National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-05-08T09:18:07.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Koniec cierpliwości w świecie badaczy. Domagają się 3% PKB dla polskiej nauki
items: Te same dane, różne wyniki? Polscy badacze współautorami artykułu w „Nature”
items: Francis Bacon – polityk, mąż stanu i filozof, który zostawił po sobie metodę naukową
items: Do kin wchodzi film „Projekt Hail Mary”. Ile fikcji, a ile nauki jest w produkcjach filmowych sci-fi?
items: Będziemy mieli kolejnego noblistę. Amerykański naukowiec dostanie polskie obywatelstwo
items: Jedno zdanie uczyniło go nieśmiertelnym. Tak Kartezjusz zmienił myślenie o świecie
items: „Zegar zagłady” znów przesunięty. Według naukowców do końca ludzkości pozostało 85 „sekund”
items: Maria Skłodowska-Curie i inne kobiety nauki zostaną uwiecznione na wieży Eiffla. Na stałe
items: Polska Stacja Antarktyczna poszukuje… informatyka i szefa kuchni. Ruszyła niezwykła rekrutacja
items: Czego polscy naukowcy szukają na Grenlandii? To „niezbadana kraina z wielkim potencjałem”
items: Dzięki autyzmowi zrozumiała zwierzęta. Temple Grandin – zoolożka, która odmieniła los milionów krów
items: Naukowcy sprawdzili, co Boże Narodzenie robi z mózgiem. Wyniki są zaskakujące
items: Armia wirusów w walce z superbakteriami. Polscy naukowcy na tropie terapii przyszłości
items: Nowa nagroda dla naukowców. „Polski Nobel” to aż 400 tys. zł
items: Portret malowany światłem. Niezwykłe „odkrycie” polskiego archeologa w Grecji
items: Nagroda Nobla 2025: pełna lista laureatów. Kto zwyciężył w poszczególnych kategoriach?
items: Główna nagroda dla młodego polskiego badacza. 18-latek najlepszym matematykiem Europy
items: Polacy odkryli szczątki zaginionego polarnika – „Najbardziej nietypowe badania w mojej karierze”
items: Jeden z ojców bomby atomowej i laureat Pokojowej nagrody Nobla w jednej osobie – oto Józef Rotblat
items: Dlaczego lubimy się zakładać? Nawet najbardziej znani naukowcy obstawiają zakłady
items: Prof. Kazimierz Michałowski, archeolog, celebryta, dyplomata – podkast National Geographic Polska
items: Tajemnicze zgony w środowisku technologicznym. Ofiary były związane z badaniami nad AI
items: Kwazary, magnetary i rozbłyski gamma. 23-letni astrofizyk z Krakowa jest wschodzącą gwiazdą nauki
items: William James Sidis był geniuszem. Niestety, padł ofiarą ambicji swojego ojca
items: Fińska Dolina Krzemowa jest ukryta wśród lasów. Dzięki niej działa twoja elektronika

Koniec cierpliwości w świecie badaczy. Domagają się 3% PKB dla polskiej nauki
type: item
date: 2026-05-08T09:17:39.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: finanse
subject: naukowcy
subject: polityka
description: Naukowcy mają dość pustych obietnic i ignorowania ich głosu przez polityków. Ruszyła zbiórka podpisów pod petycją, a 27 maja pod Sejmem odbędzie się wielki protest. Celem jest zwiększenie finansowania polskiej nauki do poziomu 3% PKB.
encoded: Środowisko naukowe od lat alarmuje, że nie jest dostatecznie finansowane. Obecnie suma publicznych i prywatnych środków przeznaczanych w Polsce na badania i rozwój wynosi zaledwie 1,41% PKB. Średnie nakłady na naukę w Unii Europejskiej wynoszą 2,24% PKB. Natomiast liderzy przeznaczają na ten cel nawet ponad 3,5% PKB. W ocenie polskich badaczy kwota, którą państwo przeznacza na naukę i szkolnictwo wyższe w relacji do PKB, systematycznie maleje od dwóch dekad. Z tego powodu naukowcy w Polsce są coraz bardziej sfrustrowani warunkami pracy i swoimi pensjami. Pod koniec będą protestować pod Sejmem. Przygotowali też petycję. Historia ignorowanych postulatów i nowa petycja Nowa akcja rozpoczęta 6 maja jest kontynuacją działań z 2025 roku, kiedy pod petycją dotyczącą wzrostu nakładów na naukę zebrano ponad 6600 podpisów. Przedstawiciele rządu deklarowali poparcie dla postulatów, ale środki przeznaczone dla badaczy zwiększono w stopniu niewystarczającym ich potrzebom. W obliczu braku realizacji obietnic, środowisko naukowe ponownie ruszyło ze zbiórką podpisów pod petycją do najważniejszych osób w państwie. Domaga się wzrostu nakładów do 3% PKB do 2030 roku. Autorem petycji jest prof. Łukasz Okruszek z Instytutu Psychologii Polskiej Akademii Nauk, ale jest to oddolna inicjatywa wielu badaczy. Ile zarabiają naukowcy ? W petycji podano przykładowe zarobki. „W wielu instytutach badawczych i naukowych minimalna pensja zasadnicza doktora na stanowisku asystenta (4825 zł brutto) przekracza płacę minimalną o zaledwie 19 złotych!” – wskazano. Okazuje się, że osoby, którym stawiane są bardzo wysokie wymagania formalne zarabiają naprawdę niewiele. „Szerokie zainteresowanie opinii publicznej wzbudziła opublikowana w styczniu oferta pracy jednego z instytutów Polskiej Akademii Nauk. Kandydatowi z doktoratem i doświadczeniem w pracy przy zaawansowanej aparaturze badawczej oferowano pensję minimalną (4806 PLN brutto) – czytamy w petycji. Wniosek jest jednoznaczny: praca w nauce coraz rzadz…

shutterstock2234868639-9316013.jpg
width: 8192
height: 5095

Te same dane, różne wyniki? Polscy badacze współautorami artykułu w „Nature”
type: item
date: 2026-04-08T07:59:08.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: matematyka
subject: naukowcy
description: Prawie pół tysiąca analityków z całego świata przeanalizowało te same dane i… doszło do różnych wniosków. Nowe analizy, w które zaangażowali się badacze z całego świata, to gorzka pigułka dla świata akademii. Czy zawsze należy ufać naukowcom?
encoded: Artykuł, który właśnie ukazał się w prestiżowym periodyku naukowym, dotyczy powtarzalności wyników badań w dziedzinie nauk społecznych i behawioralnych. Chodzi o psychologię, socjologię czy ekonomię. Powodem powstania tej pracy jest coś, co można określić kryzysem replikacyjnym. Nauka co prawda kojarzy się z konkretnymi wynikami ogłaszanymi w artykułach, które uznaje się za fakt, to okazuje się, że nie zawsze tak musi być. Okazało się, że wiele wniosków i ustaleń, o których piszą badacze, trudno jest powtórzyć w nowym badaniu. Eksperyment na gigantyczną skalę i polski ślad W badanie zaangażowało się aż 865 naukowców z całego świata, którzy wzięli pod lupę blisko 3,9 tysiąca artykułów naukowych z lat 2009–2018. Co ważne, w tym elitarnym gronie znaleźli się Polacy. Są wśród nich badaczki z Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie: dr Aneta Czernatowicz-Kukuczka oraz dr Ewa Szumowska, a także naukowcy z Uniwersytetu SWPS (Kamil Izydorczak) i PAN (Marta Kołczyńska). – To jak dotąd największy na świecie projekt badawczy, badający wiarygodność zgłaszanych wyników naukowych i przykład tego, jak współpraca na dużą skalę może pomóc w rozwiązaniu pytań, na które żadna pojedyncza grupa badawcza nie byłaby w stanie odpowiedzieć samodzielnie – komentuje współautor analizy Gustav Nilsonne z Instytutu Karolinska. Naukowcy nie tylko sprawdzali, czy stare wyniki da się powtórzyć, ale zrobili coś dodatkowego. Grupa blisko 500 niezależnych analityków dostała te same surowe dane i to samo pytanie, ale każdy mógł je przeanalizować po swojemu. Gorzka pigułka. Liczby, które dają do myślenia Wyniki opublikowane w „Nature” są jak zimny prysznic. Okazało się, że zaledwie 49% badanych twierdzeń z nauk społecznych udało się pomyślnie zreplikować, czyli powtórzyć z podobnym skutkiem przy użyciu tych samych danych. Jeszcze bardziej niepokojący jest spadek tzw. wielkości efektu. Mediana siły zjawisk opisanych przez naukowców spadła z 0,25 w oryginałach do zaledwie 0,10 w nowych próbach. To oznacza…

