CNN zachwyca się „polską Toskanią”. Wspomina też o mrocznym miejscu, które przyciąga turystów
Region, który dotąd pozostawał w cieniu popularnych kierunków, właśnie trafił na łamy CNN. Zachwyca winnicami i urokliwymi krajobrazami, ale uwagę turystów przyciąga również miejscem o zaskakująco mrocznej historii.
Spis treści: CNN doceniło atrakcje Ziemi Lubuskiej Mroczna historia podziemnych tuneli i ich powojenna historia Subkultura „Bunker People” i największa kolonia nietoperzy w Europie Polska coraz częściej trafia na turystyczną mapę świata, przyciągając nie tylko podróżnych, lecz także uwagę zagranicznych mediów. Ostatnio o atrakcjach Ziemi Lubuskiej napisało CNN, wspominając m.in. wyjątkowe muzeum, malowniczą miejscowość określaną mianem „polskiej Toskanii” oraz najwyższy na świecie posąg Jezusa Chrystusa. Redakcja podkreśliła, że ten mniej znany region ma potencjał, by stać się jednym z ciekawszych punktów na trasie europejskich podróży. CNN doceniło atrakcje Ziemi Lubuskiej W opublikowanym kilka dni temu materiale CNN podkreśliło, że Ziemia Lubuska skrywa wiele zaskakujących atrakcji na niewielkim obszarze. Autor wskazał, że Zielona Góra, stolica regionu, bywa określana mianem „polskiej Toskanii” ze względu na malownicze krajobrazy i rozległe winnice. Następnie wspomniał o odbywającym się co roku we wrześniu Festiwalu Wina Winobranie, podczas którego świętuje się tradycje 40 lokalnych winnic. To jednak nie wszystko, bowiem w artykule opisał również monumentalny posąg Jezusa Chrystusa w Świebodzinie, uznawany za najwyższy tego typu pomnik na świecie i przewyższający nawet słynnego Chrystusa z Rio de Janeiro. Redakcja CNN stwierdziła, że na Ziemi Lubuskiej „krótkie dystanse łączą w sobie zaskakująco różne doświadczenia” i najwięcej uwagi poświęciła... nazistowskim tunelom oraz spotkaniu z największą w Europie kolonią nietoperzy. Mroczna historia podziemnych tuneli i ich powojenna historia CNN zauważyło, że krajobraz wokół wsi Pniewo na pierwszy rzut oka nie różni się od typowego pejzażu Ziemi Lubuskiej, gdyż można tam znaleźć rozległe pola i skrawki lasów. „Ten teren wygląda spokojnie, ale kryje pod spodem mroczniejszą historię, czyli podziemne miasto nazistowskie” – pisał autor, wspominając o Festungsfront Oder-Warthe-Bogen, zwanym także Międzyrzeckim Rejonem Umocnionym lub Ostwallem. Został on zbudowany przed II wojną światową jako element linii obronnej, którą Adolf Hitler planował rozciągnąć na prawie 80 km. Jego zadaniem było zabezpieczenie wschodniej granicy Niemiec przed Polską i Związkiem Radzieckim. Projekt od początku uchodził za jeden z najnowocześniejszych systemów fortyfikacyjnych na świecie. Sam odcinek centralny pochłonął ponad 56 tysięcy metrów sześciennych betonu i mógł pomieścić dziesiątki tysięcy żołnierzy. Budowa jednak nigdy nie została ukończona. W 1938 roku priorytety III Rzeszy przesunęły się w stronę Francji, a rok później, po inwazji na Polskę, strategiczne znaczenie Ostwallu ostatecznie zniknęło. Kompleks pozostał elementem niemieckiej machiny wojennej, ale w styczniu 1945 roku linia została zdobyta przez Armię Czerwoną w zaledwie trzy dni. Od tego momentu podziemne miasto popadało w ruinę. Przez pewien czas utrzymywało je jeszcze wojsko polskie, lecz w latach 60. koszty eksploatacji okazały się zbyt wysokie. Do dziś pod ziemią przetrwał rozległy labirynt – około 30 kilometrów tuneli, podziemnych stacji kolejowych, obiektów bojowych i szybów. Jak podkreślał cytowany przez CNN przewodnik Mikołaj Wiktorowski: „Naziści zaplanowali ten kompleks tak, aby żołnierze mogli tam przebywać przez dłuższy czas, dlatego wszystko jest tu zbudowane tak, aby było bardziej przystosowane do zamieszkania”. Subkultura „Bunker People” i największa kolonia nietoperzy w Europie Żołnierze, którzy niegdyś zajmowali bunkry, dawno odeszli, a tunele przejęli młodzi ludzie, którzy nadali miejscu zupełnie inny charakter. Jak pisało CNN, później powstała bowiem subkultura znana jako „Bunker People”. – Ruch narodził się na początku lat 80. i osiągnął szczyt pod koniec lat 90. – wyjaśniał przewodnik Mikołaj Wiktorowski. W podziemnych korytarzach odbywały się imprezy, a nawet wesela, a przestrzeń bunkrów stała się symbolem buntu przeciwko władzy. Nie zawsze jednak kończyło się to bezpiecznie – co najmniej 5 osób zginęło w wypadkach, od upadków w szybach po pożary. Do dziś na ścianach można dostrzec pozostałości po tamtych czasach: graffiti, wyznania miłosne, szkice i antykomunistyczne hasła, które kontrastują z surową architekturą. Tunele znalazły również znacznie cichszych mieszkańców. W latach 70. XX wieku naukowcy zaczęli rejestrować tu pierwsze kolonie nietoperzy, które szybko uznały to miejsce za idealne zimowisko. Dziś hibernuje tu aż 40 tysięcy osobników z 12 gatunków, co czyni Międzyrzecki Rejon Umocniony jedną z największych kolonii nietoperzy w Europie. – Nietoperze odnalazły te tunele i pokochały stabilną temperaturę, wchodząc do systemu przez bunkry powierzchniowe i szyby wentylacyjne – tłumaczył Wiktorowski. Jesienią i zimą, gdy tysiące zwierząt zapadają w sen, muzeum ogranicza dostęp dla zwiedzających, aby zapewnić im spokój. Ci, którzy odwiedzają kompleks poza tym okresem, szybko dostrzegają, że nietoperze są nieodłącznym elementem tego miejsca – wyskakują nagle z ciemności, a ich charakterystyczne piski odbijają się echem od betonowych ścian. Źródło: CNN Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Nie Złoty Pociąg, a niezwykła lokomotywa na Zamku Książ. Spiesz się, by ją zobaczyć
Ma ponad 130 lat i waży 40 ton – przed budynkiem bramnym Zamku Książ w Wałbrzychu można podziwiać zabytkową lokomotywę. Nie jest to co prawda legendarny Złoty Pociąg, ale ten obiekt przynajmniej jest… prawdziwy.
Spis treści: Złoty Pociąg w Zamku Książ? Parowóz na zamku Złoty Pociąg – poszukiwania trwają W sierpniu minie dokładnie dziesięć lat od ogłoszenia przez poszukiwaczy domniemanej lokalizacji Złotego Pociągu. Niestety wówczas nic nie udało się odkryć. Według legendy miał być to pociąg pancerny z czasów II wojny światowej przewożący skarby, w tym złoto, kosztowności i tajne dokumenty. Niemcy rzekomo ukryli go pod koniec wojny w 1945 roku. Złoty Pociąg w Zamku Książ? W najbliższy weekend, w dniach 2–3 sierpnia, na Zamku Książ odbędzie się V Letni Festiwal Tajemnic. „W tym roku podczas jubileuszowego, V Letniego Festiwalu Tajemnic będziemy ponownie przeżywać akcję dotyczącą legendarnego Złotego Pociągu – właśnie w tym roku mija 10 lat od tego wydarzenia” – informują organizatorzy imprezy. Będzie też mowa o niedawnym odkryciu insygniów królewskich w Wilnie. Prelekcje wygłoszą osoby, które poszukiwały cennego pociągu. Z kolei na dziedzińcach zamkowych odbędą się pokazy sprzętu poszukiwawczego. Będzie można się tam dowiedzieć, jak działa georadar i za jego pomocą zobaczyć zamkowe podziemia bez wbijania łopaty w ziemię. W zamku na zwiedzających czekają wyjątkowe wystawy, m.in. „Twierdza szyfrów, czyli tajniki podsłuchów” czy „Złoty Pociąg 2015 – przeżyjmy to jeszcze raz”. Dodatkiem specjalnym będzie wystawa „Bursztynowa Komnata”. Przewidziano też sporo atrakcji dla rodzin z dziećmi. Ponadto zaplanowano dwie edycje nocnego zwiedzania: dla rodzin z dziećmi „Nawiedzony Pociąg” oraz „Widmo” dla osób dorosłych. Parowóz na zamku Wielką atrakcją w czasie tego weekendu będzie możliwość zobaczenia parowozu wyprodukowanego w 1890 roku przez Union-Gießerei. Służył on do prac manewrowych i prowadzenia lekkich pociągów towarowych. W Polsce znalazł się w 1918 roku i uzyskał oznaczenie TKh2-12, a po II wojnie światowej pracował w KWK Kazimierz Juliusz. W naszym kraju było w sumie 27 egzemplarzy takich maszyn. Obecnie parowóz jest eksponatem w Muzeum Kolejnictwa na Śląsku w Jaworzynie Śląskiej. Ciekawostką jest fakt, że lokomotywa wykorzystywana jest przy kręceniu filmów. Z Zamku Książ wyjedzie w poniedziałek 4 sierpnia prosto na plan filmowy najnowszej ekranizacji „Lalki”. Produkcja ta już wzbudza duże emocje. Złoty Pociąg – poszukiwania trwają W czerwcu tego roku trójka poszukiwaczy ogłosiła, że zna lokalizację Złotego Pociągu. Planowane są badania wskazanego miejsca, ale na razie nie zdradzono, gdzie się ono znajduje. Na tym etapie poszukiwacze próbują uzyskać zgody na badania od różnych instytucji. „Pragnę jeszcze raz podkreślić, aby to wybrzmiało: ja nie poszukuję tunelu oraz trzech wagonów, ja je znalazłem i twierdzę to z pełną mocą, relacja świadka i wizja lokalna w terenie potwierdza jednoznacznie wynik mojego badania. Jedyne, czego teraz potrzebujemy, to dowodu, który zamknie usta wszystkim krytykom i do tego zmierzamy” – pisze w mediach społecznościowych lider projektu, który na razie chce zachować anonimowość. W zlokalizowaniu celu pomocna miała być... radiestezja. Źródło: Zamek Książ, Złoty Pociąg 2025 Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Tajemnicze dokumenty nazistowskie zostały odkryte w Argentynie. Co skrywały piwnice sądu?
Historia ukrytych dokumentów nazistowskich w Argentynie nie kończy się na jednym archiwum. Najnowsze odkrycia w piwnicach Sądu Najwyższego pokazują, jak wiele pytań wciąż pozostaje bez odpowiedzi.
Spis treści: Rząd Argentyny otworzył archiwa dokumentów nazistowskich Materiały propagandowe ukryte w piwnicach Sądu Najwyższego Zastanawiające opóźnienia i milczenie urzędników Nie jest tajemnicą, że po II wojnie światowej wielu nazistowskich zbrodniarzy znalazło schronienie w Argentynie. Wśród nich byli m.in. Adolf Eichmann (główny organizator eksterminacji Żydów podczas Holokaustu) oraz Josef Mengele, czyli lekarz z Auschwitz odpowiedzialny za pseudomedyczne eksperymenty na więźniach. Przybyli do Ameryki Południowej dzięki przyzwoleniu rządu Juana Peróna, który umożliwił im bezpieczny wjazd i osiedlenie się. Choć od tamtych wydarzeń minęły dziesięciolecia, pamięć o roli Argentyny jako azylu dla nazistów wciąż wywołuje silne emocje. Tym bardziej, że w ostatnich miesiącach temat ten odżył za sprawą dwóch istotnych wydarzeń: decyzji o udostępnieniu archiwów dotyczących hitlerowskich uciekinierów oraz odkrycia nieznanego dotąd zbioru dokumentów, który przez dekady spoczywał zapomniany w piwnicy Sądu Najwyższego w Buenos Aires. Rząd Argentyny otworzył archiwa dokumentów nazistowskich W lutym 2025 roku prezydent Argentyny Javier Milei podpisał rozporządzenie mające na celu pełne udostępnienie publicznych akt dotyczących nazistów, którzy osiedlili się w tym kraju po II wojnie światowej. Jak podkreślił rzecznik Emiliano Díaz: „Rząd Argentyny jest zdecydowany nagłośnić te kwestie”. Rozporządzenie zostało częściowo wypracowane pod wpływem nacisków Centrum Simona Wiesenthala, jednak nie przyniosło nieznanych wcześniej materiałów archiwalnych. W rzeczywistości dokumenty zostały formalnie odtajnione już w 1992 roku, ale dotychczas można było je przeglądać wyłącznie stacjonarnie, w siedzibie archiwum w Buenos Aires. Obecnie uzyskano dostęp online, m.in. do raportów ministerstwa obrony, akt wywiadowczych oraz dokumentacji transakcji finansowych osób powiązanych z III Rzeszą. Niespodziewanie, kilka miesięcy po ogłoszeniu tych zasad, lokalne media obiegła wiadomość o nowym odkryciu. W piwnicy Sądu Najwyższego odnaleziono zbiór dokumentów, które przez dziesięciolecia pozostawały zapomniane i nigdy wcześniej nie były analizowane publicznie. Materiały propagandowe ukryte w piwnicach Sądu Najwyższego W maju 2025 roku, podczas prac przygotowawczych do budowy muzeum na terenie Sądu Najwyższego w Buenos Aires, robotnicy natknęli się na historyczne znalezisko – 83 drewniane skrzynie ukryte w piwnicy, gdzie przetrwały niemal osiem dekad. Choć były opisane jako „szampan”, w ich wnętrzu znajdowały się tysiące materiałów propagandowych, broszury Niemieckiego Frontu Pracy i Niemieckiego Stowarzyszenia Związków Zawodowych, notatniki, pocztówki oraz fotografie. Pięć z tych skrzyń – jak ustalono – zostało pierwotnie skonfiskowanych już w 1941 roku przez argentyńską straż celną. Pochodziły z japońskiego statku „Nan-a-Maru”, płynącego z niemieckiej ambasady w Tokio. Do otwarcia skrzyń doszło 9 maja, w obecności przedstawicieli instytucji państwowych oraz środowisk żydowskich. W wydarzeniu uczestniczyli m.in. rabin Eliahu Hamra, dyrektor Muzeum Holokaustu Jonathan Karszenbaum oraz przewodniczący Sądu Najwyższego Horacio Rosatti. – Nie byłem w stanie zarejestrować nawet własnych odczuć z powodu niezwykłości tej chwili – relacjonował później Karszenbaum. Ze względu na historyczne znaczenie znaleziska, sąd niezwłocznie zdecydował o zabezpieczeniu dokumentów w osobnej sali oraz zaprosił Muzeum Holokaustu do ich digitalizacji. Wstępne szacunki sugerowały, że odnalezione materiały mogą rzucić nowe światło na mechanizmy finansowania nazistów w Ameryce Południowej. Zastanawiające opóźnienia i milczenie urzędników Teraz w mediach pojawiły się nowe informacje na temat tego znaleziska. Otóż agencja Reuters ujawniła, że Sąd Najwyższy przez wiele tygodni unikał merytorycznego komentarza w jego sprawie. Mimo licznych zapytań prasowych, nie udostępniono zawartości broszur, powołując się na formalne przygotowania do budowy muzeum. Tymczasem, jak ustalił Reuters, o istnieniu skrzyń wiedziano już wcześniej. Dokumenty były widywane sporadycznie w sądowym archiwum od lat 70. XX wieku – potwierdzili to zarówno byli pracownicy sądu, jak i prawnik Alberto Garay. Wspominał on wizytę sprzed dekad, kiedy zauważył czerwone zeszyty ze swastykami, leżące na podłodze jednego z magazynów. Gdy zapytał, co to takiego, usłyszał krótkie: „Nie dotykaj”. Historyk Germán Friedmann równocześnie podkreślił, że obecność nazistów w Argentynie przez długi czas była tematem tabu, co może teraz wpływać na niechęć do ujawnienia zawartości archiwów. Dopiero niedawne zainteresowanie opinii publicznej i działania niezależnych badaczy doprowadziły do rozpoczęcia procesu digitalizacji dokumentów. Na zdjęciach opublikowanych przez tamtejszy sąd widać pracowników zabezpieczających znalezisko i przygotowujących je do katalogowania. Choć wielu historyków podkreśla, że te materiały raczej nie przyniosą przełomu w wiedzy o działalności nazistów, to – jak zauważył Holger Meding z Uniwersytetu w Kolonii – „dla historyków każdy element układanki jest ważny”. Źródła: Reuters, Corte Suprema de Justicia de la Republica Argentina Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Życie straciło tu ponad 1,1 mln osób. Auschwitz-Birkenau to symbol piekła na ziemi
Auschwitz-Birkenau to symbol jednego z najczarniejszych rozdziałów w historii ludzkości. To tutaj niemieccy naziści z nieznaną wcześniej światu pedantycznością mordowali swoje ofiary w imię zbrodniczej ideologii. Ich ciała palono w piecach, by zatrzeć ślady ludobójstwa.
W tym artykule: Początki obozu Auschwitz-Birkenau. Od więzienia do fabryki śmierci Holokaust na terenie obozu Auschwitz-Birkenau Ilu ludzi zginęło w Auschwitz? Nieludzkie warunki życia i umierania w Auschwitz Próby ucieczki z Auschwitz-Birkenau Marsze śmierci, czyli tragiczny koniec tragicznej historii obozów zagłady Auschwitz jako symbol Najpierw był tu obóz koncentracyjny, w którym zamykano więźniów politycznych. Później stał się obozem zagłady, gdzie zamordowano ponad 1 mln ludzi. Taką drogę przeszedł obóz Auschwitz, gdzie Niemcy postanowili urządzić centrum ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej, czyli Holokaustu. Początki obozu Auschwitz-Birkenau. Od więzienia do fabryki śmierci Początki funkcjonowania niemieckiego obozu koncentracyjnego na terenie Oświęcimia nie zwiastowały tak tragicznego dalszego ciągu wydarzeń. Obóz założony został z inicjatywy szefa SS Heinricha Himmlera w 1940 roku, a więc jeszcze przed niemiecką inwazją na Związek Radziecki. A przede wszystkim jeszcze przed niemiecką decyzją o pełnej eksterminacji Żydów w styczniu 1942 r. Bezpośrednią przyczyną powstania Konzentrationslager Auschwitz było przede wszystkim rozładowanie coraz bardziej przepełnionych więzień, aresztów i obozów przede wszystkim na terenach sterroryzowanej, okupowanej Polski. W tych właśnie więzieniach tłoczyli się pierwsi więźniowie polityczni z wykluwającego się ruchu oporu, osoby próbujące przedostać się przez zieloną granicę do Francji, do odbudowywanego wojska polskiego, a także duchowni i inteligencja. Archeolodzy odkryli tunel na terenie dawnego obozu zagłady Grupa archeologów kierowana przez Wojciecha Mazurka z Chełma oraz Yorama Haimiego z Izraela trafiła na ślady podziemnego tunelu, wykopanego prawdopodobnie przez więźniów z Sonderkommando Dalsza rozbudowa obozu i budowa szeregu podobozów zbiegła się w czasie z „przyspieszeniem” diabolicznej niemieckiej maszyny wojennej. Wówczas doszło do stworzenia całego kompleksu obozowego na czele z obozem macierzystym obozem (Stammlager) Auschwitz. Obok niego funkcjonowały obozy KL Birkenau (pol. Brzezinka, dokładnie KL Auschwitz II) i KL Monowitz (Monowice, niemiecka nazwa obozu – KL Auschwitz III). W trzecim z tych miejsc funkcjonował wielki obóz pracy przymusowej zakładów chemicznych Buna-Werke. Poza trzema głównymi obozami składającymi się na KL Auschwitz, wokół obozu głównego do zimy 1945 roku zbudowany został kompleks ponad 40 różnych podobozów. W tych miejscach więźniowie pracowali niewolniczo na rzecz nie tylko obozowej gospodarki, ale także i dla całego systemu gospodarczego III Rzeszy. Na czele z jego wielkimi koncernami, takimi jak choćby IG Farben. Po inwazji Wermachtu na ZSRR w czerwcu 1941 roku, w obozie przygotowano miejsce dla dużej grupy jeńców z Armii Czerwonej. Równocześnie z niemieckim atakiem na sowieckie imperium naziści rozpoczęli także aktywną fazę Holokaustu, czyli zagłady Żydów. Holokaust na terenie obozu Auschwitz-Birkenau „Akcja likwidacyjna” polegała na przewożeniu żydowskiej ludności skupionej dotąd w gettach do obozów zagłady. Wśród nich znalazł się również obóz Auschwitz-Birkenau. A dokładnie KL Brzezinka, gdzie znajdowały się komory gazowe i piece krematoryjne. Dzięki dogodnemu położeniu geograficznemu, gęstej linii kolejowej, bliskości terytoriów z dużym odsetkiem ludności żydowskiej, to właśnie wspomniana Brzezinka wraz z obozami stała się centrum niemieckiej machiny śmierci. Poza licznymi Żydami z południowej Polski, to tutaj zsyłano na śmierć także Żydów z terenów innych europejskich krajów będących pod kontrolą III Rzeszy. Najwięcej Żydów odbyło tragiczną podróż w jedną stronę do Auschwitz-Birkenau z Węgier, a także z centralnej Polski. Żydzi byli transportowani do Brzezinki w różnych warunkach. Polscy Żydzi byli najczęściej skazani na mordercze warunki przepełnionych wagonów bydlęcych. Żydzi z Zachodu i z Węgier często bywali przewożeni do obozu zagłady w wagonach pasażerskich, do końca nie zdając sobie sprawy z faktycznego celu podróży. Niemcy zapowiadali im wysiedlenie na bliżej nieokreślone tereny wschodnie. Oprawcy zachęcali swoje ofiary do zabierania ze sobą bagaży i prowiantu. Wszystkie te rzeczy na czele z kosztownościami szybko odbierano Żydom po przyjeździe na teren obozu. Jeszcze szybciej dochodziło do natychmiastowej selekcji na tzw. rampie, gdzie kończyły swoją drogę wagony z więźniami. Dzieci, starcy, osoby chore nie podlegały obozowej ewidencji. Od razu były przeznaczane do eksterminacji w komorach gazowych, gdzie ginęli na skutek zatrucia gazem o nazwie Cyklon B. Miejsce kaźni na pozór przypominało łaźnie. Mordowani nierzadko do końca nie spodziewali się tego, jak straszny los zgotują im SS-mani. Śmierć w komorach gazowych była szczególnie okrutna. Gaz zabijał ofiary powoli. Wyjątkowo długo konali ci, którzy znaleźli się daleko od otworów, którymi kaci wrzucali puszki z trucizną. A także ci, którzy znajdowali się we względnie dobrej formie fizycznej. Zaduszeni ludzie początkowo byli zakopywani przez tzw. Sonderkommanda, złożone z innych uwięzionych Żydów w ziemi. Niemcy dość szybko podjęli decyzję o paleniu zwłok dla zatarcia śladu zbrodni w specjalnie stworzonych, wielkich piecach krematoryjnych. Ilu ludzi zginęło w Auschwitz? Ze względu na akcję niszczenia przez SS-manów dokumentacji, śladów zbrodni i akcji palenia zwłok, trudno o pełne i precyzyjne określenie liczby osób, które zginęły na terenie oświęcimskiego obozu. Ostrożne szacunki historyczne mówią o co najmniej 1,1 mln ofiar Auschwitz-Birkenau. Wśród nich w komorach gazowych zabito ok. 1 mln Żydów (głównie z Węgier i Polski). Oprócz tego zginęło ok. 75 tys. etnicznych Polaków, 21 tys. Cyganów, 15 tys. jeńców radzieckich i ok. 15 tys. ludzi różnych innych narodowości. Mimo że w obozie zginęło łącznie tak wielu ludzi, jego liczebność nigdy nie przekroczyła kilkudziesięciu tysięcy więźniów. Łącznie przez 5 lat funkcjonowania obozu zagłady zarejestrowano i dłużej przetrzymywano w obozie łącznie ok. 400 tys. ludzi. Więźniowie ci otrzymywali numer obozowy zastępujący nazwisko, a także charakterystyczny dla Auschwitz naramienny tatuaż właśnie z ewidencyjnymi numerem. Szacuje się, że piekło Oświęcimia przeżyła ok. połowa osadzonych w nim Polaków i znacznie mniejszy odsetek więźniów narodowości żydowskiej. Nieludzkie warunki życia i umierania w Auschwitz Część mężczyzn i kobiet narodowości żydowskiej zdolnych do pracy Niemcy zaczęli wykorzystywać do swoich celów. Szansa na ich przeżycie wzrastała, choć w nieznaczny sposób. Spośród transportowanych do Auschwitz Żydów selekcjonowano także do barbarzyńskich eksperymentów pseudomedycznych. Niemieccy lekarze spod znaku SS pastwili się nad swoimi ofiarami, testując nowe lekarstwa, trucizny, gazy bojowe. Przeprowadzali przeczące człowieczeństwu zabiegi i różnorakie operacje, rzekomo dla potrzeb naukowych. Obiekty UNESCO w Polsce. 17 miejsc, które docenił świat Ile jest i jakie są obiekty UNESCO w Polsce? Do tej pory na Listę Światowego Dziedzictwa wpisanych zostało ponad 1000 zabytków z całego globu. Na terenie naszego kraju znajduje się ich 17. P... Poza mordowaniem w komorach gazowych, Żydzi byli, podobnie jak Polacy i inni więźniowie, eksterminowani także poprzez morderczą pracę, bestialskie traktowanie, tortury, bicie i głodowe racje żywnościowe. Przydział jedzenia w obozie Auschwitz miał wg Niemców wystarczać na ok. 3-miesięczne przeżycie. Warunkiem uniknięcia śmierci głodowej były więc niezwykle trudne próby zapewnienia sobie dodatkowego pożywienia, np. z resztek i z kradzieży w czasie pracy. Równie ciężkie warunki Niemcy narzucili swoim ofiarom także jeśli chodzi o inne podstawowe warunki bytowe. Każdy więzień dostawał na cały rok wyłącznie cienki pasiak i bieliznę. Zdecydowana większość więźniów spała przez cały rok w zimnych, brudnych barakach na drewnianych pryczach w ogromnym ścisku. Populację obozu atakowały plagi insektów i przede wszystkim rozmaite choroby, na czele z tyfusem. Próby ucieczki z Auschwitz-Birkenau Fatalny los więźniów pchał ich często do próby stawienia jakiegokolwiek oporu wobec obozowej załogi SS. Pomimo panującego terroru, donosicielstwa i wszelkim przeciwnościom, za drutami zdołano utworzyć nawet pewne organizacje podziemne i samopomocowe. Więźniowie opracowali różnego rodzaju plany obozu nie tylko na użytek ewentualnego zbrojnego buntu, ale także na potrzeby informacyjne i wywiadowcze. W ten sposób udało się przekazać prawdę o niemieckich zbrodniach Auschwitz na zewnątrz. W akcji szczególnie odznaczył się Witold Pilecki, który w tym celu odbył udaną ucieczkę z obozu. Próby ucieczek, zwłaszcza w początkowej fazie funkcjonowania obozu, tępiono drakońskimi karami. Niemcy stosowali odpowiedzialność zbiorową nie tylko na współwięźniach, ale także na członkach rodzin osadzonych. Tym niemniej dochodziło do prób wydostania się na wolność. Najsłynniejszą, skuteczną ucieczkę podjęła grupa więźniów przebrana w SS-mańskie mundury z Kazimierzem Piechowskim na czele. Uzbrojeni śmiałkowie dzięki fortelowi zdołali wyjechać przez bramę obozu skradzionym samochodem osobowym. Marsze śmierci, czyli tragiczny koniec tragicznej historii obozów zagłady Ostatnim akordem w strasznej historii obozu Auschwitz-Birkenau były tzw. marsze śmierci. W obliczu zbliżania się frontu na przełomie lat 1944–1945, Niemcy zdecydowali się na ewakuację obozów zagłady. Zdecydowali się na pędzenie pieszo głodnych, skąpo ubranych, wyselekcjonowanych jako wciąż zdolnych do pracy więźniów w głąb swojego terytorium. W potwornych warunkach zginęły w takich okolicznościach tysiące ludzi. SS-mani pozostawili na miejscu ok. 9 tysięcy ludzi. To właśnie nich zastali w obozie żołnierze radzieccy, którzy 27 stycznia dotarli do bram obozu. Ostatecznie wyzwolili oni więźniów największego niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego. Wielu zbrodniarzom z Auschwitz udało się uciec. Wśród nich był m.in. niesławny „anioł śmierci”, dr Josef Mengele, który do końca życia mieszkał w Brazylii. Na sporą część niemieckich katów spod znaku SS spadła jednak zasłużona kara. W procesie w Warszawie został skazany na śmierć przez powieszenie między innymi komendant obozu, Rudolf Höss. Wyrok wykonano na terenie obozu, a szubienicę pozostawiono dla pamięci potomnych. Polski mikrobiolog prowadził własną wojnę z hitlerowcami. Otruł ponad 150 nazistów Wybitny polski mikrobiolog Franciszek Witaszek miał otruć podczas wojny nawet 150 hitlerowców wytypowanych przez polskie podziemie. Wykorzystywał do tego chorobotwórcze bakterie tyfusu. Sprawiedliwej kary nie uniknęli także inni liczni członkowie załogi SS, wartownicy, lekarze. A także najbardziej okrutni więźniowie funkcyjni, czyli kapo, wysługujący się swoim panom w czasie trwania oświęcimskiego piekła na ziemi. Poza warszawskim procesem, wyroki w sprawie Auschwitz zapadały także w powojennych Niemczech Zachodnich, gdzie odbyły się w latach 60. trzy procesy. Auschwitz jako symbol Auschwitz, przerażająca do dziś swoim brzmieniem nazwa-symbol, stała się niejako synonimem całego zła eksterminacji i ludobójstwa Niemców wobec niewinnych ludzi z podbitych przez siebie terytoriów. Pomimo tego, że na terenie obozu śmierci ginęli przede wszystkim Żydzi, Auschwitz przenikło do świadomości Polaków jako miejsce szeroko pojętej narodowej martyrologii okresu II wojny światowej. Cierpienie i ofiary wielkiego obozu położonego w Oświęcimiu i okolicach przeniosły się niejako na całość krzywd, które okupanci spod znaku swastyki wyrządzili obywatelom Rzeczpospolitej wszystkich narodowości. Oświęcimski obóz zapisał się najmocniej jednak w historii Żydów jako centrum zagłady narodu żydowskiego, czyli Szoah. Na 6 milionów żydowskich ofiar niemieckiego nazizmu ponad 1 milion osób poniosło śmierć właśnie w KL Auschwitz, głównie w komorach gazowych Brzezinki. Źródła: F. Piper, Ilu ludzi zginęło w KL Auschwitz. Liczba ofiar w świetle źródeł i badań 1945-1990, Oświęcim, 1992 K. Smoleń, T. Świebocka, Auschwitz - zbrodnia przeciw ludzkości, Oświęcim, 1990
Oradour sur Glane było sceną okrutnych wydarzeń. Zginęło tam ponad 600 osób
Oradour sur Glane było niewielkim, sennym miasteczkiem, jakich nie brakuje w środkowej Francji. Po agresji przypuszczonej przez jedną z najokrutniejszych dywizji Waffen-SS, pozostały po nim tylko dogorywające ruiny. Od okrutnej zbrodni, której dopuścili się Niemcy minęło ponad 30 lat, a Oradour sur Glane nadal wygląda jak tuż po ataku. Dziś jest miejscem pamięci i symbolem przypominającym o bestialskiej rzezi niewinnych osób.
