National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2025-12-02T11:43:47.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Niedaleko Stonehenge odkryto krąg o średnicy... 2 km! Ale nie był wykonany z kamieni
items: „Stonehenge północy” – warto tu przyjechać właśnie teraz. To miejsce czekają duże zmiany
items: Obcy mile widziany. Zaskakujące informacje z pierwszych ludzkich osad
items: Nie tylko pszenica. Pierwsi rolnicy Europy mieli bardziej różnorodne pola
items: Kurhan, który był również twierdzą. Niezwykłe odkrycie na Wzgórzu Kaplicznym
items: Rewolucja neolityczna. To zmiana, która stworzyła nasze społeczeństwo
items: Figurki lisa, sępa i dzika – tajemnicze odkrycie z Karahantepe. Mit zaklęty w kamieniu?
items: Powstały wcześniej niż Stonehenge. Poznaliśmy wiek słynnych megalitów w Bretanii
items: Kluczowa rola kobiet w prastarym mieście Çatalhöyük. Co mówią ich groby?
items: Największy grobowiec Irlandii i nowa hipoteza. Do kogo należały rozczłonkowane szczątki?
items: Do czego tak naprawdę służyło Göbeklitepe? Archeolodzy mają odpowiedź
items: Ta broń zrewolucjonizowała życie ludzi. Archeolodzy odkryli jej kluczowe fragmenty sprzed tysięcy lat
items: Jak powstały megalityczne budowle w Göbeklitepe? Poznałem prawdę na własne oczy
items: Nieznana społeczność sprzed ponad 5 tysięcy lat. Odkrycie archeologów w Maroku
items: Czy ten pochówek należy do kobiety-szamanki sprzed 12 000 lat? Tajemnicze znalezisko z Turcji
items: Geniusze z epoki kamienia. Budowlę megalityczną sprzed 6 tys. lat stworzyli ludzie, którzy znali się na nauce
items: Zaskakujące odkrycie w Stonehenge. „Kamień ołtarzowy” pochodził z bardzo odległego miejsca
items: Neolityczna osada sprzed 7000 lat. Archeolodzy odkryli ją w okolicach Pragi
items: Tajemnicze kamienne kręgi sprzed 7000 lat. Badania wykazały, że niegdyś zamieszkiwali je ludzie
items: Dżuma dziesiątkowała Europejczyków nie tylko w średniowieczu. Po raz pierwszy mogła uderzyć w epoce kamienia
items: Archeolodzy odkryli w Czechach gigantyczny grobowiec sprzed 5,5 tysiąca lat. Był długi jak dwa boiska
items: Podziemia z czasów budowy Wielkiej Piramidy otwarte dla zwiedzających. „To miejsce jest magiczne”
items: W Irlandii odkryto olbrzymie centrum ceremonialne sprzed kilku tysięcy lat. Pomógł laser
items: Prawie jak w „Diunie”. Przez tysiące lat ludzie mieszkali w kanałach lawowych na arabskiej pustyni
items: Przerażający rytuał w neolitycznej Europie: kobiety związane i pogrzebane żywcem. Dziś tak zabija mafia

Niedaleko Stonehenge odkryto krąg o średnicy... 2 km! Ale nie był wykonany z kamieni
type: item
date: 2025-12-02T15:16:07.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: neolit
subject: pradzieje
subject: stonehenge
subject: wielka brytania
description: W pobliżu Stonehenge archeolodzy zlokalizowali pradziejowy krąg. Jest jednak wielokrotnie większy od tej megalitycznej budowli. Jego średnica przekracza 2 kilometry! Wykonano go w zupełnie inny sposób. Dlatego dopiero teraz archeologom udało się go namierzyć. To jedno z największych odkryć ostatnich lat w brytyjskiej archeologii.
encoded: Słynne kamienne Stonehenge w Wielkiej Brytanii, które powstało 4500 lat temu, nie istniało w próżni. W pradziejach w niedalekiej odległości znajdowały się osady, ale też inne budowle i struktury, które miały znaczenie ceremonialne i kultowe. Wygląda na to, że ziemia ciągle skrywa na tym obszarze archeologiczne zagadki. Badacze z Uniwersytetu St. Andrews i Bradford poinformowali właśnie o niezwykłym odkryciu. Opublikowali je na łamach czasopisma „Internet Archaeology”. Monumentalny krąg jamowy Nowe analizy potwierdziły istnienie monumentalnej struktury w rejonie Durrington Walls. Obiekt ten leży kilka kilometrów na północ od słynnego Stonehenge. Nie jest to jednak typowy pradziejowy krąg. Składają się nań 16 olbrzymich jam. Wiele z nich mierzyło aż 10 metrów średnicy i nawet 5 metrów głębokości. Dziś są już wypełnione iłami i mułem. Jamy tworzą niemal idealny okrąg. Średnica tego koła przekracza 2 kilometry. – Umiejętności i wysiłek, jakie musiały być potrzebne nie tylko do wykopania dołów, ale także do tak precyzyjnego rozmieszczenia ich w krajobrazie, są naprawdę niesamowite. Biorąc pod uwagę, że doły są rozrzucone na tak dużym terenie, fakt, że tworzą niemal idealny okrąg, jest istotnie niezwykły – komentuje współautor badań prof. Richard Bates. Kiedy zbudowano niezwykłą strukturę? Badania naukowe, wykorzystujące geofizykę, potwierdziły, że te gigantyczne zagłębienia nie są naturalnymi lejami krasowymi, ale zostały celowo wykopane przez ludzi. Datowanie metodą optycznie stymulowanej luminescencji (OSL) jest bardzo precyzyjne. Wskazuje ono na powstanie konstrukcji w późnym neolicie, około 2480 roku p.n.e. Naukowcy doszli do wniosku, że budowa została zrealizowana w bardzo krótkim czasie i równocześnie. A do tego niezbędna musiała być koordynacja. Mniej więcej w tym samym czasie powstało kamienne Stonehenge. Funkcja monumentalnego kręgu Krąg wielkich jam nie pełnił, z naszej perspektywy, praktycznej roli. Miał wymiar związany ze sferą wierzeń. Naukowcy określili tak…

krag-e1ecfc8.jpg
width: 1575
height: 1050

„Stonehenge północy” – warto tu przyjechać właśnie teraz. To miejsce czekają duże zmiany
type: item
date: 2025-11-25T12:50:55.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: archeologia
subject: architektura
subject: neolit
subject: pradzieje
subject: szkocja
description: Z lotu ptaka wygląda jak olbrzymi celtycki krzyż. Tworzy go kilkadziesiąt smukłych kamieni. To jeden z najbardziej enigmatycznych zabytków archeologicznych Wielkiej Brytanii. Poznajcie Calanais w Szkocji. Warto odwiedzić to miejsce w najbliższym czasie, bo szykują się tam olbrzymie zmiany.
encoded: Najsłynniejszą megalityczną konstrukcją świata jest bez wątpienia Stonehenge w Wielkiej Brytanii. Ten krąg kamienny powstał około 2600–2500 lat p.n.e. W rzeczywistości zabytek ten tworzą dwa rzędy kręgów – ten bardziej wewnętrzy składa się z trylitów – w ten sposób określa się konstrukcje zbudowaną z trzech głazów: dwóch pionowych i trzeciego ułożonego poziomo. Jednak w czasach neolitu powstało zdecydowanie więcej podobnych konstrukcji. Słyną z nich wyspy brytyjskie. Jedną z najbardziej spektakularnych budowli tego typu jest, obok Stonehenge, Calanais na wyspie Lewis w Szkocji. Biletowane święte miejsce Do tej pory Calanais na wyspie Lewis na szkockich Hebrydach było dostępne dla zwiedzających nieodpłatnie. O miejsce to troszczy się od lat organizacja Historic Environment Scotland. Obok znajduje się centrum turystyczne, w którym można więcej dowiedzieć się o zabytku oraz niezbędna infrastruktura. Jednak te udogodnienia właśnie zamknięto. Trwa wielka przebudowa. A po niej wstęp do Calanais będzie biletowany. Jak wyjaśnia Historic Environment Scotland, wprowadzenie opłaty za wstęp wesprze długoterminową, zrównoważoną przyszłość zabytku, poprawi wrażenia zwiedzających i pomoże w ochronie dziedzictwa kulturowego na Hebrydach Zewnętrznych. Taką decyzję poprzedziły szerokie konsutacje społeczne wśród lokalnej ludności. Warto zaznaczyć, że wstęp na teren tego stanowiska archeologicznego po wprowadzonych zmianach będzie nadal darmowy dla miejscowych. Kiedy będzie wprowadzona opłata? Na stronie zabytku widnieje informacja o że zamknięcie centrum dla zwiedzających przewidziano do 2026 roku. Może to oznaczać, że nadal jest trochę czasu na bezpłatną wizytę. Calanais – „Stonehenge północy” Co prawda Calanais jest mniejsze od Stonehenge, to jednak robi spore wrażenie. Należy podkreślić, że powstało kilkaset lat przed brytyjskim kręgiem kamiennym, a poza tym w bardziej odosobnionym miejscu – na wyspie Lewis na północno-zachodnich krańcach Europy. Budowla powstała stopniowo: I faza…