prawda-32ec993.jpg
width: 7608
height: 5519

Francis Bacon – polityk, mąż stanu i filozof, który zostawił po sobie metodę naukową
type: item
date: 2026-04-06T10:16:30.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Ludzie
subject: anglia
subject: badania naukowe
subject: filozofia
subject: naukowcy
description: Francis Bacon, najmłodszy syn Lorda Strażnika Wielkiej Pieczęci, od najmłodszych lat przejawiał wyjątkową światłość i racjonalność. Królowa Elżbieta Wielka pod wrażeniem jego niezwykłej dojrzałości nazywała go nawet „młodym lordem strażnikiem”. Jednak racjonalność nie zawsze chodzi w parze z moralnością.
encoded: Spis treści: Edukacja przyszłego męża stanu Przyjaciel i oskarżyciel Rozrzutność i korupcja Fundamenty oświecenia Życie Francisa Bacona, późniejszego lorda Verulam i wicehrabiego St Albans, rozpoczęło się 22 stycznia 1561 w York House przy Strand w Londynie. Przyszedł na świat w bogatej i ustosunkowanej rodzinie. Był najmłodszym synem sir Nicolasa Bacona, Lorda Strażnika Wielkiej Pieczęci, oraz jego drugiej żony, córki sir Anthony’ego Cooke’a i szwagierki lorda Burghleya, wielkiego ministra królowej Elżbiety I. Edukacja przyszłego męża stanu Edukację rozpoczął bardzo szybko. Miał zaledwie 13 lat, gdy wraz ze starszym bratem Anthonym został wysłany na studia do Trinity College w Cambridge. Ukończył je już w grudniu 1575 roku. Rok później zapisał się na studia prawnicze w Honourable Society of Gray’s Inn – tej samej szkole, do której uczęszczał jego brat Anthony. Program nauczania uznał jednak za przestarzały i później określił swoich nauczycieli jako „ludzi bystrych umysłów, zamkniętych w swoich celach z kilkoma autorami, głównie Arystotelesem, ich dyktatorem”. On sam opowiadał się za nowym humanizmem renesansowym, w przeciwieństwie do dominujących w ówczesnej Anglii arystotelizmu i scholastyki. Jego niespokojny duch i niechęć do nieznającej sprzeciwu doktryny sprawiły, że już po roku opuścił szkołę, by pracować pod kierunkiem sir Amyasa Pauleta, ambasadora Wielkiej Brytanii we Francji, podczas jego misji w Paryżu. Po dwóch i pół roku musiał jednak wrócić do Anglii z powodu nagłej śmierci ojca. Był najmłodszym dzieckiem, więc spadek po ojcu był niewielki. W związku z tym desperacko szukał sposobu na utrzymanie się. Nie uzyskawszy stanowiska na dworze, na co bardzo liczył, powrócił do Gray’s Inn i studiów prawniczych. W 1582 roku został dopuszczony do palestry. W tym czasie opublikował po łacinie traktat filozoficzny Temporis Partus Maximus („Największe narodziny czasu”), stanowiący wczesny szkic jego przyszłej filozofii przyrody. W 1584 roku został członkiem Izby Gmi…

FrancisBacon-a4901ba.jpg
width: 1688
height: 1125

Do kin wchodzi film „Projekt Hail Mary”. Ile fikcji, a ile nauki jest w produkcjach filmowych sci-fi?
type: item
date: 2026-03-20T15:23:43.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: badania naukowe
subject: biologia
subject: filmy
subject: naukowcy
description: Na ekrany kin trafia ekranizacja powieści Andy’ego Weira „Projekt Hail Mary”. Autor dał nam m.in. świetnie przyjętego i kultowego już „Marsjanina”. Nowa produkcja, podobnie jak „Marsjanin”, osadzona jest na silnej naukowej bazie. Wygląda na to, że współczesna nauka jest już barwniejsza niż fikcja.
encoded: Pierwsza scena premierowego filmu „Projekt Hail Mary” pokazuje budzącego się, zdezorientowanego mężczyznę, obok którego znajdują się dwa martwe ciała członków jego załogi. Mężczyzna jest astronautą-naukowcem, zmierzającym ku odległym układom planetarnym. Jest zupełnie sam i teraz to od niego zależy ocalenie życia na Ziemi. Od „Marsjanina” po „Projekt Hail Mary” Ta międzygwiezdna historia urodziła się w umyśle Andy’ego Weira, autora książki z 2021 roku o tym samym tytule. Weir zasłynął historiami, w których błyskotliwi samotnicy muszą „wykombinować naukowo” wyjście z sytuacji, aby ocalić świat. Karierę rozpoczął książką „Marsjanin” z 2011 roku, w której bohater Mark Watney (grany przez Matta Damona w ekranizacji) przeżywa na Marsie m.in. dzięki temu, że uczy się uprawiać ziemniaki na Czerwonej Planecie. Nota bene w marsjańskim regolicie występuje tak duże stężenie nadchloranów – wysoce reaktywnych i łatwo rozpuszczających się w wodzie soli i estrów kwasu nadchlorowego – że szanse na grządkę z ziemniakami są praktycznie zerowe. Weir słynie z tego, że jego książki są głęboko osadzone w nauce. Posuwa się nawet do wykonywania obliczeń z mechaniki orbitalnej i astrofizyki gwiazdowej, aby historie były jak najbardziej realistyczne, mimo że pozostają fikcją. Ta pełna pasji „nerdowskość” przyniosła mu wielu fanów. Pozaziemskie życie Główny bohater historii Ryland Grace (grany przez Ryana Goslinga) wyrusza w międzygwiezdną podróż, aby zrozumieć, dlaczego Słońce umiera. Podobnie jak Watney w „Marsjaninie”, musi wykorzystać wiedzę z wielu dziedzin nauki – biologii molekularnej, fizyki neutrin i innych – aby rozwiązać kryzys. Ciekawe, że w fabule ten samotny badacz został zdyskredytowany przez środowisko naukowe za przekonanie, że woda nie musi być konieczna do powstania życia. To, co w fabule czyni z bohatera persona non grata, w rzeczywistości jest coraz częściej rozważanym tematem. W 2024 roku pisaliśmy, iż grupa naukowców z MIT wykazała, że 19 z 20 aminokwasów budujących bia…

projekt-hail-mary-683ae96.jpg
width: 2000
height: 1333

Będziemy mieli kolejnego noblistę. Amerykański naukowiec dostanie polskie obywatelstwo
type: item
date: 2026-03-12T13:00:22.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: nagroda nobla
subject: NatGeoBN
subject: naukowcy
subject: polacy
description: Profesor Victor Ambros, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie medycyny z 2024 roku, stara się o polskie obywatelstwo. Naukowiec mówi o hołdzie dla swoich przodków i chęci wzmocnienia pozycji Polski w świecie. W Warszawie wygłaszał wykład oraz spotkał się z młodzieżą oraz premierem Donaldem Tuskiem.
encoded: Prof. Victor Ambros jest wybitnym amerykańskim biologiem molekularnym, ma też polskie korzenie. Aby do nich wrócić, zdecydował się na formalne wytąpienie o polskie obywatelstwo. Poza tym chce też zaangażować się w działania wzmacniające polską naukę i pozycję Polski w świecie. Kim jest Victor Ambros? Urodził się 1 grudnia 1953 roku w Hanover, w stanie New Hampshire (USA). Jego ojciec, Longin Ambros, był Polakiem, urodzonym w Dorgiszkach, w dawnym województwie wileńskim. Dziś to terytorium Białorusi. W czasie drugiej wojny światowej został deportowany do III Rzeszy i pracował jako robotnik przymusowy. Ambros zaczynał karierę akademicką na Uniwersytecie Harvarda, by następnie przenieść się do Dartmouth College. Od 2008 roku związany jest z University of Massachusetts Medical School, gdzie zajmuje stanowisko Silverman Professor of Natural Sciences oraz współdyrektora RNA Therapeutic Institute. W 2024 roku otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny. Osobisty gest wobec rodziny Wątek przywrócenia obywatelstwa ma dla Ambrosa wymiar prywatny: podkreśla, że traktuje to jako sposób uhonorowania ojca, ciotki i całej rodziny. – Moim jedynym łącznikiem z Polską był ojciec: to on pochodził z Polski. Trzeba jednak pamiętać o realiach tamtych czasów: były to lata 50-te XX wieku i nie wszyscy dziś zdają sobie sprawę, że w Stanach Zjednoczonych wielu imigrantów nie przekazywało swojego języka dzieciom [...]. Ożenił się z Amerykanką i zamieszkał w Vermont, w miejscu, gdzie nie było żadnej polskiej społeczności. Z jakiegoś powodu doszedł do przekonania, że nie powinien mówić po polsku do swoich dzieci, a była to jedyna okazja, by ten język nam przekazać – powiedział naukowiec w wywiadzie dla PAP. Plan dla polskiej nauki Victor Ambros chce także współpracować z polskim środowiskiem naukowym i ściągać do Polski najzdolniejszych młodych naukowców. Po rozmowie z premierem podkreślano, że rząd wyraża gotowość do wsparcia tej inicjatywy. Ambros chce wykorzystać rozgłos po o…

victor-ambros-polskie-obywatelstwo-abce8c5.jpg
width: 3572
height: 2799

Jedno zdanie uczyniło go nieśmiertelnym. Tak Kartezjusz zmienił myślenie o świecie
type: item
date: 2026-02-28T13:32:54.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: fizyka
subject: matematyka
subject: naukowcy
description: „Myślę, więc jestem” – napisał René Descartes, znany jako Kartezjusz. Ten XVII wieczny matematyk, fizyk i filozof należał do grona najbardziej wpływowych intelektualistów ówczesnej Europy. Zapoczątkował nurt XVII-wiecznego racjonalizmu, a jego sposób postrzegania rzeczywistości stał się fundamentem dla późniejszych filozoficznych systemów, m.in. Spinozy i Leibniza.
encoded: Spis treści: Edukacja jezuicka Między matematyką a filozofią Rozprawa o metodzie Kartezjusz – fizyk i matematyk Śmierć uczonego René Descartes, zwany Kartezjuszem urodził się we francuskim miasteczku La Haye en Touraine 31 marca 1596. W XIX wieku, pragnąc oddać hołd uczonemu, nazwę miasteczka zmieniono na Descartes. Przyszły filozof urodził się w zamożnej, lecz naznaczonej tragedią rodzinie. Jeanne Brochard, matka Kartezjusza, zmarła zaledwie rok po jego narodzinach, natomiast zajęty sprawami urzędowymi ojciec Joachim Descartes nie interesował się potomstwem i po śmierci żony oddał dzieci na wychowanie swojej matce. Edukacja jezuicka Kartezjusz miał około dziesięciu lat, gdy w 1606 roku, został wysłany do kolegium jezuitów w La Flèche. Pozostał tam przez kolejne osiem lat. Doktryna i szkolnictwo jezuickie miało na niego ogromny wpływ. Wpływ często przez niego nieuświadomiony, jednak mający swoje odbicie w jego poglądach. W 1615 René Descartes wstąpił na Uniwersytet w Poitiers, gdzie rok później uzyskał tytuł bakałarza oraz licencjat z prawa kanonicznego i cywilnego. Wydawało się, że jego ścieżka naukowa jest już pewna, jednak zamiast niej wybrał karierę wojskową. W 1618 roku Kartezjusz zaciągnął się do armii księcia Maurycego Nassau. Należał do korpusu inżynieryjnego, gdzie zajmował się praktycznymi zastosowaniami matematyki, projektując różnorodne maszyny mające chronić i wspierać żołnierzy w walce. W pewnym sensie można powiedzieć, że podążył ścieżką wytyczoną przez Leonarda da Vinci, który również parał się inżynierią wojskową i budował machiny wojenne na potrzeby kampanii Cezarego Borgii. Między matematyką a filozofią W okresie służby wojskowej poznał Isaaca Beeckmana, niderlandzkiego filozofa, matematyka i fizyka uważanego za jednego z prekursorów mechanicyzmu w nauce. Przyjacielska relacja z Beeckmanem rozbudziła w Kartezjuszu intensywne zainteresowanie naukami ścisłymi. Filozof opuścił szeregi armii w 1619 roku, ponownie kierując się ku nauce. Kolejna dekada …