Spis treści: Jak wygląda Oradour sur Glane? Co wydarzyło się w Oradour sur Glane? Proces zbrodniarzy Decyzja o zachowaniu Oradour sur Glane Ruiny budynków publicznych, szkielety domów, wraki samochodów – w Oradour sur Glane czas zatrzymał się 10 czerwca 1944 roku, kiedy miasteczko stało się masowym grobem, w którym spoczęli jego mieszkańcy. Tego dnia zginęły 642 osoby, w tym kobiety i dzieci. Niemcy nie oszczędzili nikogo. Mordowali nawet niemowlęta. Ocalało zaledwie kilku mieszkańców, którzy cudem zdołali umknąć okrutnym oprawcom. Jak wygląda Oradour sur Glane? To nie „ghost town”, jakich wiele na całym świecie. Oradour sur Glane w niczym nie przypomina miast takich jak Centralia i innych, które uległy wyludnieniu w następstwie katastrof naturalnych czy z przyczyn ekonomicznych. Historia francuskiego miasteczka, której ślady są tam widoczne dosłownie na każdym kroku, jest znacznie bardziej przejmująca. Na pierwszy rzut oka może się wydawać, że Oradour sur Glane to spokojna, żyjąca swoim własnym rytmem wieś, w której nigdy nie wydarzyła się żadna tragedia. To dlatego, że po wojnie miejscowość odbudowano. Wystarczy jednak przejść kilkaset metrów i minąć muzeum, by dotrzeć do ruin, które pozostawiono w nienaruszonym stanie. Do dziś widoczne są tam ślady po kulach, podpaleniach i eksplozjach. Co wydarzyło się w Oradour sur Glane? W 1936 roku żyło tam około 1600 osób, zajmujących się głównie handlem i rolnictwem, z czego ponad 300 osiedliło się w ścisłym centrum, gdzie biło serce miasteczka. Znajdowało się tam kilka szkół, hotel, zakłady rzemieślników i sklepy. Życie toczyło się tam powolnym rytmem, aż do 1940 roku, gdy Niemcy przypuścili atak, a Oradour sur Glane znalazło się w granicach kolaborującej z okupantem Francji Vichy. Mimo to miasteczko trzymało się z dala od działań wojennych. Aż do 10 czerwca 1944 roku, kiedy oddział pod dowództwem Adolfa Diekmanna, w akcie bestialskiej zemsty, wymordował niemal wszystkich jego mieszkańców. Najokrutniejsi żołnierze Hitlera ruszyli do walki 6 czerwca 1944 roku alianci wylądowali w Normandii i rozpoczęli operację zmierzającą do wyzwolenia Europy spod okupacji. Niemcy nie zamierzali jednak oddać zajętych ziem bez walki. Naczelne dowództwo Wermachtu o przeniesieniu do Normandii trzymanych w rezerwie oddziałów. Do walki skierowane został między innymi oddziały 2. Dywizji Pancernej „Das Reich”, które na froncie wschodnim wykazały się wręcz nieludzkim okrucieństwem. Jednostka utworzona w 1938 roku uczestniczyła w inwazji na Francję w 1940 roku. Później uczestniczyła w walkach na Bałkanach i na froncie wschodnim. Tam żołnierze zdołali podejść pod samą Moskwę, pozostawiając po sobie zgliszcza i ciała cywili. Poniosła jednak dotkliwe straty. Ci, którzy przeżyli, zostali przeniesieni do obozu Souges. Zrekonstruowana dywizja mogła wrócić do walki. Pojmanie Helmuta Kämpfe 8 czerwca 1944 roku zmotoryzowane oddziały „Das Reich” wyruszyły przeciwko aliantom. Po drodze mieli rozprawić się z ruchem oporu. 9 czerwca Niemcy dotarli do Tulle, gdzie z rozkazu Heinza Lammerdinga powiesili 99 mieszkańców. Była to zemsta za wcześniejsze zajęcie miasta przez partyzantów, którzy w środkowej Francji uformowali silne, dobrze zorganizowane oddziały. Ruch oporu nie zamierzał rezygnować z walki. Tego samego dnia oddział z Oradour sur Vayres pojmał kilku żołnierzy „Das Reich”, w tym wysokiego rangą oficera Helmuta Kämpfe. Sturmbannführer został stracony 10 czerwca. Niemiecka odsiecz Jeden z pojmanych zdołał wymknąć się partyzantom. Uciekinier powiadomił siły SS, że w rękach ruchu oporu znalazł się oficer. Zapadła decyzja o podjęciu próby uwolnienia schwytanych jeńców. Przeciwko partyzantom skierowano liczący około 150 żołnierzy oddział pod dowództwem Adolfa Diekmanna. Batalion miał udać się do miasteczka Oradour sur Glane, gdzie według relacji uciekiniera jeńcy mieli być przetrzymywani (co było błędną informacją). Diekmann otrzymał rozkaz odbicia pojmanych, a gdyby ich nie znalazł, miał pojmać wystarczająco dużo mieszkańców, by ruch oporu chciał negocjować. Po drodze Diekmann miał dojść do wniosku, że pojmany oficer już nie żyje. Postanowił zignorować rozkaz i zmienić cel operacji. Nie chodziło już o odbicie pojmanych ani o pozyskanie jeńców do ewentualnej wymiany. Celem stała się krwawa zemsta. Atak na bezbronne miasteczko Niemcy dotarli na miejsce wczesnym popołudniem. Mieszkańcy Oradour sur Glane najprawdopodobniej nie spodziewali się agresji. Ruch oporu prawie tam nie istniał, więc teoretycznie Niemcy nie mieli wyraźnych podstaw do podjęcia zbrojnych działań. Część batalionu otoczyła miasteczko i zablokowała wszystkie drogi wyjazdowe. Reszta wkroczyła do centrum. Mieszkańcy byli wyłapywani i spychani na rynek. Ci, którzy z jakiegokolwiek powodu nie mogli dotrzeć do miejsca zgromadzenia, byli zabijani tam, gdzie zastał ich wróg. Po zebraniu wszystkich mieszkańców, SS-mani przystąpili do selekcji. Oddzielili mężczyzn od kobiet z dziećmi. Mężczyźni zostali zapędzeni do stodół. Kobietom i najmłodszym mieszkańcom rozkazano udać się do kościoła. Chwilę później rozpoczął się krwawy pogrom. Masowy mord na mieszkańcach Oradour sur Glane Mężczyzn rozstrzeliwano bronią maszynową. Padali jeden po drugim, a gdy karabiny ucichły, podoficer wyszukiwał tych, którzy dają jakiekolwiek oznaki życia. Ranni byli dobijani strzałem w głowę z pistoletu. Ciała przykryli słomą. Nie dlatego, że oprawcy nie mogli patrzeć na potworność, której się dopuścili. Chodziło tylko o to, by łatwiej pozbyć się ciał. Gdy agresor upewnił się, że wszyscy są martwi, padł rozkaz podłożenia ognia. Kobiety i dzieci spotkał tak samo okrutny los. Niemcy najpierw strzelali do nich, następnie zaczęli wrzucać granaty do kościoła. Na koniec podpalili budynek. Po dokonanym mordzie, splądrowali całą wieś i podpalili zabudowania. Część żołnierzy wróciła do kwater. Ci, którzy pozostali, otrzymali rozkaz wykopania masowego grobu. Przeżyło zaledwie kilka osób Według oficjalnych danych, 10 czerwca 1944 roku Niemcy zamordowali 642 osoby. Było im obojętne, do kogo strzelają. Od ich pocisków zginęli mężczyżni, kobiety, dzieci i niemowlęta. Pogrom ludności cywilnej przeżyło zaledwie nieliczni. Wśród nich było kilku mężczyzn, którzy uniknęli postrzału w głowę i wydostali się z płonącej stodoły, i kobieta – Marguerite Rouffanche. Zbrodniarz nie został ukarany Po powrocie do siedziby pułku, zbrodniarz Diekmann zaraportował standartenführerowi Stadlerowi o działaniach, które podjął wobec mieszkańców Oradour sur Glane. Został za to postawiony przed sądem polowym, ale kary uniknął. Swoim batalionem dowodził nadal, być może dlatego, że Niemcy potrzebowali doświadczonych oficerów, choć prawdopodobne wydaje się, że sam proces został przeprowadzony dla czystej formalności. Nie istnieją żadne dowody, które wskazywałyby na to, ale nie można wykluczyć, że Diekmann dokonał rzezi w Oradour sur Glane na podstawie odgórnego rozkazu. W tym miejscu warto postawić pytanie: po co wysyłać słynący z okrucieństwa wobec cywili oddział, jeżeli nie dla przeprowadzenia krwawego pogromu? Co osiągnęli Niemcy? Nawet jeżeli Diekmann działał samowolnie, okupant sporo zyskał na przeprowadzonej przez niego operacji. Francuski ruch oporu na jakiś czas musiał zmniejszyć skalę swoich działań. Powód był bardzo prosty – ludność cywilna nie chciała podzielić losu mieszkańców Oradour sur Glane i przestała sprzyjać partyzantom. A przecież ich działania były w dużej mierze uzależnione od poparcia cywili. Proces zbrodniarzy Co stało się z dowódcą, z rozkazu którego zginęło ponad 600 osób? Zginął 30 czerwca 1944 roku. Podczas walk w Normandii, został raniony odłamkiem granatu. Uniknął sprawiedliwości z rąk sądu. Ta miała dosięgnąć zaledwie 21 żołnierzy SS, którzy uczestniczyli w rzezi, jednak w praktyce stało się inaczej. Proces przed sądem w Bordeaux rozpoczął się w 1953 roku. Na ławie oskarżonych zasiadła garstka uczestników okrutnych wydarzeń. Większość, bo aż 14 osób, pochodziła z francuskiej Alzacji, która po 1940 roku znalazła się w granicach III Rzeszy, a jej mieszkańców wcielano do niemieckiej armii (po wojnie ponownie stali się obywatelami Francji). I tu pojawił się problem. Z jednej strony sprawcy masakry zasługiwali na najsurowszą karę, z drugiej reintegracja z Alzacją była jednym z priorytetów w powojennej Francji. Proces zakończył się surowymi wyrokami. Wobec dwóch oskarżonych sąd orzekł karę śmierci, jednak wszyscy skazani szybko odzyskali wolność. Francuski parlament zniósł postanowienia, na mocy których zapadły wyroki. Decyzja o zachowaniu Oradour sur Glane O zachowaniu ruin niewielkiej miejscowości, w której SS-mani dokonali rzezi niewinnych cywili, francuskie władze zadecydowały 28 listopada 1944 roku. Oradour sur Glane stało się symbolem zbrodni, których Niemcy dopuścili się podczas II wojny światowej. Do dziś nie zmieniło się tam nic. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Tak wyglądało wyzwolenie Auschwitz. 80. rocznica wydarzenia przebiega w cieniu skandalu
Wyzwolenie Auschwitz-Birkenau to symboliczny upadek nazistowskiego systemu zagłady. Na pamiątkę tych wydarzeń 27 stycznia został ustanowiony Międzynarodowym Dniem Pamięci o Ofiarach Holokaustu. Jak wyglądało wyzwolenie Auschwitz 80 lat temu?
Spis treści: Ewakuacja obozu i marsze śmierci Zacieranie śladów Kto wyzwolił Auschwitz? 80. rocznica wyzwolenia Auschwitz-Birkenau 27 stycznia 1945 roku zapisał się w historii jako dzień wyzwolenia Auschwitz-Birkenau. Był to największy obóz koncentracyjny i jednocześnie obóz zagłady, w którym zamordowano ponad milion ludzi, głównie Żydów, ale także Polaków, Romów, jeńców radzieckich oraz przedstawicieli innych narodowości. Dziś to jedno z najważniejszych miejsc pamięci w naszym kraju i obowiązkowy punkt wycieczek Żydów oraz turystów z innych krajów. Od wyzwolenia Auschwitz 80 lat temu, nadal dowiadujemy się nowych informacji o kulisach życia i zagłady w obozie. Cennym źródłem wiedzy okazały się przedmioty z zapomnianej części Auschwitz. Odnaleziono je w 2023 roku podczas prac związanych z budową obwodnicy Oświęcimia i drogi S1. Ewakuacja obozu i marsze śmierci W ostatnich miesiącach II wojny światowej Trzecia Rzesza zmagała się z coraz trudniejszym do odparcia naporem wojsk alianckich. Na wschodzie Armia Czerwona prowadziła ofensywę zimową. Szybko posuwała się na zachód i wyzwalała kolejne terytoria okupowane przez Niemców. Władze obozu, zdając sobie sprawę z nadciągającej klęski, rozpoczęły likwidację KL Auschwitz-Birkenau. Proces ewakuacji obozu rozpoczął się w sierpniu 1944 roku i trwał do stycznia 1945 roku. W tym czasie wywieziono około 65 tys. więźniów. W większości trafili do innych obozów w Trzeciej Rzeszy. W połowie stycznia 1945 roku Niemcy rozpoczęli ostateczną likwidację Auschwitz. W dniach od 17 do 21 stycznia około 56 tys. więźniów zostało zmuszonych do udziału w tzw. marszach śmierci. Były to piesze kolumny ewakuacyjne prowadzone przez Dolny i Górny Śląsk. Nierzadko liczyły setki kilometrów. Marsze odbywały się w ekstremalnych warunkach pogodowych. Mowa w końcu o połowie stycznia. Wycieńczenie, głód, choroby oraz brutalność esesmanów doprowadziły do śmierci tysięcy więźniów. Na trasach marszów strażnicy strzelali zarówno do tych, którzy próbowali uciec, jak i do tych, którzy nie byli w stanie nadążyć z powodu wycieńczenia. Szacuje się, że podczas marszów śmierci życie straciło od 9 do 15 tys. osób. Zacieranie śladów Przed opuszczeniem obozu Niemcy starali się zatrzeć ślady swoich zbrodni. W styczniu 1945 roku wysadzili w powietrze krematoria II, III i V, a następnie podpalili tzw. Kanadę II – kompleks magazynów z zagrabionym mieniem więźniów. Próbowali także niszczyć dokumentację obozową, w tym listy deportowanych i zabitych. W obozie pozostawiono około 9 tys. więźniów, głównie chorych i skrajnie wyczerpanych, którzy nie byli w stanie uczestniczyć w ewakuacji. SS zamierzało zgładzić większość z nich, jednak szybkie postępy Armii Czerwonej uniemożliwiły realizację tych planów. Mimo to w niektórych podobozach, takich jak Fürstengrube czy Blechhammer, Niemcy zdążyli zamordować około 700 więźniów. Kto wyzwolił Auschwitz? 27 stycznia 1945 roku obóz Auschwitz-Birkenau został wyzwolony przez żołnierzy 60. Armii Pierwszego Frontu Ukraińskiego, będącego częścią Armii Czerwonej Związku Radzieckiego. Żołnierze wkroczyli do Oświęcimia jako część szeroko zakrojonej ofensywy zimowej, której celem było dotarcie do serca Trzeciej Rzeszy. Przed południem radzieccy żołnierze wyzwolili podobóz Monowitz, a około godziny 15:00 wkroczyli do Auschwitz I i Auschwitz II-Birkenau. Wyzwolenie obozu okupione było stratami. W walkach o Oświęcim zginęło ponad 230 radzieckich żołnierzy, w tym dowódca 472. pułku piechoty, podpułkownik Semen Lwowicz Biezprozwannyj. Radzieccy żołnierze zastali w obozie około 7 tys. więźniów – głównie chorych, skrajnie wycieńczonych, a także setki ciał tych, którzy zginęli w ostatnich dniach przed wyzwoleniem. Ocalali więźniowie przywitali wyzwolicieli z wdzięcznością, widząc w nich swoich wybawców. Paradoksem pozostaje fakt, że wolność przyniosła armia będąca przedstawicielem stalinowskiego totalitaryzmu. W wyzwolonych obozach żołnierze Armii Czerwonej odkryli makabryczne dowody nazistowskich zbrodni. W Auschwitz I i Birkenau znaleziono setki ciał więźniów zamordowanych przez SS tuż przed opuszczeniem obozu, a także pozostałości krematoriów i komór gazowych. Więźniowie, którzy znajdowali się we względnie dobrym stanie fizycznym, zaczęli niezwłocznie opuszczać obóz, wracając w rodzinne strony. Dla tych, którzy wymagali pomocy, zorganizowano doraźne wsparcie medyczne. Wielu ocalałych zmagało się jednak z głęboką traumą oraz problemami zdrowotnymi wynikającymi z wielomiesięcznej niewoli i wycieńczenia. 80. rocznica wyzwolenia Auschwitz-Birkenau 27 stycznia 2025 roku obchodzona jest 80. rocznica wyzwolenia Auschwitz. Główne obchody rozpoczną się o godzinie 16:00 w specjalnie przygotowanym namiocie w byłym obozie Auschwitz II-Birkenau. Jednym z symboli tegorocznych obchodów będzie wagon towarowy – przypominający o deportacjach milionów ofiar. Stanie bezpośrednio przed bramą obozu. Na rocznicę zaproszono Ocalałych z Auschwitz, delegacje państwowe oraz przedstawicieli licznych instytucji z całego świata. Wydarzenie będzie transmitowane na antenie Telewizji Polskiej. W cieniu wydarzeń rocznicowych pojawiły się kontrowersje związane z potencjalnym udziałem premiera Izraela, Benjamina Netanjahu, w uroczystościach. Międzynarodowy Trybunał Karny (MTK) w Hadze wydał nakaz aresztowania Netanjahu w związku z oskarżeniami o zbrodnie wojenne w Strefie Gazy. Obecność Netanjahu na obchodach w Polsce budziła wątpliwości dotyczące ewentualnego aresztowania. Prezydent Andrzej Duda zwrócił się do rządu o zapewnienie Netanjahu bezpieczeństwa i możliwości udziału w obchodach, argumentując, że żadnemu Żydowi nie wolno odmawiać możliwości oddania hołdu ofiarom Auschwitz. W odpowiedzi Rada Ministrów przyjęła uchwałę gwarantującą wolny i bezpieczny udział najwyższym przedstawicielom Izraela w uroczystościach. Wiadomo jednak, że Netanjahu nie będzie uczestniczyć w uroczystościach, a Izrael reprezentuje minister edukacji, Yoav Kisch. Źródło: Miejsce Pamięci i Muzeum Auschwitz-Birkenau
Muzeum upamiętniające Hitlera miało być otwarte w 1950 roku. Po to naziści zrabowali tysiące zabytków
Adolf Hitler widział swoje muzeum jako imponujący gmach o długości stu pięćdziesięciu metrów i z monumentalną kolumnadą. Wewnątrz miały się znaleźć tysiące bezcennych obrazów, zrabowanych w całej Europie. Na jakim etapie był ten projekt?
