Peenemünde skrywa mroczną przeszłość. Nad Bałtykiem wciąż widać jej ślady
Peenemünde, niewielka gmina na północno-zachodnim cyplu wyspy Uznam, stanowi jeden z najbardziej paradoksalnych punktów na mapie Europy. Z jednej strony kojarzy się z sielskim krajobrazem bałtyckich plaż i sosnowych lasów, zaś z drugiej – jest miejscem, w którym narodziła się jedna z najbardziej niszczycielskich technologii XX wieku. To właśnie tam, w warunkach ścisłej tajemnicy, niemieccy inżynierowie nie tylko położyli fundamenty pod współczesną astronautykę, ale także stworzyli narzędzia terroru, które pochłonęły tysiące istnień.
Spis treści: Niewielka miejscowość na wyspie Uznam Od rybackiej osady do centrum technologii Niegdyś poligon, dziś atrakcja turystyczna Peenemünde to miejsce obarczone ogromnym ciężarem historycznym. Miejscowość ta dziś zachwyca nadmorską przyrodą. Kilkadziesiąt lat temu naukowcy wykonali tam obliczenia, które stały się fundamentem dla misji Apollo i pokojowej eksploracji kosmosu. Nie można jednak zapomnieć, że te same dane i technologie umożliwiły rakietom V-2 niszczenie europejskich miast. Można zatem powiedzieć, że miejsce to oferuje bezcenną lekcję o dwoistości postępu technologicznego. Niewielka miejscowość na wyspie Uznam Peenemünde zajmuje strategiczne położenie u ujścia rzeki Peene (Piana) do Bałtyku, w północnej części wyspy Uznam, należącej do kraju związkowego Meklemburgia-Pomorze Przednie. Gmina graniczy bezpośrednio z popularnym kurortem Karlshagen. Pod względem administracyjnym, jest częścią urzędu Usedom-Nord, którego siedziba znajduje się w Zinnowitz, i przynależy do powiatu Vorpommern-Greifswald. Powierzchnia gminy obejmuje obszar 25,54 kilometra kwadratowego, a gęstość zaludnienia jest wyjątkowo niska (ok. 18 osób na kilometr kwadratowy). Wynika to z militarnej przeszłości terenu, który przez dekady pozostawał zamknięty dla osadnictwa cywilnego. Tamtejszy krajobraz jest zdominowany przez lasy iglaste, piaszczyste wydmy i pozostałości ogromnej infrastruktury przemysłowej, która po wojnie została częściowo odzyskana przez naturę. Uznam, znany jako najbardziej nasłoneczniona wyspa Niemiec, oferuje Peenemünde specyficzny mikroklimat, sprzyjający zarówno turystyce pieszej, jak i rowerowej. Od rybackiej osady do centrum technologii Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z 1282 roku, kiedy to książę pomorski Bogusław IV przekazał wieś miastu Wolgast. Przez stulecia Peenemünde funkcjonowało jako skromna osada rybacka, której mieszkańcy zmagali się z siłami natury, w tym z niszczycielskimi powodziami sztormowymi w latach 1872, 1904 i 1913. Epoka nowożytna i znaczenie militarne Strategiczne znaczenie ujścia rzeki Peene zostało dostrzeżone już podczas wojny trzydziestoletniej. 26 czerwca 1630 roku król szwedzki Gustaw II Adolf wylądował w Peenemünde z armią liczącą 15000 żołnierzy, co zapoczątkowało okres szwedzkiej dominacji na tych terenach. Po pokoju westfalskim w 1648 roku, miejscowość stała się częścią Pomorza Szwedzkiego, a dopiero w 1720 roku, w wyniku traktatu sztokholmskiego, przeszła pod pruskie panowanie. W XVIII i XIX wieku budowano tam liczne szańce i umocnienia, mające chronić dostęp do ujścia rzeki, co zapowiadało późniejszą całkowitą militaryzację regionu. Utworzenie HVP Decyzja o przekształceniu Peenemünde w serce niemieckiego programu rakietowego zapadła w 1935 roku. Dotychczasowy poligon w Kummersdorfie był niewielki, co utrudniało przeprowadzanie testów rakiet o dużym zasięgu, a gęsta zabudowa wokół Berlina uniemożliwiała zachowanie tajemnicy. Peenemünde oferowało idealne warunki. Bezludne tereny wzdłuż wybrzeża Bałtyku pozwalały na bezpieczne kierowanie lotów rakiet nad morzem, gdzie mogły być one śledzone przez systemy pomiarowe rozlokowane na wyspach Oie i Ruden. W latach 1936–1937 utworzono ośrodek badawczy Heeresversuchsanstalt Peenemünde (HVP), w którym połączono siły armii lądowej (Peenemünde-Ost) i lotnictwa Luftwaffe (Peenemünde-West). Dyrektorem technicznym mianowano Wernhera von Brauna, młodego inżyniera. Rozwój technologiczny i przełomowe wynalazki Podczas II wojny światowej Peenemünde stało się jednym z najnowocześniejszych ośrodków technologicznych świata. To właśnie tam opracowano rakietę Aggregat 4 (A4), znaną później jako V-2, która była pierwszym w historii pociskiem balistycznym napędzanym paliwem ciekłym. 3 października 1942 roku prototyp A4 wzbił się na wysokość ok. 80–85 km i zbliżył się do granicy przestrzeni kosmicznej. Wśród innych innowacji opracowanych w Peenemünde należy wymienić: Fieseler Fi 103 (V-1), pierwszy system telewizji przemysłowej, naddźwiękowy tunel aerodynamiczny, zaawansowany system żyroskopowy i automatyczny układ sterowania lotem. Praca przymusowa Od 1943 roku produkcja rakiet i rozbudowa ośrodka opierały się na pracy tysięcy więźniów z obozów koncentracyjnych i robotników przymusowych. W Karlshagen utworzono dwa podobozy KZ-Arbeitslager Karlshagen I i II, w których panowały tragiczne warunki bytowe. Więźniowie byli zmuszani do pracy przy produkcji seryjnej i rozładunku materiałów niebezpiecznych, często stając się ofiarami wypadków lub egzekucji. Operacja Hydra Informacje o znaczeniu Peenemünde dotarły do aliantów m.in. dzięki polskiemu wywiadowi i austriackiej grupie oporu skupionej wokół księdza Heinricha Maiera. W nocy z 17 na 18 sierpnia 1943 roku brytyjski RAF przeprowadził zmasowany nalot w ramach Operacji Hydra. Prawie 600 bombowców zrzuciło blisko 1800 ton bomb, celując głównie w osiedla mieszkaniowe naukowców i hale produkcyjne. Atak, choć nie zniszczył całkowicie potencjału badawczego, wymusił na Niemcach przeniesienie seryjnej produkcji rakiet do podziemnej fabryki Mittelwerk w górach Harz, co ostatecznie opóźniło program „broni odwetowej” o kilka kluczowych miesięcy. W lutym i marcu 1945 roku, w obliczu zbliżającej się Armii Czerwonej, ośrodek został ewakuowany, a wiele instalacji wysadzono w powietrze. 5 maja 1945 roku Peenemünde zostało zajęte przez wojska radzieckie. Peenemünde w czasach NRD Po wojnie większość ocalałych urządzeń została zdemontowana i wywieziona do Związku Radzieckiego. Naukowcy z zespołu von Brauna, w ramach operacji Paperclip, zostali sprowadzeni do Stanów Zjednoczonych, gdzie stali się ojcami amerykańskiego programu kosmicznego. W samym Peenemünde nastała era militaryzacji radzieckiej, a następnie wschodnioniemieckiej. Od 1952 roku stacjonowały tam jednostki marynarki wojennej NRD, a w 1956 roku utworzono dowództwo 1. Flotylli. Cały teren północnego Uznamu stał się strefą zamkniętą, co paradoksalnie przyczyniło się do zachowania wielu ruin w stanie nienaruszonym. Dopiero zjednoczenie Niemiec w 1990 roku umożliwiło zainicjowanie procesu przekształcenia dawnego poligonu w miejsce pamięci. Niegdyś poligon, dziś atrakcja turystyczna Współczesne Peenemünde jest przykładem adaptacji terenu o skomplikowanej przeszłości na cele turystyczne. Nie jest to typowy kurort nadmorski, a miejsce refleksji, które każdego roku przyciąga tysiące odwiedzających z całego świata. Muzeum Historyczno-Techniczne Mieści się w budynku dawnej elektrowni węglowej. Obiekt ten, wybudowany w latach 1939–1942 przy użyciu pracy przymusowej, sam w sobie jest fascynującym eksponatem. Elektrownia produkowała 30 MW energii, która zasilała m.in. fabrykę ciekłego tlenu niezbędnego do startów rakiet V-2. Wystawa stała dokumentuje historię technologii rakietowej, od wizji pierwszych pionierów, przez tragiczny okres nazistowski, aż po lądowanie na Księżycu i zimnowojenny wyścig zbrojeń. Radziecki okręt podwodny U-461 Cumujący w porcie okręt U-461 to jedna z najbardziej spektakularnych atrakcji marynistycznych w Niemczech. Jest to jednostka projektu 651, będąca jednym z największych konwencjonalnych okrętów podwodnych świata. Służył w latach 1965–1991, patrolując wody Północnego Atlantyku z czterema pociskami manewrującymi zdolnymi do przenoszenia głowic nuklearnych. Interaktywne Centrum Nauki Zlokalizowane w dawnym hangarze lotniczym, centrum Phänomenta oferuje ponad 300 stanowisk doświadczalnych na powierzchni 3000 m². Jest to idealna przeciwwaga dla merytorycznego i ciężkiego emocjonalnie muzeum HTM, oferująca rozrywkę intelektualną dla dzieci i dorosłych. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Zamalowana historia. Jak nazistowski malarz próbował ukryć swoją przeszłość?
Po II wojnie światowej wielu niemieckich artystów chciało zapomnieć o swojej przeszłości. Malarz Erich Mercker postanowił ją po prostu zamalować. Dziś naukowcy odkryli, dzięki zastosowaniu ultranowoczesnej technologii, nazistowskie symbole na jego dziele. To opowieść o tym, jak nauka demaskuje próby retuszowania historii.
Sztuka jest bardzo często na usługach reżimów. Tak samo było w przypadku nazistowskich Niemiec. Erich Mercker (1891–1973) był malarzem, którego losy splatają się z tragiczną historią XX wieku. Jego specjalnością były krajobrazy przemysłowe i place budowy, co idealnie wpisywało się w estetykę nazistowskiej modernizacji. Mercker był samoukiem, ale mimo to odniósł oszałamiający sukces w dobie III Rzeszy. W latach 1933–1945 namalował kilka dzieł zawierających symbolikę nazistowską, w tym „Die Stätte des 9. November” (Miejsce 9 listopada), przedstawiający monachijski pomnik Feldherrnhalle upamiętniający nieudany zamach stanu NSDAP w 1923 roku. To właśnie to dzieło stało się celem nietypowych badań. Ślubny podarunek Dr. Thomas Schuhbauer, producent i twórca filmowy, odkrył ten obraz w swoim domu rodzinnym. Był w posiadaniu jego rodziny od dziesięcioleci, ponieważ został podarowany jego rodzicom jako prezent ślubny w 1966 roku. Dzieło wzbudziło jego zainteresowanie, gdyż mimo przedstawienia powojennej flagi Bawarii, widoczna na nim była górna część pomnika, który został zniszczony natychmiast po kapitulacji III Rzeszy. Dodatkowo na krawędziach flagi dostrzeżono czerwone ślady farby, co sugerowało istnienie innej warstwy pod spodem. Ruszyły badania specjalistyczne, których wyniki opublikowano na łamach czasopisma „npj Heritage Science”. Co skrywają warstwy? Aby sprawdzić, co kryje się pod powierzchnią obrazu, zawiązano interdyscyplinarną współpracę. Kluczową rolę odegrała dr Ioanna Mantouvalou, fizyczka z Berlina i ekspertka od fluorescencji rentgenowskiej (XRF). Metoda ta pozwala na identyfikację składu chemicznego pigmentów bez uszkadzania płótna. Promienie rentgena przenikają przez warstwy farby na głębokość kilku milimetrów, wzbudzając atomy różnych pierwiastków. Dzięki temu naukowcy mogli „przejrzeć” obraz i zmapować rozmieszczenie substancji, których Mercker użył przed laty, a które później – jak się okazało – celowo ukrył. Pod błękitem kryje się czerwień Wyniki analizy XRF były jednoznaczne. Pod błękitno-białą flagą odkryto jaskrawoczerwoną farbę zawierającą kadm i selen (czerwień kadmowa), co odpowiadało przedstawieniu flagi ze swastyką. Ale to nie wszystko. Badanie ujawniło zamalowane postacie dwóch wartowników z SS, wieńce u stóp pomnika oraz przechodniów z ramionami uniesionymi w geście nazistowskiego pozdrowienia. Do „wybielenia” obrazu Mercker użył bieli tytanowej – pigmentu, którego nie było w pierwotnej kompozycji, a którego tubkę znaleziono w jego pośmiertnej spuściźnie. Artysta dosłownie przykrył symbole ideologii nową warstwą farby, by móc dalej sprzedawać swoje dzieło w powojennych Niemczech. Wybielanie dziedzictwa Analiza inskrypcji na odwrocie obrazu pozwoliła ustalić, że płótno powstało w listopadzie 1934 roku. To kolejny dowód na to, że Mercker – podobnie jak wielu innych twórców tamtego okresu –i płynnie przeszedł do pracy w nowym systemie, retuszując jedynie najbardziej kłopotliwe fragmenty swojej biografii. Obraz znajduje się obecnie w zbiorach Centrum Dokumentacji Historii Narodowego Socjalizmu w Monachium (niem. NS-Dokumentationszentrum München). Został tam przekazany po zakończeniu badań naukowych. W RFN przez dekady panowało milczenie na temat uwikłania artystów w nazizm i II wojnę światową. Głosy krytyczne pojawiły się dopiero pod koniec lat 60. XX wieku. Źródło: npj Heritage Science Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Polska oczami agresorów. Do Archiwum Akt Nowych trafiły unikatowe zdjęcia z pierwszych miesięcy wojny
Historia kampanii wrześniowej zazwyczaj dociera do nas poprzez relacje obrońców lub oficjalną, wygładzoną propagandę III Rzeszy. Jednak najnowszy nabytek Archiwum Akt Nowych (AAN) oferuje wgląd w coś znacznie bardziej surowego i osobistego. Blisko 250 wyjątkowych fotografii to intymny zapis wojny widziany przez wizjery aparatów niemieckich żołnierzy. To nie tylko kronika zniszczeń, ale przede wszystkim świadectwo mentalności sprawców.
Zbiór składa się z dwóch albumów przekazanych dzięki Instytutowi Strat Wojennych im. Jana Karskiego, które dokumentują szlak bojowy jednostek Wehrmachtu – od górskich przełęczy na południu, po zrujnowane ulice Warszawy. Jak podkreśla dr hab. Damian Markowski z ISW, materiały te są „rzadkim i niezwykle sugestywnym źródłem”, które pokazuje pierwsze miesiące globalnego konfliktu w nowym świetle. Okiem ludzi, którzy nie różnili się tak bardzo od nas, a mimo to dokonywali bestialskich czynów. Szlak 3. Dywizji Górskiej – od Słowacji po Zagłębie Naftowe Pierwszy, mniejszy album, należał do żołnierza 3. Dywizji Górskiej, wchodzącej w skład Grupy Armii „Południe” stanowiącej część kampanii wrześniowej. Fotografie szczegółowo dokumentują drogę, jaką pokonali agresorzy, wkraczając do Polski od strony Słowacji. W obiektywie Niemca utrwalono malownicze, a wkrótce tragiczne krajobrazy Spiszu, Beskidu Wyspowego i Pogórza Karpackiego. Na zdjęciach widać m.in.: zniszczoną infrastrukturę: wysadzone przez Wojsko Polskie mosty na Popradzie, Dunajcu i Wisłoce, zajęte miejscowości: Limanową, Nowy Sącz, Krosno oraz Drohobycz – kluczowy punkt Zagłębia Naftowego, scenki rodzajowe: od kwaterowania wojsk, po „turystyczną” obserwację lokalnych zabytków. Niektóre fotografie niepokojąco przypominają zdjęcia młodych chłopaków z wakacji. Szczególnie poruszające są zdjęcia o charakterze propagandowo-ideologicznym. Niemiecki żołnierz uwiecznił na nich polskich Żydów (m.in. w Nowym Sączu i Grybowie), opatrując odbitki złośliwymi, antysemickimi komentarzami. To pokazuje jak głęboko nazistowska ideologia była zakorzeniona w świadomości zwykłych żołnierzy już w pierwszych dniach wojny. Marsz na Warszawę i „Parada Zwycięstwa” Drugi, obszerniejszy album, dokumentuje działania prawdopodobnie jednej z dywizji piechoty nacierającej od południowego zachodu. Autor zdjęć brał udział w starciach z Armią „Prusy” i podchodził pod stolicę przez Tomaszów Mazowiecki oraz Grójec. Największą wartość historyczną mają ujęcia przedstawiające Warszawę pod ostrzałem artylerii. Fotograf uwiecznił strategiczną infrastrukturę miasta oraz jego przedmieścia, które jako pierwsze odczuły impet niemieckiego uderzenia. Wstrząsającym dopełnieniem tej części zbioru są trzy unikatowe fotografie z parady zwycięstwa w Alejach Ujazdowskich, która odbyła się 5 października 1939 roku z udziałem najwyższych dowódców III Rzeszy. Zdjęcia niemieckich żołnierzy wyglądają aż przerażająco „normalnie”: View Gallery on the source website W obiektywie wroga Poza tryumfalnymi pochodami, album zawiera również zdjęcia pobojowisk, polskich jeńców oraz – co istotne dla historyków – mogiły poległych żołnierzy Wehrmachtu, co przypomina, że opór Polaków był dla agresora kosztowny. Perspektywa sprawcy jako narzędzie edukacji Wyjątkowość tego zbioru polega na tym, że nie kończy się on na kapitulacji Polski. Druga część większego albumu pokazuje dalsze losy żołnierza w Europie Zachodniej – na pograniczu z Francją, w krajach Beneluksu oraz w samym Paryżu. Pozwala to badaczom śledzić ewolucję postaw żołnierzy, którzy po sukcesie w Polsce poczuli się „panami Europy” i rozpoczęli II wojnę światową. Przekazanie tych materiałów do Archiwum Akt Nowych w kwietniu 2026 roku to moment przełomowy dla dokumentacji strat wojennych. Jak zauważają eksperci z Instytutu im. Jana Karskiego, zdjęcia te skłaniają do głębokiej refleksji nad tym, jak obraz wojny był kreowany przez tych, którzy go wywołali. Teraz, niemal 90 lat później, te same kadry służą do odkłamywania historii i precyzyjnego opisu tragedii, jaka spotkała Polskę w 1939 roku. Źródła: National Geographic Polska, Instytut Strat Wojennych im. Jana Karskiego Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Ulubieniec Hitlera, którego cenili alianci. Kim naprawdę był Erwin Rommel?
Erwin Rommel należy do najbardziej niejednoznacznych dowódców II wojny światowej. Nie ulega wątpliwości, że był geniuszem taktyki, którego podziwiali nie tylko Niemcy, ale także alianci. Jego koncepcje – dowodzenia przez zadania i dowodzenia z przodu – dziś stanowią fundament doktryn armii NATO. Uchodził też za „dobrego Niemca”, który nie przyłożył ręki do zbrodni nazistowskiego systemu. Czy jednak najmłodszy feldmarszałek III Rzeszy rzeczywiście był tylko profesjonalistą, który prowadził „czystą wojnę”?
Spis treści: Miał być inżynierem, a został kadetem Erwin Rommel podczas wielkiej wojny Zaufany człowiek Hitlera Rola w spisku i śmierć Winston Churchill nazwał Rommla „wielkim generałem” i „śmiałym przeciwnikiem”. Czy pochwały dla Lisa Pustyni wynikały z podziwu dla jego wojennego kunsztu? Częściowo, na pewno tak, jednak nie ulega wątpliwości, że dla aliantów, a zwłaszcza Brytyjczyków, komplementowanie geniuszu niemieckiego dowódcy było wygodną wymówką, pozwalającą usprawiedliwić klęski. Rommel był niezwykle utalentowany, nie angażował się osobiście w Holokaust i odrzucał najbardziej zbrodnicze rozkazy – to wszystko prawda. Nie można jednak zapomnieć, że jako feldmarszałek i bliski współpracownik Hitlera miał wiedzę o zbrodniach III Rzeszy, a oddział Afrika Korps prawdopodobnie miał uczestniczyć w eksterminacji Żydów w Palestynie. Plan ten nie powiódł się ze względu na klęskę pod El Alamein. Miał być inżynierem, a został kadetem Erwin Rommel urodził się 15 listopada 1891 roku w Heidenheim. W odróżnieniu od większości pruskiej arystokracji wojskowej, nie miał szlacheckich korzeni. Wychowywał się w rodzinie o intelektualnych tradycjach. Jego ojciec, również Erwin, był nauczycielem matematyki i dyrektorem gimnazjum w Aalen. W dzieciństwie Rommel nie przejawiał zainteresowania wojennym rzemiosłem. Cichy, chorowity chłopiec interesował się przede wszystkim naukami technicznymi. Jako nastolatek, zbudował pełnowymiarowy model szybowca, a jego zdolności manualne pozwoliły mu na całkowite rozmontowanie i ponowne złożenie motocykla. Marzył o studiowaniu inżynierii lotniczej, jednak jego ojciec kategorycznie sprzeciwił się tym planom. Dał mu wybór – albo kariera urzędnicza, albo wojskowa. W lipcu 1910 roku wstąpił do 124. wirtemberskiego pułku piechoty w Weingarten jako kadet. Brak szlacheckiego rodowodu zamknął mu drogę do prestiżowych jednostek kawalerii. Pozycję musiał budować wyłącznie w oparciu o własną pracowitość i kompetencje. Naukę kontynuował w Szkole Wojennej Königliche Kriegsschule w Gdańsku. Erwin Rommel podczas wielkiej wojny Po wybuchu I wojny światowej służył we Francji, w rejonie Ardenów, gdzie brał udział w realizacji planu Schlieffena. Już w pierwszych tygodniach konfliktu zyskał opinię oficera skłonnego do podejmowania ekstremalnego ryzyka. 24 września 1914 roku, po wyczerpaniu amunicji, samotnie zaatakował bagnetem trzech francuskich żołnierzy, za co otrzymał Krzyż Żelazny II klasy. W 1915 roku został przeniesiony do wirtemberskiego batalionu górskiego. Walki w trudnym terenie Rumunii i Włoch pozwoliły mu rozwinąć autorską koncepcję wojny manewrowej, opartą na szybkości, zaskoczeniu i walki na tyłach wroga. Triumf pod Caporetto Największym osiągnięciem Rommla w I wojnie światowej była bitwa pod Caporetto, która rozegrała się w październiku 1917 r. Dowodząc zaledwie kilkoma kompaniami piechoty z dołączonymi jednostkami karabinów maszynowych przeprowadził operację infiltracyjną przeciwko siłom włoskim. W ciągu zaledwie 50 godzin jego oddział zdobył kluczowe wzniesienie Mount Matajur, biorąc do niewoli ponad 9000 żołnierzy przeciwnika i przejmując 81 dział, przy stratach własnych wynoszących zaledwie 6 zabitych i 30 rannych. Sukces ten opierał się na trzech filarach, które Rommel stosował później w II wojnie światowej. Mowa o: rezygnacji z liniowości – atakował wzdłuż grzbietów i dolin, omijając główne punkty oporu, aby uderzyć w punkty dowodzenia; maksymalnej sile ognia u nasady ataku – wykorzystał zmaksymalizowany ogień karabinów maszynowych do przyszpilania wroga, podczas gdy małe grupy szturmowe dokonywały wyłomu; dowodzeniu z pierwszej linii – osobiście prowadził szpicę ataku, co pozwalało mu na błyskawiczne korygowanie planów w zależności od rozwoju sytuacji. Zaufany człowiek Hitlera Podczas inwazji na Polskę w 1939 roku Rommel pełnił funkcję dowódcy batalionu ochrony Führera. W trakcie kampanii, przebywał w jego bezpośrednim otoczeniu, w sopockim Kasino-Hotel. Nie dowodził jednostkami bojowymi, jednak jego listy z tego okresu, które adresował do żony są dowodem na aprobatę dla działań Hitlera i wiarę w konieczność wojny w celu zmazania upokorzenia wersalskiego. Kampania francuska 1940 W lutym 1940 roku uzyskał dowództwo nad 7. Dywizją Pancerną. Rommel błyskawicznie zaadaptował swoje doświadczenia z wojny górskiej do realiów jednostek zmotoryzowanych. Zrozumiał, że czołg to nie tylko ruchoma armata, ale przede wszystkim narzędzie psychologiczne, zdolne do sparaliżowania tyłów wroga poprzez samą swoją obecność. W maju 1940 roku, podczas inwazji na Francję, zastosował metodę ciągłego natarcia. Celowo ignorował rozkazy wstrzymujące ofensywę, by zapobiec wyhamowaniu tempa marszu. 7. Dywizja Pancerna poruszała się tak szybko, że zyskała miano „dywizji duchów”. Lis Pustyni W lutym 1941 roku sytuacja wojsk włoskich w Afryce Północnej była katastrofalna. Po klęsce w operacji Compass Włosi utracili całą Cyrenajkę na rzecz Brytyjczyków. Nie chcąc dopuścić do całkowitego upadku sojusznika, Hitler wysłał na miejsce niewielki korpus ekspedycyjny pod dowództwem Rommla. Po przybyciu na miejsce, ten zignorował rozkaz przyjęcia postawy defensywnej. Wykorzystując zaskoczenie, 24 marca 1941 roku uderzył na El Agheila, rozpoczynając błyskawiczną ofensywę, która w ciągu dwóch tygodni zepchnęła Brytyjczyków z powrotem do granicy egipskiej. Wojna na pustyni była dla Rommla idealnym środowiskiem. Brak cywilów i naturalnych przeszkód sprawiał, że konflikt przypominał bitwy morskie, gdzie liczyły się manewr, zasięg ognia i szybkość. Przydomek „Lis Pustyni” został mu nadany nie tylko ze względu na przebiegłość taktyczną, ale również z powodu zdolności do unikania schwytania mimo przebywania na samym froncie. Zwycięstwo pod Gazalą i klęska pod El Alamein W czerwcu 1942 roku Rommel odniósł swoje największe zwycięstwo w bitwie pod Gazalą. Dzięki brawurowemu manewrowi oskrzydlającemu, rozbił brytyjską 8. Armię i zdobył Tobruk. Za ten wyczyn Hitler mianował go feldmarszałkiem. Sukces ten otworzył mu drogę do Egiptu. Kairu jednak nie zdobył, a na przeszkodzie stanęła mu logistyka. Linie zaopatrzeniowe Afrika Korps rozciągały się na tysiące kilometrów, a brytyjskie lotnictwo i marynarka z Malty skutecznie niszczyły transporty z paliwem. W lipcu i październiku 1942 roku, podczas bitew pod El Alamein, natrafił na godnego przeciwnika – generała Bernarda Montgomery’ego, który dysponował miażdżącą przewagą materiałową. Mimo genialnej obrony, Rommel został zmuszony do odwrotu. Był to moment zwrotny, po którym feldmarszałek zaczął tracić wiarę w ostateczne zwycięstwo Niemiec. Obrona Francji Po odwołaniu z Afryki w marcu 1943 roku i krótkim epizodzie we Włoszech, jego kolejnym celem stała się Normandia. Rommel otrzymał zadanie przygotowania obrony Francji przed inwazją aliancką. Jako inspektor Wału Atlantyckiego wykazał się niezwykłą energią, nakazując instalację milionów przeszkód przeciwdesantowych i min. Doszło jednak do głębokiego rozłamu między nim a feldmarszałkiem Rundstedtem w kwestii użycia rezerw pancernych. Rommel argumentował, że czołgi muszą być rozmieszczone bezpośrednio przy plażach, by zniszczyć desant w pierwszej godzinie. Rundstedt chciał trzymać je w głębi lądu. Brak jedności dowodzenia paraliżował niemiecką reakcję w dniu D, 6 czerwca 1944 roku. Rola w spisku i śmierć Wiosną 1944 roku z Rommlem skontaktowali się konspiratorzy. Ten zgodził się, że Niemcy potrzebują pokoju, by uniknąć całkowitej zagłady, ale sprzeciwiał się morderstwu politycznemu, argumentując, że śmierć Hitlera uczyni z niego męczennika. Zamiast tego postulował aresztowanie i postawienie go przed sądem za zbrodnie. Erwin Rommel nie brał udziału w planowaniu zamachu w Wilczym Szańcu, jednak wiedział o planach przewrotu i nie zameldował o tym. W świetle prawa wojskowego Rzeszy był współwinny zdrady głównej. Śledztwo Gestapo doprowadziło do ujawnienia jego kontaktów z konspiratorami. Nazwisko „generała ludu” w aktach spisku było politycznym i osobistym ciosem dla Hitlera. W obawie przed reakcją armii i społeczeństwa, Führer nie postawił go przed sądem. 14 października 1944 roku do domu Rommla w Herrlingen przybyli dwaj generałowie: Wilhelm Burgdorf i Ernst Maisel. Postawili feldmarszałkowi ultimatum. Albo zażyje cyjanek i otrzyma państwowy pogrzeb z pełnymi honorami, albo zostanie osądzony, co skończy się egzekucją i represjami wobec rodziny. Po krótkim pożegnaniu z najbliższymi, wsiadł do samochodu generałów i zażył truciznę w odległości kilkunastu minut drogi od swojego domu. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Tajemniczy tunel w Będzinie wreszcie odnaleziony. Archeolodzy odkrywają tajemnice dawnego getta
Archeolodzy odnaleźli nieznany wcześniej tunel, na terenie dawnego getta w Będzinie. Podziemne przejście prowadziło do kryjówki młodych bojowników stawiających czoła nazistowskiej opresji. Odkrycie wywołało ekscytację wśród pracowników wykopalisk, którzy już teraz zapowiadają kolejne prace na terenie wojennych kryjówek.