kartezjusz-6717a9d.jpg
width: 2813
height: 1875

„Zegar zagłady” znów przesunięty. Według naukowców do końca ludzkości pozostało 85 „sekund”
type: item
date: 2026-01-28T13:32:44.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: bomba atomowa
subject: naukowcy
subject: stany zjednoczone
subject: sztuczna inteligencja
subject: zagrożenia
description: Już nie 89, a 85 symbolicznych sekund dzieli nas od zagłady ludzkości według naukowców z amerykańskiego Bulletin of the Atomic Scientists. Stworzony przez nich w 1947 roku „zegar zagłady” ma ostrzegać przed zagrożeniami, jakie sami sobie zgotowaliśmy, w tym zbrojeniami nuklearnymi i zmianami klimatycznymi.
encoded: 27 stycznia 2026 roku tzw. Zegar Zagłady (Doomsday Clock) został ustawiony na czas 85 sekund do północy, która symbolizuje moment, gdy Ziemia stanie się niezdatna do zamieszkania. Decyzja podjęta przez naukowców wynika z braku wystarczającego postępu w walce z zagrożeniami, takimi jak ryzyko nuklearne, kryzys klimatyczny oraz tzw. technologie destabilizujące. Co grozi zagładą ludzkości i dlaczego naukowcy nas ostrzegają? Naukowcy zwrócili szczególną uwagę na wygasający 4 lutego 2026 układ o redukcji zbrojeń strategicznych między USA a Rosją, co może doprowadzić do ponownego „wyścigu zbrojeń”. Wskazali też na liczne konflikty zbrojne z udziałem państw posiadających broń atomową, w tym wojnę w Ukrainie oraz starcia na Bliskim Wschodzie i w dalszych rejonach Azji. Poza tym wymienili zagrożenia związane z biologią syntetyczną oraz dezinformacją, w czym coraz wyraźniejszy udział mają technologie sztucznej inteligencji. Przedstawiciele organizacji podkreślają jednak, że skoro to ludzie stworzyli te zagrożenia, mają oni również moc ich ograniczenia poprzez poważne zaangażowanie władz na wszystkich szczeblach. Historia Zegara Zagłady Został on stworzony w 1947 roku, przez grupę badaczy znaną jako Chicago Atomic Scientists, uczestniczących wcześniej w Projekcie Manhattan. Pierwotnie symbol ten miał ostrzegać przed wyścigiem zbrojeń nuklearnych między USA a Związkiem Radzieckim. Na początku Zegar ustawiono na 23:53, a północ miała symbolizować zagładę ludzkości. Do dziś czas na zegarze był zmieniany już 27 razy, odzwierciedlając zmiany w poziomie globalnego bezpieczeństwa. Jeszcze w 2021 roku był ustawiony na 100 sekund przed północą. Najdalej od katastrofy – aż 17 minut – ludzkość znajdowała się w 1991 roku, po zakończeniu zimnej wojny i podpisaniu traktatu START I. W 2007 roku zakres monitorowanych zagrożeń rozszerzono o zmiany klimatyczne, a w późniejszych latach dodano także technologie zakłócające i zagrożenia biologiczne. Od 2020 roku czas Zegara zaczęto podawać w sekun…

zegar-zaglady-42dc73d.jpg
width: 7314
height: 4878

Maria Skłodowska-Curie i inne kobiety nauki zostaną uwiecznione na wieży Eiffla. Na stałe
type: item
date: 2026-01-28T13:01:54.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: kobiety
subject: naukowcy
subject: paryż
subject: wieża eiffla
description: Gustave Eiffel chciał, by sławna paryska wieża stała się „panteonem nauki”. Dlatego na jej konstrukcji wyryto nazwiska 72 wybitnych mężczyzn – naukowców, inżynierów i przemysłowców. Kobiety zostały wówczas pominięte, ale decyzją merki fracuskiej stolicy, Anne Hidalgo, ma się to zmienić. Do mężczyzn dołączą 72 naukowczynie, a wśród nich znalazła się polska reprezentantka: Maria Skłodowska-Curie.
encoded: 28 stycznia 2026 merka Paryża Anne Hildago ogłosiła przełomowy krok w historii symbolu Francji. Do 72 wyrytych na wieży Eiffla w XIX wieku mężczyzn nauki dołączą 72 pominięte przez jej twórców kobiety. Kto znajdzie się na Wieży Eiffla? Razem z Marią Skłodowską-Curie, dwukrotną zdobywczynią Nagrody Nobla (z fizyki w 1903 r. i z chemii w 1911 r.) na wieży znajdzie się także jej córka: Irene Joliot-Curie, również laureatka prestiżowej nagrody (z chemii w 1935 r.). Oprócz polskich akcentów na liście nazwisk umieszczono także Angelique du Coudray – pionierkę położnictwa z XVIII wieku, Rosalind Franklin – brytyjską fizykochemiczkę czy m.in. Jeanne Barret – botaniczkę uznawaną za pierwszą kobietę, która opłynęła świat. Choć wiele z tych nazwisk nie jest szeroko znanych, ich upamiętnienie na wieży Eiffla ma ogromne znaczenie symboliczne dla historii nauki i walki o równość. Dzięki temu możemy to zmienić. Historyczne wyrównanie – gdzie pojawią się nazwiska? Według planów nazwiska kobiet mają zostać wyryte na pierwszej kondygnacji wieży Eiffla, w sposób identyczny jak nazwiska ich męskich poprzedników – złotymi literami i tym samym krojem pisma. To ma nadać kobietom nauki należne im miejsce w historii francuskiej i światowej nauki. Inicjatywa Anne Hidalgo trafi do francuskich akademii Lista 72 kobiet-naukowczyń zostanie przekazana do zaopiniowana trzem francuskim instytucjom naukowym: Akademii Nauki, Akademii Technologii i Akademii medycyny. Ich stanowisko będzie kluczowe przed podjęciem ostatecznej decyzji i rozpoczęciem pracy nad projektem. Merostwo Paryża nie podało na razie daty ukończenia upamiętnienia. Kiedy i z jakiej okazji powstała wieża Eiffla? Wieża Eiffla stanęła w Paryżu 31 marca 1889 roku. Prace budowlane rozpoczęto pod koniec stycznia 1887 roku i ukończono po dwóch latach, dwóch miesiącach i pięciu dniach. Wybudowano ją z okazji światowej wystawy mającej odbyć się we francuskiej stolicy i początkowo nazywała się „wieżą trzystumetrową”. Była wspólnym dziełem Gus…

shutterstock2449868103-d070d0c.jpg
width: 4500
height: 3003

Polska Stacja Antarktyczna poszukuje… informatyka i szefa kuchni. Ruszyła niezwykła rekrutacja
type: item
date: 2026-01-26T06:35:36.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Lifestyle
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: antarktyda
subject: antarktyka
subject: badania naukowe
subject: naukowcy
subject: praca za granicą
description: To jedna z najbardziej niezwykłych ofert pracy na świecie. Polska Stacja Antarktyczna im. H. Arctowskiego potrzebuje ludzi gotowych zamieszkać na jakiś czas na krańcu świata. Trwa rekrutacja do kolejnej wyprawy. Czas na decyzję upływa 18 lutego.
encoded: Polska Stacja Antarktyczna im. Henryka Arctowskiego jest całoroczną jednostką naukowo-badawczą nazywaną nieformalnie polską „ambasadą” w Antarktyce. Jak wygląda codzienność na polskiej stacji badawczej w Antarktyce? Stacja rozpoczęła swoją działalność blisko pół wieku temu na wyspie Króla Jerzego, należącej do archipelagu Szetlandów Południowych. Obecnie jest jedną z około czterdziestu tego typu placówek działających w rejonie Antarktyki. Ze względu na odosobnione położenie oraz bywającej skrajnie trudnej pogodzie, stacja wymaga stałej obecności ludzi. Polscy polarnicy nieustannie realizują tam szeroko zakrojone programy naukowe. Stacją kierują Instytut Biochemii i Biofizyki Polskiej Akademii Nauk (IBB PAN). Aby jednostka mogła sprawnie funkcjonować, na miejscu przebywają nie tylko naukowcy. Niezbędny jest również personel, który zapewnia wsparcie logistyczne i dba o właściwe działanie całej bazy. I właśnie tacy ludzie są teraz poszukiwani do kolejnej ekspedycji. Kto jest poszukiwany? IBB PAN poszukuje członków dwóch zespołów. Pierwszym jest „grupa zimująca”, która będzie pracować w stacji przez okres całego roku – od listopada/grudnia do listopada kolejnego roku). Potrzebni są m.in.: Kierownik wyprawy; Energetyk/Elektryk – będzie odpowiedzialny za m.in. nadzór nad prawidłową pracą elektrowni Stacji, konserwacja, przeglądy i naprawy agregatów prądotwórczych, nadzór nad przepompownią i stacją paliw; Mechanik maszyn budowlanych – odpowiedzialny m.in. za konserwację i remonty ciężkiego sprzętu przeprawowego czy skuterów śnieżnych i pojazdów samochodowych; Administrator systemów IT/Informatyk (w zakres obowiązków wchodzi również obsługa łączności radiowej i satelitarnej); Lekarz/Ratownik medyczny/Pielęgniarz; Operator łodzi – zodiak driver. Z kolei do grupy „letniej”, pracującej w stacji od listopada do końca marca/kwietnia potrzeba: Szefa kuchni; Pomocy kuchennej/Opiekuna części socjalnej; Obserwatora ds. gatunków obcych i antropopresji; Operatora PTS / łodzi z silniki…