Spis treści: Muzea nazistów – nie tylko Hitler o nim marzył Jak powstawało muzeum Führera w Linzu? Droga obrazów z galerii do siedziby partii i do kopalni Nie tylko Hitler chciał mieć muzeum. Goering też rabował W pierwszych latach II wojny światowej, przed zmasowanymi bombardowaniami miast niemieckich, muzea zdają się wieść w Trzeciej Rzeszy normalne życie, stosując środki bezpieczeństwa wynikające z okoliczności. Wiele korzysta na wojnie, szczególnie z okupacji Francji. Robią dobre interesy na paryskim rynku sztuki dzięki sztucznie zawyżonemu kursowi reichsmarki i ograniczeniom, jakim podlegają sprzedający. Ale są to zaledwie, by tak rzec, drobiazgi. Muzea nazistów – nie tylko Hitler o nim marzył Równolegle toczą się bowiem dwie inne operacje muzealnego bandytyzmu o zupełnie innym rozmachu: gromadzenie kolekcji dla przyszłego muzeum Führera w jego rodzinnym mieście Linzu, wzbogacanie na wielką skalę tej, którą kompletuje sobie druga osoba w Rzeszy, Hermann Goering. Hitler od dawna marzy o muzeum, w którym mógłby wystawiać swoich faworytów, malarzy niemieckich XIX wieku. Ich dzieła zaczyna kupować, odkąd go na to stać. Anschluss stwarza warunki, które pozwalają spełnić to marzenie. Podróż do Włoch w 1938 roku i wizyta w Uffizi zachęcają Hitlera do działania. Wydany przez niego po Anschlussie rozkaz, aby pozostawiono do jego decyzji dzieła sztuki skonfiskowane Żydom wiedeńskim, w tym wspaniałe zbiory Rothschildów, stwarza precedens dla wszystkich późniejszych konfiskat. Przyznaje jego pełnomocnikom artystycznym prawo pierwokupu dzieł, które padły łupem nazistów. Jak powstawało muzeum Führera w Linzu? Projekt muzeum w Linzu zaczyna wtedy nabierać kształtu. Wraz z innymi instytucjami kulturalnymi i przyłączeniem nowego miasta do starego, muzeum ma wynieść Linz do rangi stolicy Europy, zdolnej przyćmić Wiedeń i Budapeszt. Hitler widzi swoje muzeum jako imponujące, z fasadą długości stu pięćdziesięciu metrów i kolumnadą na wzór Domu Sztuki Niemieckiej w Monachium. Jego własnoręczne szkice zostają dostarczone architektowi, który kreśli plany i tworzy makietę przyszłego muzeum. Czyni się też pierwsze kroki w celu zgromadzenia kolekcji, która byłaby jego godna. Otwarcie planuje się na rok 1950. 21 czerwca 1939 roku, na mocy decyzji Hitlera, powstaje Komisja Specjalna Linz. Pięć dni później Hans Posse otrzymuje pełnomocnictwa w kwestii wyboru dzieł przeznaczonych do muzeum. Posse zrobił doktorat z historii sztuki w Wiedniu, był asystentem Bodego w Kaiser-Friedrich Museum. Opublikował jego katalog obrazów niemieckich, holenderskich i angielskich, jest również autorem prac poświęconych malarstwu włoskiemu. Taki dorobek pozwala mu zostać w wieku trzydziestu jeden lat, z poparciem Bodego, dyrektorem Gemäldegalerie Alte Meister w Dreźnie. Na tym prestiżowym stanowisku interesuje się nowymi kierunkami w sztuce i wystawia ekspresjonistów w utworzonej przez siebie galerii nowych mistrzów. To sprawia, że miejscowi naziści po dojściu do władzy pozbawiają go funkcji. Hitler, którego zaufania nie zawiódł, przywraca go na dawne stanowisko, ponieważ Posse wkłada całą swoją energię w muzeum w Linzu. Wkrótce po nominacji objeżdża Wiedeń i rezerwuje dla Führera 324 obrazy, w tym wiele pochodzących z kolekcji Rothschildów. Udaje się do Polski w marcu 1940 roku. Do Holandii, gdy tylko zostaje zdobyta przez Wehrmacht, a potem jeszcze wielokrotnie, aby dokonać akwizycji. Umiera na raka w 1942 roku, zgromadziwszy dwa i pół tysiąca obrazów, rysunków, rzeźb, przedmiotów artystycznych, monet, sztuk broni i zbroi. Droga obrazów z galerii do siedziby partii i do kopalni Jego następca, Hermann Voss, dyrektor muzeum w Wiesbaden, nie jest tak aktywny. Podróżuje niewiele i zdaje się na swoich agentów, którzy nie próżnują. Z braku miejsca trzeba zajmować się przede wszystkim lokowaniem dzieł w siedzibie NSDAP w Monachium, przepełnionej do granic wytrzymałości. I dość szybko transportowaniem ich do kopalni soli w Altaussee, gdzie nie dosięgną ich bomby. Ogólna liczba obiektów zgromadzonych dla muzeum w Linzu pozostaje przedmiotem dyskusji; prawdopodobnie jest bliska siedmiu tysięcy. Inny spór dotyczy sposobu, w jaki zostały one nabyte, a konkretnie procentu dzieł zrabowanych lub zakupionych pod przymusem. Bezsporne pozostaje to, choć ta kwestia jest uboczna dla naszego tematu, że Hitler był bardzo zaangażowany emocjonalnie w projekt muzeum w Linzu, któremu poświęcał wiele czasu, nawet w trudnych chwilach. Inni politycy również chcieli przejść do historii jako założyciele muzeów, widzieliśmy tego przykłady. Jego przypadek stanowi tylko dowód – szczególnie uderzający – miejsca muzeum w kulturze i imaginarium XIX i XX stulecia. Na dobre i na złe. Nie tylko Hitler chciał mieć muzeum. Goering też rabował To samo można powiedzieć o Goeringu. Z tą jedynie różnicą, że pragnienie, by jego kolekcja stała się po jego śmierci muzeum, nierozłącznie wiąże się z rozkoszą, jakiej mu ona dostarcza za życia. Jego pierwsze zakupy pochodzą z roku 1933. Kiedy rozchodzi się pogłoska, że interesuje się sztuką, jego przyjaciele, z Hitlerem na czele, oraz ci, którzy chcą zaskarbić sobie jego łaskawość, dają mu w prezencie dzieła sztuki. On sam nadal zaopatruje się w domach aukcyjnych i u marszandów. W przededniu wojny ma około dwustu obrazów. Po najeździe na Holandię zagarnia obrazy, które należały do Jacques’a Goudstikkera, żydowskiego marszanda, który uciekł z kraju, zakupione przez jego agentów za ułamek wartości. W okupowanej Francji obchodzi rozkaz Hitlera i czyni z magazynu ERR w Jeu de Paume prywatny zasób, z którego czerpie do woli. Zatrudnia równocześnie wiele osób, których zadaniem jest zasilanie jego kolekcji. Katalog, uzupełniony jeszcze we wrześniu 1944 roku, wymienia 1376 obrazów, z których około tysiąca pochodzi z grabieży, często kamuflowanych jako zakupy. Przewidywano, że będą eksponowane w muzeum imienia założyciela, którego plany były gotowe. Miało ono zostać otwarte w 1952 roku, dwa lata po muzeum Hitlera w Linzu. To jest fragment książki autorstwa Krzysztofa Pomiana pt. „Muzeum. Historia Światowa Tom 3: Na podbój świata, 1850–2020”, która ukazała się nakładem wydawnictwa słowo/obraz terytoria. Tytuł, lead, skróty i śródtytuły pochodzą od redakcji.
Arthur Posnansky odkrył w Ameryce miasto starsze od Inków. Zainteresowali się tym naziści
Arthur Posnansky służył w austro-węgierskiej flocie, ale został bohaterem w Boliwii. Jego odkrycia w Tiahuanaco zainspirowały naukowców i przyciągnęły uwagę hitlerowców.
Spis treści: Bohater wojenny, biznesmen i mecenas sztuki Archeolog-amator na 4 tysiącach metrów Opustoszałe sanktuarium Tiahuanaco Hitlerowcy na tropie Atlantydów Arthur Posnansky urodził się w 1873 roku w Wiedniu, w rodzinie o korzeniach polsko-żydowsko-austriackich. Wykształcił się na inżyniera w morskiej Akademii Cesarsko-Królewskiej w Puli nad Adriatykiem. Już wtedy fascynowały go dalekie, egzotyczne kultury. Ponoć to na studiach napisał pracę o podobieństwach budowli z Wyspy Wielkanocnej i prekolumbijskich z Boliwii. Wprawdzie po studiach służył w austro-węgierskiej marynarce wojennej. Jednak w 1896 roku, jako 23-latek, wyemigrował do Ameryki Południowej. Osiadł właśnie w Boliwii. Stała się jego nową ojczyzną. Bohater wojenny, biznesmen i mecenas sztuki „Początkowo brał udział w różnych ekspedycjach, które badały górny bieg dorzecza Amazonki. Podczas tych wypraw, stał się doświadczonym żeglarzem i znawcą tej części Amazonii. Korzystając z trwającego boomu kauczukowego, założył firmę zajmującą się transportem rzecznym głównie w regionie Acre” – pisali twórcy wystawy „Arthur Posnansky – życie i praca na altiplano boliwijskim”, którą zorganizowano w 2013 roku w Starej Bibliotece Uniwersytetu Warszawskiego. Z własnym statkiem Posnansky brał udział w brazylijsko-boliwijskim konflikcie granicznym w Amazonii właśnie w rejonie Acre. Wzięty do niewoli, zbiegł i wrócił do walki. Te doświadczenia dały mu sławę bohatera wojennego. Był człowiekiem dynamicznym, otwartym i przedsiębiorczym. To on w 1906 roku sprowadził do Boliwii pierwszy samochód – mercedesa. W roku 1923 założył zaś pierwszą boliwijską wytwórnię filmową. Przede wszystkim jednak został mecenasem sztuki. Jego największą pasją była archeologia Andów i Amazonii. Poświęcił się badaniu prekolumbijskich kultur. I to starszych niż Inkowie. Archeolog-amator na 4 tysiącach metrów „Przełomowym momentem (…) była jego wizyta w 1903 roku w Tiahuanaco, w trakcie której zapoznał się z wykopaliskami prowadzonym przez francuską ekspedycję kierowaną przez geologa Georges’a Courty. Tiahuanaco stało się od tego momentu pasją, a nawet pewnego rodzaju obsesją Posnansky’ego, który starał się dociec początków oraz wyjaśnić przyczyny upadku tej fascynującej kultury. To dzięki jego staraniom zaprzestano używać ruin jako kamieniołomu, sprowadził też tam uczestników Kongresu Amerykanistycznego (ICA) w roku 1910, a następnie przez wiele lat zabiegał o powołanie parku archeologicznego Tiahuanaco i objęcie go opieką rządową. Posnansky dokumentował także współcześnie żyjącą ludność indiańską, szukając w jej kulturze pozostałości po czasach prekolumbijskiej świetności” – pisali twórcy wystawy. Posnansky prowadził badania na miejscu. Dokształcał się też w Europie, o swoich odkryciach i hipotezach pisał książki. Eksplorowane przez niego Tiahuanaco (Tiwanaku) uważane było przez autochtonów za miejsce święte. To tam, nieopodal jeziora Titicaca, na wysokości prawie 4 tys. metrów n.p.m., miał narodzić się świat. Do świątyń Tiahuanaco przez stulecia pielgrzymowały całe pokolenia mieszkańcy Andów. Na miejscu, na obszarze kilku kilometrów kwadratowych mieszkało kilkadziesiąt tysięcy ludzi. Ten okres świetności trwał od VI do XII wieku. Potem, za czasów imperium Inków, miasto opustoszało. Opustoszałe sanktuarium Tiahuanaco Hiszpańscy konkwistadorzy w XVI wieku zastali już tylko ruiny, które sami jeszcze zniszczyli, uznając za miejsce pogańskiego kultu. Do dziś przetrwały jeszcze monumentalne budowle, takie jak: Akapana – kilkunastometrowej wysokości platforma ziemna będąca pozostałością po piramidzie, Kalasasaya – otoczone kamiennym murem dawne sanktuarium, Półpodziemna Świątynia – z dziedzińcem ozdobionym kamiennymi twarzami, monumentalne Brama Słońca i Brama Księżyca. Nieopodal znajdują się też ruiny Puma Punku – kompleksu o niejasnym przeznaczeniu, po którym zostało rumowisko precyzyjnie przyciętych kamieni. Dziś naukowcy uważają, że historia Tiahuanaco zaczęła się najdalej w II wieku n.e. Posnansky jednak był pod takim wrażeniem tego miejsca, że popadł w zgoła fantastyczne dywagacje. Uznał, że monumentalne budowle Tiahuanaco postawiono w taki sposób, by odpowiadały temu, co budowniczowie obserwowali na niebie. Położenie gwiazdozbiorów jednak się zmienia, ze względu na prawo planetarnej precesji. Posnansky wziął to pod uwagę. Uznał, że Tiahuanaco powstało zatem... kilkanaście tysięcy lat temu. W czasach, gdy nie istniała jeszcze nawet najstarsza znana świątynia na świecie, odkryta w Göbekli Tepe na terenie Turcji. Hitlerowcy na tropie Atlantydów Posnansky dał więc paliwo wszystkim zwolennikom pseudonaukowych teorii o zaginionych cywilizacjach. Co gorsza, jego badaniami zainteresowali się hitlerowcy. Badacze z Ahnenerbe – paranaukowej instytucji badającej domniemane prastare korzenie Germanów oraz ich związki z Aryjczykami i Atlantydami – planowali wielką wyprawę do Tiwanaku. Z Posnanskym kontaktował się w sprawie wykopalisk w Boliwii niemiecki archeolog Edmund Kiss, cieszący się wsparciem Heinricha Himmlera, szefa SS. We fryzie na Bramie Słońca w Tiahuanaco dopatrzył się Kiss prastarego nordyckiego kalendarza. Rysy Nordyków spostrzegł też w wyrzeźbionych kamiennych głowach: „Od razu widać, że ten mężczyzna nie jest pochodzenia indiańskiego ani nie ma cech mongolskich, lecz wykazuje czyste cechy aryjskie. (…) Dzieła sztuki i styl architektoniczny tego prehistorycznego miejsca z pewnością nie są pochodzenia indiańskiego. Są to prawdopodobnie dzieła przedstawicieli kultury nordyckiej, którzy przybyli na wyżyny andyjskie jako wysłannicy wyjątkowej cywilizacji”. Hitlerowska wyprawa w poszukiwaniu owej pradawnej cywilizacji, kojarzącej się z Atlantydą, miała trwać rok. Planowano, że weźmie w niej udział grupa archeologów, astronomów, geologów, zoologów, botaników, meteorologów, a nawet nurków i pilotów z aparatami do zdjęć podwodnych i lotniczych. Nie wiemy, jak Posnansky – ze swoimi skomplikowanymi korzeniami – odnosił się do pomysłu hitlerowców. Z powodu wybuchu II wojny światowej, kosztowną ekspedycję Ahnenerbe odwołano. Zaś Posnansky zmarł w La Paz w roku 1946. Źródła: Austen Atkinson, „Zaginione cywilizacje”, Świat Książki, Warszawa 2007 Brian M. Fagan, „70 wielkich tajemnic świata starożytnego”, Debit, Bielsko-Biała 2003 Heather Pringle, „Plan rasy panów”, Zysk i S-ka, Poznań 2009 Rosa Sala Rose, „Krytyczny słownik mitów i symbolów nazizmu”, Sic!, Warszawa 2006 uw.edu.pl Nasz ekspert Adam Węgłowski Adam Węgłowski – dziennikarz i pisarz. Były redaktor naczelny magazynu „Focus Historia”, autor artykułów m.in. do „Przekroju”, „Ciekawostek historycznych”. Wydał serię kryminałów retro o detektywie Kamilu Kordzie, a także książki popularyzujące historię, w tym „Bardzo polską historię wszystkiego” oraz „Wieki bezwstydu”. Napisał też powieść „Czas mocy” oraz audioserial grozy „Pastor” – rozgrywający się na przełomie wieków XVII i XVIII w Prusach. W swoich rodzinnych stronach, na Mazurach, autor umiejscowił także powieści „Pruski lód ” oraz „Upierz”.
Mroczna przeszłość Borów Dolnośląskich. Zapomniane obozy II wojny światowej zdradzają tajemnice
Zaginione fragmenty obozów pracy przymusowej i zapomniane miejsca pochówków jeńców znaleźli archeolodzy w Borach Dolnośląskich. W baraku w Ruszowie odkryto napis wskazujący, że przetrzymywano tam warszawiaków deportowanych tam pod koniec powstania warszawskiego.
W tym artykule: Zaskoczeń było sporo. Jest wątek powstania warszawskiego Dolny Śląsk – miejsce cierpienia tysięcy ludzi w czasie II wojny światowej Obóz w Karczmarce (niem. AL Kitlitztreben) – odtworzono jego plan Mroczne zagadki obozu w Ruszowie Archeolodzy podsumowali dotychczasowe prace w ramach projektu badawczego, który realizowali w trzech podobozach Gross-Rosen: w Ruszowie (AL Rauscha), Czyżówku-Iłowej (AL Halbau) oraz Karczmarce-Trzebieniu (AL Kitlitztreben). Poza nimi prace przeprowadzono także na terenie podobozu jenieckiego Stalagu 308, zlokalizowanego w zanikłej wsi Mała Lipna. Zaskoczeń było sporo. Jest wątek powstania warszawskiego Co najbardziej zaskoczyło badaczy Borów Dolnośląskich? Było ich sporo – przekazał National Geographic Polska jeden z kierowników projektu, dr hab. Paweł Konczewski z Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu. Współkierownikiem jest prof. Pavel Vařeka z Uniwersytetu Zachodnioczeskiego w Pilźnie (Czechy). – Jest nim na przykład pozytywny oddźwięk naszych badań wśród mieszkańców miejscowości, w okolicy których prowadzimy badania, jak Sanice, Przewóz, Ruszów. To ważne, że mamy takie wsparcie, bo przedmiot naszych badań – materialne świadectwa represji nazistowskich – jest obciążający psychicznie, a pozytywny odbiór badań nas dopinguje – podkreślił. Archeolog z Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu dr Radosław Biel, który jest kierownikiem polowym badań, przyznał, że zainteresowanie projektem wśród lokalnych mieszkańców było faktycznie olbrzymie. Jako trudność w rozpoznawaniu terenu wskazał m.in. bardzo gęstą roślinność. Były też naukowe zaskoczenia. – Niewiarygodną wręcz historią było odkrycie napisu na ścianie jednego z pomieszczeń w barakach w Ruszowie, wskazującego, że przetrzymywano tam warszawiaków deportowanych do tej miejscowości pod koniec Powstania Warszawskiego – wskazał Konczewski. Dolny Śląsk – miejsce cierpienia tysięcy ludzi w czasie II wojny światowej Podczas II wojny światowej również na Dolnym Śląsku istniały liczne niemieckie obozy koncentracyjne, jenieckie oraz obozy pracy przymusowej (niem. AL – Arbeitslager), które stanowiły integralną część gospodarki wojennej nazistowskich Niemiec. Rozbudowa przemysłu zbrojeniowego oraz tworzenie infrastruktury wojskowej odbywało się kosztem życia i zdrowia olbrzymiej liczby osób. Międzynarodowy projekt badawczy, finansowany przez Narodowe Centrum Nauki, ma na celu odkrycie materialnych pozostałości po tych obozach oraz poznanie metod represji stosowanych przez nazistów. Zespół składa się z archeologów, antropologów, historyków oraz botaników, którzy wspólnie pracują nad odkrywaniem i dokumentowaniem miejsc związanych z nazistowskimi represjami. Obóz w Karczmarce (niem. AL Kitlitztreben) – odtworzono jego plan Celem archeologów był m.in. obóz w Karczmarce, który pełnił istotną rolę w systemie obozów KL Gross-Rosen. Tamtejsi żydowscy więźniowie pochodzili głównie z Polski, Czech, Węgier i innych krajów Europy Wschodniej. Byli wykorzystywani do prac związanych z produkcją i magazynowaniem amunicji oraz innych materiałów wojennych w bazie Luftwaffe zlokalizowanej w lasach pomiędzy wsiami Trzebień i Karczmarka. Odkryte tam i zadokumentowane przez archeologów pozostałości baraków obozu koncentracyjnego, towarzyszących warsztatów oraz infrastruktury sanitarno-technicznej dają pełniejszy obraz codziennych warunków, w jakich żyło ok. 1800 stłoczonych tam więźniów. Badacze odtworzyli plan obozu, który obejmował osiem baraków mieszkalnych, lazaret, łaźnie oraz warsztaty. Lotnicze fotografie z 1944 roku oraz technologia lotniczego skanowania laserowego (LiDAR) pomogły zlokalizować położenie obozu, także strażnice i inne struktury, które były częścią infrastruktury obozowej. Mroczne zagadki obozu w Ruszowie Celem badaczy było też zlokalizowanie obozu w Ruszowie (niem. AL Rauscha). Ruszów był strategicznym miejscem dla niemieckiego przemysłu zbrojeniowego w ostatnich latach wojny. Ze względu na swoje dogodne położenie i infrastrukturę, przeniesiono tutaj kilka ważnych fabryk z centralnych rejonów Niemiec, które były narażone na bombardowania alianckie. W źródłach wspomniano o kilku obozach pracy w tym rejononie, których lokalizacja nie była pewna. Wskazywano głównie na dwa miejsca – baraki przy ul. Koszarowej oraz zaplecze przy dzisiejszym budynku Nadleśnictwa Ruszów. Teraz badacze postawili kropkę nad i. – Dzięki przeprowadzonym analizom źródeł, archiwalnych map, badaniom nieinwazyjnym i wykopaliskowym udało się ustalić, że oba miejsca pełniły pewną rolę w trakcie II wojny światowej. Baraki przy ul. Koszarowej służyły jako obóz pracy, w którym zakwaterowano około 500 osób deportowanych z Warszawy pod koniec powstania warszawskiego – przekazali naukowcy. „Brunatni księża” wspierali nazistów. Używali nawet pozdrowienia „heil Hitler” Część księży używała w czasach III Rzeszy nazistowskiego pozdrowienia „heil Hitler”. Ich motywacje były różne. Tych, którzy pozostali w kapłaństwie i popierali narodowy socjalizm, ... Mają na to niesamowity dowód. Dowodem ich obecności jest napis odkryty na ścianie jednego z baraków: „Tu mieszkali Polacy z Warszawy z ul. Elblązkiej No. 5” (pisownia oryginalna). Z kolei za budynkiem Nadleśnictwa Ruszów odkryto ślady po baraku, w którym przetrzymywano komando więźniów z obozu koncentracyjnego AL Bunzlau (Bolesławiec), pracujących w magazynie broni Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy. Jako dodatkowy sukces badawczy naukowcy wskazują zlokalizowanie pochówków jeńców z obozu jenieckiego w Małej Lipnej, gdzie przetrzymywano około 300 żołnierzy Armii Czerwonej. Stało się to możliwe, dzięki informacjom uzyskanym od pracowników Nadleśnictwa Wymiarki oraz mieszkańców pobliskich Sanic i w oparciu o kwerendy archiwalne. Zespół badawczy planuje w tym roku dalsze badania terenowe, tym razem w okolicach Sławy. Naukowcy chcą rozpoznać relikty dwóch obozów koncentracyjnych, w których przetrzymywano około dwa tysiące żydowskich kobiet z krajów okupowanej Europy. Zmuszono je pod koniec wojny do niewolniczej pracy przy kopaniu rowów przeciwczołgowych. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
SS-mani w zabijaniu rywalizowali z Wermachtem. Organizacja SS stoi za najstraszniejszymi zbrodniami nazizmu
Do SS zaciągali się na ochotnika zagorzali fanatycy. Na frontach II wojny światowej SS-mani popełniali najgorsze zbrodnie. Byli również ulubieńcami Adolfa Hitlera. Co sprawiło, że w szeregach tej osławionej formacji służył ponad milion ludzi? I czym Waffen-SS różniło się do Wermachtu?
W tym artykule: Korzenie paramilitarnych organizacji w nazistowskich Niemczech SA, czyli pierwowzór SS SS rozszerza swoje wpływy w niemieckim społeczeństwie Kto mógł zostać członkiem Waffen-SS? SS, czyli najbrutalniejsi zbrodniarze III Rzeszy Szczyt i upadek SS SS, czyli die Schutzstaffel der NSDAP. Tak w języku niemieckim brzmi pełna nazwa jednej z najbardziej zbrodniczych organizacji w historii ludzkości. Oddziały Ochronne Narodowsocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotników początkowo były nieliczną, kadrową formacją mającą strzec bezpieczeństwa Adolfa Hitlera. W końcu swojego istnienia osiągnęła ona liczebność ponad 1 mln członków. Jak to się jednak stało, że gwardia przyboczna Hitlera przerodziła się w swoiste państwo w państwie? I dlaczego jej przywódcy tak mocno rywalizowali o względy Führera z najwyższą generalicją Wermachtu? Korzenie paramilitarnych organizacji w nazistowskich Niemczech Droga SS-manów do miana pretorian Adolfa Hitlera i do roli podpory jego partii nie była prosta. Protoplastą SS było SA. Pod tym równie krótkim skrótem kryje się inna nazistowska organizacja paramilitarna, czyli Die Sturmabteilung der NSDAP (Oddziały Szturmowe NSDAP). Skrajnie prawicowi bojówkarze zaczęli grupować się w niej zaraz po zakończeniu I wojny światowej wraz z rozwojem ruchu nazistowskiego. „Mein Kampf” – najbardziej kontrowersyjna i złowroga książka na świecie „Mein Kampf” to pozycja, obok której trudno przejść obojętnie. Do końca II wojny sprzedanych zostało ponad 10 milionów egzemplarzy. Przemyślenia Adolfa Hitlera na temat współczesnego ... Po kapitulacji Niemiec w listopadzie 1918 roku przez kraj przetaczały się zastępy zdemobilizowanych i często zdeprawowanych żołnierzy. W przegranej II Rzeszy nastroje społeczne były niezmiernie radykalne. Z jednej strony nad państwem wisiała groźba powodzenia rewolucji proletariackiej na wzór tej z Rosji Radzieckiej. Z drugiej, w pogrążonych powojenną apatią ludziach coraz mocniej buzowały ekstremistyczne, prawicowe przekonania. W społeczeństwie niemieckim mocno rezonowało hasło o ciosie w plecy, jaki miało dostać wojsko walczące na zachodnim froncie od socjalistycznego rządu, który przejął władzę po abdykacji cesarza Wilhelma II. Wielu Niemców nie chciało się pogodzić także ze stratą ziem wschodnich. Byli żołnierze licznie zaciągali się do ochotniczych oddziałów Freikorps. Brali udział nie tylko w tumultach i zamieszkach politycznych w kraju, ale i także w pacyfikacji polskich powstań śląskich. SA, czyli pierwowzór SS Pozbawieni nadziei na lepszą przyszłość kombatanci chętnie angażowali się również w tworzący się ruch narodowosocjalistyczny. Byli żołnierze wstępowali w szeregi wspomnianego SA, na czele którego stał bliski zausznik Adolfa Hitlera, czyli Ernst Röhm. Sturmabteilung szybko stało się brutalną pięścią raczkującego jeszcze NSDAP. Zastraszało ono oponentów politycznych Hitlera, organizowało wiece. Nie stroniło także od agresji, terroru i przede wszystkim jawnych i skrytobójczych mordów politycznych. W szczycie swojego rozkwitu SA osiągnęła liczebność ponad 2 mln członków. Działo to się w czasie przejmowania władzy w Niemczech przez nazistów. Zorganizowani na wojskowy sposób bojówkarze znacząco przyczynili się do osadzenia Hitlera w roli dyktatora niemieckiego państwa. Słynące z braku dyscypliny i bezwzględnej brutalności brunatne koszule zachowały jednak sporą niezależność. To właśnie stało się kością niezgody między Röhmem, a pragnącym pełni władzy i kontroli Adolfem Hitlerem. Kresem działalności SA i Röhma była „noc długich noży”. Miała miejsce w dniach 29–30 czerwca 1934 roku. Na skutek krwawej czystki wewnątrz swojej partii Hitler doprowadził do marginalizacji SA na rzecz innej, do tej pory mało znaczącej organizacji, czyli SS. Już na początku istnienia swojej organizacji SS-mani nosili charakterystyczne czarne mundury i czapki z trupią czaszką. W swojej organizacji utrzymywali niezwykle hierarchiczną i zorganizowaną na wojskowy sposób strukturę. Wszystko po to, by jeszcze skuteczniej bronić partii i jej wodza przed zagrożeniami zarówno z wewnątrz, jak i z zewnątrz. SS po „nocy długich noży” rozpoczęło błyskawiczny rozwój. SS rozszerza swoje wpływy w niemieckim społeczeństwie Sztafety Ochronne NSDAP, bo tak nieraz tłumaczy się także nazwę SS, od nielicznej gwardii przybocznej Hitlera jeszcze w ramach struktury SA, w bardzo szybkim tempie przeżyły niezwykle prężny rozwój. SS w ledwie kilka lat ewoluowało od wewnątrzpartyjnej policji do „państwa w państwie”. Od 1929 roku organizacją kierował Heinrich Himmler, a jego prawą ręką był Reinhard Heydrich, który skupił w swoich rękach władzę nad policją polityczną i kryminalną w całych Niemczech. SS znalazło się poza cywilną kontrolą sądów III Rzeszy i osiągnęło niemalże wyłączność w dziedzinie bezpieczeństwa wewnętrznego państwa. SS dzięki swojemu politycznemu poparciu przełamało także monopol na sprawy wojskowe Wermachtu, do którego Hitler nigdy nie miał pełni zaufania. W ten sposób jeszcze przed II wojną światową i atakiem na Polskę narodziły się Waffen-SS, niezależne od regularnej armii i policji siły zbrojne podlegające tylko Hitlerowi i kierownictwu SS. Kto mógł zostać członkiem Waffen-SS? W początkach swojego istnienia służbę w SS wyróżniał ściśle ochotniczy charakter i początkowo także specjalne kryteria poboru. Kontrolowano poglądy polityczne kandydatów do służby, ich rasę, a nawet wzrost (dla oficerów SS było to minimum 174 cm). W Waffen-SS zezwolono na służbę już od 17. roku życia (Wermacht powoływał pod broń minimalnie 18-letnich mężczyzn). Po upływie kilku lat umożliwiono także wstępowanie do jednostki tzw. volksdeutschom, czyli osobom deklarującym niemiecką narodowość z podbitych przez III Rzeszę terenów. Z czasem złagodzono także i pozostałe warunki przystąpienia do służby. Pełni gorliwości i ideologicznego zapału ochotnicy spod znaku trupiej główki szybko wyróżnili się bitnością i zaciętością na polu bitwy. Po doświadczeniach z kampanii polskiej i francuskiej, w czasie inwazji na Związek Radziecki, Waffen-SS i jej dowódcy z nadania politycznego rywalizowali o wojenne laury z zawodową kadrą oficerską Wermachtu. Rozgrywka o względy Führera dotyczyła choćby przydziałów na sprzęt i delegowania na poszczególne odcinki frontu i bojowe zadania. Na skutek tych wewnętrznych tarć i przetasowań w łonie niemieckiej machiny wojennej, pod koniec wojny to właśnie poszczególne dywizje i brygady SS należały do najlepiej wyposażonych, najbardziej doświadczonych i najwaleczniejszych oddziałów całości niemieckich sił na wszystkich frontach II wojny światowej. SS, czyli najbrutalniejsi zbrodniarze III Rzeszy Szeroki obszar działania SS obejmował także obozy koncentracyjne. Pośród 12 głównych urzędów tej organizacji był między innymi Główny Urząd Gospodarki i Administracji. To właśnie pod tę strukturę podlegał Inspektorat Obozów Koncentracyjnych, Rasy i Osadnictwa. W ten oto sposób to właśnie SS stało się głównym wykonawcą niemieckiego ludobójstwa na ludności żydowskiej, polskiej, radzieckich jeńcach i szeregu innych zniewolonych przez nazistów społeczności. Członkowie SS zgrupowani w tzw. Oddziałach Trupich Główek (SS Totenkopfverbände) stanowili obsadę załóg wartowniczych obozów koncentracyjnych i obozów zagłady III Rzeszy. Ich liczebność w 1945 roku przekroczyła 30 tys. Fanatyczni i najmocniej owładnięci nazistowską ideologią SS-mani od początku byli kierowani do najbardziej zbrodniczych przedsięwzięć III Rzeszy. Już we wrześniu 1939 w czasie wojny z Polską to właśnie członkowie SS z paramilitarnej formacji Einsatzgruppen dostali zadanie eksterminacji części polskiej inteligencji i potencjalnych polskich wrogów nazizmu. Te same oddziały w czerwcu 1941 rozpoczęły na masową skalę mordy na Żydach na froncie wschodnim. Działo się to jeszcze zanim Niemcy rozwinęli system obozów śmierci i przystąpili do tzw. ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej. Oprócz tego SS-mani mają na koncie niezliczone pacyfikacje wsi, mordy na jeńcach wojennych, masakry na cywilach i wiele innych zbrodni wojennych, zwłaszcza na froncie wschodnim II wojny światowej. Szczyt i upadek SS Szczyt wielkości i znaczenia SS przypadł na 1944 rok. Wówczas liczba członków tzw. Sztafet Ochronnych NSDAP oscylowała wokół 1 mln. Obok niemieckich strażników obozów koncentracyjnych i żołnierzy Waffen-SS w szeregach organizacji służyli także przedstawiciele innych nacji. Z początku włączano do swojego składu wyłącznie „czystych rasowo” Aryjczyków. Z czasem zarzucono te koncepcję i wcielano do SS także przedstawicieli podbitych niedawno narodów. Nierzadko także na drodze przymusowego poboru. To miejsce wciąż przyciąga badaczy tajemnic historii. Kwatera Hitlera Od początku sprawowania władzy wielki führer nie umiał pozbyć się lęku o własne życie. Najbezpieczniej czuł się w żelbetowych konstrukcjach bunkrów. Obok Niemców z Rzeszy i Austriaków szczególnie liczne były wydzielone oddziały: Holendrów – ok. 50 tys. członków, Belgów (zarówno Walonów, jak i Flamandów) – ok. 35–40 tys. żołnierzy, w końcowym etapie wojny także obywateli ZSRR – ok. 60 tys. (głównie Kozaków, Rosjan z byłej armii RONA, Tatarów), Łotyszy – ok. 40 tys., Ukraińców – 25 tys. Trybunał norymberski uznał po wojnie SS za zbrodniczą organizację. W powojennych dyskusjach o niemieckim sprawstwie zbrodni II wojny światowej właśnie krwawe Waffen-SS konfrontowane było z zakłamaną legendą o „nieskazitelnym i rycerskim” Wermachcie. Głosiła ona, że „zwykli” żołnierze z poboru nie zniżyli się w swojej brutalności do zideologizowanej i ochotniczej organizacji spod znaku dwóch błyskawic. W rzeczywistości jednak bliższe prawdy byłoby stwierdzenie, że koniec końców obie formacje mogłyby ze sobą konkurować w zakresie popełnionych zbrodni. Źródło: K. Grünberg, SS, czarna gwardia Hitlera, Warszawa, 1984. Nasz ekspert Hubert Rój Współpracownik redakcji National Geographic. Pasjonuje się historią XX wieku, a także gotowaniem. Nadmiar czasu wolnego najchętniej przeznacza na rzecz najważniejszą ze wszystkich rzeczy nieważnych, czyli futbol.
