National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2025-12-16T07:51:48.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Czy rzeczywiście sól szkodzi? Te dane mogą cię zaskoczyć
items: Ten jeden codzienny nawyk może chronić przed demencją – naukowcy są zgodni
items: Pochodził z dawnej Rzeczpospolitej. Kim był genialny popularyzator nauki i twórca serialu „Kosmos”
items: Ten smak może trafić na talerze obok słodkiego i słonego. Eksperci są podzieleni
items: Jak mózg decyduje o tym, co pamiętać? Naukowcy dowiedli, że możemy przestać zapominać
items: Trzy dni, które odmienią myślenie o nauce. Eksperyment jako narzędzie poznania
items: To odkrycie zmienia historię i biologię. Syberyjski mamut sprzed 40 000 lat zdradził sekret swoich genów
items: „Ziemia zawsze ma więcej księżyców, niż nam się wydaje”. Astronomowie odkryli tajemnicze skały
items: Jak powstaje śnieg? Wyjaśniamy, skąd bierze się biały puch
items: Ciało nie chce chudnąć? Naukowczyni z USA zdradza, co naprawdę dzieje się z wagą
items: Wierzysz w cuda? Naukowcy zbadali, mózgi ludzi wierzących w zjawiska nadprzyrodzone
items: Co robi z ciałem człowieka 10-godzinny lot? Lekarze wyjaśniają
items: Jesz tylko mięso? Ekspertka zdradza, co naprawdę dzieje się z twoim ciałem
items: Arka Noego pełna niespodzianek. Oto lista zwierząt, które się na niej miały znaleźć
items: Dermatolożka z Harvardu ostrzega: globalne ocieplenie niszczy twoją skórę latem
items: Przez AI stajemy się gorszymi pracownikami? Tak twierdzi ekonomista z Poznania
items: Ta nieobowiązkowa szczepionka może uratować ci życie. Jak działa?
items: Czy powstaną żywe komputery? Era organoidów już sie zaczęła
items: Przełom w medycynie? Po raz pierwszy w historii przeszczepiono płuco świni człowiekowi
items: Jeden z najmniejszych żółwi świata rozmnożony w Polsce – historyczny sukces poznańskich badaczy
items: „Telepatia bliźniąt” pod lupą. Co odkryli naukowcy i dlaczego wciąż nie ma jednoznacznej odpowiedzi?
items: Tego egzaminu nie zdałby żaden człowiek. Polski matematyk rzucił wyzwanie AI
items: Ma 17 lat i zmienia świat nauki. Kornelia Wieczorek na prestiżowej liście „TIME”
items: Proste życie zdrowsze od konsumpcjonizmu? Pojawiły się na to dowody
items: Twój mózg starzeje się szybciej niż ty – i można to sprawdzić

Czy rzeczywiście sól szkodzi? Te dane mogą cię zaskoczyć
type: item
date: 2025-12-16T07:49:32.000Z
creator: Shi En Kim
subject: Nauka
subject: krew
subject: nauka
subject: sól
subject: zdrowe odżywianie
subject: Zdrowie
description: Ile soli to za dużo – nie ma jednej odpowiedzi na to pytanie. Choć WHO i inne organizacje wydają wytyczne, wielu naukowców ma odmienne zdanie. Skąd biorą się różnice w podejściu do spożycia soli i jakie są potencjalne skutki zdrowotne?
encoded: Spis treści: Gdzie zaczyna się nadmiar? Ile soli jemy naprawdę? Co dzieje się w organizmie, gdy jemy sól? Dlaczego nie wszyscy się zgadzają? Jak ograniczyć sól w codziennym jedzeniu? Choć większość ekspertów zaleca ograniczanie soli, niektórzy krytycy zadają pytanie, czy przeciętni ludzie naprawdę muszą przygotowywać coraz bardziej „mdłe” posiłki. Nasza relacja z solą jest skomplikowana. Organizm potrzebuje jej niewielkiej ilości, by prawidłowo funkcjonować. Jednocześnie większość z nas znacznie przekracza zalecane dzienne spożycie. Sól – ukochana, wszechobecna i niezastąpiona przyprawa. Gdzie zaczyna się nadmiar? Jest niezbędnym składnikiem odżywczym, a jednocześnie – spożywana w nadmiarze – może przyczyniać się do rozwoju poważnych chorób. Problem polega na tym, że naukowcy nie są zgodni co do tego, gdzie dokładnie zaczyna się ten „nadmiar”. W środowisku badaczy trwa na ten temat ostry spór. Regularne spożywanie zbyt dużej ilości soli może prowadzić do nadciśnienia tętniczego. Światowa Organizacja Zdrowia zaleca, by zdrowi dorośli nie spożywali więcej niż 2 gramy sodu dziennie. Amerykańskie Towarzystwo Kardiologiczne ustala górną granicę na 2,3 grama sodu dziennie, co odpowiada około jednej łyżeczce soli kuchennej. Limit ten opiera się na założeniu, że taka ilość nie podnosi ciśnienia krwi. W praktyce zalecenia są jeszcze bardziej restrykcyjne – optymalnie spożycie sodu powinno wynosić około 1,5 grama dziennie, zwłaszcza u osób z nadciśnieniem. Ile soli jemy naprawdę? Przekroczenie tego limitu jest jednak wyjątkowo łatwe. Cheeseburger z dodatkami, puszka zupy albo dwie porcje pizzy mogą same w sobie wyczerpać dzienny „budżet solny”. Średnie dzienne spożycie sodu w USA wynosi obecnie 3,4 grama, a globalnie aż 4,3 grama. Wysokie wartości zawdzięczamy między innymi kuchniom Azji Wschodniej i Środkowej, słynącym z intensywnych smaków. Choć nikt nie kwestionuje, że nadmiar soli szkodzi układowi krążenia, spór dotyczy progu bezpieczeństwa. Kluczowe pytanie brzmi – ile s…

GettyImages-149456195-950582a.jpg
width: 5840
height: 3893

Ten jeden codzienny nawyk może chronić przed demencją – naukowcy są zgodni
type: item
date: 2025-12-13T08:56:47.000Z
creator: Tatyana Woodall
subject: Nauka
subject: alzheimer
subject: demencja
subject: języki obce
subject: mózg
subject: nauka
subject: starość
description: Ten jeden codzienny nawyk – używanie więcej niż jednego języka – może realnie chronić mózg przed starzeniem. Nowe badanie wskazuje, że wielojęzyczność działa jak tarcza dla pamięci, uwagi i elastyczności poznawczej.
encoded: Spis treści: Nowy sposób na zachowanie sprawności? Dlaczego wielojęzyczność aktywizuje mózg? Kto może skorzystać z efektów wielojęzyczności? Nauka języka jako inwestycja w dobre samopoczucie Nowe badanie sugeruje, że codzienne, wielojęzyczne nawyki – od krótkich rozmów z sąsiadami po wracanie do języka z dzieciństwa – mogą pomagać w zachowaniu pamięci, uwagi i elastyczności mózgu wraz z wiekiem. Starzenie rzadko „przełącza” mózg z dnia na dzień. Pojawia się stopniowo – w wolniejszym przypominaniu sobie informacji, rozproszonej uwadze i drobnych potknięciach poznawczych. Dla wielu dorosłych prawdziwe pytanie brzmi nie „czy to nastąpi”, ale „czy da się ten proces spowolnić”. Nowy sposób na zachowanie sprawności? Większość popularnych strategii poprawy krótkotrwałej pamięci i funkcjonowania poznawczego opiera się na rozwiązywaniu dziwnych łamigłówek czy zawiłych krzyżówek. Nowe badania podpowiadają jednak, że jednym z najlepszych sposobów na zahamowanie spadku funkcji poznawczych może być poszerzenie swoich umiejętności językowych. Najnowsze badanie opublikowane w czasopiśmie „Nature Aging” pokazuje, że posługiwanie się kilkoma językami może spowalniać starzenie się mózgu. Ten proces wiąże się z stopniowym spadkiem szybkości przetwarzania informacji, uwagi i innych funkcji poznawczych. Analizując dane ankietowe ponad 86 000 zdrowych osób w wieku od 51 do 91 lat z 27 krajów europejskich, naukowcy odkryli, że ludzie, którzy regularnie używają więcej niż jednego języka są dwukrotnie rzadziej narażeni na oznaki biologicznego starzenia niż osoby mówiące tylko jednym językiem. Dlaczego wielojęzyczność aktywizuje mózg? – Odkryliśmy, że życie w wielojęzycznych społeczeństwach rzeczywiście opóźnia spadek funkcji poznawczych i sprawności, który zwykle towarzyszy starzeniu się – mówi Lucía Amoruso, psycholożka z Basque Center on Cognition, Brain and Language i jedna z autorek badania. – Wszyscy się starzejemy, a wraz z wiekiem zaczynamy tracić funkcje poznawcze i samodzielność. N…

