Lis bawi się jak pies? To tylko pozory – ostrzegają eksperci
Czy lisy stają się udomowione? Filmy na TikToku pokazują zwierzęta, które podchodzą do ludzi i zachowują się jak domowe pupile. Ale czy to naprawdę oznacza udomowienie?
Spis treści: Udomowienie a habituacja – co mówi nauka? Dlaczego lisy podchodzą do ludzi? Lis to nie pies – uważaj, zanim go dotkniesz Czy lisy były kiedyś udomowione w historii ludzkości? Eksperyment Rosjan – kiedy lis naprawdę staje się domowy Czy będziemy kiedyś mieć udomowione lisy? Eksperci nie zostawiają złudzeń Filmy z przyjacielskimi, łagodnymi lisami, które podchodzą do ludzi i jakby chcą się bawić, robią furorę na TikToku. Ale to, że jakiś gatunek jest towarzyski, wcale nie znaczy, że jest udomowiony. W filmie na TikToku, który ma ponad milion wyświetleń, dziki lis bawi się czymś w rodzaju piłki. Pozwala jej stoczyć się ze wzgórza, po czym za nią goni. Wideo jest oznaczone hashtagiem #domesticatedfox. – Pewnie z daleka patrzył, jak psy bawią się w aport – pisze jeden z komentujących. – On też po prostu chce być grzecznym chłopcem. W innym filmie na TikToku dziki lis podchodzi do wyciągniętej ludzkiej ręki. Zauroczony komentujący żartuje: – Skoro nie do głaskania, to czemu wygląda jak do głaskania? Seria viralowych filmów w mediach społecznościowych sprawia, że wiele osób w internecie spekuluje, iż lisy „same się udomawiają”. Czyli stają się coraz bardziej przyjazne ludziom bez świadomej ingerencji człowieka i bez celowej selektywnej hodowli. Ale czy to prawda? Udomowienie a habituacja – co mówi nauka? Żeby uznać zwierzę za udomowione, musi dojść zarówno do zmian behawioralnych, jak i fizycznych. Zwierzęta stają się łagodniejsze, a z czasem często także mniejsze niż ich dzicy krewni. – Ostatecznym rozstrzygnięciem są geny – mówi Blake Morton, badacz zachowania zwierząt z Uniwersytetu w Hull w Wielkiej Brytanii. Nie wystarczy, że w jednym pokoleniu danego gatunku pojawi się łagodniejsze podejście do ludzi. Te zachowania i cechy muszą zostać przekazane potomstwu. Istnieją dowody, że część współczesnych lisów wykazuje drobne oznaki udomowienia. W jednym badaniu stwierdzono, że lisy żyjące w miastach mają krótsze pyski i mniejsze czaszki niż lisy z terenów wiejskich. Z kolei własne badania Mortona wykazały, że miejskie lisy były mniej płochliwe i bardziej skłonne do eksplorowania niż wiejskie, gdy podano im pojemniki z jedzeniem wymagające rozwiązania prostych zadań. Morton podkreśla jednak stanowczo, że „żadne z tych wyników nie jest bezpośrednim dowodem udomowienia”. Dlaczego lisy podchodzą do ludzi? Co więcej, mit samoudomowienia może tak naprawdę szkodzić lisom. Może też prowadzić do niepokojących zachowań ze strony ludzi. – Często widzimy viralowe zdjęcia czy filmy z lisami pojawiającymi się w środowisku miejskim. To podsyca błędne przekonanie, że lisy same się udomawiają – mówi Cinthia Abbona, biolog z argentyńskiej Narodowej Rady ds. Badań Naukowych i Technicznych. – Sugestia, że dzikie lisy są na drodze do udomowienia, grozi normalizowaniem zachowań, które mogą być szkodliwe i dla zwierząt, i dla ludzi. Lisy faktycznie wykazują zachowania podobne do psów, na przykład machanie ogonem. To może sprawiać, że wydają się przyjazne. Prawdziwe samoudomowienie – u jakiegokolwiek gatunku – byłoby jednak czymś niezwykłym. – Nie znamy ani jednego gatunku, który naprawdę sam się udomowił – mówi Abbona. Morton dodaje, że sama koncepcja samoudomowienia jest wśród naukowców wciąż przedmiotem sporu. Na przykład badanie z 2012 roku sugerowało, że bonobo mogły się samodzielnie „udomowić”, stając się z czasem mniej agresywne. Późniejsze prace zakwestionowały jednak ten wniosek – wskazano, że bonobo wcale nie są tak tolerancyjne, jak wcześniej sądzono. Lis to nie pies – uważaj, zanim go dotkniesz Zdaniem Mortona ludzie, którzy dopatrują się „samoudomowienia”, mylą je z habituacją. Habituacja zachodzi wtedy, gdy zwierzę przyzwyczaja się do bliskości człowieka po wielokrotnych kontaktach, które nie kończą się dla niego niczym złym. Lisy mogą najpierw przyciągać łagodne miejskie warunki klimatyczne. Potem odkrywają, że miasto zapewnia mnóstwo pokarmu. – Wszędzie są szczury, którymi mogą się pożywić – mówi Morton. – Ludzie dokarmiają lisy w swoich ogrodach. Z czasem lisy przyzwyczajają się do obecności ludzi. Trevor Williams – założyciel The Fox Project, organizacji ratującej i rehabilitującej rocznie około 1500 dzikich lisów w Wielkiej Brytanii – twierdzi, że choć lisy potrafią sobie same znaleźć jedzenie, wybierają najpierw łatwiejszą drogę. Trzymają się blisko ludzi, bo prędzej czy później ktoś coś upuści albo wyrzuci resztki. – Znam dwie restauracje w Londynie, które dokarmiają „swoje” lisy – mówi. – Jedna to restauracja indyjska, druga włoska. Jedne lisy dostają więc ciągle curry, a inne makaron. Dla lisów to sprytna metoda na szybki posiłek. Ale wcale nie jest im to konieczne. – Bez was też sobie poradzą – mówi Williams. – Wezmą wasz poczęstunek, a potem i tak pójdą zjeść szczura gdzieś w rurze kanalizacyjnej. Williams uważa też, że „znaczna” część spośród 15 tys. londyńskich lisów cierpi na toksoplazmozę – powszechną chorobę pasożytniczą. Nie przenosi się ona z lisów na ludzi, ale może sprawić, że zwierzęta tracą naturalny odruch ucieczki. W jednym z filmów z ponad dwoma milionami wyświetleń widać lisa, który podchodzi do człowieka wyciągającego rękę. Zaniepokojone zwierzę obwąchuje dłoń, po czym gwałtownie ucieka. (Mani Lejeune, specjalistka od parazytologii z Cornell University College of Veterinary Medicine, zaznacza, że londyńskie lisy nie są wyjątkiem. Szacuje się, że na świecie co najmniej 39 procent lisów jest zakażonych toksoplazmozą, a w USA prawie 50 procent). – Brakuje im naturalnego instynktu, by po prostu dać nogę i dopiero potem „zadawać pytania”. Tak zachowywałyby się lisy w normalnych warunkach – mówi Williams. – Lisy w miastach nie są bardziej udomowione niż ich wiejscy krewni. Po prostu lepiej nas rozumieją. Czy lisy były kiedyś udomowione w historii ludzkości? Obecnie lisy raczej nie marzą o tym, by zostać naszymi najlepszymi przyjaciółmi. Ale czy kiedykolwiek w przeszłości było inaczej? Dwa niedawne badania sugerują, że lisy mogły kiedyś pełnić rolę zwierząt domowych. W badaniu z 2025 roku ustalono, że rdzenne kultury Ameryki Południowej miały półoswojone lisy-pupile. Określano je jako Fuegian Dogs. W innym badaniu archeolodzy odkryli szczątki wymarłego dziś gatunku lisa, Dusicyon avus, pochowane razem z człowiekiem. Może to sugerować, że „najlepszym przyjacielem człowieka” mógł być kiedyś właśnie lis. – Zaskoczyła nas głębia tej relacji, sugerowana przez wspólny pochówek. To zjawisko rzadkie i bardzo symboliczne – mówi Abbona, współautorka badania poświęconego D. avus. – Lisy zwykle żyją samotnie i trudno je oswoić. To wciąż nie jest jednak dowód na pełne udomowienie. – W społecznościach łowiecko-zbierackich trzymanie dzikich zwierząt jako towarzyszy było prawdopodobnie dużo mniej niezwykłe, niż wydaje się nam dzisiaj – wyjaśnia Abbona. Eksperyment Rosjan – kiedy lis naprawdę staje się domowy Jedyny dobrze opisany przypadek udomowienia lisów to kontrowersyjny eksperyment rosyjskich genetyków. Przez niemal 60 lat, począwszy od połowy XX wieku, selektywnie rozmnażali oni dzikie lisy. W każdym pokoleniu krzyżowali tylko najłagodniejsze osobniki, wykazujące przyjazne cechy. Po wielu latach uzyskali lisy, które lizały badaczom ręce i machały ogonami na widok człowieka. Nie skończyło się to dobrze dla wielu zwierząt. Setki lisów, które nadal zachowywały się dziko i agresywnie – czyli po prostu jak typowy lis – zostały zabite lub sprzedane na fermy futrzarskie albo do handlu egzotycznymi zwierzętami. – Stworzenie gatunku naprawdę domowego wymaga wielu lat pracy naukowej i selektywnej hodowli – mówi Kimberly DeFisher, założycielka i prezes Arctic Fox Daily Wildlife Rescue, ośrodka dla lisów w Williamson w stanie Nowy Jork. DeFisher opiekuje się 35 lisami z niewoli, porzuconymi lub oddanymi przez właścicieli, gdy okazało się, że „lis domowy” to wciąż w dużej mierze dzikie zwierzę. Badaczka nazywa rosyjski eksperyment „nieetycznym i nieprzystającym do dzisiejszych standardów ochrony zwierząt.” Choć nie ma oficjalnych statystyk, DeFisher szacuje, że w USA co najmniej 50 procent lisów kupionych jako „zwierzęta domowe” w ramach handlu egzotycznymi gatunkami trafia w ciągu pierwszego roku życia do innych miejsc. Są porzucane, usypiane albo nielegalnie wypuszczane na wolność. Dzieje się tak, gdy właściciele nagle sobie uświadamiają, że mają w domu dzikie zwierzę, a nie psa. – Ludzie myślą, że lis będzie jak szczeniak. Wszystko przez te viralowe filmiki, które pokazują lisy z zachowaniami podobnymi do psich – tłumaczy. Lisy mają jednak zwyczaj znaczenia moczem praktycznie wszystkiego w domu: – Wszystkiego, co pachnie inaczej, czego nie lubią albo co „chcą zachować na później.” Ich mocz jest, jak dodaje, „bardzo ostry w zapachu – coś pomiędzy skunksem a piżmem”. W swoim ośrodku DeFisher regularnie nagrywa interakcje z uratowanymi lisami i publikuje filmy, które dają realistyczny obraz ich zachowania. W jednym z nowszych nagrań Portia – dzika lisica, której nie można już wypuścić na wolność po tym, jak została zabrana z natury i przyzwyczajona do życia jako „pupil” – wspina się DeFisher na głowę i od razu… sika jej na włosy. Nawet badanie z 2025 roku, które wykazało, że rdzenne kultury Ameryki Południowej trzymały „półoswojone lisy*pupile”, podkreśla, że opisywano je często jako „złośliwe, dzikie, na wpół oswojone i inne”. Nie wiadomo dokładnie, dlaczego gatunek ten wyginął. Jedna z hipotez zakłada, że celowo zastąpiono go łatwiejszymi do udomowienia psami. Czy będziemy kiedyś mieć udomowione lisy? Eksperci nie zostawiają złudzeń Jeśli marzy ci się lis, który będzie potulnym pupilem i nigdy nie nasika ci na głowę, lepiej ochłoń. Morton uważa, że wizja samoudomowienia lisów w XXI wieku jest całkowicie nierealna. – Zdecydowanie nie za naszego życia. I nie w ciągu wielu, wielu pokoleń – mówi. – Udomowienie psa zajęło tysiące lat. Co więc robić, jeśli spotkasz lisa na wolności – albo na chodniku w mieście? Głaskanie zdecydowanie odpada. Nie należy też próbować karmić ich z ręki. Jeśli lis przyzwyczai się do dostawania jedzenia prosto z dłoni, może spróbować powąchać i skubnąć rękę nowej osoby. Będzie myślał, że znowu dostaje smakołyk. To mogłoby się dla niego skończyć „śmiertelnym błędem” – ostrzega Williams. W Wielkiej Brytanii wolno zadzwonić do prywatnej firmy, która „zajmie się lisem”. W USA władze mogą zwierzę odłowić i uśpić. – Ludzie oglądający takie filmiki myślą, że to urocze i magiczne, jak z bajki o Królewnie Śnieżce – mówi DeFisher. – A tak naprawdę to niebezpieczne dla lisa. Jeśli nauczy się ufać jednej osobie, może zacząć mniej bać się kolejnych. Problem w tym, że większość ludzi nie odbiera dzikiego lisa podchodzącego z bliska jako czegoś magicznego. Przestraszą się. Zadzwonią po odpowiednie służby. Williams się z tym zgadza: – Nie zakładaj od razu, że dzikie zwierzęta cię potrzebują. W większości przypadków w ogóle cię nie potrzebują. Źródło: National Geographic
Wilki potrafią używać narzędzi? Kamera uchwyciła coś, czego nikt się nie spodziewał
Wilczyca z Kolumbii Brytyjskiej może być pierwszym dzikim wilkiem, którego przyłapano na użyciu narzędzi. Nagranie z monitoringu zaskoczyło badaczy i uruchomiło debatę w środowisku naukowym.
Spis treści: Jak wyglądało działanie wilczycy? Czy psowate mogą używać narzędzi? Trwa naukowy spór o interpretację Wilki i ludzie na wspólnym terytorium Choć naukowcy różnią się w ocenach, to zachowanie sugeruje, że wilki mogą być mądrzejsze, niż sądziliśmy. W 2023 roku wzdłuż wybrzeża Kolumbii Brytyjskiej zaczęto znajdować w tajemniczy sposób uszkodzone pułapki na kraby. Naród Heiltsuk (Haíɫzaqv), rdzenna społeczność z tego regionu, zastawił je, by odławiać destrukcyjne, inwazyjne europejskie kraby zielone. Czasem pułapki były całkowicie zniszczone. Innym razem ich sieci były porozrywane. Ktokolwiek plądrował pułapki, zawsze dobierał się do plastikowych pojemników z przynętą, w których znajdowały się kawałki śledzia albo mięsa z lwów morskich. Wyglądało to na sprawkę wilków lub niedźwiedzi. Jednak wiele uszkodzonych pułapek pozostawało pod wodą także podczas odpływu, więc może winne były wydry morskie? Aby to sprawdzić, naukowcy we współpracy z Heiltsuk Guardians – grupą strażników, którzy monitorują terytorium i prowadzą własne badania – w maju 2024 roku ustawili kamerę skierowaną na podwodną pułapkę na kraby. Kamera zarejestrowała wilczycę wyjadającą przynętę z pułapki. W nowym badaniu opisującym to zachowanie, opublikowanym w czasopiśmie „Ecology and Evolution”, badacze sugerują, że może to być pierwszy opisany przypadek użycia narzędzia przez dzikiego wilka. Jak wyglądało działanie wilczycy? Nagranie pokazuje samicę wilka, która wychodzi z wody, trzymając w pysku boję. Cofając się, idzie po kamienistej plaży i odkłada boję na ziemię. Potem wraca do wody i chwyta zębami linę wychodzącą z boi, by przyciągnąć niewidoczny jeszcze obiekt bliżej brzegu. Gdy pułapka – stożek z metalowego stelaża pokrytego siecią – wynurza się z wody, wilczyca chwyta ją pyskiem i przeciąga na płyciznę. Następnie przeciska się nosem przez sieć i przegryza ją, uwalniając pojemnik z przynętą. Zjada swoją przekąskę i odchodzi. Kyle Artelle, współautor badania i ekolog z SUNY College of Environmental Science and Forestry w Syracuse w stanie Nowy Jork, był członkiem zespołu, który ustawiał pułapki. – Już przy pierwszym obejrzeniu nagrania, z mojej perspektywy, było jasne, że to użycie narzędzia – wspomina. Dodaje, że każdy ruch zwierzęcia wydawał się doskonale przemyślany, a wilczyca najwyraźniej rozumiała związek między poszczególnymi elementami pułapki. Na innym nagraniu z kamery pułapki widać innego wilka, który ciągnie linę przymocowaną do boi. Dziesiątki, jeśli nie setki pułapek na kraby w tym rejonie zostało uszkodzonych w podobny sposób. Czy psowate mogą używać narzędzi? Wiemy już, że psowate – grupa obejmująca psy i ich krewniaków – potrafią używać narzędzi w niewoli. W 2012 roku etolog Bradley Smith z Central Queensland University w Adelajdzie w Australii wraz ze współpracownikami opisał zachowanie dingo żyjącego w ośrodku. Zwierzę przeciągnęło stół na odległość mniej więcej 1,8 metra, po czym weszło nań i sięgnęło po przedmiot, który wcześniej znajdował się poza jego zasięgiem. Ten sam dingo przesuwał też klatkę dla psa i stawał na niej, co pozwalało mu wyglądać poza ogrodzenie swojego wybiegu. Smith, który nie brał udziału w nowym badaniu, przyznaje: – Nie mogłem w to uwierzyć. W tamtym czasie lista zwierząt uznawanych za zdolne do zadań wyższego rzędu – wykraczających poza instynkt i proste reakcje – była krótka. Obejmowała naczelne, delfiny, słonie i kruki. Obserwacje dingo poszerzyły naszą wiedzę o możliwościach psowatych. Nowe badanie pokazuje, jak bardzo elastyczne i pomysłowe są dzikie wilki – mówi Smith. Dingo żyły w sanktuarium, a zachowanie wilka zaobserwowano w naturze. – To właśnie sprawia, że odkrycie dotyczące wilka jest jeszcze bardziej wyjątkowe i cenne – dodaje. Trwa naukowy spór o interpretację W środowisku naukowym trwa jednak spór, czy „sztuczka” wilka z pułapką rzeczywiście kwalifikuje się jako użycie narzędzia. Niektórzy twierdzą, że żeby mówić o użyciu narzędzia, zwierzę musi samo to narzędzie wytworzyć. Artelle zauważa jednak, że ludzie też używają narzędzi – jak komputery – których sami nie zbudowali. Jedna z definicji mówi, że użycie narzędzia to posłużenie się przedmiotem w celu osiągnięcia konkretnego celu. – Z tego punktu widzenia wilk spełnia to kryterium, choć nie jest to szczególnie zaawansowany przykład użycia narzędzia – ocenia Smith. Robert Shumaker, biolog ewolucyjny z ogrodu zoologicznego w Indianapolis, który nie brał udziału w badaniu, uważa jednak, że taka definicja nie oddaje wszystkich aspektów użycia narzędzi. Jego zdaniem najszerzej akceptowana definicja obejmuje kilka kryteriów. W przypadku wilka nie wszystkie są spełnione, ponieważ zwierzę nie przymocowało samo liny do pułapki ani nie ułożyło niczego w sposób bezpośrednio związany ze zdobyciem pożywienia. – Samo pociągnięcie za coś, co ktoś inny wcześniej ułożył, nie jest użyciem narzędzia. Niezależnie jednak od tego, czy mamy do czynienia z „pełnoprawnym” użyciem narzędzia, obserwacja tego nietypowego sposobu żerowania jest ważna dla zrozumienia elastyczności i złożoności procesów poznawczych u wilków – zaznacza Shumaker. Dodaje również, że zakwalifikowanie jakiegoś zachowania jako użycia narzędzia nie czyni go automatycznie bardziej złożonym ani większym osiągnięciem. Smith zgadza się, że wartość tej obserwacji nie zależy od tego, jak dokładnie wpisuje się ona w definicje użycia narzędzi. – Nie powinno to umniejszać temu, jak imponujące jest to zachowanie ani temu, że to wyraźny przykład myślenia i rozwiązywania problemów wyższego rzędu – zaznacza. Wydarzenie pokazuje planowanie nastawione na cel, zrozumienie istnienia ukrytej nagrody, rozwiązywanie problemu w kilku krokach oraz upór. Jednocześnie nie wszystkie wilki muszą być równie zdolne jak ta konkretna samica. Wilki i ludzie na wspólnym terytorium Artelle uważa, że częściowo za tak intrygujące zachowanie może odpowiadać szczególny charakter tego środowiska. Wilki w tej części Kolumbii Brytyjskiej nie doświadczają dużych prześladowań ze strony ludzi. Daje im to więcej swobody, by spędzać czas na plaży i eksperymentować z nowymi zachowaniami. Artelle i inni badacze nadal analizują rozmieszczenie wilków, ich zachowanie oraz rolę, jaką pełnią w ekosystemie, w ramach trwającego Heiltsuk Wolf and Biodiversity Project. – Naród Heiltsuk żyje wśród wilków od tysięcy lat – mówi William Housty, dziedziczny przywódca tej społeczności i dyrektor Heiltsuk Integrated Resource Management Department, grupy odpowiedzialnej za zarządzanie zasobami i opiekę nad terytorium. Choć nie brał udziału w tym badaniu, współpracuje z Artellem w innych projektach. – Z tradycyjnej perspektywy od zawsze wiedzieliśmy, że wilki są istotami o wielkiej inteligencji – podkreśla Housty. To odkrycie otwiera nowe pytania o to, do czego jeszcze są zdolne. Źródło: National Geographic
Tłuste jedzenie zimą wcale nie jest naturalne. Przysmaki drwali powinny być raczej sprzedawane latem?