Operacja Barbarossa to decydujące starcie II wojny światowej. Celem była totalna zagłada przeciwnika
Największa wojskowa operacja w dziejach. Miliony żołnierzy z obu stron, setki tysięcy wojskowego sprzętu i tylko jeden cel – totalne zwycięstwo i totalna zagłada przeciwnika. Tak wyglądał początek wojny niemiecko-sowieckiej, czyli Operacja Barbarossa.
W tym artykule: Droga Hitlera do opanowania Europy Ostatnie chwile przed burzą 22 czerwca 1941 roku Dlaczego Stalin nie wierzył w atak Niemiec? Niemieckie plany napaści na ZSRR Operacja Barbarossa i wielkie sukcesy Niemców Bitwa pod Moskwą i zatrzymanie Niemców przez Armię Czerwoną Wojna totalna. Niemiecka eksterminacja ludności ZSRR Plan głodowy i blokada Leningradu Tragiczny los radzieckich jeńców w niemieckiej niewoli Od wojny błyskawicznej do wojny na wyniszczenie 22 czerwca 1941 roku Adolf Hitler uprzedził Józefa Stalina i zadał mu potężny, nieoczekiwany cios. Tak zaczął się najbardziej krwawy epizod II wojny światowej. Operacja Barbarossa przeszła do historii jako początek wojny totalnej, której wynik zdeterminował przyszłość Europy na długie lata. Droga Hitlera do opanowania Europy Apetyt Adolfa Hitlera rósł w miarę jedzenia. W końcu niemiecki dyktator stanął przed podobnym dylematem, z którym miał do czynienia Napoleon Bonaparte. Podobnie jak cesarz Francuzów, także i nazistowski tyran postanowił wyeliminować z wojny Rosję jeszcze przed ostatecznym podporządkowaniem sobie reszty Europy. Hitlerowskie Niemcy były świadome zaborczej i agresywnej natury Kraju Rad. Józef Stalin wykorzystał zaangażowanie III Rzeszy choćby w wojnę z Francją w 1940 roku. I dokonywał kolejnych agresji terytorialnych w Europie Środkowej. „Brunatni księża” wspierali nazistów. Używali nawet pozdrowienia „heil Hitler” Część księży używała w czasach III Rzeszy nazistowskiego pozdrowienia „heil Hitler”. Ich motywacje były różne. Tych, którzy pozostali w kapłaństwie i popierali narodowy socjalizm, ... Nad Hitlerem wisiało widmo ataku od wschodu przez swojego tymczasowego, chwiejnego partnera. Ponadto zakładany przez niemieckich planistów wyprzedzający atak na ZSRR miał jeszcze jeden cel. Naziści mieli tym sposobem kontynuować tradycyjną niemiecką ideę Drang nach Osten. A więc parcia na wschód i zdobywania dla siebie przestrzeni życiowej Ostatnie chwile przed burzą 22 czerwca 1941 roku Sowiecka wierchuszka na scenariusz zderzenia z Niemcami poważnie szykowała się jeszcze przed wybuchem II wojny światowej. Stalina zaskoczyło jednak szybkie tempo, z którym Hitler postanowił przystąpić do próby sił. Pakt Ribbentrop-Mołotow podpisany w sierpniu 1939 roku ustalał nie tylko podział stref wpływów w Europie Środkowej. Zakładał też bliską współpracę III Rzeszy i ZSRR na polu gospodarki. Do symboli początku inwazji Niemiec na Rosję w 1941 roku urosły wagony zaopatrzenia, które niemalże do ostatniej chwili zgodnie z wcześniejszymi ustaleniami Sowieci dostarczali nazistom. Trwający sojusz niemiecko-radziecki nie przeszkadzał jednak obu stronom w przygotowaniach do wojny. Sowieci zainwestowali duże środki w rozbudowę systemu fortyfikacji na nowej granicy z Niemcami na terytoriach zdobytych na Polsce. Umocnienia te nazywane są dziś przez historyków linią Mołotowa. Dlaczego Stalin nie wierzył w atak Niemiec? Jak wobec tych wszystkich faktów wytłumaczyć więc zadziwiającą postawę Stalina? Do końca nie wierzył w niemiecką napaść, rażąco obniżając w ten sposób zdolności obronne swojego państwa. Wódz ZSRR wszelkie doniesienia o ewentualnym ataku III Rzeszy odczytywał jako dezinformację i grę zachodnich wywiadów. W jego rozumieniu angielska agentura miała grać na jak najszybsze zderzenie Rosji i Niemiec. Wyjaśniające listy w tej sprawie do Stalina słał nawet osobiście sam Adolf Hitler. Duże znaczenie dla postawy „czerwonego dyktatora” miała także subtelna gra niemieckich tajnych służb i trwająca rozgrywka w łonie sowieckiej wierchuszki. Niektórzy przedstawiciele kierownictwa partii z różnych względów nie chcieli burzyć u Stalina trwałego, wyrobionego już obrazu Niemiec. Przedstawiali je jako wiarygodnego sojusznika, który miał w 1941 roku rzekomo planować desant na Wielką Brytanię. Jakby tego było mało, Armia Czerwona latem 1941 roku wciąż nie otrząsnęła się w pełni po pyrrusowym zwycięstwie nad Finlandią w wojnie zimowej. Sowietom udało się co prawda odsunąć graniczną linię spod Leningradu. Jednocześnie krwawa wojna z małą fińską armią obnażyła wszelkie braki radzieckiego oręża. W dowództwie armii trwały rozliczenia i poszukiwania winnych takiego, a nie innego przebiegu walk. W wojsku nadal gorączkowo łatano kadrowe dziury po wielkiej czystce z lat 30. Wtedy Stalin przetrzebił dowódcze szeregi, pozbywając się kręgosłupa swojej armii. Niemieckie plany napaści na ZSRR Hitler planował zaskoczyć Stalina poprzez jak najszybszy atak, ale natrafił na przeszkody w realizacji tego planu. Niemcy zamiast atakować Związek Radziecki wiosną 1941 roku, musieli interweniować w Jugosławii i Grecji dla ochrony południowego frontu. Dopiero po spacyfikowaniu Bałkanów, Niemcy mogli skoncentrować się na przygotowaniu ataku na ZSRR. Jak się jednak później okazało, kilkumiesięczna zwłoka była dla III Rzeszy opłakana w skutkach. Atak Niemiec na Polskę, czyli wrześniowa apokalipsa. Wtedy wszystko sprzysięgło się przeciwko nam Atak Niemiec na Polskę we wrześniu 1939 roku to jeden z najczarniejszych rozdziałów w polskiej historii. Trwająca nieco ponad miesiąc walka doprowadziła do upadku polskiej państwowości i d... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/atak-niemiec-na-polske-czyli-wrzesniowa-apokalipsa-wtedy-wszystko-sprzysieglo-sie-przeciwko-nam-fot-pictorial-parade-getty-images-0051809.jpg" width="938" height="504" alt="Atak Niemiec na Polskę, czyli wrześniowa apokalipsa. Wtedy wszystko sprzysięgło się przeciwko nam (fot. Pictorial Parade/Getty Images)" title="Atak Niemiec na Polskę, czyli wrześniowa apokalipsa. Wtedy wszystko sprzysięgło się przeciwko nam (fot. Pictorial Parade/Getty Images)" /> Zanim doszło do tragicznego dla Niemców finału, niezwyciężony dotąd Wermacht skoncentrował na granicach z ZSRR kolosalne siły. Dość powiedzieć, że na linii od frontu fińskiego, przez tereny okupowanej Polski, aż do Rumunii hitlerowcy zebrali blisko 4,5 mln żołnierzy, prawie 4 tys. czołgów, około 13 tys. dział. Sowieckie niebo miało szturmować ok. 3 tys. samolotów. Jeszcze większe wrażenie może robić ilość sprzętu na stanie Armii Czerwonej. Sowieci tylko w swoich zachodnich okręgach wojskowych dysponowali imponująca liczbą ok. 13 tys. czołgów. W dużej mierze nie były one jednak przygotowane do działania, zwłaszcza w zakresie obrony. To samo można powiedzieć o stanie osobowym sowieckiego wojska. Dopiero opóźniona mobilizacja sprawiła, że pod bronią po kilku dniach od wybuchu wojny znalazło się 5 mln obywateli ZSRR. W żadnej dotąd wojennej operacji w historii nie zderzyły się ze sobą tak wielkie masy wojsk. Operacja Barbarossa i wielkie sukcesy Niemców Nad ranem 22 czerwca 1941 roku bez wypowiedzenia wojny Niemcy przekroczyli granicę z ZSRR i najechali na swojego dotychczasowego sojusznika. III Rzesza ruszyła do boju ze swoimi sojusznikami – z Finlandią, Węgrami, Rumunią. Plan Barbarossa zakładał błyskawiczne uderzenie na wroga zgodnie z doktryną Biltzkriegu, sprawdzoną choćby w kampanii polskiej czy francuskiej. Niemcy planowali rozgromić główne siły Armii Czerwonej na zachodzie ZSRR, zniszczyć sowiecką państwowość i dojść maksymalnie do linii Wołgi na południu i portu w Archangielsku nad Morzem Białym, bez planów marszu aż do Uralu. Niemcy od początku zakładali bowiem, że nie będą w stanie objąć swoim atakiem i przyszłą okupacją całego rozległego terytorium przeciwnika. Zmasowany atak połączonych sił piechoty i lotnictwa niedzielnym rankiem zgodnie z założeniami zaskoczył radziecką armię. Niemcy najechali ZSRR poprzez ścisłe współdziałanie trzech głównych ugrupowań. Grupa Armii „Północ” ruszyła na Leningrad z terenów Finlandii. Na Moskwę miała za zadanie kierować się Grupa Armii „Środek”. Z kolei głównym założeniem Grupy Armii „Południe” było przeprowadzenie natarcia na Ukrainę z późniejszym wyjściem na Kaukaz. Armie III Rzeszy szybko zaczęły odnosić oszałamiające wręcz sukcesy. Zdezorientowana Armia Czerwona chwiała się w posadach, a jej dowództwo nie mogło zbyt wiele poradzić na szybki marsz Niemców. W wielkich kotłach m.in. pod Mińskiem i pod Kijowem Wermacht wraz z siłami SS niszczył i brał do niewoli ogromne masy wojsk radzieckich. Dopiero pod Smoleńskiem Sowietom udało się postawić prącym do przodu Niemcom poważniejszy opór. Bitwa pod Moskwą i zatrzymanie Niemców przez Armię Czerwoną Hitlerowcy po kilku miesiącach wojny, we wrześniu 1941 roku, dotarli w końcu aż pod stolicę ZSRR. I to właśnie pod Moskwą wytracili w końcu impet uderzenia. Wielki wysiłek całego radzieckiego państwa i obywateli sprawił, że w końcu udało odrzucić się napastników. Znajdujący się w opałach Stalin zmienił retorykę, ogłaszając wielką wojnę ojczyźnianą całego „narodu radzieckiego”. W antyklerykalnej dotąd propagandzie sowieckiej znalazło się miejsce nawet na wątki religijne. W najbardziej krytycznym punkcie walk Sowieci rzucili do walk pod Moskwą ściągnięte znad granicy z Japonią dywizje syberyjskie. Stało się po tym, gdy okazało się, że Japończycy nie planują ekspansji na terytoria ZSRR od wschodu. Tajna wojna papieża. Czy Pius XII brał udział w spisku na życie Hitlera? Pius XII, którego po wojnie oskarżono o proniemieckie sympatie, w rzeczywistości przez wiele lat brał udział w spisku na życie Hitlera i pośredniczył w tajnych negocjacjach admirała Canari... Po stronie Stalina stanął także „generał mróz”, a jeszcze wcześniej jesienna słota. Stopniowe pogarszanie się pogody wyhamowało sunący nieprzerwanie do przodu Wermacht. Zatrzymanie wroga pod stolicą znacznie poprawiło morale broniących się czerwonoarmistów. Połączenie ideologii, patriotyzmu i przymusu sprawiło, że sowieccy obywatele zjednoczyli się wokół znienawidzonego dotąd wodza. I to pomimo wielu lat krwawego terroru, wielkiej czystki i kolektywizacji w latach 30. Postawa ludności ZSRR miała także swoje źródła w brutalnej polityce okupacyjnej Hitlera i jego dowództwa. Wojna totalna. Niemiecka eksterminacja ludności ZSRR Po doświadczeniach z bezwzględnej kampanii w Polsce, Adolf Hitler postanowił pójść w wojnie ze Stalinem o krok dalej. Niemieckie dowództwo wydało swoim żołnierzom szereg zbrodniczych rozkazów. Wpisywały się w obraz totalnej wojny dwóch totalitaryzmów. Wśród nich był m.in. rozkaz o komisarzach, który nakazywał żołnierzom natychmiastowe zabijanie komisarzy politycznych radzieckich oddziałów. Także na początku wojny niemiecko-radzieckiej w aktywną fazę weszła zagłada Żydów. Specjalnie utworzone oddziały policyjne Einsatzgruppen podążały ślad w ślad za regularną armią. Metodycznie zabijały żydowską ludność jeszcze przed oficjalnym postanowieniem niemieckim o tzw. ostatecznym rozwiązaniu kwestii żydowskiej. Plan głodowy i blokada Leningradu Całość niemieckich zamiarów zawojowania ZSRR spinał bestialski plan głodowy. Hitlerowcy docelowo zakładali śmierć z głodu kilkunastu milionów Rosjan, Ukraińców, Białorusinów i innych obywateli Związku Radzieckiego. A także zmuszenie dużej części z nich do emigracji na Syberię. Wszelkie nadwyżki żywności produkowane przez swoich słowiańskich niewolników naziści zamierzali przeznaczać na utrzymanie swojej armii i państwa. Rezultatem takiej polityki była choćby ludobójcza blokada Leningradu, która trwała aż 3 lata. Wermacht wykorzystując pomoc swoich fińskich sojuszników umyślnie starał się zagłodzić ludność tego miasta, co w dużej mierze osiągnął. Szacuje się, że głównie w wyniku głodu i mrozu zginęło tam wówczas nawet do 1 mln ludzi. Tragiczny los radzieckich jeńców w niemieckiej niewoli Żniwa śmierci Niemcy rozpętali także w obozach jenieckich. Po wielkich zwycięstwach na polach Ukrainy i Białorusi do niewoli trafiły setki tysięcy żołnierzy Armii Czerwonej. Szacuje się, że łącznie podczas wojny niemiecko-radzieckiej Niemcom poddało się prawie 6 mln czerwonoarmistów. Najstraszniejsze zbrodnie ludzkości. Kiedy zginęło najwięcej ludzi? Ten ranking daje do myślenia W której wojnie zginęło najwięcej ludzi? Czy liczba jej ofiar śmiertelnych była wyższa niż liczba ofiar niewolnictwa? Jak w tym kontekście ocenić europejski imperializm? Oto najstraszniej... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/najstraszniejsze-zbrodnie-ludzkosci-kiedy-zginelo-najwiecej-ludzi-i-z-jakiego-powodu-ten-ranking-daje-do-myslenia-fot-getty-images-71357b8.jpg" width="938" height="625" alt="Najstraszniejsze zbrodnie ludzkości. Kiedy zginęło najwięcej ludzi i z jakiego powodu? Ten ranking daje do myślenia (fot. Getty Images)" title="Najstraszniejsze zbrodnie ludzkości. Kiedy zginęło najwięcej ludzi i z jakiego powodu? Ten ranking daje do myślenia (fot. Getty Images)" /> Ze względu na głodowe racje żywnościowe, katastrofalne warunki sanitarne i eksterminacyjną politykę niemieckiego dowództwa śmierć poniosło ponad 3 mln żołnierzy Stalina. Sytuacja radzieckich jeńców była na tyle zła, że walki o najmniejszy kawałek chleba były codziennością. Kanibalizm stał się w obozach czymś powszechnym. Od wojny błyskawicznej do wojny na wyniszczenie Przeprowadzona w sposób błyskawiczny Operacja Barbarossa nie zakończyła się pełnym sukcesem Niemców. Rozciągnięte linie zaopatrzenia, pogarszająca się pogoda i krzepnący opór Sowietów sprawił, że wojna jeszcze przed styczniem 1942 roku zupełnie zmieniła swój obraz. Armia Czerwona z wielkim wysiłkiem odepchnęła Wermacht kilkaset kilometrów na zachód. Wykrystalizowała się wówczas linia frontu. Przełom w całej wojnie niemiecko-radzieckiej przyniosła dopiero bitwa pod Stalingradem na południowym obszarze teatru wojennego. Pod koniec 1942 roku i na początku 1943 potężne niemieckie siły zostały okrążone w niezwykle krwawej i zaciętej bitwie. Od tego czasu inicjatywę w wojnie z Hitlerem przejął Stalin. Nie wypuścił jej z rąk już do maja 1945 roku. Skala poświęcenia żołnierzy Armii Czerwonej w walce z hitlerowcami poraża swoimi rozmiarami. Pomiędzy czerwcem a grudniem 1941 roku na każdego zabitego Niemca przypadało 20 zabitych obywateli ZSRR. Poza utratą blisko 3 mln jeńców, niemieccy żołnierze zabili lub ranili niemal drugie tyle Rosjan, Ukraińców, Białorusinów i przedstawicieli innych nacji ZSRR. Niemieckie straty osobowe w czasie Operacji Barbarossa to ponad 700 tys. zabitych, rannych lub zaginionych. Źródła: N. Davies, Europa walczy. 1939-1945, Kraków, 2008. T. Snyder, Skrwawione ziemie, Warszawa, 2011.
„Brunatni księża” wspierali nazistów. Używali nawet pozdrowienia „heil Hitler”
Część księży używała w czasach III Rzeszy nazistowskiego pozdrowienia „heil Hitler”. Ich motywacje były różne. Tych, którzy pozostali w kapłaństwie i popierali narodowy socjalizm, nazywano często szyderczo „brunatnymi księżmi”.