stacja-87e5bb7.jpg
width: 1575
height: 1050

Czego polscy naukowcy szukają na Grenlandii? To „niezbadana kraina z wielkim potencjałem”
type: item
date: 2026-01-25T11:15:45.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: dania
subject: ewolucja
subject: grenlandia
subject: naukowcy
subject: polska
subject: stany zjednoczone
description: Na północno-wschodniej Grenlandii polski paleontolog dr Grzegorz Niedźwiedzki odkrywa skamieniałości, które mogą całkowicie odmienić naszą wiedzę o ewolucji czworonogów. Wyprawa zaplanowana na 2026 rok może przynieść kolejne przełomy… ale to nie takie proste. Czego naukowcy tam szukają?
encoded: Największa wyspa świata to obecnie gorący temat. Nie tylko przez aspekt polityczny, ale także naukowy – lodowa Grenlandia kryje skamieniałości, które mogą zmienić podręczniki. Grzegorz Niedźwiedzki w ciągu ostatnich 12 lat był już tam pięć razy, a trzykrotnie kierował ekspedycją badawczą. Teraz chce wyruszyć jeszcze raz, ale amerykańskie zakusy mogą pokrzyżować mu plany. Trudne warunki odstraszają badaczy Ekspedycje paleontologiczne prowadzone przez dr. Grzegorza Niedźwiedzkiego na Grenlandii to ekstremalna walka z surową naturą. Tereny północno-wschodniej części wyspy to polarna, górzysta pustynia, całkowicie pozbawiona roślinności. W takich warunkach naukowcy zmuszeni są do samodzielnego poruszania się i często pokonują nawet 30 kilometrów dziennie z całym sprzętem na plecach. Bez szlaków, bez infrastruktury, z ograniczonym dostępem do środków transportu – tylko helikopterem można dotrzeć w dalsze rejony. Paleontolog opowiada PAP, że noclegi odbywają się pod gołym niebem lub w namiotach, w pełnej samowystarczalności. Wyprawy trwają nawet pięć tygodni, a ich sukces zależy od pogody i gotowości zespołu do przetrwania w całkowitym odosobnieniu. Przełomowe polskie znaleziska z wyspy Ymer – czworonogi sprzed 350 mln lat W latach 2022 i 2024 ekspedycje pod kierunkiem dr. Niedźwiedzkiego skupiły się na wyspie Ymer u wybrzeży Grenlandii, gdzie zespół natrafił na stanowisko z okresu dewonu, czyli sprzed 420–350 mln lat. Choć obszar badawczy liczył zaledwie 20 na 50 metrów, naukowcy zebrali ogromną ilość skamieniałości wczesnych czworonogów – rybopłazów, które są formami przejściowymi między rybami a płazami. – Podręczniki będą do zmiany – zapowiada naukowiec. Według Niedźwiedzkiego skala odkryć ma potencjał, by zrewolucjonizować dotychczasową wiedzę na temat ewolucji kręgowców. Stanowisko jest tak bogate, że zgromadzony materiał starczy na dekady analiz i badań. To nie jedyne odkrycia: znaleziono tam m.in. wiele warstw skamieniałości ryb, które mogą zdominować przyszłe bad…

GettyImages-1202496198-1-ed88adf.jpg
width: 8232
height: 5488

Dzięki autyzmowi zrozumiała zwierzęta. Temple Grandin – zoolożka, która odmieniła los milionów krów
type: item
date: 2025-12-31T12:30:56.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Ludzie
subject: Przyroda
subject: naukowcy
subject: psychologia zwierząt
subject: zachowania
subject: zwierzęta
description: Temple Grandin jest osobą, której udało się połączyć wrażliwość wynikającą ze spektrum autyzmu z głębokim zrozumieniem zwierząt. Mimo trudności społecznych rozwinęła karierę naukową i stała się uznaną zoolożką oraz działaczką na rzecz osób w spektrum autyzmu. W filmie biograficznym opowiadającym o jej drodze w postać Temple brawurowo wcieliła się Claire Danes.
encoded: Spis treści: Dziecięce trudy spektrum autyzmu Na ranczo u ciotki: początek fascynacji zwierzętami Kontrowersje wokół współpracy Temple Grandin Dobre życie i „dobra smierć”? Działalność społeczna i książki Nigdy nie przestawaj się uczyć Film biograficzny i osiągnięcia naukowe Temple Grandin urodziła się 29 sierpnia 1947 roku w Bostonie w stanie Massachusetts, jako córka Richarda Grandina i Eustacii Cutler. W wieku dwóch lat zdiagnozowano u niej autyzm, który w tamtym czasie był często postrzegany jako forma uszkodzenia mózgu. Lekarze początkowo obwiniali matkę za stan dziecka oraz zasugerowali, że dziewczynka powinna zostać objęta opieką instytucjonalną. Wówczas oznaczało to praktycznie zamknięcie w domu dla osób upośledzonych i spędzenie w nim całego życia. Dziecięce trudy spektrum autyzmu Jednak rodzice nie zgodzili się na to i postanowili zatrzymać córkę w domu, nie szczędząc ani czasu, ani pieniędzy na jej edukację. Stworzona przez intensywna terapia logopedyczna pomogła Temple rozwinąć zdolności komunikacyjne. Grandin zaczęła mówić w wieku czterech lat. Mimo że rodzice zapewniali jej dobre warunki edukacyjne, to konieczność uczęszczania do szkoły ze zdrowymi i nie rozumiejącymi jej przypadłości dziećmi, wymagała odwagi. Temple była często wyśmiewana przez rówieśników. Dziewczyna nie tylko nie mówiła wyraźnie i płynnie, ale miała też różnorodne tiki, których nie mogła kontrolować. Pomimo tych trudności osiągała sukcesy w szkole i zapisała się na studia. W 1970 roku uzyskała licencjat z psychologii w Franklin Pierce College, następnie tytuł magistra nauk o zwierzętach na Arizona State University oraz doktorat z tej samej dziedziny na University of Illinois w Urbana-Champaign. Na ranczo u ciotki: początek fascynacji zwierzętami Zwierzętami zaczęła interesować się już w szkole średniej. Jednak to wyjazd do Arizony, gdzie jej ciotka prowadziła ranczo, sprawił, że zdecydowała się na karierę w dziedzinie nauk o zwierzętach. Dzięki wyjątkowej zdolności myślenia obrazowe…

temple-grandin-6e5e076.jpg
width: 1558
height: 1050

Naukowcy sprawdzili, co Boże Narodzenie robi z mózgiem. Wyniki są zaskakujące
type: item
date: 2025-12-24T11:15:48.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
subject: boże narodzenie
subject: naukowcy
description: Boże Narodzenie od lat fascynuje naukowców. Psychologowie, neurolodzy, lekarze i fizycy analizują, jak świąteczne rytuały wpływają na mózg, emocje, zdrowie i zachowanie człowieka – oraz dlaczego ten wyjątkowy czas potrafi jednocześnie uspokajać, wzruszać i… obciążać organizm.
encoded: Spis treści: Rytuały, które porządkują rzeczywistość Światło, zapach i muzyka – jak działają na mózg Świąteczny mózg – co mówią badania Ciemna strona Świąt: zdrowie pod presją Supersoniczny Święty Mikołaj – fizyka w służbie magii Boże Narodzenie okiem naukowców to nie tylko tradycja i magia, ale także fascynujący temat badań z zakresu psychologii, neuronauki, medycyny i fizyki. Naukowcy sprawdzają, jak świąteczne rytuały wpływają na mózg człowieka, emocje i zdrowie, dlaczego w tym okresie czujemy się inaczej niż przez resztę roku oraz skąd biorą się zarówno pozytywne efekty Świąt, jak i ich mniej oczywiste konsekwencje. Rytuały, które porządkują rzeczywistość Niezależnie od tego, czy w grudniu świętujemy Boże Narodzenie, Chanukę czy po prostu przesilenie zimowe, jest to moment szczególny. Naukowcy od lat przyglądają się temu, jak tradycje świąteczne wpływają na nasze mózgi, dobrostan, zdrowie, a nawet rozumienie zasad fizyki. W końcu jak to możliwe, by jeden Święty Mikołaj rozdał prezenty wszystkim grzecznym dzieciom na świecie? Świętowanie składa się z szeregu rytuałów. Niezależnie od tego, czy mówimy o rytuałach religijnych, czy świeckich, są one jednym z fundamentów ludzkiej kultury. W każdej epoce ludzie tworzyli powtarzalne, symboliczne działania, które miały porządkować rzeczywistość, nadawać sens doświadczeniom i wzmacniać więzi społeczne. Wspólne gotowanie, jedzenie, modlitwa, śpiewanie czy symboliczne gesty zgody i pokoju to rytuały obecne w wielu kulturach. Rytuałem może stać się także coroczny seans filmu „Kevin sam w domu”. Psychologowie podkreślają, że właśnie powtarzalność i przewidywalność takich zachowań daje poczucie bezpieczeństwa. Światło, zapach i muzyka – jak działają na mózg Oświetlenie bożonarodzeniowe to coś więcej niż dekoracja. Zimą organizm człowieka szczególnie potrzebuje światła. W krajach skandynawskich stosuje się nawet systemowe doświetlanie przestrzeni publicznych, by przeciwdziałać sezonowym spadkom nastroju. Badania pokazują, że ci…