Budynek znajdujący się przy ulicy Rutki Laskier 24 został w 2024 roku wykupiony od prywatnego właściciela przez fundację „Brama Cukermana”, która zajmuje się przywracaniem pamięci Żydom poległym w nierównej walce w Będzinie. Prace archeologiczne przeprowadzone w chałupie, będącej w czasie nazistowskiej okupacji zamaskowanym schronem żydowskiej bojówki, ukazały nieudokumentowane wcześniej podziemne pomieszczenia. Dzięki nim młodzi walczący przez wiele dni potrafili odpierać agresję oprawcy. Tunel łączący kryjówki przez lata zyskał status mitycznego, a teraz archeologom udało się ostatecznie potwierdzić jego obecność. Losy będzińskiego oporu Historia będzińskiego ruchu oporu w getcie ma swój początek wraz z wizytą Mordechaja Anielewicza – komendanta Żydowskiej Organizacji Bojowej, który zachęcił tamtejszych Żydów do formowania grup samoobrony. Dom przy obecnej ul. Rutki Laskier (która swoją nazwę wzięła od związanej z Będzinem młodej Żydówki zamordowanej w 1943 roku w obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau) zamienił się w tajną kryjówkę formacji oporu. Pod powierzchnią chałupy została wydrążona – pełniąca funkcję schronu – piwnica, do której wejście prowadziło przez kuchenny piec. To z tej kryjówki prowadzić miał podziemny tunel łączący dom ze stodołą. Heroiczna walka będzińskich Żydów rozpoczęła się 1 sierpnia 1943 roku wraz z początkiem akcji likwidacyjnej tamtejszego getta i trwała aż przez 16 dni. Tak długi opór był nie tylko konsekwencją walecznej postawy ŻOB-u, ale również zasługą sprawnie rozwiniętej sieci podziemnych kryjówek. Dopiero teraz lepiej poznajemy schrony wybudowane w trakcie II wojny światowej. „Odkrycie ważne w skali kraju” Biografie walczących w będzińskim getcie uda się uzupełnić dzięki pracom archeologicznym prowadzonym na terenie posesji przy ulicy Rutki Laskier. Badacze za pomocą georadaru odkryli naruszenia terenu, które świadczyły o istnieniu podziemnych pomieszczeń. Oprócz znanego już wcześniej bunkra „kuchennego”, udało się ustalić położenie dwóch pozostałych: węglowego (wykopanego pod stodołą) oraz pralnianego (znajdującego się pod działającą tu niegdyś pralnią). Jak podaje TVP3 Katowice, podczas prac wykopaliskowych badacze natrafili na kabel, który mógł być elementem instalacji elektrycznej zasilającej radio w jednym z bunkrów. Założycielka fundacji „Brama Cukermana”, Karolina Jakoweńko, podkreśla znaczenie tego typu znalezisk, zaznaczając, że to pierwszy taki artefakt świadczący o technicznej działalności grup oporu. Wcześniej archeologom udawało się znaleźć głównie odpady, które w latach 90. były zrzucane do piwnic przez okolicznych mieszkańców. Tego typu znaleziska świadczą o wieloletnim współistnieniu świadków makabrycznej historii z nieświadomymi niczego użytkownikami przestrzeni pamiętającej czasy Zagłady. Przyszłość będzińskich prac Choć dotychczasowe odkrycia niewątpliwie wzbudzają entuzjazm, archeolodzy zaznaczają, że to dopiero początek. Tym razem przy wsparciu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, fundacja „Brama Cukermana” wejdzie na poddasze budynku, by tam skrupulatnie przebadać odnalezione przedmioty. Jak zaznacza Jakoweńko, to miejsce nigdy wcześniej nie było przeszukane i mogą się tam znajdować ukryte pamiątki dramatycznych wydarzeń. Pozostaje śledzić działania fundacji, która przywraca historię uczestników tragicznych wydarzeń z czasów II wojny światowej. Więcej informacji o działalności organizacji znajduje się w raporcie pt. „Podziemne formy oporu. Badania archeologiczne w otoczeniu Domu Bojowników Getta w Będzinie”. Źródła: ŻIH, TVP Katowice, Wyborcza.pl Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
To jedna z najmroczniejszych postaci XX wieku. „Rzeźnik z Lyonu” przez lata unikał kary dzięki współpracy z USA
Klaus Barbie z okrutną precyzją realizował politykę Trzeciej Rzeszy. Przez swoją lojalność wobec zbrodniczego systemu i czyny, których dopuścił się podczas wojny, stał się jednym z najbardziej poszukiwanych przestępców wojennych na świecie. Pełen cynizmu, nawet po upadku III Rzeszy czuł się nietykalny. Został współpracownikiem USA, ale sprawiedliwość w końcu zatriumfowała, a Barbie dokonał żywota w celi więziennej, w tym samym mieście, które niegdyś terroryzował.
Spis treści: Ideologia nazistowska wyjściem z trudnej sytuacji Biurokrata zagłady Terror w Lyonie Barbie w służbie USA Zbrodniarz stał się przedsiębiorcą, doradcą i… narkotykowym baronem Pułapka de Hoyosa Proces w Lyonie Szacuje się, że zbrodniarz noszący przydomek „Rzeźnik z Lyonu” osobiście doprowadził do śmierci ponad 4000 osób i wysłał do obozów zagłady 7500 Żydów, z których większość zakończyła życie w komorze gazowej obozu Auschwitz-Birkenau. Nie oszczędzał nikogo. Miał na sumieniu nawet dzieci. Do końca uważał się za nazistę, a okrutne czyny, których się dopuścił, przepełniały go dumą. Ideologia nazistowska wyjściem z trudnej sytuacji Nikolaus „Klaus” Barbie przyszedł na świat 25 października 1913 roku w Bad Godesberg, malowniczo położonym miasteczku w pobliżu Bonn. Urodził się jako nieślubne dziecko. Jego ojciec, również Nikolaus, był nauczycielem, ale to nie pedagogika ,a trauma wojenna definiowała jego postawę. Jako weteran walk pod Verdun, ranny w szyję i zgorzkniały, stał się człowiekiem surowym, skłonnym do nadużywania alkoholu i brutalnej dyscypliny wobec syna. W 1933 roku, w tym samym, w którym Hitler doszedł do władzy, zmarł ojciec Klausa. To wydarzenie zamknęło przed nim drogę do studiów teologicznych. Osierocony, nie mógł sobie pozwolić na kontynuowanie nauki, więc zamiast służyć Bogu, młody Klaus zdecydował się poświęcić nowemu bożkowi Niemiec – Führerowi. Dzięki zaangażowaniu w Hitlerjugend i wolontariacie w obozie pracy w Szlezwiku-Holsztynie, drzwi do kariery w SS stanęły przed nim otworem. Do zbrodniczej organizacji wstąpił 26 września 1935 roku. Biurokrata zagłady Barbie nie trafił na front jako zwykły żołnierz. Dzięki swojemu nieprzeciętnemu intelektowi i wręcz fanatycznemu oddaniu sprawie, wstąpił do Sicherheitsdienst, czyli wywiadu SS. To właśnie tam przeszedł intensywne szkolenie w kwaterze głównej na Alexanderplatz w Berlinie, gdzie uczył się metod przesłuchań i inwigilacji. Praca w oddziale obyczajowym, polegająca na tropieniu prostytutek, homoseksualistów i Żydów, zradykalizowała go i pozbawiła resztek empatii. W 1940 roku III Rzesza podbiła Holandię. Dla Barbiego była to szansa na „wykazanie się w terenie”. Skierowany do Amsterdamu, do Centralnego Biura Emigracji Żydowskiej (Zentralstelle für jüdische Auswanderung), stał się prawą ręką Willy’ego Lagesa. To tam Barbie nauczył się, że ludobójstwo to przede wszystkim logistyka i skrupulatne listy nazwisk. W 1941 roku odegrał istotną rolę w tłumieniu strajku w Amsterdamie. Tym samym udowodnił, że nawet w walce z cywilami nie cofnie się przed użyciem najbrutalniejszych środków. Szybko awansował, otrzymując stopień SS-Untersturmführera i Krzyż Żelazny II klasy w uznaniu jego „gorliwości”. Terror w Lyonie W 1942 roku został wysłany do Francji. Po krótkim pobycie w Dijonie, awansował na szefa Gestapo Lyonie. Nie trafił tam przypadkiem. Lyon stanowił serce francuskiego ruchu oporu, a labirynt ulic i korytarzy był idealnym miejscem dla partyzanckich działań. Zadaniem Barbiego było zmiażdżenie tego oporu za wszelką cenę. Siedziba Gestapo w hotelu Terminus stała się synonimem piekła na ziemi. To właśnie tam Barbie osobiście nadzorował i przeprowadzał okrutne tortury. Ofiary opisywały go jako człowieka, który podczas bicia czy topienia więźnia w lodowatej wodzie z amoniakiem potrafił zachować zimny spokój, a nawet głaskać kota siedzącego mu na kolanach. Do najtragiczniejszych wydarzeń, związanych z pobytem Barbiego w Lyonie, zalicza się aresztowanie Jeana Moulina. Człowiek, który zjednoczył francuskie podziemie przez 21 dni był poddawany niewyobrażalnie okrutnym praktykom. Gestapowcy łamali mu kości i przypalali skórę. Mimo bólu, którego nie można sobie nawet wyobrazić, Moulin nie ugiął się i nie wydał nikogo. Zbrodnią, która najbardziej wstrząsnęła opinią publiczną, był najazd na Izieu. 6 kwietnia 1944 roku Barbie wydał rozkaz aresztowania dzieci ukrywających się w tamtejszym sierocińcu. W telegrafie do Paryża meldował o „oczyszczeniu” placówki, a dzieci nazywał wprost „towarem” do wysyłki na wschód. Barbie w służbie USA W 1945 roku III Rzesza upadła. Niektórzy naziści postanowili zakończyć życie na własnych zasadach, a wielu znalazło schronienie w Ameryce Południowej. Klaus Barbie postanowił ukryć się w Niemczech. Wiedział jednak, że nie uda mu się pozostać niezauważonym. W związku z tym, postanowił zrobić to, co potrafił najlepiej – zaczął manipulować, tym razem nie swoimi ofiarami, a nowymi panami sytuacji. Już w 1946 roku rozpoczął współpracę z amerykańskim CIC – Counter Intelligence Corps. To jeden z najbardziej kontrowersyjnych momentów w powojennej historii. Amerykanie, choć początkowo udawali nieświadomość, doskonale wiedzieli, z kim mają do czynienia. Jednak uznali „Rzeźnika z Lyonu” za zbyt cenny nabytek, by oddać go Francuzom. Dla oficerów CIC Barbie był „wybitnym ekspertem od komunistów”. W realiach rodzącej się zimnej wojny, jego wiedza o francuskich strukturach lewicowych i rozbudowana sieć informatorów, którą dysponował, były dla Amerykanów ważniejsze od sprawiedliwości. Przez kilka lat Barbie żył pod ochroną USA jako opłacany agent, mimo że francuskie sądy dwukrotnie skazywały go zaocznie na karę śmierci. Ekstradycja nie wchodziła w grę Kiedy presja Francji na ekstradycję stała się nie do zniesienia, CIC nie wydało Barbiego przed oblicze sądu. Zamiast tego w 1951 roku zorganizowano jego ucieczkę tzw. „szczurzym szlakiem”. Wykorzystując kontakty z chorwackim księdzem Krunoslavem Draganoviciem, Barbie wraz z żoną i dwójką dzieci wyjechał do Boliwii pod nowym nazwiskiem – Klaus Altmann. Zbrodniarz stał się przedsiębiorcą, doradcą i… narkotykowym baronem W boliwijskich realiach nazistowski zbrodniarz zaczął rozkwitać. Klaus Altmann stał się wpływową postacią w La Paz i Cochabambie. Jego umiejętności z okresu Gestapo okazały się niezwykle przydatne dla boliwijskich dyktatorów. Barbie doradzał im w kwestiach bezpieczeństwa wewnętrznego, szkoląc boliwijskie służby w technikach tortur i tłumienia opozycji politycznej. Jako współzałożyciel firmy Transmaritima Boliviana, zajmował się handlem bronią na wielką skalę. Paradoksalne było to, że firma żeglugowa działała w kraju niemającym dostępu do morza, co dobitnie świadczyło, że była jedynie przykrywką dla brudnych interesów. Barbie otrzymał nawet stopień podpułkownika w boliwijskiej armii i paszport dyplomatyczny, który pozwalał mu na swobodne wizyty w Europie i USA. W latach 70. i 80. Barbie stał się kluczowym graczem w raczkującym jeszcze handlu kokainą na ogromną skalę. Współpracował z Roberto Suárezem Gómezem, a nawet spotkał się z samym Pablo Escobarem, by oferować ochronę transportów narkotyków w zamian za fundusze na walkę z komunizmem. Pułapka de Hoyosa Wydawało się, że „Rzeźnik z Lyonu” uniknie sprawiedliwości. Jednak w 1971 roku na jego trop wpadli Beate i Serge Klarsfeldowie, słynni łowcy nazistów. Dzięki ich determinacji świat dowiedział się, że Klaus Altmann to w rzeczywistości Klaus Barbie. Przełomem był rok 1972, kiedy francuski dziennikarz Ladislas de Hoyos namówił Barbiego na wywiad. Altmann twierdził, że nie mówi po francusku, więc rozmowa odbywała się w języku niemieckim. Jednak w kluczowym momencie de Hoyos zadał mu pytanie po francusku, a ten odruchowo odpowiedział. Mało tego, dał się nabrać na prostą sztuczkę, biorąc do ręki przedmioty, które podawał mu dziennikarz. Na wszystkich pozostawił swoje odciski palców i tym samym ostatecznie rozwiał wszelkie wątpliwości. Proces w Lyonie Klaus Barbie został aresztowany i wydany Francji dopiero w 1983 roku, gdy do władzy w Boliwii doszedł rząd demokratyczny. Jego proces, który rozpoczął się w maju 1987 roku, stał się wydarzeniem o skali globalnej. Obroną Barbiego zajął się Jacques Vergès, znany jako „adwokat diabła”. Obrońca przyjął dość nietypową strategię. Zamiast bronić klienta przed zarzutami, atakował francuski system kolonialny, oskarżając Francję o podobne zbrodnie. Ta cyniczna linia obrony miała na celu relatywizację winy, ale w obliczu zeznań ocalałych okazała się nieskuteczna. 4 lipca 1987 roku sąd przysięgły w Lyonie uznał Barbiego za winnego wszystkich zarzucanych mu zbrodni przeciwko ludzkości i skazał go na dożywotnie więzienie. 25 września 1991 roku zbrodniarz zmarł na białaczkę w więzieniu Saint-Joseph w Lyonie. Źródło: National Geographic Polska Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Czy ojciec Jezusa był rzymskim łucznikiem? W Niemczech odkryto tajemniczą inskrypcję
Pomnik rzymskiego żołnierza, pochodzący z I wieku i odkryty przy okazji budowy torów nad Renem, wzbudził sensację już w momencie odnalezienia niemal 170 lat temu. Najbardziej intrygująca okazuje się inskrypcja, w której wspomina się łucznika Tyberiusza Juliusza Abdesa Panterę. Co wiąże go z Jezusem z Nazaretu?
Spis treści: Imperium Romanum we współczesnych Niemczech Plotka o Jezusie Ben Panterze Świadectwa Talmudu o Jezusie Jezus, syn obywatela rzymskiego, pełnej krwi Aryjczyk Płyta nagrobna Sydończyka Pantery wywołała w świecie naukowym niemały zamęt. Zaczęto się zastanawiać nad związkiem znaleziska z sięgającą początków chrześcijaństwa plotką o ziemskim ojcu Jezusa o przydomku Pantera. Przypomniano również wzmianki w Talmudzie o Jezusie Ben Panderze (zmiana brzmienia wynikała z transkrypcji). Pogłoska o potencjalnym rzymskim rodowodzie Jezusa rozgrzała serca i umysły zwłaszcza w epoce rządów NSDAP. Przyjrzyjmy się sprawie bliżej. Imperium Romanum we współczesnych Niemczech Cesarstwo Rzymskie czasów Jezusa obejmowało nie tylko cały basen Morza Śródziemnego. Po przegranej bitwie w Lesie Teutoburskim umowna granica Imperium przebiegała na Renie. Przenoszenie oddziałów, w skład których wchodzili mężczyźni pochodzący się z najrozmaitszych zakątków imperium, było znaną praktyką. Nagrobek eksponowany w muzeum Roemerhalle w Bad Kreuznach upamiętnia Sydończyka (czyli mieszkańca ziem dzisiejszego Libanu), który 40 lat wojował dla cesarstwa. Płyta grobowa robi wrażenie wymiarami (ok. 2 m wysokości), dobrym stanem zachowania i modelunkiem postaci. Najpewniej życie Pantery przypadło na panowanie pierwszego cesarza Rzymu Oktawiana Augusta i jego następcy Tyberiusza, co można wywnioskować z imienia (praenomen) Tyberiusz oraz „nazwiska” (nomen) Juliusz. Chociaż uzyskał rzymskie obywatelstwo (standard po 25 latach służby), jego korzenie były semickie, o czym świadczy człon Abdes. Przydomek Pantera wskazuje na waleczny charakter, przypominający drapieżnika. Semita Pantera był zatem współczesny Jezusowi z Nazaretu, jednak w przeciwieństwie do niego służył Rzymowi i posiadał obywatelstwo. Plotka o Jezusie Ben Panterze Przypuszczalnie już pod koniec I w. wśród Żydów i pogan rozeszła się plotka, jakoby założyciel Kościoła został zrodzony z pozamałżeńskiego związku Żydówki z żołnierzem o imieniu Pantera. Wówczas nazywano by go Jezus Ben Pantera, czyli syn Pantery. Jednakże w tekście ewangelii, w którym przytacza się negatywne sądy o Jezusie, nigdzie nie używa się takiego zniesławienia przeciw rabbiemu z Nazaretu. Możliwe, że „Ben Pantera” było świadomym przeinaczeniem „Ben Partenou” (syn Dziewicy). Żyjący w II wieku filozof Celsus, zaciekły wróg chrześcijaństwa, powoływał się na ten rzekomy fakt w celu zdyskredytowania Jezusa i młodej religii. Jak na ironię, poglądy Celsusa zachowały się w utworze „Przeciw Celsusowi”, którego autorem był Orygenes, wybitny interpretator Biblii. Kontrargumentując zręcznie odniósł się on do Platona. Stwierdził, że nie można sobie wyobrazić, aby dusza człowieka, który niezwykle przyczynił się dla dobra wielu, zamieszkała w ciele stworzonym z tak haniebnego związku. Świadectwa Talmudu o Jezusie Zredagowany w V w. Talmud to jeden ze zbiorów praw judaizmu. Stanowi kompilację tradycji powstałych na przestrzeni stuleci. Dla mędrców judaizmu chronologia miała wtórne znaczenie, a polemika z rosnącym chrześcijaństwem stawała się koniecznością. Talmud ma w dezawuujący sposób wypowiadać się o Jezusie określanym Ben Stada, Ben Pandera oraz Jeszu Nocri. Ale, gdy się uważnie przyjrzeć, okazuje się, że mamy do czynienia z pierwotnie trzema osobami. Czy którąś z nich można powiązać z Jezusem? Ben Stada lub Ben Pandera Najstarsza wydaje się wzmianka mówiąca, że Ben Stada robił sobie znaki na ciele i był skłonny do odrzucenia Boga. W późniejszych tekstach utożsamia się Ben Stadę z Ben Panderą, który miał być synem Miriam, zwanej też Stada, fryzjerki. Miała zdradzić męża z Panderą, ale nie wspomina się, żeby ten był żołnierzem. Ben Panderę oskarżano o czary, których nauczył się w Egipcie, i zwodzenie ludzi. Wiadomo, że jego proces odbył się tylko przed żydowskim sądem. Wyrok śmierci objął ukamienowanie, a następnie powieszenie w przeddzień Paschy w miejscowości Lod. Abstrahując od niedokładnych stycznych z ewangeliami (choćby egzekucja przed świętem, ale wykonana przez Rzymian w Jerozolimie), trudno utożsamić któregoś z nich z Jezusem. Jeżeli kontekst, w którym Talmud umieszcza te postaci jest wiarygodny, wówczas Ben Stada byłby współczesny św. Pawłowi, zaś Ben Pandera musiałby żyć w trakcie tzw. II wojny żydowskiej, czyli okołu 100 lat po odejściu Jezusa. Jeszu Nocri (Jezus Nazarejczyk) Drugą postacią, która pojawia się w Talmudzie i którą później identyfikowano z Ben Panderą, jest Jeszu Nocri. Teksty ukazują go jako krnąbrnego ucznia faryzejskiego rabina. Za słabość do kobiet został ekskomunikowany przez swego mistrza. Podejmowane przez Jeszu próby pojednania z nauczycielem zakończyły się fiaskiem. Co więcej, Jeszu stał się dla rabina arogantem i zwodzicielem Izraela. Podobnie do Jezusa z Nazaretum Jeszu miał uczniów (m.in. Mataja, czyli Mateusza) i został powieszony w przeddzień Paschy. Skonfliktowany z faryzeuszami może odrobinę przypominać Jezusa z Nazaretu, ale działał około 80 lat przed jego narodzinami – oczywiście gdy założymy, że tło historyczne proponowane w Talmudzie jest prawidłowe. Jezus, syn obywatela rzymskiego, pełnej krwi Aryjczyk W narodowosocjalistycznych Niemczech zapomniana plotka o rzymskiej krwi w żyłach Jezusa zaczęła ponownie rezonować. Taki twórca chrześcijaństwa, mówiący po aramejsku, z rzymskiego ojca, wydawał się odpowiedni dla nazistów. W Trzeciej Rzeszy znaczący teologowie starali się skonstruować obraz aryjskiego Jezusa jako syna „wolnej od trucizny judaizmu” pary nie-Żydów. Ideologizacja i przeinaczenia wzięły górę nad poszukiwaniem prawdy. Współcześnie odrzuca się utożsamienie Jezusa z Jeszu Nocrim, Ben Stadą czy Panderą. Dotyczące ich ogólnikowe i skąpe dane uznaje się za niewystarczające przesłanki do pewnej identyfikacji. Nie można zapominać o popularności imienia Jezus czy przydomka Pantera, co też utrudnia zadanie weryfikacji. Podkreśla się odmienny kontekst historyczny: Żyda Jezusa ukrzyżowano w Jerozolimie na rozkaz Piłata. Semicki łucznik z Sydonu nie miał najprawdopodobniej pojęcia o cieśli z Nazaretu, a już na pewno nie przypuszczał, jak wiele spekulacji zrodzi jego płyta grobowa. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Michał Szczepaniak Z wykształcenia jestem biblistą. Od wielu lat pracuję jako przewodnik turystyczny grup do ponad 30 krajów. Jestem autorem podcastu „Izrael 1001 podróży”. Po godzinach najchętniej spędzam czas podczas samotnych wypraw w nieznane oraz odkrywam zgiełk światowych metropolii. Więcej na stronie michalszczepaniak.com.