GettyImages-1421511892-c03745d.jpg
width: 6000
height: 4000

Pochodził z dawnej Rzeczpospolitej. Kim był genialny popularyzator nauki i twórca serialu „Kosmos”
type: item
date: 2025-12-08T09:05:56.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: Ludzie
subject: astronomia
subject: fizyka
subject: książki
subject: misja
subject: nauka
subject: Społeczeństwo
subject: telewizja
description: Carl Sagan nie tylko tłumaczył trudne pojęcia naukowe w prosty sposób, ale robił to z poetyckim zacięciem, które przyciągnęło miliony widzów do serialu „Kosmos”. Kim był człowiek, który uczył, jak patrzeć w gwiazdy?
encoded: Spis treści: Początki genialnego umysłu: dzieciństwo i pierwsze fascynacje Carla Sagana Najpopularniejsze książki Carla Sagana Carl Sagan – naukowe osiągnięcia i wpływ na popkulturę Serial „Kosmos” Poglądy Carla Sagana Złota Płyta Carl Sagan był naukowcem, ale również świetnym popularyzatorem wiedzy. W czasach, gdy niewielu potrafiło mówić o fizyce, astronomii czy matematyce w zrozumiały i porywający sposób, on uczynił z nauki opowieść, której słuchał cały świat. Dzięki niemu serial „Kosmos” stał się globalnym fenomenem, a złote płyty na sondach Voyager – wiadomością dla obcych cywilizacji. Początki genialnego umysłu: dzieciństwo i pierwsze fascynacje Carla Sagana Carl Sagan urodził się 9 listopada 1934 roku w rodzinie robotniczej na Brooklynie, w Nowym Jorku. Jego ojciec, Sam Sagan, pochodził z Kamieńca Podolskiego – niegdyś twierdzy granicznej Rzeczypospolitej Obojga Narodów, obecnie leżącej na terytorium Ukrainy. Matka, Rachel Molly Gruber, była Amerykanką z urodzenia, wychowaną w środowisku silnie związanym z żydowską tradycją. Od najmłodszych lat Carl przejawiał ponadprzeciętną ciekawość świata i zamiłowanie do książek. Rodzice, choć skromnie wykształceni, rozpoznali jego potencjał intelektualny i wspierali rozwój zainteresowań syna. Momentem przełomowym była dla niego Wystawa Światowa w Nowym Jorku w 1939 roku, której honorowym gościem był Albert Einstein. To właśnie wtedy kilkuletni Carl po raz pierwszy zafascynował się wszechświatem. Zaintrygowany pytaniem, czym są świecące punkty na nocnym niebie, poprosił matkę, by zabrała go do lokalnej biblioteki. Tam, przeglądając książki astronomiczne, dokonał swojego pierwszego naukowego odkrycia: gwiazdy to nic innego jak inne słońca – podobne do naszego, choć często znacznie większe i jaśniejsze. To doświadczenie wywarło trwały wpływ na jego młodzieńczy umysł i zapoczątkowało życiową pasję do zgłębiania tajemnic kosmosu. Wkrótce później Carl zaczął zadawać pytania wykraczające poza szkolne programy: o początek Wszec…

Carl-Sagan-GettyImages-1307542983-6e55153.jpg
width: 4954
height: 4978

Ten smak może trafić na talerze obok słodkiego i słonego. Eksperci są podzieleni
type: item
date: 2025-12-04T06:55:27.000Z
creator: Stacey Colino
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: jedzenie
subject: nauka
subject: neurologia
description: Czy „tłusty” lub „skrobiowy” może stać się szóstym podstawowym smakiem? Naukowcy z całego świata próbują to udowodnić – i choć nie ma jeszcze jednomyślności, jeden z kandydatów ma sporą szansę.
encoded: Spis treści: Nowy smak? Co zmieni uznanie nowego smaku? Siedem kroków do uznania nowego smaku Od cząsteczki do sygnału mózgu Kto jest blisko uznania? Dlaczego w ogóle to ważne? Czy „tłusty” albo „skrobiowy” może pewnego dnia zostać uznany za szósty podstawowy smak – obok słodkiego i słonego? W 1908 roku japoński chemik Kikunae Ikeda badał substancje czynne w kombu (wodorostach), kiedy dokonał odkrycia, które na zawsze zmieniło naukę o jedzeniu. Zorientował się, że to związek o nazwie kwas glutaminowy nadaje wodorostom wyraźny, mięsno-pikantny posmak. Był zupełnie inny niż znane dotąd podstawowe smaki: słodki, słony, kwaśny i gorzki. Ten nowy smak nazwał umami. Choć ludzie od wieków jedli wodorosty, grzyby, miso, dojrzewające sery i produkty fermentowane, niemal sto lat trwały naukowe spory, zanim umami zostało powszechnie uznane za piąty podstawowy smak. Dopiero w latach 90. XX wieku uzyskało oficjalny status. Stało się tak po serii zakrojonych na szeroką skalę badań psychofizycznych, elektrofizjologicznych i biochemicznych, które potwierdziły, że umami różni się od wszystkich pozostałych smaków. Nowy smak? Czy nadszedł czas, by dodać do tej listy szósty smak? Część naukowców uważa, że tak. Zaproponowali nawet kilku kandydatów. Być może powinien to być smak tłusty. Albo skrobiowy. Może kokumi. A może słona lukrecja. W różnym stopniu badacze w ostatnich latach bronili każdego z tych pomysłów. Nie chodzi o to, że naukowcy celowo „polują” na szósty smak. – W gruncie rzeczy to fundamentalne, oparte na nauce poszukiwanie różnych sposobów, w jakie możemy doświadczać świata poprzez smak oraz tego, jak smak jest wykrywany – wyjaśnia neurobiolożka Emily Liman, kierująca katedrą Harolda Dornsife’a w dziedzinie neurobiologii na Uniwersytecie Południowej Kalifornii i specjalizująca się w biologii zmysłów. Co zmieni uznanie nowego smaku? Przełom w zrozumieniu nauki o smaku pozwoliłby technologom żywności tworzyć smaczniejsze produkty. Mógłby też pomóc lekarzom lepiej diagnozować…

GettyImages-1629172751-54ef961.jpg
width: 5627
height: 3751

Jak mózg decyduje o tym, co pamiętać? Naukowcy dowiedli, że możemy przestać zapominać
type: item
date: 2025-12-01T10:04:40.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: alzheimer
subject: mózg
subject: nauka
subject: pamięć
description: Dlaczego niektóre rzeczy zapominamy od razu, a niektóre nie chcą wyjść nam z pamięci? Odpowiedzialny jest za to nasz mózg, który wykorzystuje złożone mechanizmy obejmujące emocje, powiązania neuronalne i powtarzalność doświadczeń. Czy wiedza o tym pozwoli „naprawić” ludzką pamięć?
encoded: Proces zapamiętywania nie jest przypadkowy ani jednolity – naukowcy od lat badają to, dlaczego pewne wydarzenia zostają w pamięci na lata, a inne szybko ulatują. Najnowsze badania pozwalają coraz dokładniej wskazać, jakie mechanizmy sterują selekcją wspomnień i jak można je świadomie wspierać. Jak mózg wybiera, które wspomnienia zachować? Mechanizmy wyboru tych wspomnień, które pozostaną z nami na dłużej, opierają się na kilku fundamentach. Naukowcy wskazują, ze proces selekcji odbywa się na wielu poziomach – od pierwotnych reakcji emocjonalnych, przez tworzenie powiązań z innymi wspomnieniami, aż po oceny ich „ważności” dokonywane przez zaawansowane struktury mózgowe: korę przedczołową czy hipokamp. To one decydują, czy informacja zostanie utrwalona na długie lata. Emocje są kluczem do trwałej pamięci W procesie zapamiętania kluczowe okazały się emocje. Badania przeprowadzone na Uniwersytecie Bostońskim wykazały, że nawet pozornie nieistotne wspomnienia mogą trwale zapisać się w pamięci, jeśli zostaną powiązane z ważnym wydarzeniem emocjonalnym. W sytuacjach silnie emocjonujących aktywowane są struktury takie jak ciało migdałowate, które działają jak wewnętrzny alarm. Aktywacja tej części mózgu zwiększa szansę na utrwalenie danego wspomnienia. To tłumaczy, dlaczego niektórzy z nas tak łatwo mogą sobie przypomnieć, gdzie byliśmy i co robiliśmy gdy Wojciech Szczęsny obronił karnego Messiego na Mundialu w 2022 roku. Wspomnienia powiązane z intensywnymi uczuciami są bardziej odporne na upływ czasu. Powiązania z innymi wspomnieniami, czyli grosz do grosza Drugim istotnym mechanizmem jest powiązanie nowych informacji z już istniejącymi wspomnieniami. Im więcej połączeń ze wcześniejszą wiedzą, tym większa szansa, że informacja zostanie utrwalona. Mózg działa tutaj jak sieć neuronów, w której każdy nowy ślad pamięciowy ulega wzmocnieniu, gdy jest skojarzony z innymi. Szczególnie dobrze obrazuje to nauka języków. Jeśli każde poznane słowo łączymy z obrazem, dźwiękiem czy z …

FABRIC-KOLAZ-32-24-49eaf3f.jpg
width: 2700
height: 1800

Trzy dni, które odmienią myślenie o nauce. Eksperyment jako narzędzie poznania
type: item
creator: Hanna Zakrzewska
subject: Nauka
subject: Współpraca reklamowa
subject: eksperyment
subject: nauka
description: Zobaczyć niewidzialne, usłyszeć to, co zwykle niesłyszalne i zrozumieć, jak dużo jeszcze nie wiemy. Od 6 do 8 grudnia Katowice zamienią się w tętniącą życiem przestrzeń eksperymentów, wiedzy i inspirujących spotkań. To właśnie wtedy w Międzynarodowym Centrum Kongresowym odbędzie się Śląski Festiwal Nauki Katowice – wydarzenie, które z roku na rok coraz wyraźniej udowadnia, że nauka nie zna granic, a ciekawość to jej najważniejsze paliwo.
encoded: Czy można zmierzyć prędkość dźwięku, zrozumieć pszczelą nawigację lub „rozmowy” drzew? Kiedy rzeczywistość przerasta nasze narzędzia poznawcze, sięgamy po eksperyment. Eksperyment pozwala zajrzeć tam, gdzie nie sięga wzrok, i zrozumieć zjawiska, których istnienia czasem tylko się domyślamy. To właśnie on porządkuje chaos niepewności, dając nam szansę na rozpoznanie, nazwanie i przetestowanie tego, co jeszcze niewiadome. W czasach niepewności, zmian klimatycznych i rewolucji technologicznych, eksperymentowanie staje się nie tylko wyzwaniem, ale i koniecznością. Jak podkreśla prof. Koziołek, „eksperymentujemy nie tylko z ciekawości, ale i z przezorności. (…) Eksperymentujemy, żeby niepotrzebnie nie ryzykować.” W dniach 6–8 grudnia Międzynarodowe Centrum Kongresowe w Katowicach stanie się przestrzenią dla rozmaitych eksperymentów. Rozegra się tam prawdziwe naukowe widowisko. Ponad 25 scen, kilkaset stanowisk pokazowych, ponad 2000 naukowców i popularyzatorów nauki z całego świata – skala wydarzenia mówi sama za siebie. To już dziewiąta edycja Festiwalu, który co roku przyciąga tysiące uczestników i uznawany jest za jedno z największych popularnonaukowych wydarzeń w Europie. Psychologia, która zadaje trudne pytania Jednym z punktów programu tegorocznego Śląskiego Festiwalu Nauki Katowice będzie bez wątpienia widowisko otwarcia – spektakl „EXPERYMENT” w reżyserii Piotra Jankowskiego. Inspirowany eksperymentem więziennym prof. Philipa Zimbardo, stawia pytania, które nie dają łatwych odpowiedzi: co powoduje, że zwykli ludzie zaczynają zachowywać się w niezwykły sposób? Jak anonimowość wpływa na nasze zachowanie? Gdzie leżą granice badań i kiedy eksperyment staje się nieetyczny? Spektakl będzie nie tylko doświadczeniem artystycznym, ale też impulsem do głębokiej refleksji – po jego zakończeniu odbędzie się dyskusja zatytułowana „Granice pewności – do czego jesteśmy zdolni?”. Te wątki będą kontynuowane w zupełnie nowej przestrzeni Festiwalu – Laboratorium Psychologicznym. W …