boze-narodzenie-GettyImages-2253236534-692f22a.jpg
width: 3500
height: 2333

Armia wirusów w walce z superbakteriami. Polscy naukowcy na tropie terapii przyszłości
type: item
date: 2025-12-04T14:19:05.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: bakterie
subject: naukowcy
subject: polska
subject: terapia
subject: wirusy
description: Bakteriofagi mogą stać się realną alternatywą dla antybiotyków. Polscy naukowcy udowadniają, że te wirusy potrafią osłabić nawet najbardziej oporne bakterie, a terapia z ich udziałem może zmienić sposób leczenia ciężkich zakażeń. Szczególnie obiecująco wygląda zwalczanie tzw. biofilmu.
encoded: Problem superbakterii, czyli szczepów opornych na większość dostępnych antybiotyków, narasta na całym świecie. WHO wskazuje, że rozwój nowych klas antybiotyków praktycznie się zatrzymał, a większość powstających preparatów to modyfikacje istniejących. Terapie bakteriofagami (wirusami atakującymi bakterie) stają się więc coraz ważniejszą alternatywą. Mogą pomóc także w walce z najtrudniejszymi zakażeniami, na przykład takimi, w których doszło do wytworzenia biofilmu. Dr Bartłomiej Grygorcewicz z Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego prowadzi badania nad zastosowaniem bakteriofagów w leczeniu trudnych zakażeń z biofilmem. Oporny biofilm: broń bakterii przed antybiotykami Biofilm to swego rodzaju bariera ochronna, wytwarzana przez bakterie na zainfekowanej powierzchni. To wielowarstwowa struktura mikroorganizmów, wytwarzająca się m.in. na implantach, cewnikach, ranach czy w drogach oddechowych. Są szczególnie odporne na leczenie, gdyż część mikrobów w ich wnętrzu przechodzi w stan uśpienia i pozostaje niewrażliwa na antybiotyki. Zespół dr. Grygorcewicza zbadał biofilmy mieszane, tworzone przez dwa groźne patogeny: gronkowca złocistego (Staphylococcus aureus) i grzyb Candida albicans. Okazało się, że same fagi zwalczają bakterie, lecz nie dają rady usunąć całego biofilmu mieszanego. Ale ich pomoc i tak jest bezcenna w tzw. terapii skojarzonej (fagi plus antybiotyki i leki przeciwgrzybicze). Bakteriofagi pokonują biofilm Polscy naukowcy wykazali, że znaczenie ma także kolejność podawania: w modelu płynnym (zakażeniu rozwijającym się np. we krwi czy limfie) najskuteczniejsze było zastosowanie fagów, potem leku przeciwgrzybiczego, a na końcu antybiotyku. Na biofilmie najlepiej zadziałało jednoczesne podanie wszystkich trzech środków albo połączenie fagów z antybiotykiem przed włączeniem leku przeciwgrzybiczego. Same fagi nie przenoszą leków, ale osłabiają bakterie – naruszają ich strukturę, zwiększając wnikanie leków; bywa też, że antybiotyk ułatwia namnażanie fagów. Z tego …

bakteriofagi-6671276.jpg
width: 1733
height: 1264

Nowa nagroda dla naukowców. „Polski Nobel” to aż 400 tys. zł
type: item
date: 2025-11-20T09:53:55.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: nagroda nobla
subject: nagrody
subject: naukowcy
subject: polska
description: Polski Nobel to określenie odnoszące się do najbardziej prestiżowych nagród naukowych w Polsce, takich jak Nagroda Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, Nagroda Polskiej Akademii Umiejętności czy Nagroda Polskiej Akademii Nauk. Ta ostatnia to aż 400 tys. zł. Jej pierwszych laureatów poznamy w przyszłym roku.
encoded: Polski Nobel jest pojęciem, które od lat elektryzuje środowisko naukowe oraz opinię publiczną w kraju. Od Nagrody Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, przez Nagrodę im. Jerzmanowskich, aż po nowe wyróżnienie Polskiej Akademii Nauk – polskie nagrody dla naukowców mają długą tradycję i ogromne znaczenie. Czym jest Polski Nobel i jakie nagrody naukowe obejmuje? Fraza „Polski Nobel” nie jest oficjalną nazwą żadnej nagrody, ale w świadomości społecznej oraz wśród naukowców i dziennikarzy oznacza najbardziej prestiżowe wyróżnienia dla badaczy w Polsce. Do tej kategorii zalicza się przede wszystkim: Nagrodę Fundacji na rzecz Nauki Polskiej (FNP), Nagrodę Polskiej Akademii Umiejętności im. Erazma i Anny Jerzmanowskich, Nagrodę Polskiej Akademii Nauk (PAN), ustanowioną w 2024 roku. Te trzy nagrody mają ogromne znaczenie zarówno dla naukowców, jak i rozwoju innowacji, technologii oraz myśli humanistycznej w Polsce. Nagroda Polskiej Akademii Nauk – nowe wyróżnienie dla wybitnych polskich badaczy W 2024 roku ogłoszono utworzenie Nagrody Polskiej Akademii Nauk. Jest to odpowiedź na wieloletnią dyskusję na temat potrzeby ustanowienia polskiego odpowiednika Nagrody Nobla. Nagroda ta będzie przyznawana od 2026 roku za osiągnięcia naukowe o realnym wpływie na światową naukę oraz innowacyjność prowadzonych w Polsce badań. Nagroda pieniężna wynosi 400 tys. zł. Laureaci otrzymają też statuetkę. Co roku może być przyznana jednej osobie lub maksymalnie trzem badaczom pracującym w zespole. Jury złożone z członków korporacji PAN wybierze laureatów na podstawie ich dorobku naukowego oraz wpływu prowadzonych badań na rozwój światowej nauki. To wyróżnienie ma podkreślać potencjał polskich naukowców do walki o najbardziej prestiżowe wyróżnienia na świecie i promować badania realizowane na terenie kraju. Nagroda Fundacji na rzecz Nauki Polskiej – prestiż i kategorie Nagroda Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, często określana w mediach jako Polski Nobel, jest przyznawana od 1992 roku. Jej celem jest…

FABRIC-KOLAZ-32-6600490.jpg
width: 1575
height: 1050

Portret malowany światłem. Niezwykłe „odkrycie” polskiego archeologa w Grecji
type: item
date: 2025-10-31T13:43:13.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: archeologia
subject: grecja
subject: naukowcy
description: Prof. Kazimierz Michałowski, zwany też czasem polskim Indianą Jonesem, odcisnął swój ślad nie tylko w historii, ale też... na ścianie. W starym domu wykopaliskowym w Grecji archeolog dr Wojciech Ejsmond natknął się na jego portret, wykonany 100 lat temu światłem. Skąd się tam wziął?
encoded: Pasjonatom archeologii śródziemnomorskiej nie trzeba go przedstawiać. To dzięki prof. Kazimierzowi Michałowskiemu (1901–1981) wiele polskich misji archeologicznych pracuje w tak prestiżowych lokalizacjach jak świątynia Hatszepsut czy Aleksandria. Prof. Michałowski był założycielem Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego. Ta instytucja od ponad 50 lat prowadzi badania archeologiczne na obszarze basenu Morza Śródziemnego, Bliskiego Wschodu, a teraz również Zakaukaziu. To za jego sprawą w Muzeum Narodowym w Warszawie można podziwiać kolekcję zabytków z Sudanu i Egiptu. Wiele z tych artefaktów jest unikatowych. Śladami Michałowskiego Ta historia to dowód na to, że archeologiem jest się również na wakacjach. Dr Wojciech Ejsmond, badacz z Instytutu Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych PAN wypoczywał w tym roku na greckiej wyspie Delos. Dr Ejsmond był świeżo po lekturze „Wspomnień” autorstwa prof. Michałowskiego. Naukowiec opisał tam swoje pierwsze doświadczenia na wykopaliskach na Delos. Jest tam też opowieść o jego niezwykłym portrecie sprzed 100 lat. Lampa naftowa jak pędzel „Na Delos poza moim skromnym wkładem w opracowanie wyników wykopalisk rozpoczętych przez Francuzów w roku 1904 z funduszów księcia de Loubat została po mnie jeszcze jedna pamiątka: mój portret, a ściślej mówiąc, czarna sylwetka wymalowana na ścianie pokoju stołowego” – wspominał prof. Kazimierz Michałowski w swojej książce. Każdy z członków Szkoły Francuskiej w Atenach prowadzących badana na Delos, musiał zostać uwieczniony w sylwetce, którą wykonywano, obrysowując cień padający na ścianie przy odpowiednio ustawionej lampie naftowej. Dr Ejsmond dostrzegł w czasie wizyty stanowiska archeologicznego na Delos stary dom wykopaliskowy. – Miałem szczęście – wewnątrz zastałem archeologów. Zapytałem o profile na ścianach i odkryłem, że „poczet” w salonie wciąż istnieje. Wśród nich znajduje się także profil Michałowskiego – część swoistego panteonu wielkich archeologów – przekaz…