W tym artykule: Księża w państwie nazistowskim „Brunatni księża" w III Rzeszy Początkowe wsparcie katolików dla Hitlera Obawy kleru przed nazistami Hitler obłaskawia Kościół Wśród niemieckiego kleru katolickiego było wiele poziomów akceptacji i odrzucenia państwa nazistowskiego. Nawet ci z duchownych, którzy wielokrotnie i wyraźnie dawali odpór narodowemu socjalizmowi (i płacili za to życiem), niekiedy podczas swej posługi publicznie wyrażali aprobatę dla pewnej formy rasizmu. Księża w państwie nazistowskim Kapłani, podobnie jak większość Niemców, musieli zmagać się z pokusą narodowego socjalizmu. Tymczasem relacje pomiędzy Kościołem a państwem w Niemczech stawiały księży w szczególnie trudnej sytuacji. Duchowni byli nie tylko przedstawicielami religii, podlegającymi najpierw Bogu, a potem swemu biskupowi diecezjalnemu czy wreszcie także normom katolickiego prawa kanonicznego. Lecz również niejako funkcjonariuszami państwowymi, podległymi przepisom państwa. W rezultacie tego stanu rzeczy, gdy państwo w lipcu 1933 roku wydało zarządzenie nakazujące urzędnikom państwowym używać pozdrowienia „Heil Hitler”, księża katoliccy musieli się mu podporządkować. Niektórzy duchowni rzeczywiście używali nazistowskiego pozdrowienia. Ci, którzy to czynili, używali go, zwłaszcza wchodząc do klasy przed lekcjami katechezy w szkole państwowej. Choć ich postępowanie nie dawało dobrego przykładu katolickiej młodzieży, to większość z salutujących nie utożsamiała tego gestu z pełną aprobatą dla narodowego socjalizmu. Niektórzy godzili się nań tylko po to, by uniknąć problemów z państwem. Inni traktowali salut jako wyraz narodowej solidarności ze współrodakami. Istniała jednak grupa stu trzydziestu ośmiu księży, którzy regularnie stosowali nazistowskie pozdrowienie, często ku niezadowoleniu swoich parafian i współbraci w kapłaństwie. Co najmniej jedna trzecia tych księży wstąpiła do NSDAP. Reszta wprawdzie nie zapisała się do partii, ale ściśle się z nią utożsamiała i publicznie głosiła jej idee. Oczywiście wszyscy ci duchowni byli księżmi Hitlera, identyfikującymi się nie tylko z Führerem, lecz także z Weltanschauung (światopoglądem, ideologią) ruchu nazistowskiego. Była też pewna niewielka liczba księży, którzy całkowicie porzucili kapłaństwo i wyszli z Kościoła katolickiego, by zasilić szeregi SS. „Brunatni księża" w III Rzeszy Tych, którzy pozostali w kapłaństwie i popierali narodowy socjalizm, nazywano często szyderczo „brunatnymi księżmi”, jako że brunatny był oficjalnym kolorem ruchu nazistowskiego. Ich akceptacji i uwielbienia dla narodowego socjalizmu nie należy jednak łączyć z żadnym określonym wydarzeniem czy ideologią. Duchowni ci, podobnie jak większość narodowych socjalistów, stawali po stronie partii nazistowskiej z różnych przyczyn. Część z nich uważała, że wydarzenia, które nastąpiły po pierwszej wojnie światowej, i powstanie Republiki Weimarskiej wywołały upadek moralny. Według nich powstrzymać go mógł jedynie narodowy socjalizm. Myśleli tak szczególnie dawni żołnierze, lekarze czy kapelani. Inni traktowali członkostwo w NSDAP jako środek do robienia kariery państwowej i kościelnej bądź pozwalający uniknąć konfliktu z ich kościelnymi przełożonymi. Ci ostatni często odwoływali się do problemów związanych z takimi kwestiami, jak kryzys powołań, celibat czy alkoholizm. Jak na ironię Hanns Kerrl, minister Rzeszy ds. wyznań, ostrzegał, by księża „nie traktowali partii jako parawanu”, zasłaniając się przed problemami ze swoimi przełożonymi diecezjalnymi. Jeszcze inni stawali się nazistami ze względu na swój antysemityzm, związany z przekonaniem, że Żydzi są odpowiedzialni za nieszczęścia, które spadły na Niemcy. Początkowe wsparcie katolików dla Hitlera Niezależnie od tych czy innych powodów poparcia dla narodowego socjalizmu wielu katolików wspierało Hitlera, zwłaszcza w początkowym okresie jego władzy. Hitler wpisywał się w mityczne tęsknoty wielu Niemców za narodowym zbawcą. Istotną rolę w tej fascynacji odgrywały jego talenty oratorskie, podsycające tę tęsknotę. Również to, co mówił – zwłaszcza gdy atakował komunizm, niemoralność i bezrobocie – znajdowało oddźwięk w środowisku katolików niemieckich. W latach dwudziestych i trzydziestych XX wieku na przykład często zdarzało się, że w całych Niemczech na niedzielnych mszach katolicy wysłuchiwali kazań, w których ich duszpasterze ostrzegali przez złem niemoralności i komunizmu. Zarówno klerowi katolickiemu, jak i większości katolickiego laikatu nieobcy był głoszony przez nazistów antysemityzm. Choć hierarchia katolicka oficjalnie odrzucała skrajną ideologię partii nazistowskiej, to podtrzymywała negatywny obraz Żydów, winiąc ich za ukrzyżowanie Chrystusa. Zgodnie z retoryką i obiegowym poglądem katolickim Żydzi byli outsiderami i mieli niewielkie szanse na zbawienie, chyba że dawali się ochrzcić. Niemniej jednak księża i biskupi mieli powody do nieufności wobec narodowego socjalizmu. Faktycznie też w marcu 1931 roku biskupi niemieccy zabronili katolikom wstępowania do partii nazistowskiej. W niektórych diecezjach nakazywano nawet księżom, by nie udzielali sakramentów członkom NSDAP. Obawy kleru przed nazistami Główną obawą przywódców Kościoła było to, że narodowi socjaliści nie pozwolą Kościołowi swobodnie działać. Biskupi niepokoili się też, że naziści będą wzywać do założenia schizmatyckiego narodowego kościoła niemieckiego, do „oczyszczenia” Starego Testamentu, a zwłaszcza do uświęcenia rasy, co kwestionowałoby ważność chrztu Żydów nawróconych na katolicyzm. Auschwitz-Birkenau to piekło na ziemi. Ta nazistowska fabryka śmierci pracowała do końca Obóz zagłady Auschwitz-Birkenau to symbol jednego z najczarniejszych rozdziałów w historii ludzkości. Niemieccy naziści właśnie na jego terenie z nieznaną dotąd światu pedantycznością ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/auschwitz-birkenau-czyli-pieklo-na-ziemi-fabryka-smierci-ktora-pracowala-do-konca-fot-votava-imagno-getty-images-fc7ecd8.jpg" width="938" height="653" alt="Auschwitz-Birkenau, czyli piekło na ziemi. Fabryka śmierci, która pracowała do końca (fot. Votava/Imagno/Getty Images)" title="Auschwitz-Birkenau, czyli piekło na ziemi. Fabryka śmierci, która pracowała do końca (fot. Votava/Imagno/Getty Images)" /> Do marca 1933 roku Hitler zwiększył jeszcze te obawy, odmawiając sprecyzowania stanowiska swojej partii w kwestii Kościołów chrześcijańskich. Z przyzwolenia Führera w programie jego partii znalazł się punkt 24., zawierający dwuznaczne stwierdzenie, że nazizm akceptuje „pozytywne chrześcijaństwo”. W rezultacie poszczególni okręgowi i lokalni przywódcy NSDAP traktowali ten punkt dość swobodnie, zajmując różne stanowiska, zarówno za Kościołami, jak i przeciw nim. Mimo niejednoznacznej i niekiedy wrogiej postawy partii wobec Kościołów niektórzy katolicy ulegali jej wpływom. Ich liczba wzrosła nieco po roku 1930, gdy NSDAP została liczącą się siłą polityczną w niemieckim Reichstagu. Istotnym czynnikiem był tu akcent kładziony przez nazistów na nacjonalizm, który przekonał wielu katolików do zmiany poglądów w kwestii narodowego socjalizmu. Sytuacja ta zmieniła się dramatycznie 30 stycznia 1933 roku, gdy Hitler został kanclerzem Niemiec. Kiedy narodowi socjaliści stopniowo przejmowali stanowiska na szczeblu krajowym i lokalnym, katolicy coraz bardziej obawiali się, że zostaną usunięci z życia politycznego i okrzyknięci zdrajcami przez nowy rząd. Żaden praktykujący katolik niemiecki nie życzył sobie powrotu Kulturkampfu, który za rządów Ottona von Bismarcka w cesarstwie niemieckim próbował stłumić Kościół katolicki, powołując się na względy natury ogólnopaństwowej. Obawy te nieustannie pojawiały się w publikacjach katolickich w latach tuż przed i po dojściu Hitlera do władzy. Hitler obłaskawia Kościół Dnia 23 marca 1933 roku, w mowie wygłoszonej do posłów do Reichstagu, Hitler starał się uśmierzyć te lęki. Szukając poparcia dla swojego rządu, a zwłaszcza dla aktu prawnego, który miał skupić władzę ustawodawczą w jego gabinecie, ostatecznie składając ją w jego ręce, obiecał Kościołom katolickiemu i luterańskiemu, że chrześcijaństwo stanowić będzie fundament narodu niemieckiego. Większość hierarchów katolickich uwierzyła obietnicy kanclerza. Kilka dni później biskupi niemieccy znieśli zakaz należenia do NSDAP i publicznie uznali obietnice, które Hitler poczynił wobec Kościołów. Biskupi nie zdecydowali się jednak na odwołanie „potępienia poważnych błędów religijnych i moralnych” w światopoglądzie narodowego socjalizmu. Mieli tu szczególnie na myśli dość niejasne potępienie doktryny rasistowskiej narodowego socjalizmu, odrzucającej skuteczność chrztu i łaski uświęcającej. Nic dziwnego, że siedem miesięcy później, 20 lipca, rząd niemiecki pod wodzą Adolfa Hitlera podpisał konkordat z państwem watykańskim, który obiecywał ogólną opiekę rządową i uznanie Kościoła katolickiego oraz jego instytucji w Niemczech. Był to przywilej, którego nie ważyła się przyznać dotąd żadna Rzesza niemiecka. To jest przedruk z książki Kevina P. Spicera pt. „Księża Hitlera. Kler katolicki i narodowy socjalizm”, która ukazała się nakładem Wydawnictwo Słowa/Obraz Terytoria w przekładzie Marka Chojnackiego. Tytuł, śródtytuły i skróty pochodzą od redakcji.
Hermann Göring miał się za człowieka renesansu. Przede wszystkim jednak był zbrodniarzem
As lotnictwa, dowódca, polityk, menedżer gospodarczy, myśliwy, narkoman, wielbiciel i grabieżca sztuki, sybaryta i ostatecznie zbrodniarz wojenny. Hermann Göring, człowiek nr 2 w Trzeciej Rzeszy, był jedną z najbardziej intrygujących osobowości wśród nazistowskich notabli. Przy nim wszyscy oni mogli uchodzić za postaci bezbarwne.
W tym artykule: Hermann Göring – młodość Wojskowa kariera Göringa Wielbiciel sztuki Nazistowski sybaryta Relacje z Hitlerem Zbrodniarz wojenny Cechowały go arystokratyczne maniery i takiż styl życia, rozmach i ekstrawagancja. Hermann Göring odznaczał się wysoką inteligencją, zdolnościami retorycznymi, a ponadto był dobrym negocjatorem. Jako człowiek z natury towarzyski potrafił rozmawiać z ludźmi i świetnie odnajdywał się w wyższych sferach.Stąd doskonałe opinie w nazistowskiej prasie, jakimi się cieszył, które z kolei wzmacniały jego pozycję w partii. Był łasy na władzę, tytuły i stanowiska. Dość powiedzieć, że jednocześnie piastował funkcje ministra lotnictwa Rzeszy, wicekanclerza tejże, premiera Prus i przewodniczącego Reichstagu i ministra leśnictwa, nie licząc pomniejszych. Był kawalerem kilkudziesięciu orderów, nie tylko niemieckich, ale też przyznanych przez wiele innych krajów europejskich. Hermann Göring – młodość Urodził się w 1893 roku w bawarskim Marienbadzie k. Rosenheim. Jego ojcem był Heinrich Göring, oficer i urzędnik państwowy, a matką Franziska Tiefenbrunn. Z racji stanowiska ojca, który piastował funkcję gubernatora Niemieckiej Afryki Południowo-Zachodniej, Hermann był pozbawiony rodzicielskiego nadzoru. Wdawał się więc w awantury, wagarował i nie przykładał się do nauki, wskutek czego wydalano go z kolejnych szkół. Ostatecznie trafił do wymagającej dyscypliny szkoły kadetów, która zrobiła z niego oficera. Braki w edukacji ambitny Hermann Göring nadrabiał dopiero po wojnie, podejmując studia na Uniwersytecie w Monachium. Wojskowa kariera Göringa Jako syn niemieckiego oficera, zafascynowany wojskiem, w 1913 r. został porucznikiem. Przyszły marszałek Rzeszy w trakcie I wojny światowej wstąpił do armii jako żołnierz piechoty. Później jednak, ze względu na stan zdrowia, zdołał się przenieść do lotnictwa. Po szybkim kursie pilotażu trafił do służby i w 1916 r. został zestrzelony. Na front wrócił dopiero w 2017 r., po wyleczeniu kontuzji. Szybko jednak wykazał się zdolnościami i w 1918 r. był już dowódcą pułku myśliwskiego. Łącznie odniósł 22 zwycięstwa w powietrznych walkach. Został więc asem myśliwskim i bohaterem wojennym, uhonorowany najwyższym odznaczeniem Pour le Merite. Przyczynę wojennej klęski Niemiec widział w zdradzie politycznych elit. Takie myślenie zbliżyło go do nazistów, z którymi się związał. Po klęsce nazistowskiego puczu monachijskiego z 1923 r., w którym odniósł kolejną ranę, zbiegł i kilka lat spędził na emigracji we Włoszech i Szwecji. Po przejęciu władzy przez nazistów w 1933 r. objął urząd ministra lotnictwa Rzeszy. Rozbudował Luftwaffe, czyli lotnictwo wojskowe, którym dowodził, tworząc najsilniejsze siły powietrzne świata. Po klęskach Polski i Francji, do których potężna Luftwaffe mocno się przyczyniła, Göring triumfował. Hitler nadał mu tytuł marszałka Rzeszy. Był to najwyższy stopień wojskowy w całej armii. Potem przyszła jednak powietrzna bitwa o Anglię. Z powodu błędnych danych wywiadowczych oraz faktu, że Niemcy nie dysponowali myśliwcem dalekiego zasięgu pozwalającym ich maszynom dłużej operować nad Anglią, Luftwaffe starcie to przegrała. Kolejne niepowodzenia przyszły na froncie wschodnim. Göring wygubił flotę transportowców, próbując drogą powietrzną zaopatrywać armię okrążoną pod Stalingradem. Od tego czasu jego gwiazda w nazistowskim systemie władzy zaczęła przygasać. On zaś zaczął coraz bardziej pogrążać się w narkotycznym nałogu. W uzależnienie od morfiny popadł w trakcie leczenia rany odniesionej w trakcie puczu. Wielbiciel sztuki Lubił uciechy życia i sztukę, a miał się za człowieka renesansu. Nie był jedynym nazistowskim notablem, który nie gardził zrabowaną sztuką. Żaden jednak nie gromadził jej tak namiętnie i na taką gigantyczną skalę. Źródłem obrazów były najpierw majątki Żydów niemieckich, a potem zrabowane w krajach podbijanych przez Wehrmacht. To Göring uchodził za inicjatora systematycznej grabieży sztuki w Europie. Co ciekawe, nie odrzucał sztuki uważanej przez Hitlera i nazistowskich ideologów za zdegenerowaną, czyli np. impresjonistów. Gdy rząd Vichy skonfiskował sztukę będącą w posiadaniu Żydów, Göring skorzystał z okazji, by wiele z tego sobie przywłaszczyć lub nabyć za śmieszne pieniądze. Szczegółowy katalog jego zbiorów, ujawniony po wojnie, zawierał blisko 1400 pozycji. Były tam obrazy Dürera, Cranacha, Moneta, Renoire’a. Kolekcję trzymał m.in. w swojej podberlińskiej rezydencji Carinhall (nazwanej przez Göringa na cześć pierwszej żony, Szwedki Carin von Fock), wybudowanej w lesie, obok rezerwatu Schorfheide. Nazistowski sybaryta Mimo że obiekt teoretycznie miał charakter dworku myśliwskiego, w istocie stanowił luksusowy pałac wyposażony z wielkim przepychem. Był tam np. basen, strzelnica, kino i … mini-zoo ze stadem lwów. Göring miał też willę w Berlinie, w Prusach, nieruchomość w Alpach i kilka innych posiadłości. Po kraju poruszał się prywatnym luksusowym pociągiem, który przewoził też jego limuzyny. Lubił i urządzał wystawne przyjęcia i polowania – jako łowczy Rzeszy. Między innymi z tego powodu w pewnym momencie ważył ponad 140 kg. Skąd brał na to wszystko środki? Za wiele tych fanaberii płaciło państwo. Znakomita większość dzieł sztuki była zrabowana. No i nie gardził łapówkami. Jako człowiek odpowiedzialny za gospodarkę wojenną otrzymywał kosztowne prezenty od biznesmenów zainteresowanych rządowymi zamówieniami dla armii. Relacje z Hitlerem Hermann Göring od początku swojej przynależności do NSDAP blisko współpracował z Hitlerem. Przywódca Rzeszy w 1935 r. był świadkiem na jego ślubie z drugą żoną Emmą Sonnemann i ojcem chrzestnym jedynej córki Hermanna, Eddy. Natomiast w 1941 r. Hitler mianował go swoim następcą. Zaskakujące, że mimo to Hitler nie był z Göringiem po imieniu. Intryguje też fakt, że tolerował wystawne życie i ekstrawagancje Göringa, mimo że sam był raczej ascetycznego usposobienia. W 1945 r. tuż przed kapitulacją Niemiec marszałek Rzeszy próbował jednak przejąć władzę. Dowiedziawszy się o tym, Hitler pozbawił go wszelkich funkcji, nakazał aresztowanie i rozstrzelanie. Zbrodniarz wojenny Göring członkiem NSDAP został stosunkowo wcześnie, bo już w 1922 roku. I już po roku został dowódcą partyjnych bojówek. Jako jeden z organizatorów i najważniejszych postaci nazistowskiego państwa, które rozpętało II wojnę światową, sam musiał być zbrodniarzem. Zaczął od nocy długich noży, czyli wewnątrznazistowskiej rozprawy, w trakcie której zwolennicy Hitlera wymordowali wielu jego prominentnych przeciwników. Kierował tą akcją wraz z Himmlerem. W 1933 r. w Prusach, których był premierem, utworzył zbrodnicze Gestapo, czyli Tajną Policję Państwową, która potem stała się ogólnoniemiecka. To Göring zorganizował pierwsze nazistowskie obozy koncentracyjne, w Oranienburgu i Papenburgu, gdzie bez wyroków przetrzymywano przeciwników reżimu. To on wreszcie jako dowódca Luftwaffe odpowiadał za bombardowania miast Polski czy Anglii, których celem było sianie terroru wśród ludności cywilnej. I to on w 1941 r. wydał Reihardowi Heydrichowi rozkaz ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej. Był odpowiedzialny z konfiskatę mienia żydowskiego. W istocie był człowiekiem, który zmienił Niemcy w państwo totalitarne. Z tak obciążonym kontem w 1946 r. Göring stanął przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze. Skazany na śmierć przez powieszenie, przed wykonaniem wyroku odebrał sobie życie, połykając kapsułkę z cyjankiem. Okoliczności i szczegóły tego zdarzenia do dziś pozostają niewyjaśnione. Jego ciało zostało spalone, a prochy rozsypane. Źródło: National Geographic Polska
Adolf Hitler kipiał złością i nienawiścią. Jak to możliwe, że 13 mln osób oddało na niego swój głos?
Namiętności, które nim rządziły, były haniebne: nienawiść, złość, żądza władzy, a gdy już nie mógł władać – chęć niszczenia. 12 lat jego dyktatury było wyjałowione z wszelkich idei prócz jednej: rozszerzania panowania własnego i panowania narodu, z którym się utożsamiał. Jak to możliwe, że Adolf Hitler doszedł do władzy?
W tym artykule: Skąd się wziął nazizm? Adolf Hitler i jego droga do władzy Polityczny klimat w Europie okresu międzywojennego Adolf Hitler. Znak czasów Wiele wysiłku włożono w to, aby wyjaśnić znaczenie Hitlera – od świetnej karykatury Chaplina w jego filmie Dyktator aż do znacznie mniej przekonywającego przedstawienia Hitlera jako pionka, manekina niemieckiego kapitalizmu. Twierdzono też, że sam w sobie nie był on kimś nadzwyczajnym, że stanowił tylko symbol nieposkromionych ambicji narodu niemieckiego do panowania w Europie; że był tworem wyniesionym w górę falą rewolucyjnych przemian lub też wcieleniem kolektywnej nieświadomości narodu ogarniętego obsesją gwałtu i mordu. Skąd się wziął nazizm? Argumenty te, moim zdaniem, opierają się na pomieszaniu dwóch różnych kwestii. Nazizm był oczywiście zjawiskiem zawiłym, na które złożyło się wiele czynników – socjalnych, ekonomicznych, dziejowych i psychologicznych. Ale żadne wytłumaczenie tego epizodu w historii Europy – a nie może być ono tylko jedno – nie odpowie na pytanie: jaką rolę odegrał w nim Hitler? Może prawdą jest, że ruch masowy, ściśle: ruch nacjonalistyczny, antysemicki i radykalny, powstałby w Niemczech i bez Hitlera. Ale jeżeli chodzi o to, co się wydarzyło, a nie o to, co mogło się wydarzyć, wszystko wydaje się wskazywać, iż żaden człowiek w rewolucji nazistowskiej czy też w historii Trzeciej Rzeszy nie odegrał roli, która by miała bodaj dalekie podobieństwo do tej, jaką odegrał Adolf Hitler. Adolf Hitler i jego droga do władzy Koncepcja partii narodowosocjalistycznej, propaganda nieuchronnie przemawiająca do narodu niemieckiego i taktyka, która doprowadziła go do władzy, były bez wątpienia dziełem Hitlera. Po roku 1934 nie miał on już żadnych rywali, a do 1938 roku usunął najmniejszą nawet przeszkodę ograniczającą mu swobodę działania. Potem sprawował w Niemczech władzę arbitralną w stopniu rzadko dorównującym jakimś innym rządom w nowoczesnym uprzemysłowionym państwie. Jednocześnie od czasu remilitaryzacji Nadrenii aż do napaści na Związek Radziecki osiągnął wiele sukcesów dyplomatycznych i militarnych, które pozwoliły mu zdobyć hegemonię nad kontynentem europejskim, dającą się porównać jedynie z tą, jaką u szczytu swojej sławy osiągnął Napoleon. A jeżeli było to niemożliwe bez pomocy narodu i wojska, chętnych do służenia mu, to właśnie Hitler był tym, który potrafił zapewnić niezbędne do tego kierownictwo, miał wyczucie sprzyjającej chwili i odwagę jej wykorzystania. W ujęciu retrospektywnym jego błędy wydają się oczywiste i łatwo się pocieszać, że musiały doprowadzić do klęski. Ale trzeba było wspólnego wysiłku trzech najpotężniejszych mocarstw świata, aby obalić jego władzę nad Europą. Szczęście i brak jedności w obozie przeciwników przyczyniły się – podobnie jak w wypadku Napoleona – do większości sukcesów Hitlera, ale nie do wszystkich. Zaczynał, nie mając nic. Ani nazwiska, ani poparcia innego niż to, które sam sobie zdobył. Nie był nawet obywatelem kraju, którym zamierzał rządzić. Żeby to osiągnąć, musiał mieć niepoślednie talenty, które w sumie, mimo złych owoców, jakie przyniosły, równały się politycznemu geniuszowi. Polityczny klimat w Europie okresu międzywojennego Często mówi się, że Hitler mógł dojść do władzy tylko w Niemczech. Rzeczywiście, trzeba przyznać – bez obawy popełnienia takiego samego błędu rasizmu, jaki popełnili Niemcy – że w ciągu swoich dziejów, zupełnie niezależnie od skutków klęski i depresji gospodarczej, naród ten wykazywał pewne cechy, które sprzyjały powstaniu podobnego ruchu. Nie chodzi o zarzucanie Niemcom grzechu pierworodnego czy ignorowanie innych stron ich życia, które naziści tylko ordynarnie skarykaturowali. Ale nazizm nie spadł na naród niemiecki jak grom z jasnego nieba. Był zakorzeniony w jego historii i jeżeli istotnie większość Niemców nigdy nie głosowała na Hitlera, to jednak prawdą jest, że 13 mln oddało na niego swoje głosy. O obu tych faktach należy pamiętać. To miejsce wciąż przyciąga badaczy tajemnic historii. Kwatera Hitlera Od początku sprawowania władzy wielki führer nie umiał pozbyć się lęku o własne życie. Najbezpieczniej czuł się w żelbetowych konstrukcjach bunkrów. Ale Niemcy nie byli jedynym narodem, który w latach trzydziestych wolał zamknąć na wszystko oczy i nie chciał nazwać złych rzeczy po imieniu. Anglicy i Francuzi w Monachium, Włosi, partner Niemiec w pakcie stalowym, Polacy zajmujący Zaolzie, Rosjanie starający się zyskać na czasie – wszyscy oni myśleli, że zdołają kupić Hitlera albo wykorzystać go dla własnych celów. Nie powiodło im się to, tak samo jak nie powiodło się niemieckiej prawicy czy niemieckiej armii. Adolf Hitler. Znak czasów Hitler w istocie rzeczy był Europejczykiem nie mniej niż typowym niemieckim zjawiskiem. Warunki i stan umysłów, które eksploatował, malaise, której był symptomem, nie ograniczały się tylko do jednego kraju, choć w Niemczech występowały silniej niż gdzie indziej. Hitler był idiomatyczny dla Niemiec, ale myśli i uczucia, którym nadał wyraz, miały zasięg bardziej uniwersalny. Doskonale zdawał sobie sprawę ze swego związku z Europą. Burzył się przeciwko „systemowi” nie tylko w Niemczech, lecz i w Europie, przeciwko porządkowi burżuazyjno-liberalnemu, którego symbolem był dla niego Wiedeń, miasto, które go niegdyś odepchnęło. Jego powołaniem, a wierzył w nie aż do końca, było zniszczyć ów porządek i w tym – najmocniej odczuwalnym ze wszystkich celów – nie zawiódł. Europa może się znów podźwignąć, lecz dawna Europa z okresu między 1789 – rokiem rewolucji francuskiej – i 1939 – rokiem wojny hitlerowskiej – skończyła się bezpowrotnie, a ostatnią postacią w jej historii jest Adolf Hitler, architekt jej ruiny. Si monumentum requiris, circumspice – jeżeli szukasz jego pomnika, rozejrzyj się wkoło. To jest przedruk z książki pt. „Hitler. Studium tyranii” autorstwa Alana Bullocka w przekładzie Tadeusza Everta. Publikacja ukazała się nakładem wydawnictwa Znak Literanova. Tytuł, śródtytuły i skróty pochodzą od redakcji.
„Mein Kampf” – najbardziej kontrowersyjna i złowroga książka na świecie
„Mein Kampf” to pozycja, obok której trudno przejść obojętnie. Do końca II wojny sprzedanych zostało ponad 10 milionów egzemplarzy. Przemyślenia Adolfa Hitlera na temat współczesnego świata były zalążkiem największej zbrodni w dziejach ludzkości.