calanais-65c3a4f.jpg
width: 5184
height: 3456

Obcy mile widziany. Zaskakujące informacje z pierwszych ludzkich osad
type: item
date: 2025-10-10T11:03:19.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: bliski wschód
subject: neolit
subject: syria
description: W osadach zamieszkanych przez pierwszych rolników na Bliskim Wschodzie 10 tys. lat temu było sporo „przyjezdnych” . Podobnie jak w dzisiejszych metropoliach bezpieczną przystań znajdowały tam obce osoby. A o tym, że dobrze się integrowano świadczą... groby.
encoded: Koniec epoki lodowcowej przyniósł w życiu ludzi kardynalną zmianę. Zaczęto uprawiać rolę i hodować zwierzęta. Aby było to możliwe, koniecznie było mieszkanie w jednym miejscu. W ten sposób powstały pierwsze wsie pełne domostw w miejscu obozowisk. Jak wyglądało życie w takich osadach w czasach neolitu? Czy ludzie umierali z nudów w swoim własnym gronie, w jednej ciasnej przestrzeni? Badania międzynarodowego zespołu badaczy rzuciły na to zagadnienie nowe światło. Opublikowano je na łamach czasopisma „Scientific Reports”. Mobilność pierwszych rolników Naukowcy w bardzo ciekawy sposób sprawdzili, skąd pochodzili mieszkańcy pierwszych osad na Bliskim Wschodzie. Otóż przeanalizowali sygnatury chemiczne zębów 71 osób znalezionych na pięciu stanowiskach archeologicznych w dolinie Eufratu, na terenie dzisiejszej Syrii. Ludzie ci żyli w całym okresie neolitu – od 11 600 do 7500 lat temu. Okazało się, że w wielu osadach mieszkali ludzie, którzy się w nich nie urodzili. A mimo to byli oni w pełni zintegrowani z pozostałymi mieszkańcami. A to oznacza, że wczesne społeczności rolnicze były inkluzywne i otwarte na przybyszów podobnie jak dzisiejsze słynne metropolie, tak jak Nowy Jork czy Berlin. Zdaniem naukowców ich ustalenia potwierdzają, że mobilność nie wykluczała integracji społecznej, a mieszkańcy wsi w okresie neolitu byli otwarci na pełną asymilację przybyszów we wspólnym życiu. – Badanie jest ważne ze względu na zastosowaną interdyscyplinarną metodologię, z jednej strony szeroko zakrojoną analizę izotopową (strontu i tlenu), a z drugiej strony badanie archeologicznego i historycznego kontekstu tego obszaru – wyjaśnia współautorka artykułu, dr Anna Bach z Katedry Prehistorii Uniwersytetu Autonomicznego w Barcelonie. Dowody na wspólne życie Ale skąd archeolodzy wiedzą, że przybysze byli traktowani tak samo? W ich ocenie dobrym wyznacznikiem są… groby. Przybyszów i lokalnych mieszkańców chowano w taki sam sposób, często pod posadzką domów. Ten zwyczaj jest tłumaczony przez …

ExcavationsofTellSabiAbyad-40fa185.jpg
width: 3072
height: 2048

Nie tylko pszenica. Pierwsi rolnicy Europy mieli bardziej różnorodne pola
type: item
date: 2025-10-06T07:32:05.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: archeologia
subject: neolit
subject: odkrycia archeologiczne
subject: rolnictwo
description: Mit o ubogiej diecie starożytnych cywilizacji należy włożyć między bajki. Najnowsze badania dowodzą, że wcześni rolnicy zaczęli włączać do swoich upraw nowe odmiany zbóż już 7000 lat temu. Jak naukowcom udało się zajrzeć im do garnka?
encoded: Chociaż pierwsi rolnicy w Europie Środkowej hodowali ograniczoną liczbę zbóż, to pierwsza restrukturyzacja rolnictwa mogła zacząć się już 7000 lat temu – znacznie wcześniej, niż jeszcze do niedawna sądziliśmy. Jak wzbogaciła ona dietę dawnych cywilizacji i czym była spowodowana? Niewielkie poletko do popisu Pierwsi rolnicy w Europie Środkowej należeli do tzw. kultury ceramiki wstęgowej rytej i zasiedlili kontynent około roku 5000 p.n.e. Ich uprawy nie były zbyt zróżnicowane: hodowali niemal wyłącznie starożytne odmiany pszenicy pochodzące od orkiszu, takie jak samopsza. Sytuacja musiała się zmienić, bo zboża te wymagały przed obróbką kłopotliwego usunięcia zewnętrznej łuski, co marnowało czas i energię. W późniejszych latach w jadłospisie rolników pojawiły się udoskonalone gatunki, takie jak pszenica nagoziarnista i jęczmień. Sądzono jednak, że wydarzyło się to dużo później. Badacze z Uniwersytetu w Kolonii i Uniwersytetu Goethego we Frankfurcie nad Menem udowodnili, że innowacje w rolnictwie nastąpiły dużo wcześniej, niż zwykliśmy sądzić. Wyniki zostały opublikowane w czasopiśmie „Journal of Archeological Science”. Rewolucja neolityczna zapoczątkowała rolnictwo Zespół badaczy zebrał i przeanalizował szczątki archeobotaniczne z 72 stanowisk neolitycznych w Nadrenii w zachodniej części Niemiec. Jak wyglądają takie próbki? To najczęściej zwęglone i przez to zakonserwowane szczątki nasion wydobyte z jam osadniczych pierwszych neolitycznych rolników. Datuje się je na okres od końca VI do początku IV tysiąclecia p.n.e. Dzięki wykorzystaniu statystyk wieloczynnikowych naukowcom udało się wykazać istotne różnice pomiędzy poszczególnymi fazami neolitu – ostatniego okresu epoki kamienia, który trwał od ok. IX tysiąclecia do około 2500 r p.n.e. (w Europie). To ważny czas w dziejach ludzkości, bo wtedy wydarzyła się tzw. rewolucja neolityczna, czyli przejście od koczowniczego trybu życia łowców-zbieraczy do modelu opartego na rolnictwie, hodowli zwierząt i skupionego wokół sta…

GettyImages-2184400983-f2368fd.jpg
width: 5760
height: 3840

Kurhan, który był również twierdzą. Niezwykłe odkrycie na Wzgórzu Kaplicznym
type: item
date: 2025-09-22T12:46:56.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: neolit
subject: niemcy
subject: pradzieje
description: Artefakty z jadeitu i ceremonialne topory odkryli archeolodzy wewnątrz monumentalnego kurhanu w Kapellenberg w niemieckiej Hesji. Budowla pochodzi sprzed 6 tysięcy lat. To nie tylko świadectwo istnienia elit. Kurhan pełnił też funkcję… obronną.
encoded: Kapellenberg (z niem. Wzgórze Kapliczne) jest celem prac archeologów od wielu lat. To stanowisko archeologiczne położone w pobliżu Hofheim am Taunus nie przestaje zadziwiać naukowców. To tutaj znajdowała się jedna z największych osad z czasów kultury michelsberskiej (4200–3500 p.n.e.). Był to ogromny kompleks o powierzchni 45 ha na który składała się zarówno osada, jak i nekropola. Do dziś, po 6000 lat, widoczne są nawet dawne wały obronne. „To Pompeje z epoki kamienia” – piszą nieskromnie niemieccy badacze na stronie internetowej projektu badawczego. Kurhan to centrum świata Niektórzy naukowcy interpretują kurhany jako mityczne prapagórki. Według wierzeń pradawnych ludów to miało być miejsce, w którym powstał świat. Nie wiemy, czy tak było w przypadku społeczności z Kapellenberg. Archeolodzy przypuszczają jednak, że osada powstała nieopodal monumentalnego kurhanu. Ten grobowiec usypany z ziemi jest celem badań niemieckich archeologów z Centrum Archeologii im. Leibniza (LEIZA) i Uniwersytetu Johannesa Gutenberga w Moguncji. Właśnie podsumowali kolejny sezon badawczy. Niebosiężny kurhan Nie jest jasne, jak duży był kurhan. Ale wykop archeologiczny, który próbuje uchwycić jego zasięg ma już 35 metrów długości. To obrazuje jego skalę. Z najnowszych wykopalisk wynika, że technologia budowy kopca była bardziej złożona, niż do tej pory sądzono. Niestety, komora grobowca została zniszczona, stało się to zapewne w XIX wieku w czasie prac leśnych. Mimo to w czasie niedawnych prac udało się odkryć kilka ciekawych zabytków. Są to topory z jadeitu i amfibolitu. Jadeit kojarzony jest najczęściej z cywilizacjami Ameryki Środkowej, na przykład z Majami, dla których ten minerał odgrywał ważną rolę w rytuałach. Znalezienie tego typu przedmiotów – zdaniem archeologów – świadczy o tym, że w kurhanie pochowano członków lokalnej elity. Skomplikowane losy Wzgórza Kaplicznego Badacze sądzą, że społeczności rolnicze przybyły na Kapellenberg z obszarów dzisiejszej Francji. Około 4000 lat p.…

bild1772-b2f7b20.jpg
width: 4032
height: 3024

Rewolucja neolityczna. To zmiana, która stworzyła nasze społeczeństwo
type: item
date: 2025-09-21T13:10:17.000Z
creator: Erin Blakemore
subject: Historia
subject: człowiek
subject: historia
subject: neolit
subject: prehistoria
subject: Społeczeństwo
description: Rewolucja neolityczna zmieniła wszystko – od diety po styl życia. Dzięki niej ludzie zaczęli mieszkać w osadach i budować trwałe społeczności. Ale nie była to wyłącznie historia postępu. Wraz z rolnictwem przyszły też choroby, nierówności i uzależnienie od ziemi. Co dziś o niej wiemy?
encoded: Spis treści: Co spowodowało rewolucję neolityczną? Cechy i wynalazki okresu neolitu Udomowienie zwierząt Wpływ na życie człowieka Rewolucja neolityczna, znana również jako rewolucja rolnicza, była przełomowym momentem w historii ludzkości, kiedy to łowcy-zbieracze przekształcili się w rolników – zmieniając na zawsze sposób życia człowieka. Szacuje się, że rewolucja neolityczna rozpoczęła się około 12 000 lat temu. Zbiegła się z końcem ostatniego zlodowacenia i początkiem obecnej epoki geologicznej – holocenu. Była momentem przełomowym, który na zawsze odmienił sposób, w jaki ludzie żyją, odżywiają się i funkcjonują w społeczeństwie. To właśnie ona zapoczątkowała rozwój cywilizacji, jaką znamy dziś. W epoce neolitu ludzie prowadzili koczowniczy tryb życia jako łowcy-zbieracze, przemierzając dziką przyrodę w poszukiwaniu pożywienia. Jednak nastąpiła radykalna zmiana – koczownicy stali się rolnikami, przechodząc do bardziej osiadłego trybu życia. Co spowodowało rewolucję neolityczną? Choć naukowcy wciąż dyskutują nad dokładnymi datami i przyczynami tej przemiany, istnieje wiele dowodów na to, że proces odchodzenia od łowiectwa i zbieractwa na rzecz rolnictwa zachodził niezależnie w różnych częściach świata. Uważa się, że rolnictwo narodziło się najpierw w tzw. Żyznym Półksiężycu na Bliskim Wschodzie, gdzie różne grupy ludzi niezależnie opracowały techniki uprawy. Oznacza to, że „rewolucja rolnicza” była raczej serią lokalnych rewolucji, które wydarzyły się w różnych miejscach i czasie. Istnieje wiele hipotez próbujących wyjaśnić, dlaczego ludzie porzucili tryb życia oparty na zbieractwie. Według badania z 2025 roku, przejście to mogły wymusić katastrofalne pożary i erozja gleby. To badanie podważa wcześniejsze teorie, według których zmiana została zapoczątkowana przez samych ludzi. Jedna z nich zakłada, że presja demograficzna zwiększyła konkurencję o zasoby żywności i zmusiła społeczności do poszukiwania nowych sposobów jej pozyskiwania. Inna teoria mówi, że przejście…