Tłuste fast foody, makarony, pizze, ociekająca golonka czy pełen kiełbaski bigos. Zimą trudno oprzeć się kalorycznym daniom i łatwo znaleźć przyzwolenie na tzw. „comfort food”, które ma pomóc przetrwać zimne i ciemne miesiące. Okazuje się, że tego rodzaju dieta jest kompletnie niezgodna z naszą naturą, a wszystkie pozostałe ssaki zachowują się zupełnie odwrotnie. Nowe badanie pokazuje, że tłusto powinniśmy jeść… latem.
Wraz z nadchodzącą zimą naukowcy postanowili pochylić się nad zmieniającymi się sezonowo nawykami żywieniowymi ludzi. Czy na pewno podążamy za rytmem przewidzianym dla nas przez naturę? Naukowcy z Uniwersytetu Kalifornijskiego sprawdzili, dlaczego najczęściej – w odróżnieniu od innych ssaków – tyjemy zimą. Tłuste przekąski powodują przybieranie na wadze Ta żadna tajemnica, że jedzenie tłusto może powodować zwiększanie masy ciała. Tłuszcze są po prostu bardziej kaloryczne niż inne rodzaje pokarmów i łatwo dzięki nim przekroczyć swoje dzienne zapotrzebowanie na energię, a w rezultacie – tyć. To jednak nie wszystko: okazuje się, że spożywanie dużej ilości tłuszczów nasyconych może wprowadzać nasz organizm w tryb „gromadzenia zapasów”. Wysyłają one do ciała sygnał, że zbliża się okres obfitości charakterystyczny dla lata. Z punktu widzenia biologii ssaków organizm jest zachęcany wtedy do magazynowania energii na nadchodzącą „chudą zimę”. Badacze pod kierownictwem dr n. med. Louisa Ptacek’a odkryli, jak naprawdę działa ten mechanizm i efekty swoje pracy opublikowali w magazynie „Science”. Po raz pierwszy przeanalizowali rolę odżywiania w adaptacji ssaków do pór roku. Twój brzuch wie, kiedy zmienia się pora roku Mechanizmy ewolucyjne ssaków sprawiają, że nasze organizmy rozpoznają pory roku nie tylko na podstawie temperatury czy długości dnia, ale także rodzajów tłuszczów obecnych w diecie. Badacze odkryli, że tłuszcze nasycone wpływają na zachowanie białka PER2, które – w zależności od ilości ich spożycia – może albo nakazywać organizmowi spalanie tłuszczu, albo jego magazynowanie. Wraz z nadejściem lata rośliny zaczynają produkować więcej tłuszczów nasyconych, sygnalizując ssakom porę obfitości, a podczas zbliżania się jesieni „przestawiają się” na tłuszcze nienasycone, które pomagają roślinom funkcjonować w chłodniejszych warunkach. To sygnał dla spożywających je zwierząt, że lato dobiegło końca i należy przygotować się na zimę. Ludzie tyją, bo złamali naturalny porządek odżywiania Ewolucyjnie jako ssaki przyzwyczailiśmy się do jedzenia dużych ilości jedzenia latem i gromadzenie zapasów na zimę. Podaż dużej ilości tłuszczów nasyconych zimą – według najnowszych badań – szokuje nasze organizmy i w efekcie jeszcze bardziej zwiększa nasz apetyt. Organizm rozpaczliwie próbuje wykorzystać czas, w którym dostępne jest pożywienie i zwiększyć swoją masę. – Jedno świąteczne ciasteczko może następnego dnia zamienić się w dwa ciasteczka, a kolejnego w trzy. To sygnał, że oszukałeś swój zegar biologiczny i zacząłeś myśleć, że jest lato – mówi dr Ptacek. Podobnie działają także niedźwiedzie czarne, które – jeśli znajdują odpowiednio dużo jagód i orzechów – mają trudność w zapadnięciu w sen zimowy, a w rezultacie pogarsza się ich zdrowie. To szczególnie groźne zimą, gdy zazwyczaj jesteśmy mniej aktywni fizycznie, mniej czasu spędzamy na dworze i uciekamy pod ciepły koc. Warto oprzeć się pokusie i – mimo społecznego przyzwolenia na labę – ograniczać podaż nasyconych tłuszczy, które poprzez wpływanie na białka PER2 zwiększają naszą tendencję do tycia. Nie oznacza to, że należy całkowicie zrezygnować z jedzeniowych przyjemności: można wybrać te z nich, które zawierają tłuszcze nienasycone. Wiosną z pewnością sobie podziękujemy. Źródło: Science Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Tajemnicze trzęsienia ziemi na Santorynie. Naukowcy odkryli zaskakujące powiązanie
Tysiące trzęsień ziemi nawiedziły w tym roku Santoryn i pobliskie wyspy. Naukowcy odkryli, że stoją za nimi głębokie procesy magmowe, które mogą zmienić sposób, w jaki rozumiemy aktywność wulkaniczną w tym regionie.
Spis treści: Santoryn i Kolumbo: nowe odkrycie Sztuczna inteligencja kontra wulkan Nowa mapa wnętrza ziemi Wspólny system wulkanów Pod koniec stycznia coś zaczęło się poruszać pod idyllicznymi greckimi wyspami Santoryn, Amorgos i Anafi. Archipelag na Morzu Egejskim doświadczył serii ponad 28 000 trzęsień ziemi. Kilka z nich miało magnitudę powyżej 5,0. Mieszkańcy Santorynu obawiali się, że zbliża się gwałtowna erupcja wulkanu. Ku powszechnej uldze po mniej więcej miesiącu kryzys sejsmiczny wygasł bez konsekwencji. Teraz — dzięki zestawowi czujników i sztucznej inteligencji — naukowcy wskazują winowajcę. Z głębi skorupy ziemskiej gwałtownie uniosła się kurtyna magmy, która uruchomiła rój wstrząsów. Santoryn i Kolumbo: nowe odkrycie Analiza kryzysu, opublikowana 24 września w „Nature”, ujawniła też zaskakujące powiązanie Santorynu z Kolumbo — podmorskim wulkanem znajdującym się niedaleko wybrzeża. — One się ze sobą komunikują — mówi Jens Karstens, geofizyk z GEOMAR Helmholtz Centre for Ocean Research w Kilonii, współautor badania. Zebrane informacje to dopiero drobny fragment tego, co naprawdę dzieje się w głębi. — Badacze wyciągnęli jednak coś naprawdę interesującego — mówi Isobel Yeo, wulkanolog morska z National Oceanography Centre w Southampton, która nie brała udziału w tej pracy. Naukowcy wiedzą też, że potrafią już śledzić ruch magmy pod regionem. Dzięki temu lepiej oszacują prawdopodobieństwo erupcji, gdy wyspy znów zaczną się trząść. Ta część Morza Egejskiego ma wybuchową wulkaniczną historię. Santoryn — magmowy kocioł z parą drobnych wysepek wulkanicznych wystających z zatopionego środka kaldery — jest pod tym względem niesławny. Szczególnie potężna erupcja w 1560 r. p.n.e. przyczyniła się do upadku cywilizacji. Kolumbo, ukryty pod wodą nieco ponad 6,4 km na północny wschód, też bywa kapryśny. W 1650 r. jego eksplozja wzbudziła wysokie fale tsunami i rozsiała śmiercionośną mgłę toksycznych gazów. Oba systemy są aktywne i pewnego dnia znów dadzą o sobie znać wybuchem. Gdy więc na początku roku rój wstrząsów spod Santorynu poruszył 15 000 mieszkańców wyspy, nie było to całkiem zaskakujące — ale niepokój był ogromny. Sztuczna inteligencja kontra wulkan Część osób opuściła wyspę, a naukowcy gorączkowo szukali przyczyny kryzysu. Zagadką było to, że wstrząsy szybko przeniosły się spod Santorynu na wschód, na morze. Skupiały się w pobliskiej strefie uskoków, a nie pod żadnym znanym wulkanem. Na szczęście Santoryn i Kolumbo były już monitorowane. Dodatkowo w momencie rozpoczęcia wstrząsów trwał projekt MULTI-MAREX — niemiecko-grecka inicjatywa badawcza zamieniająca region w naturalne laboratorium obudowane instrumentami geofizycznymi. Podwodne sensory, satelity radarowe, stacje GPS i detektory gazów wulkanicznych umożliwiły śledzenie anomalii. Uruchomiono nawet uczenie maszynowe wytrenowane na dekadach danych sejsmicznych. Algorytmy wyłapywały najcichsze trzęsienia i wskazywały ich dokładną głębokość w skorupie. Nowa mapa wnętrza ziemi Od lipca 2024 do stycznia 2025 r. dane pokazywały niewielkie wyniesienie kaldery Santorynu. Ulatujący dwutlenek węgla i wodór sugerowały, że zbiornik magmy się wypełniał. Potem rozpoczął się rój wstrząsów. Przesunął się z Santorynu pod wody na południe od Kolumbo — od 17,7 do niespełna 3,2 km głębokości. Wstrząsy oraz deformacje terenu zarysowały dynamiczny obraz intruzji magmy. Pędzący ku powierzchni dajk kruszył skały i naciskał na uskoki. — Intruzja dajku uruchomiła reakcję łańcuchową — mówi Jonas Preine, geofizyk z Woods Hole Oceanographic Institution i współautor badania. Równocześnie inny zbiornik magmy pod Santorynem się kurczył. Jego zawartość odpływała, a oba wulkany nieco osiadały. Istniało ryzyko eksplozji przy płytkim dnie morskim. Dajk wytracił jednak impet i kryzys się zakończył. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/09/GettyImages-1303643234-3c33715.jpg" width="7617" height="5080" alt="Erupcja wulkanu na Santorini w 1560 r. p.n.e. pozostawiła po sobie kalderę (widoczną na zdjęciu lotniczym z 2021 roku), która ukształtowała dzisiejszą wyspę. Fot. Lepretre Pierre, Getty Images" title="Erupcja wulkanu na Santorini w 1560 r. p.n.e. pozostawiła po sobie kalderę (widoczną na zdjęciu lotniczym z 2021 roku), która ukształtowała dzisiejszą wyspę. Fot. Lepretre Pierre, Getty Images" /> Wspólny system wulkanów Większość intruzji dajków nie kończy się erupcją. Prawdopodobnie było w nim za mało magmy. Inne próby mogą być skuteczniejsze. Lepsze rozpoznanie „rurociągów” sprawi jednak, że badacze będą śledzić magmę w czasie rzeczywistym i ostrzegą mieszkańców. Nie ma bezpośredniego połączenia w płytkiej skorupie między dwoma zbiornikami magmy. Teraz jednak jasno widać głębsze powiązanie. Fakt, że pojawił się dajk, a zbiornik się opróżniał, nie może być przypadkowy. — Ich systemy hydraulicznie się łączą — mówi Preine. Zmiany ciśnienia lub naprężeń w jednym zbiorniku mogą wpływać na drugi. Coraz więcej dowodów z Hawajów, Islandii i Afryki pokazuje, że magma porusza się też poziomo. — Wulkany nie mają tylko płytkich komór magmowych — mówi David Pyle, wulkanolog z Uniwersytetu Oksfordzkiego. — To systemy magmowe przecinające całą skorupę. Tak samo jest z Santorynem i Kolumbo. To jak dwie aorty połączone magmowym sercem. Naukowcy potrafią już sprawdzić jego puls. Źródło: National Geographic
15 polskich cudów natury, o których turyści z zagranicy mówią „Wow!”
Cuda natury w Polsce zachwycają różnorodnością – od turkusowych jezior na Pomorzu Zachodnim, przez pełne krokusów tatrzańskie doliny, po niezwykłe formacje skalne i najstarsze drzewa w kraju. W zestawieniu od Travelera znajdziesz miejsca, które warto odwiedzić choć raz w życiu.