W tym artykule: Co oznacza „Mein Kampf”? Ile stron ma „Mein Kampf”? Rozdziały „Mein Kampf” Czy „Mein Kampf” jest legalna w Polsce? „Mein Kampf” po wojnie Opublikowana w latach 20. minionego wieku książka „Mein Kampf” autorstwa Adolfa Hitlera szybko zyskała status „nazistowskiej biblii”. Pierwsza część ujrzała światło dzienne w 1925 r. i poświęcona została autobiografii poprowadzonej przez pryzmat propagandy wodza III Rzeszy. Druga z nich, wydana w 1927 r., zawiera natomiast fundamenty ideologii ruchu antysemickiego i narodowego socjalizmu, którym kierowało się państwo pod przywództwem Führera. Obie części zostały połączone w jeden tom w 1930 roku. „Mein Kampf” to zbiór przekonań o wyższości narodu niemieckiego i rasy aryjskiej („rasy panów”) nad pozostałymi, której celem jest zwalczanie słabszych i gorszych ras. Nienawiść wobec Żydów, a także Słowian przejawiała się silnym przekonaniem, że zagrażają oni porządkowi na świecie, a rozwiązaniem jest ich likwidacja. W książce znajdziemy także obietnicę budowy Wielkich Niemiec, odkupienia klęski I wojny światowej oraz poszerzenia przestrzeni do życia na Wschodzie. Brzmi jak istne szaleństwo, które – niestety – stały się dramatyczną rzeczywistością i odbiło bolesne piętno na dziejach ludzkości. Co oznacza „Mein Kampf”? Adolf Hitler w pierwotnej wersji zamierzał nazwać swoje dzieło „Viereinhalb Jahre (des Kampfes) gegen Lüge, Dummheit und Feigheit”, co w wolnym tłumaczeniu oznacza „Cztery i pół roku (walki) z kłamstwami, głupotą i tchórzostwem”. Wydawcy zaproponowali jednak nazistowskiemu zbrodniarzowi o wiele krótszą wersję, którą znamy do dnia dzisiejszego, czyli „Mein Kampf” (z niem. „Moja walka”). Tytuł angielskiego tłumaczenia brzmi „My struggle”. Ile stron ma „Mein Kampf”? Liczba stron w „Mein Kampf” może się różnić w zależności od wielu czynników, jak np. wydawnictwo czy czas wydania. Oryginalna wersja z lat 20. liczy ok. 720 stron. Warto mieć na uwadze, że książka została napisana przez Adolfa Hitlera podczas odbywania wyroku w więzieniu w Landsbergu po nieudanym puczu monachijskim w 1923 r. Ponadto w tym okresie Niemcy mierzyły się z poważnym kryzysem gospodarczym, hiperinflacją oraz niestabilnością polityczną. Przed 1939 r. nie istniało żadne publiczne wydanie „Mein Kampf” w polskiej wersji językowej. Powstało wyłącznie kilka egzemplarzy dla oficerów Wojska Polskiego. Pod naciskiem cenzury w 1951 r. wszystkie kopie zostały natychmiast wycofane z bibliotek. Aktualne polskojęzyczne wydanie pochodzi z 2021 r. i opatrzone jest komentarzem krytycznym prof. Eugeniusza Cezarego Króla – eksperta od dziejów Trzeciej Rzeszy i narodowego socjalizmu. Książka liczy równo 1000 stron. Rozdziały „Mein Kampf” Jak już wiemy, „Mein Kampf” została opublikowana w dwóch częściach, a rozkład rozdziałów wygląda następująco: I. Obrachunek W domu rodzinnym Wiedeńskie lata nauki i walki Monachium Wojna światowa Propaganda wojenna Rewolucja październikowa Początki mojej działalności politycznej Niemiecka partia robotnicza Przyczyny upadku imperium Naród i rasa Pierwszy okres w rozwoju Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotniczej II. Ruch narodowosocjalistyczny Światopogląd a partia Państwo Obywatele Osobowość a koncepcja państwa narodowego Światopogląd a organizacja Pierwsze dni walki: znaczenie przemówień Walka z siłami czerwonymi Silny człowiek jest najmocniejszy, gdy jest sam Myśli na temat znaczenia i organizacji socjalistycznych robotników Pozorny federalizm Propaganda a organizacja Sprawa związków zawodowych Powojenna polityka Niemiec w kwestii sojuszy Polityka wschodnia Prawo do samoobrony Rudolf Hoess. „Diabeł z Auschwitz” i (anty)bohater „Strefy interesów” Gdy sto metrów dalej masowo ginęli zupełnie niewinni ludzie, Rudolf Hoess wraz ze swoją rodziną prowadził, jak gdyby nigdy nic, sielankowe życie. Ich dwukondygnacyjny dom z ogrodem i basenem... Czy „Mein Kampf” jest legalna w Polsce? Dystrybucja „Mein Kampf” w Polsce jest dopuszczalna, ale pod pewnymi warunkami. Biorąc pod uwagę obecnie obowiązujące przepisy prawa, dozwolone jest użytkowanie napisanej w latach 20. przez Adolfa Hitlera książki wyłącznie w formie dokumentu o wartości historycznej, ale z koniecznością zawarcia komentarza krytycznego. Dodatkowo dopuszczalny jest także handel historycznymi wydaniami dzieła Hitlera na podstawie ich wartości kolekcjonerskiej. Odpowiedzialności karnej podlega każda sprzedaż „Mein Kampf”, która nie jest opatrzona krytycznym komentarzem ekspertów. „Mein Kampf” po wojnie Koniec II wojny światowej sprawiły, że książka została zakazana w wielu krajach. Prawa autorskie do „Mein Kampf” przejęła Bawaria. Lokalne władze stanowczo reagowały na kolejne próby dodruku dodatkowych egzemplarzy, a sprawy niekiedy miały nawet swój finał w sądzie. Przypomnijmy, że w 2005 roku rozpoczął się trwający 4 lata proces przeciwko polskiemu wydawcy XXL, który zakończył się miesięcznym wyrokiem w zawieszeniu oraz grzywną w wysokości 10 tys. zł. W 2016 r., gdy prawa autorskie do publikacji wygasły, postanowiono na nowo wydać „Mein Kampf”. Opatrzone zostało ono krytycznym komentarzem Instytutu Historii Współczesnej w Monachium, który miał na celu wyjaśnić złudne przemyślenia i ideologiczne manipulacje Hitlera. Co ciekawe, w przeciągu pierwszego roku sprzedało się ponad 85 tys. egzemplarzy. Dzięki temu „Mein Kampf” trafiła na 1. miejsce listy bestsellerów w kategorii literatura non-fiction w Niemczech. Publikacja pełni funkcję przestrogi przed zbrodniczą ideologią nazizmu.
Benito Mussolini był agresywny i inteligentny. Twórca faszyzmu przecenił jednak własne siły
Urodził się jako syn kowala-socjalisty. Był brutalnym, lecz inteligentnym dzieckiem. Z jego inspiracji powstał jeden z najbardziej zbrodniczych ruchów XX-wiecznej Europy. Ale Benito Mussolini, zwany Duce, zakończył życie tak, jak umierali jego wrogowie.
W tym artykule: Dzieciństwo Mussoliniego Mussolini jako socjalista Początek kariery politycznej Pierwsza wojna światowa Narodziny faszyzmu Marsz na Rzym Poparcie dla Mussoliniego Wojna w Etiopii Sojusz z Hitlerem Upadek Duce Lubił mówić o sobie, że jest człowiekiem z ludu. Faktycznie, miał skromne pochodzenie, choć nie tak bardzo, jak lubił to przedstawiać. Jego ojciec był kowalem. Ale parał się czymś jeszcze. Był przede wszystkim socjalistycznym dziennikarzem i synem porucznika Gwardii Narodowej. Dom rodzinny Mussolinich znajdował się w Predappio, niewielkim miasteczku znajdującym się w regionie Emilia-Romania. Tym domem był zrujnowany pałacyk, a rozrastająca się rodzina Mussolinich zajmowała dwa pokoje na pierwszym pierwsze. Właśnie tam urodził się przyszły Duce (po włosku – wódz). Przyszedł na świat 29 lipca 1883 roku. W domu panowała bieda. Ojciec Mussoliniego spędzał dużo czasu na dyskusjach o polityce w tawernach, a większość pieniędzy wydawał na kochankę. Benito i jego rodzeństwo często chodzili głodni. Dzieciństwo Mussoliniego Benito Mussolini był nieposłusznym, niesfornym i agresywnym dzieckiem. W domu kaprysił, w szkole łobuzował. Ponieważ nauczyciele w wiejskiej szkole nie mogli nad nim zapanować, został wysłany do szkoły w Faenzy. Miasto od średniowiecza słynęło z wyrobów fajansowych, które zresztą wywodzą swoją nazwę od samego miasta. Ale w większa i okazalsza Faenza nie zmieniła charakteru Benita na lepszy. W szkole klasztornej siał postrach wśród dzieci. Dźgnął nawet jednego z chłopców scyzorykiem. Potem zaatakował jednego z salezjanów, którzy próbowali go schwytać i ukarać za ten występek. Mussolini został wydalony i wysłany do szkoły Giosuè Carducci w Forlimpopoli. Z niej również został wydalony po tym, jak zaatakował scyzorykiem kolejnego ucznia. Hirohito: cesarz, który nie wiedział o zbrodniach? Kontrowersje wokół władcy Japonii Czy japoński cesarz Hirohito odpowiadał za miliony ofiar podczas II wojny światowej? Był dyktatorem, marionetką wojskowych czy może więźniem ówczesnego systemu politycznego? <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/hirohito-cesarz-ktory-nie-wiedzial-o-zbrodniach-kontrowersje-wokol-wladcy-japonii-fot-kurita-kaku-gamma-rapho-via-getty-images-49b4482.jpeg" width="938" height="618" alt="Hirohito: cesarz, który nie wiedział o zbrodniach? Kontrowersje wokół władcy Japonii (fot. Kurita KAKU/Gamma-Rapho via Getty Images)" title="Hirohito: cesarz, który nie wiedział o zbrodniach? Kontrowersje wokół władcy Japonii (fot. Kurita KAKU/Gamma-Rapho via Getty Images)" /> Mussolini był agresywny, brutalny, ale też całkiem inteligentny. Bez trudu zdał egzaminy końcowe i uzyskał dyplom nauczycielski. Przez pewien czas nawet pracował w zawodzie. Jednak nie czuł powołania i porzucił nauczanie w pierwszym możliwym momencie. W wieku 19 lat wyjechał do Szwajcarii. Tam żył z dnia na dzień. Imał się przypadkowych prac, by tylko zarobić na kąt i jedzenie. Zadawał się z socjalistami i wychwalał Marksa. Mussolini jako socjalista We wspomnieniach osób, które dobrze znały Mussoliniego, powracają jak refren te same spostrzeżenia. Był bladym młodzieńcem o nadnaturalnie potężnej szczęce i ciemnych, przenikliwych oczach. Miał w sobie pewien magnetyzm, który, w połączeniu z niewątpliwym talentem retorycznym, przyciągał do niego ludzi. Poza tym dużo czytał i potrafił wykorzystywać swoją wiedzę. Wśród ulubionych autorów królowali filozofowie. Czytał rozprawy Immanuela Kanta i Spinozy, Piotra Kropotkina oraz Fryderyka Nietzschego. Cytował G.W.F. Hegla, Karla Kautsky’ego i Georgesa Sorela. Ale z filozofii każdego z nich wybierał tylko to, co mu się podobało, resztę odrzucając. Mimo wybiórczości, to właśnie ci filozofowie oraz socjalizm spod znaku Marksa stały się podwaliną własnej filozofii politycznej przyszłego Duce. Mussolini imponował towarzyszom jako potencjalny rewolucjonista o niezwykłej osobowości i uderzającej prezencji. Zdobywając reputację dziennikarza politycznego i mówcy publicznego, tworzył propagandę dla związku zawodowego. Proponował strajk i opowiadał się za przemocą jako środkiem egzekwowania żądań. Wielokrotnie wzywał do dnia zemsty. Te poglądy, które lubił wprowadzać w czyn, sprawiły, że jego kartoteka policyjna puchła, a on sam był częstym gościem w areszcie. Początek kariery politycznej Ale gdy w 1904 roku powrócił ze Szwajcarii do Włoch, był już postacią znaną. Regularnie pojawiał się – jako bohater artykułów – nawet w rzymskiej prasie. Próbował się przyczaić. Wrócił nawet do nauczania i przez pewien czas pracował w Alpach Weneckich, na północ od Udine. Wkrótce jednak powrócił do pracy w związkach zawodowych, do dziennikarstwa i do skrajnej polityki. To po raz kolejny doprowadziło do jego aresztowania i uwięzienia. W 1909 roku, gdy miał 26 lat, zakochał się w zaledwie 16-letniej Rachele Guidi, młodszej z dwóch córek owdowiałej kochanki jego ojca. Rachele zamieszkała z nim w wilgotnym, ciasnym mieszkaniu w Forlì, a jakiś czas później wyszła za niego za mąż. Tuż po ślubie Mussolini został uwięziony po raz piąty. Ale tym razem za kraty trafił nie jakiś tam awanturujący się komuch, ale towarzysz Mussolini. Czyli jeden z najzdolniejszych i najniebezpieczniejszych młodych socjalistów w całej Italii. Regularnie pisał artykuły do czasopism socjalistycznych. Założył nawet własną gazetę „La Lotta di Classe” (Walka klas). Odniosła ona taki sukces, że w 1912 r. Mussolini został mianowany redaktorem oficjalnej socjalistycznej gazety „Avanti!” (Naprzód!), której nakład wkrótce się podwoił. Parł na przód z siłą lodołamacza. Pierwsza wojna światowa Wówczas przyszła pierwsza wojna światowa. Mussolini początkowo sprzeciwiał się wojnie. Ale po pewnym czasie uznał, że tylko ona może dokonać prawdziwej rewolucji. W związku z tym stał się prawdziwym orędownikiem przystąpienia Włoch do działań zbrojnych. Jego stanowisko poskutkowało wydaleniem z partii socjalistycznej i ze stanowiska redaktora „Avanti!”. Finansowany przez rząd francuski i włoskich przemysłowców, którzy opowiadali się za wojną z Austrią, objął stanowisko redaktora naczelnego ’Il Popolo d’Italia” (Lud Włoch). Jednoznacznie określił swoją nową filozofię: „Od dziś wszyscy jesteśmy Włochami i tylko Włochami. Teraz, gdy stal spotkała się ze stalą, z naszych serc wydobywa się jeden jedyny okrzyk – Viva l’Italia! [Niech żyją Włochy!]”. Był to okrzyk narodzin faszyzmu. Mussolini poszedł walczyć na wojnie. Powrócił do domu w 1918 roku ranny i jawnie niechętny socjalizmowi. Ale wciąż znany, wciąż mający magnetyczną moc skupiania wokół siebie ludzi. Narodziny faszyzmu Już w lutym 1918 roku wskazywał potrzebę wyłonienia dyktatora. Czyli „osoby o wystarczającej bezwzględności i energii, aby przeprowadzić czysty zamach”. Tylko taki człowiek mógł – według Mussoliniego – odpowiednio przeciwdziałać kryzysowi gospodarczemu i politycznemu, który ogarnął Włochy. Trzy miesiące później, podczas wystąpienia w Bolonii, sugerowano, że to sam Mussolini mógłby zostać takim dyktatorem. W kolejnym roku, w Mediolanie, powstał zalążek partii gotowej poprzeć jego ambitne pomysły. W biurze na Piazza San Sepolcro spotkało się około 200 republikanów, anarchistów, syndykalistów, niezadowolonych socjalistów, niespokojnych rewolucjonistów i zwolnionych ze służby żołnierzy. Chcieli omówić ustanowienie nowej siły w polityce włoskiej. Mussolini nazwał tę siłę Fasci di Combattimento, co można tłumaczyć jako „związki kombatanckie” lub „walczące bandy”. Faszystowskie grupy, inspirowane przez Mussoliniego, ale często formowane przez lokalnych liderów, przemierzały obszary wiejskie doliny Padu i równiny Apulii. Tropiły socjalistów, podpalały biura związków zawodowych i partii oraz zastraszały miejscową ludność. Wiele osób o poglądach radykalnych było upokarzanych, bitych lub zabijanych. Pod koniec 1921 roku faszyści kontrolowali znaczną część Włoch. Fasci di Combattimento przekształcono w Narodową Partię Faszystowską (Partito Nazionale Fascita). Tymczasem lewica, częściowo z powodu swoich niepowodzeń w okresie powojennym, niemalże upadła. Mussolini zaczął planować przejęcie władzy na szczeblu krajowym. Marsz na Rzym Odpowiedni moment nadarzył się latem 1922 roku. Socjaliści ogłosili strajk generalny. Mussolini zagroził, że jeśli rząd nie powstrzyma strajku, zrobi to jego ugrupowanie. Faszystowscy ochotnicy pomogli stłumić strajk siłą. W trakcie zgromadzenia 40 tys. faszystów w Neapolu 24 października Mussolini zagroził: albo rząd przekaże im władzę, albo przejmą ją sami maszerując na Rzym. W odpowiedzi na jego słowa zgromadzeni faszyści zaczęli skandować „Roma! Roma! Roma!”. Wydawali się gotowi do działania. Wielki marsz rozpoczął się cztery dni później. Choć był znacznie słabiej zorganizowany, niż sugerowała faszystowska propaganda, ruch był wystarczająco groźny, aby obalić rząd. Król Emanuel III wysłał do Mussoliniego telegram, na który ten od dawna oczekiwał. Mianował go premierem. Pragnąc zademonstrować, że jest nie tylko przywódcą faszyzmu, ale także głową zjednoczonych Włoch, przedstawił królowi listę ministrów, z których większość nie była członkami jego partii. Dał jednak jasno do zrozumienia, że zamierza rządzić autorytatywnie. Uzyskał pełnię władzy dyktatorskiej na rok. W tym samym roku przeforsował ustawę, która umożliwiła faszystom uzyskanie większości w parlamencie. Wybory w 1924 r., choć niewątpliwie sfałszowane, zapewniły mu osobistą władzę. Poparcie dla Mussoliniego Wielu Włochów, zwłaszcza z klasy średniej, z zadowoleniem przyjęło takie autorytarne rządy. Byli zmęczeni strajkami i gotowi poddać się dyktaturze. Pod warunkiem, że gospodarka narodowa zostanie ustabilizowana. Faszyści zapoczątkowali ambitne programy robót publicznych. Koszty tego były jednak ogromne. Kruchy system demokratyczny we Włoszech został zniesiony na rzecz państwa jednopartyjnego. Partie opozycyjne, związki zawodowe i wolna prasa zostały zdelegalizowane. Wolność słowa została zmiażdżona. Nad ludnością czuwała siatka szpiegów i tajnych policjantów. Represje te uderzyły zarówno w umiarkowanych liberałów i katolików, jak i socjalistów. W 1924 roku poplecznicy Mussoliniego porwali i zamordowali socjalistycznego deputowanego Giacomo Matteottiego. Był on jednym z najskuteczniejszych krytyków faszyzmu w parlamencie. Kryzys związany z tą zbrodnią uderzył w Mussoliniego, ale udało mu się utrzymać władzę. Od 1925 r. nazywano go Duce. Wojna w Etiopii Mussolini pragnął własnego imperium. Jego wzrok spoczął najpierw na Etiopii. Po 10 miesiącach przygotowań, plotek, gróźb i wahań Włochy zaatakowały ją w październiku 1935 roku. Nastąpiła brutalna kampania podboju kolonialnego. Włosi zrzucili tony bomb gazowych na ludność etiopską. Europa wyraziła swoje niezadowolenie, ale nie zrobiła nic więcej. Liga Narodów nałożyła sankcje. Jednak zapewniła przy tym, że na liście zakazanych towarów eksportowych nie znajdzie się żaden kluczowy, np. ropa naftowa. Obawiano się bowiem, że taki ruch mógłby sprowokować wojnę w Europie. Mussolini powiedział, że gdyby Liga nałożyła sankcje na ropę naftową, musiałby wycofać się z Etiopii w ciągu tygodnia. Nie napotkał jednak takiego problemu. W nocy 9 maja 1936 roku ogłosił ogromnemu, oczekującemu tłumowi około 400 tys. ludzi stojących ramię w ramię wokół Piazza Venezia w Rzymie, że „w 14 roku ery faszystowskiej” dokonało się wielkie wydarzenie. Włochy mają swoje imperium. Moment ten był prawdopodobnie szczytem poparcia społecznego dla reżimu. Sojusz z Hitlerem Mussolini również znalazł nowego sojusznika. Realizując własne imperialne ambicje w Austrii, Adolf Hitler aktywnie wspierał afrykańską przygodę Mussoliniego. Niemcy były jedynym potężnym krajem w Europie Zachodniej, który nie zwrócił się przeciwko Mussoliniemu. W 1938 r., idąc za przykładem Niemiec, rząd Mussoliniego uchwalił we Włoszech antysemickie ustawy. Dyskryminowały one Żydów we wszystkich sektorach życia publicznego i prywatnego. W ten sposób przygotowano drogę do deportacji około 20 procent włoskich Żydów do niemieckich obozów zagłady podczas wojny. Mimo wszystko Mussolini nie chciał przystąpić do konfliktu. Sytuacja zmieniła się po kapitulacji Francji. Wówczas otwarcie stanął po stronie nazistów, lecz nie był traktowany przez Hitlera jako równoprawny partner. Kampania 1941 r., mająca na celu wsparcie niemieckiej inwazji na Związek Radziecki, również zakończyła się katastrofalną porażką. Skazała tysiące źle wyposażonych włoskich żołnierzy na koszmarny zimowy odwrót. Po kapitulacji Włoch w Afryce Północnej w 1943 roku Niemcy zaczęli podejmować środki ostrożności na wypadek prawdopodobnego upadku faszystów. Mussolini rażąco wyolbrzymił skalę społecznego poparcia dla swojego reżimu i wojny. Kiedy alianci z powodzeniem zaatakowali Sycylię w lipcu 1943 roku, było oczywiste, że klęska faszystów jest nieuchronna. Upadek Duce 24 lipca na posiedzeniu faszystowskiej Wielkiej Rady – najwyższego konstytucyjnego organu państwa – przytłaczająca większość głosów przyjęła rezolucję, która usunęła Mussoliniego z urzędu. Lekceważąc głosowanie i odmawiając przyznania, że jego podwładni mogą mu zaszkodzić, Mussolini pojawił się w swoim biurze następnego ranka, jak gdyby nic się nie stało. Tego samego popołudnia został jednak aresztowany na schodach Villa Savoia po audiencji u króla. Uwięziony został najpierw na wyspie Ponza, potem na odleglejszej wyspie u wybrzeży Sardynii. Ostatecznie przewieziono go do hotelu w górach Abruzji, skąd uratowała go grupa niemieckich komandosów. Będąc na łasce Hitlera, Mussolini próbował jeszcze utworzyć marionetkowy rząd na północy Italii. Ale gdy tylko niemiecka obrona we Włoszech załamała się, włoscy komuniści z partyzantki zdecydowali się na zabicie Mussoliniego. Osamotniony Duce próbował jeszcze przekroczyć granicę w przebraniu niemieckiego żołnierza w konwoju ciężarówek wycofujących się w kierunku Innsbrucka w Austrii. Został jednak rozpoznany. Wraz ze swoją kochanką, Clarettą Petacci, która nalegała, by pozostać z nim do końca, został zastrzelony 28 kwietnia 1945 roku. Ich ciała powieszono głowami w dół na Piazza Loreto w Mediolanie. Ogromne tłumy świętowały upadek dyktatora i koniec wojny. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Joseph Goebbels był ministrem propagandy III Rzeszy. Lubił kłamstwa, bo pasowały do jego osobowości
Należał do najwyższych dygnitarzy Rzeszy i najbliższych współpracowników führera i miał ogromny wpływ na Niemców. Jako minister propagandy Joseph Goebbels uzyskał panowanie nad ich umysłami. Wzbudzał w narodzie emocje, którym ten nie potrafili się oprzeć. Przekonywał do działań zbrodniczych. Dlaczego Niemcy mu uwierzyli? Bo miał talent do tego, co robił.
W tym artykule: Goebbels i Hitler Goebbels propagandysta Motywy nazistowskiej propagandy Prywatne życie Goebbelsa Paul Joseph Goebbels na świat przyszedł 29.10.1897 r. w rodzinie urzędnika i robotnicy rolnej. Studiował literaturę i filozofię na kilku niemieckich uniwersytetach. Edukację przypieczętował doktoratem na Uniwersytecie w Heidelbergu uzyskanym w 1922 r. I zaraz potem związał się z partią nazistowską. Dzięki wrodzonym talentom, inteligencji i gruntownemu humanistycznemu wykształceniu sprawdzał się doskonale jako mówca i polemista. Zwłaszcza, że jako narcyz uwielbiał publiczne występy i znajdowanie się w centrum uwagi. W rozpolitykowanych, wzburzonych, wiecujących Niemczech czasów Wielkiego Kryzysu były to cenne umiejętności. Zafascynowany Hitlerem, początkowo wspierał nazistów jako publicysta. NSDAP, czyli Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników, po puczu monachijskim w 1923 r. została zdelegalizowana. Od roku 1925, po reaktywacji NSDAP, stał się jej etatowym działaczem. Kierował regionalną strukturą nazistowskiej partii jako gauleiter Berlina, ale przede wszystkim odpowiadał za jej propagandę. Po dojściu Hitlera do władzy w 1933 r. w naturalny sposób został już szefem Ministerstwa Propagandy i Oświecenia Publicznego, z zamiarem uczynienia Niemców ślepo wiernymi swojemu wodzowi. Goebbels i Hitler Intelektem Hitler Goebbelsa nie uwiódł. A mimo to führer zyskał w nim bezwzględnie wiernego, czczącego go współpracownika. Aby móc pozostać w strukturach władzy przy boku wodza, Goebbels wyrzekł się nawet swoich antykapitalistycznych poglądów. Należał bowiem do funkcjonującego w początkach partii lewicowego skrzydła środowiska nazistowskiego i postulował nawet współpracę ze Związkiem Radzieckim. Pozostał wierny do końca, mimo iż führer wspomniane skrzydło brutalnie wyciął. Nie zrobił tego jednak wyłącznie z powodów koniunkturalnych. Po prostu ślepo zawierzył wodzowi. Nie on jeden. Hitler miał pewien rodzaj charyzmy sprawiający, że wielu ludzi było stawało się bezwzględnie lojalnymi wobec niego. Już w 1926 r. Goebbels w swoich dziennikach napisał: „On jest geniuszem. Z całą pewnością twórczy instrument boskiego losu. Stoję przed nim wstrząśnięty. Taki on jest: jak dziecko, kochany, dobry, miłosierny. Jak kot przebiegły, mądry i zwinny, jak lew gigantyczny i ryczący”. (Notabene wspomniane dzienniki stanowią jedno z najcenniejszych, bo wewnętrznych świadectw sposobu funkcjonowania nazistowskiej machiny). Goebbels propagandysta Społeczeństwo masowe stworzyło też masowe środki komunikacji. Na początku XX w. dziedzina ta rozwinęła się dynamicznie. Pojawiły się bowiem nowe formy komunikacji: radio i film dźwiękowy. Ponieważ za ich pośrednictwem można było dotrzeć do szerokich mas, pozwalały na te masy wpływać, kształtować pożądane postawy. Goebbels doskonale to rozumiał. Stał się wręcz symbolem propagandy rozumianej jako manipulacja. Jak powiedział, „kłamstwo powtórzone tysiąc razy staje się prawdą”. Kierując propagandową machiną Trzeciej Rzeszy w latach 1933–1945, okazał się niewiarygodnie skuteczny. Za jej pośrednictwem cywilizowany naród przekonał do idei i działań haniebnych i zbrodniczych. Jak to osiągnął? Budując informacyjny monopol. To on umożliwiał skuteczne posługiwanie się manipulacją, półprawdami i ordynarnymi kłamstwami. Propagowaniu nazistowskiego przesłania podporządkowane zostały w Niemczech wszystkie formy zbiorowej komunikacji. Nie tylko media informacyjne, ale także literatura, teatr, sztuka czy wydawnictwa edukacyjne. Goebbels przekonał Niemców do porzucenia rozumu i zawierzenia emocjom, które umiejętnie kreował i podsycał. Sam wygłaszał agitacyjne przemowy, ale pisał też przemówienia dla Hitlera. Dzięki temu przygotowywał nawały propagandowe przed ważnymi wydarzeniami i decyzjami politycznymi. Najważniejsza była jednak systematycznie sącząca się zewsząd w przestrzeni publicznej nazistowska narracja. Motywy nazistowskiej propagandy Głównym celem przekazów suflowanych przez system Goebbelsa było budowanie jedności wokół führera i jego geniuszu, przekonywanie społeczeństwa o wyjątkowej roli dziejowej Niemiec i tłumienie wątpliwości, które mogłyby się pojawić. Kreowano kult wodza, który da Niemcom dynamikę, siłę, dumę i przyszłość. Goebbels robił to m.in. za pośrednictwem monumentalnych, pseudomistycznych partyjno-państwowych wieców i defilad, morza flag, marszów z pochodniami itp. Podglebiem tego były opowieści o rzekomej krzywdzie Niemiec po przegranej I wojnie światowej i niesprawiedliwości, jakich mniejszość niemiecka doświadcza na terenach wschodnich. Przekonywano, że Niemcom potrzeba przestrzeni życiowej, której brak osłabia demograficzny potencjał narodu. Propagowano czysty rasizm, tłumacząc, że szlachetna rasa aryjska zagrożona jest przez podrzędne rasy, w tym Słowian i Żydów, z którymi się miesza, czemu trzeba się przeciwstawić. Żydów obarczano winą za komunizm. Kierowana przez Goebbelsa propaganda dowodziła, że przedstawicielami tej nacji kieruje żądza pieniądza, dla którego zrobią wszystko. Że w istocie to oni zakulisowo sterują państwami alianckimi, prąc do wojny. Efektem tych działań było rozpętanie przez Hitlera, przy aprobacie Niemców, barbarzyńskiej wojny w Europie i Holokaust. Natomiast pod koniec wojny, gdy Wehrmacht cofał się przed Armią Czerwoną i aliantami, ducha walki podtrzymywał propagowaniem koncepcji „wojny totalnej” i „cudownych broni”, które odmienią sytuację na froncie. Co ciekawe – całkiem skutecznie. Prywatne życie Goebbelsa W wypadku tego nazistowskiego notabla życie prywatne i polityczna działalność splatały się nierozerwalnie, stanowiąc jedność. Hitler był świadkiem na ślubie Goebbelsa. Zdaniem niektórych jego żona Magda, przekonana nazistka, związała się z Goebbelsem tylko po to, by dzięki niemu być bliżej führera. Była jedyną kobietą uwielbianą przez Hitlera i Stalina. Jej szpiegowska kariera jest wspominana do dziś Była kobietą, której udało się pogodzić rzeczy niemożliwe. Uwielbiali ją zarówno Hitler, jak i Stalin. Pierwszy jako aktorkę, drugi – jako swoją agentkę. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/byla-jedyna-kobieta-uwielbiana-przez-hitlera-i-stalina-jej-szpiegowska-kariera-jest-wspominana-do-dzis-1b39285.jpg" width="517" height="700" alt="Była jedyną kobietą uwielbianą przez Hitlera i Stalina. Jej szpiegowska kariera jest wspominana do dziś" title="Była jedyną kobietą uwielbianą przez Hitlera i Stalina. Jej szpiegowska kariera jest wspominana do dziś" /> Szóstka dzieci tej pary miała imiona zaczynające się na „H” – podobno na cześć wodza właśnie. Mimo gromadki potomstwa małżeństwo Goebbelsów przetrwało tylko dzięki führerowi. Choć minister propagandy utykał, mając zdeformowaną prawą nogę, nie przeszkadzało mu to w korzystaniu ze swojej pozycji. Ochoczo więc romansował, zwłaszcza z aktorkami, które tą drogą chciały robić karierę w show biznesie. Dla czeskiej aktorki Lidy Baarovej zamierzał się rozwieść, na co Hitler nie wyraził zgody. Nie zgodził się też później, gdy z podobną inicjatywą wystąpiła Magda. Życie małżonkowie zakończyli już zgodnie. Po śmierci Hitlera 30 kwietnia 1945 r. w berlińskim bunkrze, Goebbelsowie poszli w jego ślady. 1 V 1945 r. otruli swoje dzieci (w wieku od 4 do 12 lat), podając im pastylki z cyjankiem, po czym popełnili samobójstwo. Jednak zanim do tego doszło, przez ponad dobę, od śmierci Hitlera do własnej, Goebbels, namaszczony przez führera, formalnie pełnił funkcję kanclerza Rzeszy. Tyle że jego władza nie wykraczała już poza bunkier w Berlinie.