GettyImages-463920487-429409a.jpg
width: 3952
height: 2928

Figurki lisa, sępa i dzika – tajemnicze odkrycie z Karahantepe. Mit zaklęty w kamieniu?
type: item
date: 2025-09-08T10:09:50.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: neolit
subject: pradzieje
subject: religie
subject: turcja
subject: wierzenia
description: Karahantepe w Turcji znowu przyciąga uwagę świata. Tym razem wszystko za sprawą niewielkiego kamiennego naczynia, w którym znaleziono trzy figurki. Zwierzęta ułożono w konkretnej kolejności, co może wskazywać na znaczenie symboliczne. Ziemia, którą przykryto depozyt, nie była naruszona od tysiącleci.
encoded: Karahantepe to jedno z najbardziej zagadkowych stanowisk archeologicznych na świecie. Prace wykopaliskowe trwają tam od kilku lat. To olbrzymie osiedle istniało od około 9400 do 8200 lat p.n.e. i było zamieszkane przez społeczność łowców-zbieraczy. Swoją formą przypomina słynne Göbeklitepe – oddalone od Karahantepe o zaledwie 40 km. Nietypowe znalezisko: lis, sęp i dzik zamknięte w kamiennym naczyniu Jak informuje Agencja Promocji i Rozwoju Turystyki Turcji (TGA), w kamiennym naczyniu archeolodzy odkryli trzy figurki zwierząt – lisa, sępa i dzika. Ich głowy były osadzone w kamiennych pierścieniach, a jedynie rzeźba sępa prawdopodobnie wysunęła się z pierścienia po zamknięciu naczynia. Czy te figurki mają znaczenie rytualne Wspomniane gatunki – sęp, lis i dzik – często pojawiają się w przedstawieniach z okresu neolitu, kiedy ludzie zaczęli prowadzić osiadły tryb życia i uprawiać rolę. W Karahantepe nie znaleziono jednak dotąd dowodów na rolnictwo. Zwierzęta te przedstawiano zazwyczaj w formie płaskorzeźb – podobnie jak na słynnych T-kształtnych filarach w Göbeklitepe. Ziemia skrywała pradawny rytuał? To odkrycie jest wyjątkowe – figurki znaleziono w nienaruszonym układzie, dokładnie tam, gdzie pozostawiono je ok. 11 tysięcy lat temu. Prawdopodobnie były złożono je w czasie rytuałów. Badacze uważają, że ich rozmieszczenie tworzy symboliczną narrację, co może sugerować religijny charakter znaleziska. Naczynie zasypano czerwoną, sterylną glebą. W pobliżu naczynia archeolodzy znaleźli także: kamienne pałki i paciorki, płaskie kamienne talerze, szczęki wilka i inne kości należące do lamparta, sępa i lisa. Wszystkie przedmioty wykonano z kamienia i ozdobiono geometrycznymi wzorami, wizerunkami zwierząt oraz stylizowanymi postaciami ludzkimi. Czy to przejaw pradawnej mitologii? Niewielkie figurki z tego okresu są bardzo rzadkie – często pochodzą z warstw ziemi, które zostały przemieszane. Tutaj jednak sytuacja jest inna – artefakty znajdowały się w oryginalnym kontekście ar…

KarahantepeResearchProject-YusufAslan3131-ff5e9a2.jpg
width: 1860
height: 1240

Powstały wcześniej niż Stonehenge. Poznaliśmy wiek słynnych megalitów w Bretanii
type: item
date: 2025-07-04T09:45:10.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: francja
subject: neolit
subject: pradzieje
description: Tysiące megalitów, ustawionych w długie szeregi, od stuleci wzbudzają fascynacje ludzi. Mowa o regionie Carnac we francuskiej Bretanii. Teraz okazało się, że mogą być to najstarsze tego typu konstrukcje w Europie.
encoded: Spis treści: Inwestycja na ratunek archeologom Najstarsze megality Europy? Europa usiana jest konstrukcjami wzniesionymi z wielkich kamieni, czyli megalitów. Są to na przykład kręgi kamienne, takie jak słynne Stonehenge, ale też mniejsze – grobowce ziemno-kamiennie. Wykonano je kilka tysięcy lat temu, w okresie neolitu. W wielu przypadkach archeolodzy do dziś nie mają wystarczających informacji, by precyzyjnie podać ich wiek. A to jest kluczowe, jeśli chcemy zrekonstruować sposób rozprzestrzeniania się tego fenomenu budowlanego. Inwestycja na ratunek archeologom Szczęście uśmiechnęło się jednak do archeologów. W centrum miasta Plouharnel w Bretanii zaplanowano budowę parku biznesowego. W czasie prac budowlanych badacze natknęli się na pozostałości po konstrukcjach megalitycznych. Le Plasker graniczy ze znanymi megalitami w Carnac. Wykopaliska i analizy wykonano w ramach współpracy francusko-szwedzkiej. Projekt sfinansowała Europejska Rada ds. Badań Naukowych (ERC). W czasie badań nie odkryto megalitów, ale doły fundamentowe, w których niegdyś były umieszczone w równych szeregach tak jak w innych miejscach w regionie Carnac. Doły te były ustawione wzdłuż palenisk lub otworów do gotowania. Nie jest jasne, czy paleniska te były używane do oświetlenia, gotowania lub ucztowania podczas wznoszenia kamieni. Próbki organiczne do datowania radiowęglowego pobrano zarówno z pozostałości ognisk, jak i z fundamentów menhirów. Głazy zostały zapewne przeniesione w inne miejsca już w okresie neolitu. Do dzisiaj trwają dyskusje, czym były aleje megalityczne. Wśród propozycji pojawiają się: obserwatoria astronomiczne; świątynie; cmentarze. Najstarsze megality Europy? W laboratorium określono wiek prawie 50 próbek i zastosowano statystykę bayesowską. To w tej chwili najbardziej precyzyjna metoda datowania radiowęglowego – dzięki niej niedawno na nowo określono wiek najstarszego bumerangu na świecie. – Rzędy kamieni w regionie Carnac wydają się obecnie należeć do najwcześniejszych mega…

Alignments-of-Carnac-2-af52d04.jpg
width: 1280
height: 512

Kluczowa rola kobiet w prastarym mieście Çatalhöyük. Co mówią ich groby?
type: item
date: 2025-06-26T14:00:18.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: grób
subject: kobiety
subject: neolit
subject: turcja
description: Kobiety odgrywały kluczową rolę w funkcjonowaniu jednego z najstarszych miast świata – Çatalhöyük w obecnej Turcji. Taki wniosek był możliwy dzięki analizie DNA ich szczątków złożonych… pod posadzkami domów. W analizach uczestniczyli Polacy.
encoded: Spis treści: Szkielety pod podłogą domów Krewni w domach? Nie zawsze Szczególna rola kobiet Równość mieszkańców osady na barkach kobiet Çatalhöyük jest stanowiskiem archeologicznym położonym w centralnej Turcji. Niegdyś znajdowała się tutaj obszerna osada. Ale była wyjątkowa pod wieloma względami: nie było tutaj ulic, a domostwa przylegały do siebie ścianami. Z lotu ptaka wyglądała jak plaster miodu. Ludzie żyli tutaj prawie 1200 lat – od 7100 do 5950 roku p.n.e. W momencie rozkwitu żyło tu nawet 6 tys. osób. Kiedyś Çatalhöyük określano najstarszym miastem świata, ale nie jest to prawda. Jednak jest to jedna z najstarszych złożonych i największych osad na świecie. Obecnie jej relikty znajdują się na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO. Od lat w badaniach tego miejsca zaangażowani są polscy archeolodzy i badacze innych specjalności. Właśnie opublikowano publikację naukową w prestiżowym „Science”, której są współautorami. Rzuca ona nowe światło na rolę kobiet. Szkielety pod podłogą domów Jedną z zaskakujących dla nas rzeczy jest sposób pochówków mieszkańców osady. Otóż składano ich na wieczny odpoczynek w domach – w jamach pod posadzką. Podobnie było w przypadku innych osad z na Bliskim Wschodzie w okresie neolitu, czyli w czasach, gdy upowszechniło się rolnictwo i hodowla. Na potrzeby najnowszych badań, które opublikowano na łamach czasopisma „Science”, przeanalizowano genomy 131 ludzi z Çatalhöyük. Naukowców ciekawiło, kim byli ludzie pochowani w poszczególnych domach i jakie łączyły ich więzy pokrewieństwa. Badania paleogenetyczne wykonał zespół genetyków z Bliskowschodniego Uniwersytetu Technicznego i uniwersytetu Hacettepe w Ankarze pod kierunkiem prof. Mehmeta Somela, we współpracy m.in. z prof. Arkadiuszem Marciniakiem z Wydziału Archeologii z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Prace zespołu trwały przez 12 lat, bo pobrano próbki z kilkuset szczątków, ale tylko część nadawała się do analiz. Krewni w domach? Nie zawsze Badaczy czekało kilka zaskocze…