Eva Braun świadomie wybrała życie w zbrodniczym systemie. Do samego końca była lojalna wobec Hitlera
Eva Braun przez kilkanaście lat była najbliższą osobą człowieka, który wzniecił pożogę II wojny światowej. Mimo to historycy przez lata spychali ją na margines, szufladkując ją jako apolityczny „ozdobnik”, który zupełnym przypadkiem znalazł się w centrum historycznych wydarzeń. Czy słusznie? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Rodzina Braunów „Słodka” Eva poznaje „pana Wilka” Wybuch wojny i ostateczna legitymizacja Życie i śmierć w bunkrze Żona Adolfa Hitlera przez lata była traktowana jako historyczna ciekawostka – niewiele znaczący przypis do biografii sprawcy wielkiego zła. Należy jednak podkreślić, że Eva Braun nie była jedynie niewinną ofiarą, która znalazła się pod zgubnym wpływem uroku potwora w ludzkiej skórze. Dziś historycy nie mają wątpliwości, że „słodka” Eva, jak nazywał ją Hitler, świadomie wybrała życie w samym centrum zbrodniczego systemu. Wiedziała o prześladowaniach Żydów (choćby z racji tego, że jej własna rodzina przejęła mienie pożydowskie), widziała znikających ludzi, słyszała rozmowy o wojnie totalnej. Jakakolwiek „niewiedza” z jej strony była niczym innym, jak tylko świadomym odwracaniem wzroku. Rodzina Braunów Eva Anna Paula Braun urodziła się 6 lutego 1912 roku w Monachium. Była drugą z trzech córek Friedricha „Fritza” Brauna, nauczyciela w szkole zawodowej, i Franziski „Fanny” Kronberger, gospodyni domowej. Jej dzieciństwo przypadło na burzliwe czasy powojennego chaosu w Niemczech – okresu hiperinflacji, rewolucji w Bawarii i rodzącego się nazizmu. Mimo to w domu Braunów panowała względna stabilizacja, choć Fritz musiał ciężko pracować, by utrzymać standard życia, jakiego oczekiwał. W przeciwieństwie do swojej starszej siostry, Ilse, Eva nie przykładała zbyt dużej uwagi do edukacji. Uczyła się (z przeciętnymi wynikami) w katolickim liceum w Monachium, a następnie przez rok (1928/1929) uczęszczała do szkoły handlowej, co było typowe dla dziewcząt z jej sfery. Edukacja miała przygotować ją do roli żony i matki. Większy zapała przejawiała względem sportu. Była doskonałą lekkoatletką, a później – pływaczką i narciarką. „Słodka” Eva poznaje „pana Wilka” W 1929 roku podjęła pracę, która miała zdeterminować jej dalsze życie. Została asystentką, pomocnicą biurową i okazjonalną modelką w zakładzie fotograficznym przy Amalienstrasse 25 w Monachium, którego właścicielem był Heinrich Hoffmann – osobisty fotograf Hitlera, propagandysta i twórca wizerunku Führera. Pierwsze spotkanie nastąpiło w październiku 1929 roku. Stojąc na drabinie i porządkując dokumenty na górnych półkach, Eva została zaskoczona wejściem szefa w towarzystwie mężczyzny w średnim wieku. Nieznajomy miał charakterystyczny wąsik, nosił jasny, angielski płaszcz i trzymał w ręku duży filcowy kapelusz. Hoffmann przedstawił go enigmatycznie jako „herr Wolf”, czyli pana Wilka. Wszyscy zasiedli do posiłku w kantorku. Czterdziestoletni lider rosnącej w siłę partii był oczarowany dziewczyną. Co ciekawe, Eva, apolityczna i niezainteresowana bieżącymi wydarzeniami, nie rozpoznała w nim polityka, którego twarz zaczynała pojawiać się na plakatach w całym Monachium. Hitler od czasu do czasu bywał w zakładzie. Przynosił Evie kwiaty, zabierał ją do opery czy kina. Dla starszego o 23 lata mężczyzny, atrakcyjna nastolatka była „słodką dziewczynką” – odskocznią od polityki. W cieniu Geli Raubal Początkowo Eva Braun była jedynie tłem w życiu przyszłego przywódcy Rzeszy. Jego obsesyjna miłość do siostrzenicy, Geli Raubal, nie pozostawiała miejsca dla innych kobiet. Eva, spotykająca się z Hitlerem sporadycznie, musiała zadowolić się rolą „tej drugiej”. Przełom nastał w 1931 roku. Po samobójczej śmierci Geli, Hitler przeżył załamanie nerwowe. Eva dostrzegła jednak szansę dla siebie w jego osobistym dramacie. Pogrążony w żałobie, początkowo odsunął się od wszystkich. Z czasem zaczął szukać pocieszenia i wtedy Braun odegrała swoją rolę. Nie zadawała trudnych pytań, nie oceniała, była dyskretna i bezgranicznie oddana. Stopniowo zaczęła wypełniać pustkę po Geli. Pierwszy kryzys Mimo to Hitler wciąż trzymał ją na dystans. Rok 1932 był dla niego czasem nieustannych kampanii wyborczych. Gdy on walczył o władzę, Braun siedziała sama w Monachium, czekając na telefon, który często nie dzwonił tygodniami. Czując się zaniedbana i obawiając się, że wybranek ją porzuci, zdecydowała się na drastyczny krok. Sięgnęła po broń i strzeliła sobie w szyję. Pocisk o milimetry minął tętnicę i utkwił w karku. Zdaniem wielu historyków, nie była to autentyczna próba odebrania sobie życia, a jedynie demonstracja oparta na chłodnej kalkulacji. Eva wiedziała, że kolejna samobójcza śmierć bliskiej osoby mogłaby zrujnować politycznie Hitlera. Można powiedzieć, że trafiła w dziesiątkę. Przerażony perspektywą skandalu, przyjechał do szpitala. Od tego momentu ich relacja stała się bardziej intymna. Drugi kryzys Sytuacja Evy pogorszyła się w 1933 roku, po dojściu Hitlera do władzy. Jej wybranek stał się najważniejszą osobą publiczną, a ona musiała pozostać w ukryciu. Nie mogła przyjeżdżać do Berlina. Nie pokazywano jej oficjalnie. Nawrót kryzysu był tylko kwestią czasu. W 1935 roku połknęła pokaźną dawkę tabletek nasennych. Także tym razem udało się ją odratować i ponownie ten akt szantażu emocjonalnego przyniósł oczekiwany rezultat. Do Hitlera dotarło, że jeżeli chce uniknąć kolejnych dramatów, musi zapewnić swojej kochance odpowiedni poziom stabilizacji. Kupił dla niej dom w dobrej dzielnicy Monachium, w którym zamieszkała razem ze swoją młodszą siostrą Gretl, a w swojej rezydencji w Berghof zatrudnił ją jako sekretarkę. W tamtym momencie jej pozycja stała się niepodważalna. Dokumentalistka prywatnego życia Hitlera Ważnym aspektem życia Evy Braun była jej pasja do fotografii i filmu. Pracując wcześniej u Hoffmanna, zdobyła solidne techniczne podstawy. W Berghofie nie rozstawała się z kamerą 16 mm i aparatem fotograficznym. To dzięki niej dysponujemy dziś nagraniami z Berghofu, ukazującymi przywódcę III Rzeszy w prywatnych sytuacjach. Te filmy nie były jednak tylko niewinnym hobby. Badacze są zdania, że Braun świadomie kreowała w nich idylliczny obraz życia. Była reżyserką domowej sielanki, w której ludobójca zamieniał się w zwykłego, „dobrotliwego” człowieka. Te działania były niczym innym, jak elementem propagandy, służącym ociepleniu wizerunku Hitlera. Wybuch wojny i ostateczna legitymizacja Po wybuchu wojny Hitler coraz rzadziej bywał w Berghofie. Eva została w górach, otoczona luksusem i służbą, podczas gdy Europa zaczynała płonąć. Jej listy z tego okresu świadczą o niezachwianym oddaniu. Pisała w nich, że za swoim wybrankiem pójdzie wszędzie, nawet na śmierć. W 1944 roku jej młodsza siostra, Gretl, wdała się w romans z Hermannem Fegeleinem, oficerem łącznikowym Himmlera przy Hitlerze. Wódz, widząc szansę na ściślejsze związanie Evy ze swoim kręgiem bez konieczności własnego ożenku, pobłogosławił ten związek. Ślub Gretl i Hermanna odbył się 3 czerwca 1944 roku, w Salzburgu. Huczne wesele zorganizowano w Berghofie. Dzięki temu małżeństwu Eva przestała być tylko „przyjaciółką Hitlera”. Stała się szwagierką potężnego generała SS. Mogła odtąd oficjalnie pojawiać się na niektórych uroczystościach, a w protokole dyplomatycznym traktowano ją z większymi honorami. Życie i śmierć w bunkrze W 1945 roku Armia Czerwona parła na zachód, a alianci bombardowali niemieckie miasta. W marcu, wbrew wyraźnym rozkazom Hitlera, który chciał, by została w bezpiecznej Bawarii, Eva wyruszyła samochodem do Berlina. W połowie kwietnia zamieszkała w bunkrze Führera pod kancelarią Rzeszy. Według relacji świadków, przez cały czas zachowywała spokój. Do samego końca dbała o wygląd. Codziennie robiła makijaż, układała włosy i zakładała najlepsze kreacje. 29 kwietnia Hitler postanowił nagrodzić ją za lojalność, spełniając jej największe marzenie. Do bunkra ściągnięto Waltera Wagnera, urzędnika stanu cywilnego, który udzielił ślubu w małej sali konferencyjnej. Świadkami byli Joseph Goebbels i Martin Bormann. Po ceremonii odbyło się skromne przyjęcie weselne w prywatnych apartamentach Hitlera. 30 kwietnia małżonkowie pożegnali się z personelem bunkra. Para udała się do prywatnego gabinetu Führera. Według zeznań adiutantów, Eva Braun miała usiąść na sofie i przegryźć kapsułkę z cyjankiem potasu. Zmarła niemal natychmiast. Hitler usiadł obok niej, również zgryzł kapsułkę, jednocześnie strzelając sobie w prawą skroń. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Sobibór był przerażająco efektywnym trybem w niemieckiej machinie zbrodni. Liczba ofiar budzi grozę
Sobibór, a dokładnie – SS-Sonderkommando Sobibor – funkcjonował przez krótki, za to intensywny okres, od maja 1942 do października 1943 roku. Niezbyt długi czas działania tego miejsca i ogromna liczba ofiar niemieckiej machiny zbrodni podkreślają ekstremalną wydajność, narzuconą w ramach „planu ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej”.
Spis treści: Ludobójczy projekt Ukryty przed światem kombinat zbrodni Mechanizm eksterminacji Opór i powstanie Likwidacja obozu SS-Sonderkommando Sobibor był jednym z najwydajniejszych ośrodków masowej zbrodni w historii. Obóz służył wyłącznie do natychmiastowej eliminacji, wykorzystując spaliny z tlenkiem węgla jako narzędzie zagłady. Choć jego działalność trwała zaledwie półtora roku, pochłonęła życie co najmniej 170 tys. Żydów z całej Europy. Ludobójczy projekt Niemiecki obóz zagłady SS-Sonderkommando Sobibor był jednym z trzech ośrodków masowej eliminacji, obok Bełżca i Treblinki, stworzonych w ramach strategicznej i ściśle tajnej operacji pod kryptonimem akcja „Reinhardt”. Zbrodnicze działania trwały od marca 1942 do listopada 1943 roku i były scentralizowanym planem eliminacji Żydów w Generalnym Gubernatorstwie i Europie Wschodniej. Szacuje się, że w ramach akcji Reinhardt Niemcy zgładzili około 1,6 mln europejskich Żydów. Skala zbrodni popełnionych w tych trzech obozach pochłonęła łącznie więcej ofiar niż cały kompleks obozowy Auschwitz-Birkenau, mimo że ten jest powszechnie uznawany za główny symbol Holokaustu. Sobibór, podobnie jak Bełżec i Treblinka, reprezentował model obozu zagłady, przynajmniej przez większość czasu. Ośrodki te zostały zaprojektowane wyłącznie w celu szybkiej i masowej eliminacji, celowo unikając połączenia z obozami pracy koncentracyjnej. Ta ścisła, czysto zbrodnicza funkcja, implikowała specyficzną architekturę oraz wymuszała dążenie do totalnego zniszczenia śladów działań, które tam podejmowano. Dowództwo całej operacji znajdowało się w Lublinie, skąd zarządzano logistyką i personelem, wprzęgając w mechanizmy ludobójstwa również KL Lublin (Majdanek). Ukryty przed światem kombinat zbrodni Sobibór został wybudowany w izolowanym, zalesionym terenie, przy linii kolejowej Lublin-Chełm-Włodawa. Zbrodnicza machina śmierci stanęła w słabo zaludnionej okolicy, z trzech stron otoczonej sosnowym borem. Taka lokalizacja miała służyć ułatwieniu ukrycia zbrodni, ale nie tylko. Miała też zapewnić sprawną obsługę transportów kolejowych. Obóz był systematycznie podzielony na trzy funkcjonalne sektory, zaprojektowane w celu utrzymania tajemnicy i efektywności zagłady poprzez oddzielenie obszarów życia roboczego od strefy eksterminacji. Podział obozu Sektor lager I pełnił funkcję obozu roboczego dla więźniów stałych. Mieściły się tam baraki mieszkalne i kuchnia. Przebywali tam więźniowie zmuszani do pracy przy obsłudze obozu i sortowaniu zagrabionego mienia. Lager II stanowił strefę przyjęć, gdzie odbywał się rozładunek ofiar na rampie kolejowej. Odbywała się tu proces wstępnej selekcji, po którym deportowanych kierowano do strefy mordu. W tym sektorze znajdowały się magazyny na mienie ofiar oraz barak fryzjerni. Najbardziej strzeżoną strefą, która w praktyce stanowiła centrum mechanizmu zagłady, był lager III. Ta część była całkowicie odizolowana od reszty obozu. Infrastruktura eksterminacji Wraz ze wzrostem intensywności akcji „Reinhardt”, infrastruktura sektora zagłady ulegała stopniowej rozbudowie. Pierwotny budynek komór gazowych okazał się niewystarczający i został przebudowany na większą komorę, składającą się z ośmiu cel. To jednoznacznie dowodzi systematycznego wzrostu morderczej wydajności i zdolności do przyjmowania masowych transportów. Przy budowie nowych komór, Niemcy wykorzystali cegły pochodzące z rozbiórki domów żydowskich z getta we Włodawie. Stanowiło to symboliczny akt totalnej destrukcji żydowskiej przestrzeni życiowej na rzecz infrastruktury śmierci. Kluczowym elementem lager III była przybudówka z silnikami, które służyły do wytwarzania trującego gazu. Wykrycie reliktów fundamentów komór gazowych po 2000 roku dzięki badaniom archeologicznym jest krytycznym dowodem, który potwierdza topografię i metodę działania obozu, przełamując próbę totalnego zacierania śladów zbrodni. Struktura dowodzenia Personel SS, składający się z około 20–30 esesmanów, został przeniesiony do Sobiboru głównie ze struktur akcji T4. To właśnie nabyte wcześniej doświadczenie umożliwiło im natychmiastowe wdrożenie zbrodniczych mechanizmów w Sobiborze. Przykładowo, Christian Wirth, jako inspektor obozów akcji „Reinhardt”, odegrał kluczową rolę w standaryzacji i organizacji procesów eksterminacji. Centralni zbrodniarze W krótkiej historii obozu, funkcję dowódczą pełniło dwóch komendantów. Od kwietnia do sierpnia 1942 roku, w Sobiborze dowodził Franz Stangl, austriacki nazista, który później został przeniesiony do kierowania obozem zagłady w Treblince. Po nim dowództwo objął Franz Reichleitner i funkcję komendanta pełnił aż do likwidacji obozu. Strażnicy pomocniczy Załogę obozu uzupełniał personel pomocniczy, rekrutowany głównie spośród sowieckich jeńców wojennych. Byli oni niezbędni do pilnowania obwodu i utrzymania dyscypliny wśród więźniów. Jedną z najbardziej znanych postaci tego personelu, której proces symbolizował powojenne wyzwania prawne, był Iwan Demianiuk. Mechanizm eksterminacji W ciągu 18 miesięcy funkcjonowania w Sobiborze zgładzono co najmniej 170 000 Żydów. Większość ofiar, bo około 100 tysięcy, pochodziła z Polski. Należy jednak podkreślić, że logistyczny zasięg obozu był znacznie szerszy. Szczególnie duży był udział Żydów z Europy Zachodniej. Ponad 33 tys. ofiar pochodziło z Holandii. Pozostałych deportowano ze Związku Radzieckiego, Niemiec, Czechosłowacji, Francji, Austrii i Jugosławii. Proces eksterminacji był szybki i brutalny, maskowany pretekstem „kąpieli” i „dezynfekcji”. Po przybyciu na rampę w lager II, deportowani byli natychmiast rozdzielani i pędzeni do lager III. W odróżnieniu od obozu Auschwitz, w Sobiborze nie stosowano cyklonu B. Niemcy znaleźli tańszą i łatwiejszą do wdrożenia metodę. Używali tlenku węgla, generowanego przez silnik spalinowy. Motor znajdował się w przybudówce obok komór gazowych w lager III. Po wprowadzeniu ofiar do cel i zamknięciu drzwi, operatorzy SS uruchamiali silnik, a toksyczne spaliny były wtłaczane rurami do wnętrza pomieszczeń. W lager III znajdowały się początkowo masowe groby. W ramach tajnej akcji, której celem było zniszczenie fizycznych dowodów zbrodni, konieczne stało się wykopanie i spalenie wcześniej pochowanych ciał. W tym celu z szyn kolejowych złożono specjalny ruszt, obok którego znajdowało się wysypisko popiołów. Opór i powstanie Powstanie w Sobiborze było jednym z nielicznych udanych zbrojnych zrywów w obozach zagłady. Konspiracja wyłoniła się z połączenia dwóch grup więźniów. Jedną stanowili Żydzi polscy, w tym Lejb (Leon) Felhendler. Druga składała się z żydowskich jeńców radzieckich, którzy wnieśli przeszkolenie wojskowe. Tą grupą dowodził Aleksander Pieczerski, młody porucznik Armii Czerwonej. Powstanie rozpoczęło się 14 października 1943 roku, w kulminacyjnym momencie działalności obozu. Dzięki precyzyjnemu planowaniu, więźniom udało się zabić dwunastu esesmanów oraz dwóch ukraińskich strażników. Akcja ta doprowadziła do masowej ucieczki około 300 osadzonych. Likwidacja obozu W obliczu powstania i masowej ucieczki, Niemcy doszli do wniosku, że dłużej nie uda się im utrzymać Sobiboru jako tajnego ośrodka zbrodni. W konsekwencji zadecydowano o natychmiastowej likwidacji obozu. Wszystkie elementy infrastruktury nadające się do użytku zostały wywiezione, a budynki komór gazowych wysadzono w powietrze. Aby stworzyć naturalny kamuflaż i ukryć masowe groby, teren obozu został zalesiony. Ta próba totalnego zatarcia śladów miała utrudnić powojenne śledztwa i zaprzeczyć istnieniu ośrodka zagłady. Ostatni świadkowie, więźniowie z Treblinki, którzy dokonali demontażu, zostali rozstrzelani na terenie obozu. W grudniu 1943 roku machina śmierci przestała istnieć. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Badacze zapowiadają przełom w sprawie złotego pociągu. Rozwiązanie zagadki coraz bliżej?
Saga poszukiwań słynnego „złotego pociągu” trwa już od dekady. Dolnośląska tajemnica wciąż rozpala wyobraźnię, a jednocześnie podsyca konflikty między odkrywcami. Obie strony zapewniają, że finał jest bliski – pozostaje tylko pytanie, czy zakończy się on sukcesem
W ostatnich dniach doszło do przedstawienia tożsamości głównego inicjatora badań nad kosztownym pociągiem III Rzeszy – Michała Motaka. W filmie opublikowanym na YouTube’ie radiesteta nie tylko wita się ze swoimi widzami oznajmiając, że to on stoi za projektem „Złoty Pociąg 2025”, ale również rzuca wyzwanie osobom podważającym istnienie lokomotywy zakopanej pod ziemią. Na odpowiedź drugiej strony nie trzeba było długo czekać, gdyż ta po kilku dniach odniosła się do słów Motaka nakręcając kolejną falę zamieszania medialnego wokół tematu złotego pociągu spod Wałbrzycha. Czym jest „złoty pociąg”? Legenda opowiadającą o złotym pociągu, który ponoć skrywa kosztowności pozostawione przez wycofujących się w 1945 roku Niemców, krąży po Polsce od wielu lat. Według licznych przekazów wagony wypełnione złotem miały zostać schowane pod powierzchnią Wałbrzycha, nieopodal zamku Książ. Teoria dotycząca schowanej, mitycznej lokomotywy ma swoich zwolenników i wrogów. Ci pierwsi, na czele których stoi Michał Motaka z projektu „Złoty Pociąg 2025”, twierdzą, że znają dokładną lokalizację ukrycia skarbu. Mniej optymistycznie nastawiona grupa, w skład której zaliczają się m.in. badacze z Grupy Eksploracyjnej Miesięcznika „Odkrywca” podkreśla, że historia o pociągu od zawsze stanowiła mit, a nie prawdę historyczną potwierdzoną jakimikolwiek dowodami. Ujawniona tożsamość poszukiwacza Film ujawniający tożsamość inicjatora najnowszych badań nad „złotym pociągiem” ukazał się 4 grudnia 2025 roku na kanale „Underground Hunter – Łowca podziemi”. W nagraniu Michał Motak przedstawia nie tylko plany dalszych poszukiwań, lecz także rzuca wyzwanie przedstawicielom miesięcznika „Odkrywca”, którzy konsekwentnie podważają istnienie dolnośląskiego skarbu. Radiesteta przekonuje, że tunel, w którym ma znajdować się pociąg, został już przez jego zespół zlokalizowany, a do rozpoczęcia prac brakuje jedynie ostatecznej zgody konserwatora zabytków. Według Motaki to właśnie wtedy cała Polska wreszcie pozna prawdę o skarbie III Rzeszy. Pewność odkrywcy jest tak duża, że proponuje sceptykom zakład: strona, która się pomyli, ma publicznie nosić tabliczkę z napisem „debil”. Jeżeli zespół „Złoty Pociąg 2025” odnajdzie ślady legendarnej lokomotywy, upokarzająca karteczka ma przypaść negatorom. Jeśli jednak pociągu nie będzie - Motak deklaruje, że to on przyjmie na siebie tę karę. Odpowiedź krytyków Na reakcję przedstawiciela „Odkrywcy” nie trzeba było długo czekać. Krzysztof Krzyżanowski opublikował krótki film, w którym odniósł się do wyzwania rzuconego przez Michała Motaka. Sceptyk istnienia podziemnego artefaktu zgodził się na zakład, choć w zmodyfikowanej formie. Zaproponował inną, bardziej symboliczną karę: „Nie ma potrzeby, żeby ktokolwiek wieszał sobie na szyi drukowane kartki. (…) Jeśli Pan znajdzie – tak jak napisał w swoim zgłoszeniu z kwietnia – tunel wysoki na osiem metrów, zamknięty stalową bramą, a w środku trzy wagony ze złotem, to ja przyznam się do błędu i wpłacę 10 000 zł na Dom Małego Dziecka w Wałbrzychu przy ul. Asnyka 13. Jeśli natomiast tunelu, bramy i wagonów nie będzie, to Pan, Panie Michale, wpłaci te 10 000 zł na ten sam cel.” Na razie Motak nie odpowiedział na tę propozycję, dlatego nie wiadomo jeszcze, jakie będą ostateczne warunki zakładu – ani kto finalnie poniesie jego konsekwencje. Pewne jest jedno: medialna burza wokół „złotego pociągu” może wkrótce dobiec końca. Przynajmniej do czasu, aż nie pojawi się kolejny poszukiwacz gotowy podjąć temat legendarnej podziemnej lokomotywy pełnej skarbów. Źródła: Underground Hunter - Łowca podziemi, Wałbrzych24 Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
CNN zachwyca się „polską Toskanią”. Wspomina też o mrocznym miejscu, które przyciąga turystów
Region, który dotąd pozostawał w cieniu popularnych kierunków, właśnie trafił na łamy CNN. Zachwyca winnicami i urokliwymi krajobrazami, ale uwagę turystów przyciąga również miejscem o zaskakująco mrocznej historii.
Spis treści: CNN doceniło atrakcje Ziemi Lubuskiej Mroczna historia podziemnych tuneli i ich powojenna historia Subkultura „Bunker People” i największa kolonia nietoperzy w Europie Polska coraz częściej trafia na turystyczną mapę świata, przyciągając nie tylko podróżnych, lecz także uwagę zagranicznych mediów. Ostatnio o atrakcjach Ziemi Lubuskiej napisało CNN, wspominając m.in. wyjątkowe muzeum, malowniczą miejscowość określaną mianem „polskiej Toskanii” oraz najwyższy na świecie posąg Jezusa Chrystusa. Redakcja podkreśliła, że ten mniej znany region ma potencjał, by stać się jednym z ciekawszych punktów na trasie europejskich podróży. CNN doceniło atrakcje Ziemi Lubuskiej W opublikowanym kilka dni temu materiale CNN podkreśliło, że Ziemia Lubuska skrywa wiele zaskakujących atrakcji na niewielkim obszarze. Autor wskazał, że Zielona Góra, stolica regionu, bywa określana mianem „polskiej Toskanii” ze względu na malownicze krajobrazy i rozległe winnice. Następnie wspomniał o odbywającym się co roku we wrześniu Festiwalu Wina Winobranie, podczas którego świętuje się tradycje 40 lokalnych winnic. To jednak nie wszystko, bowiem w artykule opisał również monumentalny posąg Jezusa Chrystusa w Świebodzinie, uznawany za najwyższy tego typu pomnik na świecie i przewyższający nawet słynnego Chrystusa z Rio de Janeiro. Redakcja CNN stwierdziła, że na Ziemi Lubuskiej „krótkie dystanse łączą w sobie zaskakująco różne doświadczenia” i najwięcej uwagi poświęciła... nazistowskim tunelom oraz spotkaniu z największą w Europie kolonią nietoperzy. Mroczna historia podziemnych tuneli i ich powojenna historia CNN zauważyło, że krajobraz wokół wsi Pniewo na pierwszy rzut oka nie różni się od typowego pejzażu Ziemi Lubuskiej, gdyż można tam znaleźć rozległe pola i skrawki lasów. „Ten teren wygląda spokojnie, ale kryje pod spodem mroczniejszą historię, czyli podziemne miasto nazistowskie” – pisał autor, wspominając o Festungsfront Oder-Warthe-Bogen, zwanym także Międzyrzeckim Rejonem Umocnionym lub Ostwallem. Został on zbudowany przed II wojną światową jako element linii obronnej, którą Adolf Hitler planował rozciągnąć na prawie 80 km. Jego zadaniem było zabezpieczenie wschodniej granicy Niemiec przed Polską i Związkiem Radzieckim. Projekt od początku uchodził za jeden z najnowocześniejszych systemów fortyfikacyjnych na świecie. Sam odcinek centralny pochłonął ponad 56 tysięcy metrów sześciennych betonu i mógł pomieścić dziesiątki tysięcy żołnierzy. Budowa jednak nigdy nie została ukończona. W 1938 roku priorytety III Rzeszy przesunęły się w stronę Francji, a rok później, po inwazji na Polskę, strategiczne znaczenie Ostwallu ostatecznie zniknęło. Kompleks pozostał elementem niemieckiej machiny wojennej, ale w styczniu 1945 roku linia została zdobyta przez Armię Czerwoną w zaledwie trzy dni. Od tego momentu podziemne miasto popadało w ruinę. Przez pewien czas utrzymywało je jeszcze wojsko polskie, lecz w latach 60. koszty eksploatacji okazały się zbyt wysokie. Do dziś pod ziemią przetrwał rozległy labirynt – około 30 kilometrów tuneli, podziemnych stacji kolejowych, obiektów bojowych i szybów. Jak podkreślał cytowany przez CNN przewodnik Mikołaj Wiktorowski: „Naziści zaplanowali ten kompleks tak, aby żołnierze mogli tam przebywać przez dłuższy czas, dlatego wszystko jest tu zbudowane tak, aby było bardziej przystosowane do zamieszkania”. Subkultura „Bunker People” i największa kolonia nietoperzy w Europie Żołnierze, którzy niegdyś zajmowali bunkry, dawno odeszli, a tunele przejęli młodzi ludzie, którzy nadali miejscu zupełnie inny charakter. Jak pisało CNN, później powstała bowiem subkultura znana jako „Bunker People”. – Ruch narodził się na początku lat 80. i osiągnął szczyt pod koniec lat 90. – wyjaśniał przewodnik Mikołaj Wiktorowski. W podziemnych korytarzach odbywały się imprezy, a nawet wesela, a przestrzeń bunkrów stała się symbolem buntu przeciwko władzy. Nie zawsze jednak kończyło się to bezpiecznie – co najmniej 5 osób zginęło w wypadkach, od upadków w szybach po pożary. Do dziś na ścianach można dostrzec pozostałości po tamtych czasach: graffiti, wyznania miłosne, szkice i antykomunistyczne hasła, które kontrastują z surową architekturą. Tunele znalazły również znacznie cichszych mieszkańców. W latach 70. XX wieku naukowcy zaczęli rejestrować tu pierwsze kolonie nietoperzy, które szybko uznały to miejsce za idealne zimowisko. Dziś hibernuje tu aż 40 tysięcy osobników z 12 gatunków, co czyni Międzyrzecki Rejon Umocniony jedną z największych kolonii nietoperzy w Europie. – Nietoperze odnalazły te tunele i pokochały stabilną temperaturę, wchodząc do systemu przez bunkry powierzchniowe i szyby wentylacyjne – tłumaczył Wiktorowski. Jesienią i zimą, gdy tysiące zwierząt zapadają w sen, muzeum ogranicza dostęp dla zwiedzających, aby zapewnić im spokój. Ci, którzy odwiedzają kompleks poza tym okresem, szybko dostrzegają, że nietoperze są nieodłącznym elementem tego miejsca – wyskakują nagle z ciemności, a ich charakterystyczne piski odbijają się echem od betonowych ścian. Źródło: CNN Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Nie Złoty Pociąg, a niezwykła lokomotywa na Zamku Książ. Spiesz się, by ją zobaczyć
Ma ponad 130 lat i waży 40 ton – przed budynkiem bramnym Zamku Książ w Wałbrzychu można podziwiać zabytkową lokomotywę. Nie jest to co prawda legendarny Złoty Pociąg, ale ten obiekt przynajmniej jest… prawdziwy.