Rudolf Hoess. „Diabeł z Auschwitz” i (anty)bohater „Strefy interesów”
Gdy sto metrów dalej masowo ginęli zupełnie niewinni ludzie, Rudolf Hoess wraz ze swoją rodziną prowadził, jak gdyby nigdy nic, sielankowe życie. Ich dwukondygnacyjny dom z ogrodem i basenem stał tuż za murami obozu Auschwitz.
W tym artykule: Kim był Rudolf Hoess? Dom Rudolfa Hoessa w Oświęcimu „Strefa interesów” Jonathana Glazera Jak zginął Rudolf Hoess? Rudolf Hoess okazał się nie tylko królem śmierci, ale także panem życia. Kiedy on i jego rodzina pławili się w luksusie, tuż obok, dosłownie za płotem, w imię szalonej ideologii tysiącom niewinnych ludzi zadawano cierpienie, a potem odbierano życie. Kim był Rudolf Hoess? Rudolf Hoess (inna pisownia: Rudolf Höß lub Rudolf Höss) zapisał się czarnymi zgłoskami w księgach historii. Urodzony 25 listopada 1901 r. (niektóre źródła podają rok 1900) w Baden-Baden, w południowych Niemczech nazistowski zbrodniarz i bliski współpracownik Adolfa Hitlera był pierwszym komendantem obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau. Zanim powierzono mu tę funkcję, pełnił służbę w obozach KL Dachau i KL Sachsenhausen. „Diabeł z Auschwitz”, jak nazywany bywa Rudolf Hoess, przeniósł się do Oświęcimia wiosną 1940 roku. Nowe stanowisko oficjalnie objął na początku maja i piastował je do jesieni 1943 r., gdy zastąpił go Arthur Liebehenschel, a potem Richard Baer. To pod jego wodzą Auschwitz-Birkenau stał się największą „fabryką śmierci”. Szacuje się, że przez pięć lat funkcjonowania obozu życie straciło ponad milion osób, z czego większość stanowili Żydzi. Dom Rudolfa Hoessa w Oświęcimu Życie Rudolfa Hoessa i jego najbliższych w Oświęcimiu toczyło się, jak gdyby nigdy nic. Willa komendanta obozu Auschwitz – choć trudno sobie to wyobrazić – znajdowała tuż za murami obozu Auschwitz. Nie zważając na tragedię tysięcy niewinnych ludzi, w odległości zaledwie stu metrów od komina krematorium, Hoess stworzył dla swojej rodziny alternatywną rzeczywistość. Żona nazistowskiego zbrodniarza, Hedwig Hoess oraz ich piątka dzieci – Klaus-Berndt (1930), Ingebritte (1933) i Heidetraut (1934), Hans-Jürgen (1937) i Annegret (1943) – mogli liczyć na wszystko, czego tylko dusza zapragnie. Dwukondygnacyjny dom z centralnym ogrzewaniem otaczał duży ogród pełen kwiatów, gdzie domownicy mogli się bawić, odpocząć oraz „radować” pięknymi roślinami. Do ich dyspozycji był także basen. – Ogród ten to bajka. Ogromna przestrzeń pod szkłem. Mnóstwo róż. Stąd w okresie Bożego Narodzenia wysyłano kwiaty do Berchtesgaden dla Hitlera i Ewy Braun. W szklarni tej umieszczone miały być sejfy, gdzie przechowywano całe kolie brylantów, sporządzanych przez brylanciarzy Żydów belgijskich dla Hössów i innych dygnitarzy – wspominał Stanisław Głowy. To były więzień obozu Auschwitz-Birkenau i późniejszy świadek w procesie byłego komendanta obozu oświęcimskiego, cytowany przez tygodnik „Polityka”. Zanim willa przy Auschwitz weszła w posiadanie Rudolfa Hoessa, dom zamieszkiwany był przez rodzinę byłego sierżanta wojska polskiego, Józefa Soi. Po zakończeniu II wojny światowej dawni właściciele wrócili. Jednak w latach 70. ponownie zmienili się lokatorzy. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/c216d739327cd971bad5099953b84cf0272a1025-b60aeb8.jpg" width="962" height="1344" alt="Dzieci Rudolfa Hoessa w ogrodzie jego willi bezpośrednio przy obozie Auschwitz. Stoją od lewej córki: Ingebritte (Brigitte) i Heidetraut, poniżej synowie: Hans-Jürgen (Burling) i Klaus-Berndt. Najmłodsza córka Annagret urodziła się w Auschwitz, w 1943 (Fot. Autorstwa Nieznany - https://www.dailymail.co.uk/news/article-9197209/Unseen-photos-reveal-inside-Auschwitz-commandant-Rudolf-Hoess-luxury-villa.html, Domena publiczna, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=145403486)" title="c216d739327cd971bad5099953b84cf0272a1025-b60aeb8" /> „Strefa interesów” Jonathana Glazera Codziennie życie Rudolfa Hoessa, jego żony Hedwig i ich piątki dzieci w znajdującym się tuż za murami obozu domu z basenem i ogrodem przedstawia film „Strefa interesów” w reż. Jonathana Glazera. Oparta na powieści Martina Amisa o tym samym tytule brytyjsko-polsko-amerykańska koprodukcja w zupełnie inny sposób niż dotychczasowe produkcje opowiada historię obozu Auschwitz. Szybko zdobyła zasłużone uznanie widzów i krytyków. Podczas 96. ceremonii rozdania nagród Amerykańskiej Akademii Filmowej „Strefa interesów” otrzymała dwa Oscary – za „najlepszy film międzynarodowy” i „najlepszy dźwięk”. Ponadto była nominowana w kategoriach: „najlepszy film”, „najlepsza reżyseria” oraz „najlepszy scenariusz adaptowany”. Produkcję nagrodzono także Grand Prix na festiwalu w Cannes, gdzie odbyła oficjalna premiera filmu. W rolach głównych występują niemieckie gwiazdy kina – Christian Friedel (Rudolf Hoess), znany z takich produkcji, jak m.in. „Biała wstążka” czy „13 minut”, oraz Sandra Hüller (Hedwig Hoess), która wystąpiła w innym oscarowym hicie – „Anatomia upadku” (Oscar za „najlepsza scenariusz oryginalny”). Zdjęcia do „Strefy interesów” zostały realizowane w Polsce. W obozie Auschwitz-Birkenau, Katowicach, Jeleniej Górze i na zamku Książ w Wałbrzychu. Bardzo ważne dla całego projektu było to, by być tak blisko prawdy jak to możliwe. Kręciliśmy bardzo blisko Auschwitz, staliśmy na tej ziemi – zaznaczają producenci. Prace nad filmem trwały 10 lat, a pierwszy klaps na planie padł latem latem 2021 roku. Przypomnijmy, że polska premiera „Strefy interesów” miała miejsce 15 lutego 2024 r. w Muzeum Auschwitz. Do kin brytyjsko-polsko-amerykańska koprodukcja niespełna miesiąc później, 8 marca. Na dwa dni przed uroczystą galą rozdania Oscarów. Ci, którzy nie mieli okazji obejrzeć filmu w kinie, znajdą go teraz na platformie Max. Jak zginął Rudolf Hoess? W maju 1945 r., gdy klęska hitlerowskich Niemiec wydawała się nieunikniona, Rudolf Hoess postanowił zmienić tożsamość. Przedstawiał się jako bosman Franz Lang. Próbował uciekać przed wkraczającą do Rzeszy Armią Czerwoną. Pierwszym przystankiem był Rendsburg, gdzie została jego rodzina. Następnie przeniósł się do Flensburga. Kilka tygodni później Hoess został zatrzymany przez Brytyjczyków. Ci po miesiącu wypuścili go na wolność, stwierdzając ważność posiadanych przez „Langa” dokumentów. Działania strony brytyjskiej doprowadziły do zatrzymania Rudolfa Hoessa 11 marca 1946 r. Miejsce, w którym przebywał poszukiwany, wskazała śledczym Hedwig Hoess w obawie przed zatrzymaniem i wydaniem Rosjanom jej najstarszego syna. Trzy tygodnie później były komendant obozu Auschwitz-Birkenau stanął przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze. W maju tego samego roku Rudolfa Hoessa ekstradowano do Polski. Proces, w którym uczestniczyli byli więźniowie obozu Auschwitz-Birkenau, rozpoczął się 11 marca 1947 r. i trwał trzy tygodnie. 2 kwietnia członek NSDAP (nr legitymacji partyjnej 3240) i SS (nr ewidencyjny 193 616) został skazany na na karę śmierci przez powieszenie. Wyrok wykonano 11 kwietnia na terenie Auschwitz. Ciało skazanego spalono, a prochy wsypano do pobliskiej rzeki. Źródła: historia.dorzeczy.pl, polityka.pl, archiwum redakcji. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Swastyka. Klucz do raju, znak odrodzenia i życia, ale też symbol faszyzmu
Swastyka to jeden z najbardziej znanych i rozpowszechnionych znaków na całym świecie. Symbolizuje koło słoneczne, nieskończoność, dobrobyt i szczęście, siłę stwórczą, odrodzenie czy siłę. Swastykę zawłaszczyli w XX wieku niemieccy faszyści.
W tym artykule: Co oznacza swastyka? Jakie są rodzaje swastyki? Co oznacza swastyka niemiecka? Co grozi za namalowanie swastyki w Polsce? Co oznacza swastyka w Indiach? Swastyka w Ameryce Północnej Swastyka wczesnochrześcijańska Swastyka to bardzo prosty znak. Ma kształt równoramiennego krzyża o ramionach załamanych w połowie długości pod kątem prostym, w tym samym obrotowym kierunku, zwykle zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Co oznacza swastyka? Odpowiedź na to pytanie wcale nie jest taka prosta. Okazuje się, że symbol ten ma różne znaczenia w zależności od miejsca, gdzie jest wykonywany. Z reguły swastyka związana jest z dobrobytem i szczęściem. Słowo to pochodzi od sanskryckiego svastika, oznaczającego „przynosząca powodzenie/dobrobyt”. Jakie są rodzaje swastyki? Możemy wyróżnić dwa podstawowe rodzaju swastyki: bardziej popularną prawoskrętną i drugą – lewoskrętną. Prawostronna swastyka jest uważana za symbol solarny. Ma bowiem naśladować kurs obrany codziennie przez Słońce, które na półkuli północnej wydaje się przechodzić ze wschodu, a następnie z południa na zachód. Lewoskrętna swastyka częściej oznacza noc, w Indiach przerażającą boginię Kālī i praktyki magiczne. Swastyki różnią się często detalami: długością wygiętych ramion i proporcjami. Symbole te wykonywano i wykonuje się różnymi technikami – maluje, rysuje, rzeźbi a nawet tka. Najstarszy znany symbol swastyki odkryto na liczącej 15 000 lat figurce ptaka wykonanej z kłów mamuta. Przypuszcza się, że starożytny ryt był związany z magią. Również na ziemiach obecnej Polski swastyki wykonywano setki, a nawet tysiące lat temu. Na przykład na cmentarzysku w Domasławiu pod Wrocławiem sprzed 2,8 tysiąca lat znaleziono naczynia z namalowanym symbolem trykwetru, czyli uproszczonej swastyki. Także później, w czasach średniowiecza na naczyniach od czasu do czasu pojawiały się swastyki, ale w miejscach, które nie miały być widoczne. Były to wówczas zapewne tak zwane znaki garncarskie, czyli swego rodzaju podpisy wytwórców tych przedmiotów. Co oznacza swastyka niemiecka? Swastyka niemiecka jest szczególnego rodzaju symbolem, nazywanym też Hakenkreuz (z niem. hakowaty krzyż). Była to prawoskrętna swastyka, godło partii nazistowskiej NSDAP od 1919-1920; w latach 1933-1945 symbol nazistowskiej III Rzeszy i rzekomy emblemat domniemanej „rasy aryjskiej”. Już w 1910 r. poeta i ideolog nacjonalistyczny Guido von List zaproponował swastykę jako symbol dla wszystkich organizacji antysemickich. Od czasów II wojny światowej swastyka w kulturze zachodniej uważana jest za symbol nienawiści i uprzedzeń rasowych. Jest często używana przez grupy grupy białych supremacjonistów i współczesne mutache partii nazistowskiej. Wraz z innymi symbolami stosowanymi przez partię NSDAP, użycie swastyki zostało zakazane w Niemczech. Co grozi za namalowanie swastyki w Polsce? Według artykułu 256 Kodeksu Karnego, kto publicznie propaguje faszystowski lub inny totalitarny ustrój państwa lub nawołuje do nienawiści na tle różnic narodowościowych, etnicznych, rasowych, wyznaniowych albo ze względu na bezwyznaniowość, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. W Polsce swastyka najczęściej kojarzona jest właśnie z symbolem faszystowskim i taki jest z reguły jej odbiór w przestrzeni publicznej. Co oznacza swastyka w Indiach? Symbol swastyki już w starożytnych Indiach oznaczał pomyślność i dobrobyt. Często stosowany jest wśród hinduistów, buddystów i dżajnistów. U tych ostatnich swastyka przypomina wiernym o czterech możliwościach odrodzenia się duszy: jako zwierzę, roślina, w piekle lub na Ziemi i w świecie duchów. Dla Buddystów swastyka to z kolei klucz do raju. Z kolei dla hinduistów swastyka to symbol początku, otwarcia. Bywa też kładziona przed wejściem do domu jak amulet mający na celu ochronę przed pożarem i „złym okiem”. W Indiach wiele szkół lub stowarzyszeń ma w nazwie i w logotypie swastykę. Swastyka w Ameryce Północnej Swastyka była też znanym symbolem wśród rdzennej ludności Ameryki Północnej, na przykład w plemieniu Nawaho. Oznaczała obfitość, szczęście i pomyślność. Swastyka była utożsamiana z „wirującą kłodą” z opowieści Nawahów. To z jej pomocą bohater podróżował po dzisiejszej rzece San Juan. Kiedy dotarł do celu, bogowie wyciągnęli jego kłodę z wiru, w którym spotykają się rzeki i pomogli mu dotrzeć do brzegu. Co symbolizuje krzyż ankh? Jeden z nich znaleziono w grobowcu Tutanchamona Czym oryginalnie był krzyż ankh? Gdzie go używano i co oznaczał? Dzisiaj pod tą nazwą może kryć się gra planszowa, biżuteria albo zespół muzyczny. Swastyka wczesnochrześcijańska Swastyka pojawiła się również w sztuce wczesnochrześcijańskiej i bizantyjskiej. Określano ją wówczas jako gammadion lub crux gammat (bo złożona z czterech liter greckich gamma przymocowanych do wspólnej podstawy) lub tetraskelion (z łac. czworonogi). Źródła: Britannica HAF Natural History Museum of Utah Słownik Symbol, red. W. Kopaliński, Warszawa 1991 Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Krzyżacy w obozie koncentracyjnym. Nieoczywista historia słynnego zakonu
Naziści zlikwidowali zakon krzyżacki. Następnie skonfiskowali jego mienie. Kapłanów poddali prześladowaniom. A jednocześnie hitlerowcy nawiązywali do historii Zakonu, a w Malborku szkolili młodzież. Krzyżacy i ich dzieje potrafią zaskoczyć. O tym opowiada wystawa w Muzeum Zamkowym w Malborku.
W tym artykule: Polacy wśród Krzyżaków Krzyżacy w czasach III Rzeszy Czarna i biała legenda Krzyżaków Historia Krzyżaków jest ciągle żywa i budzi emocje Zakon krzyżacki przetrwał wszystkie, nawet najgorsze zawirowania historyczne. Klęska pod Grunwaldem w 1410 rokiem to był tylko jeden z ważnych etapów jego pasjonującej historii. Istnieje do dziś. Krzyżacy są katolikami i podlegają obecnie papieżowi. Polacy wśród Krzyżaków W ich szeregi w ostatnich latach wstąpiło nawet kilku kapłanów polskiego pochodzenia. W średniowieczu również było wielu Polaków, którzy z tym zakonem sympatyzowali. Ale mieli oczywiście inne pobudki. Bo dziś Krzyżacy nie są już rycerzami. Zajmują się działalnością charytatywną, medyczną i duszpasterską. Z kolei w średniowieczu polscy możni i rycerze wspierali Krzyżaków, bo byli ich lennikami, ale część robiła to też absolutnie z własnej woli. Po tym jak król Kazimierz Wielki zawarł z nimi pokój w 1343 roku, wielu polskich rycerzy wraz z zakonnikami walczyło przeciw pogańskiej Litwie. Nawet pod Grunwaldem wśród Krzyżaków walczyli ramię w ramię książęta Konrad VII Biały z dynastii Piastów i szczeciński – Kazimierz V z rodu Gryfitów. Krzyżacy w czasach III Rzeszy Naziści postanowili zlikwidować zakon w latach 1938–1939. Następnie po zajęciu Austrii i Czechosłowacji przejęli jego mienie. Kapłani i siostry byli prześladowani. O tym, że historia zakonu krzyżackiego bywa nie taka oczywista, jak uczyliśmy się w szkole, można przekonać się na wystawie czasowej w Muzeum Zamkowym w Malborku. Zatytułowana jest „Nigra crux mala crux. Czarna i biała legenda zakonu krzyżackiego”. Szczególnie szokujące mogą być dla zwiedzających dzieje zakonu w czasie rządów Adolfa Hitlera. Przecież propaganda PRL niemal zrównywała Krzyżaków z faszystami. Tymczasem na wystawie poznamy sylwetki kapłanów i sióstr zakonnych zamordowanych przez nazistów. Wśród nich był na przykład ojciec Gvido Johann Krisch. Hitlerowcy zabili go w komorze gazowej 9 czerwca 1941 roku w zamku Hartheim w Austrii. Z kolei siostra Irmgardis Leopoldina Smuk została zamordowana w Pirna-Sonnenstein koło Drezna. – Krzyżacy zostali przez nazizm zlikwidowani. Kapłani, bracia, którzy już nie byli rycerzami, tylko to już był zakon duchowny, trafili do obozów koncentracyjnych. Dzielili ten los z naszymi kapłanami w Dachau – mówi w specjalnym podcaście towarzyszącym wystawie dyrektor Muzeum Zamkowego w Malborku, prof. Janusz Trupinda. A jednocześnie z wielką pompą hitlerowcy przenieśli w 1940 roku do Malborka kopie chorągwi zakonu, zdobyte przez Polaków w bitwie pod Grunwaldem. Mit i symbolika krzyżacka była wykorzystywana w narodowosocjalistycznej propagandzie. Czarna i biała legenda Krzyżaków Ekspozycja dostępna w przestrzeniach zamkowych jest czynna do 15 stycznia 2024 roku. – To jest wystawa, która po raz pierwszy zajmuje się kompleksowym zbadaniem, kompleksowym przedstawieniem dwóch stron legendy Zakonu krzyżackiego. Tej białej legendy, którą Krzyżacy prowadzili w swoich celach politycznych (...) i tej czarnej, która pochodzi raczej z polskiej strony i ze strony innych wrogów Zakonu, której miał w swojej historii bardzo wielu – wyjaśnia w podcaście Aleksander Masłowski. To członek zespołu kuratorskiego i kierownik Zamku w Sztumie, który jest oddziałem Muzeum Zamkowego w Malborku. I dodaje: – Legenda krzyżacka nie jest całkiem biała, ani całkiem czarna. Na wystawie zebrano ponad 300 oryginalnych eksponatów z 35 instytucji oraz osób prywatnych z Polski, Litwy, Niemiec, Włoch, Austrii. Są to m.in. średniowieczne kodeksy krzyżackie, Madonna szafkowa z Klonówki, znakomite nowożytne i XIX- i XX-wieczne obrazy, rysunki, grafiki, w tym dzieła Jana Matejki, Wojciecha Gersona, Juliusza i Wojciecha Kossaków. Są też gadżety o tematyce krzyżackiej i grunwaldzkiej. Wśród nich jest na przykład szalik zakupiony przez dyrektora Muzeum Zamkowego w Malborku przed meczem Polska-Niemcy, który ma sobie napis 1410–2010. Zatem nawiązuje do bitwy grunwaldzkiej. Jak przekonują muzealnicy, wystawa jest zaproszeniem do refleksji, ale i ożywionej dyskusji oraz do zapoznania się ze wspaniałymi dziełami sztuki i artefaktami prezentowanymi w salach zamkowych. Historia Krzyżaków jest ciągle żywa i budzi emocje Duża część wystawy poświęcona jest II połowie XIX i I XX w. – To czas kiedy Krzyżacy i ich historia, a także jednoznacznie kojarzony z nimi zamek krzyżacki w Malborku, były szeroko wykorzystywane dla doraźnych celów politycznych, propagandowych i ideologicznych – czytamy w opisie wystawy. Takie doraźne wykorzystanie historii zakonu doprowadziło do uproszczenia jego historii, jej przekłamania, powstania mitów i stereotypów, które funkcjonują i zakorzenione są we współczesnym myśleniu o zakonie. Źródła: Arnold U., Zakon niemiecki. Podstawy, regiony, osoby, Wydawnictwo Naukowe UMK, 2023 Muzeum Zamkowe w Malborku, podcasty do wystawy Stokowski M., Trupinda J., Zamek Malbork w czasach wielkich mistrzów oraz zarys jego dalszych dziejów. Vademecum dla zwiedzających, Muzeum Zamkowe w Malborku, brak roku wydania Teler M., Polak Krzyżak – dwa bratanki, w: Focus Historia Ekstra, 02/2021 Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Bursztynowa Komnata. Jak na Mazurach szukano wielkiego skarbu
Kiedy w 2016 roku ruszyły poszukiwania Bursztynowej Komnaty na Mazurach, odżyły nadzieje na ostateczne zlokalizowanie jednego z najcenniejszych skarbów zagubionych podczas II wojny światowej. Tymczasem głównym efektem głośnej sprawy był napływ turystów do Mamerek.