Spis treści: Przełęcz Liliowe – kwiecista granica ze Słowacją Dolina Chochołowska – raj dla miłośników krokusów i górskich spacerów Cis Henrykowski – najstarsze drzewo w Polsce i jego niezwykłe dzieje Babia Góra – królowa Beskidów i obowiązkowy punkt Korony Polskich Gór Krzywy Las – zagadka natury ukryta w zachodniopomorskim lesie Szlak kajakowy z Hańczy – przygoda dla miłośników wodnych wypraw Wąwóz Korzeniowy Dół – naturalny tunel lessowy pod Kazimierzem Dolnym Pojezierze Drawskie – kraina czystych jezior, lasów i spokoju z dala od tłumów Podlaski Przełom Bugu – dzika ostoja ptaków i roślin na wschodnich rubieżach Polski Jezioro Turkusowe – wapienne klejnot Wyspy Wolin o barwie egzotycznych mórz Kolorowe Jeziorka – mineralny cud Rudawskiego Parku Krajobrazowego Pielgrzymy – 300-milionowe granitowe kolosy Karkonoszy owiane legendami Skały Rzędkowickie – wapienne królestwo wspinaczy na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej Jeziorak – najdłuższe jezioro w Polsce i literacka inspiracja Pana Samochodzika Królewski Głaz – lodowcowy wędrowiec i bohater lokalnych legend Polska skrywa w sobie wiele zachwycających miejsc, które coraz częściej oczarowują turystów z zagranicy. Nie brakuje porównań do znanych atrakcji na świecie. Latem tego roku pisaliśmy o Sopocie, który przez słowackie media został określony „polskim Monte Carlo”. W artykule przygotowanym przez dziennikarzy Travelera opisujemy 15 cudów natury w Polsce, które warto zobaczyć przynajmniej raz w życiu. Przełęcz Liliowe – kwiecista granica ze Słowacją To łagodna przełęcz w głównej grani Tatr, która stanowi naturalną granicę między Tatrami Wysokimi a Tatrami Zachodnimi. Przebiega tędy również granica polsko-słowacka, co nadaje temu miejscu dodatkowego znaczenia geograficznego i historycznego. Położona jest na wysokości 1952 m n.p.m., co sprawia, że mimo stosunkowo łagodnego charakteru, wymaga od turystów odpowiedniego przygotowania kondycyjnego. Nazwa przełęczy pochodzi od pełnika alpejskiego (Trollius europaeus), charakterystycznej rośliny wysokogórskiej, zwanej w gwarze podhalańskiej „lelują”. Pełnik, o intensywnie żółtych, kulistych kwiatach, jest objęty ochroną gatunkową i w okresie kwitnienia tworzy efektowne akcenty kolorystyczne na tatrzańskich polanach. Przełęcz Liliowe to doskonały cel dla piechurów poszukujących spokojnej wędrówki w malowniczych okolicznościach, z rozległymi widokami na Rów Podtatrzański oraz szczyty po obu stronach granicy. Prowadzą tu dobrze oznakowane szlaki turystyczne, a ze względu na położenie, miejsce to często wybierane jest jako punkt przejściowy na dłuższych trasach, np. w kierunku Świnicy lub Kasprowego Wierchu. Dolina Chochołowska – raj dla miłośników krokusów i górskich spacerów Znakiem rozpoznawczym tej malowniczej tatrzańskiej doliny są krokusy (Crocus scepusiensis), które w okresie kwitnienia tworzą fioletowy dywan rozciągający się po horyzont. To właśnie one sprawiają, że wczesną wiosną Polana Chochołowska staje się celem tysięcy turystów i fotografów. Warto jednak pamiętać, że termin kwitnienia krokusówzależy od warunków pogodowych – zazwyczaj przypada na przełom marca i kwietnia, lecz w chłodniejsze lata może przesunąć się nawet na połowę kwietnia. Teren Doliny Chochołowskiej jest stosunkowo łagodny i dostępny, dzięki czemu przyciąga rodziny z dziećmi, seniorów oraz osoby o mniejszym doświadczeniu górskim. To także doskonały punkt wypadowy na dłuższe tatrzańskie wędrówki – stąd można ruszyć m.in. w kierunku Grzesia, Rakońa czy Wołowca. Wieczorem miejsce pustoszeje, a ci, którzy zdecydują się na nocleg w tutejszym schronisku PTTK, mogą liczyć na zupełnie inne doświadczenie – ciszę, rozgwieżdżone niebo i poczucie odcięcia od codziennego zgiełku. To czas, kiedy Polana Chochołowska ukazuje swoje najbardziej spokojne i nastrojowe oblicze. Cis Henrykowski – najstarsze drzewo w Polsce i jego niezwykłe dzieje Staruszek – jego wiek szacuje się na około 1250 lat, co nadaje mu miano najstarszego drzewa w Polsce. Cis Henrykowski (Taxus baccata) nie wyróżnia się gigantycznymi rozmiarami – mierzy 10,5 m wysokości i ma 425 cm w obwodzie pnia – jednak jego wartość historyczna i przyrodnicza jest nie do przecenienia. Choć może nie jest tak okazały jak słynny Dąb Bartek (również imponujące drzewo, wspierane przez metalowe konstrukcje i warte zobaczenia), Cis Henrykowski jest prawdziwym żywym pomnikiem historii. Rośnie w Henrykowie Lubańskim w województwie dolnośląskim, na terenie objętym ochroną prawną. W swojej wielowiekowej historii przetrwał liczne kataklizmy – ucierpiał od silnej wichury, a w XIX wieku został okaleczony przez kozaków uderzających w pień szablami. Niestety, czas działa na jego niekorzyść – drzewo stopniowo usycha z powodu naturalnego procesu starzenia się oraz chorób. To sprawia, że warto je zobaczyć, zanim bezpowrotnie zniknie z polskiego krajobrazu. Cisy są wyjątkowe w świecie roślin – należą do gatunków długowiecznych, a ich drewno jest twarde, odporne na rozkład i dawniej było cenionym surowcem do wyrobu łuków oraz elementów konstrukcyjnych. Dziś, ze względu na rzadkość i zagrożenie wyginięciem, są objęte ścisłą ochroną gatunkową. Babia Góra – królowa Beskidów i obowiązkowy punkt Korony Polskich Gór Jeśli marzysz o zdobyciu Korony Polskich Gór, prędzej czy później Twoje kroki zaprowadzą Cię na Babią Górę – najsłynniejszy masyw górski Beskidu Żywieckiego. Jej najwyższy szczyt – Diablak (1725 m n.p.m.) – to jednocześnie najwyższy punkt całych Beskidów Zachodnich i, pomijając Tatry, najwyższy szczyt w Polsce. Widoki z Babiej Góry są naprawdę wyjątkowe – przy dobrej pogodzie można stąd dostrzec nie tylko Tatry, ale również Pieniny, Małą Fatrę, Gorce czy rozległe niziny. Szczyt ten, znany jako Królowa Beskidów, ma jednak swoją specyfikę – pogoda potrafi zmieniać się tu błyskawicznie, a silny wiatr i gęste mgły to częsty widok. Babia Góra jest częścią Babiogórskiego Parku Narodowego, objętego ochroną UNESCO jako Rezerwat Biosfery. Masyw słynie z bogatej flory alpejskiej, w tym rzadkich gatunków roślin takich jak okrzyn jeleni czy tocja karpacka. Tutejsze szlaki, prowadzące m.in. z Przełęczy Krowiarki czy Zawoi, oferują zarówno łagodniejsze podejścia, jak i wymagające, skaliste odcinki. Choć Babia Góra bywa kapryśna, nagrodą dla wytrwałych są panoramiczne widoki, które zapierają dech w piersiach – i to o każdej porze roku. Krzywy Las – zagadka natury ukryta w zachodniopomorskim lesie Zachwycił się nim internet – nagłówki krzyczały: „Nie uwierzycie, że to miejsce istnieje naprawdę”. Istnieje, i to w Polsce, w województwie zachodniopomorskim. Krzywy Las to prawdziwy ewenement przyrodniczy i jeden z najbardziej zagadkowych obszarów leśnych w Europie. Na powierzchni niespełna dwóch hektarów rośnie około 300 zdeformowanych sosen zwyczajnych (Pinus sylvestris) – choć patrząc na ich niezwykły kształt, trudno nazwać je „zwyczajnymi”. Drzewa posadzono prawdopodobnie w latach 30. XX wieku. Skąd ich nietypowe, łukowate pnie? Istnieje wiele teorii – od tych fantastycznych, w których pojawiają się siły kosmiczne czy anomalie grawitacyjne, po wyjaśnienia czysto praktyczne. Najbardziej prawdopodobna hipoteza mówi, że kształt drzew był efektem celowego działania lokalnych rzemieślników, którzy formowali pnie, by uzyskać surowiec do stolarki lub szkutnictwa. Inna wersja wydarzeń łączy niezwykłą formę sosen z II wojną światową – młode drzewka miały zostać rozjechane przez czołgi, a następnie, podczas srogiej zimy, przymarzły do ziemi i wiosną odrosły w nietypowym kształcie. Do dziś jednak tajemnica Krzywego Lasu nie została w pełni rozwiązana, co tylko dodaje temu miejscu uroku i przyciąga kolejnych turystów oraz fotografów. Szlak kajakowy z Hańczy – przygoda dla miłośników wodnych wypraw Witaj na Suwalszczyźnie! Trudno będzie się tu nie zakochać – to region, w którym dzika przyroda, czyste wody i spokój północno-wschodniej Polski tworzą idealne warunki do wypoczynku. Rzeka Czarna Hańcza wypływa z Jeziora Hańcza – najgłębszego jeziora w Polsce (108,5 m) – i jest jedną z największych atrakcji regionu. Na rzece znajduje się popularny szlak kajakowy, który prowadzi malowniczymi meandrami, by następnie połączyć się z Kanałem Augustowskim – XIX-wiecznym zabytkiem hydrotechniki. Szlak ma długość około 85 km, a na jego pokonanie potrzeba zazwyczaj 4–6 dni spływu, w zależności od tempa i liczby przystanków. Widoki z perspektywy kajaka są wyjątkowe – piaszczyste dno, krystaliczna woda, otaczające rzekę lasy i łąki tworzą niepowtarzalny krajobraz. Po drodze można zobaczyć liczne gatunki ptaków wodnych, mijając zarówno dzikie odcinki rzeki, jak i malownicze wsie z tradycyjną architekturą. To jeden z tych spływów, które zapadają w pamięć na całe życie. Wąwóz Korzeniowy Dół – naturalny tunel lessowy pod Kazimierzem Dolnym Wąwóz Korzeniowy Dół znajduje się zaledwie 2 kilometry od Kazimierza Dolnego i jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych przykładów lessowych wąwozów drogowych w Polsce. Na początku był zwykłą wiejską drogą, jednak przez dziesięciolecia został stopniowo pogłębiany przez wodę spływającą po opadach oraz koła wozów przejeżdżających tędy w drodze do miasta. Na kształt wąwozu duży wpływ miało podłoże – bardzo żyzna, ale łatwo ulegająca erozji gleba lessowa – oraz rosnące wzdłuż traktu drzewa, które swoimi korzeniami wzmocniły ściany jaru, tworząc charakterystyczne, odsłonięte „rusztowanie”. Ten naturalny układ korzeni przypomina niekiedy fantastyczne korytarze, co nadaje miejscu wyjątkowy klimat. Dzięki specyficznym warunkom glebowym i mikroklimatycznym w wąwozie rośnie wiele gatunków roślin, zarówno leśnych, jak i związanych z siedliskami wilgotnymi. To sprawia, że Korzeniowy Dół jest atrakcyjny o każdej porze roku – latem daje przyjemny cień, a jesienią zachwyca kolorami liści kontrastującymi z jasnymi ścianami lessu. Pojezierze Drawskie – kraina czystych jezior, lasów i spokoju z dala od tłumów Jeśli jeziora i lasy to dla Ciebie idealne połączenie, na Pojezierzu Drawskim poczujesz się jak w raju. To region, w którym przyroda wciąż zachowała swój dziki i naturalny charakter, a tłumy są znacznie mniejsze niż na Mazurach. Powierzchnia lasów jest tu znacznie powyżej średniej krajowej, co czyni to miejsce idealnym dla miłośników ciszy, spokoju i kontaktu z naturą. Pojezierze Drawskie może pochwalić się aż 12 rezerwatami przyrody i 3 obszarami chronionego krajobrazu, które chronią unikalne gatunki roślin i zwierząt. Jeziora o krystalicznej wodzie są tu uważane za najpiękniejsze jeziora w Polsce, otoczone pagórkowatymi lasami, zachęcają do kąpieli, wędkowania i uprawiania sportów wodnych. To także raj dla rowerzystów – wytyczono tu ponad 20 zróżnicowanych szlaków rowerowych, prowadzących zarówno przez spokojne drogi leśne, jak i wzdłuż jezior, a nawet przez historyczne miasteczka z zachowaną zabytkową architekturą. Połączenie przyrody i kultury sprawia, że Pojezierze Drawskie jest idealne zarówno na aktywny urlop, jak i leniwe wakacje z dala od zgiełku. Podlaski Przełom Bugu – dzika ostoja ptaków i roślin na wschodnich rubieżach Polski Meandrujący Bug tworzy tu jeden z najbardziej malowniczych odcinków rzek w Polsce, nadając krajobrazowi dziki, naturalny charakter. Teren ten przyciąga niezwykłe bogactwo przyrody – aż 141 gatunków ptaków, w tym wiele rzadkich i chronionych, takich jak bielik, derkacz czy zimorodek, wybiera te okolice na miejsce gniazdowania. To także dom dla ponad 760 gatunków roślin, w tym roślin wodnych, bagiennych i łąkowych, które tworzą wyjątkowo zróżnicowany ekosystem. Podlaski Przełom Bugu, bo o nim mowa, to obszar o długości około 65 km w linii prostej i szerokości od 3 do 6 km. Park krajobrazowy obejmuje fragment doliny rzeki, w której zachowały się naturalne zakola, starorzecza i skarpy – elementy coraz rzadsze w europejskich rzekach przekształconych przez człowieka. Miejsce to jest prawdziwym rajem dla ornitologów, wędkarzy i miłośników kajakarstwa, a także dla wszystkich, którzy cenią spokój i bliski kontakt z przyrodą. Bug zachwyca tu o każdej porze roku – od wiosennych rozlewisk, przez letnie, pachnące ziołami łąki, po jesienne mgły snujące się nad wodą. Jezioro Turkusowe – wapienne klejnot Wyspy Wolin o barwie egzotycznych mórz Czy turkus musi być zarezerwowany dla egzotycznych mórz? Niekoniecznie – wystarczy odwiedzić Wyspę Wolin, by się o tym przekonać. Jezioro Turkusowe zachwyca intensywnym, mleczno-błękitnym odcieniem wody, który zawdzięcza rozpuszczonym związkom wapnia oraz białemu, wapiennemu dnu odbijającemu światło słoneczne. To stosunkowo młody akwen – ma zaledwie 71 lat. Powstał po tym, jak podziemna rzeka zalała wyrobisko dawnej kopalni kredy w Wapnicy. Efekt okazał się spektakularny: woda nabrała niemal tropikalnego koloru, który zmienia się w zależności od pogody i pory dnia – od jasnego błękitu po głęboki turkus. Jezioro położone jest na terenie Wolińskiego Parku Narodowego, otoczone lasem i ścieżkami spacerowymi, które prowadzą do punktów widokowych na zboczach. To popularne miejsce wśród fotografów i turystów szukających niezwykłych krajobrazów w Polsce. Kolorowe Jeziorka – mineralny cud Rudawskiego Parku Krajobrazowego Barwa wody potrafi zachwycać i zaskakiwać – a w Rudawskim Parku Krajobrazowym znajdziemy tego najlepszy dowód. Czekają tu na nas aż cztery niezwykłe jeziorka, z których każde ma swój własny, niepowtarzalny kolor: zielone, purpurowe, żółte i błękitne. Te malownicze akweny są pozostałością po dawnej kopalni pirytu, która działała tu w XIX i na początku XX wieku. Woda wypełniła wyrobiska po zakończeniu wydobycia, tworząc niezwykły krajobraz przypominający paletę malarza. Skąd tak intensywne barwy? To efekt obecności w wodzie i podłożu różnorodnych minerałów. Lista jest imponująca – znajdziemy tu m.in. miedź, żelazo, chalkopiryt, sfaleryt, galenę, boulangeryt, jamesonit, bournonit, chalkozyn, tetraedryt, limonit, syderyt, kalcyt, dolomit, wezuwian, zoizyt, pistacyt, fluoryt, ilmenit i tytanit. Każdy z nich wpływa na odcień wody, a ich połączenie sprawia, że jeziorka zmieniają kolor w zależności od pory roku, nasłonecznienia i warunków pogodowych. Dziś Kolorowe Jeziorka są jedną z największych atrakcji Dolnego Śląska, a wędrówka między nimi to nie tylko przygoda krajobrazowa, ale też podróż przez geologiczną historię regionu. Pielgrzymy – 300-milionowe granitowe kolosy Karkonoszy owiane legendami Nie, to nie są nowoczesne rzeźby. Wręcz przeciwnie – ich wiek szacuje się na około 300 milionów lat. Pielgrzymy to trzy monumentalne granitowe skały położone na terenie Karkonoskiego Parku Narodowego, uchodzące za jedną z najpiękniejszych grup skalnych w całych Karkonoszach. Te niezwykłe formacje mają nawet 25 metrów wysokości, a z ich szczytów rozciąga się malowniczy widok na Śnieżkę oraz okoliczne doliny. Powstały w wyniku procesów wietrzenia i erozji skał granitowych, które przez miliony lat były kształtowane przez wiatr, wodę i zmiany temperatur. Pielgrzymy fascynują nie tylko geologów, ale też turystów i fotografów – ich fantazyjne kształty przypominają niekiedy postacie czy mityczne stworzenia. W przeszłości skały te owiane były licznymi legendami, a niektórzy widzieli w nich symboliczne nawiązania do pielgrzymów wędrujących przez góry. Dziś prowadzi tu popularny szlak turystyczny z Przełęczy Karkonoskiej oraz z okolic Słonecznika, dzięki czemu można połączyć wizytę w Pielgrzymach z innymi atrakcjami Karkonoszy. Skały Rzędkowickie – wapienne królestwo wspinaczy na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej Wapienne skały od zawsze przyciągają wspinaczy, a Skały Rzędkowickie są jednym z najpopularniejszych miejsc do uprawiania wspinaczki w Polsce. Nic dziwnego – ten imponujący masyw ciągnie się przez około 2 kilometry, osiągając miejscami nawet 30 metrów wysokości. Formacje te są niezwykle różnorodne pod względem kształtu i struktury – pełne wgłębień, szczelin, półek skalnych i grot, które powstały w wyniku wielowiekowego działania wiatru, wody oraz procesów krasowych charakterystycznych dla Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Oprócz walorów wspinaczkowych Skały Rzędkowickie mają także wartość krajobrazową i przyrodniczą. Otoczone są łąkami i lasami, a z ich szczytów rozpościerają się panoramiczne widoki na Jurę. W pobliżu znajdują się również ruiny zamku w Mirowie i Bobolicach, co czyni ten rejon doskonałym celem nie tylko dla wspinaczy, ale i dla turystów pieszych czy rowerowych. Jeziorak – najdłuższe jezioro w Polsce i literacka inspiracja Pana Samochodzika Najdłuższe jezioro w Polsce – Jeziorak, o imponującej długości 27,5 km – zachwyca zarówno miłośników żeglarstwa, jak i turystów szukających ciszy. Otoczone jest pięknymi lasami, a jego powierzchnię urozmaicają liczne wyspy, z których największa, Wielka Żuława, jest jedną z największych śródlądowych wysp Europy. Jeziorak ma także swoje miejsce w kulturze – to tutaj kultowy Pan Samochodzik, bohater serii książek Zbigniewa Nienackiego, poszukiwał skarbów zrabowanych podczas II wojny światowej. Sam autor odnalazł w tych okolicach inne skarby: spokój, malownicze krajobrazy i atmosferę, która stała się dla niego źródłem twórczej inspiracji. To jezioro oferuje znacznie więcej niż tylko piękne widoki – można tu żeglować, kajakować, wędkować lub odkrywać dzikie zatoczki idealne na kąpiel. Dzięki licznym przystaniom i szlakom wodnym Jeziorak jest świetnym miejscem zarówno na krótki weekendowy wypad, jak i na dłuższy urlop w rytmie slow. Królewski Głaz – lodowcowy wędrowiec i bohater lokalnych legend Chciałoby się powiedzieć – twardziel. Królewski Głaz, znajdujący się w okolicach Wyspy Chrząszczewskiej na Zalewie Kamieńskim, przybył w to miejsce… ze Szwecji – a właściwie z obszaru dzisiejszej Szwecji – około 14 tysięcy lat temu. Jego niezwykłą podróż umożliwił lądolód, który podczas ostatniego zlodowacenia przetransportował ogromny fragment skały przez setki kilometrów. Nazwa głazu wiąże się z legendą, według której Bolesław Krzywousty miał na nim stać, przyjmując defiladę swojego wojska. Choć dziś nie jest już tak imponujący jak w przeszłości, wciąż budzi zainteresowanie turystów i geologów. Niestety, w XIX wieku oderwano od niego znaczną część, wykorzystując materiał do budowy dróg, przez co głaz stracił część swojej pierwotnej masy i kształtu. Mimo to Królewski Głaz pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych głazów narzutowych w Polsce – świadkiem odległej historii geologicznej i nośnikiem lokalnych legend. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Podgorzałka madagaskarska wróciła – biolog odnalazł kaczkę uznaną za wymarłą
Przez dekady uznawano ją za zaginioną. Podgorzałka madagaskarska zniknęła z jezior, mokradeł i kart przewodników, aż niespodziewane zdjęcie zrobione w górskim kraterze odmieniło losy gatunku. Kulisy tej spektakularnej ornitologicznej zagadki przypominają thriller — z pościgami, porażkami i powrotem z zaświatów.