michalowski-56accc4.jpg
width: 1575
height: 1050

Nagroda Nobla 2025: pełna lista laureatów. Kto zwyciężył w poszczególnych kategoriach?
type: item
date: 2025-10-13T09:56:51.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: chemia
subject: fizyka
subject: literatura
subject: medycyna
subject: nagroda nobla
subject: nagrody
subject: naukowcy
subject: pokój
description: W czyje ręce trafiła Nagroda Nobla 2025? Tradycyjnie na początku października poznajemy nazwiska laureatów w poszczególnych kategoriach. Oto lista zwycięzców.
encoded: W tym artykule: Nagroda Nobla 2025 – przewidywania Nagroda Nobla 2025: medycyna lub fizjologia Nagroda Nobla 2025: fizyka Nagroda Nobla 2025: chemia Literacka Nagroda Nobla 2025 Pokojowa Nagroda Nobla 2025 Nagroda Nobla 2025: ekonomia Polacy z Nagrodą Nobla Nagroda Nobla jest uznawana za najbardziej prestiżowe wyróżnienie w świecie nauki i nie tylko. Zgodnie z testamentem Alfreda Nobla, fundatora nagrody, od 1901 roku wyróżnienie przyznaje się w dziedzinie fizjologii lub medycyny, fizyki, chemii i literatury. Osobnymi kategoriami są Nagroda Pokojowa i Nobel z ekonomii. W czyje ręce trafi Nagroda Nobla 2025? Poniżej prezentujemy przewidywania oraz pełną listę tegorocznych zwycięzców. Nagroda Nobla 2025 – przewidywania Co roku specjaliści próbują przewidzieć, kto dostanie Nobla. Oto tegoroczne typy firmy analitycznej Clarivate, bazujące na liczbie cytowań artykułów naukowych. Medycyna lub fizjologia Andrea Ablasser, Glen N. Barber, Zhijian ‘James’ Chen – za badania nad układem odpornościowym, John E. Dick – za badania nad białaczką, Kenji Kangawa, Masayasu Kojima – za odkrycie greliny. Fizyka Ingrid Daubechies, Stéphane Mallat, Yves Meyer – za prace nad transformacją falkową, David P. DiVincenzo, Daniel Loss – za prace w dziedzinie komputerów kwantowych, Ewine F. van Dishoeck – za prace w dziedzinie astrochemii. Chemia Clifford P. Brangwynne, Anthony A. Hyman, Michael K. Rosen – za prace nad działaniem komórek, Jean-Marie Tarascon – za prace dotyczące przechowywania energii, Tao Zhang – za prace dotyczące katalizy. Ekonomia David Autor, Lawrence F. Katz – za analizy dotyczące nierówności i postępu technologicznego, Marianne Bertrand, Sendhil Mullainathan – za analizy dotyczące wpływu kultury i psychologii na ekonomię pracy, Nicholas Bloom – za analizy dotyczące wpływu niepewności na gospodarkę. Nagroda Nobla 2025: medycyna lub fizjologia Werdykt komitetu ze szwedzkiego Instytutu Karolinska poznaliśmy w poniedziałek, 6 października. Medycznego Nobla w tym roku dostali …

nobel-7673725.jpg
width: 2000
height: 1125

Główna nagroda dla młodego polskiego badacza. 18-latek najlepszym matematykiem Europy
type: item
date: 2025-09-25T09:20:36.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: konkursy
subject: matematyka
subject: naukowcy
description: Antoni Łuczak, tegoroczny maturzysta i absolwent XIV Liceum Ogólnokształcącego im. Stanisława Staszica w Warszawie, zajął pierwsze miejsce w prestiżowym Konkursie Unii Europejskiej dla Młodych Naukowców (EUCYS). Tym samym Polak trzeci rok z rzędu uzyskał w tej rywalizacji najwyższą pozycję. Ale to niejedyny zawodnik z naszego kraju, którego w tym roku nagrodzono. Mamy się czym chwalić!
encoded: Jest to jeden z najbardziej prestiżowych konkursów na świecie, w którym nagradzani są bardzo młodzi naukowcy. European Union Contest for Young Scientists, czyli Konkurs Unii Europejskiej dla Młodych Naukowców (EUCYS), jest inicjatywą Komisji Europejskiej, która istnieje od 1989 roku. Polska edycja, znana jako „Odkrycia”, prowadzona jest przez Fundusz ZDOLNI i to tutaj mogą zgłaszać się do współzawodnictwa młodzi naukowcy znad Wisły. Badacze konkurują w różnych kategoriach, które obejmują nauki ścisłe, przyrodnicze, technikę, nauki humanistyczne i społeczne. Antoni Łuczak – matematyk numer jeden Tym razem finał EUCYS 2025 miał miejsce w Rydze. Ta odsłona współzawodnictwa okazała się bardzo szczęśliwa dla polskich reprezentantów. Jedną z czterech równorzędnych pierwszych nagród oraz nagrodę honorową w postaci udziału w London International Youth Science Forum (LIYSF) otrzymał Antoni Łuczak. Jest to tegoroczny maturzysta i absolwent XIV Liceum Ogólnokształcącego im. Stanisława Staszica w Warszawie. Projekt Antoniego wprowadza nowe metody łączące ze sobą dwie pozornie odległe gałęzie matematyki. Dzięki niemu możliwe jest wykazanie zależności pomiędzy klasyczną geometrią szkolną a bardziej zaawansowanymi koncepcjami. – Wielu uczniów traktuje geometrię jako oderwany przedmiot, bez powiązania z resztą matematyki. Moje badania pokazują, że istnieją takie związki i że można stosować zaawansowaną teorię w dobrze znanym kontekście. Mam nadzieję, że dzięki temu więcej osób zainteresuje się matematyką na poziomie akademickim – mówi laureat. Fakt, że Polak zajął ponownie pierwsze miejsce, nie ma precedensu w historii EUCYS. Jednak za każdym razem główną nagrodę młodzi badacze znad Wisły otrzymują w innej kategorii. Nie tylko matematyka: 3D i nawozy Jury wyróżniło też Emila Pająka, absolwenta V Liceum Ogólnokształcącego im. A. Struga w Gliwicach. Otrzymał on nagrodą specjalną EIROForum w postaci tygodniowego stażu w Institute Laue-Langevin (ILL Award) w Grenoble. Mody badacz oprac…

EUCYS2025RigaAntoniLuczak02-f491c23.jpg
width: 2133
height: 3200

Polacy odkryli szczątki zaginionego polarnika – „Najbardziej nietypowe badania w mojej karierze”
type: item
date: 2025-08-12T10:45:12.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Traveler
subject: antarktyda
subject: antarktyka
subject: archeologia
subject: naukowcy
description: Szczątki brytyjskiego badacza Dennisa „Tinka” Bella odkryli przypadkowo polscy polarnicy z Polskiej Stacji Antarktycznej im. Henryka Arctowskiego. Bell zaginął w 1959 roku. – To najbardziej nietypowe badania w mojej dotychczasowej karierze – powiedział jeden z członków ekspedycji archeologicznej.
encoded: Spis treści: „Najbardziej nietypowe badania” Co udało się odkryć? Nie ma wątpliwość, kim był zmarły Na zagadkowe artefakty i ludzkie kości natknęli się w styczniu 2025 roku członkowie grupy 49. Polskiej Wyprawy Antarktycznej. Ich bazą jest Polska Stacja Antarktyczna im. Henryka Arctowskiego usytuowana nad Zatoką Admiralicji na Wyspie Króla Jerzego w archipelagu Szetlandów Południowych Natychmiast podjęto decyzję o zorganizowaniu wizji lokalnej przez specjalistów, zanim teren pokryje się śniegiem. Powstała grupa, w której składzie znaleźli się również archeolodzy. „Najbardziej nietypowe badania” – Bez wątpienia to najbardziej nietypowe badania w mojej dotychczasowej karierze. Choć mam doświadczenie polarne – w tym archeologiczne – ale nie miałem dotąd doświadczenia w archeologii glacjalnej – przekazał National Greographic Polska prof. Piotr Kittel, archeolog i geomorfolog, z Uniwersytetu Łódzkiego, który uczestniczył w ratowniczych badaniach archeologicznych. Oprócz niego w zespole znaleźli się antropolożka dr Paulina Borówka z Uniwersytetu Łódzkiego, glacjolog dr Dariusz Puczko z Instytutu Biochemii i Biofizyki PAN, archeolog dr Artur Ginter z Uniwersytetu Łódzkiego oraz geodeta Artur Adamek. Szczątki feralnego polarnika wytopiły się z lodowca, ale co ciekawe miejsce znalezienia jego szczątków, nie jest lokalizacją, w której zaginął. Lodowce, pod wpływem grawitacji, przemieszczają swoją masę lodu. Co udało się odkryć? Badacze podeszli do dokumentacji znaleziska w bardzo skrupulatny sposób. Zebrany materiał umieszczono w jednorazowych, ponumerowanych torbach inwentarzowych. Każdy odnaleziony artefakt i ludzkie kości zostały zadokumentowane fotograficznie i umieszczone przestrzennie dzięki sprzętowi GPS RTK. W ten sposób powstał szczegółowy model 3D. Naukowcy posiłkowali się też bezzałogowymi statkami powietrznymi, czyli dronami. Badacze nie zakładali wykopu archeologicznego. – Szczątki leżały głównie bezpośrednio na lodowcu, ewentualnie na niewielkiej, kilkucentymetr…

dennis-19acc2a.png
width: 900
height: 600

Jeden z ojców bomby atomowej i laureat Pokojowej nagrody Nobla w jednej osobie – oto Józef Rotblat
type: item
date: 2025-07-06T12:27:21.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: fizyka
subject: nagroda nobla
subject: naukowcy
subject: polska
description: Józef Rotblat był drugą osobą polskiego pochodzenia, która otrzymała Pokojową Nagrodą Nobla. Zanim utalentowanemu fizykowi przyznano to wyróżnienie, pracował nad bronią, która podczas II wojny światowej uśmierciła kilkadziesiąt tysięcy osób. Kim był fizyk, który wycofał się z prac nad najbardziej niszczycielską bombą? Za co Józef Rotblat dostał Nobla? Poniżej odpowiadamy na te pytania.
encoded: Spis treści: Wiedzą i talentem utorował sobie drogę do kariery Józef Rotblat w Projekcie Manhattan Działalność na rzecz pokoju na świecie Po udanym teście „Trinity”, Robert Oppenheimer sam siebie nazwał „niszczycielem światów”. Należy jednak pamiętać, że amerykański fizyk nie wynalazł bomby atomowej samodzielnie. Projekt Manhattan był przedsięwzięciem na ogromną skalę, przy którym pracowało wielu naukowców. W samym ośrodku Los Alamos badania prowadziło około 6 tys. ekspertów i inżynierów. Wśród nich znalazł się tylko jeden specjalista z Polski. Był nim Józef Rotblat. Wiedzą i talentem utorował sobie drogę do kariery Przyszły laureat Pokojowej Nagrody Nobla urodził się 4 listopada 1908 roku w Warszawie. Dorastał na Muranowie, w ubogiej rodzinie żydowskiej. Przyszły naukowiec nie miał łatwej drogi do wiedzy i wykształcenia. Rodziców nie było stać, by posłać go do gimnazjum, więc młody Józef uczył się w trzyletniej szkole rzemieślniczej. Po jej ukończeniu, zaczął pracować jako pomocnik elektryka, ale nie zamierzał rezygnować z dalszej edukacji. Wieczorami uczęszczał na wykłady prowadzone w Wolnej Wszechnicy Polskiej. W 1932 roku zdobył dyplom magistra fizyki. Jeszcze zanim ukończył szkołę, na jego talencie i intelekcie poznał się Ludwik Wertenstein, kierownik Katedry i Zakładu Fizyki Atomów Wolnej Wszechnicy Polskiej i Pracowni Radiologicznej im. Mirosława Kernbauma Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Rotblat został jego asystentem, a to otworzyło przed nim drzwi do dalszej kariery. W tym miejscu należy bowiem wspomnieć, że Wertenstein był studentem i asystentem Marii Skłodowskiej-Curie i znajomym Jamesa Chadwicka. Dysponował więc szerokimi kontaktami w środowisku naukowym, nie tylko w kraju, ale także za granicą. Sprytnym fortelem zapewnił sobie doktorat Wyniki doświadczeń przeprowadzanych prze Rotblata w Pracowni Radiologicznej z czasem stały się podstawą jego rozprawy naukowej. Problem polegał na tym, że Wolna Wszechnica Polska nie mogła przyznać stopnia doktora. N…