Spis treści: Złoty Pociąg w Zamku Książ? Parowóz na zamku Złoty Pociąg – poszukiwania trwają W sierpniu minie dokładnie dziesięć lat od ogłoszenia przez poszukiwaczy domniemanej lokalizacji Złotego Pociągu. Niestety wówczas nic nie udało się odkryć. Według legendy miał być to pociąg pancerny z czasów II wojny światowej przewożący skarby, w tym złoto, kosztowności i tajne dokumenty. Niemcy rzekomo ukryli go pod koniec wojny w 1945 roku. Złoty Pociąg w Zamku Książ? W najbliższy weekend, w dniach 2–3 sierpnia, na Zamku Książ odbędzie się V Letni Festiwal Tajemnic. „W tym roku podczas jubileuszowego, V Letniego Festiwalu Tajemnic będziemy ponownie przeżywać akcję dotyczącą legendarnego Złotego Pociągu – właśnie w tym roku mija 10 lat od tego wydarzenia” – informują organizatorzy imprezy. Będzie też mowa o niedawnym odkryciu insygniów królewskich w Wilnie. Prelekcje wygłoszą osoby, które poszukiwały cennego pociągu. Z kolei na dziedzińcach zamkowych odbędą się pokazy sprzętu poszukiwawczego. Będzie można się tam dowiedzieć, jak działa georadar i za jego pomocą zobaczyć zamkowe podziemia bez wbijania łopaty w ziemię. W zamku na zwiedzających czekają wyjątkowe wystawy, m.in. „Twierdza szyfrów, czyli tajniki podsłuchów” czy „Złoty Pociąg 2015 – przeżyjmy to jeszcze raz”. Dodatkiem specjalnym będzie wystawa „Bursztynowa Komnata”. Przewidziano też sporo atrakcji dla rodzin z dziećmi. Ponadto zaplanowano dwie edycje nocnego zwiedzania: dla rodzin z dziećmi „Nawiedzony Pociąg” oraz „Widmo” dla osób dorosłych. Parowóz na zamku Wielką atrakcją w czasie tego weekendu będzie możliwość zobaczenia parowozu wyprodukowanego w 1890 roku przez Union-Gießerei. Służył on do prac manewrowych i prowadzenia lekkich pociągów towarowych. W Polsce znalazł się w 1918 roku i uzyskał oznaczenie TKh2-12, a po II wojnie światowej pracował w KWK Kazimierz Juliusz. W naszym kraju było w sumie 27 egzemplarzy takich maszyn. Obecnie parowóz jest eksponatem w Muzeum Kolejnictwa na Śląsku w Jaworzynie Śląskiej. Ciekawostką jest fakt, że lokomotywa wykorzystywana jest przy kręceniu filmów. Z Zamku Książ wyjedzie w poniedziałek 4 sierpnia prosto na plan filmowy najnowszej ekranizacji „Lalki”. Produkcja ta już wzbudza duże emocje. Złoty Pociąg – poszukiwania trwają W czerwcu tego roku trójka poszukiwaczy ogłosiła, że zna lokalizację Złotego Pociągu. Planowane są badania wskazanego miejsca, ale na razie nie zdradzono, gdzie się ono znajduje. Na tym etapie poszukiwacze próbują uzyskać zgody na badania od różnych instytucji. „Pragnę jeszcze raz podkreślić, aby to wybrzmiało: ja nie poszukuję tunelu oraz trzech wagonów, ja je znalazłem i twierdzę to z pełną mocą, relacja świadka i wizja lokalna w terenie potwierdza jednoznacznie wynik mojego badania. Jedyne, czego teraz potrzebujemy, to dowodu, który zamknie usta wszystkim krytykom i do tego zmierzamy” – pisze w mediach społecznościowych lider projektu, który na razie chce zachować anonimowość. W zlokalizowaniu celu pomocna miała być... radiestezja. Źródło: Zamek Książ, Złoty Pociąg 2025 Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Tajemnicze dokumenty nazistowskie zostały odkryte w Argentynie. Co skrywały piwnice sądu?
Historia ukrytych dokumentów nazistowskich w Argentynie nie kończy się na jednym archiwum. Najnowsze odkrycia w piwnicach Sądu Najwyższego pokazują, jak wiele pytań wciąż pozostaje bez odpowiedzi.
Spis treści: Rząd Argentyny otworzył archiwa dokumentów nazistowskich Materiały propagandowe ukryte w piwnicach Sądu Najwyższego Zastanawiające opóźnienia i milczenie urzędników Nie jest tajemnicą, że po II wojnie światowej wielu nazistowskich zbrodniarzy znalazło schronienie w Argentynie. Wśród nich byli m.in. Adolf Eichmann (główny organizator eksterminacji Żydów podczas Holokaustu) oraz Josef Mengele, czyli lekarz z Auschwitz odpowiedzialny za pseudomedyczne eksperymenty na więźniach. Przybyli do Ameryki Południowej dzięki przyzwoleniu rządu Juana Peróna, który umożliwił im bezpieczny wjazd i osiedlenie się. Choć od tamtych wydarzeń minęły dziesięciolecia, pamięć o roli Argentyny jako azylu dla nazistów wciąż wywołuje silne emocje. Tym bardziej, że w ostatnich miesiącach temat ten odżył za sprawą dwóch istotnych wydarzeń: decyzji o udostępnieniu archiwów dotyczących hitlerowskich uciekinierów oraz odkrycia nieznanego dotąd zbioru dokumentów, który przez dekady spoczywał zapomniany w piwnicy Sądu Najwyższego w Buenos Aires. Rząd Argentyny otworzył archiwa dokumentów nazistowskich W lutym 2025 roku prezydent Argentyny Javier Milei podpisał rozporządzenie mające na celu pełne udostępnienie publicznych akt dotyczących nazistów, którzy osiedlili się w tym kraju po II wojnie światowej. Jak podkreślił rzecznik Emiliano Díaz: „Rząd Argentyny jest zdecydowany nagłośnić te kwestie”. Rozporządzenie zostało częściowo wypracowane pod wpływem nacisków Centrum Simona Wiesenthala, jednak nie przyniosło nieznanych wcześniej materiałów archiwalnych. W rzeczywistości dokumenty zostały formalnie odtajnione już w 1992 roku, ale dotychczas można było je przeglądać wyłącznie stacjonarnie, w siedzibie archiwum w Buenos Aires. Obecnie uzyskano dostęp online, m.in. do raportów ministerstwa obrony, akt wywiadowczych oraz dokumentacji transakcji finansowych osób powiązanych z III Rzeszą. Niespodziewanie, kilka miesięcy po ogłoszeniu tych zasad, lokalne media obiegła wiadomość o nowym odkryciu. W piwnicy Sądu Najwyższego odnaleziono zbiór dokumentów, które przez dziesięciolecia pozostawały zapomniane i nigdy wcześniej nie były analizowane publicznie. Materiały propagandowe ukryte w piwnicach Sądu Najwyższego W maju 2025 roku, podczas prac przygotowawczych do budowy muzeum na terenie Sądu Najwyższego w Buenos Aires, robotnicy natknęli się na historyczne znalezisko – 83 drewniane skrzynie ukryte w piwnicy, gdzie przetrwały niemal osiem dekad. Choć były opisane jako „szampan”, w ich wnętrzu znajdowały się tysiące materiałów propagandowych, broszury Niemieckiego Frontu Pracy i Niemieckiego Stowarzyszenia Związków Zawodowych, notatniki, pocztówki oraz fotografie. Pięć z tych skrzyń – jak ustalono – zostało pierwotnie skonfiskowanych już w 1941 roku przez argentyńską straż celną. Pochodziły z japońskiego statku „Nan-a-Maru”, płynącego z niemieckiej ambasady w Tokio. Do otwarcia skrzyń doszło 9 maja, w obecności przedstawicieli instytucji państwowych oraz środowisk żydowskich. W wydarzeniu uczestniczyli m.in. rabin Eliahu Hamra, dyrektor Muzeum Holokaustu Jonathan Karszenbaum oraz przewodniczący Sądu Najwyższego Horacio Rosatti. – Nie byłem w stanie zarejestrować nawet własnych odczuć z powodu niezwykłości tej chwili – relacjonował później Karszenbaum. Ze względu na historyczne znaczenie znaleziska, sąd niezwłocznie zdecydował o zabezpieczeniu dokumentów w osobnej sali oraz zaprosił Muzeum Holokaustu do ich digitalizacji. Wstępne szacunki sugerowały, że odnalezione materiały mogą rzucić nowe światło na mechanizmy finansowania nazistów w Ameryce Południowej. Zastanawiające opóźnienia i milczenie urzędników Teraz w mediach pojawiły się nowe informacje na temat tego znaleziska. Otóż agencja Reuters ujawniła, że Sąd Najwyższy przez wiele tygodni unikał merytorycznego komentarza w jego sprawie. Mimo licznych zapytań prasowych, nie udostępniono zawartości broszur, powołując się na formalne przygotowania do budowy muzeum. Tymczasem, jak ustalił Reuters, o istnieniu skrzyń wiedziano już wcześniej. Dokumenty były widywane sporadycznie w sądowym archiwum od lat 70. XX wieku – potwierdzili to zarówno byli pracownicy sądu, jak i prawnik Alberto Garay. Wspominał on wizytę sprzed dekad, kiedy zauważył czerwone zeszyty ze swastykami, leżące na podłodze jednego z magazynów. Gdy zapytał, co to takiego, usłyszał krótkie: „Nie dotykaj”. Historyk Germán Friedmann równocześnie podkreślił, że obecność nazistów w Argentynie przez długi czas była tematem tabu, co może teraz wpływać na niechęć do ujawnienia zawartości archiwów. Dopiero niedawne zainteresowanie opinii publicznej i działania niezależnych badaczy doprowadziły do rozpoczęcia procesu digitalizacji dokumentów. Na zdjęciach opublikowanych przez tamtejszy sąd widać pracowników zabezpieczających znalezisko i przygotowujących je do katalogowania. Choć wielu historyków podkreśla, że te materiały raczej nie przyniosą przełomu w wiedzy o działalności nazistów, to – jak zauważył Holger Meding z Uniwersytetu w Kolonii – „dla historyków każdy element układanki jest ważny”. Źródła: Reuters, Corte Suprema de Justicia de la Republica Argentina Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Życie straciło tu ponad 1,1 mln osób. Auschwitz-Birkenau to symbol piekła na ziemi
Auschwitz-Birkenau to symbol jednego z najczarniejszych rozdziałów w historii ludzkości. To tutaj niemieccy naziści z nieznaną wcześniej światu pedantycznością mordowali swoje ofiary w imię zbrodniczej ideologii. Ich ciała palono w piecach, by zatrzeć ślady ludobójstwa.
W tym artykule: Początki obozu Auschwitz-Birkenau. Od więzienia do fabryki śmierci Holokaust na terenie obozu Auschwitz-Birkenau Ilu ludzi zginęło w Auschwitz? Nieludzkie warunki życia i umierania w Auschwitz Próby ucieczki z Auschwitz-Birkenau Marsze śmierci, czyli tragiczny koniec tragicznej historii obozów zagłady Auschwitz jako symbol Najpierw był tu obóz koncentracyjny, w którym zamykano więźniów politycznych. Później stał się obozem zagłady, gdzie zamordowano ponad 1 mln ludzi. Taką drogę przeszedł obóz Auschwitz, gdzie Niemcy postanowili urządzić centrum ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej, czyli Holokaustu. Początki obozu Auschwitz-Birkenau. Od więzienia do fabryki śmierci Początki funkcjonowania niemieckiego obozu koncentracyjnego na terenie Oświęcimia nie zwiastowały tak tragicznego dalszego ciągu wydarzeń. Obóz założony został z inicjatywy szefa SS Heinricha Himmlera w 1940 roku, a więc jeszcze przed niemiecką inwazją na Związek Radziecki. A przede wszystkim jeszcze przed niemiecką decyzją o pełnej eksterminacji Żydów w styczniu 1942 r. Bezpośrednią przyczyną powstania Konzentrationslager Auschwitz było przede wszystkim rozładowanie coraz bardziej przepełnionych więzień, aresztów i obozów przede wszystkim na terenach sterroryzowanej, okupowanej Polski. W tych właśnie więzieniach tłoczyli się pierwsi więźniowie polityczni z wykluwającego się ruchu oporu, osoby próbujące przedostać się przez zieloną granicę do Francji, do odbudowywanego wojska polskiego, a także duchowni i inteligencja. Archeolodzy odkryli tunel na terenie dawnego obozu zagłady Grupa archeologów kierowana przez Wojciecha Mazurka z Chełma oraz Yorama Haimiego z Izraela trafiła na ślady podziemnego tunelu, wykopanego prawdopodobnie przez więźniów z Sonderkommando Dalsza rozbudowa obozu i budowa szeregu podobozów zbiegła się w czasie z „przyspieszeniem” diabolicznej niemieckiej maszyny wojennej. Wówczas doszło do stworzenia całego kompleksu obozowego na czele z obozem macierzystym obozem (Stammlager) Auschwitz. Obok niego funkcjonowały obozy KL Birkenau (pol. Brzezinka, dokładnie KL Auschwitz II) i KL Monowitz (Monowice, niemiecka nazwa obozu – KL Auschwitz III). W trzecim z tych miejsc funkcjonował wielki obóz pracy przymusowej zakładów chemicznych Buna-Werke. Poza trzema głównymi obozami składającymi się na KL Auschwitz, wokół obozu głównego do zimy 1945 roku zbudowany został kompleks ponad 40 różnych podobozów. W tych miejscach więźniowie pracowali niewolniczo na rzecz nie tylko obozowej gospodarki, ale także i dla całego systemu gospodarczego III Rzeszy. Na czele z jego wielkimi koncernami, takimi jak choćby IG Farben. Po inwazji Wermachtu na ZSRR w czerwcu 1941 roku, w obozie przygotowano miejsce dla dużej grupy jeńców z Armii Czerwonej. Równocześnie z niemieckim atakiem na sowieckie imperium naziści rozpoczęli także aktywną fazę Holokaustu, czyli zagłady Żydów. Holokaust na terenie obozu Auschwitz-Birkenau „Akcja likwidacyjna” polegała na przewożeniu żydowskiej ludności skupionej dotąd w gettach do obozów zagłady. Wśród nich znalazł się również obóz Auschwitz-Birkenau. A dokładnie KL Brzezinka, gdzie znajdowały się komory gazowe i piece krematoryjne. Dzięki dogodnemu położeniu geograficznemu, gęstej linii kolejowej, bliskości terytoriów z dużym odsetkiem ludności żydowskiej, to właśnie wspomniana Brzezinka wraz z obozami stała się centrum niemieckiej machiny śmierci. Poza licznymi Żydami z południowej Polski, to tutaj zsyłano na śmierć także Żydów z terenów innych europejskich krajów będących pod kontrolą III Rzeszy. Najwięcej Żydów odbyło tragiczną podróż w jedną stronę do Auschwitz-Birkenau z Węgier, a także z centralnej Polski. Żydzi byli transportowani do Brzezinki w różnych warunkach. Polscy Żydzi byli najczęściej skazani na mordercze warunki przepełnionych wagonów bydlęcych. Żydzi z Zachodu i z Węgier często bywali przewożeni do obozu zagłady w wagonach pasażerskich, do końca nie zdając sobie sprawy z faktycznego celu podróży. Niemcy zapowiadali im wysiedlenie na bliżej nieokreślone tereny wschodnie. Oprawcy zachęcali swoje ofiary do zabierania ze sobą bagaży i prowiantu. Wszystkie te rzeczy na czele z kosztownościami szybko odbierano Żydom po przyjeździe na teren obozu. Jeszcze szybciej dochodziło do natychmiastowej selekcji na tzw. rampie, gdzie kończyły swoją drogę wagony z więźniami. Dzieci, starcy, osoby chore nie podlegały obozowej ewidencji. Od razu były przeznaczane do eksterminacji w komorach gazowych, gdzie ginęli na skutek zatrucia gazem o nazwie Cyklon B. Miejsce kaźni na pozór przypominało łaźnie. Mordowani nierzadko do końca nie spodziewali się tego, jak straszny los zgotują im SS-mani. Śmierć w komorach gazowych była szczególnie okrutna. Gaz zabijał ofiary powoli. Wyjątkowo długo konali ci, którzy znaleźli się daleko od otworów, którymi kaci wrzucali puszki z trucizną. A także ci, którzy znajdowali się we względnie dobrej formie fizycznej. Zaduszeni ludzie początkowo byli zakopywani przez tzw. Sonderkommanda, złożone z innych uwięzionych Żydów w ziemi. Niemcy dość szybko podjęli decyzję o paleniu zwłok dla zatarcia śladu zbrodni w specjalnie stworzonych, wielkich piecach krematoryjnych. Ilu ludzi zginęło w Auschwitz? Ze względu na akcję niszczenia przez SS-manów dokumentacji, śladów zbrodni i akcji palenia zwłok, trudno o pełne i precyzyjne określenie liczby osób, które zginęły na terenie oświęcimskiego obozu. Ostrożne szacunki historyczne mówią o co najmniej 1,1 mln ofiar Auschwitz-Birkenau. Wśród nich w komorach gazowych zabito ok. 1 mln Żydów (głównie z Węgier i Polski). Oprócz tego zginęło ok. 75 tys. etnicznych Polaków, 21 tys. Cyganów, 15 tys. jeńców radzieckich i ok. 15 tys. ludzi różnych innych narodowości. Mimo że w obozie zginęło łącznie tak wielu ludzi, jego liczebność nigdy nie przekroczyła kilkudziesięciu tysięcy więźniów. Łącznie przez 5 lat funkcjonowania obozu zagłady zarejestrowano i dłużej przetrzymywano w obozie łącznie ok. 400 tys. ludzi. Więźniowie ci otrzymywali numer obozowy zastępujący nazwisko, a także charakterystyczny dla Auschwitz naramienny tatuaż właśnie z ewidencyjnymi numerem. Szacuje się, że piekło Oświęcimia przeżyła ok. połowa osadzonych w nim Polaków i znacznie mniejszy odsetek więźniów narodowości żydowskiej. Nieludzkie warunki życia i umierania w Auschwitz Część mężczyzn i kobiet narodowości żydowskiej zdolnych do pracy Niemcy zaczęli wykorzystywać do swoich celów. Szansa na ich przeżycie wzrastała, choć w nieznaczny sposób. Spośród transportowanych do Auschwitz Żydów selekcjonowano także do barbarzyńskich eksperymentów pseudomedycznych. Niemieccy lekarze spod znaku SS pastwili się nad swoimi ofiarami, testując nowe lekarstwa, trucizny, gazy bojowe. Przeprowadzali przeczące człowieczeństwu zabiegi i różnorakie operacje, rzekomo dla potrzeb naukowych. Obiekty UNESCO w Polsce. 17 miejsc, które docenił świat Ile jest i jakie są obiekty UNESCO w Polsce? Do tej pory na Listę Światowego Dziedzictwa wpisanych zostało ponad 1000 zabytków z całego globu. Na terenie naszego kraju znajduje się ich 17. P... Poza mordowaniem w komorach gazowych, Żydzi byli, podobnie jak Polacy i inni więźniowie, eksterminowani także poprzez morderczą pracę, bestialskie traktowanie, tortury, bicie i głodowe racje żywnościowe. Przydział jedzenia w obozie Auschwitz miał wg Niemców wystarczać na ok. 3-miesięczne przeżycie. Warunkiem uniknięcia śmierci głodowej były więc niezwykle trudne próby zapewnienia sobie dodatkowego pożywienia, np. z resztek i z kradzieży w czasie pracy. Równie ciężkie warunki Niemcy narzucili swoim ofiarom także jeśli chodzi o inne podstawowe warunki bytowe. Każdy więzień dostawał na cały rok wyłącznie cienki pasiak i bieliznę. Zdecydowana większość więźniów spała przez cały rok w zimnych, brudnych barakach na drewnianych pryczach w ogromnym ścisku. Populację obozu atakowały plagi insektów i przede wszystkim rozmaite choroby, na czele z tyfusem. Próby ucieczki z Auschwitz-Birkenau Fatalny los więźniów pchał ich często do próby stawienia jakiegokolwiek oporu wobec obozowej załogi SS. Pomimo panującego terroru, donosicielstwa i wszelkim przeciwnościom, za drutami zdołano utworzyć nawet pewne organizacje podziemne i samopomocowe. Więźniowie opracowali różnego rodzaju plany obozu nie tylko na użytek ewentualnego zbrojnego buntu, ale także na potrzeby informacyjne i wywiadowcze. W ten sposób udało się przekazać prawdę o niemieckich zbrodniach Auschwitz na zewnątrz. W akcji szczególnie odznaczył się Witold Pilecki, który w tym celu odbył udaną ucieczkę z obozu. Próby ucieczek, zwłaszcza w początkowej fazie funkcjonowania obozu, tępiono drakońskimi karami. Niemcy stosowali odpowiedzialność zbiorową nie tylko na współwięźniach, ale także na członkach rodzin osadzonych. Tym niemniej dochodziło do prób wydostania się na wolność. Najsłynniejszą, skuteczną ucieczkę podjęła grupa więźniów przebrana w SS-mańskie mundury z Kazimierzem Piechowskim na czele. Uzbrojeni śmiałkowie dzięki fortelowi zdołali wyjechać przez bramę obozu skradzionym samochodem osobowym. Marsze śmierci, czyli tragiczny koniec tragicznej historii obozów zagłady Ostatnim akordem w strasznej historii obozu Auschwitz-Birkenau były tzw. marsze śmierci. W obliczu zbliżania się frontu na przełomie lat 1944–1945, Niemcy zdecydowali się na ewakuację obozów zagłady. Zdecydowali się na pędzenie pieszo głodnych, skąpo ubranych, wyselekcjonowanych jako wciąż zdolnych do pracy więźniów w głąb swojego terytorium. W potwornych warunkach zginęły w takich okolicznościach tysiące ludzi. SS-mani pozostawili na miejscu ok. 9 tysięcy ludzi. To właśnie nich zastali w obozie żołnierze radzieccy, którzy 27 stycznia dotarli do bram obozu. Ostatecznie wyzwolili oni więźniów największego niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego. Wielu zbrodniarzom z Auschwitz udało się uciec. Wśród nich był m.in. niesławny „anioł śmierci”, dr Josef Mengele, który do końca życia mieszkał w Brazylii. Na sporą część niemieckich katów spod znaku SS spadła jednak zasłużona kara. W procesie w Warszawie został skazany na śmierć przez powieszenie między innymi komendant obozu, Rudolf Höss. Wyrok wykonano na terenie obozu, a szubienicę pozostawiono dla pamięci potomnych. Polski mikrobiolog prowadził własną wojnę z hitlerowcami. Otruł ponad 150 nazistów Wybitny polski mikrobiolog Franciszek Witaszek miał otruć podczas wojny nawet 150 hitlerowców wytypowanych przez polskie podziemie. Wykorzystywał do tego chorobotwórcze bakterie tyfusu. Sprawiedliwej kary nie uniknęli także inni liczni członkowie załogi SS, wartownicy, lekarze. A także najbardziej okrutni więźniowie funkcyjni, czyli kapo, wysługujący się swoim panom w czasie trwania oświęcimskiego piekła na ziemi. Poza warszawskim procesem, wyroki w sprawie Auschwitz zapadały także w powojennych Niemczech Zachodnich, gdzie odbyły się w latach 60. trzy procesy. Auschwitz jako symbol Auschwitz, przerażająca do dziś swoim brzmieniem nazwa-symbol, stała się niejako synonimem całego zła eksterminacji i ludobójstwa Niemców wobec niewinnych ludzi z podbitych przez siebie terytoriów. Pomimo tego, że na terenie obozu śmierci ginęli przede wszystkim Żydzi, Auschwitz przenikło do świadomości Polaków jako miejsce szeroko pojętej narodowej martyrologii okresu II wojny światowej. Cierpienie i ofiary wielkiego obozu położonego w Oświęcimiu i okolicach przeniosły się niejako na całość krzywd, które okupanci spod znaku swastyki wyrządzili obywatelom Rzeczpospolitej wszystkich narodowości. Oświęcimski obóz zapisał się najmocniej jednak w historii Żydów jako centrum zagłady narodu żydowskiego, czyli Szoah. Na 6 milionów żydowskich ofiar niemieckiego nazizmu ponad 1 milion osób poniosło śmierć właśnie w KL Auschwitz, głównie w komorach gazowych Brzezinki. Źródła: F. Piper, Ilu ludzi zginęło w KL Auschwitz. Liczba ofiar w świetle źródeł i badań 1945-1990, Oświęcim, 1992 K. Smoleń, T. Świebocka, Auschwitz - zbrodnia przeciw ludzkości, Oświęcim, 1990
Oradour sur Glane było sceną okrutnych wydarzeń. Zginęło tam ponad 600 osób
Oradour sur Glane było niewielkim, sennym miasteczkiem, jakich nie brakuje w środkowej Francji. Po agresji przypuszczonej przez jedną z najokrutniejszych dywizji Waffen-SS, pozostały po nim tylko dogorywające ruiny. Od okrutnej zbrodni, której dopuścili się Niemcy minęło ponad 30 lat, a Oradour sur Glane nadal wygląda jak tuż po ataku. Dziś jest miejscem pamięci i symbolem przypominającym o bestialskiej rzezi niewinnych osób.
