym w szkołach i urzędach. To samo z religią. Główną został hinduizm, choć wielu z nas jest innego wyznania. Do tego stopnia, że zabrania się (pod karą więzienia!) spożywania mięsa krów nawet tym, dla których ta nie jest zwierzęciem świętym. Ludzie czują, że władze wykorzystały trzęsienie do swoich celów – tłumaczy Shakya Prabin. Zamiast zajmować się powrotem do normalności, politycy pracowali głównie nad załatwianiem własnych interesów. A kraj ogarnęła fala protestów powodująca chaos. Na granicy indyjsko-nepalskiej mniejszość Madhesi, która walczy o uznanie swoich praw, zaczęła blokować drogę. W konsekwencji gaz, ropa i benzyna, które dotychczas tą drogą trafiały do Nepalu, stały się towarem deficytowym. Od września 2015 r. do lutego 2016 r. ceny poszły w górę kilkakrotnie. – Gdy zaczęliśmy wznosić szkołę w Dumre, oszacowaliśmy koszty na 100 tys. zł. Kryzys paliwowy podniósł je trzykrotnie – opowiada Magdalena Pietruszka-Pandey. Jako drugi powód Shakya Prabin podaje fakt, że większość pomocy skupiła się w Katmandu, choć miasto nie ucierpiało w takim stopniu jak wiele miejsc na prowincji. – Doniesienia, że stolica została zupełnie zrujnowana, nie są prawdziwe. Zniszczenia są znaczne, ale miasto zachowało w dużej części swój charakter. Jednak tu trafiło najwięcej pomocy, bo było to logistycznie najprostsze i najbardziej medialne. Nie trzeba wyjeżdżać daleko, by dostrzec tę różnicę. Wystarczy ruszyć 10 km od Katmandu, np. do Khokany, gdzie sytuacja jest zupełnie inna. W miejscu pięknego kiedyś miasta powstało obozowisko z płacht PCV i blachy falistej, ozdobione wszystkim tym, co udało się wyciągnąć spod gruzów. Kawałkami plastiku, worków, śmieci. A nawet szybami, bo te paradoksalnie często przetrwały, choć żaden z inżynierów nie jest w stanie wytłumaczyć dlaczego. Tymczasowe domy stawiano wszędzie tam, gdzie znaleziono skrawek wolnego miejsca: na parkingach, pomiędzy jezdniami dróg, na polach uprawnych, a nawet na rondach. Z lotu ptaka mienią się teraz srebrem i odcieniami niebieskiego: w takim kolorze najczęściej były płachty. Miały służyć przez kilka dni, tygodni, miesięcy. Pomóc przetrwać najtrudniejsze chwile. Jak się okazało, prawie rok po trzęsieniu nie ubyło ich prawie wcale. Tymczasowy dom służy 23-letniej Sachicie i jej ojcu od roku. Tak jak poletko przed nim, na którym uprawiają warzywa. W takim domostwie z blachy falistej od 10 miesięcy mieszka Man Devi Maharjan. Pomieszczenie ma nie więcej niż 5 m2 powierzchni. Znajduje się pomiędzy główną drogą a kanałem, z którego wszyscy czerpią wodę, choć jej jakość pozostawia wiele do życzenia. To tereny prywatne, za które ona i jej mąż muszą płacić. Mieszka tu osiem osób. Wśród nich babcia. Wskutek trzęsienia ma zranioną nogę, która nie zagoiła się do dziś. Wygląda, jakby bakterie wżarły się w nią tak mocno, że noga nie będzie już nigdy sprawna. Do szpitala nie ma jak dojechać. Na leki pieniędzy brak. Nie ma tu też prądu, wody, okien. Jest kilka koców i naprędce zbudowanych łóżek. No i palenisko przed domem. Gdy nie ma czym palić, jedzą tłuczony ryż, bo taki nie wymaga gotowania. Nie, Man Devi Maharjan nie jest przyzwyczajona do takiego życia. Wcześniej było znacznie lepiej. Prowadzi mnie do swojego domu sprzed trzęsienia, jakieś 300 m dalej. Piękna kamienica z cegły. Na niej naklejka w kolorze czerwonym. Tak oznaczano domy po trzęsieniu. Zielone: nadają się do mieszkania. Czerwone: mieszkać nie wolno. W środku ściany są zupełnie popękane, sufit zapadnięty. Jedynie plakat z piłkarzem wskazuje na to, że kiedyś ktoś tu mieszkał. Pod plakatem stało łóżko jej syna. W rogu naprzeciwko 19 lat wcześniej go rodziła. – Po trzęsieniu nie mieliśmy co jeść. Tradycyjnie zapasy jedzenia trzyma się w Nepalu na parterze. Żeby móc coś włożyć do garnka, trzeba było wyłuskiwać ryż z gruzów ziarenko po ziarenku – opowiada. Teraz mają małe poletko przy kanale i jedzą głównie to, co sami wyhodują: szpinak, ziemniaki, marchewkę. Plus dużo ryżu. I przypraw: kuminu, kurkumy i chili. To nimi pachnie tu powietrze. I pyłem potłuczonych cegieł. Man devi maharjan, tak jak miliony innych Nepalczyków, nie ma szans na to, by wrócić do swojego domu przez kolejne kilka lat. Musi zaprzyjaźnić się z blaszakiem, z chłodem zimą, wilgocią w trakcie monsunu, upałem latem. Przewiduje, że może za 3–4 lata uda im się wybudować coś lepszego. Czy będzie odporne na trzęsienie? Ona kręci