shutterstock2639751863-fc89616.jpg
width: 8156
height: 5013

Największy grobowiec Irlandii i nowa hipoteza. Do kogo należały rozczłonkowane szczątki?
type: item
date: 2025-06-24T14:10:33.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: grobowce
subject: irlandia
subject: neolit
description: Około 5200 lat temu pięć osób spoczęło w gigantycznym grobowcu komorowym w Newgrange w Irlandii. Do tej pory sądzono, że byli to przedstawiciele elity dynastycznej. Teraz pojawiła się nowa teoria.
encoded: Spis treści: Kazirodcza elita neolitu? Różni, ale równi? W Egipcie nie było jeszcze nawet piramid, a w Wielkiej Brytanii – kamiennego Stonehenge. Ponad 5000 lat temu w odległej neolitycznej Irlandii powstał gigantyczny megalityczny monument zwany Newgrange. Dziś jest wpisany na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Budowla składa się z dużego, okrągłego kopca o średnicy około 85 metrów, otoczonego kamieniami ozdobionymi prehistorycznymi rytami. Wewnątrz kopca znajduje się długi na 19 metrów korytarz prowadzący do komory grobowej. Wewnątrz znaleziono szczątki pięciu osób. Do tej pory uważano, że byli to przedstawiciele elity dynastycznej. Kazirodcza elita neolitu? Koncepcję elitarności budowli podważył międzynarodowy zespół badaczy. Naukowcy opublikowali swoje wnioski na łamach „Antiquity”. Z wykonanych wcześniej analiz DNA szczątków ludzkich odkrytych w Newgrange wynikało, że jedna z osób urodziła się z kazirodczego związku. Jednak inni pochowani nie byli ze sobą blisko spokrewnieni. Część z nich miała za to powiązania genetyczne z innymi ludźmi pochowanymi w innych grobowcach megalitycznych. View oEmbed on the source website Te informacje wystarczyły, by wcześniejsi badacze stwierdzili, że wówczas rządziła „kazirodcza dynastia” i społecznościami zarządzała elita. Różni, ale równi? Prof. Jessica Smyth i prof. Neil Carlin z Wydziału Archeologii UCD wskazują, że nie zidentyfikowano żadnych innych kazirodczych związków w neolitycznej Irlandii i Wielkiej Brytanii. Sceptyczni są też jeśli chodzi o rządy elity ponad 5 tysięcy lat temu. – Ludzie zdecydowanie byli wybierani do pochówku w grobowcach korytarzowych – cała społeczność nie trafiała do tych monumentów. Nie znamy jednak powodów tej selekcji i tego, dlaczego uważano ich za wyjątkowych – powiedziała prof. Smyth. Zespół badawczy wykazał, że w pobliskich osadach, zwyczajach żywieniowych lub handlu nie ma żadnych dowodów potwierdzających istnienie elity ekonomicznej lub społecznej. Wszyscy mieszkali w podobnych domostwa…

Low-ResNewgrange-Tjp-Finn-CC-BY-SA-4.0-b4af202.jpg
width: 700
height: 525

Do czego tak naprawdę służyło Göbeklitepe? Archeolodzy mają odpowiedź
type: item
date: 2025-03-25T08:53:27.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: architektura
subject: neolit
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
subject: świątynie
subject: turcja
description: Monumentalny megalit Göbeklitepe w Turcji sprzed ponad 11 tysięcy lat był otoczony przez zabudowania mieszkalne. Ta informacja rzadko pojawia się wśród zwolenników tak zwanej zakazanej archeologii, którzy twierdzą, że archeolodzy chcą coś zataić.
encoded: Spis treści: Legendy o Göbeklitepe. Skąd się wzięły? Świątynia pośród głuszy. Czy taka jest prawda o Göbeklitepe? Jak wyglądała osada w Göbeklitepe? Osada z dala od wody. Akwedukt łowców i zbieraczy Dla wielu osób pasjonujących się archeologią na myśl o stanowisku archeologicznym w Göbeklitepe w Turcji stają przed oczami monumentalne kamienne budowle z filarami, wzniesione na planie owalu. Powstawały przez około 1600 lat między 9600 a 8000 r. p.n.e. Uważane są za jedne z najstarszych megalitycznych budowli świata. Legendy o Göbeklitepe. Skąd się wzięły? Göbeklitepe położone jest w południowo wschodniej Turcji, niedaleko granicy z Syrią. To już geograficzny obszar Mezopotamii, czyli międzyrzecza zlokalizowanego między wielkimi ciekami wodnymi: Tygrysem i Eufratem. Jest to strefa tzw. Żyznego Półksiężyca, czyli rejonu gdzie na Bliskim Wschodzie ludzie po raz pierwszy udomowili zwierzęta i zboża po zakończeniu ostatniego zlodowacenia, około 12 tysięcy lat temu. Gdy w początku tego wieku zaczęło się pojawiać w mediach coraz to więcej publikacji o Göbeklitepe, gdzie podkreślano wyjątkowość tego miejsca, rosło społeczne zainteresowanie tym stanowiskiem archeologicznym. Na przykład niemiecki tygodnik „Der Spiegel” opublikował w 2006 roku artykuł zatytułowany „Poszukiwania rajskiego ogrodu. Archeolodzy na tropie biblijnego raju”. Kolejne publikacje skupiały się na odkryciu rzekomych świątyń. Teraz badacze określają kamienne struktury „budynkami specjalnymi” lub „publicznymi”. Do społecznej świadomości nie przebiła się informacja, że w Göbeklitepe istniała wielka, około 10-hektarowa osada. – O domostwach wiedzieliśmy od początku [wykopalisk – przyp. red.]. Nie wiem, kto odpowiada za to, że o tym nie wiadomo. Ludzie chcą słuchać sensacyjnych informacji – powiedział National Geographic Polska dyrektor badań w Göbeklitepe prof. Necmi Karul z Uniwersytetu Stambulskiego. Archeolog przyznaje ze smutkiem, że ludzie łakną bardziej ekscytujących historii, a nie informacji o „normalny…

gobeklitepe-1b206f7.jpg
width: 1000
height: 750

Ta broń zrewolucjonizowała życie ludzi. Archeolodzy odkryli jej kluczowe fragmenty sprzed tysięcy lat
type: item
date: 2024-12-10T11:30:59.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: broń
subject: europa
subject: hiszpania
subject: jaskinie
subject: neolit
subject: pradzieje
description: Cięciwy łuków sprzed 7 tysięcy lat wykonane ze ścięgien zwierząt odkryli archeolodzy w jednej z hiszpańskich jaskiń. To prawdziwa gratka dla badaczy, bo z reguły z tak odległych czasów zachowują się jedynie kamienne groty strzał.
encoded: Spis treści: Unikatowe odkrycie w Hiszpanii. Bez tego elementu łuk był bezużyteczny Kluczowa część pradziejowego łuku Kompozytowe strzały sprzed kilku tysięcy lat Wśród archeologów trwa dyskusja na temat tego, kiedy ludzie zaczęli używać łuku. Ta broń, którą można miotać strzały na daleką odległość, pojawiła się już w epoce lodowcowej. Najstarsze dotąd prawdopodobne dowody na użycie łuku pochodzą z Republiki Południowej Afryki i mogą mieć nawet ponad 60 tys. lat. Unikatowe odkrycie z Hiszpanii. Bez tego elementu łuk był bezużyteczny Swoje trzy grosze do kwestii użycia łuku w pradziejach dorzucili właśnie badacze z Uniwersytetu Autonomicznego w Barcelonie (UAB). Udało im się bowiem odkryć coś, co prawie nigdy nie zachowuje się do naszych czasów. Są to najbardziej delikatne i efemeryczne części łuku – cięciwy, które służy do napinania broni. Ale to nie wszystko – udało się też znaleźć nieźle zachowane strzały zakończone piórami. Swoje wnioski archeolodzy opublikowali na łamach „Scientific Reports”. Do odkrycia doszło w jaskini Los Murciélagos w Albuñol w Granadzie. Zabytki pochodzą ze wczesnej fazy okresu neolitu, czyli mają około 7 tysięcy lat. W Europie upowszechniało się wówczas rolnictwo. Czerpano też korzyści z udomowionych zwierząt. A to wszystko za pośrednictwem migrantów z Bliskiego Wschodu. Kluczowa część pradziejowego łuku Największą atencją wśród badaczy cieszą się cięciwy. To przecież bardzo delikatny element łuku. Przetrwał 7 tysięcy lat tylko ze względu na bardzo suche i zapewne beztlenowe środowisko. – Identyfikacja tych cięciw stanowi kluczowy krok w badaniach nad bronią neolityczną. Nie tylko byliśmy w stanie potwierdzić użycie ścięgien zwierzęcych do ich produkcji, ale także zidentyfikowaliśmy rodzaj lub gatunek zwierzęcia, z którego je wykonano – mówi pierwsza autorka artykułu Ingrid Bertin z UAB. Cięciwy wykonano ze ścięgien zwierząt z rodzaju Capra (obejmuje kilka gatunków kóz i koziorożców), dzikich świń oraz sarny. Ścięgna tych kilku zwierząt sp…