Spis treści: Madagaskar – ojczyzna osobliwości Zanik siedliska i pierwsze alarmy Bezowocne poszukiwania naukowców Przełom – odnalezienie podgorzałki madagaskarskiej Walka o jajka i hodowla w terenie Polowanie na jaja Nadzieje i zagrożenia dla przyszłości Podgorzałka madagaskarska, w porównaniu z innymi kaczkami, nie ma się czym szczególnie pochwalić. To średniej wielkości, rdzawobrązowa kaczka, bez wyróżniającego się dzioba edredona królewskiego czy efektownego upierzenia mandarynki. Główną cechą wyróżniającą samca są białe oczy, które pojawiają się wraz z jego dojrzewaniem. Madagaskar – ojczyzna osobliwości Kaczka ta występowała wyłącznie na Madagaskarze — miejscu o ogromnym bogactwie biologicznym — ponad 85% roślin i zwierząt tego kraju nie występuje nigdzie indziej na świecie. Wyspa słynie z osobliwości, takich jak drzewa baobabu przypominające gigantyczne grzyby, lemury wielkości kostki masła i stworzenie wielkości dłoni zwane tenrekiem pręgowanym nizinowym, które niektórym może się wydać zabawne. 100 temu podgorzałkę madagaskarską można było często spotkać nad jeziorem Alaotra, największym w kraju kraju, gdzie rozległe mokradła tętniły życiem — pełne kameleonów, lemurów, ryb, żab i fos, smukłych drapieżników przypominających koty, występujących również tylko na Madagaskarze. Z biegiem dekad jednak bagna i okolice jeziora przekształcano w pola ryżowe, lasy wypalano, by zrobić miejsce pod inne uprawy, a mokradła zamieniono w rolnicze zagłębia. Zanik siedliska i pierwsze alarmy W 1960 roku na jeziorze znaleziono jedynie jedno stado podgorzałek madagaskarskich. Potem wydawało się, że gatunek zniknął. W latach 80. XX wieku francuski ornitolog Olivier Langrand wraz z partnerką, biolożką Lucienne Wilmé, prowadził badania do książki o ptakach Madagaskaru. Przez rok podróżowali po wyspie w wozach zaprzężonych w garbate zebusy, nocowali w błocie i przemierzali dżunglę w nieustannym deszczu. Zidentyfikowali ponad sto gatunków ptaków — żadna nie była podgorzałką madagaskarską. Bezowocne poszukiwania naukowców Pod koniec lat 80. Olivier Langrand poznał Glynna Younga, opiekuna ptaków z Durrell Wildlife Conservation Trust w Wielkiej Brytanii, który coraz bardziej interesował się ptactwem wodnym. Young wspomina, że Langrand zaproponował mu pomoc w wyprawie poszukiwawczej. – Olivier szczególnie zależało na podgorzałce madagaskarskiej, bo to jeden z niewielu ptaków, jakich nigdy nie widział na Madagaskarze – mówi Young. Podgorzałka madagaskarska była jednym z najrzadszych i najbardziej zagrożonych ptaków wyspy, a dla ornitologa to coś, czego nie da się odpuścić. – Chciał, by ktoś poświęcił dużo czasu na jej poszukiwania. Young chętnie się zgodził. Przez siedem tygodni on i jego współpracownik pływali po jeziorze Alaotra w dłubankach i odwiedzali wioski, gdzie częstowano ich domowym rumem, ale nie mieli zbyt wielu wieści o kaczce. – Nie udało nam się znaleźć żadnych kaczek ani nadziei na ich istnienie. Ale na tym się nie skończyło. Dla Younga. – Tak zaczęła się obsesja. Lucienne Wilmé również wróciła do poszukiwań. Warunki dla przetrwania podgorzałki madagaskarskiej były, jak wspomina, tragiczne. Wokół jeziora wciąż płonęły ogniska — ludzie wypalali lasy, by zasadzić ryż. Zastawiali sieci na ptactwo wodne, łapiąc po sto sztuk naraz, by sprzedać je na targach coraz liczniejszej ludności kraju. Żadna z nich nie była podgorzałką madagaskarską. Lucienne Wilmé, będąc w ciąży, musiała zatrudnić wioślarzy, którzy pomagali jej eksplorować jezioro. Przełom – odnalezienie podgorzałki madagaskarskiej To był samiec podgorzałki madagaskarskiej. Relacja Lucienne Wilmé opublikowana w Biuletynie Brytyjskiego Klubu Ornitologów niosła nadzieję: – Odkrycie pojedynczej podgorzałki madagaskarskiej na jeziorze Alaotra wskazuje, że może nadal istnieć szczątkowa populacja. Odkrycie to zapoczątkowało roczne poszukiwania w szerszym obszarze wokół jeziora Alaotra w nadziei na odnalezienie resztek populacji ptaków. Bez sukcesu. A ten jedyny osobnik, trzymany w specjalnej wolierze z ogrodzonym stawem, padł w 1992 roku. Sekcja zwłok przeprowadzona przez specjalistów z londyńskiego zoo i Muzeum Historii Naturalnej w Chicago wykazała, że ptak mógł zostać zaatakowany przez grzybnię powietrzną. Gdy umarł, wydawało się, że gatunek zniknął na dobre — tym razem naprawdę. Ponad dekadę później, w 2004 roku, pochówek podgorzałki madagaskarskiej został wypowiedziany półgłosem. Walka o jajka i hodowla w terenie W 2006 roku Lily-Arison René de Roland, ekspert ds. drapieżnych ptaków i dyrektor krajowy madagaskarskiego programu Fundacji Sokoła (Peregrine Fund), a od 2023 roku także National Geographic Explorer, wyruszył z lokalnym przewodnikiem i kucharzem w głąb lasu w północnym Madagaskarze, by prowadzić badania nad dziką przyrodą. Szczególnie interesował się coraz rzadszym i bardziej narażonym drapieżnikiem — błotniakiem madagaskarskim. Zaledwie dwa dni po rozpoczęciu wyprawy, która miała potrwać kilka tygodni, odkrył małe, błękitne jezioro w kraterze wygasłego wulkanu. Gdy sięgnął po lornetkę, zobaczył coś jeszcze: stado podgorzałek madagaskarskich– dziewięć dorosłych i cztery pisklęta. Błotniak musiał poczekać. René de Roland zrobił zdjęcia i popędził z powrotem do zespołu, który początkowo nie rozumiał, dlaczego trzeba w pośpiechu zwinąć obóz i zawrócić. – Wytłumaczyłem im: Podgorzałka madagaskarska jest wymarła. Musimy potwierdzić zdjęcie naszemu szefowi w USA – mówi. Przez dwa dni podróżowali, by dotrzeć do miejsca z dostępem do internetu i wysłać fotografie do centrali Fundacji Sokoła w Idaho. Stamtąd zdjęcia błyskawicznie trafiły przez Atlantyk do Younga, który niezwłocznie wsiadł w samolot — po raz kolejny, tym razem z wielką nadzieją — do Madagaskaru. Trzy organizacje — Fundacja Sokoła, Durrell Wildlife Conservation Trust i Wildfowl and Wetlands Trust — niemal natychmiast rozpoczęły współpracę z rządem Madagaskaru, by uznać jezioro za obszar chroniony. Szkolono lokalnych mieszkańców jako pracowników terenowych, monitorujących stado do czasu uruchomienia programu hodowlanego. – Gdy gatunek jest tak skrajnie rzadki, że istnieje tylko jedna szczątkowa populacja, łatwo pomyśleć, że żyją tam, bo to dobre dla nich środowisko, i dlatego przetrwali – tłumaczy Young, obecnie przewodniczący Grupy Specjalistycznej ds. Zagrożonego Ptactwa Wodnego przy Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody. – Ale prawda była prostsza – i smutniejsza. – Nie mieli gdzie indziej pójść Polowanie na jaja W obawie, że jedno katastrofalne zdarzenie mogłoby zniszczyć kruche stado, eksperci opracowali plan: zebrać jaja podgorzałki madagaskarskiej, wychować pisklęta w niewoli i wypuścić je nad innym jeziorem, tworząc w ten sposób drugą dziką populację podgorzałek madagaskarskich. Łatwiej powiedzieć niż zrobić. Po pierwsze, zbieranie jaj musiało odbyć się w porze suchej — jedynych trzech miesiącach, gdy błotniste ścieżki prowadzące do odległego wulkanicznego jeziora były przejezdne. Opóźniony zespół dotarł na miejsce w noc poprzedzającą planowane wyklucie się kaczątek. Następnego ranka zauważyli błotniaka unoszącego się z pisklęciem w szponach. Pomyśleli, że wszystko przepadło. Ale dwa gniazda wciąż miały jaja w środku. Zebrano osiem, które wykluły się tej samej nocy. – Wiemy, że przez 48 godzin są silne – mówi Young. – Żyją na zapasach z jaja. Nadzieje i zagrożenia dla przyszłości Do 2012 roku liczba kaczek wyhodowanych w niewoli wzrosła z ośmiu do około pięćdziesięciu. Po zbadaniu ponad 24 jezior, zdecydowano się na jezioro Sofia — „najmniej złą opcję”, jak mówi Cranswick. W 2018 roku pierwsze w historii stado podgorzałka madagaskarskich wyhodowane w niewoli zostało wypuszczone na wolność. – To tylko mała brązowa kaczka – mówi Sarah-Louise Adams – ale to gatunek flagowy do odbudowy całego mokradła. W 2023 roku sześć kaczek, które odleciały z jeziora Sofia, zaobserwowano w ich pierwotnym domu — nad jeziorem Alaotra. Ale jezioro Sofia skurczyło się z ponad 200 hektarów do mniej niż jednego, po tym jak ulewne burze uszkodziły jego brzegi. Społeczność zbudowała tymczasową tamę z błota i patyków. Obecnie jezioro częściowo odzyskało dawną formę. Mimo to, w 2024 roku badacze znaleźli tylko trzy gniazda – dwa zniszczone przez szczury, jedno zalane. Planem jest piesza wyprawa z lżejszymi, kontrolującymi temperaturę skrzynkami, by bezpiecznie transportować jaja i kaczątka. Dzięki dekadom pracy istnieje dziś około 230 podgorzałek madagaskarskich. – Potrzeba jednostek, by nieść pochodnię od początku do końca – mówi Langrand. Źródło: National Geographic
Kaszmir to Szwajcaria subkontynentu indyjskiego. Czym ten położony w Indiach i Pakistanie region przyciągał turystów?
Majestatyczne szczyty, turkusowe górskie jeziora, doskonałe tereny narciarskie, żyzne zielone doliny i kulturowe bogactwo – trudno się dziwić że Dżammu i Kaszmir od dawna powoduje szybsze bicie serca u podróżników z całego świata.
Spis treści: Dżammu: świątynie, pałace i paralotnie Dolina Kaszmiru: wielokulturowość, górskie jeziora i domy na wodzie Gulmarg: narty w puchu z widokiem na Himalaje Leżący na pograniczu Indii, Pakistanu i Chin Dżammu i Kaszmir to region o niezwykłym bogactwie przyrodniczym i kulturowym, przez niektórych określany jako „raj na ziemi”. Jego spektakularny krajobraz – od malowniczych dolin po czterotysięczniki Małych Himalajów – słusznie przyciągał zarówno lokalnych turystów, jak i poszukiwaczy wrażeń z innych krajów. Dżammu: świątynie, pałace i paralotnie Region Dżammu leży w północnych Indiach. To obszar o dużym zróżnicowaniu geograficznym i kulturowym – zobaczymy tu zarówno nizinne równiny, jak i spektakularne tereny przedgórza Himalajów. Dżammu to też ważne centrum religijne hinduizmu. Świątynia Vaishno Devi, to jedno z najważniejszych miejsc pielgrzymkowych w Indiach, odwiedzane co roku przez miliony wiernych. Stolica regionu, miasto Dżammu, kryje liczne zabytki, m.in. Raghunath – kompleks siedmiu świątyń poświęconych bogu Ramie, a także eklektyczny pałac Mubarak Mandi, dawną rezydencję maharadżów. To także centrum aktywnej turystyki. Malownicze miejscowości, takie jak jak Patnitop czy Sanasar przyciągają turystów szukających spokoju oraz entuzjastów paralotniarstwa i trekkingu. Miejscowość Bhaderwah i jej okolice zachwycają zielonymi dolinami i chłodnym klimatem. Dolina Kaszmiru: wielokulturowość, górskie jeziora i domy na wodzie Dolina Kaszmiru to prawdziwa turystyczna perła. Leżąca na wysokości około 1 600 m n.p.m., otoczona pasmami górskimi Pir Pandżal i Himalajami, urzeka zielenią, kwitnącymi sadami i turkusowymi jeziorami. Sercem doliny jest Śrinagar, stolica regionu, znana z malowniczego jeziora Dal, po którym można pływać tradycyjnymi łodziami shikara lub zatrzymać się w jednym z urokliwych domów na wodzie. Szlak jezior Kaszmiru to jeden z najbardziej spektakularnych trekkingów w tej części Azji. Trasa wiedzie przez wysoko położone doliny, przełęcze i łąki. Oferuje zapierające dech w piersiach widoki na kilkanaście górskich jezior, z których najbardziej znane to Vishansar, Krishansar, Gadsar, Satsar, Gangbal i Nundkol. Wszystkie leżą na wysokości od około 3 500 do 4 200 m n.p.m. Są otoczone lodowcami i krystalicznie czyste. Walory przyrodnicze Doliny Kaszmiru uzupełnia niezwykła kultura regionu, łącząca wpływy islamu, hinduizmu i buddyzmu. Gościnność mieszkańców, regionalne potrawy (np. rogan josh) i tradycyjna architektura drewniana tworzą wyjątkowy klimat. Gulmarg: narty w puchu z widokiem na Himalaje O każdej porze roku Dżammu i Kaszmir prezentuje inne oblicze. Zimą jego doliny zamieniają się w raj dla narciarzy i miłośników sportów zimowych. Zwłaszcza w Gulmarg – najbardziej znanym ośrodku narciarskim regionu, z jedną z najwyżej położonych kolejek linowych na świecie. Kurort leży na wysokości 2 650 m n.p.m. w zachodniej części Kaszmiru, z widokiem na potężny masyw górski Pir Pandżal – część masywu Małych Himalajów. Gulmarg słynie z obfitych opadów śniegu, długiego sezonu narciarskiego (od grudnia do marca), oraz doskonałych warunków do jazdy w puchu. To jednak tylko mała część atrakcji jakie oferuje Dżammu i Kaszmir. Niestety konflikt między Indiami a Pakistanem już nie tylko utrudnia, ale niemal uniemożliwia turystykę w tym zachwycającym regionie. Pozostaje mieć nadzieję, że w to miejsce szybko powróci pokój i bezpieczeństwo. Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Fiordy to dzika natura północy. Widoki zapierają dech w piersiach
Zalane przez morze, głębokie na kilometr doliny otoczone są ścianami, których wysokość często przekracza kolejny kilometr. Fiordy są majestatyczne i dzikie.
Spis treści: Bergen – stolica fiordów Wycieczka na fiordy Zakręty na zboczach Tu odpoczywa królowa Ten, kto nie widział norweskich fiordów, nie widział w tym kraju prawie nic. Fachowe pisma plasują je w absolutnej czołówce światowych atrakcji turystycznych. Co roku za cel swej podróży obiera je dwa miliony osób. Nic dziwnego – skaliste doliny, w które wdarło się morze, to rzeczywiście jedne z najpiękniejszych miejsc na Ziemi. Dumne, majestatyczne, potężne. Ich magię dostrzeżono już przed wiekami. Cesarz Wilhelm II odwiedzał zachodnie wybrzeże Norwegii aż 17 razy. Również dziś norweska królowa chętnie przyjeżdża na fiordy. Zasiada na tarasie zabytkowego Union Hotel nad Geiranger i podziwia fantastyczne widoki. Bergen – stolica fiordów Bergen nazywane jest stolicą fiordów. Drugie co do wielkości miasto Norwegii to jedno z najbardziej kapryśnych pogodowo miejsc w kraju. Niemal przez cały rok pada tu deszcz, a słoneczne dni można policzyć na palcach jednej ręki. Stary dowcip mówi o turystce, która pyta spotkanego na ulicy chłopca, czy tu zawsze tak leje. Nie wiem – odpowiada chłopak – Mam dopiero 12 lat. Na pierwszy rzut oka Bergen ma klimat korsarski, zresztą jeszcze niedawno zawijali tu piraci. Dookoła wznosi się siedem wzgórz, osłaniających od północy i zachodu fiordy i wyspy. Statki wita forteca Bergenhus, zaś nad samą wodą rozłożył się Torget, barwny targ rybny. W lodzie na klientów czekają krewetki, małże, kraby, łososie, kawior i mięso wieloryba, wyglądające jak wątroba dużego ssaka. Specjalnie dla turystów sprzedawcy mają gotowe bułki i minikanapeczki z morskimi przysmakami. Ceny dość wysokie, ale nie zjeść pajdy z wielorybem to niemal tak, jakby być w Norwegii i nie zobaczyć fiordów. Najedzona ruszam na podbój miasta. Tuż przy targu mieści się stacja naziemnej kolejki linowej na Flřyen. Przeszklony wagon sunie niemal pionowo pod górę – widok niesamowity. Morze wdziera się w miasteczko, w dole wyraźnie odcinają się strzeliste dachy Bryggen, dzielnicy z szekspirowską atmosferą zwanej Drewnianym Cudem. Bryggen nie jest duże, stanowi jednak odrębny świat. Brukowane uliczki, labirynty drewnianych balkoników, schodków i przejścia tak wąskie, że można niemal dotknąć osoby opartej o balustradę naprzeciwko. Kiedyś mieściły się tu sklepy i magazyny, dziś to zagłębie stoisk z pamiątkami, wystaw i galerii. Wycieczka na fiordy Bez względu na to, w jakim kierunku ruszymy z Bergen, i tak dotrzemy do fiordów. Ich rozmiary przyprawiają o zawrót głowy. Zalane przez morze, głębokie na ponad kilometr lodowcowe doliny otoczone są przez ściany, których wysokość często przekracza kolejny kilometr. Trollveggen, czyli Ściana Trolli nad Romsalsfjorden, wznosi się pionowo na wysokość 1100 m i jest najwyższą tego typu ścianą górską w Europie. Zdobyto ją dopiero w 1965 roku. To prowokuje, szczególnie szalonych alpinistów i spragnionych adrenaliny spadochroniarzy. Nieco mniej spragnieni mocnych wrażeń, za to kochający piękne widoki, koniecznie muszą dotrzeć do klifu Preikestolen nad Lysefjorden na południe od Bergen. To płaski taras o 25-metrowym boku, zawieszony 600 metrów nad fiordem. W lecie tłumnie tu jak na Marszałkowskiej, ale wieczorem lub rankiem jest pięknie i strasznie jednocześnie. Lepiej nie patrzeć w dół. Fiordy to kraina śmiertelnych wysokości i głębokości. Weźmy Sognefjorden, największy w Norwegii. Tworzy go dolina głęboka na ponad 2500 m. Połowa z tego znajduje się pod powierzchnią wody. Ponad dwie godziny trwa przeprawa statkiem przez Hardangerfjorden, położony na wschód od Bergen. To drugi pod względem wielkości fiord w Norwegii. Ma 120 km długości, prom tnie wodę między skalistymi brzegami. Za każdym zakrętem rozciąga się coraz piękniejszy widok. Wyobraźnia podsuwa obrazki sprzed wieków: długie łodzie wikingów, którzy przecież stąd wyprawiali się na podbój odległych krain, bitewne okrzyki, rytmiczne uderzenia wioseł. Historię zastąpiły dziś jednak eleganckie kempingi, a w malowniczych zatokach zamiast brodatych wojów lądują przystojniacy w prywatnych samolotach. Fiordy to przecież także centrum norweskiej turystyki. Tu każdy może zaopatrzyć się w hełm z rogami czy tarczę ze znakami runicznymi. Zakręty na zboczach Podróżowanie po zachodnim wybrzeżu to połączenie luksusu z prostotą. Samotne kolorowe domy na skałach ocieplają surowy krajobraz, hotele zaś przypominają arystokratyczne rezydencje. Na tarasie zabytkowego Ric Bracanes w Ulvik panuje cisza tak przenikliwa, że słychać siadające na tafli wody ważki. Ambicją każdego podróżnika jest dotarcie do Geirangerfjorden. Niewielki to fiord, zaledwie 16 km, uważany jednak za jeden z najpiękniejszych. To ten, nad którym odpoczywa królowa. Można doń wpłynąć, podziwiając urocze miasteczko o tej samej nazwie, ale można też przyjechać. I tu zaczyna się mrożąca krew w żyłach przygoda. Jeśli przez chwilę chcecie poczuć się jak Hołowczyc, pojedźcie pełną zakrętów Drogą Orłów. To jednak nic w porównaniu z Drabiną Trolli. Dramatyczna, ekscytująca, wielkie doświadczanie natury – tak reklamują to miejsce Norwegowie. Czynna jest tylko w lecie, przy dobrej pogodzie. 11 karkołomnych zakrętów, nazywanych też agrafkami, z trudem mieści się na skalistych zboczach. Pojazdy dłuższe niż 12 metrów nie mogą tu wjeżdżać. Autobusy mijają się z innymi autami na agrafkach z prawej strony, bo z lewej jest już tylko przepaść. Wrażenie potęguje jeszcze jazda wysokim autobusem. Niektórzy pasażerowie po prostu zamykają oczy i na czas jazdy siadają na podłodze. Po drodze do Geirangerfjorden czeka krótki przystanek pod majestatycznym wodospadem Stigfossen, którego spienione wody spadają z wysokości 180 metrów. To chyba jedyne miejsce na świecie, gdzie stoją znaki ostrzegawcze: „Uwaga trolle!”. Tu odpoczywa królowa Po pełnej emocji drodze docieram na brzeg Geirangerfjorden. Poskręcana jak wąż i pocięta wodospadami odnoga Storfjorden jak dobra matka trzyma w swoich ramionach stare gospodarstwa. To pamiątki po desperatach, którzy wierzyli, że można zamieszkać na skale, na którą nie prowadzi lądowa droga, komunikując się ze światem jedynie za pomocą łodzi. Surowy klimat nie pozwolił jednak na rozwój gospodarki w tym rejonie. Nawet życie rodzinne było tu trudne. W obawie przed porywczymi wiatrami rodzice mocowali sznurkami do skał swoje dzieci, a także mniejsze zwierzęta. Przyroda jest tu bezwzględna, dlatego podczas zwiedzania trzeba mieć trochę szczęścia. Słoneczna pogoda pozwala kontemplować uroki fiordów, ponure dni zasnuwają okolicę mgłą i wtedy można zapomnieć o pięknych widokach. Ale i mglisty czas można ciekawie wykorzystać. Trzy lata temu w Geiranger powstało Norweskie Centrum Fiordów – fiordy w pigułce. Gdy ktoś nie lubi pływać, ale chce poczuć, jak huśta na statku, wystarczy wejść tu na pokład stateczku, a ten zaraz zacznie tańczyć, jakby był na morzu. W innej sali wieje mroźny wiatr, tak mocny jak ten, w obawie przed którym przywiązywano dzieci sznurkami do skał. Fiordy reklamują się jako region turystyki aktywnej, ale tak naprawdę to miejsca stworzone jest do tego, by usiąść, przytulić plecy do ciepłych skał, gapić się na jachty i nie robić kompletnie nic. No, chyba że wypić kawę w pozłacanym patio Union Hotelu w Geiranger, tak jak robi na wakacjach norweska królowa. Źródło: archiwum NG.