8SFNWojtekKorpusik0310-2-4bfa809.jpg
width: 4457
height: 3341

To odkrycie zmienia historię i biologię. Syberyjski mamut sprzed 40 000 lat zdradził sekret swoich genów
type: item
date: 2025-11-19T15:02:54.000Z
creator: Jack Tamisiea
subject: Nauka
subject: epoka lodowcowa
subject: genetyka
subject: mamuty
subject: nauka
description: Najstarsze RNA na świecie zachowało się w ciele mamuta sprzed 40 000 lat. Odkrycie rzuca światło na to, co działo się z małą Yuką w ostatnich chwilach jej życia – i może zmienić nasze podejście do epoki lodowcowej.
encoded: Spis treści: RNA kontra DNA – co odkryto? Tropem pradawnych cząsteczek Ostatnie chwile życia mamuta Co to oznacza dla przyszłości? W 2010 roku poszukiwacze kłów, przeczesując brzeg rzeki na Syberii, odkryli zmumifikowane szczątki młodego mamuta. Zwierzę, nazwane „Yuka” od pobliskiej wioski Jukagir, było zamarznięte przez niemal 40 000 lat. Wieczna zmarzlina zachowała jego ciało w niezwykle dobrym stanie: z kępkami czerwonawego futra, skręconą trąbą, a nawet nienaruszonym mózgiem. Teraz naukowcy donoszą, że w tkankach Yuki zachował się jeszcze inny, rzadki prehistoryczny skarb: ślady kwasu rybonukleinowego (RNA). To cząsteczki genetyczne kluczowe dla życia, które zwykle szybko rozpadają się po śmierci organizmu. Wyniki zespołu, opublikowane dziś w czasopiśmie „Cell”, stanowią najstarsze jak dotąd odzyskane sekwencje RNA i pierwszy przypadek wyizolowania tych cząsteczek z mamuta włochatego (Mammuthus primigenius). RNA kontra DNA – co odkryto? Naukowcy od dziesięcioleci badają fragmenty pradawnego DNA pochodzące z dobrze zachowanych szczątków mamutów włochatych, takich jak Yuka. Te fragmenty materiału genetycznego pozwoliły odtworzyć genom gatunku i pokazały, jak blisko spokrewnione są mamuty ze współczesnymi słoniami. Ślady starożytnego RNA okazały się jednak trudne do uchwycenia. Związki te zwykle występują w postaci pojedynczej nici. Są niezbędne do uruchamiania określonych genów i wytwarzania ważnych białek, ale są mniej trwałe niż DNA. – Dawne RNA pokazuje niczym stopklatka, które geny są włączone lub aktywne w danej tkance – mówi Love Dalén, badacz genomiki ewolucyjnej z Uniwersytetu Sztokholmskiego i współautor nowego badania. – Tego nigdy nie bylibyśmy w stanie zobaczyć tylko na podstawie DNA. RNA jest też dobrze znane ze swojego związku z wirusami, takimi jak wirus grypy czy koronawirusy pokroju SARS-CoV-2. Patogeny te przechowują informację genetyczną w nici RNA. Dalén uważa, że starożytne RNA będzie kluczowe do wykrywania śladów wirusów z epoki lodowcowej za…

2025-11-19-110633-Worlds-oldest-RNA-found-in-40000-year-old-woolly-mammoth--National-Geographic-b024f91.png
width: 1278
height: 850

„Ziemia zawsze ma więcej księżyców, niż nam się wydaje”. Astronomowie odkryli tajemnicze skały
type: item
date: 2025-11-16T14:17:55.000Z
creator: Marina Koren
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: księżyc
subject: nauka
subject: układ słoneczny
subject: ziemia
description: Quasi-księżyc PN7 został wykryty przez astronomów dopiero tego lata. To jedna z kilku tajemniczych skał, które przemierzają kosmiczną przestrzeń w pobliżu Ziemi, niepostrzeżenie towarzysząc jej w ruchu wokół Słońca.
encoded: Spis treści: Jak działają quasi-księżyce? Czym są quasi-księżyce i mini-księżyce? Skąd się biorą te obiekty? Czy można je nazwać księżycami? Przyszłość Ziemi z quasi-księżycami W Układzie Słonecznym pojawił się intrygujący gość. Tajemnicza kosmiczna skała, mniej więcej wielkości budynku, podąża obok Ziemi w jej podróży wokół Słońca. Astronomowie nie mieli o niej pojęcia aż do tego lata. Obiekt od dekad okrążał naszą planetę w takiej konfiguracji orbitalnej, że można go nazwać „quasi-księżycem”. Kiedy dr Ben Sharkey, astronom z University of Maryland, pierwszy raz usłyszał o obiekcie PN7, jak nazywają go teraz naukowcy, powiedział: „O, super, kolejny”. PN7 jest po prostu najnowszym odkryciem w niekończącym się korowodzie małych, księżycopodobnych obiektów kręcących się w pobliżu Ziemi. Jak działają quasi-księżyce? Nasza planeta ma też inne quasi-księżyce podobne do PN7. One również okrążają Słońce, ale ich pętle w przestrzeni – czasem wyprzedzające Ziemię, a czasem pozostające w tyle – sprawiają wrażenie, jakby tak naprawdę krążyły wokół naszej planety. Są też mini-księżyce, które faktycznie zostają schwytane przez ziemską grawitację. Tymczasowo orbitują wokół Ziemi, zanim zdołają się wyrwać. Żaden z nich nie może się równać z Księżycem – jedynym naturalnym satelitą Ziemi, perłą nocnego nieba. Inne obiekty widać tylko w potężnych teleskopach, zwłaszcza takich, które potrafią wychwycić słabiutki blask Słońca odbijający się od maleńkich, szybko poruszających się w mroku skał. Jednak każde nowe odkrycie przypomina o uroczej prawdzie: Ziemia zawsze ma więcej księżyców, niż nam się wydaje. – One naprawdę każą nam porzucić uporządkowaną, statyczną wizję Układu Słonecznego – mówi dr Sharkey. Czym są quasi-księżyce i mini-księżyce? W Układzie Słonecznym Ziemia nie jest jedyną planetą z „pasażerami na gapę”. Astronomowie wykryli pierwszy znany quasi-księżyc wokół Wenus w 2002 roku. Odkrycie PN7 podnosi liczbę znanych quasi-księżyców Ziemi do co najmniej siedmiu. Najprawdopodo…

2025-11-14-120025-2025-11-14-115950-2025-11-14-115805-Earth-always-has-more-moons-than-you-thi-169d1f6.png
width: 1259
height: 875

Jak powstaje śnieg? Wyjaśniamy, skąd bierze się biały puch
type: item
date: 2025-11-14T11:08:09.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: Edukacja
subject: nauka
subject: śnieg
subject: zima
description: Zimą czekamy właśnie na niego – puszysty, biały puch, który dodaje uroku nawet najbardziej pochmurnym dniom. To dzięki niemu wyciągamy z piwnic sanki i narty, a świat na chwilę zamienia się w bajkową krainę. Ale jak właściwie powstaje śnieg – i czy może sypać także na innych planetach?
encoded: W tym artykule: Jak powstaje śnieg? Jakie kształty ma śnieg? Jak wielki może być płatek śniegu? Czy śnieg pada na innych planetach? Co roku, gdy zbliża się koniec grudnia, bardzo na niego czekamy. Bo Święta Bożego Narodzenia to spotkanie z najbliższymi, choinka i prezenty, ale także czyste, białe krajobrazy za oknami. Gwiazda ze śniegiem jest znacznie bardziej udana niż wtedy, gdy na zewnątrz jest szaro i mokro. A tak niestety z powodu zmian klimatycznych zdarza się coraz częściej. Skąd się bierze śnieg i jak powstaje? Jakie warunki muszą być spełnione, by zaczął sypać i pokrył ziemię grubą białą warstwą? I czy pada tylko na naszej planecie? Jak powstaje śnieg? Co to jest śnieg? Wydawałoby się, że odpowiedź jest oczywista: to zamarznięta woda. Nie jest to jednak prawda. Płatek śniegu powstaje, gdy przechłodzona para wodna w chmurze zamienia się bezpośrednio w lód, z pominięciem stanu ciekłego (czyli wody właśnie). Taki proces nazywa się resublimacją. By zaszła, musi być nie tylko zimno, ale również wilgotno. To jednak nie wszystko. By doszło do resublimacji (i powstania śniegu), potrzebne jest jeszcze coś. W wychłodzonej chmurze, składającej się z pary wodnej, unoszą się również różnego rodzaju drobiny. Może być to wywiany z ziemi kurz, mogą to być pyłki kwiatowe lub jakiekolwiek mikroskopijne ciała stałe wystarczająco lekkie, by szybować wysoko ponad ziemią. Fizycy nazywają je jądrami kondensacji. Proces powstawania śniegu rozpoczyna się właśnie od jąder kondensacji. Stanową coś na kształt rusztowania, do którego przyczepiają się pierwsze zamarzające cząsteczki H2O. Do nich zaś przyczepiają się kolejne i kolejne. Tak właśnie tworzy się śnieżny płatek. Burza śnieżna. Czym jest i jak powstaje to zjawisko. Zimowe burze zdarzają się rzadziej niż burze w lecie Burza śnieżna to dość rzadkie i spektakularne zjawisko. Czym są burze śnieżne? Jak powstają i jak się przed nimi zabezpieczyć? Poniżej odpowiadamy na każde z tych pytań. <img src="https://images.immediate.co.uk/pr…