shutterstock2220285651-8eb6161.jpg
width: 6600
height: 4402

Jak powstały megalityczne budowle w Göbeklitepe? Poznałem prawdę na własne oczy
type: item
date: 2024-11-14T07:57:41.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: architektura
subject: atrakcje turystyczne
subject: budynki
subject: neolit
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
subject: świątynie
subject: turcja
subject: udomowienie
description: Słynne kamienne budowle odkryte w Göbeklitepe w Turcji mają około 11 tysięcy lat. Niektórzy nazywają je najstarszymi świątyniami na świecie. Wbrew obiegowej opinii nie pojawiły się nagle i znikąd. Sprawdziłem to na własne oczy.
encoded: Spis treści: Świątynie czy miejsca spotkań. Göbeklitepe pełne znaków zapytania Kim byli ludzie, którzy wznieśli Göbeklitepe? Nie tylko Göbeklitepe. O świątyniach, które zniknęły Nie taki kamień straszny. A Göbeklitepe – nie takie wyjątkowe Kontekst. Słowo klucz w archeologii Archeolog też (czasem) się myli. Historia odkrycia wczesnych osad neolitycznych Göbeklitepe (z języka tureckiego: brzuchate wzgórze) fascynuje nie tylko archeologów, ale też wielu pasjonatów pradziejów. To w tym miejscu, zlokalizowanym na wzgórzach południowo wschodniej Turcji, niedaleko granicy z Syrią, znajdują się jedne z najstarszych na świecie monumentalnych konstrukcji wzniesionych ręką człowieka. Świątynie czy miejsca spotkań. Göbeklitepe pełne znaków zapytania Do tej pory archeolodzy odkopali blisko 10 enigmatycznych budowli (niektóre częściowo), które niektórzy określają mianem świątyń. Są owalne w zarysie. W ich kamiennych ścianach znajdują się wielkie, T-kształtne filary. Nieco większe bloki, osiągające nawet 5–6 metrów wysokości, o takim samym kształcie umieszczone są naprzeciwko siebie wewnątrz tych założeń. Pokryte są płaskorzeźbami, na których widać dzikie zwierzęta. Przyglądam się tym budowlom z kładki, którą zbudowano nad nimi dla niekończącego się tłumu odwiedzających to miejsce. Rocznie przybywa tu od kilku lat nawet paręset tysięcy osób. W 2018 roku Göbeklitepe znalazło się na liście światowego dziedzictwa UNESCO, co jeszcze bardziej wzmogło zainteresowanie. Mijają mnie przede wszystkim liczne, wielopokoleniowe tureckie rodziny. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/11/20241105103419140iOS-6a37695.jpg" width="4032" height="3024" alt="Taj wygląda dzisiejszy krajobraz wokół Göbeklitepe. W czasach świetności osady rosło tu więcej drzew i było bardziej wilgotno" title="Taj wygląda dzisiejszy krajobraz wokół Göbeklitepe. W czasach świetności osady rosło tu więcej drzew i było bardziej wilgotno" /> Co prawda pierwszy badacz stanowiska archeologi…

gobeklitepe-da70211.png
width: 1200
height: 630

Nieznana społeczność sprzed ponad 5 tysięcy lat. Odkrycie archeologów w Maroku
type: item
date: 2024-09-24T13:03:24.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: afryka
subject: archeologia
subject: maroko
subject: neolit
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
subject: rolnictwo
description: Nie tylko w Egipcie rozkwitały w IV tysiącleciu w północnej Afryce społeczności rolnicze. Archeolodzy ogłosili właśnie odkrycie w Maroku osady po nieznanej społeczności uprawiającej rolę w tym wczesnym okresie.
encoded: Spis treści: Nieznana zaawansowana społeczność rolnicza Archeologiczne białe plamy Afryki Co odkryli archeolodzy w Oued Beht? Gdy myślimy o wczesnych społecznościach rolniczych, zwanych neolitycznymi, najczęściej stają nam przed oczami starożytny Egipt czy Mezopotamia. Uznaje się je tradycyjnie za miejsca, gdzie rozkwitały pierwsze wielkie cywilizacje. A to wszystko dzięki uprawie roli i osiadłemu trybowi życia. Nieznana zaawansowana społeczność rolnicza Archeolodzy długo uważali, że rolnictwo najpierw rozkwitło w północnej Afryce w Egipcie. Wyniki szeroko zakrojonych badań wykopaliskowych na marokańskich stanowisku archeologicznym Oued Beht zdają się negować tę hipotezę. Opublikowano je na łamach czasopisma naukowego „Antiquity”. Międzynarodowy zespół badaczy z Anglii, Włoch, Maroka i Hiszpanii twierdzi, że udało mu się zidentyfikować nieznaną wcześniej neolityczną społeczność w północno-zachodniej Afryce, która żyła 3400–2900 lat p.n.e. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/09/urncambridge.orgidbinary20240912083126276-0474S0003598X24001017S0003598X24001017figU1-ff04c58.png" width="768" height="768" alt="Lokalizacja Oued Beht, unikatowego stanowiska archeologicznego w Maroku/Fot. Cyprian Broodbank et. al, Antiquity 2024" title="Lokalizacja Oued Beht, unikatowego stanowiska archeologicznego w Maroku/Fot. Cyprian Broodbank et. al, Antiquity 2024" /> Według odkrywców jest to najwcześniejszy i największy kompleks rolniczy znaleziony w Afryce poza Nilem. – Sugeruje to, że Maghreb odegrał kluczową rolę w kształtowaniu zachodniej części basenu Morza Śródziemnego w czwartym i trzecim tysiącleciu p.n.e. – twierdzą badacze. Archeologiczne białe plamy Afryki Jak to możliwe, że dopiero teraz archeolodzy doszli do tak śmiałych wniosków? Winę zwalają na niedostateczny stan badań. – Przez ponad sto lat ostatnią wielką niewiadomą późniejszej prehistorii śródziemnomorskiej była rola odgrywana przez społeczeństwa afrykańskich wybrzeży Morza Śródz…

NG-wystawki-Facebook-900484c.png
width: 1200
height: 630

Czy ten pochówek należy do kobiety-szamanki sprzed 12 000 lat? Tajemnicze znalezisko z Turcji
type: item
date: 2024-09-17T13:49:01.000Z
subject: Historia
subject: archeologia
subject: grobowce
subject: neolit
subject: odkrycia archeologiczne
subject: szamanizm
subject: turcja
description: Pochowane w przełomowym momencie historii ludzkości szczątki kobiety wraz z dzikimi zwierzętami mogą sugerować, że odegrała ona ważną – i nieoczekiwaną – duchową rolę. Czy była to szamanka?
encoded: Spis treści: Dziwny pochówek kobiety Wczesne rytuały neolitu preceramicznego Neolityczny szamanizm Nowa era ludzkości Kobieta pochowana około 12 000 lat temu w górnym biegu rzeki Tygrys w południowo-zachodniej Turcji mogła być szamanką. Być może łączył ją duchowy związek z dzikimi zwierzętami – sugerują to wyniki badań opublikowane w czasopiśmie „L'Anthropologie”. Niezwykły pochówek w Çemka Höyük (po turecku „kopiec nad wodą”) miał miejsce w okresie, który archeolodzy nazywają neolitem preceramicznym A. Był to przejściowy etap społeczeństwa ludzkiego między 10 000 a 8 800 rokiem p.n.e. i na krótko przed rozwojem rolnictwa. Ludzie w tym czasie nadal byli łowcami-zbieraczami, podobnie jak ich mezolityczni przodkowie, a ceramika nie została jeszcze wynaleziona. Wygląda jednak na to, że tworzyli już osady, ale nie całoroczone, w miejscach takich jak Jerycho na terytoriach palestyńskich i Göbekli Tepe – to stanowisko archeologiczne w Turcji około 240 km na zachód od Çemka Höyük. Dziwny pochówek kobiety Kobietę, która zmarła z przyczyn naturalnych w wieku 25 do 30 lat, pochowano pod podłogą budynku z cegły mułowej w Çemka Höyük. Kolejnych 14 osób pochowano pod innymi budynkami znajdującymi się w pobliżu. Grzebanie zmarłych pod podłogą domu było powszechne w czasach neolitu preceramicznego A. Jednak archeolodzy byli zaskoczeni, że grób kobiety był przykryty dużym blokiem wapienia – nietypowym dla pochówku z tego okresu. Po odkopaniu grobu pojawiły się kolejne niespodzianki: czaszka tura (prymitywnego wołu) spoczywała u jej stóp. Inne kości zwierzęce, w tym skrzydło kuropatwy, noga kuny i szczątki owcy lub kozy, były rozrzucone po całej jamie grobowej. Pochówek kobiety miał miejsce przed udomowieniem zwierząt gospodarskich. A więc zwierzęta musiały być dzikie – wyjaśnia archeolog Ergül Kodaş z tureckiego Uniwersytetu Mardin Artuklu i główny autor badania. Obecność tak wielu kości tura wskazuje również na znaczenie dzikiego bydła, które nie zostało udomowione przez kolejne t…

Zrzut-ekranu-2024-09-17-134800-008f363.png
width: 1152
height: 694

Geniusze z epoki kamienia. Budowlę megalityczną sprzed 6 tys. lat stworzyli ludzie, którzy znali się na nauce
type: item
date: 2024-08-26T11:17:03.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: badania naukowe
subject: epoka kamienia
subject: grobowce
subject: neolit
subject: odkrycia archeologiczne
subject: stonehenge
subject: Wolny czas
description: Megalityczny grobowiec z okresu epoki kamienia został zbudowany „z milimetrową precyzją”. Jego konstruktorzy ustawali ściany pod kątem, a dach ukształtowali tak, by był jak najmocniejszy. To wymagało wiedzy o geologii i fizyce.
encoded: W tym artykule: Jak wniesiono grobowiec megalityczny Ściany i dach Dolmen de Menga: jak powstały? Mistrzowie transportu Dolmen de Menga to megalityczna budowla z około 3800–3600 r. p.n.e. Znajduje się na Półwyspie Iberyskim niedaleko miejscowości Antequera w Andaluzji. Jak inne dolmeny – czyli megalityczne grobowce z epoki kamienia gładzonego – składa się z głazów częściowo wkopanych z ziemię oraz kamiennego dachu. Wejście do grobowca znajduje się u szczytu wzgórza. Budowla jest ogromna. Jej komora ma 27,5 metra długości, 6 m szerokości i 3,5 m wysokości. Została zbudowana z 32 wielkich głazów. Największy z nich waży ponad 150 ton. To trzy razy więcej niż najcięższy kamień ze Stonehenge. Dolmen de Menga został odkryty w XIX wieku. Od tej pory nie przestaje zadziwiać naukowców. Jak mieszkańcy neolitu mogli wznosić tego rodzaju konstrukcje – bez dźwigów, podnośników, koparek, całej współczesnej wiedzy inżynieryjnej i budowlanej? W artykule opublikowanym w czasopiśmie naukowym „Science Advances” zastanawia się nad tym zespół hiszpańskich badaczy. Jak wniesiono grobowiec megalityczny Leonardo García Sanjuán ze współpracownikami przeprowadził szczegółowe geologiczne i archeologiczne badania głazów składających się na Dolmen de Menga. Naukowcy chcieli się dowiedzieć, jaka wiedza była potrzebna jego budowniczym, by wznieść grobowiec. Jak piszą w swojej pracy uczeni, „krytycznych problemów” dotyczących Dolmen de Menga było kilka. Np. dlaczego monument został częściowo wkopany w ziemię? Albo: jak na swoich miejscach umieszczono masywne głazy? No i jak to możliwe, że budowla, zbudowana z miękkiego i dość kruchego kamienia, przetrwała aż do naszych czasów? – Odpowiedzi na te pytania są niezbędne do zrozumienia, w jaki sposób budynek, wykonany przy użyciu rzekomo „prymitywnej” technologii, z powodzeniem stoi na nogach od prawie 6000 lat. Nasze ustalenia są całkowicie sprzeczne z ideą „prymitywności” lub „toporności” – piszą autorzy artykułu. Ściany i dach Dolmen de Menga: jak p…