głową. Choć rząd stworzył projekty domów, które mają wytrzymać wstrząsy, i nakazuje, by każdy nowy budynek spełniał te normy, nie spotkałam nawet jednej osoby, którą byłoby stać na postawienie czegoś takiego. – Może za kilkanaście lat – wyrokuje Man Devi. Inżynierowie apelują, żeby nie popełniać błędów dziadków. Ci po trzęsieniu w 1934 r. odbudowali Nepal, używając niewypalanych cegieł (a według specjalistów nawet zamoczenie ich w wodzie poprawiałoby ich wytrzymałość), bez fundamentów i odpowiednich wzmocnień. Ale koszt zbudowania odpornego na trzęsienia ziemi domu to nawet 10 mln rupii. Suma dla większości mieszkańców kraju nieosiągalna. Siedmioletnia Monika z przyjaciółką bawią się tym, co pozostało na ulicach po trzęsieniu. Gruzy to dla nich teraz plac zabaw. W tle mama Moniki robi pranie w misce. Za chwilę wykąpie w niej swoją córkę. Jeżeli rząd nie pomoże teraz w wybudowaniu takich domów, tragedia się powtórzy. Naukowcy ostrzegają, że trzęsienia na tych terenach będą się zdarzać coraz częściej. O tragedię sprzed roku obwiniają ulewne deszcze, które wypełniły wodą koryta rzek w Indiach i Bangladeszu. Spowodowało to wzrost nacisku na płyty tektoniczne, którego rezultatem było trzęsienie. Badania opublikowane w magazynie Science wskazują jednak, że nie cała energia skumulowana pod ziemią została uwolniona. Przesunęła się jedynie na zachód od miasta Pokhary, aż do indyjskiego Delhi, i ciągle czeka na ujście. Nie wiadomo też, kiedy ono nastąpi. Do tego zmiany klimatu uruchamiają procesy geologiczne, które do tej pory były uśpione. Co sprawia, że jeszcze trudniej jest takie kataklizmy przewidzieć. Stuk-puk, stuk-puk, stuk-puk. To teraz dźwięk Nepalu. Gdziekolwiek się pojedzie, słychać uderzenia młotków. Efektów pracy jeszcze nie widać, bo ta jest bardzo mozolna. Stuk-puk. Przenoszenie pojedynczych cegieł. Stuk-puk, wykonywanie robót, do których przydałby się dźwig i koparka, a nie kawałek worka i sklecony naprędce kilof. Mimo to Nepalczycy nie tracą zdolności do pozytywnego myślenia. Jest 25 stycznia 2016 r. Katmandu. Rama stoi na placu Durbar w miejscu, gdzie kiedyś stała dziewięciopiętrowa wieża Basantapur z XVIII w. Ikona Nepalu. Rama z tą samą energią co kiedyś opowiada o najwspanialszym placu świata. Nie ma piękniejszego, zapewnia. Dileep bawi się właśnie ze swoją 10-miesięczną córką Mahirą w domu dyrektora szkoły, który pozwolił mu mieszkać u siebie, dopóki nie wybuduje czegoś lepszego dla swojej rodziny. Mahira już raczkuje, zaczyna nawet wstawać. A Sherpa Pega zajada tybetańskie pierożki momo z ostrym sosem obok zburzonej stupy Buddhanath. W tym sezonie zamierza po raz kolejny wybrać się pod, a może wreszcie na Mount Everest. – Skoro dwa lata z rzędu udało mi się przeżyć, teraz też mi się uda – kwituje pytanie, czy się nie boi. Dziewięć miesięcy po trzęsieniu moi rozmówcy pytani o traumę patrzą na mnie ze zdziwieniem. I odpowiadają, że przecież takiego wydarzenia nie da się przewidzieć. Koszmary nocne? Nie mają. Lęki? Nie słyszeli o nich. „To nie trzęsienie ziemi, a budynki zabijają” – powtarzają jak mantrę, która wydaje im się pomagać zrozumieć to, co się stało. Przed trzęsieniem ziemi na plac Durbar w Katmandu codziennie przychodziły tłumy, by podziwiać tutejsze zabytki: Pałac Królewski, strzeżony przez boga-małpę Hanumana, wieża Basantapur, której jak widać na zdjęciu już nie ma; rezydencję żywej bogini kumari czy świątynię Wisznu. W Nepalu znajdują się trzy place Durbar. W Patanie, Bhaktapurze i Katmandu. I wszystkie trzy figurują na liście UNESCO. Pomoc psychologiczna tutaj nie istnieje. – I, ku mojemu zaskoczeniu, nie jest potrzebna. Nepalczycy zupełnie inaczej sobie z takimi wydarzeniami radzą. Tam gdzie nasza psychika się załamuje, oni potrafią żyć, wierząc, że tak właśnie miało być. Pomaga im religia, ale też bardzo bliskie więzi rodzinne – mówi Magdalena Pietruszka-Pandey, która z zawodu jest psycholożką i psychoterapeutką. Jej mąż Sujan Pandey dodaje: my przegadujemy to ze sobą i nie potrzebujemy do tego specjalistów. Ta umiejętność patrzenia pozytywnie na teraźniejszość i nierozpamiętywanie przeszłości daje Nepalowi ogromną siłę. Większą niż jakiekolwiek dotacje i pomoce międzynarodowe. Jednak gdy chodzi się po gruzach sprzed roku, chciałoby się Nepalczykom życzyć, by starczyło im jej także do patrzenia w przyszłość. Zobacz wideo: View Ediplayer on the source website