Jak-powstaje-snieg-efc7a00.jpg
width: 5103
height: 3406

Ciało nie chce chudnąć? Naukowczyni z USA zdradza, co naprawdę dzieje się z wagą
type: item
date: 2025-11-08T10:31:25.000Z
creator: Ashwin Rodrigues
subject: Nauka
subject: nauka
subject: odchudzanie
subject: otyłość
subject: Zdrowie
description: Utrata masy ciała to nie tylko kwestia silnej woli. Badania pokazują, że organizm uruchamia biologiczne mechanizmy obronne. Sprawdź, jak naukowcy tłumaczą opór ciała przed chudnięciem.
encoded: Spis treści: Czego naukowcy nauczyli się z reality show? Czy ciało ma „punkt nastawczy”? Stygmatyzacja nadal przeszkodą w leczeniu Jak dziś lekarze personalizują podejście Utrata masy ciała jest trudna. Ponad połowa Amerykanów chce schudnąć, ale utrzymanie efektów jest jeszcze trudniejsze. Z danych National Institutes of Health i The Obesity Society wynika, że 80–95 procent osób odzyskuje utracone kilogramy w ciągu trzech do pięciu lat. Naukowcy podkreślają, że nie jest to porażka charakteru. Hormony, genetyka, a nawet ewolucja popychają organizm do kontrataku – nasilają głód, spowalniają metabolizm i „zachęcają” wagę do powrotu. To biologiczna przeciąganka, o której kultura popularna rzadko mówi, zauważa Kimberly Gudzune, dyrektorka medyczna American Board of Obesity Medicine. – Mamy takie założenie, że gdy już osiągniemy cel, to efekt „magicznie” się utrzyma. Niestety to naprawdę tak nie działa – mówi. Przez dekady odchudzanie przedstawiano jako sprawdzian dyscypliny. Dziś badacze coraz lepiej rozumieją, dlaczego ciało tak zaciekle broni się przed spadkiem masy, oraz jak hormony, chemia mózgu, a nawet doświadczenia z wczesnego życia ustawiają nam „scenę” do regulacji wagi na całe lata. Czego naukowcy nauczyli się z reality show? Popkultura od dawna gloryfikuje spektakularne chudnięcie, rzadko pokazując, co dzieje się potem. Jednym z najgłośniejszych przykładów był amerykański program „The Biggest Loser” emitowany w latach 2002–2016. Uczestnicy byli nagradzani za maksymalne zbijanie masy ciała przy wsparciu trenerów, dietetyków i lekarzy. Dla naukowców był to jednak także przegląd mechanizmów, dzięki którym ciało opiera się przemianie. W 2016 roku w czasopiśmie „Obesity” opisano badanie 14 uczestników – wszystkich z otyłością olbrzymią (klasa III). Porównano ich skład ciała i spoczynkową przemianę materii tuż po zakończeniu programu oraz sześć lat później. Okazało się, że większość odzyskała znaczną część utraconej masy. Nawet ci, którym udało się długotrwale utrzy…

GettyImages-88689557-3c85b16.jpg
width: 5095
height: 3420

Wierzysz w cuda? Naukowcy zbadali, mózgi ludzi wierzących w zjawiska nadprzyrodzone
type: item
date: 2025-10-26T08:15:28.000Z
creator: Shayla Love
subject: Nauka
subject: mózg
subject: nauka
subject: psychologia
subject: religie
subject: wiara
description: Dlaczego ludzie są religijni i wierzą w rzeczy nadprzyrodzone? Neuropsycholodzy z Northwestern University zbadali, jak takie doświadczenia wpływają na mózg. Wyniki zaskakują – wiara może mieć podłoże neurologiczne.
encoded: Cuda z definicji wymykają się nauce. Nowy projekt badawczy próbuje pojąć, co robią z ludzkim mózgiem doświadczenia, które powszechnie uznaje się za cudowne. Jak nauka bada cuda? Neuropsychologia, rezonans i przypadek z Rhode Island O tej sprawie rozpisywały się media na całym świecie. W 2007 roku w Memorial Hospital na Rhode Island przez cesarskie cięcie urodził się wcześniak, który w łonie matki był poważnie niedotleniony. Kilka godzin później jego tętno zwolniło do niemal niewyczuwalnego. Lekarz prowadzący pomodlił się nad dzieckiem, kierując prośbę do Salvadora Valery Parry, kapłana zmarłego w Hiszpanii w 1889 roku. Chwilę później serce chłopca znów zaczęło bić. Mimo niedotlenienia urósł na zdrowego młodego człowieka. Osiemnaście lat później, w lipcu tego roku, papież Leon XIV ogłosił, że to uzdrowienie było oficjalnie cudem. W Watykanie działa urząd badający cuda – Dykasteria Spraw Kanonizacyjnych, powołana w XVI wieku. Rolą oficjum jest ustalenie, czy dana osoba może zostać ogłoszona świętą. W tym procesie kandydat musi „odpowiadać” za co najmniej dwa cuda, których nie da się wyjaśnić naukowo. Skoro więc według samego Watykanu cud jest z natury nienaukowy – przeczy prawom natury, nie jest powtarzalnym, testowalnym zdarzeniem o dającej się wskazać przyczynie – ocena cudów trafiała dotąd do instytucji religijnych. Prof. Jordan Grafman, neuropsycholog z Northwestern University w stanie Illinois rozpoczął własne badania nad cudami. Używa narzędzi takich jak funkcjonalny rezonans magnetyczny (fMRI) i mapowanie uszkodzeń mózgu. Jak badacze definiują cud? Prof. Grafman definiuje cud podobnie jak Kościół: to zdarzenie lub rezultat, co do którego człowiek wierzy, że był pod wpływem sił nadprzyrodzonych. Cud to nie coś rzadkiego czy przypadkowego. Jako rodowity chicagowianin prof. Grafman kibicuje drużynie bejsbolowej Cubsów. Gdy drużyna zdobyła World Series w 2016 roku, mógł żartem powiedzieć na Wrigley Field, że to cud. W rzeczywistości – mówi – był to tylko rzadki suk…

wiara-w-cuda-GettyImages-599771058-75a53cd.jpg
width: 5000
height: 3333

Co robi z ciałem człowieka 10-godzinny lot? Lekarze wyjaśniają
type: item
date: 2025-10-21T09:00:28.000Z
creator: TERRY WARD
subject: Porady
subject: Traveler
subject: ciało
subject: loty samolotem
subject: nauka
subject: samoloty
subject: Zdrowie
description: Długie loty potrafią nieźle dać się we znaki – od bólu pleców po odwodnienie. Eksperci, w tym lekarz z Explorers Club, tłumaczą, co dokładnie dzieje się z naszym ciałem i jak przetrwać podróż w lepszej formie.
encoded: Spis treści: Dlaczego długie loty tak mocno wpływają na nasze ciało? Dlaczego powietrze w samolocie tak wysusza śluzówki? Zatkane uszy, ból zatok i... infekcje? Eksperci wyjaśniają Dlaczego długie siedzenie w samolocie może powodować ból? Jak długi lot wpływa na trawienie i oddychanie? Zakrzepica – największe zagrożenie na długich trasach Suchość śluzówek, ból zatok, sztywność mięśni czy problemy z krążeniem to tylko część skutków ubocznych długotrwałego przebywania w kabinie samolotu. Zwłaszcza w przypadku lotów trwających ponad 10 godzin – jak to z Warszawy do Los Angeles czy z Warszawy do Tokio – ryzyko powikłań wzrasta. Jakie sygnały ostrzegawcze powinny nas zaniepokoić? I co możemy zrobić, by przygotować ciało do kilkunastu godzin w powietrzu? Dlaczego długie loty tak mocno wpływają na nasze ciało? Długie loty mogą poważnie wpłynąć na twoje ciało. Jeśli niedawno odbyłeś taką podróż – zwłaszcza siedząc na miejscu z ograniczonym odchyleniem oparcia – z pewnością pamiętasz towarzyszący jej dyskomfort. Wielkość i rozstaw siedzeń, czyli ilość miejsca na nogi, systematycznie się zmniejszają od lat 90., podczas gdy czas spędzany przez pasażerów w powietrzu wyraźnie się wydłuża. Gdy linia Qantas uruchomi bezpośrednie połączenie Sydney–Londyn, planowane na koniec 2025 roku, będzie to najdłuższy lot na świecie – aż 20 godzin w powietrzu. Obecnie rekord należy do Singapore Airlines, których trasa Nowy Jork–Singapur trwa ponad 18 godzin. Dyskomfort to nie tylko skrępowana pozycja. Dochodzi do tego suche powietrze w kabinie – podrażniające gardło, nos i skórę – oraz zmiany ciśnienia, które mogą wpływać na zatoki. W skrajnych przypadkach latanie może być śmiertelnie niebezpieczne, jeśli w kończynach utworzy się zakrzep krwi, który przemieści się do płuc i spowoduje zatorowość płucną. Na szczęście eksperci uspokajają – większość pasażerów nie musi się obawiać. – Zasadniczo latanie jest bezpieczne dla wszystkich. Problemy pojawiają się tylko wtedy, gdy ktoś ma ukryte schorzeni…

dlugi-lot-samolotem-GettyImages-200182317-003-2ce597f.jpg
width: 1999
height: 1499