geniusze-z-epoki-kamienia-budowle-megalityczne-z-hiszpanii-sprzed-6-tys-lat-stworzyli-ludzie-ktorzy-znali-sie-na-geologii-i-fizyce-f35917c.jpg
width: 1441
height: 1080

Zaskakujące odkrycie w Stonehenge. „Kamień ołtarzowy” pochodził z bardzo odległego miejsca
type: item
date: 2024-08-16T10:30:00.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: anglia
subject: archeologia
subject: geologia
subject: neolit
subject: pradzieje
subject: szkocja
subject: wielka brytania
subject: Wolny czas
description: Nie z Walii, ale ze Szkocji pochodzi „kamień ołtarzowy”, który znajduje się w centralnej części najsłynniejszej budowli megalitycznej na świecie – Stonehenge. Teraz archeolodzy głowią się, w jaki sposób pokonał 750 kilometrowy dystans do Wiltshire w południowej Anglii.
encoded: W tym artykule: Skąd pochodzi „ołtarz” ze Stonehenge? W jaki sposób „kamień ołtarzowy” dotarł do Stonehenge? Stonehenge – czym był najsłynniejszy krąg kamienny świata? Archeolodzy, ale też eksperci innych specjalności nieustannie badają krąg megalityczny Stonehenge w Anglii. Mimo wielu lat badań to stanowisko archeologiczne nie przestaje zadziwiać naukowców. Skąd pochodzi „ołtarz” ze Stonehenge? Eksperci z australijskiego Curtin University i brytyjskich Aberystwyth University oraz University College London wzięli za cel tzw. kamień ołtarzowy, który znajduje się w centralnej części Stonehenge. Głaz waży aż 6 ton. Czy faktycznie był ołtarzem? Tego nie wiemy, ale ze względu na swoje położenie w kręgu i układ taką nazwę nadali mu archeolodzy. Długo uważano, że pradziejowi budowniczowie przywlekli go z Walii, z miejsca odległego o około 250 km. Takie dokonanie w III tysiącleciu p.n.e. byłoby wielkim wyczynem. Okazuje się, że przedsięwzięcie było jeszcze bardziej spektakularne. Bo zdaniem badaczy, którzy zaprezentowali wyniki analiz kamienia na łamach prestiżowego czasopisma „Nature”, przetransportowano go aż ze Szkocji. To dystans około 750 km! W jaki sposób „kamień ołtarzowy” dotarł do Stonehenge? Naukowcy z Curtin University zbadali wiek i skład chemiczny ziaren mineralnych we fragmentach „kamienia ołtarzowego”. Jest to blok piaskowca o grubości 50 cm i wymiarach 5 x 1 metr. Eksperci stwierdzili, że tego typu skały pochodzą z Basenu Orkadyjskiego w północno-wschodniej Szkocji i zdecydowanie różnią się od tych z Walii. Ziarna minerałów mają w większości od 1000 do 2000 milionów lat, pozostałe minerały mają około 450 milionów lat. Ustalenie rodzi kolejne pytania. – Biorąc pod uwagę ograniczenia technologiczne epoki neolitu, w jaki sposób tak masywny kamień został przetransportowany na duże odległości około 2600 roku p.n.e.? – zastanawia się główny autor analizy, Anthony Clarke. – Odkrycie to ma również dla mnie osobiste znaczenie. Dorastałem w Mynydd Preseli w Walii, ską…

zaskakujace-odkrycie-w-stonehenge-kamien-oltarzowy-pochodzil-z-bardzo-odleglego-miejsca-8aef8e1.jpg
width: 700
height: 525

Neolityczna osada sprzed 7000 lat. Archeolodzy odkryli ją w okolicach Pragi
type: item
date: 2024-08-02T06:58:27.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: czechy
subject: Edukacja
subject: historia
subject: neolit
subject: odkrycia archeologiczne
subject: Społeczeństwo
description: Czescy archeolodzy odnaleźli pozostałości wyjątkowo dobrze zachowanej osady z okresu neolitu. Jej ślady znaleziono w pobliżu wsi Kutná Hora, niedaleko Pragi.
encoded: W tym artykule: Neolityczna osada odkryta pod Pragą Osada była bardzo dobrze zachowana Dlaczego miejsce to zostało opuszczone przez osadników? Neolit to przełomowy okres w dziejach ludzkiego gatunku. Podczas tego ostatniego okresu epoki kamienia ludzie zaczęli zajmować się rolnictwem, a także hodowlą zwierząt. Było to przejście ze zbieractwa i łowiectwa na rzecz osiadłego trybu życia. To właśnie wtedy zaczęło powstawać wiele osad, w których rozwijały się zalążki gospodarki i kwitło życie. Proces ten nazwany jest „rewolucją neolityczną”. Neolityczna osada odkryta pod Pragą Właśnie dlatego odkrycia z okresu neolitu są bardzo ciekawym materiałem badawczym dla archeologów. Nic dziwnego, że osada odnaleziona w pobliżu Kutnej Hory zafascynowała czeskich badaczy. Badacze z Czeskiej Akademii Nauk prowadzili w tym regionie wykopaliska archeologiczne i nie spodziewali się, że odnajdą osadę, która po 7000 latach była tak dobrze zachowana. – To miejsce odkryto wczesną wiosną w ramach wykopalisk ratowniczych. Pewnego dnia ze zdziwieniem odkryliśmy relikty nietypowej dla tego regionu osady. Od razu wiedzieliśmy, że mamy do czynienia z osadą neolityczną – powiedział w rozmowie z Radio Prague International Daniel Pilařz, archeolog i profesor na Czeskiej Akademii Nauk. – To stanowisko nazwaliśmy Dobřeň, którego nazwa pochodzi od pobliskiej wsi. Jest wyjątkowe ze względu na stan zachowania. To cud, że w późniejszych tysiącleciach miejsce to nie zostało zabudowane ani zniszczone. Prehistoryczne osady zlokalizowane są zwykle w najbardziej żyznych regionach nadających się do uprawy roli – tłumaczy archeolog. Osada była bardzo dobrze zachowana – Oznacza to, że w jednym miejscu budowano najpierw osadę neolityczną, a później w jej miejscu powstawała osada z epoki brązu lub epoki żelaza. Dlatego osady neolityczne są bardzo często zniszczone lub trudniejsze do identyfikacji z archeologicznego punktu widzenia – wyjaśnił badacz. Archeolodzy odkryli w Czechach gigantyczny grobowiec sprzed 5,5 t…

neolityczna-osada-f63fd4b.png
width: 1200
height: 790

Tajemnicze kamienne kręgi sprzed 7000 lat. Badania wykazały, że niegdyś zamieszkiwali je ludzie
type: item
date: 2024-07-17T08:58:30.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: arabia saudyjska
subject: archeologia
subject: Edukacja
subject: neolit
subject: odkrycia archeologiczne
subject: Społeczeństwo
description: Archeolodzy w zachodniej Arabii Saudyjskiej zidentyfikowali osiem kamiennych kręgów jako dawne domostwa. Badacze twierdzą, że wiele tysięcy lat temu w regionie tym znajdowała się dużych rozmiarów osada.
encoded: W tym artykule: Kamienne kręgi na zachodzie Arabii Saudyjskiej Technologia neolitycznych budowniczych Kim byli ludzie, którzy zamieszkiwali tę osadę? Ḥarrat Khaybar to pole wulkaniczne położone na zachodzie Arabii Saudyjskiej i na północ od miasta Medyna. Zajmuje powierzchnię około 12 tys. km². Ostatnia erupcja wulkanu w tym miejscu wydarzyła się między 600 a 700 rokiem n.e. To właśnie tutaj archeolodzy odnaleźli enigmatyczne konstrukcje kamienne, które datowane są na okres neolitu. Kamienne kręgi na zachodzie Arabii Saudyjskiej Odkrycie zostało opublikowane w czasopiśmie naukowym „Levant”. Odpowiada za nie zespół naukowców kierowany przez archeolożkę Jane McMahon z Uniwersytetu w Sydney. W ramach badań przeanalizowano 431 kamiennych kręgów w różnych miejscach, które zlokalizowane były blisko miasta Al-Ula. Wnioski z badania są następujące. Kręgi te były niegdyś budynkami mieszkalnymi lub schronami. Stojące kamienie są jedynie pozostałościami po większych ścianach, a budowle miały posiadać dachy. Naukowcy twierdzą, że najstarsze konstrukcje mają nawet 7000 lat.– Badanie to pokazuje, że mieszkańcy regionu byli bardziej zaawansowani technologicznie, niż wcześniej sądzono – napisali autorzy w oświadczeniu. Technologia neolitycznych budowniczych Konstrukcje miały być zbudowane z pionowo wzniesionych płyt kamiennych. Średnica kręgów wynosiła od czterech do ośmiu metrów. – Na zewnątrz znajdowały się dwa rzędy płyt, które prawdopodobnie służyły jako fundamenty dla drewnianych kolumn, być może wykonanych z delikatnego materiału, który podtrzymywał dach – twierdzą badacze. Centralna płyta, która znajdowała się wewnątrz kamiennego kręgu, była podstawą dla głównej drewnianej kolumny. – Ta cecha architektoniczna sugeruje, jak dobrze pradawni budowniczy zdawali sobie sprawę z rozkładu ciężaru. Oraz z tego, jak ważne jest wsparcie poszczególnych elementów architektonicznych, aby cała konstrukcja się nie zawaliła – twierdzi prof. McMahon. Ponadto wśród pozostałości niektórych kręg…