Jakie gatunki przetrwają zmianę klimatu? Najczęściej nie te, na których nam zależy
Zmiana klimatu dla jednych stworzeń oznacza katastrofę, dla innych przeciwnie – możliwość ekspansji. Niestety, dobrze mieć się będą tylko gatunki najbardziej odporne, najszybciej się mnożące i najmniej wybredne co do żywności. Dla oryginałów, smakoszy i wrażliwców miejsca będzie coraz mniej. Jakie gatunki zwierząt przetrwają zmianę klimatu?
Spis treści: Kto skorzysta na zmianie klimatu? Kto straci? Klimat się zmienia. To przyrodniczy fakt. Ale dziś proces ten jest tak szybki i radykalny, że przeobraża lądy i morza, wpływając na wszelkie formy życia. – Zawsze będą jakieś stworzenia, które zdołają rozkwitnąć w nowych, niespodziewanych warunkach – twierdzi Thomas Lovejoy z Uniwersytetu George’a Masona. – Lecz ogromna większość gatunków odczuje to bardzo dotkliwie, o ile w ogóle przetrwa. Wyższe temperatury wywołane przez gazy cieplarniane są tylko początkiem tego procesu. Dochodzą do nich ekstremalne zjawiska pogodowe (np. długotrwałe susze), przesunięcia w porach rozmnażania i migracji, zmiany w dostępności pożywienia, nowe odmiany chorób, gwałtowne topnienie lodu i wzrost poziomu mórz. Każda zmiana pociąga za sobą mnóstwo innych, a ich skutki dotykają wszystkie stworzenia. Kto skorzysta na zmianie klimatu? Dla niektórych zmiana może być dobra – dłuższa wiosna z większą ilością pokarmu, wygodna nisza do zasiedlenia, możliwość uniknięcia stresującej migracji. Jednak w miarę nawarstwiania się zmian i dalszego ocieplania beneficjenci pierwszego okresu mogą natrafić na nowe granice i stracić przewagę. To nie jest kwestia przyszłości. Skutki zmian klimatu są oczywiste już teraz. – Nie ma powrotu – mówi James Watson z Uniwersytetu Queensland, kierujący programem Global Climate Change prowadzonym przez organizację Wildlife Conservation Society. Przyroda, która przez ostatnich 10 tys. lat cieszyła się dość stabilnym klimatem, podlega ogromnej presji. – A nasze prognozy odnośnie „zwycięzców” i „przegranych” nie zawsze były trafne – dodaje Watson. – Rzadko udawało się nam przewidzieć, jak bardzo będzie źle. Zakres topnienia lodów i jego wpływ na florę i faunę okazał się zdumiewający. To tylko jeden przykład. Innym jest wrażliwość wielu ekosystemów koralowych na temperaturę i sztormy. – Mamy się z czym borykać. Dzięki doświadczeniu, naukowym modelom i znajomości biologii jesteśmy w stanie coś przewidzieć. Jakie gatunki przystosowują się dobrze do gwałtownych zmian? Takie, które tolerują szereg różnych klimatów i rozmnażają się szybko (co pomaga korzystnym cechom trafiać do puli genów). Te, które potrafią przenieść się do nowego, odpowiedniego siedliska. Gatunki skłonne do rywalizacji, często inwazyjne. Chwasty. Kto straci? Jakie radzą sobie marnie? Wyspecjalizowane, o dużych wymaganiach klimatycznych. Te, które już walczą o przetrwanie. Niewielkie populacje, podzielone lub żyjące w otoczeniu nieprzyjaznych im terenów. Zwierzęta konkurujące z ludźmi. Gatunki wyżynne, mieszkańcy wysp i wiele zwierząt zależnych od korali. Gatunki potrzebujące do przetrwania lodu, jak niedźwiedzie polarne. Nie zatrzymamy tego pociągu. Ale możemy i powinniśmy próbować spowolnić jego niszczycielski pęd. Odtwarzanie naturalnych terenów powinno się stać ważną częścią tych działań, uważa Lovejoy. I dodaje, że długotrwała degradacja ekosystemów przyczyniła się w znacznym stopniu do powstania nadmiaru dwutlenku węgla. – Podejmując intensywne działania na rzecz przywrócenia dawnego charakteru tych obszarów, moglibyśmy uniknąć połowy potencjalnych zmian klimatycznych, zanim do nich dojdzie. Zapobieganie dalszym zniszczeniom i troska o to, co pozostało, muszą być naszymi priorytetami. Najpierw musimy zidentyfikować i chronić kluczowe populacje. Potem powinniśmy po prostu przestać wchodzić im w drogę – podsumowuje Lovejoy. Źródło: National Geographic
Największy wodospad na świecie jest mylony z Niagarą. Tymczasem leży na innym kontynencie
Największy wodospad na świecie to perła przyrodnicza Ameryki Południowej. Jego widok zapiera dech w piersiach. W porze deszczowej jego wody tworzą potężną kaskadę. Żeby tam dotrzeć, trzeba odbyć niezwykłą wyprawę przez serce Parku Narodowego Canaima.
Największy wodospad na świecie to Salto Angel, zwany także Kerepakupai Merú. Jego całkowita wysokość sięga 979 metrów. Znajduje się w Parku Narodowym Canaima w Wenezueli, a jego imponujący, niemal pionowy spadek rozpoczyna się na szczycie płaskowyżu Auyantepui, który w języku lokalnego plemienia Pemon oznacza „Diabelska Góra”. To unikatowe połączenie górskich terenów i potężnej, opadającej kaskady przyciąga turystów z całego świata, zwłaszcza w porze deszczowej, gdy wodospad rozlewa się szerzej, rozbijając wody w spektakularne strumienie. Choć Salto Angel jest powszechnie uznawany za największy wodospad na świecie, istnieją pewne wątpliwości i dyskusje związane z klasyfikacją wodospadów. Pojęcie „największy” może odnosić się do różnych parametrów, takich jak wysokość, szerokość, objętość przepływu wody czy całkowity spadek. Salto Angel mierzy 979 metrów, co sprawia, że jest najwyższym wodospadem na świecie. Jednak nie jest on największy pod względem szerokości czy objętości przepływającej wody. Przykładowo, wodospad Niagara jest znacznie szerszy i ma większy przepływ. Wysokość wodospadu mierzona jest od punktu, w którym woda zaczyna opadać, jednak sezonowe zmiany wpływają na jego intensywność i szerokość. Salto Angel jest w pełni widoczny tylko podczas pory deszczowej, kiedy przepływ wody jest duży. W porze suchej przepływ jest minimalny, a niektóre partie wodospadu mogą nawet zanikać, co podważa jego „stałość” jako wodospadu. Kto odkrył największy wodospad na świecie? Mimo że wodospad był znany miejscowym plemionom od setek lat, jego pierwsze udokumentowane odkrycie przypisuje się wenezuelskiemu badaczowi Ernesto Sanchezowi La Cruz, który miał dotrzeć do wodospadu w 1910 roku. Jednak wodospad stał się międzynarodowo rozpoznawalny dopiero w latach 30. XX wieku za sprawą amerykańskiego pilota i poszukiwacza złota, Jamesa „Jimmie” Angela. Jimmie Angel natknął się na wodospad w latach 30. ubiegłego wieku podczas przelotu nad regionem Gran Sabana, w poszukiwaniu złota. Zaintrygowany potężnym spadkiem wody z tzw. Diabelskiej Góry, Angel wrócił tam w 1937 roku, aby dokonać bliższego rekonesansu. W trakcie tej wyprawy podjął próbę lądowania na płaskowyżu góry, jednak jego samolot ugrzązł w błotnistym terenie. Angel, jego żona oraz towarzyszący im podróżnik musieli przez 11 dni przedzierać się przez dżunglę, aby dotrzeć z powrotem do cywilizacji. Wrak samolotu pozostał na górze przez ponad trzy dekady i stał się symbolem ich odwagi, zanim w końcu został przetransportowany do Muzeum Lotnictwa w Maraca. Wodospad został nazwany „Salto Angel” na cześć Jimmiego Angela, choć wśród lokalnych plemion nazywany jest „Kerepakupai Merú”, co oznacza „wodospad najgłębszego miejsca”. W 1960 roku, zgodnie z życzeniem Angela, jego prochy zostały rozsypane nad wodospadem, podkreślając jego znaczenie w historii eksploracji tego regionu. Największy wodospad na świecie – geografia i klimat Salto Angel jest niemal dziewiętnaście razy wyższy niż słynny wodospad Niagara. Zawieszone w chmurach płaskowyże tepui, z których spływa wodospad, nadają temu miejscu tajemniczy charakter. Region ten charakteryzuje się klimatem tropikalnym, a do wodospadu najlepiej jest wybrać się w porze deszczowej, trwającej od czerwca do grudnia. Wówczas wody są najobfitsze i łatwiejszy jest transport łodzią do podnóża Auyantepui. Jak dotrzeć do Salto Angel? Dostęp do wodospadu jest dość wymagający, ponieważ znajduje się on w gęstej dżungli. Zazwyczaj wycieczki do Salto Angel zaczynają się od miasta Canaima, do którego można dotrzeć samolotem z większych miast Wenezueli, takich jak Caracas. Stamtąd, podczas pory deszczowej, dostępny jest transport łodzią, która prowadzi do wodospadu przez dopływ rzeki Caroni. W porze suchej część tej drogi trzeba przebyć pieszo. Ostatni etap wyprawy to wędrówka przez dżunglę do punktu widokowego Mirador Laime, skąd można podziwiać imponujący widok na wodospad. Porównanie z innymi wodospadami Salto Angel często bywa mylony z innymi spektakularnymi wodospadami ze względu na nieco podobne lokalizacje i wygląd. Najbliższym konkurentem pod względem wysokości jest wodospad Tugela w Republice Południowej Afryki, mierzący 948 metrów, czyli tylko 31 metrów mniej. Wodospad Cataratas las Tres Hermanas w Peru, o wysokości 914 metrów, plasuje się na trzecim miejscu w rankingu najwyższych wodospadów świata. Salto Angel jest nie tylko geograficznym, ale i kulturowym fenomenem. Miejscowi wierzą, że wodospad powstał z serca dziewczyny o imieniu Churun, która, zgodnie z legendą, zmarła z żalu i bólu, co doprowadziło do pęknięcia góry. Innym ciekawym faktem jest to, że były prezydent Wenezueli, Hugo Chavez, próbował zmienić nazwę wodospadu na Kerepakupai Vena, czyli „wodospad najgłębszego miejsca”, nawiązując do pierwotnych nazw nadanych przez miejscowe plemiona, jednak nazwa ta nie przyjęła się oficjalnie. Salto Angel niezmiennie pozostaje inspiracją dla literatury i kina. Krajobrazy wokół tego wodospadu stanowiły m.in. inspirację do powieści „Zaginiony świat” Arthura Conan Doyla. Zostały także pokazane w filmie animowanym „Odlot”. Obecność w popkulturze dodaje wodospadowi popularności i przyciąga kolejne pokolenia podróżników. Największe wodospady na świecie Największe wodospady na świecie można klasyfikować na kilka sposobów. Wszystko zależy od tego, czy bierzemy pod uwagę ich wysokość, szerokość, czy całkowitą objętość przepływającej wody. Oto pięć wodospadów uznawanych za największe na świecie w różnych kategoriach: 1. Salto Angel (Wenezuela) Wysokość: 979 m (spadek wody: 807 m) Charakterystyka: Jest to najwyższy wodospad świata, położony na górze Auyantepui w Parku Narodowym Canaima. Woda spada tu niemal pionowo, tworząc spektakularny widok, szczególnie w porze deszczowej, gdy objętość wody jest największa. 2. Wodospad Tugela (Republika Południowej Afryki) Wysokość: 948 m Charakterystyka: Drugi najwyższy wodospad na świecie, składający się z pięciu głównych kaskad, znajdujący się w Górach Smoczych. Choć nie jest tak popularny jak Salto Angel, Tugela często porównywany jest ze względu na swoją wysokość i pionowy charakter. 3. Tres Hermanas (Peru) Wysokość: 914 m Charakterystyka: Wodospad znajduje się w dżungli amazońskiej, w rezerwacie narodowym Otishi. Jego nazwa, oznaczająca „Trzy Siostry”, nawiązuje do trzech głównych strumieni, które razem tworzą kaskadę. 4. Olo’upena Falls (Hawaje, USA) Wysokość: 900 m Charakterystyka: Jest to czwarty najwyższy wodospad na świecie, znajdujący się na wyspie Molokai. Ponieważ Olo'upena płynie sezonowo, jego dostępność i wygląd zależą od warunków pogodowych. 5. Yumbilla (Peru) Wysokość: 896 m. Charakterystyka: Yumbilla to jeden z mniej znanych, ale wyjątkowo wysokich wodospadów, położony w peruwiańskiej Amazonii. Źródła: National Geographic Polska.
Oto pięć najstraszniejszych jezior na świecie. Nauka wyjaśnia ich fenomen
Te jeziora mogą wywołać dreszcze. Jedno z nich pochłonęło setki istnień ludzkich, inne mumifikuje zwierzęta tak, jak robili ro starożytni Egipcjanie.