Jesz tylko mięso? Ekspertka zdradza, co naprawdę dzieje się z twoim ciałem
type: item
date: 2025-10-18T07:16:20.000Z
creator: Caitlin Hoyland
subject: Nauka
subject: ciało
subject: mięso
subject: nauka
subject: odżywianie
subject: zdrowe odżywianie
description: Coraz popularniejsza dieta „carnivore” kusi prostotą i obietnicą jasności umysłu. Jest jednak bardzo radykalna. Ekspertka tłumaczy, co naprawdę dzieje się z naszym ciałem, gdy całkowicie eliminujemy warzywa i zboża z jadłospisu.
encoded: Spis treści: Popularność diety a trendy społeczne Jak dieta carnivore wpływa na jelita? Jakie składniki tracimy na diecie mięsnej? Czy dieta carnivore szkodzi sercu? Co ciągnie nas do radykalnych diet? Dieta carnivore obiecuje jasność umysłu i szybkie efekty. Eksperci ostrzegają jednak, że długofalowe skutki dla serca, mózgu i jelit mogą być znacznie bardziej złożone. Wystarczy rzucić okiem na profile influencerów promujących dietę carnivore – dominują tam obrazy pełne mięsa: steki ułożone warstwami, burgery skąpane w maśle, żeberka na ciężkich deskach. Warzyw brak. Nawet jako dekoracji. To najbardziej radykalna odmiana diety niskowęglowodanowej. Eliminuje wszystkie produkty roślinne na rzecz mięsa, jaj i nabiału. Niektórzy idą dalej i jedzą prawie wyłącznie czerwone mięso. Zwolennicy twierdzą, że dzięki temu szybko chudną, mają czystszą skórę, mniej wzdęć, a nawet remisję chorób autoimmunologicznych. – Tych deklaracji nie potwierdzono jednak w badaniach klinicznych. – Dla części osób to próba powrotu do pierwotnych nawyków żywieniowych. – Rzekomo naśladujemy paleolitycznych łowców, którzy mieli świetnie funkcjonować na białku zwierzęcym. Dzisiejsza przemysłowa produkcja mięsa i globalny system żywnościowy mają jednak niewiele wspólnego z ową wyidealizowaną przeszłością. Organizacja Narodów Zjednoczonych szacuje, że około jedna trzecia światowych emisji gazów cieplarnianych pochodzi z sektora żywności. Największy udział ma w tym konsumpcja mięsa. Popularność diety a trendy społeczne Mimo rosnącej popularności na Instagramie czy TikToku, diety oparte wyłącznie na mięsie wciąż pozostają niszowe. Raport Good Food Institute z 2023 r. wykazał, że prawie 60% amerykańskich gospodarstw domowych kupowało produkty roślinne. W ostatniej dekadzie liczba osób określających się jako „fleksitarianie” mniej więcej się podwoiła. Socjolog Richard Twine uważa, że rosnąca popularność tego trendu to coś więcej niż jedzenie. – Większa widoczność diety carnivore w mediach społecznościowyc…

GettyImages-2234757155-e846f87.jpg
width: 7728
height: 5152

Arka Noego pełna niespodzianek. Oto lista zwierząt, które się na niej miały znaleźć
type: item
date: 2025-10-12T11:45:24.000Z
creator: Erin Blakemore
subject: Nauka
subject: biblia
subject: gatunki
subject: historia
subject: nauka
subject: przyroda
subject: zwierzęta
description: Jakie zwierzęta uratowano przed potopem? Lista gatunków, które miały znaleźć się na arce Noego, przez wieki była źródłem licznych sporów. Na liście pojawiały się nie tylko lwy czy słonie, ale i istoty czysto mityczne. Jeden z domnienych pasażerów zaskakuje do dziś.
encoded: Spis treści: Średniowieczne wizje arki i jej pasażerów Jakie gatunki pojawiały się w ikonografii? Od mitu do nauki – reinterpretacja w nowożytności Hybrydy, absurd i narodziny pojęcia gatunku Wokół zwierząt z arki narosło wiele spekulacji – i to z dobrego powodu. Potop, boski nakaz, charyzmatyczna menażeria: historia z Księgi Rodzaju należy do najsłynniejszych w Biblii. Pytanie, jakie gatunki towarzyszyły Noemu i jego rodzinie na własnoręcznie zbudowanym statku, pozostaje trudne, bo Biblia milczy o konkretnych stworzeniach. Z nazwy pojawiają się tylko dwa ptaki – gołębica i kruk, które Noe wypuścił, by sprawdzić, czy wody już opadły i ziemia znów nadaje się do zamieszkania. To jednak nie powstrzymało artystów ani uczonych przed barwnymi – czasem wręcz niedorzecznymi — domysłami o tym, jakie zwierzęta trafiły na pokład. Takie teorie mówią dziś więcej o epokach, w których powstawały, oraz o rozwoju nauki niż o samej arce. Średniowieczne wizje arki i jej pasażerów Spekulacje na temat zwierząt z arki są niemal tak stare jak sama Biblia. Jedna z najwcześniejszych zachowanych ilustracji sceny biblijnej — na monecie z III w. n.e. – przedstawia arkę oraz dwa ptaki uznawane za nawiązanie do gołębicy, którą Noe wypuścił, by sprawdzić, czy ziemia obeschła. – Naturalnie ciągnie nas do opowieści o zwierzętach – mówi starsza kustoszka w J. Paul Getty Museum w Los Angeles, kuratorka wielu wystaw o średniowiecznych ilustracjach zwierząt. Średniowiecznych ludzi fascynował świat przyrody. Próbowali nadać religijne znaczenie każdemu elementowi historii Noego – od symboliki arki przypominającej kościół, po rzekome rozróżnienie między zwierzętami czystymi i nieczystymi na pokładzie. Artyści i uczeni sporządzali więc listy gatunków oraz barwne opowieści powiązane z narracją o Noem w bestiariach – księgach z moralnymi pouczeniami i licznymi ilustracjami. W rezultacie iluminowane rękopisy i średniowieczne obrazy kipią wyobrażeniami życia zwierząt – morskich i lądowych, które rzekomo ocalał…

GettyImages-590668941-2b0e42f.jpg
width: 5100
height: 3455

Dermatolożka z Harvardu ostrzega: globalne ocieplenie niszczy twoją skórę latem
type: item
date: 2025-10-11T11:44:26.000Z
creator: Olivia Ferrari
subject: Nauka
subject: nauka
subject: skóra
description: Jak ocieplający się klimat wpływa na skórę? Zmiany pogodowe, smog i coraz częstsze pożary mogą prowadzić do zaostrzenia chorób skóry i jej przyspieszonego starzenia. Eksperci tłumaczą, jak chronić się przed skutkami globalnego ocieplenia.
encoded: Spis treści: Nadmierne upały zaostrzają choroby skóry Zanieczyszczenie i dym uszkadzają barierę skórną Ochrona skóry przed klimatem: co działa? Co czeka pielęgnację skóry w przyszłości? To nie tylko promieniowanie UV. Zanieczyszczenie powietrza i rosnące temperatury mogą powodować wszystko – od drobnych zmarszczek po zaostrzenia atopowego zapalenia skóry. Zapytaliśmy ekspertki i ekspertów, jak możesz się chronić. Gdy dermatolożka Maria Wei jechała rowerem do swojej kliniki Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Francisco pewnego dnia w listopadzie 2018 roku, spojrzała w górę na białe płatki unoszące się z nieba. – Szybko zrozumiałam, że to nie śnieg, tylko popiół z pożaru Camp Fire, oddalonego o około 282 km – mówi Wei. – Zastanawiałam się, jaki będzie wpływ na płuca… a potem pomyślałam: a co ze skórą? Wei zobaczyła skutki na własne oczy. W ciągu następnych tygodni jej klinika w UCSF odnotowała nagły wzrost liczby pacjentów zgłaszających problemy skórne. W San Francisco gwałtownie wzrosła liczba przypadków atopowego zapalenia skóry (AZS). Pojawiło się też więcej wizyt z powodu łuszczycy i ogólnych dolegliwości związanych ze świądem. Zmiany klimatu podnoszą temperaturę na Ziemi i pogarszają jakość powietrza, m.in. przez klęski żywiołowe takie jak pożary lasów. Jak te zmiany wpływają na największy narząd twojego ciała – skórę? Czy można zastosować pielęgnację, która osłoni skórę przed ekstremami ocieplającej się planety? – Wpływ klimatu jest silniejszy niż działanie jakiegokolwiek kosmetyku – mówi dermatolożka Arianne Shadi Kourosh z Harvard Medical School. Oto co, zdaniem dermatologów, naprawdę pomaga w ochronie skóry – i co nie ma większego znaczenia. Nadmierne upały zaostrzają choroby skóry Wraz ze wzrostem globalnych temperatur, nadmierne ciepło zaostrza istniejące choroby skóry i podnosi ryzyko raka skóry. – Skóra to nasz największy narząd i podstawowy interfejs ze środowiskiem – mówi Eva R. Parker, dermatolożka z Vanderbilt University Medical Center w Tennessee. Pr…