Spis treści: Jak wygląda Oradour sur Glane? Co wydarzyło się w Oradour sur Glane? Proces zbrodniarzy Decyzja o zachowaniu Oradour sur Glane Ruiny budynków publicznych, szkielety domów, wraki samochodów – w Oradour sur Glane czas zatrzymał się 10 czerwca 1944 roku, kiedy miasteczko stało się masowym grobem, w którym spoczęli jego mieszkańcy. Tego dnia zginęły 642 osoby, w tym kobiety i dzieci. Niemcy nie oszczędzili nikogo. Mordowali nawet niemowlęta. Ocalało zaledwie kilku mieszkańców, którzy cudem zdołali umknąć okrutnym oprawcom. Jak wygląda Oradour sur Glane? To nie „ghost town”, jakich wiele na całym świecie. Oradour sur Glane w niczym nie przypomina miast takich jak Centralia i innych, które uległy wyludnieniu w następstwie katastrof naturalnych czy z przyczyn ekonomicznych. Historia francuskiego miasteczka, której ślady są tam widoczne dosłownie na każdym kroku, jest znacznie bardziej przejmująca. Na pierwszy rzut oka może się wydawać, że Oradour sur Glane to spokojna, żyjąca swoim własnym rytmem wieś, w której nigdy nie wydarzyła się żadna tragedia. To dlatego, że po wojnie miejscowość odbudowano. Wystarczy jednak przejść kilkaset metrów i minąć muzeum, by dotrzeć do ruin, które pozostawiono w nienaruszonym stanie. Do dziś widoczne są tam ślady po kulach, podpaleniach i eksplozjach. Co wydarzyło się w Oradour sur Glane? W 1936 roku żyło tam około 1600 osób, zajmujących się głównie handlem i rolnictwem, z czego ponad 300 osiedliło się w ścisłym centrum, gdzie biło serce miasteczka. Znajdowało się tam kilka szkół, hotel, zakłady rzemieślników i sklepy. Życie toczyło się tam powolnym rytmem, aż do 1940 roku, gdy Niemcy przypuścili atak, a Oradour sur Glane znalazło się w granicach kolaborującej z okupantem Francji Vichy. Mimo to miasteczko trzymało się z dala od działań wojennych. Aż do 10 czerwca 1944 roku, kiedy oddział pod dowództwem Adolfa Diekmanna, w akcie bestialskiej zemsty, wymordował niemal wszystkich jego mieszkańców. Najokrutniejsi żołnierze Hitlera ruszyli do walki 6 czerwca 1944 roku alianci wylądowali w Normandii i rozpoczęli operację zmierzającą do wyzwolenia Europy spod okupacji. Niemcy nie zamierzali jednak oddać zajętych ziem bez walki. Naczelne dowództwo Wermachtu o przeniesieniu do Normandii trzymanych w rezerwie oddziałów. Do walki skierowane został między innymi oddziały 2. Dywizji Pancernej „Das Reich”, które na froncie wschodnim wykazały się wręcz nieludzkim okrucieństwem. Jednostka utworzona w 1938 roku uczestniczyła w inwazji na Francję w 1940 roku. Później uczestniczyła w walkach na Bałkanach i na froncie wschodnim. Tam żołnierze zdołali podejść pod samą Moskwę, pozostawiając po sobie zgliszcza i ciała cywili. Poniosła jednak dotkliwe straty. Ci, którzy przeżyli, zostali przeniesieni do obozu Souges. Zrekonstruowana dywizja mogła wrócić do walki. Pojmanie Helmuta Kämpfe 8 czerwca 1944 roku zmotoryzowane oddziały „Das Reich” wyruszyły przeciwko aliantom. Po drodze mieli rozprawić się z ruchem oporu. 9 czerwca Niemcy dotarli do Tulle, gdzie z rozkazu Heinza Lammerdinga powiesili 99 mieszkańców. Była to zemsta za wcześniejsze zajęcie miasta przez partyzantów, którzy w środkowej Francji uformowali silne, dobrze zorganizowane oddziały. Ruch oporu nie zamierzał rezygnować z walki. Tego samego dnia oddział z Oradour sur Vayres pojmał kilku żołnierzy „Das Reich”, w tym wysokiego rangą oficera Helmuta Kämpfe. Sturmbannführer został stracony 10 czerwca. Niemiecka odsiecz Jeden z pojmanych zdołał wymknąć się partyzantom. Uciekinier powiadomił siły SS, że w rękach ruchu oporu znalazł się oficer. Zapadła decyzja o podjęciu próby uwolnienia schwytanych jeńców. Przeciwko partyzantom skierowano liczący około 150 żołnierzy oddział pod dowództwem Adolfa Diekmanna. Batalion miał udać się do miasteczka Oradour sur Glane, gdzie według relacji uciekiniera jeńcy mieli być przetrzymywani (co było błędną informacją). Diekmann otrzymał rozkaz odbicia pojmanych, a gdyby ich nie znalazł, miał pojmać wystarczająco dużo mieszkańców, by ruch oporu chciał negocjować. Po drodze Diekmann miał dojść do wniosku, że pojmany oficer już nie żyje. Postanowił zignorować rozkaz i zmienić cel operacji. Nie chodziło już o odbicie pojmanych ani o pozyskanie jeńców do ewentualnej wymiany. Celem stała się krwawa zemsta. Atak na bezbronne miasteczko Niemcy dotarli na miejsce wczesnym popołudniem. Mieszkańcy Oradour sur Glane najprawdopodobniej nie spodziewali się agresji. Ruch oporu prawie tam nie istniał, więc teoretycznie Niemcy nie mieli wyraźnych podstaw do podjęcia zbrojnych działań. Część batalionu otoczyła miasteczko i zablokowała wszystkie drogi wyjazdowe. Reszta wkroczyła do centrum. Mieszkańcy byli wyłapywani i spychani na rynek. Ci, którzy z jakiegokolwiek powodu nie mogli dotrzeć do miejsca zgromadzenia, byli zabijani tam, gdzie zastał ich wróg. Po zebraniu wszystkich mieszkańców, SS-mani przystąpili do selekcji. Oddzielili mężczyzn od kobiet z dziećmi. Mężczyźni zostali zapędzeni do stodół. Kobietom i najmłodszym mieszkańcom rozkazano udać się do kościoła. Chwilę później rozpoczął się krwawy pogrom. Masowy mord na mieszkańcach Oradour sur Glane Mężczyzn rozstrzeliwano bronią maszynową. Padali jeden po drugim, a gdy karabiny ucichły, podoficer wyszukiwał tych, którzy dają jakiekolwiek oznaki życia. Ranni byli dobijani strzałem w głowę z pistoletu. Ciała przykryli słomą. Nie dlatego, że oprawcy nie mogli patrzeć na potworność, której się dopuścili. Chodziło tylko o to, by łatwiej pozbyć się ciał. Gdy agresor upewnił się, że wszyscy są martwi, padł rozkaz podłożenia ognia. Kobiety i dzieci spotkał tak samo okrutny los. Niemcy najpierw strzelali do nich, następnie zaczęli wrzucać granaty do kościoła. Na koniec podpalili budynek. Po dokonanym mordzie, splądrowali całą wieś i podpalili zabudowania. Część żołnierzy wróciła do kwater. Ci, którzy pozostali, otrzymali rozkaz wykopania masowego grobu. Przeżyło zaledwie kilka osób Według oficjalnych danych, 10 czerwca 1944 roku Niemcy zamordowali 642 osoby. Było im obojętne, do kogo strzelają. Od ich pocisków zginęli mężczyżni, kobiety, dzieci i niemowlęta. Pogrom ludności cywilnej przeżyło zaledwie nieliczni. Wśród nich było kilku mężczyzn, którzy uniknęli postrzału w głowę i wydostali się z płonącej stodoły, i kobieta – Marguerite Rouffanche. Zbrodniarz nie został ukarany Po powrocie do siedziby pułku, zbrodniarz Diekmann zaraportował standartenführerowi Stadlerowi o działaniach, które podjął wobec mieszkańców Oradour sur Glane. Został za to postawiony przed sądem polowym, ale kary uniknął. Swoim batalionem dowodził nadal, być może dlatego, że Niemcy potrzebowali doświadczonych oficerów, choć prawdopodobne wydaje się, że sam proces został przeprowadzony dla czystej formalności. Nie istnieją żadne dowody, które wskazywałyby na to, ale nie można wykluczyć, że Diekmann dokonał rzezi w Oradour sur Glane na podstawie odgórnego rozkazu. W tym miejscu warto postawić pytanie: po co wysyłać słynący z okrucieństwa wobec cywili oddział, jeżeli nie dla przeprowadzenia krwawego pogromu? Co osiągnęli Niemcy? Nawet jeżeli Diekmann działał samowolnie, okupant sporo zyskał na przeprowadzonej przez niego operacji. Francuski ruch oporu na jakiś czas musiał zmniejszyć skalę swoich działań. Powód był bardzo prosty – ludność cywilna nie chciała podzielić losu mieszkańców Oradour sur Glane i przestała sprzyjać partyzantom. A przecież ich działania były w dużej mierze uzależnione od poparcia cywili. Proces zbrodniarzy Co stało się z dowódcą, z rozkazu którego zginęło ponad 600 osób? Zginął 30 czerwca 1944 roku. Podczas walk w Normandii, został raniony odłamkiem granatu. Uniknął sprawiedliwości z rąk sądu. Ta miała dosięgnąć zaledwie 21 żołnierzy SS, którzy uczestniczyli w rzezi, jednak w praktyce stało się inaczej. Proces przed sądem w Bordeaux rozpoczął się w 1953 roku. Na ławie oskarżonych zasiadła garstka uczestników okrutnych wydarzeń. Większość, bo aż 14 osób, pochodziła z francuskiej Alzacji, która po 1940 roku znalazła się w granicach III Rzeszy, a jej mieszkańców wcielano do niemieckiej armii (po wojnie ponownie stali się obywatelami Francji). I tu pojawił się problem. Z jednej strony sprawcy masakry zasługiwali na najsurowszą karę, z drugiej reintegracja z Alzacją była jednym z priorytetów w powojennej Francji. Proces zakończył się surowymi wyrokami. Wobec dwóch oskarżonych sąd orzekł karę śmierci, jednak wszyscy skazani szybko odzyskali wolność. Francuski parlament zniósł postanowienia, na mocy których zapadły wyroki. Decyzja o zachowaniu Oradour sur Glane O zachowaniu ruin niewielkiej miejscowości, w której SS-mani dokonali rzezi niewinnych cywili, francuskie władze zadecydowały 28 listopada 1944 roku. Oradour sur Glane stało się symbolem zbrodni, których Niemcy dopuścili się podczas II wojny światowej. Do dziś nie zmieniło się tam nic. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Tak wyglądało wyzwolenie Auschwitz. 80. rocznica wydarzenia przebiega w cieniu skandalu
Wyzwolenie Auschwitz-Birkenau to symboliczny upadek nazistowskiego systemu zagłady. Na pamiątkę tych wydarzeń 27 stycznia został ustanowiony Międzynarodowym Dniem Pamięci o Ofiarach Holokaustu. Jak wyglądało wyzwolenie Auschwitz 80 lat temu?
Spis treści: Ewakuacja obozu i marsze śmierci Zacieranie śladów Kto wyzwolił Auschwitz? 80. rocznica wyzwolenia Auschwitz-Birkenau 27 stycznia 1945 roku zapisał się w historii jako dzień wyzwolenia Auschwitz-Birkenau. Był to największy obóz koncentracyjny i jednocześnie obóz zagłady, w którym zamordowano ponad milion ludzi, głównie Żydów, ale także Polaków, Romów, jeńców radzieckich oraz przedstawicieli innych narodowości. Dziś to jedno z najważniejszych miejsc pamięci w naszym kraju i obowiązkowy punkt wycieczek Żydów oraz turystów z innych krajów. Od wyzwolenia Auschwitz 80 lat temu, nadal dowiadujemy się nowych informacji o kulisach życia i zagłady w obozie. Cennym źródłem wiedzy okazały się przedmioty z zapomnianej części Auschwitz. Odnaleziono je w 2023 roku podczas prac związanych z budową obwodnicy Oświęcimia i drogi S1. Ewakuacja obozu i marsze śmierci W ostatnich miesiącach II wojny światowej Trzecia Rzesza zmagała się z coraz trudniejszym do odparcia naporem wojsk alianckich. Na wschodzie Armia Czerwona prowadziła ofensywę zimową. Szybko posuwała się na zachód i wyzwalała kolejne terytoria okupowane przez Niemców. Władze obozu, zdając sobie sprawę z nadciągającej klęski, rozpoczęły likwidację KL Auschwitz-Birkenau. Proces ewakuacji obozu rozpoczął się w sierpniu 1944 roku i trwał do stycznia 1945 roku. W tym czasie wywieziono około 65 tys. więźniów. W większości trafili do innych obozów w Trzeciej Rzeszy. W połowie stycznia 1945 roku Niemcy rozpoczęli ostateczną likwidację Auschwitz. W dniach od 17 do 21 stycznia około 56 tys. więźniów zostało zmuszonych do udziału w tzw. marszach śmierci. Były to piesze kolumny ewakuacyjne prowadzone przez Dolny i Górny Śląsk. Nierzadko liczyły setki kilometrów. Marsze odbywały się w ekstremalnych warunkach pogodowych. Mowa w końcu o połowie stycznia. Wycieńczenie, głód, choroby oraz brutalność esesmanów doprowadziły do śmierci tysięcy więźniów. Na trasach marszów strażnicy strzelali zarówno do tych, którzy próbowali uciec, jak i do tych, którzy nie byli w stanie nadążyć z powodu wycieńczenia. Szacuje się, że podczas marszów śmierci życie straciło od 9 do 15 tys. osób. Zacieranie śladów Przed opuszczeniem obozu Niemcy starali się zatrzeć ślady swoich zbrodni. W styczniu 1945 roku wysadzili w powietrze krematoria II, III i V, a następnie podpalili tzw. Kanadę II – kompleks magazynów z zagrabionym mieniem więźniów. Próbowali także niszczyć dokumentację obozową, w tym listy deportowanych i zabitych. W obozie pozostawiono około 9 tys. więźniów, głównie chorych i skrajnie wyczerpanych, którzy nie byli w stanie uczestniczyć w ewakuacji. SS zamierzało zgładzić większość z nich, jednak szybkie postępy Armii Czerwonej uniemożliwiły realizację tych planów. Mimo to w niektórych podobozach, takich jak Fürstengrube czy Blechhammer, Niemcy zdążyli zamordować około 700 więźniów. Kto wyzwolił Auschwitz? 27 stycznia 1945 roku obóz Auschwitz-Birkenau został wyzwolony przez żołnierzy 60. Armii Pierwszego Frontu Ukraińskiego, będącego częścią Armii Czerwonej Związku Radzieckiego. Żołnierze wkroczyli do Oświęcimia jako część szeroko zakrojonej ofensywy zimowej, której celem było dotarcie do serca Trzeciej Rzeszy. Przed południem radzieccy żołnierze wyzwolili podobóz Monowitz, a około godziny 15:00 wkroczyli do Auschwitz I i Auschwitz II-Birkenau. Wyzwolenie obozu okupione było stratami. W walkach o Oświęcim zginęło ponad 230 radzieckich żołnierzy, w tym dowódca 472. pułku piechoty, podpułkownik Semen Lwowicz Biezprozwannyj. Radzieccy żołnierze zastali w obozie około 7 tys. więźniów – głównie chorych, skrajnie wycieńczonych, a także setki ciał tych, którzy zginęli w ostatnich dniach przed wyzwoleniem. Ocalali więźniowie przywitali wyzwolicieli z wdzięcznością, widząc w nich swoich wybawców. Paradoksem pozostaje fakt, że wolność przyniosła armia będąca przedstawicielem stalinowskiego totalitaryzmu. W wyzwolonych obozach żołnierze Armii Czerwonej odkryli makabryczne dowody nazistowskich zbrodni. W Auschwitz I i Birkenau znaleziono setki ciał więźniów zamordowanych przez SS tuż przed opuszczeniem obozu, a także pozostałości krematoriów i komór gazowych. Więźniowie, którzy znajdowali się we względnie dobrym stanie fizycznym, zaczęli niezwłocznie opuszczać obóz, wracając w rodzinne strony. Dla tych, którzy wymagali pomocy, zorganizowano doraźne wsparcie medyczne. Wielu ocalałych zmagało się jednak z głęboką traumą oraz problemami zdrowotnymi wynikającymi z wielomiesięcznej niewoli i wycieńczenia. 80. rocznica wyzwolenia Auschwitz-Birkenau 27 stycznia 2025 roku obchodzona jest 80. rocznica wyzwolenia Auschwitz. Główne obchody rozpoczną się o godzinie 16:00 w specjalnie przygotowanym namiocie w byłym obozie Auschwitz II-Birkenau. Jednym z symboli tegorocznych obchodów będzie wagon towarowy – przypominający o deportacjach milionów ofiar. Stanie bezpośrednio przed bramą obozu. Na rocznicę zaproszono Ocalałych z Auschwitz, delegacje państwowe oraz przedstawicieli licznych instytucji z całego świata. Wydarzenie będzie transmitowane na antenie Telewizji Polskiej. W cieniu wydarzeń rocznicowych pojawiły się kontrowersje związane z potencjalnym udziałem premiera Izraela, Benjamina Netanjahu, w uroczystościach. Międzynarodowy Trybunał Karny (MTK) w Hadze wydał nakaz aresztowania Netanjahu w związku z oskarżeniami o zbrodnie wojenne w Strefie Gazy. Obecność Netanjahu na obchodach w Polsce budziła wątpliwości dotyczące ewentualnego aresztowania. Prezydent Andrzej Duda zwrócił się do rządu o zapewnienie Netanjahu bezpieczeństwa i możliwości udziału w obchodach, argumentując, że żadnemu Żydowi nie wolno odmawiać możliwości oddania hołdu ofiarom Auschwitz. W odpowiedzi Rada Ministrów przyjęła uchwałę gwarantującą wolny i bezpieczny udział najwyższym przedstawicielom Izraela w uroczystościach. Wiadomo jednak, że Netanjahu nie będzie uczestniczyć w uroczystościach, a Izrael reprezentuje minister edukacji, Yoav Kisch. Źródło: Miejsce Pamięci i Muzeum Auschwitz-Birkenau
Muzeum upamiętniające Hitlera miało być otwarte w 1950 roku. Po to naziści zrabowali tysiące zabytków
Adolf Hitler widział swoje muzeum jako imponujący gmach o długości stu pięćdziesięciu metrów i z monumentalną kolumnadą. Wewnątrz miały się znaleźć tysiące bezcennych obrazów, zrabowanych w całej Europie. Na jakim etapie był ten projekt?
Spis treści: Muzea nazistów – nie tylko Hitler o nim marzył Jak powstawało muzeum Führera w Linzu? Droga obrazów z galerii do siedziby partii i do kopalni Nie tylko Hitler chciał mieć muzeum. Goering też rabował W pierwszych latach II wojny światowej, przed zmasowanymi bombardowaniami miast niemieckich, muzea zdają się wieść w Trzeciej Rzeszy normalne życie, stosując środki bezpieczeństwa wynikające z okoliczności. Wiele korzysta na wojnie, szczególnie z okupacji Francji. Robią dobre interesy na paryskim rynku sztuki dzięki sztucznie zawyżonemu kursowi reichsmarki i ograniczeniom, jakim podlegają sprzedający. Ale są to zaledwie, by tak rzec, drobiazgi. Muzea nazistów – nie tylko Hitler o nim marzył Równolegle toczą się bowiem dwie inne operacje muzealnego bandytyzmu o zupełnie innym rozmachu: gromadzenie kolekcji dla przyszłego muzeum Führera w jego rodzinnym mieście Linzu, wzbogacanie na wielką skalę tej, którą kompletuje sobie druga osoba w Rzeszy, Hermann Goering. Hitler od dawna marzy o muzeum, w którym mógłby wystawiać swoich faworytów, malarzy niemieckich XIX wieku. Ich dzieła zaczyna kupować, odkąd go na to stać. Anschluss stwarza warunki, które pozwalają spełnić to marzenie. Podróż do Włoch w 1938 roku i wizyta w Uffizi zachęcają Hitlera do działania. Wydany przez niego po Anschlussie rozkaz, aby pozostawiono do jego decyzji dzieła sztuki skonfiskowane Żydom wiedeńskim, w tym wspaniałe zbiory Rothschildów, stwarza precedens dla wszystkich późniejszych konfiskat. Przyznaje jego pełnomocnikom artystycznym prawo pierwokupu dzieł, które padły łupem nazistów. Jak powstawało muzeum Führera w Linzu? Projekt muzeum w Linzu zaczyna wtedy nabierać kształtu. Wraz z innymi instytucjami kulturalnymi i przyłączeniem nowego miasta do starego, muzeum ma wynieść Linz do rangi stolicy Europy, zdolnej przyćmić Wiedeń i Budapeszt. Hitler widzi swoje muzeum jako imponujące, z fasadą długości stu pięćdziesięciu metrów i kolumnadą na wzór Domu Sztuki Niemieckiej w Monachium. Jego własnoręczne szkice zostają dostarczone architektowi, który kreśli plany i tworzy makietę przyszłego muzeum. Czyni się też pierwsze kroki w celu zgromadzenia kolekcji, która byłaby jego godna. Otwarcie planuje się na rok 1950. 21 czerwca 1939 roku, na mocy decyzji Hitlera, powstaje Komisja Specjalna Linz. Pięć dni później Hans Posse otrzymuje pełnomocnictwa w kwestii wyboru dzieł przeznaczonych do muzeum. Posse zrobił doktorat z historii sztuki w Wiedniu, był asystentem Bodego w Kaiser-Friedrich Museum. Opublikował jego katalog obrazów niemieckich, holenderskich i angielskich, jest również autorem prac poświęconych malarstwu włoskiemu. Taki dorobek pozwala mu zostać w wieku trzydziestu jeden lat, z poparciem Bodego, dyrektorem Gemäldegalerie Alte Meister w Dreźnie. Na tym prestiżowym stanowisku interesuje się nowymi kierunkami w sztuce i wystawia ekspresjonistów w utworzonej przez siebie galerii nowych mistrzów. To sprawia, że miejscowi naziści po dojściu do władzy pozbawiają go funkcji. Hitler, którego zaufania nie zawiódł, przywraca go na dawne stanowisko, ponieważ Posse wkłada całą swoją energię w muzeum w Linzu. Wkrótce po nominacji objeżdża Wiedeń i rezerwuje dla Führera 324 obrazy, w tym wiele pochodzących z kolekcji Rothschildów. Udaje się do Polski w marcu 1940 roku. Do Holandii, gdy tylko zostaje zdobyta przez Wehrmacht, a potem jeszcze wielokrotnie, aby dokonać akwizycji. Umiera na raka w 1942 roku, zgromadziwszy dwa i pół tysiąca obrazów, rysunków, rzeźb, przedmiotów artystycznych, monet, sztuk broni i zbroi. Droga obrazów z galerii do siedziby partii i do kopalni Jego następca, Hermann Voss, dyrektor muzeum w Wiesbaden, nie jest tak aktywny. Podróżuje niewiele i zdaje się na swoich agentów, którzy nie próżnują. Z braku miejsca trzeba zajmować się przede wszystkim lokowaniem dzieł w siedzibie NSDAP w Monachium, przepełnionej do granic wytrzymałości. I dość szybko transportowaniem ich do kopalni soli w Altaussee, gdzie nie dosięgną ich bomby. Ogólna liczba obiektów zgromadzonych dla muzeum w Linzu pozostaje przedmiotem dyskusji; prawdopodobnie jest bliska siedmiu tysięcy. Inny spór dotyczy sposobu, w jaki zostały one nabyte, a konkretnie procentu dzieł zrabowanych lub zakupionych pod przymusem. Bezsporne pozostaje to, choć ta kwestia jest uboczna dla naszego tematu, że Hitler był bardzo zaangażowany emocjonalnie w projekt muzeum w Linzu, któremu poświęcał wiele czasu, nawet w trudnych chwilach. Inni politycy również chcieli przejść do historii jako założyciele muzeów, widzieliśmy tego przykłady. Jego przypadek stanowi tylko dowód – szczególnie uderzający – miejsca muzeum w kulturze i imaginarium XIX i XX stulecia. Na dobre i na złe. Nie tylko Hitler chciał mieć muzeum. Goering też rabował To samo można powiedzieć o Goeringu. Z tą jedynie różnicą, że pragnienie, by jego kolekcja stała się po jego śmierci muzeum, nierozłącznie wiąże się z rozkoszą, jakiej mu ona dostarcza za życia. Jego pierwsze zakupy pochodzą z roku 1933. Kiedy rozchodzi się pogłoska, że interesuje się sztuką, jego przyjaciele, z Hitlerem na czele, oraz ci, którzy chcą zaskarbić sobie jego łaskawość, dają mu w prezencie dzieła sztuki. On sam nadal zaopatruje się w domach aukcyjnych i u marszandów. W przededniu wojny ma około dwustu obrazów. Po najeździe na Holandię zagarnia obrazy, które należały do Jacques’a Goudstikkera, żydowskiego marszanda, który uciekł z kraju, zakupione przez jego agentów za ułamek wartości. W okupowanej Francji obchodzi rozkaz Hitlera i czyni z magazynu ERR w Jeu de Paume prywatny zasób, z którego czerpie do woli. Zatrudnia równocześnie wiele osób, których zadaniem jest zasilanie jego kolekcji. Katalog, uzupełniony jeszcze we wrześniu 1944 roku, wymienia 1376 obrazów, z których około tysiąca pochodzi z grabieży, często kamuflowanych jako zakupy. Przewidywano, że będą eksponowane w muzeum imienia założyciela, którego plany były gotowe. Miało ono zostać otwarte w 1952 roku, dwa lata po muzeum Hitlera w Linzu. To jest fragment książki autorstwa Krzysztofa Pomiana pt. „Muzeum. Historia Światowa Tom 3: Na podbój świata, 1850–2020”, która ukazała się nakładem wydawnictwa słowo/obraz terytoria. Tytuł, lead, skróty i śródtytuły pochodzą od redakcji.