Spis treści: Jezioro Bajkał, Rosja Jezioro Wostok, Antarktyda Jezioro Natron, Tanzania Jezioro Karaczaj, Rosja Jezioro Górne, Stany Zjednoczone Czy zastanawialiście się kiedyś, co skrywają ciemne wody jeziora położonego w pobliżu? Jeśli akwen pojawił się w jednym z wiralowych nagrań Geo Rutherford na TikToku, jest duże prawdopodobieństwo, że ma przerażającą historię. – [Jeziora] trzymają rzeczy, których nie mają rzeki i inne zbiorniki wodne – wyjaśnia Rutherford. – Są trochę jak zbiorniki historii, więc odkrywamy wraki statków, a nawet ciała, które spędzają tam bardzo długi czas. Coroczny październikowy cykl wideo „Spooky Lake Month” zgromadził ponad 70 milionów polubień na profilu Geo na TikToku. Rutherford popularyzuje swoją wiedzę o jeziorach nie tylko w internecie, ale też na łamach niedawno wydanej książki „Spooky Lakes”. Co prawda Rutherford przedstawia upiorne jeziora, ale to nie oznacza, że ściga duchy lub tropi potwory z jezior. Na co dzień eksploruje jeziora nawiedzane przez toksyczne chemikalia, dziwactwa geologiczne lub dobrze zachowane zwłoki. Aby uczcić miesiąc, w którym nauka może kojarzyć się z nadprzyrodzonymi siłami (Halloween już 31 października), redakcja National Geographic poprosiła Rutherford o stworzenie listy pięciu ulubionych jezior. Oczywiście „nawiedzonych”. Jezioro Bajkał, Rosja Moje absolutnie ulubione jezioro to Bajkał, które jest też najdziwniejszym jeziorem na naszej planecie. Jest najstarsze na świecie. To też najgłębsze słodkowodne jezioro na Ziemi. Mowa w końcu o jeziorze, które w najniższym punkcie ma ponad 1600 m głębokości. Jest więc o wiele głębsze niż jakiekolwiek inne jezioro. To intrygujące, że jest tak głębokie przez tak długi czas. Do jeziora Bajkał wpływa ponad 300 rzek. Mimo to nie zostało ono zalane przez osady, które samo stworzyło. Dzieje się tak, ponieważ jest położone w rozpadlinie tektonicznej. Ta rozstępuje się, a cały osad wsiąka do samej Ziemi. Faktyczne dno doliny tektonicznej, w której znajduje się jezioro, może być jednym z najgłębszych na świecie. Jezioro Wostok, Antarktyda To miejsce jest tak niezwykłe, że trudno je sobie wyobrazić. Znajduje się pod trzema kilometrami lodu. Wostok to zbiornik słodkiej wody, powstały dzięki ciśnieniu lodu oraz prawdopodobnie z udziałem hydratów gazowych lub geotermalnej aktywności na dnie. Przez ponad 20 lat rosyjscy naukowcy próbowali wywiercić otwór wiertniczy do jeziora. Ledwo mogli do niego dotrzeć, ponieważ gdy przebijali lód, woda spływała z powrotem do otworu wiertniczego i zamarzała. Uważam to za bardzo dziwne i osobliwe. Jezioro Natron, Tanzania Skład chemiczny jeziora jest naprawdę fascynujący: mumifikuje stworzenia, które do niego wpadają, zasadniczo wysuszając je w ten sam sposób, w jaki starożytni Egipcjanie wysuszali zwłoki. Egipcjanie używali natronu do mumifikacji, tymczasem to afrykańskie jezioro jest basenem soli natronowej. Ma zasadowy skład, a więc przeciwny do kwasowego. Ze względu na wulkan położony tuż obok jeziora, do wody dostaje się specjalny rodzaj lawy wzmacniający jej chemię. Pomimo takich warunków środowiskowych jezioro nie jest martwe. Miliony mniejszych flamingów przybywają tam, aby się rozmnażać i jeść glony. Jezioro Karaczaj, Rosja To jedno z najbardziej zanieczyszczonych miejsc na Ziemi. Powstało w wyniku działalności zakładu przetwórstwa uranu, którego pracownicy mieli zwyczaj zrzucania wszystkich materiałów radioaktywnych do wody. Historia zakładu i jeziora jest fascynująca. Okolica stała się niezwykle radioaktywna. Uważano ją za jedno z najbardziej radioaktywnych miejsc na świecie. Kiedy jeziora wyschło, cały osad zaczął się unosić i zanieczyszczać lokalne wioski i ludzi. Jezioro już nie istnieje. Okazało się tak niebezpiecznie, że trzeba było wypełnić je betonowymi blokami, a teren zamknąć. Jezioro Górne, Stany Zjednoczone Jezioro Górne różni się od innych Wielkich Jezior częstotliwością sztormów. W listopadzie jesteśmy tam świadkami burz i śnieżyc, przez które statki znikają pod powierzchnią wody. Za najbardziej kultowy z wraków statków na Wielkich Jeziorach uchodzi Edmund Fitzgerald. Mimo że znajduje się zaledwie 150 metrów pod powierzchnią wody, nie wolno go zwiedzać. A to dlatego, że wrak jest traktowany jak cmentarz dla tych, którzy zatonęli na jego pokładzie. Można tam za to odwiedzić inne wraki statków, na przykład SS Kamloops, który zatonął u wybrzeży Isle Royale. Po tym jak statek uderzył w skalisty brzeg i zniknął pod wodą, załoga zamarzła. W 1977 roku znaleziono wrak statku i zaczęto go badać. Odkryto tam „Starego Whiteya”, czyli zwłoki, które unoszą się w kotłowni Kamloops. Kiedy tam nurkujesz, masz wrażenie, że podążają za tobą, bo płetwy wytwarzają prądy. Źródło: National Geographic. Opracowanie: Mateusz Łysiak.
Bobry w ogniu krytyki. Jak te zwierzęta pomagają (lub przeszkadzają) w walce z powodziami
Bobry, choć pomagają w utrzymaniu bioróżnorodności i retencji wody, znalazły się pod ostrzałem polityków. Czy ich działalność faktycznie szkodzi ludziom, czy może raczej zapobiega powodziom? Oto argumenty za i przeciw działaniom wobec tych inżynierów natury.
Spis treści: Bobry na celowniku: Dlaczego polski rząd chce ograniczyć ich populację? Polityczny spór o bobry Bobry w Polsce Bobry, dzięki swojej wyjątkowej zdolności do budowania tam i tworzenia rozlewisk, pełnią niezwykle ważną funkcję w regulacji obiegu wody. Ostatnie kontrowersje wokół tych dzikich zwierząt żyjących w Polsce wynikają z ich rzekomego wpływu na problemy związane z powodziami. W tym kontekście Donald Tusk, w czasie sztabu kryzysowego, zasugerował ograniczenie ich obecności, szczególnie w okolicach wałów przeciwpowodziowych. Spotkało się to z krytyką ekologów i ekspertów. Bobry na celowniku: Dlaczego polski rząd chce ograniczyć ich populację? Krytycy pomysłu premiera podkreślają, że bobry pełnią ważną rolę w utrzymaniu bioróżnorodności i poprawie naturalnej retencji wody. A to może wręcz przeciwdziałać katastrofom naturalnym, takim jak susze i powodzie. Cytowany przez serwis Politico biolog i rolnik dr Andrzej Czech uważa, że szkodliwa działalność dotyczy tylko niewielkiego odsetka stanowisk bobrów. Czech obawia się również, że nadmierne polowania na te zwierzęta mogą doprowadzić do zniszczenia ich siedlisk oraz pogorszenia retencji wód. Jak wskazują badania, tamy bobrów nie tylko podnoszą poziom wód gruntowych, ale także poprawiają jakość wody, zmniejszając ilość osadów i substancji chemicznych spływających do rzek. W Polsce bobry pomagają magazynować nawet kilkaset milionów metrów sześciennych wody, co ma ogromne znaczenie w walce z suszą. W wywiadzie udzielonym w 2022 r. serwisowi OKO.Press dr Andrzej Czech podkreślił też, że bobry poprzez budowanie tam i kopanie nor tworzą mikrosiedliska, które spowalniają przepływ wody. Zmniejsza to erozję brzegów i działa jak naturalne oczyszczalnie. Co więcej, dobrze zarządzane obszary w pobliżu bobrowisk mogą poprawiać jakość gleby, co ma pozytywny wpływ na rolnictwo. Czech zauważył, że to działalność człowieka, w tym wprowadzanie ścieków do wód i zbliżanie zabudowy do terenów zalewowych, zwiększa zagrożenie powodziami. Przypominają o tym rzeki podczas wzrostu poziomu wód. Polityczny spór o bobry W przeszłości polski rząd podejmował już próby zmniejszenia populacji bobrów, argumentując, że zwierzęta te mogą stanowić zagrożenie szczególnie w okresach intensywnych opadów. Jednak eksperci tacy jak Adam Wajrak wskazują, że odstrzał bobrów nie rozwiązuje problemu. Nowe osobniki szybko zajmują miejsce tych, które zostały usunięte, co powoduje, że populacja pozostaje stabilna. – Członkowie rozbitej w wyniku polowania rodziny ruszą zajmować nowe tereny, co tylko przyśpieszy kolonizację bobrów w miejscach, w których nie chcemy ich mieć. Mało tego, zwierzęta prześladowane zwykle mają więcej młodych i populacja może rosnąć, zamiast maleć – tłumaczył Wajrak na łamach Wyborcza.pl już w 2010 r. Eksperci podkreślają, że są inne sposoby na „walkę” z bobrami. Dr Andrzej Czech zasugerował w mediach społecznościowych, jak można chronić wały przeciwpowodziowe przed zwierzętami. – Co robić? Zabezpieczać wały przed bobrami i innymi zwierzętami kopiącymi. Jest to banalnie proste i tanie, choć nie tak medialne. Wkopuje się siatkę i tyle. Koparka, siatka i kilometry lecą – czytamy na profilu biologa na Facebooku. Bobry w Polsce Bobry są obecnie rozproszone na terenie całego kraju, od terenów nadmorskich, przez niziny, aż po tereny górskie. Można je spotkać m.in. w Bieszczadach, na Mazurach czy w Dolinie Baryczy (a nawet na plażach w Warszawie). Ich populacja znacząco wzrosła od momentu reintrodukcji na początku XX wieku, po niemal całkowitym wyginięciu w Europie. Obecnie szacuje się, że w Polsce żyje nawet kilkadziesiąt tysięcy tych zwierząt. Choć dzisiaj bobry są chronione, w przeszłości w Polsce jadano ich mięso. Ponieważ bobry spędzają dużo czasu w wodzie, w średniowieczu Kościół katolicki uznawał je za „ryby”, co pozwalało na ich spożywanie w czasie postu. Współcześnie takie praktyki są już nielegalne. Źródło: National Geographic Polska.
Ptasi paradoks: bieliki w Polsce zaadoptowały młodego myszołowa
Młody myszołów miał stać się pokarmem dla bielików, ale ku zaskoczeniu ornitologów, został przyjęty jak jedno z ich piskląt. To nie pierwszy taki przypadek. Ornitolodzy przytaczają podobne zdarzenia, które coraz częściej zdumiewają badaczy.
Spis treści: Niezwykła ptasia adopcja Nieoczywiste relacje bielików i myszołowów Występowanie orła bielika w Polsce Świat przyrody nieustannie zaskakuje badaczy. Ostatnio Lubelskie Towarzystwo Ornitologiczne opublikowało niezwykłe nagranie, które rzuca nowe światło na interakcje między różnymi gatunkami ptaków drapieżnych. W gnieździe bielików zaobserwowano młodego myszołowa – ptaka, który zazwyczaj skończyłby jako posiłek dla piskląt bielików. Tym razem jednak historia potoczyła się inaczej. Bieliki potraktowały myszołowa jak członka swojej rodziny, co wzbudziło ogromne zainteresowanie wśród ornitologów. Niezwykła ptasia adopcja Choć bieliki, jako drapieżniki, często polują na mniejsze ptaki, tym razem zamiast uczynić z myszołowa posiłek, postanowiły go „zaadoptować”. Według profesora Tadeusza Mizery z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu, który bada bieliki i inne ptaki drapieżne w ramach Komitetu Ochrony Orłów, takie sytuacje zdarzają się częściej, niż można by przypuszczać. Jak przyznaje, zna on już co najmniej dwa podobne przypadki. View oEmbed on the source website Jedną z najbardziej znanych historii tego typu jest obserwacja ornitologa Adama Mrugasiewicza, który po raz pierwszy zauważył pisklę myszołowa w gnieździe bielików w Dolinie Baryczy. Początkowo myślano, że może być to forma pasożytnictwa lęgowego, podobnego do tego, które obserwujemy u kukułek. Polega ono na podrzucaniu jaj. Okazuje się jednak, że sytuacje, w których bieliki opiekują się młodymi innych gatunków, są możliwe i mogą wynikać z instynktu opiekuńczego. Nieoczywiste relacje bielików i myszołowów Zachowanie bielików, które nie tylko nie zjadły młodego myszołowa, ale również zaczęły go karmić i wychowywać, pokazuje, że w przyrodzie granice między ofiarą a opiekunem mogą być czasem rozmyte. Jak młody myszołów trafił do gniazda bielików? Profesor Mizera cytowany przez serwis Zielona Interia zauważa, że mogły go tam przenieść same bieliki. Ptaki te często rabują gniazda innych osobników. Przy swoich możliwościach (dorosłe bieliki mogą ważyć nawet 6 kg) schwytanie pisklęcia myszołowa i przyniesienie, nawet żywego, nie stanowi dla nich problemu. Zdaniem eksperta, pisklę trafiło do gniazda jako pokarm, prawdopodobnie jako żywy prowiant na później. Ponieważ młody myszołów nie potrafił jeszcze latać, nie miał szans na opuszczenie wysoko położonego gniazda bielików. – Te gniazda to potężne konstrukcje, do dwóch metrów średnicy. Jest tam sporo miejsca. Pisklę myszołowa, które ma już uregulowaną termoregulację ciała, czyli nie musi się przytulać do rodziców, by przeżyć, może po takiej platformie łazić – tłumaczy prof. Tadeusz Mizera. Podkreśla też, że pisklęta bielika to „fajtłapy”, co może być korzystne dla myszołowa. – Karmione rybami czy innym pokarmem mięsnym z dzioba do dzioba zawsze coś zgubią. Młody myszołów może posilić się takimi resztkami – mówi. W tym przypadku historia ma szansę na niespodziewane szczęśliwe zakończenie. Bieliki mogą niechcący odchować myszołowa. Nie zawsze jednak takie obserwacje przebiegają podobnie. Komitet Ochrony Orłów zarejestrował przypadki, w których młode myszołowy znajdowały się w gniazdach bielików, na przykład w Nadleśnictwie Woziwoda w Borach Tucholskich. W jednym z nich bieliki ostatecznie zabiły młode myszołowy. Jednak w innym jedynie przyglądały się nieznanemu gościowi i nie wyrządziły mu krzywdy. To może sugerować, że bieliki są zdezorientowane lub niepewne, co zrobić z niespodziewanym „gościem” w swoim gnieździe. Występowanie orła bielika w Polsce Bieliki (Haliaeetus albicilla) to jedne z największych ptaków drapieżnych występujących w Polsce. Charakteryzują się potężnym wyglądem. Dorosłe osobniki osiągają rozpiętość skrzydeł dochodzącą do 2,5 metra, a ich charakterystyczne białe ogony i jasne głowy są łatwo rozpoznawalne w terenie. W Polsce bieliki można spotkać głównie w pobliżu dużych zbiorników wodnych – jezior, rzek i mokradeł, gdzie znajdują odpowiednie warunki do gniazdowania i polowania. Największe ich skupiska znajdują się na Mazurach, Pomorzu oraz w dolinach rzek, takich jak Wisła, Odra czy Warta. Bieliki budują swoje ogromne gniazda na wysokich drzewach lub skalistych klifach, często w trudno dostępnych miejscach, co zapewnia im bezpieczeństwo. Bieliki są ptakami mięsożernymi. Ich dieta składa się głównie z ryb, które stanowią około 70–80% ich pożywienia. Polują na ryby w płytkich wodach, nurkując i wyciągając zdobycz z powierzchni. Oprócz ryb, bieliki polują również na ptaki wodne i ssaki. Co ciekawe, są znane ze swojego oportunistycznego stylu polowania. Nie gardzą łatwym łupem, takim jak padlina czy osłabione zwierzęta, a także zdarza im się „kraść” zdobycz innym ptakom, np. mewom czy rybitwom. W ten sposób bieliki efektywnie wykorzystują dostępne w ich środowisku zasoby. Źródła: Lubelskie Towarzystwo Ornitologiczne , Zielona Interia. Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
NoTrashNoTrace pokazuje, jak prosto nie śmiecić!
Spacerując leśnymi ścieżkami, zbyt często natykamy się na przykry widok śmieci porzuconych w zaroślach. To smutne, ale wciąż nie wszyscy zdają sobie sprawę, jak wielką rolę odgrywa każdy z nas w ochronie przyrody. Jak jej nie szkodzić?
Problem zaśmiecania terenów zielonych Pozostawianie odpadów na cennych przyrodniczo obszarach od lat jest dużym problemem i negatywnie wpływa na tamtejszą florę oraz faunę. Zgodnie z danymi Lasów Państwowych leśnicy co roku wywożą z podległych sobie terenów około 100 000 m³ śmieci! Jak podają Lasy Państwowe, zanieczyszczenia zebrane w samym tylko 2021 roku wypełniłyby aż 1000 wagonów kolejowych. Na szczęście, wzrasta świadomość faktu, że ekologia to nie tylko pusty slogan. Z biegiem lat ilość odpadów zbieranych w lasach maleje. W 2014 roku pracownicy Lasów Państwowych usunęli 120 000 m³ śmieci, natomiast niecałą dekadę później było ich prawie 30 000 m³ mniej. Niemniej jednak działania, których dałoby się uniknąć, generują koszty w wysokości 20 mln złotych rocznie. Dodatkowe wydatki z kieszeni podatnika nie są jednak jedynym skutkiem nieodpowiedzialnego zachowania wielu ludzi. Dbanie o środowisko naturalne zmniejsza ryzyko: pożaru wywołanego samozapłonem śmieci i ściółki, skażenia wody i powietrza chemikaliami, namnożenia się niebezpiecznych bakterii i grzybów. Ponadto rozkładające się miesiącami, a nawet latami odpady psują krajobraz. Tymczasem nie trzeba wiele, żeby ustrzec się przed konsekwencjami pozostawiania zanieczyszczeń w lesie. Wystarczy je po sobie zbierać. View oEmbed on the source website Jak Helikon-Tex pomaga dbać o środowisko naturalne? Dzięki Helikon-Tex możesz wspomóc wybraną przez siebie organizację wspierającą środowisko. Firma przekazała worki na śmieci Dirt Bag jako cegiełki organizacjom, które zajmują się dbaniem o przyrodę. Unikatowe worki z dedykowanymi logotypami można kupić lub otrzymać chociażby w: Karkonoskim Parku Narodowym, Fundacji GOPR, Fundacji Ośrodek Leczenia i Rehabilitacji Dzikich Zwierząt Puchaczówka. Proste sposoby na ograniczenie ilości śmieci w lasach Tony odpadów, które zalegają w lasach, to wystarczający powód, żeby zabierać ze sobą wszystko, co się przyniosło. Taka zasada przyświeca także Helikon-Tex. Właśnie dlatego na workach Dirt Bag widnieje hasło NoTrashNoTrace – bez śmieci, bez śladu. Sprzątanie po sobie w lesie to jeszcze nie wszystko, co można zrobić dla ochrony przyrody. Oprócz tego warto korzystać z przedmiotów wielokrotnego użytku. Przede wszystkim, należy ograniczyć ilość jednorazowych, plastikowych rzeczy. Zamiast sztućców z syntetycznego tworzywa, lepiej mieć pod ręką scyzoryk i komplet metalowych przyborów do jedzenia. Dobrym wyborem jest też metalowa menażka bądź termos. Co ważne, nie zawsze plastik jest zły. Wykonane z trwałego materiału pojemniki wielokrotnego użytku można wykorzystać do przenoszenia prowiantu. Jeszcze w domu wystarczy przełożyć danie z jednorazowego opakowania do naczynia z solidnego tworzywa sztucznego. Dzięki temu w trakcie wycieczki do minimum uda się ograniczyć ilość odpadów. Czy dla przyrody da się zrobić coś jeszcze? Jak najbardziej. Należy postępować mądrzej niż ludzie, którzy zostawiają śmieci w lasach. W takiej sytuacji najlepiej sprzątnąć je za nich. Oprócz tego warto edukować innych. Nie trzeba mieć eksperckiej wiedzy, żeby komuś wyjaśnić, jak ważne jest zabranie ze sobą odpadów i wyrzucanie ich tylko w wyznaczonych miejscach. Materiał promocyjny marki Helikon-Tex.
Landroid Vision, czyli rewolucja w ogrodzie
Landroid Vision to klejnot w koronie WORX, inteligentny robot koszący, który stanowić będzie chlubę każdego ogródka.