kamienne-kregi-baeafa8.jpg
width: 1000
height: 750

Dżuma dziesiątkowała Europejczyków nie tylko w średniowieczu. Po raz pierwszy mogła uderzyć w epoce kamienia
type: item
date: 2024-07-11T07:02:07.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: choroby
subject: choroby zakaźne
subject: dżuma
subject: epidemia
subject: europa
subject: neolit
subject: odkrycia archeologiczne
subject: Wolny czas
description: Pierwsza wielka epidemia dżumy mogła wybuchnąć tysiące lat przed dżumą Justyniana z VI w. n.e. Analiza DNA z neolitycznych pochówków sugeruje, że dżuma szalała w Europie już kilka tysięcy lat przed naszą erą.
encoded: W tym artykule: Trzy epidemie dżumy Skąd się wzięła dżuma? Choroba atakująca kolejne pokolenia To jedna z największych zagadek dotyczących epoki neolitu. Ok. 5-6 tys. lat temu gwałtownie zmniejszyła się liczba ludności zamieszkującej wówczas Eurazję. Duża część ludzkich osad została na zawsze porzucona. Co było przyczyną tzw. neolitycznego załamania? Naukowcy mają różne teorie na ten temat. Wskazywano np. na pogarszające się warunki rolnicze, trudności z uprawą zbóż albo wojny. Jednak regularnie powracało jeszcze inne wyjaśnienie: atak jakiejś wyjątkowo zjadliwej zakaźnej choroby. Na pierwszym miejscu wśród kandydatek znajdowała się dżuma. Na to, że taki scenariusz jest coraz bardziej prawdopodobny, wskazuje praca opublikowana dzisiaj w prestiżowym czasopiśmie naukowym „Nature”. Jej autorzy ze Szwecji i Danii przedstawiają nowe dowody na to, że pierwsza epidemia dżumy wybuchła już ok. 3 tys. lat p.n.e. Czyli kilka tysięcy lat wcześniej niż sądzono. Trzy epidemie dżumy Dotychczas dżumę uważano za przekleństwo naszej ery. Pierwsza wielka epidemia tej choroby (zwana dżumą Justyniana) wybuchła w Cesarstwie Bizantyjskim w VI w. n.e. Jej kolejne fale nękały ludzi przez następne dwieście lat. Choroba mogła pochłonąć nawet 100 mln istnień, w tym 40 proc. mieszkańców Konstantynopola. W VIII w. ogniska dżumy wygasły i Europejczycy mogli o niej na kilkaset lat zapomnieć. Jednak w XIV w. dżuma uderzyła ponownie. Przypuszcza się, że pojawiła się w Azji Środkowej, skąd przez Krym trafiła do południowej Europy. Szybko rozprzestrzeniła się na cały kontynent. Ta epidemia została nazwana czarną śmiercią – od charakterystycznego objawu, czyli ciemnych guzów pojawiających się w pachwinach chorego. Czarna śmierć zdziesiątkowała średniowieczną populację Europy. W dużych miastach takich jak Paryż czy Londyn mogła umrzeć nawet połowa mieszkańców. W sumie choroba zabiła nawet jedną trzecią ówczesnej ludności. Dżuma nękała Europejczyków – choć na mniejszą skalę – również w kolejnych stulecia…

dzuma-dziesiatkowala-europejczykow-nie-tylko-w-sredniowieczu-po-raz-pierwszy-mogla-uderzyc-w-epoce-kamienia-a01b94f.jpg
width: 1000
height: 695

Archeolodzy odkryli w Czechach gigantyczny grobowiec sprzed 5,5 tysiąca lat. Był długi jak dwa boiska
type: item
date: 2024-06-24T10:31:51.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: czechy
subject: grobowce
subject: neolit
subject: odkrycia archeologiczne
subject: Wolny czas
description: Blisko 200 metrów długości ma grobowiec odkryty przez archeologów w Czechach w trakcie budowy autostrady. Odkrycie to plasuje się wśród największych konstrukcji tego typu znanych z okresu neolitu w Europie Środkowej.
encoded: W tym artykule: Grobowce typu „kujawskiego” – europejskie piramidy sprzed tysiącleci Podłużny „wielkolud” z Czech „Czeska piramida” – co o niej już wiemy? Dziś po wielkiej budowli grobowej nie pozostało wiele. Jej zarys archeolodzy odkryli na polu uprawnym – była niemal całkowicie zniwelowana. Ale tysiące lat temu pięła się kilka metrów w grę i musiała robić spore wrażenie. Grobowce typu „kujawskiego” – europejskie piramidy sprzed tysiącleci Taki typ grobowca znany jest też z obszaru Polski. Ze względu na to, że najwięcej budowli tego typu znaleziono w północnej części kraju, określa się je grobowcami typu kujawskiego (od Kujaw). Wykonywano je na planie wydłużonego trapezu. Dookoła ustawiano wielkie głazy. Niedawno takie budowle odkryto w Wielkopolsce. Grobowce tego typu z terenu Polski osiągają maksymalnie 140–150 m. Ich wysokość dochodziła do 3 m. Grobowce skrywały pod sobą pojedyncze pochówki osób należących do ówczesnej elity. Podobnie jak znalezisko z obszaru Czech, „polskie” grobowce pochodzą z IV tysiąclecia p.n.e. Wznosiła je społeczność rolnicza określana jako kultura pucharów lejkowatych. Ze względu na wielkie wymiary i przeznaczenie (grobowe), budowle tego typu bywają określane w naszym kraju jako „polskie piramidy”. I chyba nie jest to przesadne określenie. Były to największe budowle w środkowej Europie obok innych konstrukcji wznoszonych przez pierwsze społeczności rolnicze jakieś 1000 lat wcześniej zwanych rondelami. Podłużny „wielkolud” z Czech Tymczasem czescy archeolodzy z Wydziału Archeologii na Uniwersytecie Hradec Králové dokonali niezwykłego odkrycia. Jest to jeden z najpotężniejszych podłużnych grobowców kurhanowych w typie „kujawskim” wzniesionych w Środkowej Europie w IV tysiącleciu p.n.e. Znalezisko miało miejsce w czasie badań ratowniczych poprzedzających budowę autostrady D35 na odcinku Plotiště-Sadová. Jak podali archeolodzy na profilu w mediach społecznościowych, budowla pochodzi z 3800–3350 lat p.n.e. i wykonała ją społeczność kultury p…

archeolodzy-odkryli-w-czechach-gigantyczny-grobowiec-sprzed-5-5-tysiaca-lat-byly-dlugi-jak-dwa-boiska-e112994.png
width: 1200
height: 630

Podziemia z czasów budowy Wielkiej Piramidy otwarte dla zwiedzających. „To miejsce jest magiczne”
type: item
date: 2024-05-06T13:01:05.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: anglia
subject: kopalnie
subject: neolit
subject: pradzieje
subject: wielka brytania
subject: Wolny czas
description: Około 4500 lat temu, czyli w czasach budowy Wielkiej Piramidy w Egipcie, we wschodniej Anglii w Grime’s Graves na masową skalę wydobywano krzemień. Podziemia wykute przez pradziejowych górników są pełne tajemnic. Właśnie otwarto nową trasę turystyczną.
encoded: W tym artykule: Grime’s Grave. Zabytek z czasów Stonehenge Krzemień jak złoto Pradziejowe kopalnie otwarte dla turystów Kopalnia jest nadal pełna zagadek Z lotu ptaka obszar ten wygląda jak powierzchnia Księżyca, albo miejsce nalotu dywanowego z czasów II wojny światowej. Nic bardziej mylnego. To ślady po działalności górników, którzy 2500 lat p.n.e. z pomocą prostych narzędzi drążyli głębokie szyby, z których pozyskiwali krzemień. Grime’s Grave. Zabytek z czasów Stonehenge Wielka kopalnia powstała w dzisiejszym hrabstwie Norfolk w tym samym czasie, gdy w zachodniej Anglii z wielkim mozołem układano kamienie tworzące najsłynniejszy krąg kamienny świata – Stonehenge. Nazwa Grime's Graves (graves – z ang. grobowce) jest myląca. Anglosasi, którzy przybyli ze wschodu i zobaczyli wzniesienia w postaci urobku wydobytego z podziemi stwierdzili, że są to grobowce jednego z ich bogów. Niepoprawna nazwa przylgnęła do tego miejsca. Neolityczni górnicy używali narzędzi wykonanych z poroża jelenia. Z ich pomocą wykuli labirynt tuneli w 430 szybach kopalnianych. Niektóre z nich sięgają aż 13 metrów. Krzemień jak złoto Kilka tysięcy lat temu najcenniejszym surowcem do produkcji narzędzi był krzemień. Ten rodzaj surowca kamiennego używano w wielu miejscach na świecie. Ze względu na swoją wszechstronność tworzonego z niego zarówno duże narzędzia, jak i niewielkie ostrza do łuków, ale też przedmioty kultowe. Krzemień w Grime's Graves był tak dobrej jakości, że mógł być używany do produkcji drobnych, specjalistycznych narzędzi. Gigantyczny kawałek krzemienia prawdopodobnie pochodzący z tego obszaru został nawet znaleziony tak daleko, jak Avebury w hrabstwie Wiltshire, czyli blisko 300 km na południowy-zachód. Pradziejowe kopalnie otwarte dla turystów Grime’s Grave było niedostępne dla turystów przez kilka lat, gdyż pracowano nad nową ścieżką dla turystów. Powstał też nowy gmach wejściowy wraz z odświeżoną ekspozycją. Od końca kwietnia można ponownie wejść do podziemi. Teraz, dzięki no…

podziemia-z-czasow-budowy-wielkiej-piramidy-otwarte-dla-zwiedzajacych-to-miejsce-jest-magiczne-b6aec2e.jpg
width: 1080
height: 400