Arthur Posnansky odkrył w Ameryce miasto starsze od Inków. Zainteresowali się tym naziści
Arthur Posnansky służył w austro-węgierskiej flocie, ale został bohaterem w Boliwii. Jego odkrycia w Tiahuanaco zainspirowały naukowców i przyciągnęły uwagę hitlerowców.
Spis treści: Bohater wojenny, biznesmen i mecenas sztuki Archeolog-amator na 4 tysiącach metrów Opustoszałe sanktuarium Tiahuanaco Hitlerowcy na tropie Atlantydów Arthur Posnansky urodził się w 1873 roku w Wiedniu, w rodzinie o korzeniach polsko-żydowsko-austriackich. Wykształcił się na inżyniera w morskiej Akademii Cesarsko-Królewskiej w Puli nad Adriatykiem. Już wtedy fascynowały go dalekie, egzotyczne kultury. Ponoć to na studiach napisał pracę o podobieństwach budowli z Wyspy Wielkanocnej i prekolumbijskich z Boliwii. Wprawdzie po studiach służył w austro-węgierskiej marynarce wojennej. Jednak w 1896 roku, jako 23-latek, wyemigrował do Ameryki Południowej. Osiadł właśnie w Boliwii. Stała się jego nową ojczyzną. Bohater wojenny, biznesmen i mecenas sztuki „Początkowo brał udział w różnych ekspedycjach, które badały górny bieg dorzecza Amazonki. Podczas tych wypraw, stał się doświadczonym żeglarzem i znawcą tej części Amazonii. Korzystając z trwającego boomu kauczukowego, założył firmę zajmującą się transportem rzecznym głównie w regionie Acre” – pisali twórcy wystawy „Arthur Posnansky – życie i praca na altiplano boliwijskim”, którą zorganizowano w 2013 roku w Starej Bibliotece Uniwersytetu Warszawskiego. Z własnym statkiem Posnansky brał udział w brazylijsko-boliwijskim konflikcie granicznym w Amazonii właśnie w rejonie Acre. Wzięty do niewoli, zbiegł i wrócił do walki. Te doświadczenia dały mu sławę bohatera wojennego. Był człowiekiem dynamicznym, otwartym i przedsiębiorczym. To on w 1906 roku sprowadził do Boliwii pierwszy samochód – mercedesa. W roku 1923 założył zaś pierwszą boliwijską wytwórnię filmową. Przede wszystkim jednak został mecenasem sztuki. Jego największą pasją była archeologia Andów i Amazonii. Poświęcił się badaniu prekolumbijskich kultur. I to starszych niż Inkowie. Archeolog-amator na 4 tysiącach metrów „Przełomowym momentem (…) była jego wizyta w 1903 roku w Tiahuanaco, w trakcie której zapoznał się z wykopaliskami prowadzonym przez francuską ekspedycję kierowaną przez geologa Georges’a Courty. Tiahuanaco stało się od tego momentu pasją, a nawet pewnego rodzaju obsesją Posnansky’ego, który starał się dociec początków oraz wyjaśnić przyczyny upadku tej fascynującej kultury. To dzięki jego staraniom zaprzestano używać ruin jako kamieniołomu, sprowadził też tam uczestników Kongresu Amerykanistycznego (ICA) w roku 1910, a następnie przez wiele lat zabiegał o powołanie parku archeologicznego Tiahuanaco i objęcie go opieką rządową. Posnansky dokumentował także współcześnie żyjącą ludność indiańską, szukając w jej kulturze pozostałości po czasach prekolumbijskiej świetności” – pisali twórcy wystawy. Posnansky prowadził badania na miejscu. Dokształcał się też w Europie, o swoich odkryciach i hipotezach pisał książki. Eksplorowane przez niego Tiahuanaco (Tiwanaku) uważane było przez autochtonów za miejsce święte. To tam, nieopodal jeziora Titicaca, na wysokości prawie 4 tys. metrów n.p.m., miał narodzić się świat. Do świątyń Tiahuanaco przez stulecia pielgrzymowały całe pokolenia mieszkańcy Andów. Na miejscu, na obszarze kilku kilometrów kwadratowych mieszkało kilkadziesiąt tysięcy ludzi. Ten okres świetności trwał od VI do XII wieku. Potem, za czasów imperium Inków, miasto opustoszało. Opustoszałe sanktuarium Tiahuanaco Hiszpańscy konkwistadorzy w XVI wieku zastali już tylko ruiny, które sami jeszcze zniszczyli, uznając za miejsce pogańskiego kultu. Do dziś przetrwały jeszcze monumentalne budowle, takie jak: Akapana – kilkunastometrowej wysokości platforma ziemna będąca pozostałością po piramidzie, Kalasasaya – otoczone kamiennym murem dawne sanktuarium, Półpodziemna Świątynia – z dziedzińcem ozdobionym kamiennymi twarzami, monumentalne Brama Słońca i Brama Księżyca. Nieopodal znajdują się też ruiny Puma Punku – kompleksu o niejasnym przeznaczeniu, po którym zostało rumowisko precyzyjnie przyciętych kamieni. Dziś naukowcy uważają, że historia Tiahuanaco zaczęła się najdalej w II wieku n.e. Posnansky jednak był pod takim wrażeniem tego miejsca, że popadł w zgoła fantastyczne dywagacje. Uznał, że monumentalne budowle Tiahuanaco postawiono w taki sposób, by odpowiadały temu, co budowniczowie obserwowali na niebie. Położenie gwiazdozbiorów jednak się zmienia, ze względu na prawo planetarnej precesji. Posnansky wziął to pod uwagę. Uznał, że Tiahuanaco powstało zatem... kilkanaście tysięcy lat temu. W czasach, gdy nie istniała jeszcze nawet najstarsza znana świątynia na świecie, odkryta w Göbekli Tepe na terenie Turcji. Hitlerowcy na tropie Atlantydów Posnansky dał więc paliwo wszystkim zwolennikom pseudonaukowych teorii o zaginionych cywilizacjach. Co gorsza, jego badaniami zainteresowali się hitlerowcy. Badacze z Ahnenerbe – paranaukowej instytucji badającej domniemane prastare korzenie Germanów oraz ich związki z Aryjczykami i Atlantydami – planowali wielką wyprawę do Tiwanaku. Z Posnanskym kontaktował się w sprawie wykopalisk w Boliwii niemiecki archeolog Edmund Kiss, cieszący się wsparciem Heinricha Himmlera, szefa SS. We fryzie na Bramie Słońca w Tiahuanaco dopatrzył się Kiss prastarego nordyckiego kalendarza. Rysy Nordyków spostrzegł też w wyrzeźbionych kamiennych głowach: „Od razu widać, że ten mężczyzna nie jest pochodzenia indiańskiego ani nie ma cech mongolskich, lecz wykazuje czyste cechy aryjskie. (…) Dzieła sztuki i styl architektoniczny tego prehistorycznego miejsca z pewnością nie są pochodzenia indiańskiego. Są to prawdopodobnie dzieła przedstawicieli kultury nordyckiej, którzy przybyli na wyżyny andyjskie jako wysłannicy wyjątkowej cywilizacji”. Hitlerowska wyprawa w poszukiwaniu owej pradawnej cywilizacji, kojarzącej się z Atlantydą, miała trwać rok. Planowano, że weźmie w niej udział grupa archeologów, astronomów, geologów, zoologów, botaników, meteorologów, a nawet nurków i pilotów z aparatami do zdjęć podwodnych i lotniczych. Nie wiemy, jak Posnansky – ze swoimi skomplikowanymi korzeniami – odnosił się do pomysłu hitlerowców. Z powodu wybuchu II wojny światowej, kosztowną ekspedycję Ahnenerbe odwołano. Zaś Posnansky zmarł w La Paz w roku 1946. Źródła: Austen Atkinson, „Zaginione cywilizacje”, Świat Książki, Warszawa 2007 Brian M. Fagan, „70 wielkich tajemnic świata starożytnego”, Debit, Bielsko-Biała 2003 Heather Pringle, „Plan rasy panów”, Zysk i S-ka, Poznań 2009 Rosa Sala Rose, „Krytyczny słownik mitów i symbolów nazizmu”, Sic!, Warszawa 2006 uw.edu.pl Nasz ekspert Adam Węgłowski Adam Węgłowski – dziennikarz i pisarz. Były redaktor naczelny magazynu „Focus Historia”, autor artykułów m.in. do „Przekroju”, „Ciekawostek historycznych”. Wydał serię kryminałów retro o detektywie Kamilu Kordzie, a także książki popularyzujące historię, w tym „Bardzo polską historię wszystkiego” oraz „Wieki bezwstydu”. Napisał też powieść „Czas mocy” oraz audioserial grozy „Pastor” – rozgrywający się na przełomie wieków XVII i XVIII w Prusach. W swoich rodzinnych stronach, na Mazurach, autor umiejscowił także powieści „Pruski lód ” oraz „Upierz”.
Mroczna przeszłość Borów Dolnośląskich. Zapomniane obozy II wojny światowej zdradzają tajemnice
Zaginione fragmenty obozów pracy przymusowej i zapomniane miejsca pochówków jeńców znaleźli archeolodzy w Borach Dolnośląskich. W baraku w Ruszowie odkryto napis wskazujący, że przetrzymywano tam warszawiaków deportowanych tam pod koniec powstania warszawskiego.
W tym artykule: Zaskoczeń było sporo. Jest wątek powstania warszawskiego Dolny Śląsk – miejsce cierpienia tysięcy ludzi w czasie II wojny światowej Obóz w Karczmarce (niem. AL Kitlitztreben) – odtworzono jego plan Mroczne zagadki obozu w Ruszowie Archeolodzy podsumowali dotychczasowe prace w ramach projektu badawczego, który realizowali w trzech podobozach Gross-Rosen: w Ruszowie (AL Rauscha), Czyżówku-Iłowej (AL Halbau) oraz Karczmarce-Trzebieniu (AL Kitlitztreben). Poza nimi prace przeprowadzono także na terenie podobozu jenieckiego Stalagu 308, zlokalizowanego w zanikłej wsi Mała Lipna. Zaskoczeń było sporo. Jest wątek powstania warszawskiego Co najbardziej zaskoczyło badaczy Borów Dolnośląskich? Było ich sporo – przekazał National Geographic Polska jeden z kierowników projektu, dr hab. Paweł Konczewski z Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu. Współkierownikiem jest prof. Pavel Vařeka z Uniwersytetu Zachodnioczeskiego w Pilźnie (Czechy). – Jest nim na przykład pozytywny oddźwięk naszych badań wśród mieszkańców miejscowości, w okolicy których prowadzimy badania, jak Sanice, Przewóz, Ruszów. To ważne, że mamy takie wsparcie, bo przedmiot naszych badań – materialne świadectwa represji nazistowskich – jest obciążający psychicznie, a pozytywny odbiór badań nas dopinguje – podkreślił. Archeolog z Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu dr Radosław Biel, który jest kierownikiem polowym badań, przyznał, że zainteresowanie projektem wśród lokalnych mieszkańców było faktycznie olbrzymie. Jako trudność w rozpoznawaniu terenu wskazał m.in. bardzo gęstą roślinność. Były też naukowe zaskoczenia. – Niewiarygodną wręcz historią było odkrycie napisu na ścianie jednego z pomieszczeń w barakach w Ruszowie, wskazującego, że przetrzymywano tam warszawiaków deportowanych do tej miejscowości pod koniec Powstania Warszawskiego – wskazał Konczewski. Dolny Śląsk – miejsce cierpienia tysięcy ludzi w czasie II wojny światowej Podczas II wojny światowej również na Dolnym Śląsku istniały liczne niemieckie obozy koncentracyjne, jenieckie oraz obozy pracy przymusowej (niem. AL – Arbeitslager), które stanowiły integralną część gospodarki wojennej nazistowskich Niemiec. Rozbudowa przemysłu zbrojeniowego oraz tworzenie infrastruktury wojskowej odbywało się kosztem życia i zdrowia olbrzymiej liczby osób. Międzynarodowy projekt badawczy, finansowany przez Narodowe Centrum Nauki, ma na celu odkrycie materialnych pozostałości po tych obozach oraz poznanie metod represji stosowanych przez nazistów. Zespół składa się z archeologów, antropologów, historyków oraz botaników, którzy wspólnie pracują nad odkrywaniem i dokumentowaniem miejsc związanych z nazistowskimi represjami. Obóz w Karczmarce (niem. AL Kitlitztreben) – odtworzono jego plan Celem archeologów był m.in. obóz w Karczmarce, który pełnił istotną rolę w systemie obozów KL Gross-Rosen. Tamtejsi żydowscy więźniowie pochodzili głównie z Polski, Czech, Węgier i innych krajów Europy Wschodniej. Byli wykorzystywani do prac związanych z produkcją i magazynowaniem amunicji oraz innych materiałów wojennych w bazie Luftwaffe zlokalizowanej w lasach pomiędzy wsiami Trzebień i Karczmarka. Odkryte tam i zadokumentowane przez archeologów pozostałości baraków obozu koncentracyjnego, towarzyszących warsztatów oraz infrastruktury sanitarno-technicznej dają pełniejszy obraz codziennych warunków, w jakich żyło ok. 1800 stłoczonych tam więźniów. Badacze odtworzyli plan obozu, który obejmował osiem baraków mieszkalnych, lazaret, łaźnie oraz warsztaty. Lotnicze fotografie z 1944 roku oraz technologia lotniczego skanowania laserowego (LiDAR) pomogły zlokalizować położenie obozu, także strażnice i inne struktury, które były częścią infrastruktury obozowej. Mroczne zagadki obozu w Ruszowie Celem badaczy było też zlokalizowanie obozu w Ruszowie (niem. AL Rauscha). Ruszów był strategicznym miejscem dla niemieckiego przemysłu zbrojeniowego w ostatnich latach wojny. Ze względu na swoje dogodne położenie i infrastrukturę, przeniesiono tutaj kilka ważnych fabryk z centralnych rejonów Niemiec, które były narażone na bombardowania alianckie. W źródłach wspomniano o kilku obozach pracy w tym rejononie, których lokalizacja nie była pewna. Wskazywano głównie na dwa miejsca – baraki przy ul. Koszarowej oraz zaplecze przy dzisiejszym budynku Nadleśnictwa Ruszów. Teraz badacze postawili kropkę nad i. – Dzięki przeprowadzonym analizom źródeł, archiwalnych map, badaniom nieinwazyjnym i wykopaliskowym udało się ustalić, że oba miejsca pełniły pewną rolę w trakcie II wojny światowej. Baraki przy ul. Koszarowej służyły jako obóz pracy, w którym zakwaterowano około 500 osób deportowanych z Warszawy pod koniec powstania warszawskiego – przekazali naukowcy. „Brunatni księża” wspierali nazistów. Używali nawet pozdrowienia „heil Hitler” Część księży używała w czasach III Rzeszy nazistowskiego pozdrowienia „heil Hitler”. Ich motywacje były różne. Tych, którzy pozostali w kapłaństwie i popierali narodowy socjalizm, ... Mają na to niesamowity dowód. Dowodem ich obecności jest napis odkryty na ścianie jednego z baraków: „Tu mieszkali Polacy z Warszawy z ul. Elblązkiej No. 5” (pisownia oryginalna). Z kolei za budynkiem Nadleśnictwa Ruszów odkryto ślady po baraku, w którym przetrzymywano komando więźniów z obozu koncentracyjnego AL Bunzlau (Bolesławiec), pracujących w magazynie broni Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy. Jako dodatkowy sukces badawczy naukowcy wskazują zlokalizowanie pochówków jeńców z obozu jenieckiego w Małej Lipnej, gdzie przetrzymywano około 300 żołnierzy Armii Czerwonej. Stało się to możliwe, dzięki informacjom uzyskanym od pracowników Nadleśnictwa Wymiarki oraz mieszkańców pobliskich Sanic i w oparciu o kwerendy archiwalne. Zespół badawczy planuje w tym roku dalsze badania terenowe, tym razem w okolicach Sławy. Naukowcy chcą rozpoznać relikty dwóch obozów koncentracyjnych, w których przetrzymywano około dwa tysiące żydowskich kobiet z krajów okupowanej Europy. Zmuszono je pod koniec wojny do niewolniczej pracy przy kopaniu rowów przeciwczołgowych. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
SS-mani w zabijaniu rywalizowali z Wermachtem. Organizacja SS stoi za najstraszniejszymi zbrodniami nazizmu
Do SS zaciągali się na ochotnika zagorzali fanatycy. Na frontach II wojny światowej SS-mani popełniali najgorsze zbrodnie. Byli również ulubieńcami Adolfa Hitlera. Co sprawiło, że w szeregach tej osławionej formacji służył ponad milion ludzi? I czym Waffen-SS różniło się do Wermachtu?
W tym artykule: Korzenie paramilitarnych organizacji w nazistowskich Niemczech SA, czyli pierwowzór SS SS rozszerza swoje wpływy w niemieckim społeczeństwie Kto mógł zostać członkiem Waffen-SS? SS, czyli najbrutalniejsi zbrodniarze III Rzeszy Szczyt i upadek SS SS, czyli die Schutzstaffel der NSDAP. Tak w języku niemieckim brzmi pełna nazwa jednej z najbardziej zbrodniczych organizacji w historii ludzkości. Oddziały Ochronne Narodowsocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotników początkowo były nieliczną, kadrową formacją mającą strzec bezpieczeństwa Adolfa Hitlera. W końcu swojego istnienia osiągnęła ona liczebność ponad 1 mln członków. Jak to się jednak stało, że gwardia przyboczna Hitlera przerodziła się w swoiste państwo w państwie? I dlaczego jej przywódcy tak mocno rywalizowali o względy Führera z najwyższą generalicją Wermachtu? Korzenie paramilitarnych organizacji w nazistowskich Niemczech Droga SS-manów do miana pretorian Adolfa Hitlera i do roli podpory jego partii nie była prosta. Protoplastą SS było SA. Pod tym równie krótkim skrótem kryje się inna nazistowska organizacja paramilitarna, czyli Die Sturmabteilung der NSDAP (Oddziały Szturmowe NSDAP). Skrajnie prawicowi bojówkarze zaczęli grupować się w niej zaraz po zakończeniu I wojny światowej wraz z rozwojem ruchu nazistowskiego. „Mein Kampf” – najbardziej kontrowersyjna i złowroga książka na świecie „Mein Kampf” to pozycja, obok której trudno przejść obojętnie. Do końca II wojny sprzedanych zostało ponad 10 milionów egzemplarzy. Przemyślenia Adolfa Hitlera na temat współczesnego ... Po kapitulacji Niemiec w listopadzie 1918 roku przez kraj przetaczały się zastępy zdemobilizowanych i często zdeprawowanych żołnierzy. W przegranej II Rzeszy nastroje społeczne były niezmiernie radykalne. Z jednej strony nad państwem wisiała groźba powodzenia rewolucji proletariackiej na wzór tej z Rosji Radzieckiej. Z drugiej, w pogrążonych powojenną apatią ludziach coraz mocniej buzowały ekstremistyczne, prawicowe przekonania. W społeczeństwie niemieckim mocno rezonowało hasło o ciosie w plecy, jaki miało dostać wojsko walczące na zachodnim froncie od socjalistycznego rządu, który przejął władzę po abdykacji cesarza Wilhelma II. Wielu Niemców nie chciało się pogodzić także ze stratą ziem wschodnich. Byli żołnierze licznie zaciągali się do ochotniczych oddziałów Freikorps. Brali udział nie tylko w tumultach i zamieszkach politycznych w kraju, ale i także w pacyfikacji polskich powstań śląskich. SA, czyli pierwowzór SS Pozbawieni nadziei na lepszą przyszłość kombatanci chętnie angażowali się również w tworzący się ruch narodowosocjalistyczny. Byli żołnierze wstępowali w szeregi wspomnianego SA, na czele którego stał bliski zausznik Adolfa Hitlera, czyli Ernst Röhm. Sturmabteilung szybko stało się brutalną pięścią raczkującego jeszcze NSDAP. Zastraszało ono oponentów politycznych Hitlera, organizowało wiece. Nie stroniło także od agresji, terroru i przede wszystkim jawnych i skrytobójczych mordów politycznych. W szczycie swojego rozkwitu SA osiągnęła liczebność ponad 2 mln członków. Działo to się w czasie przejmowania władzy w Niemczech przez nazistów. Zorganizowani na wojskowy sposób bojówkarze znacząco przyczynili się do osadzenia Hitlera w roli dyktatora niemieckiego państwa. Słynące z braku dyscypliny i bezwzględnej brutalności brunatne koszule zachowały jednak sporą niezależność. To właśnie stało się kością niezgody między Röhmem, a pragnącym pełni władzy i kontroli Adolfem Hitlerem. Kresem działalności SA i Röhma była „noc długich noży”. Miała miejsce w dniach 29–30 czerwca 1934 roku. Na skutek krwawej czystki wewnątrz swojej partii Hitler doprowadził do marginalizacji SA na rzecz innej, do tej pory mało znaczącej organizacji, czyli SS. Już na początku istnienia swojej organizacji SS-mani nosili charakterystyczne czarne mundury i czapki z trupią czaszką. W swojej organizacji utrzymywali niezwykle hierarchiczną i zorganizowaną na wojskowy sposób strukturę. Wszystko po to, by jeszcze skuteczniej bronić partii i jej wodza przed zagrożeniami zarówno z wewnątrz, jak i z zewnątrz. SS po „nocy długich noży” rozpoczęło błyskawiczny rozwój. SS rozszerza swoje wpływy w niemieckim społeczeństwie Sztafety Ochronne NSDAP, bo tak nieraz tłumaczy się także nazwę SS, od nielicznej gwardii przybocznej Hitlera jeszcze w ramach struktury SA, w bardzo szybkim tempie przeżyły niezwykle prężny rozwój. SS w ledwie kilka lat ewoluowało od wewnątrzpartyjnej policji do „państwa w państwie”. Od 1929 roku organizacją kierował Heinrich Himmler, a jego prawą ręką był Reinhard Heydrich, który skupił w swoich rękach władzę nad policją polityczną i kryminalną w całych Niemczech. SS znalazło się poza cywilną kontrolą sądów III Rzeszy i osiągnęło niemalże wyłączność w dziedzinie bezpieczeństwa wewnętrznego państwa. SS dzięki swojemu politycznemu poparciu przełamało także monopol na sprawy wojskowe Wermachtu, do którego Hitler nigdy nie miał pełni zaufania. W ten sposób jeszcze przed II wojną światową i atakiem na Polskę narodziły się Waffen-SS, niezależne od regularnej armii i policji siły zbrojne podlegające tylko Hitlerowi i kierownictwu SS. Kto mógł zostać członkiem Waffen-SS? W początkach swojego istnienia służbę w SS wyróżniał ściśle ochotniczy charakter i początkowo także specjalne kryteria poboru. Kontrolowano poglądy polityczne kandydatów do służby, ich rasę, a nawet wzrost (dla oficerów SS było to minimum 174 cm). W Waffen-SS zezwolono na służbę już od 17. roku życia (Wermacht powoływał pod broń minimalnie 18-letnich mężczyzn). Po upływie kilku lat umożliwiono także wstępowanie do jednostki tzw. volksdeutschom, czyli osobom deklarującym niemiecką narodowość z podbitych przez III Rzeszę terenów. Z czasem złagodzono także i pozostałe warunki przystąpienia do służby. Pełni gorliwości i ideologicznego zapału ochotnicy spod znaku trupiej główki szybko wyróżnili się bitnością i zaciętością na polu bitwy. Po doświadczeniach z kampanii polskiej i francuskiej, w czasie inwazji na Związek Radziecki, Waffen-SS i jej dowódcy z nadania politycznego rywalizowali o wojenne laury z zawodową kadrą oficerską Wermachtu. Rozgrywka o względy Führera dotyczyła choćby przydziałów na sprzęt i delegowania na poszczególne odcinki frontu i bojowe zadania. Na skutek tych wewnętrznych tarć i przetasowań w łonie niemieckiej machiny wojennej, pod koniec wojny to właśnie poszczególne dywizje i brygady SS należały do najlepiej wyposażonych, najbardziej doświadczonych i najwaleczniejszych oddziałów całości niemieckich sił na wszystkich frontach II wojny światowej. SS, czyli najbrutalniejsi zbrodniarze III Rzeszy Szeroki obszar działania SS obejmował także obozy koncentracyjne. Pośród 12 głównych urzędów tej organizacji był między innymi Główny Urząd Gospodarki i Administracji. To właśnie pod tę strukturę podlegał Inspektorat Obozów Koncentracyjnych, Rasy i Osadnictwa. W ten oto sposób to właśnie SS stało się głównym wykonawcą niemieckiego ludobójstwa na ludności żydowskiej, polskiej, radzieckich jeńcach i szeregu innych zniewolonych przez nazistów społeczności. Członkowie SS zgrupowani w tzw. Oddziałach Trupich Główek (SS Totenkopfverbände) stanowili obsadę załóg wartowniczych obozów koncentracyjnych i obozów zagłady III Rzeszy. Ich liczebność w 1945 roku przekroczyła 30 tys. Fanatyczni i najmocniej owładnięci nazistowską ideologią SS-mani od początku byli kierowani do najbardziej zbrodniczych przedsięwzięć III Rzeszy. Już we wrześniu 1939 w czasie wojny z Polską to właśnie członkowie SS z paramilitarnej formacji Einsatzgruppen dostali zadanie eksterminacji części polskiej inteligencji i potencjalnych polskich wrogów nazizmu. Te same oddziały w czerwcu 1941 rozpoczęły na masową skalę mordy na Żydach na froncie wschodnim. Działo się to jeszcze zanim Niemcy rozwinęli system obozów śmierci i przystąpili do tzw. ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej. Oprócz tego SS-mani mają na koncie niezliczone pacyfikacje wsi, mordy na jeńcach wojennych, masakry na cywilach i wiele innych zbrodni wojennych, zwłaszcza na froncie wschodnim II wojny światowej. Szczyt i upadek SS Szczyt wielkości i znaczenia SS przypadł na 1944 rok. Wówczas liczba członków tzw. Sztafet Ochronnych NSDAP oscylowała wokół 1 mln. Obok niemieckich strażników obozów koncentracyjnych i żołnierzy Waffen-SS w szeregach organizacji służyli także przedstawiciele innych nacji. Z początku włączano do swojego składu wyłącznie „czystych rasowo” Aryjczyków. Z czasem zarzucono te koncepcję i wcielano do SS także przedstawicieli podbitych niedawno narodów. Nierzadko także na drodze przymusowego poboru. To miejsce wciąż przyciąga badaczy tajemnic historii. Kwatera Hitlera Od początku sprawowania władzy wielki führer nie umiał pozbyć się lęku o własne życie. Najbezpieczniej czuł się w żelbetowych konstrukcjach bunkrów. Obok Niemców z Rzeszy i Austriaków szczególnie liczne były wydzielone oddziały: Holendrów – ok. 50 tys. członków, Belgów (zarówno Walonów, jak i Flamandów) – ok. 35–40 tys. żołnierzy, w końcowym etapie wojny także obywateli ZSRR – ok. 60 tys. (głównie Kozaków, Rosjan z byłej armii RONA, Tatarów), Łotyszy – ok. 40 tys., Ukraińców – 25 tys. Trybunał norymberski uznał po wojnie SS za zbrodniczą organizację. W powojennych dyskusjach o niemieckim sprawstwie zbrodni II wojny światowej właśnie krwawe Waffen-SS konfrontowane było z zakłamaną legendą o „nieskazitelnym i rycerskim” Wermachcie. Głosiła ona, że „zwykli” żołnierze z poboru nie zniżyli się w swojej brutalności do zideologizowanej i ochotniczej organizacji spod znaku dwóch błyskawic. W rzeczywistości jednak bliższe prawdy byłoby stwierdzenie, że koniec końców obie formacje mogłyby ze sobą konkurować w zakresie popełnionych zbrodni. Źródło: K. Grünberg, SS, czarna gwardia Hitlera, Warszawa, 1984. Nasz ekspert Hubert Rój Współpracownik redakcji National Geographic. Pasjonuje się historią XX wieku, a także gotowaniem. Nadmiar czasu wolnego najchętniej przeznacza na rzecz najważniejszą ze wszystkich rzeczy nieważnych, czyli futbol.