Za pomocą sztucznej inteligencji rozpoznaje otoczenie, a brak przewodu ograniczającego i konieczności instalacji sprawiają, że jest maksymalnie prosty w obsłudze. Wystarczy postawić go na trawniku, nacisnąć przycisk Start i gotowe! W używaniu go pomoże prosta aplikacja, z którą łączy się poprzez Wi-Fi, jednak robot ten nie wymaga zbyt wiele uwagi od użytkownika. Sztuczna inteligencja w służbie ogrodnika Wszystko dzięki sztucznej inteligencji, opartym na sieciach neuronowych modelu AI, który na bieżąco uczy się rozpoznawać otoczenie. Landroid Vision zbiera informacje poprzez wbudowaną kamerę, analizuje je na bieżąco i przetwarza, a następnie decyduje, co kosić, gdzie się poruszać, a gdzie nie zapuszczać się po żadnym pozorem. To prawdziwa technologia jutra, oparta na najnowocześniejszych rozwiązaniach. Zwykłe roboty koszące nie rozpoznają obiektów i często na nie wpadają. Landroid Vision bez problemu dostosowuje się do dynamicznie zmieniającego się środowiska: ominie nie tylko stojące na trawniku doniczki, ale także ludzi czy zabłąkane zwierzęta. Dzięki czułej kamerze zobaczy nawet najmniejsze przedmioty w pobliżu. Kilka szczegółów technicznych Robot patrzy na świat poprzez szerokokątną kamerę Full HD z HDR i automatycznym balansem bieli, która jest przystosowana do działania w plenerze. Niestraszne jej słońce: da sobie radę nawet z najbardziej ekstremalnym kontrastem i odblaskami. Dzięki temu Landroid Vision zawsze wie, dokąd zmierza. Aplikacja sterująca robotem jest prosta w obsłudze i przyjazna dla użytkownika, ale w tej kwestii nie ma zaskoczeń: Landroid Vision został pomyślany tak, aby w jak najmniejszym stopniu angażować właściciela. A gdy czas koszenia dobiegnie końca, można wyjąć z niego baterię PowerShare i przełożyć ją do innego narzędzia: wszystkie urządzenia ogrodowe i „power tools” firmy WORX współdzielą ten sam system akumulatorów. Dodatkowe moduły Landroid Vision w podstawowej wersji to wspaniałe urządzenie, ale dzięki sprzedawanym osobno modułom możesz go dodatkowo ulepszyć. Chcesz mieć o świcie świeżo skoszony trawnik? Nie ma problemu! Moduł FIATLUX pozwala oświetlić trawnik, co umożliwi pracę do późna i zapewni bezpieczeństwo nocnym zwierzętom, takim jak jeże. Jeśli obawiasz się o bezpieczeństwo swojego urządzenia, moduł Głośny Alarm jest dla ciebie: wyposażony w niego robot wydaje sygnał dźwiękowy, gdy tylko zostanie podniesiony. Jeśli zaś robot zgubi się lub zostanie skradziony, możesz go zlokalizować dzięki modułowi Find My Landroid wykorzystującemu łączność z siecią komórkową i GPS. Wiele różnych modeli Produkty WORX cechują się wszechstronnością, tak by każdy mógł dobrać model odpowiedni dla swojego ogrodu. Landroid Vision M600 to wersja doskonała do niewielkich trawników (do 600 m2 powierzchni). Model M800 wyposażony jest w większe ostrze, a czas pracy baterii został wydłużony, dzięki czemu sprawdzi się on na średniej wielkości trawnikach. Dla posiadaczy większych ogrodów rekomendujemy wersję Landroid Vision L1300, która dodatkowo wyposażona jest w szybszą ładowarkę oraz moduł elektrycznej kontroli wysokości koszenia. Natomiast na największych trawnikach (do 1600 m2 powierzchni) idealnie sprawdzi się model L1600, najpotężniejsza wersja robota Landroid Vision. Dostępny w dobrych sklepach Roboty Landroid Vision, jak również szeroką gamę innych urządzeń i narzędzi ogrodowych WORX, zakupić można w dobrych sklepach stacjonarnych, takich jak Castorama czy Obi, a także przez oficjalny sklep WORX na Allegro. Wejdź na stronę internetową marki i sprawdź więcej informacji. Materiał promocyjny Landroid Vision
Największy park narodowy w Polsce ma 59 tys. hektarów powierzchni. To unikatowe miejsce na skalę Europy
Biebrzański Park Narodowy położony jest w północnej części województwa podlaskiego. To największy park narodowy w Polsce.
W tym artykule: Powierzchnia parków narodowych w Polsce Atrakcje największego parku narodowego w Polsce Największy park narodowy w Polsce – obserwacje ptaków Największy park narodowy w Polsce ma 59 233 hektarów powierzchni (592,23 km kw.). Jest otoczony przez liczącą ponad 66 tys. hektarów otulinę. Biebrzański Park Narodowy został utworzony w 1993 r. dla ochrony największego i najlepiej zachowanego w Europie kompleksu torfowisk dolinnych. Łąki, turzycowiska oraz mechowiska zajmują 70% powierzchni parku. Lasy (głównie bagienne) – 26% Powierzchnia parków narodowych w Polsce Parki narodowe w Polsce obejmują dziś 1,1% powierzchni kraju. We Francji jest to 9,5%, we Włoszech 5%. Lepiej wypadają również Serbia (2,3%) czy Bułgaria (1,8%). Procentowy udział powierzchni parków narodowych jest u nas aż trzy razy mniejszy niż średnia europejska. Oto lista polskich parków narodowych uszeregowanych według powierzchni: Biebrzański Park Narodowy – 592,23 km kw., Kampinoski Park Narodowy – 385,44 km kw., Słowiński Park Narodowy – 327,44 km kw., Bieszczadzki Park Narodowy – 292,02 km kw., Tatrzański Park Narodowy – 211,81 km kw., Magurski Park Narodowy – 194,39 km kw., Wigierski Park Narodowy – 150,85 km kw., Drawieński Park Narodowy – 113,42 km kw., Woliński Park Narodowy – 109,37 km kw., Białowieski Park Narodowy – 105,17 km kw., Poleski Park Narodowy – 97,6 km kw., Roztoczański Park Narodowy – 84,82 km kw., Park Narodowy „Ujście Warty” – 79,56 km kw. Świętokrzyski Park Narodowy – 76,26 km kw., Wielkopolski Park Narodowy – 76,2 km kw., Narwiański Park Narodowy – 73,5 km kw., Gorczański Park Narodowy – 70,3 km kw., Park Narodowy Gór Stołowych – 63,4 km kw., Karkonoski Park Narodowy – 59,51 km kw., Park Narodowy „Bory Tucholskie” – 47,98 km kw., Babiogórski Park Narodowy – 33,92 km kw., Pieniński Park Narodowy – 23,46 km kw., Ojcowski Park Narodowy – 21,46 km kw. Największy park narodowy na świecie to Park Narodowy Grenlandii. Jego powierzchnia wynosi aż 972 tys. km kw. Czyli ponad trzy razy tyle, co powierzchnia całej Polski. Atrakcje największego parku narodowego w Polsce Biebrzański Park Narodowy to jeden z najrzadziej odwiedzanych parków w Polsce. Zupełnie niesłusznie – znajdziemy tu multum atrakcji. Najstarszy park narodowy w Polsce ma 92 lata. Powstał dzięki niezwykłemu uczonemu Za najstarszy park narodowy w Polsce trzeba uznać Pieniński Park Narodowy. Na drugim miejscu jest Białowieski Park Narodowy. Oba powstały przy udziale prof. Władysława Szafera. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/najstarszy-park-narodowy-w-polsce-ma-92-lata-powstal-dzieki-niezwyklemu-uczonemu-fot-jerzy-opiola-wikimedia-commons-cc-by-sa-3-0-migrated-0edb809.jpg" width="938" height="570" alt="Najstarszy park narodowy w Polsce ma 92 lata. Powstał dzięki niezwykłemu uczonemu (fot. Jerzy Opioła, Wikimedia Commons, CC-BY-SA-3.0-migrated)" title="Najstarszy park narodowy w Polsce ma 92 lata. Powstał dzięki niezwykłemu uczonemu (fot. Jerzy Opioła, Wikimedia Commons, CC-BY-SA-3.0-migrated)" /> Na terenie bagien biebrzańskich wyróżniono aż 60 typów zespołów roślinnych. To jeden z najważniejszych w Europie obszarów lęgowych dla wielu gatunków ptaków związanych ze środowiskiem bagiennym. Takich jak bataliony, bekasy czy narażone na wyginięcie wodniczki. Spotkać tu można także bobra, wilka oraz najbardziej charakterystycznego bywalca biebrzańskich bagien i torfowisk – łosia. Jego liczebność na tym obszarze wynosi obecnie ok. 400 sztuk, co czyni z parku największą ostoję tego ssaka w Polsce. Biebrza zmienia swoje oblicze z każdą porą roku. Jesienią i wiosną rzeka wychodzi ze swojego koryta i tworzy rozległe malownicze rozlewiska. W zimie jej wody są skute grubym lodem. Z kolei latem bagna nieco przysychają i nad brzegami rzeki Biebrzy rozrasta się bujna zieleń. Piękno parku narodowego można podziwiać, zwiedzając go na wiele sposobów: pieszo, na rowerach, konno, kajakiem czy słynną tratwą biebrzańską. Największy park narodowy w Polsce – obserwacje ptaków Największą atrakcją co wiosny nad Biebrzą są ptaki. Tysiącami zatrzymują się na tutejszych rozlewiskach, by odpocząć podczas podróży z zimowisk ku letnim domostwom. To one przyciągają tu ludzi spragnionych kontaktu z dziką przyrodą. Część turystów rusza na szlaki piesze, inni decydują się na spływ kajakami. Naukowcy doliczyli się nad Biebrzą aż 268 gatunków ptaków! Nie trzeba być ornitologiem, by zachwycić się już samą różnorodnością pierzastego świata, tymi setkami ptaków, które odpoczywają, latają, pływają, maszerują, walczą, tokują i śpiewają. Warsztaty ornitologiczne Kto zaś nasyci się już przepychem przyrody, to tu właśnie, nad Biebrzą, ma szansę lepiej poznać i zrozumieć ptaki. Początki są trudne, bo ptaki jakoś nigdy nie chcą się zaprezentować w takiej sylwetce, jak je przedstawia podręczny atlas. Nie mówiąc już o głosie, o którym przewodnik mówi. np. że ma być „ostry” i odmienny od „podobnego, ale cichszego i delikatniejszego”. Po paru próbach początkujący ornitolog poczuje się jak w „Ptasim radiu” Tuwima. Wszystkie ptaki „będą ćwierkać, świstać, kwilić, pitpilitać i pimpilić”. Ale nie warto się zrażać. Cierpliwość popłaca. I co za radość, gdy wreszcie zaczniemy odróżniać pospolitsze łabędzie nieme od rzadkich łabędzi krzykliwych. Gdy urywane „pii-łit” nad głowami rozpoznamy jako głos czajki. I gdy donośnego wieczornego „beczenia” nie weźmiemy za głos owcy, tylko dźwięki tokujących kszyków. Bojownik batalion Wtedy zaczyna się największa przygoda – bezkrwawe łowy, czyli tropienie biebrzańskich rarytasów. Przede wszystkim bojownika bataliona, który stał się oficjalnym symbolem parku narodowego. Jego militarna nazwa wzięła się z wiosennych toków, podczas których samce zbierają się gromadami na wybranych arenach, by toczyć tam zacięte walki. Nieodzowną pomocą w bójkach są wielobarwne kryzy – inna u każdego samca. Panowie stroszą je i prezentują niczym krawaty od Pierre’a Cardina. Elegancja oznacza bowiem zdrowie i siłę. Po co kłuć się dziobem, jeśli i tak wiadomo, kto tu jest najlepszy? Wodniczka Wobec tych kolorowych kryz ptaszek zwany wodniczką wygląda bardzo niepozornie. Ale to on przyciąga nad Biebrzę gros „ptasiarzy”. Tutaj bowiem znajduje się największa w Unii Europejskiej populacja tego gatunku. Na wodniczkę chętnie „polują” śpiochy, dla których zerwanie się z łóżka skoro świt jest jak kąpiel w przerębli. Samce tego ptaszka bowiem śpiewają głównie wieczorami. W Polsce mamy 23 parki narodowe. W kolejce do powstania od lat czeka prawie drugie tyle W jaki sposób tworzy się parki narodowe? Dlaczego powinno nam zależeć, żeby parków narodowych było jak najwięcej? <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/w-polsce-mamy-23-parki-narodowe-w-kolejce-do-powstania-od-lat-czeka-prawie-drugie-tyle-fot-matphoto-wikimedia-commons-cc-by-3-0-a0c1ae1.jpeg" width="938" height="625" alt="W Polsce mamy 23 parki narodowe. W kolejce do powstania od lat czeka prawie drugie tyle (Fot. Matphoto, Wikimedia Commons, CC-BY-3.0)" title="W Polsce mamy 23 parki narodowe. W kolejce do powstania od lat czeka prawie drugie tyle (Fot. Matphoto, Wikimedia Commons, CC-BY-3.0)" /> A spotkanie z wodniczką to dopiero początek przygody z biebrzańską przyrodą. Na wytrwałych czekają jeszcze kwietniowe toki cietrzewi, dostojne żurawie, płochliwe bociany czarne, skryte bąki, płaskonosy, bieliki, orliki… Wystarczy tego na wiele weekendów. Źródło: archiwum NG.
Gdzie na majówkę w Polsce? Poznaj propozycje z całego kraju
Gdzie na majówkę w Polsce? W Polsce znajdziemy wiele pięknych i ciekawych miejsc, które polecają się na weekend majowy. Majówka w Polsce nad morzem, a może w górach? Oto lista 20 propozycji, które warto rozważyć.