W Irlandii odkryto olbrzymie centrum ceremonialne sprzed kilku tysięcy lat. Pomógł laser
type: item
date: 2024-04-25T14:30:22.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: irlandia
subject: neolit
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
subject: Wolny czas
description: Skupisko wielkich obiektów ceremonialnych, wzniesionych kilka tysięcy lat temu przez pierwszych rolników, odkryli archeolodzy w Irlandii. To pierwsze tego typu znalezisko z Zielonej Wyspy.
encoded: W tym artykule: Pierwsi rolnicy byli też „budowlańcami” Laser celuje w Zieloną Wyspę Rytuały sprzed tysięcy lat Miasta Majów ukryte pod gęstą dżunglą, linie okopów z czasów I wojny światowej i wiele innych świadectw po dawnej działalności człowieka możliwe są do wykrycia dzięki rewolucyjnej metodzie. Mowa o lotniczym skaningu laserowym, który wszedł przebojem do światowej archeologii. Ta technika stosująca urządzenia typu LIDAR (ang. Light Detection and Ranging) wykorzystuje emisję impulsów laserowych w stronę Ziemi z nadajnika umieszczonego w latającym obiekcie: samolocie, helikopterze, a coraz częściej dronie. Lotnicze skanowanie umożliwia bardzo dokładną analizę ukształtowania terenu. Dzięki niemu można wykryć bardzo słabo rysujące się w terenie pozostałości po dawnych obiektach. Pierwsi rolnicy byli też „budowlańcami” Pierwsi europejscy rolnicy przynieśli ze sobą nie tylko znajomość uprawy roli i hodowli. W zachodniej Europie zaczęli wznosić również wielkie, podłużne konstrukcje ziemne. Wymagały one zaangażowania dziesiątek, jeśli nie setek osób. Niektóre z nich osiągały długość kilku kilometrów. Tak jest w przypadku pozostałości po wielkich ziemnych „budowlach” z okolicy słynnego megalitu Stonehenge w Anglii. Co ciekawe, obiekty te nie miały praktycznej – z naszego punktu widzenia – funkcji. Służyły odprawianiu rytuałów, a sam fakt ich wznoszenia przyczyniać się miał do tworzenia jednolitej tożsamości grupowej. Laser celuje w Zieloną Wyspę To właśnie dzięki LIDAR-owi udało się dokonać fascynującego odkrycia niedaleko miasta Baltinglass w hrabstwie Wicklow we wschodniej Irlandii. Na łamach prestiżowego czasopisma naukowego „Antiquity” jako najważniejsze znalezisko naukowcy wskazują kilkanaście olbrzymich konstrukcji ziemnych. Składają się na nie pozostałości po rowach i wałach. Wykonano je na szczytach sąsiadujących ze sobą wzgórz. Największy obiekt mierzy kilkaset metrów długości i kilkadziesiąt metrów szerokości. Archeolodzy odnotowali, że nawet jeden obiekt b…

w-irlandii-odkryto-olbrzymie-centrum-ceremonialne-sprzed-kilku-tysiecy-lat-pomogl-laser-d222b9f.png
width: 1200
height: 630

Prawie jak w „Diunie”. Przez tysiące lat ludzie mieszkali w kanałach lawowych na arabskiej pustyni
type: item
date: 2024-04-23T14:15:52.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: neolit
subject: odkrycia archeologiczne
subject: półwysep arabski
subject: Wolny czas
subject: wykopaliska
description: Archeolodzy po raz pierwszy znaleźli dowody na to, że dawni mieszkańcy Półwyspu Arabskiego osiedlali się w kanałach lawowych. Są to jaskinie powstałe po przepłynięciu rozgrzanej lawy. Tego rodzaju lokalizację mogliby wykorzystać przyszli koloniści Marsa.
encoded: W tym artykule: Co naukowcy zawdzięczają hienom? Kiedy ludzie zamieszkiwali w kanałach lawowych? Co znaleziono na ścianach Umm Jirsan? Jak powstają kanały lawowe? Lodowate noce, upalne dni i bardzo suche powietrze. W takich warunkach materiał organiczny nie ma szans przetrwać mileniów. Dlatego archeolodzy pracujący na Półwyspie Arabskim interesują się nie tylko tym, co jest na powierzchni. Badają również tamtejsze jaskinie, w tym kanały lawowe położone na północy Arabii Saudyjskiej. Pracujący w tamtym rejonie zespół archeologów pod kierunkiem Mathew Stewarda z Griffith University w Brisbane dokonał właśnie przełomowego odkrycia. Naukowcy znaleźli pierwsze dowody na to, że system kanałów lawowych Umm Jirsan był kilka tysięcy lat temu zamieszkany. W okresie między 7 a 10 tys. lat temu ogromna jaskinia pustynna okresowo zamieniała się w dom. Tak samo jak jaskinie Fremenów w „Diunie” Franka Herberta. Co naukowcy zawdzięczają hienom? Australijczycy na miejsce wykopalisk wybrali kanał lawowy Umm Jirsan odległy o 125 km od Medyny. Ma imponujące rozmiary – długość 1,5 km, wysokość 12 m, a szerokość sięgającą miejscami 45 metrów. To największa tego rodzaju struktura w Arabii Saudyjskiej. Już w pobliżu wejść do Umm Jirsan naukowcy natrafili na ciekawe znaleziska. W miejscach, gdzie zapadł się sufit, otwierając drogę do tunelu, wykopali setki kamiennych artefaktów. Zostały wykonane z obsydianu, bazaltu i czertu. Ponieważ były one wystawione na warunki zewnętrze, trudno było określić ich wiek. W środku zrobiło się jeszcze ciekawiej. Ziemia była tam usłana kośćmi zwierząt. Były ich wręcz całe stosy. „Te stosy są dziełem hien. Zwierzęta przeciągały kości pod ziemię, aby je zjeść, zachować na czas niedoboru żywności lub by karmić młode. Proces ten, powtarzany przez tysiąclecia, doprowadził do powstania jednych z najbardziej niesamowitych nagromadzeń skamieniałości, jakie można zobaczyć gdziekolwiek na świecie” – napisali badacze na portalu „The Conversation”. Kiedy ludzie zamieszk…

prawie-jak-w-dunie-przez-tysiace-lat-ludzie-mieszkali-w-kanalach-lawowych-na-arabskiej-pustyni-6b37476.jpg
width: 1200
height: 630

Przerażający rytuał w neolitycznej Europie: kobiety związane i pogrzebane żywcem. Dziś tak zabija mafia
type: item
date: 2024-04-12T06:47:16.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: grób
subject: morderstwa
subject: neolit
subject: odkrycia archeologiczne
subject: Wolny czas
description: Naukowcy znaleźli dwadzieścia prehistorycznych ofiar morderstwa metodą „incaprettamento”. Kiedyś składano je w ramach rytuału związanego z rolnictwem. Dziś brutalnych zabójstw tym sposobem dokonują włoskie grupy przestępcze.
encoded: W tym artykule: Trzy kobiety we wspólnym grobie Ofiary neolitycznych rytuałów Rytualne morderstwa w neolitycznej Europie Z neolitu do współczesności W Europie okresu neolitu odprawiano przerażający rytuał ofiarny. Jak donoszą autorzy artykułu opublikowanego wczoraj w czasopiśmie „Science Advances”, kilka tysięcy lat temu na naszym kontynencie ludzi mordowano metodą zwaną „incaprettamento”. Ręce ofiar były krępowane, a ich szyja przywiązywana do nóg ugiętych za plecami. W takiej pozycji człowiek powoli się dusił. Trzy kobiety we wspólnym grobie Wszystko zaczęło się od jednego grobu. Naukowcy z kilku francuskich uniwersytetów ponownie przeanalizowali neolityczny pochówek odkryty 20 lat temu w Saint-Paul-Trois-Châteaux w okolicach Awinionu w południowej Francji. Mogiła ma kształt silosu albo dołu do przechowywania ziarna. Złożono w niej zwłoki trzech kobiet zmarłych ok. 5500 lat temu. Pierwsza z ofiar, mniej więcej 50-letnia, została położona na lewym boku. Najprawdopodobniej zmarła z przyczyn naturalnych i została pochowana w typowej pozycji dla tego okresu. Blisko jej głowy ustawiono wazon. Druga i trzecia kobieta leżały pod nawisem grobu – na plecach i na brzuchu. Obie miały ugięte kończyny dolne. Nie zachowały się żadne ślady krępujących je powrozów. Jednak pozycja, w jakiej zostały znalezione, wskazuje, że były związane. Ciężkie kamienie leżące obok sugerują z kolei, że po wrzuceniu do grobowca zostały celowo przygniecione głazami. Naukowcy przypuszczają, że te dwie ofiary, związane metodą „incaprettamento”, zostały pogrzebane żywcem. Ofiary neolitycznych rytuałów Złożone w tej mogile kobiety padły prawdopodobnie ofiarą rytuału mającego związek z rolnictwem. Wskazuje na to m.in. wydłużona drewniana struktura oryginalnie wzniesiona nad grobowcem. Została ona zrównana ze Słońcem w okresie przesileń. Miała wejścia na obu końcach, przez które w dniu przesilenia zimowego i letniego do środka dostawały się promienie słońca. Prawdopodobnie miały oświetlić kapłankę albo k…

przerazajacy-rytual-w-neolitycznej-europie-kobiety-zostaly-wiazane-i-grzebane-zywcem-dzisiaj-tak-zabija-wloska-mafia-a605eea.jpg
width: 1200
height: 630