GettyImages-2159319048-ebefa4c.jpg
width: 6048
height: 4024

Przez AI stajemy się gorszymi pracownikami? Tak twierdzi ekonomista z Poznania
type: item
date: 2025-09-26T05:58:31.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: mózg
subject: nauka
subject: praca
subject: rozwój
subject: sztuczna inteligencja
description: W coraz większej liczbie miejsc pracy normą staje się wykorzystywanie sztucznej inteligencji. W końcu odciąża ona mózgi i uwalnia od mozolnych, rutynowych zadań. Eksperci są jednak zdania, że nadużywanie AI może sprawić, że cenne ludzkie umiejętności będą powoli zanikać. Co należy pielęgnować i jak nie zatracić się w cyfrowej rzeczywistości?
encoded: Według dr Piotra Gaczka, ekonomisty z Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu, korzystanie z narzędzi AI sprawia, że stajemy się bardziej bierni. Bada on wpływ sztucznej inteligencji na procesy decyzyjne u ludzi. Chociaż AI to kuszące narzędzie, wciąż jest bardzo młode. W związku z tym tak do końca nie wiemy, jak wpływa na długofalowe kompetencje pracowników. Wstępne badania są jednak niepokojące. AI odbiera nam kompetencje Regularne korzystanie ze sztucznej inteligencji – nie tylko w pracy – zmniejsza aktywność sieci neuronowych i osłabia zaangażowanie poznawcze. Pojawiają się już badania, które starają się dokładnie zmierzyć wpływ AI na nasze mózgi. I chociaż nieuczciwe byłoby napisanie, że nowe narzędzie ogłupia pracowników, to widzimy, że ich wyniki zdecydowanie się pogarszają, gdy nagle tracą oni dostęp do sztucznej inteligencji. Spadają poniżej poziomu przed używaniem AI. – Mniej skrupulatnie przetwarzamy informacje i jesteśmy mniej zaangażowani, ponieważ delegujemy zadania i część odpowiedzialności na sztuczną inteligencję – wyjaśnia PAP dr Gaczek. Według badacza gdy dana czynność jest długo delegowana na maszynę, człowiek po prostu… zapomina, jak się ją wykonuje. To sprawia, że nie może przekazać swojej wiedzy kolejnym pokoleniom pracowników, a know-how firmy powoli zanika. Bezrefleksyjne wpadnięcie w cyfrowe ramiona jest szczególnie ryzykowne, ponieważ modele językowe często popełniają błędy i pozwalają sobie na tzw. halucynacje – podają fałszywe, chociaż przekonujące brzmiące informacje. Wielokrotnie pytane o to samo mogą podawać zupełnie różne wyniki. Jak przeciwdziałać zanikowi umiejętności? Dla tych, którzy chcą bronić się przed zanikiem kompetencji, dr Gaczek ma trzy rozwiązania. Pierwszym jest korzystanie z takiej sztucznej inteligencji, która prezentuje nie tylko gotowe rozwiązania, ale także ich wytłumaczenie. Przedstawia, jak po kolei doszła do określonych wniosków, dzięki czemu użytkownicy mogą prześledzić cały proces jej pracy. Można zaprogramować …

GettyImages-2208694632-77e3191.jpg
width: 6000
height: 4000

Ta nieobowiązkowa szczepionka może uratować ci życie. Jak działa?
type: item
date: 2025-09-06T08:44:59.000Z
creator: Daryl Austin
subject: Nauka
subject: medycyna
subject: nauka
subject: serce
subject: szczepionki
subject: Zdrowie
description: Szczepionka przeciw półpaścowi może nie tylko chronić przed wysypką, ale także obniżać ryzyko zawału, udaru, demencji i utraty wzroku. Sprawdź, co wykazały nowe badania.
encoded: Spis treści: Dlaczego szczepionka może chronić serce? Infekcja, która zostawia ślad w organizmie Jak szczepionka zmienia układ odpornościowy? Co jeszcze zyskamy dzięki szczepieniu? Półpasiec to infekcja, której nikt nie chce. Osoby, które przeszły tę pęcherzową wysypkę, opisują ból jako przeszywający, palący albo kłujący. U części chorych dolegliwości utrzymują się miesiącami. W ciężkich przypadkach choroba wirusowa bywa nawet śmiertelna. Pojawiły się jednak pierwsze tego typu dowody, że szczepionka chroniąca przed półpaścem może robić więcej niż tylko oszczędzać nam cierpienia. Dane z 19 badań, zaprezentowane w Madrycie na największym światowym kongresie kardiologicznym sugerują, że szczepienie może obniżać ryzyko udaru o 16 procent, a zawału serca o 18 procent. — To budujące — mówi Charles Williams, główny autor analizy i globalny zastępca dyrektora medycznego w firmie GSK. — Ale potrzebne są dalsze badania, żeby oddzielić związek przyczynowy od samej korelacji. Najbardziej uderzające są potencjalne skutki populacyjne. W Stanach Zjednoczonych ktoś doznaje zawału serca co 40 sekund. Udar odpowiada tam za około jedną na 20 śmierci. Dlaczego szczepionka może chronić serce? Inni naukowcy podkreślają, że to kolejny powód, by zwiększać świadomość i wyszczepialność w przypadku tej ważnej, rutynowej szczepionki. Mniej niż jedna piąta dorosłych przyjmuje ją zgodnie z zaleceniami. Amerykańskie CDC rekomenduje, aby wszyscy po 50. roku życia otrzymali dwie dawki preparatu Shingrix. Zaleca się go także osobom z obniżoną odpornością już od 19. roku życia. Stosowany zgodnie z zaleceniami Shingrix w ponad 90% zapobiega zachorowaniu na półpasiec. — A nowe badania poszerzają listę możliwych korzyści — mówi William Schaffner, specjalista chorób zakaźnych z Vanderbilt University Medical Center w Nashville, który nie brał udziału w analizie. — Miejmy nadzieję, że to pomoże przekonać więcej pacjentów do szczepień. Infekcja, która zostawia ślad w organizmie Naukowcy wciąż wyjaśniają, dl…

GettyImages-674884834-2d9ad56.jpg
width: 7360
height: 4912

Czy powstaną żywe komputery? Era organoidów już sie zaczęła
type: item
date: 2025-09-01T14:00:20.000Z
creator: Shubham Agarwal
subject: Nauka
subject: Technologia
subject: inteligencja
subject: mózg
subject: nauka
subject: sztuczna inteligencja
description: Żywe komputery, zbudowane z ludzkich i zwierzęcych komórek mózgowych, już dziś potrafią uczyć się, rozwiązywać problemy i wspierać robotykę. Ich rozwój może zrewolucjonizować medycynę i sposób działania sztucznej inteligencji.
encoded: Spis treści: Bioprocesory – jak naprawdę działają „żywe” komputery? Start-upy już wykorzystują żywe neurony Biologiczne komputery wciąż dalekie od ideału Etyczne badania i medycyna bez testów na zwierzętach W 2022 roku grupa australijskich naukowców przeprowadziła podstawową symulację gry Pong. Nikt z nich nie sterował wirtualną paletką, a mimo to, po kilku nieudanych próbach, paletka zaczęła poruszać się w górę i w dół ekranu, odbijając piłkę. Dwuwymiarowa gra została połączona z klastrem ludzkich i mysich komórek mózgowych, hodowanych w laboratorium na szalce Petriego. Badacze „nauczyli” ten miniaturowy mózg, gdzie znajduje się piłka, nagradzając trafienia stymulacją elektryczną. Po około pięciu minutach komórki załapały zasady i zaczęły odbijać piłkę bez udziału człowieka. – Ostatnie sukcesy dużych modeli językowych (LLM) wynikają z prób odwzorowania procesów zachodzących w mózgu – mówi Brett Kagan, dyrektor naukowy startupu Cortical Labs, który powstał na bazie tego eksperymentu. –Zwykłem powtarzać, że jeśli maszyna jest wystarczająco zaawansowana, trudno odróżnić ją od organizmu biologicznego. A co, jeśli do stworzenia inteligencji użyjemy właśnie biologii? Eksperyment z Pongiem udowodnił, że neurony potrafią uczyć się i reagować na bodźce w czasie rzeczywistym – nawet w szalce Petriego. Rok później, w 2023 roku, Lena Smirnova, adiunktka w Szkole Zdrowia Publicznego Uniwersytetu Johnsa Hopkinsa, wspólnie z innymi badaczami przedstawiła wizję tzw. „inteligencji organoidowej” — nowej dziedziny nauki, która wykorzystuje ludzkie i zwierzęce hodowle komórek mózgowych jako biologiczne komputery. Organoidy uczą się szybciej, adaptują się w czasie rzeczywistym i zużywają bardzo mało energii. Bioprocesory – jak naprawdę działają „żywe” komputery? Urządzenia, których dziś używamy — od telefonów po laptopy — opierają się na chipach krzemowych, w których pracują miliardy tranzystorów. Każdy z nich przetwarza dane w systemie wejście-wyjście, przekazując je dalej. Ich połącz…

2025-09-01-111422-Scientists-want-to-build-living-computerspowered-by-live-brain-cells--Nation-5223465.png
width: 866
height: 659