Operacja Barbarossa to decydujące starcie II wojny światowej. Celem była totalna zagłada przeciwnika
Największa wojskowa operacja w dziejach. Miliony żołnierzy z obu stron, setki tysięcy wojskowego sprzętu i tylko jeden cel – totalne zwycięstwo i totalna zagłada przeciwnika. Tak wyglądał początek wojny niemiecko-sowieckiej, czyli Operacja Barbarossa.
W tym artykule: Droga Hitlera do opanowania Europy Ostatnie chwile przed burzą 22 czerwca 1941 roku Dlaczego Stalin nie wierzył w atak Niemiec? Niemieckie plany napaści na ZSRR Operacja Barbarossa i wielkie sukcesy Niemców Bitwa pod Moskwą i zatrzymanie Niemców przez Armię Czerwoną Wojna totalna. Niemiecka eksterminacja ludności ZSRR Plan głodowy i blokada Leningradu Tragiczny los radzieckich jeńców w niemieckiej niewoli Od wojny błyskawicznej do wojny na wyniszczenie 22 czerwca 1941 roku Adolf Hitler uprzedził Józefa Stalina i zadał mu potężny, nieoczekiwany cios. Tak zaczął się najbardziej krwawy epizod II wojny światowej. Operacja Barbarossa przeszła do historii jako początek wojny totalnej, której wynik zdeterminował przyszłość Europy na długie lata. Droga Hitlera do opanowania Europy Apetyt Adolfa Hitlera rósł w miarę jedzenia. W końcu niemiecki dyktator stanął przed podobnym dylematem, z którym miał do czynienia Napoleon Bonaparte. Podobnie jak cesarz Francuzów, także i nazistowski tyran postanowił wyeliminować z wojny Rosję jeszcze przed ostatecznym podporządkowaniem sobie reszty Europy. Hitlerowskie Niemcy były świadome zaborczej i agresywnej natury Kraju Rad. Józef Stalin wykorzystał zaangażowanie III Rzeszy choćby w wojnę z Francją w 1940 roku. I dokonywał kolejnych agresji terytorialnych w Europie Środkowej. „Brunatni księża” wspierali nazistów. Używali nawet pozdrowienia „heil Hitler” Część księży używała w czasach III Rzeszy nazistowskiego pozdrowienia „heil Hitler”. Ich motywacje były różne. Tych, którzy pozostali w kapłaństwie i popierali narodowy socjalizm, ... Nad Hitlerem wisiało widmo ataku od wschodu przez swojego tymczasowego, chwiejnego partnera. Ponadto zakładany przez niemieckich planistów wyprzedzający atak na ZSRR miał jeszcze jeden cel. Naziści mieli tym sposobem kontynuować tradycyjną niemiecką ideę Drang nach Osten. A więc parcia na wschód i zdobywania dla siebie przestrzeni życiowej Ostatnie chwile przed burzą 22 czerwca 1941 roku Sowiecka wierchuszka na scenariusz zderzenia z Niemcami poważnie szykowała się jeszcze przed wybuchem II wojny światowej. Stalina zaskoczyło jednak szybkie tempo, z którym Hitler postanowił przystąpić do próby sił. Pakt Ribbentrop-Mołotow podpisany w sierpniu 1939 roku ustalał nie tylko podział stref wpływów w Europie Środkowej. Zakładał też bliską współpracę III Rzeszy i ZSRR na polu gospodarki. Do symboli początku inwazji Niemiec na Rosję w 1941 roku urosły wagony zaopatrzenia, które niemalże do ostatniej chwili zgodnie z wcześniejszymi ustaleniami Sowieci dostarczali nazistom. Trwający sojusz niemiecko-radziecki nie przeszkadzał jednak obu stronom w przygotowaniach do wojny. Sowieci zainwestowali duże środki w rozbudowę systemu fortyfikacji na nowej granicy z Niemcami na terytoriach zdobytych na Polsce. Umocnienia te nazywane są dziś przez historyków linią Mołotowa. Dlaczego Stalin nie wierzył w atak Niemiec? Jak wobec tych wszystkich faktów wytłumaczyć więc zadziwiającą postawę Stalina? Do końca nie wierzył w niemiecką napaść, rażąco obniżając w ten sposób zdolności obronne swojego państwa. Wódz ZSRR wszelkie doniesienia o ewentualnym ataku III Rzeszy odczytywał jako dezinformację i grę zachodnich wywiadów. W jego rozumieniu angielska agentura miała grać na jak najszybsze zderzenie Rosji i Niemiec. Wyjaśniające listy w tej sprawie do Stalina słał nawet osobiście sam Adolf Hitler. Duże znaczenie dla postawy „czerwonego dyktatora” miała także subtelna gra niemieckich tajnych służb i trwająca rozgrywka w łonie sowieckiej wierchuszki. Niektórzy przedstawiciele kierownictwa partii z różnych względów nie chcieli burzyć u Stalina trwałego, wyrobionego już obrazu Niemiec. Przedstawiali je jako wiarygodnego sojusznika, który miał w 1941 roku rzekomo planować desant na Wielką Brytanię. Jakby tego było mało, Armia Czerwona latem 1941 roku wciąż nie otrząsnęła się w pełni po pyrrusowym zwycięstwie nad Finlandią w wojnie zimowej. Sowietom udało się co prawda odsunąć graniczną linię spod Leningradu. Jednocześnie krwawa wojna z małą fińską armią obnażyła wszelkie braki radzieckiego oręża. W dowództwie armii trwały rozliczenia i poszukiwania winnych takiego, a nie innego przebiegu walk. W wojsku nadal gorączkowo łatano kadrowe dziury po wielkiej czystce z lat 30. Wtedy Stalin przetrzebił dowódcze szeregi, pozbywając się kręgosłupa swojej armii. Niemieckie plany napaści na ZSRR Hitler planował zaskoczyć Stalina poprzez jak najszybszy atak, ale natrafił na przeszkody w realizacji tego planu. Niemcy zamiast atakować Związek Radziecki wiosną 1941 roku, musieli interweniować w Jugosławii i Grecji dla ochrony południowego frontu. Dopiero po spacyfikowaniu Bałkanów, Niemcy mogli skoncentrować się na przygotowaniu ataku na ZSRR. Jak się jednak później okazało, kilkumiesięczna zwłoka była dla III Rzeszy opłakana w skutkach. Atak Niemiec na Polskę, czyli wrześniowa apokalipsa. Wtedy wszystko sprzysięgło się przeciwko nam Atak Niemiec na Polskę we wrześniu 1939 roku to jeden z najczarniejszych rozdziałów w polskiej historii. Trwająca nieco ponad miesiąc walka doprowadziła do upadku polskiej państwowości i d... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/atak-niemiec-na-polske-czyli-wrzesniowa-apokalipsa-wtedy-wszystko-sprzysieglo-sie-przeciwko-nam-fot-pictorial-parade-getty-images-0051809.jpg" width="938" height="504" alt="Atak Niemiec na Polskę, czyli wrześniowa apokalipsa. Wtedy wszystko sprzysięgło się przeciwko nam (fot. Pictorial Parade/Getty Images)" title="Atak Niemiec na Polskę, czyli wrześniowa apokalipsa. Wtedy wszystko sprzysięgło się przeciwko nam (fot. Pictorial Parade/Getty Images)" /> Zanim doszło do tragicznego dla Niemców finału, niezwyciężony dotąd Wermacht skoncentrował na granicach z ZSRR kolosalne siły. Dość powiedzieć, że na linii od frontu fińskiego, przez tereny okupowanej Polski, aż do Rumunii hitlerowcy zebrali blisko 4,5 mln żołnierzy, prawie 4 tys. czołgów, około 13 tys. dział. Sowieckie niebo miało szturmować ok. 3 tys. samolotów. Jeszcze większe wrażenie może robić ilość sprzętu na stanie Armii Czerwonej. Sowieci tylko w swoich zachodnich okręgach wojskowych dysponowali imponująca liczbą ok. 13 tys. czołgów. W dużej mierze nie były one jednak przygotowane do działania, zwłaszcza w zakresie obrony. To samo można powiedzieć o stanie osobowym sowieckiego wojska. Dopiero opóźniona mobilizacja sprawiła, że pod bronią po kilku dniach od wybuchu wojny znalazło się 5 mln obywateli ZSRR. W żadnej dotąd wojennej operacji w historii nie zderzyły się ze sobą tak wielkie masy wojsk. Operacja Barbarossa i wielkie sukcesy Niemców Nad ranem 22 czerwca 1941 roku bez wypowiedzenia wojny Niemcy przekroczyli granicę z ZSRR i najechali na swojego dotychczasowego sojusznika. III Rzesza ruszyła do boju ze swoimi sojusznikami – z Finlandią, Węgrami, Rumunią. Plan Barbarossa zakładał błyskawiczne uderzenie na wroga zgodnie z doktryną Biltzkriegu, sprawdzoną choćby w kampanii polskiej czy francuskiej. Niemcy planowali rozgromić główne siły Armii Czerwonej na zachodzie ZSRR, zniszczyć sowiecką państwowość i dojść maksymalnie do linii Wołgi na południu i portu w Archangielsku nad Morzem Białym, bez planów marszu aż do Uralu. Niemcy od początku zakładali bowiem, że nie będą w stanie objąć swoim atakiem i przyszłą okupacją całego rozległego terytorium przeciwnika. Zmasowany atak połączonych sił piechoty i lotnictwa niedzielnym rankiem zgodnie z założeniami zaskoczył radziecką armię. Niemcy najechali ZSRR poprzez ścisłe współdziałanie trzech głównych ugrupowań. Grupa Armii „Północ” ruszyła na Leningrad z terenów Finlandii. Na Moskwę miała za zadanie kierować się Grupa Armii „Środek”. Z kolei głównym założeniem Grupy Armii „Południe” było przeprowadzenie natarcia na Ukrainę z późniejszym wyjściem na Kaukaz. Armie III Rzeszy szybko zaczęły odnosić oszałamiające wręcz sukcesy. Zdezorientowana Armia Czerwona chwiała się w posadach, a jej dowództwo nie mogło zbyt wiele poradzić na szybki marsz Niemców. W wielkich kotłach m.in. pod Mińskiem i pod Kijowem Wermacht wraz z siłami SS niszczył i brał do niewoli ogromne masy wojsk radzieckich. Dopiero pod Smoleńskiem Sowietom udało się postawić prącym do przodu Niemcom poważniejszy opór. Bitwa pod Moskwą i zatrzymanie Niemców przez Armię Czerwoną Hitlerowcy po kilku miesiącach wojny, we wrześniu 1941 roku, dotarli w końcu aż pod stolicę ZSRR. I to właśnie pod Moskwą wytracili w końcu impet uderzenia. Wielki wysiłek całego radzieckiego państwa i obywateli sprawił, że w końcu udało odrzucić się napastników. Znajdujący się w opałach Stalin zmienił retorykę, ogłaszając wielką wojnę ojczyźnianą całego „narodu radzieckiego”. W antyklerykalnej dotąd propagandzie sowieckiej znalazło się miejsce nawet na wątki religijne. W najbardziej krytycznym punkcie walk Sowieci rzucili do walk pod Moskwą ściągnięte znad granicy z Japonią dywizje syberyjskie. Stało się po tym, gdy okazało się, że Japończycy nie planują ekspansji na terytoria ZSRR od wschodu. Tajna wojna papieża. Czy Pius XII brał udział w spisku na życie Hitlera? Pius XII, którego po wojnie oskarżono o proniemieckie sympatie, w rzeczywistości przez wiele lat brał udział w spisku na życie Hitlera i pośredniczył w tajnych negocjacjach admirała Canari... Po stronie Stalina stanął także „generał mróz”, a jeszcze wcześniej jesienna słota. Stopniowe pogarszanie się pogody wyhamowało sunący nieprzerwanie do przodu Wermacht. Zatrzymanie wroga pod stolicą znacznie poprawiło morale broniących się czerwonoarmistów. Połączenie ideologii, patriotyzmu i przymusu sprawiło, że sowieccy obywatele zjednoczyli się wokół znienawidzonego dotąd wodza. I to pomimo wielu lat krwawego terroru, wielkiej czystki i kolektywizacji w latach 30. Postawa ludności ZSRR miała także swoje źródła w brutalnej polityce okupacyjnej Hitlera i jego dowództwa. Wojna totalna. Niemiecka eksterminacja ludności ZSRR Po doświadczeniach z bezwzględnej kampanii w Polsce, Adolf Hitler postanowił pójść w wojnie ze Stalinem o krok dalej. Niemieckie dowództwo wydało swoim żołnierzom szereg zbrodniczych rozkazów. Wpisywały się w obraz totalnej wojny dwóch totalitaryzmów. Wśród nich był m.in. rozkaz o komisarzach, który nakazywał żołnierzom natychmiastowe zabijanie komisarzy politycznych radzieckich oddziałów. Także na początku wojny niemiecko-radzieckiej w aktywną fazę weszła zagłada Żydów. Specjalnie utworzone oddziały policyjne Einsatzgruppen podążały ślad w ślad za regularną armią. Metodycznie zabijały żydowską ludność jeszcze przed oficjalnym postanowieniem niemieckim o tzw. ostatecznym rozwiązaniu kwestii żydowskiej. Plan głodowy i blokada Leningradu Całość niemieckich zamiarów zawojowania ZSRR spinał bestialski plan głodowy. Hitlerowcy docelowo zakładali śmierć z głodu kilkunastu milionów Rosjan, Ukraińców, Białorusinów i innych obywateli Związku Radzieckiego. A także zmuszenie dużej części z nich do emigracji na Syberię. Wszelkie nadwyżki żywności produkowane przez swoich słowiańskich niewolników naziści zamierzali przeznaczać na utrzymanie swojej armii i państwa. Rezultatem takiej polityki była choćby ludobójcza blokada Leningradu, która trwała aż 3 lata. Wermacht wykorzystując pomoc swoich fińskich sojuszników umyślnie starał się zagłodzić ludność tego miasta, co w dużej mierze osiągnął. Szacuje się, że głównie w wyniku głodu i mrozu zginęło tam wówczas nawet do 1 mln ludzi. Tragiczny los radzieckich jeńców w niemieckiej niewoli Żniwa śmierci Niemcy rozpętali także w obozach jenieckich. Po wielkich zwycięstwach na polach Ukrainy i Białorusi do niewoli trafiły setki tysięcy żołnierzy Armii Czerwonej. Szacuje się, że łącznie podczas wojny niemiecko-radzieckiej Niemcom poddało się prawie 6 mln czerwonoarmistów. Najstraszniejsze zbrodnie ludzkości. Kiedy zginęło najwięcej ludzi? Ten ranking daje do myślenia W której wojnie zginęło najwięcej ludzi? Czy liczba jej ofiar śmiertelnych była wyższa niż liczba ofiar niewolnictwa? Jak w tym kontekście ocenić europejski imperializm? Oto najstraszniej... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/najstraszniejsze-zbrodnie-ludzkosci-kiedy-zginelo-najwiecej-ludzi-i-z-jakiego-powodu-ten-ranking-daje-do-myslenia-fot-getty-images-71357b8.jpg" width="938" height="625" alt="Najstraszniejsze zbrodnie ludzkości. Kiedy zginęło najwięcej ludzi i z jakiego powodu? Ten ranking daje do myślenia (fot. Getty Images)" title="Najstraszniejsze zbrodnie ludzkości. Kiedy zginęło najwięcej ludzi i z jakiego powodu? Ten ranking daje do myślenia (fot. Getty Images)" /> Ze względu na głodowe racje żywnościowe, katastrofalne warunki sanitarne i eksterminacyjną politykę niemieckiego dowództwa śmierć poniosło ponad 3 mln żołnierzy Stalina. Sytuacja radzieckich jeńców była na tyle zła, że walki o najmniejszy kawałek chleba były codziennością. Kanibalizm stał się w obozach czymś powszechnym. Od wojny błyskawicznej do wojny na wyniszczenie Przeprowadzona w sposób błyskawiczny Operacja Barbarossa nie zakończyła się pełnym sukcesem Niemców. Rozciągnięte linie zaopatrzenia, pogarszająca się pogoda i krzepnący opór Sowietów sprawił, że wojna jeszcze przed styczniem 1942 roku zupełnie zmieniła swój obraz. Armia Czerwona z wielkim wysiłkiem odepchnęła Wermacht kilkaset kilometrów na zachód. Wykrystalizowała się wówczas linia frontu. Przełom w całej wojnie niemiecko-radzieckiej przyniosła dopiero bitwa pod Stalingradem na południowym obszarze teatru wojennego. Pod koniec 1942 roku i na początku 1943 potężne niemieckie siły zostały okrążone w niezwykle krwawej i zaciętej bitwie. Od tego czasu inicjatywę w wojnie z Hitlerem przejął Stalin. Nie wypuścił jej z rąk już do maja 1945 roku. Skala poświęcenia żołnierzy Armii Czerwonej w walce z hitlerowcami poraża swoimi rozmiarami. Pomiędzy czerwcem a grudniem 1941 roku na każdego zabitego Niemca przypadało 20 zabitych obywateli ZSRR. Poza utratą blisko 3 mln jeńców, niemieccy żołnierze zabili lub ranili niemal drugie tyle Rosjan, Ukraińców, Białorusinów i przedstawicieli innych nacji ZSRR. Niemieckie straty osobowe w czasie Operacji Barbarossa to ponad 700 tys. zabitych, rannych lub zaginionych. Źródła: N. Davies, Europa walczy. 1939-1945, Kraków, 2008. T. Snyder, Skrwawione ziemie, Warszawa, 2011.
„Brunatni księża” wspierali nazistów. Używali nawet pozdrowienia „heil Hitler”
Część księży używała w czasach III Rzeszy nazistowskiego pozdrowienia „heil Hitler”. Ich motywacje były różne. Tych, którzy pozostali w kapłaństwie i popierali narodowy socjalizm, nazywano często szyderczo „brunatnymi księżmi”.
W tym artykule: Księża w państwie nazistowskim „Brunatni księża" w III Rzeszy Początkowe wsparcie katolików dla Hitlera Obawy kleru przed nazistami Hitler obłaskawia Kościół Wśród niemieckiego kleru katolickiego było wiele poziomów akceptacji i odrzucenia państwa nazistowskiego. Nawet ci z duchownych, którzy wielokrotnie i wyraźnie dawali odpór narodowemu socjalizmowi (i płacili za to życiem), niekiedy podczas swej posługi publicznie wyrażali aprobatę dla pewnej formy rasizmu. Księża w państwie nazistowskim Kapłani, podobnie jak większość Niemców, musieli zmagać się z pokusą narodowego socjalizmu. Tymczasem relacje pomiędzy Kościołem a państwem w Niemczech stawiały księży w szczególnie trudnej sytuacji. Duchowni byli nie tylko przedstawicielami religii, podlegającymi najpierw Bogu, a potem swemu biskupowi diecezjalnemu czy wreszcie także normom katolickiego prawa kanonicznego. Lecz również niejako funkcjonariuszami państwowymi, podległymi przepisom państwa. W rezultacie tego stanu rzeczy, gdy państwo w lipcu 1933 roku wydało zarządzenie nakazujące urzędnikom państwowym używać pozdrowienia „Heil Hitler”, księża katoliccy musieli się mu podporządkować. Niektórzy duchowni rzeczywiście używali nazistowskiego pozdrowienia. Ci, którzy to czynili, używali go, zwłaszcza wchodząc do klasy przed lekcjami katechezy w szkole państwowej. Choć ich postępowanie nie dawało dobrego przykładu katolickiej młodzieży, to większość z salutujących nie utożsamiała tego gestu z pełną aprobatą dla narodowego socjalizmu. Niektórzy godzili się nań tylko po to, by uniknąć problemów z państwem. Inni traktowali salut jako wyraz narodowej solidarności ze współrodakami. Istniała jednak grupa stu trzydziestu ośmiu księży, którzy regularnie stosowali nazistowskie pozdrowienie, często ku niezadowoleniu swoich parafian i współbraci w kapłaństwie. Co najmniej jedna trzecia tych księży wstąpiła do NSDAP. Reszta wprawdzie nie zapisała się do partii, ale ściśle się z nią utożsamiała i publicznie głosiła jej idee. Oczywiście wszyscy ci duchowni byli księżmi Hitlera, identyfikującymi się nie tylko z Führerem, lecz także z Weltanschauung (światopoglądem, ideologią) ruchu nazistowskiego. Była też pewna niewielka liczba księży, którzy całkowicie porzucili kapłaństwo i wyszli z Kościoła katolickiego, by zasilić szeregi SS. „Brunatni księża" w III Rzeszy Tych, którzy pozostali w kapłaństwie i popierali narodowy socjalizm, nazywano często szyderczo „brunatnymi księżmi”, jako że brunatny był oficjalnym kolorem ruchu nazistowskiego. Ich akceptacji i uwielbienia dla narodowego socjalizmu nie należy jednak łączyć z żadnym określonym wydarzeniem czy ideologią. Duchowni ci, podobnie jak większość narodowych socjalistów, stawali po stronie partii nazistowskiej z różnych przyczyn. Część z nich uważała, że wydarzenia, które nastąpiły po pierwszej wojnie światowej, i powstanie Republiki Weimarskiej wywołały upadek moralny. Według nich powstrzymać go mógł jedynie narodowy socjalizm. Myśleli tak szczególnie dawni żołnierze, lekarze czy kapelani. Inni traktowali członkostwo w NSDAP jako środek do robienia kariery państwowej i kościelnej bądź pozwalający uniknąć konfliktu z ich kościelnymi przełożonymi. Ci ostatni często odwoływali się do problemów związanych z takimi kwestiami, jak kryzys powołań, celibat czy alkoholizm. Jak na ironię Hanns Kerrl, minister Rzeszy ds. wyznań, ostrzegał, by księża „nie traktowali partii jako parawanu”, zasłaniając się przed problemami ze swoimi przełożonymi diecezjalnymi. Jeszcze inni stawali się nazistami ze względu na swój antysemityzm, związany z przekonaniem, że Żydzi są odpowiedzialni za nieszczęścia, które spadły na Niemcy. Początkowe wsparcie katolików dla Hitlera Niezależnie od tych czy innych powodów poparcia dla narodowego socjalizmu wielu katolików wspierało Hitlera, zwłaszcza w początkowym okresie jego władzy. Hitler wpisywał się w mityczne tęsknoty wielu Niemców za narodowym zbawcą. Istotną rolę w tej fascynacji odgrywały jego talenty oratorskie, podsycające tę tęsknotę. Również to, co mówił – zwłaszcza gdy atakował komunizm, niemoralność i bezrobocie – znajdowało oddźwięk w środowisku katolików niemieckich. W latach dwudziestych i trzydziestych XX wieku na przykład często zdarzało się, że w całych Niemczech na niedzielnych mszach katolicy wysłuchiwali kazań, w których ich duszpasterze ostrzegali przez złem niemoralności i komunizmu. Zarówno klerowi katolickiemu, jak i większości katolickiego laikatu nieobcy był głoszony przez nazistów antysemityzm. Choć hierarchia katolicka oficjalnie odrzucała skrajną ideologię partii nazistowskiej, to podtrzymywała negatywny obraz Żydów, winiąc ich za ukrzyżowanie Chrystusa. Zgodnie z retoryką i obiegowym poglądem katolickim Żydzi byli outsiderami i mieli niewielkie szanse na zbawienie, chyba że dawali się ochrzcić. Niemniej jednak księża i biskupi mieli powody do nieufności wobec narodowego socjalizmu. Faktycznie też w marcu 1931 roku biskupi niemieccy zabronili katolikom wstępowania do partii nazistowskiej. W niektórych diecezjach nakazywano nawet księżom, by nie udzielali sakramentów członkom NSDAP. Obawy kleru przed nazistami Główną obawą przywódców Kościoła było to, że narodowi socjaliści nie pozwolą Kościołowi swobodnie działać. Biskupi niepokoili się też, że naziści będą wzywać do założenia schizmatyckiego narodowego kościoła niemieckiego, do „oczyszczenia” Starego Testamentu, a zwłaszcza do uświęcenia rasy, co kwestionowałoby ważność chrztu Żydów nawróconych na katolicyzm. Auschwitz-Birkenau to piekło na ziemi. Ta nazistowska fabryka śmierci pracowała do końca Obóz zagłady Auschwitz-Birkenau to symbol jednego z najczarniejszych rozdziałów w historii ludzkości. Niemieccy naziści właśnie na jego terenie z nieznaną dotąd światu pedantycznością ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/auschwitz-birkenau-czyli-pieklo-na-ziemi-fabryka-smierci-ktora-pracowala-do-konca-fot-votava-imagno-getty-images-fc7ecd8.jpg" width="938" height="653" alt="Auschwitz-Birkenau, czyli piekło na ziemi. Fabryka śmierci, która pracowała do końca (fot. Votava/Imagno/Getty Images)" title="Auschwitz-Birkenau, czyli piekło na ziemi. Fabryka śmierci, która pracowała do końca (fot. Votava/Imagno/Getty Images)" /> Do marca 1933 roku Hitler zwiększył jeszcze te obawy, odmawiając sprecyzowania stanowiska swojej partii w kwestii Kościołów chrześcijańskich. Z przyzwolenia Führera w programie jego partii znalazł się punkt 24., zawierający dwuznaczne stwierdzenie, że nazizm akceptuje „pozytywne chrześcijaństwo”. W rezultacie poszczególni okręgowi i lokalni przywódcy NSDAP traktowali ten punkt dość swobodnie, zajmując różne stanowiska, zarówno za Kościołami, jak i przeciw nim. Mimo niejednoznacznej i niekiedy wrogiej postawy partii wobec Kościołów niektórzy katolicy ulegali jej wpływom. Ich liczba wzrosła nieco po roku 1930, gdy NSDAP została liczącą się siłą polityczną w niemieckim Reichstagu. Istotnym czynnikiem był tu akcent kładziony przez nazistów na nacjonalizm, który przekonał wielu katolików do zmiany poglądów w kwestii narodowego socjalizmu. Sytuacja ta zmieniła się dramatycznie 30 stycznia 1933 roku, gdy Hitler został kanclerzem Niemiec. Kiedy narodowi socjaliści stopniowo przejmowali stanowiska na szczeblu krajowym i lokalnym, katolicy coraz bardziej obawiali się, że zostaną usunięci z życia politycznego i okrzyknięci zdrajcami przez nowy rząd. Żaden praktykujący katolik niemiecki nie życzył sobie powrotu Kulturkampfu, który za rządów Ottona von Bismarcka w cesarstwie niemieckim próbował stłumić Kościół katolicki, powołując się na względy natury ogólnopaństwowej. Obawy te nieustannie pojawiały się w publikacjach katolickich w latach tuż przed i po dojściu Hitlera do władzy. Hitler obłaskawia Kościół Dnia 23 marca 1933 roku, w mowie wygłoszonej do posłów do Reichstagu, Hitler starał się uśmierzyć te lęki. Szukając poparcia dla swojego rządu, a zwłaszcza dla aktu prawnego, który miał skupić władzę ustawodawczą w jego gabinecie, ostatecznie składając ją w jego ręce, obiecał Kościołom katolickiemu i luterańskiemu, że chrześcijaństwo stanowić będzie fundament narodu niemieckiego. Większość hierarchów katolickich uwierzyła obietnicy kanclerza. Kilka dni później biskupi niemieccy znieśli zakaz należenia do NSDAP i publicznie uznali obietnice, które Hitler poczynił wobec Kościołów. Biskupi nie zdecydowali się jednak na odwołanie „potępienia poważnych błędów religijnych i moralnych” w światopoglądzie narodowego socjalizmu. Mieli tu szczególnie na myśli dość niejasne potępienie doktryny rasistowskiej narodowego socjalizmu, odrzucającej skuteczność chrztu i łaski uświęcającej. Nic dziwnego, że siedem miesięcy później, 20 lipca, rząd niemiecki pod wodzą Adolfa Hitlera podpisał konkordat z państwem watykańskim, który obiecywał ogólną opiekę rządową i uznanie Kościoła katolickiego oraz jego instytucji w Niemczech. Był to przywilej, którego nie ważyła się przyznać dotąd żadna Rzesza niemiecka. To jest przedruk z książki Kevina P. Spicera pt. „Księża Hitlera. Kler katolicki i narodowy socjalizm”, która ukazała się nakładem Wydawnictwo Słowa/Obraz Terytoria w przekładzie Marka Chojnackiego. Tytuł, śródtytuły i skróty pochodzą od redakcji.