JozefRotblat-65a4eda.png
width: 900
height: 600

Dlaczego lubimy się zakładać? Nawet najbardziej znani naukowcy obstawiają zakłady
type: item
date: 2025-06-07T09:31:11.000Z
creator: Kazimierz Pytko
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: naukowcy
subject: psychologia
description: Uwielbiamy się ekscytować, mieć rację i wpływać na rzeczywistość. Zakładając się, spełniamy wszystkie te potrzeby, nie ryzykując przy tym zbyt wiele.
encoded: Spis treści: Potrzeba ekscytacji Zakłady motorem postępu Myślenie magiczne Zakłady Hawkinga W herbaciarni słynnego ośrodka badawczego Bell Laboratories popołudniami spotykali się naukowcy, by w swobodnej atmosferze porozmawiać o intrygujących problemach. Dyskusje często zamieniały się w trudne do rozstrzygnięcia spory i za najlepszy sposób ich zakończenia uznawano zakład. Jego zawarcie potwierdzano wpisem do specjalnej księgi, którą wypełniano przez kilkadziesiąt lat. Do 1990 r., kiedy to „Księga zakładów” zniknęła. Ukradł ją ktoś, kto nie potrafił przegrywać. Dziś taki „numer” niewiele by dał. Naukowe zakłady przeniosły się bowiem do internetu, a tam nic nie ginie. W serwisie Long Bets zawarto już setki formalnych naukowych zakładów. Np. o to, czy do 2030 r. powstaną sterowane całkowicie automatycznie samoloty pasażerskie albo czy w 2060 r. liczba ludności świata będzie mniejsza niż obecnie. Najdłużej na rozstrzygnięcie poczeka zakład o to, czy w 2150 r. będzie żyła przynajmniej jedna osoba urodzona w roku 2000. Potrzeba ekscytacji Nie tylko naukowcy uwielbiają się zakładać. Zakładamy się wszyscy i o wszystko. Każda sytuacja zawierająca element niepewności może być pretekstem do zakładu, a jedyną granicę stanowi wyobraźnia. Pewien Kanadyjczyk założył się o 15 tys. dolarów, że wytrzyma miesiąc mieszkania w męskiej łazience (wygrał). Gwiazdor NBA Shaquille O’Neil założył się z własnym menedżerem, że wejdzie bez zapowiedzi do Białego Domu (powstrzymali go agenci Secret Service). Przed piłkarskim mundialem w 2014 londyńscy bukmacherzy przyjmowali zakłady, czy urugwajski piłkarz Luis Suarez ugryzie w czasie meczu któregoś z rywali. Opłacało się zaryzykować – Suarez chapnął zębami Włocha Giorgio Chielliniego, za co miłośnicy zakładów inkasowali 175 funtów (za jednego postawionego). Jak mówi prof. Tomasz Zaleśkiewicz, kierownik Katedry Psychologii Ekonomicznej SWPS i Centrum Badań nad Zachowaniami Ekonomicznymi zakładając się, kieruje nami potrzeba ekscytacji. – Większość…

thorne-hawking-zaklad-8403536.jpg
width: 1024
height: 721

Prof. Kazimierz Michałowski, archeolog, celebryta, dyplomata – podkast National Geographic Polska
type: item
date: 2025-06-06T09:20:34.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: archeologia
subject: naukowcy
subject: starożytny egipt
description: To dzięki niemu polscy archeolodzy pracują dziś w najbardziej znanych lokalizacjach Egiptu – świątyni Hatszepsut czy w Aleksandrii. Czasem bywa określany polskim Indiana Jonesem, ale zdecydowanie lepiej troszczył się o zabytki – w podcaście National Geographic Polska rozmawiamy o prof. Kazimierzu Michałowskim.
encoded: Spis treści: Kim był prof. Kazimierz Michałowski? Nieznane i znane fakty z życia wybitnego archeologa Gdzie posłuchać podcastu National Geographic Polska? Pretekstem do rozmowy jest zbliżająca się premiera filmu dokumentalnego na temat prof. Kazimierza Michałowskiego zatytułowanego „Profesor Michałowski. Droga do Faras”. Jego reżyserem jest Władysław Jurkow, którego gościmy w naszym studio. Władysław Jurkow jest reżyserem, dziennikarzem, autorem filmów dokumentalnych i programów telewizyjnych. Z zamiłowania jest historykiem sztuki i podróżnikiem. Dokumentuje wykopaliska archeologiczne w Egipcie i Sudanie, jest członkiem Stowarzyszenia Filmowców Polskich, laureatem wielu nagród na międzynarodowych festiwalach filmowych. Kim był prof. Kazimierz Michałowski? Prof. Kazimierz Michałowski (1901–1981) był założycielem Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego (CAŚ UW). Obecnie instytucja ta nosi jego imię. CAŚ UW od ponad 50 lat prowadzi badania archeologiczne na obszarze basenu Morza Śródziemnego, Bliskiego Wschodu, a teraz również Zakaukaziu. Dzięki talentom dyplomatycznym, organizacyjnym i naukowym prof. Michałowskiego polscy naukowcy rozpoczęli szeroko zakrojone badania na stanowiskach archeologicznych m.in. w Egipcie, Sudanie, Syrii czy na Cyprze. Jemu zawdzięczamy to, że w Muzeum Narodowym w Warszawie znajduje się spora kolekcja zabytków z Egiptu i z Sudanu. Wiele z tych artefaktów jest unikatowych. Nieznane i znane fakty z życia wybitnego archeologa Młodość prof. Michałowskiego przypadała na okres walki Polski o niepodległość. Jak opowiada Władysław Jurkow, nie od razu zajmował się archeologią. Najpierw studiował filozofię, romanistykę i historię sztuki. Gdy w końcu poznał archeologię, zakochał się w niej bez reszty. Prof. Michałowski był postacią poważaną i lubianą. W czasie wykopalisk w Egipcie przełamywał kolonialne bariery – witał się w robotnikami egipskimi uściskiem dłoni, czego nie robili kierownicy badań z zachodnich krajów. Jak opowi…

NG-Podcast-Indiana-1200x800-v3-5c41cb7.jpg
width: 1200
height: 800

Tajemnicze zgony w środowisku technologicznym. Ofiary były związane z badaniami nad AI
type: item
date: 2025-06-04T08:51:52.000Z
creator: Igor Szulim
subject: Nauka
subject: Technologia
subject: chiny
subject: naukowcy
subject: sztuczna inteligencja
description: W Chinach rośnie liczba zgonów wśród naukowców pracujących nad AI. Ofiary łączy udział w projektach kluczowych dla państwowego rozwoju technologii. Okoliczności ich śmierci budzą coraz więcej pytań.
encoded: W tym artykule: Śmierć naukowców od AI Tajemnicze zgony budzą niepokój Coraz więcej chińskich źródeł informuje o tajemniczych zgonach w środowisku naukowym związanym z rozwojem sztucznej inteligencji. Zdaniem wielu obserwatorów trudno tu mówić o przypadkowym zbiegu okoliczności. Wszystkich łączy jedno – udział w projektach uznawanych za strategiczne z punktu widzenia interesów państwa. Śmierć naukowców od AI Sprawę szczegółowo opisał dziennik „South China Morning Post”. W artykule przytoczona została m.in. historia Song Jiana, ważnego specjalisty z firmy Megvii Technology, zajmującej się rozpoznawaniem twarzy i systemami nadzoru. Ceniony ekspert zmarł nagle w czerwcu 2022 r. w wieku 45 lat, rozpoczynając czarną serię. Zaledwie rok później media obiegła informacja o śmierci 38-letniego Feng Yanghe, który rozwijał sztuczną inteligencję na potrzeby zastosowań wojskowych. Kolejnym ciosem dla chińskiego środowiska technologicznego okazała się strata uznanej postaci i współzałożyciela jednego z największych konglomeratów technologicznych w kraju, Tang Xiao’ou. W ostatnim czasie do grona zmarłych ekspertów dołączył He Zhi. 40-letni współzałożyciel firmy specjalizującej się w medycznych zastosowaniach sztucznej inteligencji kierował przełomowymi badaniami nad diagnostyką opartą na AI. Tajemnicze zgony budzą niepokój Niepokojące zgony w środowisku naukowym zajmującym się sztuczną inteligencją prowokują pytania nie tylko o możliwe tło polityczne, ale też o cenę, jaką płacą ci, którzy pracują na skrzyżowaniu postępu i władzy. Liu Shaoshan, szanowany chiński informatyk, ostrzega, że twórcy systemów AI mierzą się z ogromnym ciężarem odpowiedzialności – zarówno moralnej, jak i społecznej. W jego opinii to właśnie rozbieżność między oczekiwaniami wobec badaczy a rzeczywistością może prowadzić do dramatycznych konsekwencji. – Sztuczna inteligencja może również mieć znaczący wpływ na społeczeństwo w miarę rozprzestrzeniania się. Ten nieznany potencjał ogromnych zmian w społeczeństwi…