Przełom w medycynie? Po raz pierwszy w historii przeszczepiono płuco świni człowiekowi
type: item
date: 2025-08-26T13:24:21.000Z
creator: Mohana Ravindranath
subject: Nauka
subject: nauka
subject: płuca
subject: przeszczep
subject: świnie
subject: transplantacja
description: Ten niewiarygodny zabieg wykonali chińscy lekarze w maju 2024 roku w Kantonie, a opisali w nowym artykule naukowym. Cały eksperyment trwał dziewięć dni. Jakie wnioski płyną z tej przełomowej operacji?
encoded: Spis treści: Milowy krok w historii ksenotransplantacji Przeszczepy świńskich organów – nadzieje i ograniczenia Dotychczasowe eksperymenty z innymi organami Czy świńskie płuca będą przełomem? Dylematy etyczne i przyszłość ksenotransplantacji Po raz pierwszy w historii przeszczepiono człowiekowi płuco pochodzące od świni — poinformowali 25 sierpnia 2025 r. naukowcy z Chin w artykule opublikowanym w „Nature Medicine”. Operację przeprowadzono w maju 2024 r. w Kantonie (Guangzhou). Pacjent był w stanie śmierci mózgowej, a reakcję immunologiczną jego organizmu monitorowano przez dziewięć dni po operacji. Naukowcy przekazali „National Geographic”, że zakończyli eksperyment, gdy — jak stwierdzili — osiągnęli główne cele naukowe: sprawdzenie ryzyka niekontrolowanej infekcji i odrzutu przeszczepu. Zrobiono to również na prośbę rodziny biorcy. Milowy krok w historii ksenotransplantacji Badanie stanowi kolejny ważny krok w ksenotransplantacji, czyli przeszczepianiu narządów między gatunkami. Nawiązuje do niedawnych zabiegów przeszczepiania świńskich nerek i serc pacjentom. Autorzy pracy podkreślili, że u 39-letniego pacjenta nie doszło do natychmiastowego, gwałtownego odrzutu płuca pochodzącego od świni zmodyfikowanej genetycznie. Wystąpiła jednak odpowiedź immunologiczna i pewne uszkodzenia narządu. Naukowcy dodali, że zanim przeszczepy świńskich płuc będzie można bezpiecznie stosować klinicznie, pozostaje do rozwiązania „wiele istotnych wyzwań” — zwłaszcza to, jak kontrolować tę odpowiedź immunologiczną. — Musimy zachować ostrożność. Obecne dowody nie uzasadniają stosowania klinicznego takich przeszczepów u żyjących pacjentów — powiedział „National Geographic” Jianxing He, główny autor pracy. — Zanim w ogóle będzie można myśleć o praktyce klinicznej, potrzebne są kolejne badania, w tym kolejne, dłuższe próby z udziałem pacjentów w stanie śmierci mózgowej. Przeszczepy świńskich organów – nadzieje i ograniczenia Niezależni specjaliści podkreślają, że mimo iż rezultaty nie zask…

2025-08-26-112359-First-pig-to-human-lung-transplant-announced-by-Chinese-scientists--National-Ge-27afde4.png
width: 903
height: 709

Jeden z najmniejszych żółwi świata rozmnożony w Polsce – historyczny sukces poznańskich badaczy
type: item
date: 2025-08-26T11:20:50.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: hodowla
subject: nauka
subject: poznań
subject: przyroda
subject: żółwie
description: Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu może świętować wielki sukces: dzięki staraniom naukowców udało się po raz pierwszy w Polsce rozmnożyć żółwia karłowatego. To jedne z najmniejszych żółwi świata - ich młode mierzą zaledwie 2,5 cm. Wyglądają rozczulająco, ale ich obecność pozwoli przede wszystkim poszerzyć wiedzę na temat tego niezwykłego gatunku. Warto je zobaczyć!
encoded: Żółw karłowaty (pelusios nanus) to najmniejszy przedstawiciel żółwi bokoszyjnych, który naturalnie występuje jedynie w kilku krajach Afryki. W Poznaniu wykluły się trzy malutkie osobniki tego stosunkowo słabo poznanego gatunku. To wielka szansa dla europejskiej zoologii. Małe, opancerzone trio – Mamy do czynienia z pierwszym rozmnożeniem tego gatunku w Polsce – mówi dr inż. Mateusz Rawski z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu, który był odpowiedzialny za hodowlę. Żółwie wykluły się w zeszłym tygodniu, a młode osobniki mają 2,5 centymetra długości i ważą poniżej 3 gramów. Inkubacja trwała prawie 60 dni, a trzy młode są obecnie w trakcie odchowu. – To rozmnożenie daje nam szansę na stworzenie nowej kolonii, która będzie zapewniała dopływ świeżych genów do ośrodków zajmujących się ochroną żółwi w Europie i na całym świecie – dodaje Rawski. Najstarsze żółwie świata Pelusios nanus to nie tylko jedne z najmniejszych żółwi świata – dorosłe osiągają zaledwie zawrotne 12 centymetrów długości – uważa się je także za członków najstarszej ewolucyjnie grupy wśród tych niezwykłych gadów. Naturalnie występują między innymi w Demokratycznej Republice Konga, Angoli, Malawi czy Zambii. – Ten gatunek jest stosunkowo mało poznany: dopiero w ostatnich latach zaczęliśmy odkrywać jego biologię w niewoli. Natomiast w naturze badania tego gatunku są ograniczone do tego, gdzie on występuje – tłumaczy Rawski. Hodowcy w imię natury Dzięki pracy prywatnych hodowców udaje się budować swoistą „Arkę Noego” dla zwierząt, które bez pomocy człowieka mogą nie przetrwać. W naturze żółwie bokoszyjne są coraz częściej zagrożone przez utratę środowiska. I chociaż najprostszym sposobem pomocy zwierzętom byłoby oczywiście zaprzestanie jego niszczenia, to inną drogą ratunku jest tworzenie tzw. „kolonii bezpieczeństwa” w ogrodach zoologicznych i hodowlach. – Taka jest właśnie współczesna rola hodowli zwierząt nieudomowionych. My, hodowcy, coraz częściej współpracujemy z ogrodami zoologicznymi, dzieląc się …

Mlody-osobnik-Pelusios-nanus-2-cf72fb5.jpg
width: 605
height: 454

„Telepatia bliźniąt” pod lupą. Co odkryli naukowcy i dlaczego wciąż nie ma jednoznacznej odpowiedzi?
type: item
date: 2025-08-23T08:45:09.000Z
creator: Daryl Austin
subject: Nauka
subject: bliźnięta
subject: dna
subject: genetyka
subject: nauka
subject: rodzina
description: Telepatia bliźniąt od lat pobudza wyobraźnię. Choć liczne historie opisują niezwykłą więź między rodzeństwem, nauka wciąż nie potwierdziła jej istnienia. Sprawdzamy, skąd wziął się ten mit i co na ten temat mówią badania.
encoded: Spis treśći: Czym właściwie jest „telepatia bliźniąt”? Skąd wziął się mit o telepatii? Dlaczego nauce trudno to potwierdzić lub obalić Geny, wspólne środowisko i złudzenie telepatii Od kończenia nawzajem zdań przez pojawianie się w identycznych strojach bez wcześniejszego ustalania, po deklaracje o odczuwaniu bólu rodzeństwa - bliźnięta od dawna fascynują swoimi unikalnymi zdolnościami. Ich osobliwa, głęboka więź, fascynuje także naukowców. — Istnieje ogromna liczba twierdzeń i mitów na temat bliźniąt — mówi Joanne Broder, praktykująca psycholożka , członkini American Psychological Association i mama bliźniąt. Jednym z najtrwalszych przekonań jest tzw. telepatia bliźniąt — rzekoma pozazmysłowa więź między rodzeństwem. Choć anegdoty są liczne, dowody naukowe wciąż wymykają się badaczom. — Nawet jeśli to nie jest „telepatia”, fascynujące jest, jak bardzo bliźnięta są wrażliwe na emocje i potrzeby tej drugiej osoby — podkreśla Tania Johnson, psycholożka i współzałożycielka Institute of Child Psychology w kanadyjskiej Albercie. Czym właściwie jest „telepatia bliźniąt”? Telepatia bliźniąt to przekonanie, że bliźnięta — szczególnie identyczne, jednojajowe — potrafią odczuwać nawzajem swoje emocje, myśli czy doznania fizyczne na odległość, bez udziału żadnego z pięciu znanych zmysłów. Zwolennicy opisują to jako „cichą wiedzę” — instynktowną świadomość, która może ostrzec jedno z nich przed niebezpieczeństwem, „odebrać” ból drugiego lub sprawić, że w danej chwili pomyślą o tym samym. Anegdoty bywają poruszające, a czasem dramatyczne. Jedno z bliźniąt odczuwa nagły, ostry ból w ramieniu dokładnie w chwili, gdy drugie — setki kilometrów dalej — łamie rękę. Innym razem pojawia się niepokój w chwili, gdy brat ma wypadek samochodowy. — „Nakładanie się” mentalne bywa tak silne, że jednojajowe bliźnięta są czasem niesłusznie oskarżane o ściąganie na egzaminach, nawet gdy rozwiązują testy osobno — mówi Nancy Segal, dyrektorka Twin Studies Center na California State University w Ful…

AdobeStock121956227-82a4e5d.jpeg
width: 6016
height: 4016

Tego egzaminu nie zdałby żaden człowiek. Polski matematyk rzucił wyzwanie AI
type: item
date: 2025-08-22T11:56:48.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: Technologia
subject: matematyka
subject: nauka
subject: polska
description: Polski naukowiec stworzył zadanie, którego nie rozwiązałby człowiek – jest przeznaczone dla sztucznej inteligencji. FrontierMath to projekt, na którym AI będzie się uczyć zaawansowanej matematyki.
encoded: W ramach projektu FrontierMath powstał unikatowy egzamin z matematyki, zaprojektowany specjalnie do testowania możliwości sztucznej inteligencji. Jego celem było stworzenie zestawu zadań tak trudnych, że żaden człowiek nie byłby w stanie samodzielnie rozwiązać wszystkich problemów. W przedsięwzięciu uczestniczył dr Bartosz Naskręcki z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Polak stworzył zadanie nie do przejścia Dr Naskręcki stworzył jedno z zadań morderczego testu matematycznego. – Zaproszono mnie do przygotowania zadania. Odpowiedzią miała być bardzo duża liczba, aby model nie mógł jej przypadkiem zgadnąć. Włożyłem w to zadanie całą moją wiedzę ekspercką zgromadzoną podczas wszystkich lat studiów i pracy – opowiadał matematyk Polskiej Agencji Prasowej. Egzamin FrontierMath: co to takiego? FrontierMath powstał dlatego, że dotychczasowe testy przestały być wyzwaniem dla coraz lepszych modeli AI. Najnowsze systemy, rozwijane m.in. przez Google DeepMind czy OpenAI, radzą sobie już bez trudu z zadaniami na poziomie matury. Potrzebne były więc nowe narzędzia matematyczne. Projekt, koordynowany przez firmę Epoch AI, składa się z kilku poziomów trudności. Dr Naskręcki współtworzył najtrudniejszy z nich – Tier 4, obejmujący 50 zadań z pięciu działów matematyki: teorii liczb, topologii, kombinatoryki, analizy, geometrii algebraicznej. Prace nad egzaminem odbywały się w Berkeley w USA, gdzie trzydziestu ekspertów z całego świata przez dwa dni tworzyło i testowało zadania na najpotężniejszych modelach AI. Problemy były wielokrotnie modyfikowane, by uniemożliwić maszynom szybkie znalezienie rozwiązania w dostępnych dla nich zasobach wiedzy. Ostatecznie powstało 50 arcytrudnych pytań, z których aktualne modele potrafią – póki co – rozwiązać zaledwie 4. Według dr. Naskręckiego nawet wybitny matematyk potrzebowałby miesięcy, by zorientować się, jak w ogóle podejść do większości problemów. – Nie sądzę, by na świecie istniał matematyk, który rozwiązałby wszystkie 50 problem…