Hermann Göring miał się za człowieka renesansu. Przede wszystkim jednak był zbrodniarzem
As lotnictwa, dowódca, polityk, menedżer gospodarczy, myśliwy, narkoman, wielbiciel i grabieżca sztuki, sybaryta i ostatecznie zbrodniarz wojenny. Hermann Göring, człowiek nr 2 w Trzeciej Rzeszy, był jedną z najbardziej intrygujących osobowości wśród nazistowskich notabli. Przy nim wszyscy oni mogli uchodzić za postaci bezbarwne.
W tym artykule: Hermann Göring – młodość Wojskowa kariera Göringa Wielbiciel sztuki Nazistowski sybaryta Relacje z Hitlerem Zbrodniarz wojenny Cechowały go arystokratyczne maniery i takiż styl życia, rozmach i ekstrawagancja. Hermann Göring odznaczał się wysoką inteligencją, zdolnościami retorycznymi, a ponadto był dobrym negocjatorem. Jako człowiek z natury towarzyski potrafił rozmawiać z ludźmi i świetnie odnajdywał się w wyższych sferach.Stąd doskonałe opinie w nazistowskiej prasie, jakimi się cieszył, które z kolei wzmacniały jego pozycję w partii. Był łasy na władzę, tytuły i stanowiska. Dość powiedzieć, że jednocześnie piastował funkcje ministra lotnictwa Rzeszy, wicekanclerza tejże, premiera Prus i przewodniczącego Reichstagu i ministra leśnictwa, nie licząc pomniejszych. Był kawalerem kilkudziesięciu orderów, nie tylko niemieckich, ale też przyznanych przez wiele innych krajów europejskich. Hermann Göring – młodość Urodził się w 1893 roku w bawarskim Marienbadzie k. Rosenheim. Jego ojcem był Heinrich Göring, oficer i urzędnik państwowy, a matką Franziska Tiefenbrunn. Z racji stanowiska ojca, który piastował funkcję gubernatora Niemieckiej Afryki Południowo-Zachodniej, Hermann był pozbawiony rodzicielskiego nadzoru. Wdawał się więc w awantury, wagarował i nie przykładał się do nauki, wskutek czego wydalano go z kolejnych szkół. Ostatecznie trafił do wymagającej dyscypliny szkoły kadetów, która zrobiła z niego oficera. Braki w edukacji ambitny Hermann Göring nadrabiał dopiero po wojnie, podejmując studia na Uniwersytecie w Monachium. Wojskowa kariera Göringa Jako syn niemieckiego oficera, zafascynowany wojskiem, w 1913 r. został porucznikiem. Przyszły marszałek Rzeszy w trakcie I wojny światowej wstąpił do armii jako żołnierz piechoty. Później jednak, ze względu na stan zdrowia, zdołał się przenieść do lotnictwa. Po szybkim kursie pilotażu trafił do służby i w 1916 r. został zestrzelony. Na front wrócił dopiero w 2017 r., po wyleczeniu kontuzji. Szybko jednak wykazał się zdolnościami i w 1918 r. był już dowódcą pułku myśliwskiego. Łącznie odniósł 22 zwycięstwa w powietrznych walkach. Został więc asem myśliwskim i bohaterem wojennym, uhonorowany najwyższym odznaczeniem Pour le Merite. Przyczynę wojennej klęski Niemiec widział w zdradzie politycznych elit. Takie myślenie zbliżyło go do nazistów, z którymi się związał. Po klęsce nazistowskiego puczu monachijskiego z 1923 r., w którym odniósł kolejną ranę, zbiegł i kilka lat spędził na emigracji we Włoszech i Szwecji. Po przejęciu władzy przez nazistów w 1933 r. objął urząd ministra lotnictwa Rzeszy. Rozbudował Luftwaffe, czyli lotnictwo wojskowe, którym dowodził, tworząc najsilniejsze siły powietrzne świata. Po klęskach Polski i Francji, do których potężna Luftwaffe mocno się przyczyniła, Göring triumfował. Hitler nadał mu tytuł marszałka Rzeszy. Był to najwyższy stopień wojskowy w całej armii. Potem przyszła jednak powietrzna bitwa o Anglię. Z powodu błędnych danych wywiadowczych oraz faktu, że Niemcy nie dysponowali myśliwcem dalekiego zasięgu pozwalającym ich maszynom dłużej operować nad Anglią, Luftwaffe starcie to przegrała. Kolejne niepowodzenia przyszły na froncie wschodnim. Göring wygubił flotę transportowców, próbując drogą powietrzną zaopatrywać armię okrążoną pod Stalingradem. Od tego czasu jego gwiazda w nazistowskim systemie władzy zaczęła przygasać. On zaś zaczął coraz bardziej pogrążać się w narkotycznym nałogu. W uzależnienie od morfiny popadł w trakcie leczenia rany odniesionej w trakcie puczu. Wielbiciel sztuki Lubił uciechy życia i sztukę, a miał się za człowieka renesansu. Nie był jedynym nazistowskim notablem, który nie gardził zrabowaną sztuką. Żaden jednak nie gromadził jej tak namiętnie i na taką gigantyczną skalę. Źródłem obrazów były najpierw majątki Żydów niemieckich, a potem zrabowane w krajach podbijanych przez Wehrmacht. To Göring uchodził za inicjatora systematycznej grabieży sztuki w Europie. Co ciekawe, nie odrzucał sztuki uważanej przez Hitlera i nazistowskich ideologów za zdegenerowaną, czyli np. impresjonistów. Gdy rząd Vichy skonfiskował sztukę będącą w posiadaniu Żydów, Göring skorzystał z okazji, by wiele z tego sobie przywłaszczyć lub nabyć za śmieszne pieniądze. Szczegółowy katalog jego zbiorów, ujawniony po wojnie, zawierał blisko 1400 pozycji. Były tam obrazy Dürera, Cranacha, Moneta, Renoire’a. Kolekcję trzymał m.in. w swojej podberlińskiej rezydencji Carinhall (nazwanej przez Göringa na cześć pierwszej żony, Szwedki Carin von Fock), wybudowanej w lesie, obok rezerwatu Schorfheide. Nazistowski sybaryta Mimo że obiekt teoretycznie miał charakter dworku myśliwskiego, w istocie stanowił luksusowy pałac wyposażony z wielkim przepychem. Był tam np. basen, strzelnica, kino i … mini-zoo ze stadem lwów. Göring miał też willę w Berlinie, w Prusach, nieruchomość w Alpach i kilka innych posiadłości. Po kraju poruszał się prywatnym luksusowym pociągiem, który przewoził też jego limuzyny. Lubił i urządzał wystawne przyjęcia i polowania – jako łowczy Rzeszy. Między innymi z tego powodu w pewnym momencie ważył ponad 140 kg. Skąd brał na to wszystko środki? Za wiele tych fanaberii płaciło państwo. Znakomita większość dzieł sztuki była zrabowana. No i nie gardził łapówkami. Jako człowiek odpowiedzialny za gospodarkę wojenną otrzymywał kosztowne prezenty od biznesmenów zainteresowanych rządowymi zamówieniami dla armii. Relacje z Hitlerem Hermann Göring od początku swojej przynależności do NSDAP blisko współpracował z Hitlerem. Przywódca Rzeszy w 1935 r. był świadkiem na jego ślubie z drugą żoną Emmą Sonnemann i ojcem chrzestnym jedynej córki Hermanna, Eddy. Natomiast w 1941 r. Hitler mianował go swoim następcą. Zaskakujące, że mimo to Hitler nie był z Göringiem po imieniu. Intryguje też fakt, że tolerował wystawne życie i ekstrawagancje Göringa, mimo że sam był raczej ascetycznego usposobienia. W 1945 r. tuż przed kapitulacją Niemiec marszałek Rzeszy próbował jednak przejąć władzę. Dowiedziawszy się o tym, Hitler pozbawił go wszelkich funkcji, nakazał aresztowanie i rozstrzelanie. Zbrodniarz wojenny Göring członkiem NSDAP został stosunkowo wcześnie, bo już w 1922 roku. I już po roku został dowódcą partyjnych bojówek. Jako jeden z organizatorów i najważniejszych postaci nazistowskiego państwa, które rozpętało II wojnę światową, sam musiał być zbrodniarzem. Zaczął od nocy długich noży, czyli wewnątrznazistowskiej rozprawy, w trakcie której zwolennicy Hitlera wymordowali wielu jego prominentnych przeciwników. Kierował tą akcją wraz z Himmlerem. W 1933 r. w Prusach, których był premierem, utworzył zbrodnicze Gestapo, czyli Tajną Policję Państwową, która potem stała się ogólnoniemiecka. To Göring zorganizował pierwsze nazistowskie obozy koncentracyjne, w Oranienburgu i Papenburgu, gdzie bez wyroków przetrzymywano przeciwników reżimu. To on wreszcie jako dowódca Luftwaffe odpowiadał za bombardowania miast Polski czy Anglii, których celem było sianie terroru wśród ludności cywilnej. I to on w 1941 r. wydał Reihardowi Heydrichowi rozkaz ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej. Był odpowiedzialny z konfiskatę mienia żydowskiego. W istocie był człowiekiem, który zmienił Niemcy w państwo totalitarne. Z tak obciążonym kontem w 1946 r. Göring stanął przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze. Skazany na śmierć przez powieszenie, przed wykonaniem wyroku odebrał sobie życie, połykając kapsułkę z cyjankiem. Okoliczności i szczegóły tego zdarzenia do dziś pozostają niewyjaśnione. Jego ciało zostało spalone, a prochy rozsypane. Źródło: National Geographic Polska
Adolf Hitler kipiał złością i nienawiścią. Jak to możliwe, że 13 mln osób oddało na niego swój głos?
Namiętności, które nim rządziły, były haniebne: nienawiść, złość, żądza władzy, a gdy już nie mógł władać – chęć niszczenia. 12 lat jego dyktatury było wyjałowione z wszelkich idei prócz jednej: rozszerzania panowania własnego i panowania narodu, z którym się utożsamiał. Jak to możliwe, że Adolf Hitler doszedł do władzy?
W tym artykule: Skąd się wziął nazizm? Adolf Hitler i jego droga do władzy Polityczny klimat w Europie okresu międzywojennego Adolf Hitler. Znak czasów Wiele wysiłku włożono w to, aby wyjaśnić znaczenie Hitlera – od świetnej karykatury Chaplina w jego filmie Dyktator aż do znacznie mniej przekonywającego przedstawienia Hitlera jako pionka, manekina niemieckiego kapitalizmu. Twierdzono też, że sam w sobie nie był on kimś nadzwyczajnym, że stanowił tylko symbol nieposkromionych ambicji narodu niemieckiego do panowania w Europie; że był tworem wyniesionym w górę falą rewolucyjnych przemian lub też wcieleniem kolektywnej nieświadomości narodu ogarniętego obsesją gwałtu i mordu. Skąd się wziął nazizm? Argumenty te, moim zdaniem, opierają się na pomieszaniu dwóch różnych kwestii. Nazizm był oczywiście zjawiskiem zawiłym, na które złożyło się wiele czynników – socjalnych, ekonomicznych, dziejowych i psychologicznych. Ale żadne wytłumaczenie tego epizodu w historii Europy – a nie może być ono tylko jedno – nie odpowie na pytanie: jaką rolę odegrał w nim Hitler? Może prawdą jest, że ruch masowy, ściśle: ruch nacjonalistyczny, antysemicki i radykalny, powstałby w Niemczech i bez Hitlera. Ale jeżeli chodzi o to, co się wydarzyło, a nie o to, co mogło się wydarzyć, wszystko wydaje się wskazywać, iż żaden człowiek w rewolucji nazistowskiej czy też w historii Trzeciej Rzeszy nie odegrał roli, która by miała bodaj dalekie podobieństwo do tej, jaką odegrał Adolf Hitler. Adolf Hitler i jego droga do władzy Koncepcja partii narodowosocjalistycznej, propaganda nieuchronnie przemawiająca do narodu niemieckiego i taktyka, która doprowadziła go do władzy, były bez wątpienia dziełem Hitlera. Po roku 1934 nie miał on już żadnych rywali, a do 1938 roku usunął najmniejszą nawet przeszkodę ograniczającą mu swobodę działania. Potem sprawował w Niemczech władzę arbitralną w stopniu rzadko dorównującym jakimś innym rządom w nowoczesnym uprzemysłowionym państwie. Jednocześnie od czasu remilitaryzacji Nadrenii aż do napaści na Związek Radziecki osiągnął wiele sukcesów dyplomatycznych i militarnych, które pozwoliły mu zdobyć hegemonię nad kontynentem europejskim, dającą się porównać jedynie z tą, jaką u szczytu swojej sławy osiągnął Napoleon. A jeżeli było to niemożliwe bez pomocy narodu i wojska, chętnych do służenia mu, to właśnie Hitler był tym, który potrafił zapewnić niezbędne do tego kierownictwo, miał wyczucie sprzyjającej chwili i odwagę jej wykorzystania. W ujęciu retrospektywnym jego błędy wydają się oczywiste i łatwo się pocieszać, że musiały doprowadzić do klęski. Ale trzeba było wspólnego wysiłku trzech najpotężniejszych mocarstw świata, aby obalić jego władzę nad Europą. Szczęście i brak jedności w obozie przeciwników przyczyniły się – podobnie jak w wypadku Napoleona – do większości sukcesów Hitlera, ale nie do wszystkich. Zaczynał, nie mając nic. Ani nazwiska, ani poparcia innego niż to, które sam sobie zdobył. Nie był nawet obywatelem kraju, którym zamierzał rządzić. Żeby to osiągnąć, musiał mieć niepoślednie talenty, które w sumie, mimo złych owoców, jakie przyniosły, równały się politycznemu geniuszowi. Polityczny klimat w Europie okresu międzywojennego Często mówi się, że Hitler mógł dojść do władzy tylko w Niemczech. Rzeczywiście, trzeba przyznać – bez obawy popełnienia takiego samego błędu rasizmu, jaki popełnili Niemcy – że w ciągu swoich dziejów, zupełnie niezależnie od skutków klęski i depresji gospodarczej, naród ten wykazywał pewne cechy, które sprzyjały powstaniu podobnego ruchu. Nie chodzi o zarzucanie Niemcom grzechu pierworodnego czy ignorowanie innych stron ich życia, które naziści tylko ordynarnie skarykaturowali. Ale nazizm nie spadł na naród niemiecki jak grom z jasnego nieba. Był zakorzeniony w jego historii i jeżeli istotnie większość Niemców nigdy nie głosowała na Hitlera, to jednak prawdą jest, że 13 mln oddało na niego swoje głosy. O obu tych faktach należy pamiętać. To miejsce wciąż przyciąga badaczy tajemnic historii. Kwatera Hitlera Od początku sprawowania władzy wielki führer nie umiał pozbyć się lęku o własne życie. Najbezpieczniej czuł się w żelbetowych konstrukcjach bunkrów. Ale Niemcy nie byli jedynym narodem, który w latach trzydziestych wolał zamknąć na wszystko oczy i nie chciał nazwać złych rzeczy po imieniu. Anglicy i Francuzi w Monachium, Włosi, partner Niemiec w pakcie stalowym, Polacy zajmujący Zaolzie, Rosjanie starający się zyskać na czasie – wszyscy oni myśleli, że zdołają kupić Hitlera albo wykorzystać go dla własnych celów. Nie powiodło im się to, tak samo jak nie powiodło się niemieckiej prawicy czy niemieckiej armii. Adolf Hitler. Znak czasów Hitler w istocie rzeczy był Europejczykiem nie mniej niż typowym niemieckim zjawiskiem. Warunki i stan umysłów, które eksploatował, malaise, której był symptomem, nie ograniczały się tylko do jednego kraju, choć w Niemczech występowały silniej niż gdzie indziej. Hitler był idiomatyczny dla Niemiec, ale myśli i uczucia, którym nadał wyraz, miały zasięg bardziej uniwersalny. Doskonale zdawał sobie sprawę ze swego związku z Europą. Burzył się przeciwko „systemowi” nie tylko w Niemczech, lecz i w Europie, przeciwko porządkowi burżuazyjno-liberalnemu, którego symbolem był dla niego Wiedeń, miasto, które go niegdyś odepchnęło. Jego powołaniem, a wierzył w nie aż do końca, było zniszczyć ów porządek i w tym – najmocniej odczuwalnym ze wszystkich celów – nie zawiódł. Europa może się znów podźwignąć, lecz dawna Europa z okresu między 1789 – rokiem rewolucji francuskiej – i 1939 – rokiem wojny hitlerowskiej – skończyła się bezpowrotnie, a ostatnią postacią w jej historii jest Adolf Hitler, architekt jej ruiny. Si monumentum requiris, circumspice – jeżeli szukasz jego pomnika, rozejrzyj się wkoło. To jest przedruk z książki pt. „Hitler. Studium tyranii” autorstwa Alana Bullocka w przekładzie Tadeusza Everta. Publikacja ukazała się nakładem wydawnictwa Znak Literanova. Tytuł, śródtytuły i skróty pochodzą od redakcji.
„Mein Kampf” – najbardziej kontrowersyjna i złowroga książka na świecie
„Mein Kampf” to pozycja, obok której trudno przejść obojętnie. Do końca II wojny sprzedanych zostało ponad 10 milionów egzemplarzy. Przemyślenia Adolfa Hitlera na temat współczesnego świata były zalążkiem największej zbrodni w dziejach ludzkości.
W tym artykule: Co oznacza „Mein Kampf”? Ile stron ma „Mein Kampf”? Rozdziały „Mein Kampf” Czy „Mein Kampf” jest legalna w Polsce? „Mein Kampf” po wojnie Opublikowana w latach 20. minionego wieku książka „Mein Kampf” autorstwa Adolfa Hitlera szybko zyskała status „nazistowskiej biblii”. Pierwsza część ujrzała światło dzienne w 1925 r. i poświęcona została autobiografii poprowadzonej przez pryzmat propagandy wodza III Rzeszy. Druga z nich, wydana w 1927 r., zawiera natomiast fundamenty ideologii ruchu antysemickiego i narodowego socjalizmu, którym kierowało się państwo pod przywództwem Führera. Obie części zostały połączone w jeden tom w 1930 roku. „Mein Kampf” to zbiór przekonań o wyższości narodu niemieckiego i rasy aryjskiej („rasy panów”) nad pozostałymi, której celem jest zwalczanie słabszych i gorszych ras. Nienawiść wobec Żydów, a także Słowian przejawiała się silnym przekonaniem, że zagrażają oni porządkowi na świecie, a rozwiązaniem jest ich likwidacja. W książce znajdziemy także obietnicę budowy Wielkich Niemiec, odkupienia klęski I wojny światowej oraz poszerzenia przestrzeni do życia na Wschodzie. Brzmi jak istne szaleństwo, które – niestety – stały się dramatyczną rzeczywistością i odbiło bolesne piętno na dziejach ludzkości. Co oznacza „Mein Kampf”? Adolf Hitler w pierwotnej wersji zamierzał nazwać swoje dzieło „Viereinhalb Jahre (des Kampfes) gegen Lüge, Dummheit und Feigheit”, co w wolnym tłumaczeniu oznacza „Cztery i pół roku (walki) z kłamstwami, głupotą i tchórzostwem”. Wydawcy zaproponowali jednak nazistowskiemu zbrodniarzowi o wiele krótszą wersję, którą znamy do dnia dzisiejszego, czyli „Mein Kampf” (z niem. „Moja walka”). Tytuł angielskiego tłumaczenia brzmi „My struggle”. Ile stron ma „Mein Kampf”? Liczba stron w „Mein Kampf” może się różnić w zależności od wielu czynników, jak np. wydawnictwo czy czas wydania. Oryginalna wersja z lat 20. liczy ok. 720 stron. Warto mieć na uwadze, że książka została napisana przez Adolfa Hitlera podczas odbywania wyroku w więzieniu w Landsbergu po nieudanym puczu monachijskim w 1923 r. Ponadto w tym okresie Niemcy mierzyły się z poważnym kryzysem gospodarczym, hiperinflacją oraz niestabilnością polityczną. Przed 1939 r. nie istniało żadne publiczne wydanie „Mein Kampf” w polskiej wersji językowej. Powstało wyłącznie kilka egzemplarzy dla oficerów Wojska Polskiego. Pod naciskiem cenzury w 1951 r. wszystkie kopie zostały natychmiast wycofane z bibliotek. Aktualne polskojęzyczne wydanie pochodzi z 2021 r. i opatrzone jest komentarzem krytycznym prof. Eugeniusza Cezarego Króla – eksperta od dziejów Trzeciej Rzeszy i narodowego socjalizmu. Książka liczy równo 1000 stron. Rozdziały „Mein Kampf” Jak już wiemy, „Mein Kampf” została opublikowana w dwóch częściach, a rozkład rozdziałów wygląda następująco: I. Obrachunek W domu rodzinnym Wiedeńskie lata nauki i walki Monachium Wojna światowa Propaganda wojenna Rewolucja październikowa Początki mojej działalności politycznej Niemiecka partia robotnicza Przyczyny upadku imperium Naród i rasa Pierwszy okres w rozwoju Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotniczej II. Ruch narodowosocjalistyczny Światopogląd a partia Państwo Obywatele Osobowość a koncepcja państwa narodowego Światopogląd a organizacja Pierwsze dni walki: znaczenie przemówień Walka z siłami czerwonymi Silny człowiek jest najmocniejszy, gdy jest sam Myśli na temat znaczenia i organizacji socjalistycznych robotników Pozorny federalizm Propaganda a organizacja Sprawa związków zawodowych Powojenna polityka Niemiec w kwestii sojuszy Polityka wschodnia Prawo do samoobrony Rudolf Hoess. „Diabeł z Auschwitz” i (anty)bohater „Strefy interesów” Gdy sto metrów dalej masowo ginęli zupełnie niewinni ludzie, Rudolf Hoess wraz ze swoją rodziną prowadził, jak gdyby nigdy nic, sielankowe życie. Ich dwukondygnacyjny dom z ogrodem i basenem... Czy „Mein Kampf” jest legalna w Polsce? Dystrybucja „Mein Kampf” w Polsce jest dopuszczalna, ale pod pewnymi warunkami. Biorąc pod uwagę obecnie obowiązujące przepisy prawa, dozwolone jest użytkowanie napisanej w latach 20. przez Adolfa Hitlera książki wyłącznie w formie dokumentu o wartości historycznej, ale z koniecznością zawarcia komentarza krytycznego. Dodatkowo dopuszczalny jest także handel historycznymi wydaniami dzieła Hitlera na podstawie ich wartości kolekcjonerskiej. Odpowiedzialności karnej podlega każda sprzedaż „Mein Kampf”, która nie jest opatrzona krytycznym komentarzem ekspertów. „Mein Kampf” po wojnie Koniec II wojny światowej sprawiły, że książka została zakazana w wielu krajach. Prawa autorskie do „Mein Kampf” przejęła Bawaria. Lokalne władze stanowczo reagowały na kolejne próby dodruku dodatkowych egzemplarzy, a sprawy niekiedy miały nawet swój finał w sądzie. Przypomnijmy, że w 2005 roku rozpoczął się trwający 4 lata proces przeciwko polskiemu wydawcy XXL, który zakończył się miesięcznym wyrokiem w zawieszeniu oraz grzywną w wysokości 10 tys. zł. W 2016 r., gdy prawa autorskie do publikacji wygasły, postanowiono na nowo wydać „Mein Kampf”. Opatrzone zostało ono krytycznym komentarzem Instytutu Historii Współczesnej w Monachium, który miał na celu wyjaśnić złudne przemyślenia i ideologiczne manipulacje Hitlera. Co ciekawe, w przeciągu pierwszego roku sprzedało się ponad 85 tys. egzemplarzy. Dzięki temu „Mein Kampf” trafiła na 1. miejsce listy bestsellerów w kategorii literatura non-fiction w Niemczech. Publikacja pełni funkcję przestrogi przed zbrodniczą ideologią nazizmu.