tajemnicze-zgony-naukowcow-87cdfab.jpg
width: 5120
height: 2700

Kwazary, magnetary i rozbłyski gamma. 23-letni astrofizyk z Krakowa jest wschodzącą gwiazdą nauki
type: item
date: 2025-05-09T14:01:05.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: badania naukowe
subject: fizyka
subject: naukowcy
description: Aleksander Lenart ma zaledwie 23 lata. Dopiero pisze pracę magisterską, ale już może się pochwalić ponad 400 cytowaniami artykułów naukowych, przy których współpracował. Zajmuje się superenergetycznymi rozbłyskami promieniowania gamma oraz metodami szacowania odległości do kwazarów. Młody astrofizyk, mimo szerokich możliwości, zdecydował się zostać w Obserwatorium Astronomicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego i prowadzić dalsze badania z Polski.
encoded: Spis treści: Młody talent z Podkarpacia Od szkolnej pasji do współpracy z NAOJ Badania nad rozbłyskami gamma i kwazarami Zapytany o Aleksandra Lenarta, rzecznik Uniwersytetu Jagiellońskiego dr Marcin Kubat określił go mianem „naszej perełki”. Jeszcze lepszą opinię wystawiła mu profesor Maria Dainotti z Narodowego Obserwatorium Astronomicznego Japonii (NAOJ), która jest naukową mentorką Aleksandra. Młody talent z Podkarpacia – Aleksander jest z pewnością w górnym jednym procencie z ponad 150 studentów, których nadzorowałam – od poziomu szkoły średniej, do studiów magisterskich. Łączy w sobie bystre analityczne myślenie z silnym poczuciem naukowej ciekawości. Z mojego doświadczenia wynika, że talent rozwija się najlepiej, gdy jest wspierany przez nadzór i współpracę, co pokazuje ten przypadek. Widziałam, jak utalentowani studenci gubią swoją ścieżkę bez odpowiedniego przewodnictwa. Dlatego też wspieranie rozwoju Aleksandra w ciągu ostatnich pięciu lat było bardzo znaczące – mówi profesor Dainotti. Sama współpraca rozpoczęła się, gdy młody astronom był jeszcze w liceum, a ona sama pracowała na stanowisku adiunkta na Uniwersytecie Jagiellońskim. Kontynuuje współpracę w obecnej roli w NAOJ. – Kierowałam jego rozwojem naukowym, publikacjami i kierunkiem badań w astrofizyce wysokich energii. Spośród 12 recenzowanych publikacji, których jest współautorem, osiem powstało pod moim kierownictwem, ze mną jako główną autorką. Publikacje te stanowiły podstawę jego rozwoju akademickiego i widoczności na arenie międzynarodowej – dodaje profesor astronomii. Od szkolnej pasji do współpracy z NAOJ Jak to się stało, że uczeń liceum trafił pod opiekę cenionej badaczki? – Wszystko zaczęło się pod koniec gimnazjum. Dostrzegłem połączenie między kosmosem a fizyką, którą bardzo lubiłem. Nigdy nie byłem typem humanisty w szkolnym rozumieniu tego słowa. Wolałem piękno matematyki i fizyki – mówi Aleksander Lenart i dodaje, że miał szczęście do mentorów. – W szkole średniej trafiłem pod opiekę …

aleksander-lenart-1-8a136da.png
width: 900
height: 600

William James Sidis był geniuszem. Niestety, padł ofiarą ambicji swojego ojca
type: item
date: 2025-03-30T11:01:08.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: Edukacja
subject: naukowcy
subject: wychowanie
description: William James Sidis był sensacją początku XX wieku. Dziś pamięta o nim niewielu, mimo że mówimy tu o geniuszu, który swoim ilorazem inteligencji wyprzedzał samego Alberta Einsteina. Sidis otrzymał potężny dar. Dar okupiony ogromną ceną. Przypomnijmy życiorys niezwykłego człowieka, któremu łatka cudownego dziecka ciążyła przez całe życie.
encoded: Spis treści: Kim był William James Sidis? William James Sidis obiektem okrutnego eksperymentu Cudowne dziecko czy geniusz wbrew własnej woli? Gdy inne kilkunastomiesięczne brzdące niezgrabnie artykułowały swoje pierwsze słowa, on czytał gazety. Kiedy jego rówieśnicy dopiero zaczynali składać zdania złożone, napisał pierwszą książkę, w dodatku w dwóch językach. Z genialnego dziecka przerodził się w genialnego młodzieńca, a później – w dorosłego, który miał szansę zapisać swoje nazwisko w historii nauki. Stało się inaczej. W rzeczywistości historia Williama Jamesa Sidisa nie jest opowieścią o geniuszu, który swoim IQ rozgniatał tuzów nauki, a o nieszczęśliwym człowieku, który geniuszem stał się wbrew własnej woli. Kim był William James Sidis? Każda dziedzina nauki ma swoich „gwiazdorów”. Archimedes, Isaac Newton, Karl Friedrich Gauss, Blaise Pascal, David Hilbert, Stefan Banach czy John Nash – każde z tych nazwisk jednoznacznie kojarzy się z matematyką. To zdumiewające, że w rozmowach o geniuszach, którzy swoją pracą zmieniali wyobrażenie o świecie, nazwisko bohatera tego artykułu pojawia się niezmiernie rzadko. Jest to tym bardziej zaskakujące, że Williama Jamesa Sidisa należy kojarzyć także z innymi dziedzinami, w tym z antropologią, kosmologią, socjologią czy językoznawstwem. Człowiek, który swoim ilorazem inteligencji wyprzedził Alberta Einsteina aż o 90 punktów (250 vs 160), posiadł ogromną wiedzę z wielu dziedzin. Mimo to przepadł gdzieś w odmętach historii. William James Sidis obiektem okrutnego eksperymentu Może to i lepiej. Sidis nie chciał być genialnym uczonym. Ta rola została mu narzucona jeszcze przed narodzinami. Rodzice nie traktowali go jak zwykłego dziecka. Dla nich był obiektem eksperymentu, który miał stać się żywym dowodem słuszności ich tezy. Ojciec Williama Sidisa był głodny wiedzy Borys Sidis, ojciec Williama, urodził się w 1867 roku, w Berdyczowie. Wywodził się z ubogiej żydowskiej rodziny i teoretycznie nie miał szans na zdobycie dobrego wyksz…

WilliamJamesSidis-fc4a445.png
width: 1200
height: 630

Fińska Dolina Krzemowa jest ukryta wśród lasów. Dzięki niej działa twoja elektronika
type: item
date: 2025-03-27T07:01:24.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Kierunki
subject: Przyroda
subject: Technologia
subject: Traveler
subject: badania naukowe
subject: elektronika
subject: finlandia
subject: inżynieria
subject: naukowcy
subject: telefon
description: To miasto znajduje się prawie na końcu świata. Otoczone jest przez gęste lasy i oddalone od wielkich metropolii. Mało kto o nim słyszał. Ale dzięki wywodzącym się stąd naukowcom i opracowywanym przez nich rozwiązaniom, działają urządzenia elektroniczne używane przez nas na co dzień.
encoded: Spis treści: Nauka, głupcze! „Bez nas nie byłoby niczego” Joensuu – młode miasto wśród lasów Jak uratować lasy i zbawić świat? Czy fotonika zatrzyma niekorzystne zmiany klimatu? Z okna lądującego samolotu widzę, oprócz niekończących się połaci drzew, liczne jeziora. Teraz pokryte są lodem i śniegiem. Obszar przywodzi na myśl trochę Alaskę. I słusznie, bo znajduje się mniej więcej na tej samej szerokości geograficznej, co najliczniejsze miasto najbardziej wysuniętego na północ stanu USA – Anchorage. Mikroskopijne lotnisko obsługuje miasto Joensuu we wschodniej części Finlandii – jest to stolica regionu Północnej Karelii. Jak to się stało, że tak odosobnione miejsce na mapie świata stało się kluczowym ośrodkiem zaawansowanych technologii? Nauka, głupcze! Gdy nie ma się wielu środków finansowych, należy skupić się na konkretnej rzeczy i wytrwale ją realizować. To najlepszy przepis na prowadzenie działalności naukowej, którą można przekuć w sukces. W przypadku nauki są to na przykład wdrożenia. Pod koniec lat 60. XX wieku Finlandia postawiła na badania w zakresie fotoniki. Pod tym bardzo pojemnym terminem kryją się wszelkie zagadnienia związane ze światłem. Wśród urządzeń „fotonicznych” są na przykład sensory, soczewki czy ekrany urządzeń. Jednym z kluczowych ośrodków rozwijających technologie fotoniczne jest właśnie Uniwersytet Wschodniej Finlandii w Joensuu. Finlandia nie szczędzi środków na badania i rozwój. W 2021 roku przeznaczono na ten cel blisko 3% produktu krajowego brutto, dla porównania Polska – dwa razy mniej. „Bez nas nie byłoby niczego” W Joensuu spotykam Juhę Purmonena z konsorcjum Photonics Joensuu. Ekspert wyjaśnia mi, że sukces w dziedzinie fotoniki w tym odległym mieście przyszedł dopiero po kilku dekadach badań. – To co tutaj robimy, jest bardzo ważne, ale niewielu ludzi o tym wie – zaznacza. Bo okazuje się, że wiele komponentów opracowywanych tutaj trafia do urządzeń mobilnych, stosowanych jest w przemyśle czy w technologiach związanych z komunikacj…

joensuu-104a858.png
width: 900
height: 600