AdobeStock220603935-c42894e.jpeg
width: 5501
height: 3667

Ma 17 lat i zmienia świat nauki. Kornelia Wieczorek na prestiżowej liście „TIME”
type: item
date: 2025-08-20T09:33:14.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: kobiety
subject: nagrody
subject: nauka
subject: polacy
description: Kornelia Wieczorek z Łodzi znalazła się na liście „Girls of the Year” (Dziewczyny Roku) 2025 amerykańskiego magazynu „TIME”. Młoda naukowczyni opracowała już m.in. biodegradowalny nawóz i aplikację do diagnostyki zmian skórnych. Obecnie zajmuje się chorobami neurodegeneracyjnymi w Cambridge i planuje studia.
encoded: Amerykański dwutygodnik „TIME” opublikował listę „Girls of the Year 2025”. To prestiżowa inicjatywa, realizowana we współpracy z LEGO Group, która wyróżnia młode liderki i naukowczynie z całego świata. Wszystkie wyróżnione dziewczyny nie skończyły jeszcze 18 lat, jednak każda z nich już ma wiele osiągnięć. Wśród nich znalazła się 17-letnia Kornelia Wieczorek z Polski. Kornelia Wieczorek „Dziewczyną Roku 2025” Projekt powstał w ramach kampanii LEGO „She Built That”, nagłaśniającej osiągnięcia młodych dziewcząt. Punktem wyjścia były badania naukowe pokazujące, że dziewczynki nie widzą siebie w roli liderek a brak żeńskich wzorców osłabia ich wiarę we własne możliwości. „Dziewczyny Roku” mają te narrację zmienić. „TIME” przygotował z tej okazji limitowaną okładkę magazynu, przedstawiającą wyróżnione dziewczęta w formie figurek LEGO. Magazyn z USA tak opisuje osiągnięcia Polki: „Kornelia Wieczorek pracuje nad wieloma projektami — od aplikacji do wykrywania i diagnozowania zmian skórnych, przez badania nad wykorzystaniem komórek macierzystych w terapiach choroby Parkinsona, po aplikację do brachyterapii we współpracy z jednym z największych ośrodków onkologicznych w Polsce. Planuje studia na dwóch kierunkach — neuronauka i medycyna. Ostatnie miesiące przyniosły jej jednak tak wiele możliwości, że trudno przewidzieć, co w końcu wybierze." „Nie jestem do końca pewna, co wydarzy się za pół roku, ale mam nadzieję, że będę ekspertką w tym, co mnie interesuje, ponieważ to coś, co naprawdę lubię” – cytuje Polkę magazyn. Cała lista wyróżnionych Oto reszta młodych liderek z całego świata, wyróżnionych przez „TIME”: Rutendo Shadaya, 17 lat – propagatorka młodych autorów z Nowej Zelandii; Coco Yoshizawa, 15 lat – złota medalistka olimpijska z Japonii; Valerie Chiu, 15 lat – edukatorka naukowa z Chin; Zoé Clauzure, 15 lat – aktywistka przeciwko przemocy rówieśniczej z Francji; Clara Proksch, 12 lat – działaczka na rzecz bezpieczeństwa dzieci z Niemiec; Ivanna Richards, 17 lat – kier…

EN016434440031-c34b9f4.jpg
width: 6000
height: 4000

Proste życie zdrowsze od konsumpcjonizmu? Pojawiły się na to dowody
type: item
date: 2025-08-13T13:09:30.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Lifestyle
subject: nauka
subject: pieniądze
subject: szczęście
subject: życie
description: Konsumpcjonizm wylewa nam się z ekranów: widzimy go na ekranach smartfonów, telewizorów czy bilbordów. Zdaje się, że jest on przepisem na szczęście. Badania dowodzą jednak, że to proste życie może być odpowiedzią na dobre samopoczucie.
encoded: Badacze z Wydziału Marketingu Uniwersytetu Otago – Ōtākou Whakaihu Waka – podjęli próbę zrozumienia związku pomiędzy konsumpcjonizmem a poczuciem szczęścia. Nowozelandczycy sprawdzali, czy pogląd utożsamiający szczęście z bogactwem jest prawdziwy i faktycznie wpływa na dobrostan człowieka. Pieniądze a szczęście: badacze to sprawdzili W trakcie eksperymentu przeanalizowano dane reprezentatywnej grupy 1000 Nowozelandczyków, w której 51% stanowili mężczyźni, a 49% kobiety. Co ważne, mediana wieku badanych wynosiła 45 lat, a mediana dochodów 50 000 dolarów nowozelandzkich (ok. 110 000 złotych). Odkryto, że „proste”, nienastawione na konsumpcję życie prowadzi do wyżeszego poziomu szczęścia. Czy przyczyną było jednak faktyczne zmniejszenie dochodów? Co naprawdę przynosi dobrostan? Okazało się, że prostsze życie daje więcej okazji do zacieśniania więzi społecznych, kontaktów z bliskimi oraz realizowania swoich wartości. A to właśnie te elementy przekładały się na wyższy poziom dobrostanu. Badacze twierdzą, że kultura konsumpcyjna jest silnie zakorzeniona w naszej rzeczywistości. Zwykle kojarzona jest ze szczęściem poprzez związek z wysokim poziomem dochodów i możliwością gromadzenia dóbr materialnych. Realne dane nie potwierdzają, że gromadzenie dóbr faktycznie uszczęśliwia. – Eksperymenty jasno pokazują, że materialistyczne podejście do życia […] nie prowadzi do wzrostu szczęścia i dobrostanu – mówi prof. Leah Watkins, współautorka badania. Proste życie = więcej szczęścia? Warto jednak zaznaczyć, że naukowcy nie zachęcają do całkowitego porzucenia konsumpcjonizmu. Ich badania wskazują, że równowaga między potrzebami emocjonalnymi a materialnymi może być kluczem do długofalowego szczęścia. Ta zwykle kojarzona jest zaś z „prostszym” stylem życia. Ludzie, dla których „wystarczająco” było ważniejsze niż „nadmiar”, czują się spełnieni i zdrowi. To przekłada się na relacje z innymi i długość życia. Galopujący konsumpcjonizm Choć część osób stawia na umiar, światowa konsumpcja r…

GettyImages-2148436809-57f503e.jpg
width: 8600
height: 5733

Twój mózg starzeje się szybciej niż ty – i można to sprawdzić
type: item
date: 2025-08-11T10:00:22.000Z
creator: Daryl Austin
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: mózg
subject: nauka
description: Nasz mózg może być biologicznie starszy od reszty ciała, co znacząco zwiększa ryzyko demencji i śmierci. Najnowsze badania pokazują, jak łatwo można dziś to sprawdzić.
encoded: Spis treści: Jak naukowcy mierzą biologiczny wiek mózgu Wiek biologiczny a wiek metrykalny Przyszłość medycyny to personalizacja Starzenie się dotyczy każdego, ale tempo tego procesu — i to, jak zdrowi jesteśmy w jego trakcie — może się bardzo różnić. Różny może być także biologiczny wiek naszych poszczególnych narządów. Dwa nowe, przełomowe badania umożliwiają dziś łatwiejsze niż kiedykolwiek określenie tempa starzenia się mózgu. Wynika z nich, że posiadanie „starego” mózgu zwiększa ryzyko śmierci aż o 182% w ciągu około 15 lat w porównaniu z osobami, których mózg starzeje się w tempie uznanym za normalne. Jak naukowcy mierzą biologiczny wiek mózgu W pierwszym z dwóch nowych badań naukowcy z Uniwersytetu Stanforda odkryli, że osoby z biologicznie młodszymi organami miały znacznie mniejsze ryzyko rozwoju chorób niż te, których organy były starsze. Szczególnie dotyczyło to mózgu: jego przyspieszone starzenie się, poza zwiększonym ryzykiem śmierci, trzykrotnie podnosiło ryzyko wystąpienia demencji. Zespół badawczy ze Stanforda doszedł do tych wniosków, wykorzystując test krwi oparty na biomarkerach białkowych. Pozwala on oszacować biologiczny wiek poszczególnych organów — który w przeciwieństwie do wieku metrykalnego odzwierciedla rzeczywisty stan narządów. Naukowcy przeanalizowali ponad 3000 białek w próbkach krwi pobranych od ponad 45 000 osób. Wykorzystując uczenie maszynowe, opracowali algorytm na podstawie tych danych, aby oszacować biologiczny wiek każdego układu narządów — wszystko na podstawie pojedynczej próbki krwi. Drugie badanie przeprowadzone przez naukowców z uniwersytetów Duke i Otago wykorzystało rezonans magnetyczny, powszechnie stosowany na całym świecie. Opublikowane 1 lipca w Nature Aging, badanie koncentruje się na tzw. biomarkerze DunedinPACNI, który pozwala oszacować, jak szybko dana osoba się starzeje, korzystając ze standardowych badań mózgu rezonansem magnetycznym. „Na podstawie pojedynczego skanu mózgu można teraz oszacować tempo jego starze…

AdobeStock1332443976-f74a472.jpeg
width: 5376
height: 3584