W tym artykule: Poszukiwania Bursztynowej Komnaty na Mazurach O Mamerkach usłyszał cały świat Skąd podejrzenie o skarbie w Mamerkach? Co wyróżnia bunkry w Mamerkach? Wystrój XVIII-wiecznej komnaty zlecony przez pruskiego króla Fryderyka u gdańskich kupców zaginął podczas II wojny światowej. Dziś jest uznawany za jeden z największych nigdy nieodnalezionych skarbów. Poszukiwania Bursztynowej Komnaty trwają od dekad i jak dotychczas nie przynoszą żadnych rezultatów. Szukano jej już u wybrzeży Ustki czy w Pasłęku. W 2016 roku oczy świata skierowały się na małą osadę na Mazurach. Poszukiwania Bursztynowej Komnaty na Mazurach Jest wiosna 2016 roku. Przeglądy pomieszczenia, które miało znajdować się w fundamentach schronu w dawnej kwaterze dowództwa Wehrmachtu w Mamerkach, kończą się niepowodzeniem. Bartłomiej Plebańczyk, dzierżawca obiektu, zapowiadał, że może tam być Bursztynowa Komnata. Poszukiwania prowadzono w jednym z około 30 schronów, gdzie podczas II wojny światowej znajdowała się Kwatera Główna Niemieckich Wojsk Lądowych. – Nie znaleźliśmy tego pomieszczenia. Nie tracimy jednak nadziei, ponieważ błąd tkwi w tym, że działamy zbyt mało dokładnie. Musimy mieć dokładniejsze badania, które zlokalizują to pomieszczenie. Jestem optymistą, że rozwiążemy tę zagadkę definitywnie „w ciągu czterech tygodni" – mówił wówczas Bartłomiej Plebańczyk. – Albo w Mamerkach coś rzeczywiście jest albo nie i „sprawa się zakończy” – tłumaczył dzierżawca. Mamerki leżą na Mazurach nad Kanałem Mazurskim. Do Węgorzewa jest stąd kilka kilometrów. Osada jest niezamieszkana. Przyciąha przede wszystkim turystów zainteresowanych pozostałościami po II wojnie światowej. – Liczymy na to, że odnajdziemy Bursztynową Komnatę. Jej wartość to nawet 500 milionów dolarów. Jeżeli nie znajdziemy właśnie tego skarbu, liczymy na inne, które na pewno będą dużą sensacją" – przekonuje dzierżawca obiektu. Choć poszukiwania nie przyniosły rezultatów, ruch turystyczny w Mamerkach zwiększył się znacząco – mówił w rozmowie z PAP Andrzej Lachowicz, zastępca burmistrza Węgorzewa. O Mamerkach usłyszał cały świat Poszukiwaniom Bursztynowej Komnaty w poniemieckich bunkrach w Mamerkach przyglądała się również grupa żołnierzy armii amerykańskiej, którzy stacjonowali w Węgorzewie. – Taki skarb byłby bezcenny, miałby wielką wartość historyczną i kulturową – powiedział jeden z żołnierzy Chris Raabe. W Mamerkach w środę były stacje telewizyjne z Polski i krajów sąsiednich. O sprawie stało się głośno po raz pierwszy dwa miesiące wcześniej, gdy jedna z agencji PR wspólnie z dzierżawcą bunkrów przygotowała i rozesłała materiał prasowy. Wynikało z niego, że w Mamerkach mogły zostać ukryte „elementy Bursztynowej Komnaty", albo „inne zrabowane dzieła sztuki lub unikalne urządzenia techniki wojskowej". Doniesienia na ten temat pojawiły się wtedy w większości polskich mediów, a potem także światowych. Skąd podejrzenie o skarbie w Mamerkach? Dzierżawca bunkrów podkreślał, że było wiele przesłanek świadczących o tym, że w fundamentach schronu rzeczywiście znajduje się nieznane dotychczas pomieszczenie. Według niego jeśli pomieszczenie zostało przez Niemców zamurowane, nie mogło być zwykłym pokojem technicznym, jakie istniały w innych tego typu obiektach. Dowodem, że tajemnicze pomieszczenie mogło spełniać rolę skrytki miały być m.in. ślady po detonacjach. To pozostałości wcześniejszych poszukiwań, które prowadzili polscy saperzy w latach 50. i 60. XX wieku. Był to jedyny obiekt w Mamerkach, który próbowano rozbić przy pomocy materiałów wybuchowych. Co wyróżnia bunkry w Mamerkach? Dawna kwatera główna dowództwa wojsk lądowych jest najlepiej zachowanym ośrodkiem dowodzenia z czasów III Rzeszy na Mazurach. Niemcy w styczniu 1945 r. opuścili to miejsce bez walki. Nie wiadomo, dlaczego nie wysadzili bunkrów. Prawdopodobnie nie zdążyli lub nie mieli odpowiedniej ilości materiałów wybuchowych. Dlatego bunkry stanowią one unikatową atrakcję turystyczną. Mamerki nie były jednak dotychczas tak popularne jak odległa o 18 km kwatera główna Adolfa Hitlera „Wilczy Szaniec" w Gierłoży. Kompleks w Mamerkach zbudowano w latach 1940–1944. W lesie nad Mamrami ukryto 30 masywnych schronów i ponad 200 innych obiektów z cegieł i drewna. Były tam nie tylko baraki mieszkalne, wartownie i stanowiska obrony przeciwlotniczej, ale też kasyna i kuchnie, poczta, kino, szpital, sauna i stajnie. W kwaterze rezydowało 40 niemieckich generałów i 1,5 tys. żołnierzy.
Holendrzy opublikowali starą mapę, która prowadzi do skarbu nazistów. Ruszyły poszukiwania
Na początku stycznia Narodowe Archiwum Holandii opublikowało mapę z czasów II wojny światowej. Zaznaczono na niej miejsce przechowywania skrzyń, które miały być po brzegi wypełnione diamentami, rubinami, złotem i srebrem. Uważa się, że skarb został ukryty przez niemieckich żołnierzy.
W tym artykule: Spokój mieszkańców Ommeren został zakłócony przez poszukiwaczy skarbów Pierwsze próby odnalezienie skarbu podjęto w 1947 roku Eksperci twierdzą, że skarb prawdopodobnie został w przeszłości wykopany Naziści ukryli złoto podczas operacji Market Garden Ommeren to mała wioska położona w centralnej części Holandii, pomiędzy Utrechtem a Nijmegen. Ponad 400 osób, które tam żyje, wiedzie raczej spokojne życie. Mieszkańcy zajmują się swoimi gospodarstwami, a niektórzy dojeżdżają do pracy do większych miejscowości. Spokój mieszkańców Ommeren został zakłócony przez poszukiwaczy skarbów Przy Kerkstraat 1/3 w Ommeren znajduje się również maleńki, ceglany kościół ewangelicko-reformowany. Co jakiś czas zagląda tam kilka osób. Czasem zdarza się, że zimą we wsi nie zobaczy się żywego ducha, natomiast latem dzieci bawią się i jeżdżą na rowerach, a osoby starsze przechadzają się ulicami, które znają jak własną kieszeń. Przez dziesiątki lat nic nie zakłócało spokoju Ommeren. Aż do stycznia 2023 roku, gdy w wiosce zaczęli pojawiać się poszukiwacze nazistowskich skarbów. Na początku tego roku roku Narodowe Archiwum Holandii opublikowało ręcznie narysowaną mapę z czasów II wojny światowej. Ma przedstawiać miejsce, w którym niemieccy żołnierze zakopali cztery skrzynie, w których ukryto diamenty, rubiny, złoto, srebro i biżuterię. Pierwsze próby odnalezienie skarbu podjęto w 1947 roku Naziści mieli w 1944 roku obrabować holenderski bank, z którego pochodziły drogocenne przedmioty. Na kawałku papieru widać kilka ulic oraz czerwony znaczek X, który ma wskazywać skarb. Cała Polska mówi o Mamerkach. Co odkryto w mazurskich lasach? Słynna Bursztynowa Komnata od dziesięcioleci spędza poszukiwaczom skarbów sen z powiek. Ostatnie odkrycie w Mamerkach na nowo rozpaliło ich wyobraźnię. Holendrzy opublikowali mapę po raz pierwszy po tym, jak upłynął okres utajnienia wynoszący 75 lat. Według przedstawicieli archiwum została ona naszkicowana przez niemieckiego spadochroniarza, z którym po wojnie przeprowadzono wywiad w holenderskim instytucie, którego zadaniem było odnalezienie niemieckich dóbr pozostawionych w Holandii po wyzwoleniu kraju w 1945 roku. Historycy twierdzą, że istnienie skarbu nigdy nie zostało potwierdzone. W 1947 roku podjęto pierwsze próby odnalezienia go. – Nie wiemy na pewno, czy skarb rzeczywiście istniał. Ale specjalnie utworzony instytut przeprowadził wiele badań i uznał tę tezę za wiarygodną – mówi w rozmowie z agencją Reutera rzeczniczka Archiwum Narodowego Anne-Marieke Samson. Eksperci twierdzą, że skarb prawdopodobnie został w przeszłości wykopany Pracownicy holenderskiego archiwum twierdzą, że przez te wszystkie lata, skarb mógł zostać już wykopany. To jednak nie zniechęciło poszukiwaczy skarbów. Do Ommeren przybyło wiele osób z całego kraju, a nawet kilku obcokrajowców, aby rozpocząć poszukiwania złota nazistów. W okolicy czerwonego krzyżyka codziennie pojawiają się kolejne osoby z wykrywaczami metalu. W niektórych miejscach widać nawet wykopane doły. Jak dotąd nikomu nie udało się odnaleźć niczego, oprócz starych puszek i innych śmieci. – Bardzo dokładnie przestudiowałem tę mapę i widzę, że zrobiło to jeszcze bardzo dużo osób. Wszędzie widzę osoby z wykrywaczami metalu. Wierzę, że te skrzynie są gdzieś tutaj zakopane. Myślę, że skarb mógł zostać pochowany w krzakach, niedaleko dawnej drogi, która prowadziła do niemieckich kwater wojskowych – mówi w rozmowie z NBC news Jan Henzen, poszukiwacz skarbów, który przybył do Ommeren. Naziści ukryli złoto podczas operacji Market Garden Wioska Ommeren znajdowała się w pobliżu linii frontu aliantów podczas operacji Market Garden w 1944 roku. Operacja polegała na rozdzieleniu wojsk niemieckich i obejście od północy nazistowskich umocnień obronnych, które nazywano linią Zygfryda. Ten manewr miał umożliwić przejście do Zagłębia Ruhry i tym samym przyspieszyć koniec wojny. Kluczowym celem było uchwycenie mostów na Renie i innych rzekach, zanim Niemcy zdążą je zniszczyć. Operacja zakończyła się zwycięstwem Niemców, którzy wysadzili most w Arnhem. Ta klęska sił aliantów uważana jest za ostatnie zwycięstwo taktyczne III Rzeszy w II wojnie światowej. Niektórzy historycy uważają, że jeśli rzeczywiście doszło do ukrycia skarbu, to właśnie podczas operacji Market Garden i wycofywaniu się Niemców. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Najbardziej kontrowersyjne eksperymenty medyczne w historii
Począwszy od nazistowskich eksperymentów medycznych po próby genetycznej modyfikacji dzieci, nieetyczne badania naukowe budzą kontrowersje. Czy współcześni uczeni powinni się do nich odwoływać? To jeden z największych dylematów nauki.
W tym artykule: Nazistowskie eksperymenty medyczne Medyczne dylematy Badać czy nie badać Historia komórek HeLa Nazistowskie eksperymenty medyczne Kiedy w 1988 roku dr Robert Pozos trafił na 68-stronicowy raport z drugiej wojny światowej, nie spodziewał się makabrycznych informacji, jakie w nim znalazł. Sporządzony przez amerykańskiego oficera dokument zawierał dokładne opisy przerażających eksperymentów na więźniach niemieckich nazistowskich obozów koncentracyjnych i zagłady w Dachau i Auschwitz. Stara głowa, nowe ciało? Według naukowców jesteśmy coraz bliżej Koreańscy badacze twierdzą, że udało im się przywrócić sprawność psu, którego rdzeń kręgowy został niemal całkowicie przecięty – podaje „New Scientist”. Włoski chirurg uważa,... Lektura raportu była bardzo trudna. Treść dokumentu miała w założeniu przedstawiać opisy badań naukowych. W rzeczywistości była to relacja z sadystycznych tortur, jakim poddawano więźniów. Byli mrożeni, podtruwani, sterylizowani i pozbawiani narządów bez znieczulenia. Raport po raz pierwszy upubliczniono podczas procesów norymberskich. Potem trafił do Biblioteki Kongresu, gdzie na poważnie zainteresował się nim dopiero dr Robert Pozos, dyrektor ośrodka badań nad hipotermią na Uniwersytecie Minnesoty. Naukowiec uznał, że wyniki nazistowskich eksperymentów może wykorzystać w swojej pracy badawczej nad leczeniem poważnych przypadków wyziębienia. Mrożenie więźniów w niemieckich obozach miało bowiem na celu wypracowanie strategii przetrwania dla lotników Luftwaffe, którzy po zestrzeleniu wpadali do lodowatej wody. Naziści dokładnie zapisywali przebiegi eksperymentów: efekty oddziaływania zimna na organizm człowieka aż do momentu jego śmierci, a także metody leczenia skrajnej hipotermii. Takiej wiedzy dr Pozos nie mógł w żaden sposób uzyskać w wyniku swojej pracy z wolontariuszami na oddziałach szpitalnych w Stanach Zjednoczonych. Dla wielu pomysł, by wykorzystywać opisy nazistowskich tortur w celach naukowych był potworny. Inni – w tym rodziny niektórych ofiar – uważali, że jeśli cierpienia ich bliskich mogą się przyczynić do rozwoju nauki i służyć medycynie, wyniki obozowych eksperymentów powinny być brane pod uwagę. Sprawa dr. Pozosa otworzyła debatę etyków, która trwa do dziś: co robić z naukowymi danymi uzyskanymi w wyniku nieludzkich lub nieetycznych badań? Amerykanin nie był pierwszym naukowcem, który próbował uzyskać dostęp do dokumentacji nazistowskich obozowych lekarzy, a następnie analizował je w celach naukowych. Sięgnął do nich również inny lekarz specjalizujący się w hipotermii – John Hayward. Badacz wykorzystał wyniki badań na więźniach, aby opracować kombinezony ratunkowe dla rybaków pracujących w lodowatych wodach Arktyki. Po inne rezultaty nazistowskich eksperymentów dokumentujących wpływ trujących gazów na organizm ludzki chcieli sięgnąć w 1989 r. urzędnicy z amerykańskiej Agencji Ochrony Środowiska. Próbowali zrozumieć działanie fosgenu, substancji chemicznej używanej do produkcji tworzyw sztucznych. Naziści testowali ten gaz na francuskich jeńcach wojennych, skrzętnie notując powolne umieranie więźniów w męczarniach. Po latach Amerykanie uznali, że zachowane notatki w makabrycznych eksperymentów z fosgenem pomogą zapobiegać zatruciom u ludzi, którzy dziś zamieszkują okolice fabryk fosgenu. Poza tym, jak donosiło CIA, tę właśnie substancję chemiczną chciał wykorzystać Saddam Husajn podczas pierwszej wojny w Zatoce Perskiej. Sprawa nazistowskich notatek na temat fosgenu stała się głośna i ostatecznie Agencja Ochrony Środowiska wycofała się z planu ich wykorzystania. Dr Sarah Chan, etyczka medyczna z Uniwersytetu Edynburskiego, uważa, że z dylematem wykorzystywania badań na więźniach przez dzisiejszych naukowców wiążą się dwa zagadnienia. Po pierwsze należy ustalić, czy korzystanie z takich danych czyni nas współwinnymi zbrodni. Po drugie, czy sięgając do nich, jednocześnie nie legitymizujemy zbrodni, czy nawet zachęcamy do podobnych eksperymentów w przyszłości. Dr Chan uważa, że jeśli odpowiedź na oba pytania jest negatywna – w szczególnych przypadkach można usprawiedliwić wykorzystanie wyników makabrycznych eksperymentów. – Racja jest po obu stronach – uważa David Reisnik, bioetyk z National Institutes of Health. – Nie można bowiem wykluczyć spraw, kiedy informacje zawarte w takich raportach mogą być przydatne dla zdrowia publicznego i postępu nauki. Z drugiej jednak strony sięganie do nich tworzyłoby niebezpieczny precedens. Wielu etyków wciąż uważa, że nie można tego robić pod żadnym pozorem, bez względu na potencjalne korzyści płynące z uzyskanej wiedzy medycznej. Medyczne dylematy Historia nauki odnotowała wiele odkryć dokonywanych w wyniku badań, które według współczesnych standardów byłyby uznane za nieetyczne i nieakceptowalne. Weźmy historię rozwoju anatomii w Wielkiej Brytanii. Słynny XIX-wieczny lekarz Robert Knox poznawał fizjologię ludzkiego ciała, studiując zwłoki wykradzione z grobów albo dostarczone mu przez dwóch rzezimieszków, którzy prawdopodobnie w tym celu mordowali niewinnych ludzi. Pionier szczepień, wiejski lekarz Edward Jenner w celach naukowych zainfekował syna swojego ogrodnika wirusem krowianki (krowiej ospy). Choć niewątpliwie nie było to działanie etyczne, szacuje się, że eksperyment Jennera uratował więcej ludzi niż jakikolwiek inny eksperyment medyczny w historii. Jenner został zresztą za swoje badania odznaczony, choć dziś pewnie trafiłby przed sąd. W latach 60. XX wieku amerykański pediatra Saul Krugman celowo zarażał wirusem zapalenia wątroby (WZW A) dzieci z niepełnosprawnością umysłową, aby dowiedzieć się, w jaki sposób choroba się rozprzestrzenia. Na swoje usprawiedliwienie twierdził, że w domu dziecka, w którym przebywały maluchy, było tyle przypadków WZW, że prędzej czy później dzieci i tak by się pozarażały. Za swoją pracę otrzymał wiele nagród. Rak może „zapadać w sen", żeby ochronić się przed chemioterapią. Przełomowe badanie O tym, że nowotwory często nawracają nawet po intensywnym leczeniu, wiadomo od dawna. Naukowcy z ośrodka badawczego Princess Margaret Cancer Centre w Kanadzie postanowili sprawdzić, jak to mo.. Kolejnym niesławnym powojennym eksperymentem medycznym były odbywające się z udziałem amerykańskiej publicznej służby zdrowia tzw. badania Tuskegee. Nazwa eksperymentu pochodzi od nazwy miejscowości Tuskegee w Alabamie, gdzie przez kilka dekad obserwowano czarnoskórych farmerów zakażonych kiłą, nie informując ich o chorobie ani nie oferując żadnej pomocy lekarskiej. Badania trwały aż 40 lat i zakończyły się dopiero w 1972 r. Dr Chan uważa, że jeśli już musimy posługiwać się wynikami nieetycznych badań, nie należy pod żadnym pozorem wspominać ich autorów. W ten sposób zapobiegniemy niskim pobudkom naukowców, którzy dla sławy będą w stanie przekroczyć granice etyki. Tym bardziej że chętnych do prowadzenia podobnych badań nie brakuje. W 2018 r. chiński biolog He Jiankui ogłosił, że jako pierwszemu na na świecie udało mu się doprowadzić do narodzin genetycznie zmodyfikowanych bliźniaczek, u których zmieniono genotyp. Co ciekawe, He Jiankui nie opublikował wyników swojego eksperymentu. O jego powodzeniu poinformował przez kanał na YouTube. – Musimy być gotowi na to, że coraz częściej publikowanie wyników badań będzie odbywać się poza oficjalnym naukowym obiegiem. Naukowców, którzy będą postępować nieetycznie, czeka ostracyzm. Wyniki ich badań nie będą publikowane w uznanych czasopismach, nie będą przyjmowani do liczących się towarzystw naukowych, nie będą cytowani – mówi dr Chan. Sprawę etyki badań komplikuje jeszcze fakt, że bez przerwy zmieniają się definicje tego, co jest etyczne, a co nie. Bogacze bardziej skłonni do zachowań nieetycznych. Nauka i Ellen DeGeneres to potwierdzają Lewicowo-liberalna cześć obywateli USA przeżyła niedawno prawdziwy szok poznawczy. Oto jedna z ikon ruchu LGBTQ świetnie bawiła się ramię w ramię z byłym prezydentem otwarcie postulujący... Badać czy nie badać Dr Chan uważa, że wyznacznikiem etyczności powinny być standardy obowiązujące w chwili, kiedy badania były prowadzone. Jeśli lekarz dokonuje obiektywnie nieetycznych badań, choć jemu współcześni uważali, że nie narusza standardów etycznych, to nadal jest to złe. Większym złem będą jednak eksperymenty wykonywane mimo sprzeciwu im współczesnych. Dr Reisnik uważa z kolei, że to co etyczne dziś, może nie być takie w przyszłości. Jako przykład podaje zasady postępowania z danymi biometrycznymi. – W ciągu mojego życia zmieniły się zasady dotyczące przechowania takich danych. Kiedyś rutyną było pobieranie próbek tkanek do operacji chirurgicznych, a następnie używanie ich w badaniach naukowych. Nie wiem, jakie etyczne dylematy mogą wyniknąć z takich praktyk w przyszłości, ale dziś coraz łatwiej jest identyfikować tkanki i dane genetyczne dotychczas uważane za anonimowe – mówi dr Reisnik. To co dziś uważamy za etyczne, za sto lat wcale nie musi być tak postrzegane. Oceniając kwestię wykorzystania nieetycznych badań naukowych, warto wziąć pod uwagę przypadki osób, którym wyniki takich badań uratowały życie. Dziennikarze stacji BBC zrobili reportaż poświęcony chirurgom, którzy nadal posługują się podręcznikiem medycyny nazistowskiego lekarza Eduarda Pernkopfa. 26 na 30 osób nie przetrwało tego testu! Bo za bardzo ufa maszynom Wbrew wcześniejszym przypuszczeniom ludzie ufają robotom tak mocno, że podczas pożaru gotowi są pójść za nimi w nieznanym sobie kierunku zamiast skorzystać z wyjścia ewakuacyjnego – inf... Jego „Atlas anatomii człowieka”, który powstał na bazie sekcji zwłok skazanych na śmierć więźniów politycznych Trzeciej Rzeszy oraz zamordowanych homoseksualistów, Romów i Żydów, do tej pory uważa się za jeden z najlepszych podręczników do anatomii, jakie kiedykolwiek powstały. – Gdybym trafiła na oddział chirurgiczny, wiedząc, że mam większą szansę na przeżycie dzięki wiedzy, którą czerpali z tej książki, nie miałabym nic przeciwko temu, żeby z niej skorzystali – konkluduje dr Chan. Historia komórek HeLa W 1951 r. do szpitala Johna Hopkinsa w Baltimore w Maryland trafiła Henrietta Lacks, młoda Afroamerykanka z objawami raka szyjki macicy. W czasie biopsji od kobiety pobrano komórki rakowe, nie informując jej, że mogą zostać przekazane do celów badawczych. W przypadku ubogich i kolorowych pacjentów takie praktyki były na porządku dziennym. Komórki Henrietty Lacks okazały się mieć niezwykłe i nie obserwowane do tamtej pory przez lekarzy właściwości. Były zdolne do nieskończenie wielu podziałów poza organizmem chorej. W pewnym sensie były nieśmiertelne. Ze względu na tę cechę komórki HeLa (nazwane tak od inicjałów kobiety) mogły dalej służyć nauce i badaniom nad nowotworami. Henrietta Lacks zmarła rok po biopsji. Choć jej komórki przez 50 lat pomagały naukowcom, stały się równocześnie cennym i dochodowym materiałem badawczym. Rodziny Henrietty nigdy nie poinformowano ani o pobraniu od niej komórek, ani o ich właściwościach. To właśnie sprawa komórek HeLa stała się kontekstem ogólnoświatowej dyskusji na temat zgody pacjenta na pobranie materiału biologicznego, jego własności, prawa do ochrony danych osobowych, a także rasizmu w nauce. Obecnie prawa regulujące wykorzystanie tkanek ludzkich i danych dotyczących genomu są dużo bardziej restrykcyjne. Rodzina Henrietty Lacks uzyskała w ten sposób prawo głosu w sprawach dotyczących dalszego wykorzystywania w nauce komórek ich krewnej. Pytanie o to, czy z moralnego punktu widzenia dopuszczalne jest przechowywanie i posługiwanie się w celach naukowych żywymi komórkami kobiety, które pobrano od niej bez jej zgody, pozostaje otwarte. Autor: Tom Ireland – współpracownik czasopisma naukowego „The Biologist” wydawanego przy brytyjskim Royal Society.
Zabytkowy dzwon skradziony przez nazistów wróci do Polski. Odnaleziono go po 77 latach
Poszukiwań dawno zaginionego dzwonu podjęli się sławięciccy parafianie. Zaczęli działać już dwa lata temu. Ostatecznie na trop zabytku natrafił proboszcz Sławięcic – ksiądz Marian Bednarek.
Kościelny dzwon z 1555 roku powróci do parafii św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Sławięcicach (woj. opolskie). Zabytkowy dzwon został wywieziony 77 lat temu, w czasie II wojny światowej, przez hitlerowców, którzy potrzebowali brązu do produkcji broni. Okazało się, że 400-kilogramowy dzwon od lat znajduje się na dziedzińcu kościoła w Münster w Niemczech, razem z innymi dzwonami, których pochodzenie nie zostało ustalone. Przedstawiciele diecezji z Münster przyznają, że Polacy mają szczęście, że akurat poszukiwany przez nich dzwon nie został zniszczony. W czasie II wojny światowej miejscowości podlegające niemieckiej administracji (a tak było w przypadku Sławięcic) były zmuszane do oddawania przedmiotów z brązu. Często więc na teren Rzeszy wywożono odlane z brązu dzwony kościelne, a następnie przetapiano je na broń i amunicję. Po wojnie niektóre dzwony zwrócono do parafii ich pochodzenia, ale aż 1300 dzwonów, które zostały zrabowane z terenów wschodnich, takich jak Polska, początkowo przechowywano na „cmentarzysku dzwonów” w Hamburgu, a ich zdjęcia przechowywano w archiwum Norymbergi. Diecezja stwierdziła, że tuż po wojnie brytyjskie władze wojskowe zakazały zwrotu dzwonów na wschód, a zamiast tego zostały one wypożyczone parafiom w dawnych Niemczech Zachodnich. Teraz parafia w Münster podpisała ze Sławięcicami umowę o stałym wypożyczeniu, ponieważ zabytkowy dzwon oficjalnie wciąż należy do niemieckiego kościoła. Na razie dzwon nie został przewieziony do Polski, bo uniemożliwiają to obostrzenia związane z epidemią koronawirusa, ale kiedy tylko będzie to możliwe, zostanie zorganizowany transport. – Po 77 latach czekania kolejny miesiąc nie ma znaczenia – mówi Hans Manek, były mieszkaniec Sławięcic zaangażowany w poszukiwania zabytku.
Zobacz podziemia Zamku Książ w Wałbrzychu. Już w tym roku otworzą się dla turystów
To pierwszy raz w historii, badacze tajemnic Dolnego Śląska zacierają ręce. Dla turystów natomiast szykuje się nowa piękna atrakcja.
"27 lutego doszło do historycznego wydarzenia - prezes zamku, Anna Żabska, podpisała umowę na zabudowę wejścia turystycznego do podziemi" - chwali się na swojej facebookowej stronie Zamek Książ. Pierwsze grupy turystów mają wejść tam już jesienią tego roku, chętnych z pewnością nie zabraknie. W latach 1944 -1945 w Książu trwała prowadzona przez hitlerowców przebudowa wojenna (nieukończona). Rękami więźniów z obozu Gross-Rosen wykuto wtedy pod zamkiem żelbetowy schron z rozbudowaną, liczącą setki metrów siecią tuneli. Dziś sama powierzchnia znanych nam podziemi wynosi ponad 3000 m². Według historyków prawdopodobnie w zamaskowanych korytarzach ukryte zostały cenne depozyty zamkowe i muzealne, które zaginęły w wojennej zawierusze.