W tym artykule: Gdzie na majówkę w Polsce? Zamość Kraków Park Narodowy Gór Stołowych Bory Tucholskie Kazimierz Dolny Lubuski Szlak Wina i Miodu Zalew Sulejowski Trekking w Tatrach Wysokich Spływ kajakowy rzeką Rawką Jezioro Nyskie Solina Białowieski Park Narodowy Łeba Ustroń Świętokrzyski Park Narodowy i Łysogóry Jezioro Niegocin Pojezierze Wielkopolskie Wyspa Wolin Zalipie Kraina Wygasłych Wulkanów Gdzie na majówkę w Polsce? To pytanie zadajemy sobie ostatnio coraz częściej. W tym roku weekend majowy jest wyjątkowo długi. 1 maja wypada w środę, a 3 maja w piątek. Wystarczy więc, że weźmiemy trzy dni wolnego i będziemy mogli cieszyć się 9-dniowym urlopem. Jak spędzić ten czas? W naszym kraju nie brakuje miejsc, które świetnie sprawdzą się jako majowe kierunki. Podpowiadamy, gdzie pojechać na majówkę w Polsce. Gdzie na majówkę w Polsce? Jeśli wciąż zadajesz sobie pytanie „gdzie na majówkę w Polsce?” i „jak spędzić długi majowy weekend?”, niczym się nie przejmuj. Poniżej przedstawiamy 20 propozycji na fantastyczną majówkę w granicach naszego kraju: Majówka 2024 zaskoczyła trendami. Polacy tłumnie ruszą wypoczywać za ocean Majówka 2024 zbliża się coraz większymi krokami. Gdzie w tym roku Polacy spędzą długi weekend majowy? Jeden z najpopularniejszych kierunków to spora niespodzianka. Też się tam wybieracie? Zamość Kraków Park Narodowy Gór Stołowych Bory Tucholskie Kazimierz Dolny Lubuski Szlak Wina i Miodu Zalew Sulejowski Tatry Wysokie Rzeka Rawka Jezioro Nyskie Solina Białowieski Park Narodowy Łeba Ustroń Świętokrzyski Park Narodowy i Łysogóry Jezioro Niegocin Pojezierze Wielkopolskie Wyspa Wolin Zalipie Kraina Wygasłych Wulkanów Zamość Zamość nazywany jest „perłą renesansu” lub „Padwą Północy”. Historia miasta sięga XVI wieku. Założycielem stolicy Ordynacji Zamojskiej był hetman wielki koronny Jan Zamoyski, a za jej projekt odpowiedzialny był włoski architekt Bernardo Morando. W 1992 roku zamojski Rynek Starego Miasta trafił na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Na odwiedzających czeka tu także ogród zoologiczny, Muzeum Fortyfikacji i Broni Arsenał, Muzeum Zamojskie oraz liczne szlaki turystyczne i trasy rowerowe. Kraków Była stolica Polski to prawdziwa turystyczna perła. Kraków zachwyca nie tylko Polaków, ale też podróżnych zza granicy. Do złożenia wizyty w „Mieście Królów” zachęcają m.in. dziennikarze CNN, którzy okrzyknęli Polskę turystycznym kierunkiem na rok 2023. Wśród wyróżnionych miast znalazł się właśnie Kraków. Park Narodowy Gór Stołowych Polskie Góry Stołowe są jednym z nielicznych przykładów tego typu gór w Europie. Ich pochodzenie jest podobne do genezy słynnej Góry Stołowej, będącej symbolem Kapsztadu (RPA). Wybierając się na wycieczkę w te okolice można podziwiać fantastyczne formacje skalne tworzone na przestrzeni wieków oraz unikatowe i objęte ochroną gatunki roślin i zwierząt. Bardziej aktywnym oferowane są wspinaczka górska czy trekking. Bory Tucholskie To jeden z największych borów sosnowych na terenie Polski. J jednocześnie jeden z 23 parków narodowych znajdujących się w naszym kraju. Na jego terenie odnajdziemy zarówno wydmy, jak i jeziora oraz trasy piesze i rowerowe. W parku dostępne są również fantastyczne punkty widokowe, z których rozpościera się widok na okolicę – głównie lasy i tamtejsze zbiorniki wodne. Kazimierz Dolny Położony w środkowym biegu Wisły Kazimierz Dolny kusi przyjezdnych swoją historią, fantastyczną lokalizacją oraz sporą ilością wartych zobaczenia zabytków. To urokliwe miejsce z mnóstwem atrakcji dla każdego rodzaju turysty. Począwszy od przytulnych kawiarenek na rynku, przez wycieczkę promem po Wiśle, aż po wyprawę po wąwozach. Kazimierz Dolny jest prawdziwą perłą polskiej turystyki. Lubuski Szlak Wina i Miodu Województwo lubuskie słynie przede wszystkim z licznych zielonych lasów. W końcu jest to jeden z najbardziej zalesionych polskich regionów. Okolica może się też pochwalić pierwszorzędnej jakości miodami oraz wybornymi winami. To jedne najbardziej popularnych lokalnych wyrobów. Stąd właśnie pomysł na otworzenie Szlaku Wina i Miodu z aż 14 przystankami. Zalew Sulejowski Długi na 17 kilometrów Zalew Sulejowski jest największym zbiornikiem wodnym w województwie łódzkim i jednym z nielicznych miejsc w tej okolicy dostępnych dla żeglarzy czy windsurferów. Godzinę jazdy od zalewu znaleźć można również Bolimowski Park Krajobrazowy, będący fantastycznym miejscem do wypadów na grzyby bądź zwykły spacer. Trekking w Tatrach Wysokich Chcąc uciec z dala od cywilizacji i natłoku turystów, warto wybrać miejsce, do którego nie uda się każdy. I choć Tatry należą do jednych z najpopularniejszych kierunków Polaków, to wybierając się w najwyższą ich część, nie spotkamy wielu osób. Tatry Wysokie mogą się poszczycić wieloma szlakami o różnym poziomie trudności. Niektóre z nich wymagają szczególnych umiejętności technicznych oraz sprzęty. Do takich tras należy chociażby Orla Perć. Majówka 2024 we Wrocławiu. Sprawdź, co warto zobaczyć w długi weekend majowy Majówka we Wrocławiu to gwarancja udanego wypoczynku niezależnie od pogody. Stolica Dolnego Śląska oferuje turystom ogrom atrakcji i wiele miejsc godnych zwiedzenia. Zarówno w długi majowy w... Spływ kajakowy rzeką Rawką Aktywna majówka? Dlaczego nie? Spływy kajakowe stają się ostatnimi czasy coraz popularniejszą aktywnością wśród rodzin z dziećmi. Nic w tym dziwnego – bliskość natury, sport i możliwość spędzenia czasu z najbliższymi sprawia, że ta forma rodzinnych wyjazdów zyskuje na popularności. Rawka z racji tego, iż jest rzeką spokojną, cieszy się wyjątkową popularnością. Cały wpływ nie należy natomiast do najdłuższych i trwa około 4–5 dni. Jezioro Nyskie Południowo-wschodni brzeg Jeziora Nyskiego to głównie piaszczyste plaże oraz teren ośrodków wypoczynkowych, portów jachtowych oraz szkółek nauki windsurfingu czy żeglarstwa. Okolica jest więc w pełni przystosowana zarówno do plażowania, jak i aktywnego wypoczynku w wodzie. Tanie loty na majówkę. Gdzie warto polecieć za rozsądne pieniądze? Oto najlepsze promocje na tanie loty na majówkę 2024. Przekonaj się, że aby spędzić długi weekend majowy w Europie, wcale nie trzeba wydawać kroci. Dobrze jednak się pospieszyć. Im bliże... Solina Wiosną bieszczadzkie lasy przybierają charakterystyczną jasnozieloną barwę, co czyni z nich niezwykle urokliwe miejsce. Solina wraz ze swoim jeziorem stanowi idealne dopełnienie dla tych cudownych widoków. W okolicy nie zabraknie z pewnością rozrywek zarówno dla aktywnych, jak i dla pragnących spokojnego wypoczynku. Obok licznych tras trekkingowych i infrastruktur wodnej w samej Solinie, blisko jest również do znanego ze swoich uzdrowisk Polańczyka. Białowieski Park Narodowy Białowieski Park Narodowy rocznie odwiedzany jest przez tysiące turystów zafascynowanych unikatowością tego miejsca. Jedne z najrzadszych gatunków fauny i flory, największe wolno żyjące stado żubrów na świecie oraz liczne szlaki piesze i rowerowe coraz częściej kuszą odwiedzających nie tylko z Polski, ale i z innych krajów. Park został również wpisany na listę światowego dziedzictwa naturalnego UNESCO, co dodatkowo czyni go miejscem wartym odwiedzenia na przykład podczas majówkowych wojaży. W 2022 r. park znalazł się w zestawieniu najbardziej niedocenianych miejsc w Europie. Łeba Co robić w Łebie przed sezonem plażowym? Sama Łeba, jak i jej okolice oferują sporo różnorodnych aktywności. Znajdujące się na zachodzie miasta jezioro Łebsko i na wschodzie jezioro Sarbsko dostarczą wrażeń miłośnikom wypoczynku nad wodą. Za to znany z ruchomych wydm Słowiński Park Narodowy zadowoli entuzjastów długich spacerów i przyrody. Oprócz tego w okolicy znaleźć można również największy w Polsce park dinozaurów. Ustroń Malowniczo położony Ustroń będzie idealnym kierunkiem dla wszystkich lubiących turystykę górską – zarówno tę pieszą, jak i rowerową – oraz dla szukających regeneracji w lokalnych uzdrowiskach. Przy dobrej pogodzie można również skorzystać z uroku naturalnych nadwiślańskich plaż. Natomiast w przypadku niepogody otworem stoją liczne kryte baseny solankowe. Lokalną atrakcją wartą uwagi jest również kolejka linowa na Czantorię, z której rozpościera się bajeczny widok na okoliczne wzgórza i doliny. Świętokrzyski Park Narodowy i Łysogóry Jedno z najmniejszych polskich województw może się pochwalić niepowtarzalnym pasmem Gór Świętokrzyskich – Łysogórami. Charakterystyczną ich cechą są tzn. gołoborza, czyli rumowiska skalne znajdujące się w górnych partiach gór. Ich wschodnia część wchodzi w skład Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Zachodnia natomiast, mniej zalesiona, jest już dużo niższa i nieco mniej atrakcyjna. Przez pasmo Łysogór przebiega również kilka głównych szlaków turystycznych Gór Świętokrzyskich. Wszystko to wraz z bogactwem krajobrazu tworzy całość wartą odwiedzenia, podobnie jak niedalekie Kielce. Jezioro Niegocin Niegocin to trzecie co do wielkości polskie jezioro i jednocześnie jedno z najbardziej popularnych wśród żeglarzy. W sezonie duża powierzchnia umożliwia organizowanie regat, a jego spokojne wody są przyjazne dla rodzin z dziećmi. Do dyspozycji przyjezdnych pozostają liczne atrakcje wodne, takie jak kajaki, rowery wodne czy statki wycieczkowe oraz rozległe kąpieliska. Pojezierze Wielkopolskie Region ponad tysiąca jezior, spośród których największe jest jezioro Gopło, znane z legendy o Królu Popielu zjedzonym przez myszy. Chociaż nie z każdym z jezior wiąże się legenda, to praktycznie z każdego blisko jest do innego wartego uwagi miejsca. Jest to więc wspaniała okazja, aby połączyć odpoczynek ze zwiedzaniem okolicznych zamków i pałaców. Poza wspominanym Gopłem warto odwiedzić na przykład jezioro Bnińskie. Stąd już blisko do zamku w Kórniku bądź nad jezioro Świniarskie, niedaleko którego znajduje się historyczna stolica Polski – Gniezno. Wyspa Wolin Wolin to cudowna wyspa pełna niespodzianek. To tutaj mieści się bajeczne jezioro Turkusowe, otoczone przez gęste, zielone bukowe lasy. Tu właśnie wiele osób decyduje się spędzić kilka dni wolnego. Nic w tym dziwnego – turystów urzeka połączenie znajdujących się nad samym brzegiem wzniesień i bezkresnego morza. Łagodny klimat zachęca do długich spacerów po plaży. Zalipie Zalipie to niewielka wioska w województwie małopolskim, która została okrzyknięta najbardziej kolorową wsią w Polsce. Rozpisują się o niej media na całym świecie, a Japońskie Stowarzyszenie Biur Podróży uznało ją za jedną z 30 najbardziej malowniczych wiosek na Starym Kontynencie. Odwiedzający koniecznie muszą zajrzeć do Zagrody Felicji Curyłowej, czyli oddziału Muzeum Okręgowego w Tarnowie. Można tam na własne oczy zobaczyć sztukę malowania domów. Kraina Wygasłych Wulkanów Góry Kaczawskie, zwane Krainą Wygasłych Wulkanów, zlokalizowane są na Dolnym Śląsku. Dokładnie w północno-zachodniej części Sudetów. Na zwiedzających czeka tu masa atrakcji. Między innymi Sudecka Zagroda Edukacyjna w miejscowości Dobków, gdzie znajduje się największa w Polsce platforma imitującą trzęsienie ziemi.
Litwa – kraj tysiąca lasów, jezior i łąk
Nawet zwiedzając najbardziej zabudowane obszary Wilna, będziecie blisko natury. Wystarczy zaledwie 10 minut drogi, żeby znaleźć się w jednym z przepięknych lasów czy parków.
Nieskazitelna, spokojna, malownicza. Taka właśnie jest przyroda na Litwie, którą mieszkańcy nazywają z dumą duszą narodu. Jej wpływy odnajdziemy w sztuce, np. w pieśniach ludowych, opowieściach i przedstawieniach teatralnych, muzyce czy jedzeniu. Bardzo popularne są także ozdoby wykonywane przez Litwinów ze słomy (jako część tożsamości kulturowej mieszkańców zostały wpisane na listę UNESCO). Przepiękne scenerie Litwy możemy podziwiać podczas medytacyjnych spacerów, długich wędrówek, a także… zdobywając jedną z wież obserwacyjnych. Z lotu ptaka wszystko wygląda jeszcze piękniej. To co, gotowi na wyprawę? Camino Lituano Nie wszyscy wiedzą, że Litwa ma swój własny szlak św. Jakuba. Podobnie jak jego bardziej znana inspiracja – Camino de Santiago (z którym ostatecznie się łączy) – ta 1000-kilometrowa trasa jest przeznaczona do samotnych wędrówek przełajowych. Główna trasa o długości 500 km składa się z 21 etapów, rozpoczynających się na granicy z Łotwą. To idealna atrakcja dla tych, którzy szukają bardziej wymagających (a może nawet zmieniających życie) doświadczeń, a do tego świetny sposób na lepsze poznanie krajobrazu Litwy i jej mieszkańców. Nadbałtycki Szlak Pieszy Podobnie jak większy Bałtycki Szlak Leśny trasa ta stanowi część większej sieci europejskiej E9, która zaczyna się na przylądku św. Wincentego w Portugalii i kończy w Tallinie w Estonii. Odcinek litewski liczy 216 kilometrów. Zaczyna się w wiosce rybackiej Nida, a następnie prowadzi przez Park Narodowy Mierzei Kurońskiej, deltę Niemna, Stare Miasto w Kłajpedzie, Nadmorski Park Regionalny, nadmorski kurort Połąga, by dotrzeć do granicy z Łotwą. Trasa jest podzielona na 20-kilometrowe odcinki, więc z łatwością możemy wybrać i dopasować etap do swoich możliwości. To świetny sposób, by zobaczyć i poczuć niesamowitą różnorodną florę i faunę tego odcinka wybrzeża. 100 kilometrów w stolicy i wokół niej Chcesz się przekonać, jak blisko natury jest stolica Litwy? Ten szlak, który prowadzi nas przez 100 kilometrów w mieście i wokół niego, jest dla was. Składa się z 10 etapów, więc ponownie – możecie zdecydować, ile i co chcecie odkryć. Atrakcji na pewno nie zabraknie. Możecie pooddychać świeżym, leśnym powietrzem, poznać Wilno z nowych i zaskakujących perspektyw lub po prostu zrelaksować się przy porannym śpiewie ptaków. Wszystko zależy od was. Dzięki 2000 znaków kierunkowych i 8000 kolorowych znaczników szlaków na pewno się nie zgubicie. Psst… szlak jest nawet wyróżniony na Mapach Google. Piesza wędrówka dla aktywnych Są tu z nami miłośnicy pieszych wędrówek? Jeśli marzy wam się krótka wycieczka z grupą znajomych, możecie skorzystać z usług organizacji turystycznych i firm takich jak TrenkTuras czy PTuras, które ułożą dla was specjalną trasę. W zależności od pory roku są organizowane wędrówki związane z obchodami Bożego Narodzenia, konkretnymi miastami, lasami, parkami krajobrazowymi czy wybrzeżem Litwy. Edukacyjne ścieżki przyrodnicze Jeśli chcecie dobrze poznać florę, faunę, a zarazem historię Litwy, koniecznie wybierzcie się na jedną z edukacyjnych ścieżek przyrodniczych. Ta na bagnach Čepkeliai czy ta nad jeziorem Žuvintas pozwalają zobaczyć z bliska regionalne siedliska. To idealna propozycja dla zapalonych przyrodników amatorów i całych rodzin. Obserwowanie ptaków Litwa, położona przy szlaku wschodniego wybrzeża Bałtyku, to raj dla obserwatorów ptaków. Różnorodność siedlisk z torfowiskami, lasami sosnowymi i zapierającymi dech w piersiach krajobrazami bałtyckimi (deltą Niemna i usianą wydmami Mierzeją Kurońską) przyciąga wiele gatunków. Przy odrobinie szczęścia dostrzeżemy takie gatunki, jak wodniczka i dubelt, orlik grubodzioby i łabędź czarnodzioby, a także wiele gatunków gęsi, większość dzięciołów europejskich oraz uhle. Wycieczka rowerowa Litwa to także raj dla cyklistów, także tych początkujących. Kraj w dużej mierze jest płaski, więc jazda na rowerze nie będzie wymagała wyjątkowej kondycji. Co więcej, odległości do wielu tras są łatwe do pokonania. Jadąc na dwóch kółkach na własne oczy doświadczymy piękna lasów, jezior i dziewiczych brzegów. Warto zatrzymać się choć na chwilę, by popływać albo… pokontemplować i pooddychać świeżym powietrzem. Niektóre trasy rowerowe są częścią sieci EuroVelo 10 i EuroVelo 13, więc jeśli macie jeszcze trochę siły, możecie kontynuować wycieczkę. Odpoczynek na wsi Tym, którzy naprawdę chcą zejść z utartych szlaków i cieszyć się spokojem, proponujemy odpoczynek na litewskiej wsi. Znajdziecie tam wiele obiektów typu glamping i innych opcji zakwaterowania, które oferują zarówno komfort, jak i bliższy kontakt z natura. To jednak nie koniec atrakcji. Możemy też odwiedzić jedno z gospodarstw, w którym nie tylko spróbujemy pysznych potraw, lecz także sami spróbujemy je wyczarować podczas warsztatów. Lokalni przewodnicy organizują też wycieczki dla miłośników pieszych wypraw. Letni czas Długie, srogie zimy. Choć wielu z nas z tym właśnie kojarzy się Litwa, lata w tym kraju są równie długie. I są naprawdę gorące. To idealny czas na leniuchowanie na dziewiczych plażach Błękitnej Flagi wybrzeża Bałtyku i Mierzei Kurońskiej. Warto odwiedzić również kurort Połąga z promenadami tętniącymi życiem, pełnymi zatłoczonych kawiarni i barów. Możecie poopalać się nad morzem lub jeziorem albo (jeśli wolicie spędzać czas w bardziej aktywny sposób) postawić na wakeboarding, windsurfing, kitesurfing, kajakarstwo czy pływanie łódką. Lasy, łąki i bagna zachęcają do wędrówek, a setki szlaków rowerowych przecinających cały kraj – do bliższych i dalszych wycieczek. Materiał promocyjny Lithuania Travel.
Czarująca Francja Czuję ogromny niedosyt. Bez względu na to, ile stron miałoby to wydanie Travelera o Francji i ile kolejnych niesamowitych miejsc byśmy w nim nie umieścili, to wciąż byłoby za mało. Francja pod względem liczby atrakcji nie ma sobie chyba równych na świecie. I kiedy myślimy, że już nic bardziej uroczego nas nie zaskoczy, znów trafiamy do kolejnej sielskiej średniowiecznej wioski wciśniętej w malowniczy kanion z kamiennym mostem spinającym jego brzegi. Tak pięknej, że wydaje się nierealna, jak z bajki. Wystarczy odwiedzić Alzację, żeby poczuć ten klimat, a jednocześnie cofnąć się w czasie do naszego dzieciństwa – do opowieści o chatkach z piernika, strasznych zamkach, tajemniczych zaułkach. Wszystko tu tonie w kwiatach i pachnie tak słodko i pysznie jak ciasto babci. Znów się rozmarzyłam. Albo Normandia z jej potężnymi, budzącymi zachwyt gotyckimi katedrami, których szlak wiele lat temu przemierzałam. A one wciąż są i będą niczym strażnicy czasu. Paryż, jedną z najbardziej fascynujących stolic świata, którą rocznie odwiedza aż 19 mln turystów, można za każdym razem odkrywać na nowo. Lazurowe Wybrzeże, rozpalone blaskiem wypoczywających tam gwiazd, oferuje coś więcej niż blichtr. Wreszcie Burgundia, kraina słynąca z najlepszych win na świecie i malowniczych château, czy Langwedocja z jej twierdzami i burzliwą historią albo Tuluza zwana Różowym Miastem. A to i tak wciąż dopiero przedsmak tego, co czeka nas w tym kraju Agnieszka Franus zastępczyni redaktora naczelnego Spis treści PODRÓŻ ŻYCIA 12 | Karaiby Ogromnym wycieczkowcem przez rajskie archipelagi PLANETA TRAVELERA 20 | Wieści ze świata 24 | Miejsce miesiąca Szarm el-Szejk. Egipska brama do podwodnych ogrodów 28 | Kierunek kultura 30 | TEMAT NUMERU – Francja 32 | Paryż Kankan, pióra i szampan 40 | Alzacja Monumentalna katedra w Strasburgu, sielskie miasteczka i wino 46 | Lazurowe Wybrzeże Tutaj naprawdę warto wybrać się na trekking 52 | Tuluza Bezpretensjonalna, naturalna, wielbiąca… rugby 58 | Normandia Historyczne miejsca i festiwal przegrzebków 66 | Burgundia Czas odkryć miasteczka, wioski i naturę 72 | Langwedocja Nie tylko dla miłośników średniowiecza DOOKOŁA EUROPY 78 | La Palma Ta kanaryjska wyspa to wielki rezerwat biosfery i czarnego nocnego nieba 84 | Bukareszt Rozrywkowy, klimatyczny, modny Polska jest najfajniejsza 88 | Zamość Miasto pełne legend i opowieści ADVENTURE 94 | Warto spróbować Surfing w Skandynawii z mistrzem świata Maćkiem Rutkowskim 100 | Test Travelera Wybraliśmy najlepszy sprzęt do filmowania
Wieczna zmarzlina topnieje, uwalniając rakotwórczy gaz. Jest bezwonny i bezbarwny
Wieczna zmarzlina nie topi się równomiernie. Z tego powodu trudno przewidzieć, kiedy i jak szybko uwalniać będzie się z niej rakotwórczy gaz. Zagrożeń jest jednak więcej.
W tym artykule: Co kryje wieczna zmarzlina? Topniejące ryzyko. Co nam grozi? Radon to niejedyny szkodliwy gaz ze zmarzliny Postępujące globalne ocieplenie to tylko jedno z wielu następstw zmian klimatu. Jak podkreślają naukowcy, zmiany wzorców klimatycznych zachodzą cyklicznie w historii Ziemi. Jednak to, co obserwujemy w ostatnich latach jest zdecydowanie przyspieszane szkodliwą działalnością ludzi. Jednym z najbardziej widocznych efektów rosnących temperatur są topniejące lodowce. To z kolei przyczynia się do podnoszenia poziomu mórz i oceanów. Co kryje wieczna zmarzlina? Topnieją jednak nie tylko lodowce, ale też wieczna zmarzlina. Badacze co jakiś czas przypominają, że może się to wiązać z odmrożeniem zapomnianych wirusów. Nie tylko. Na łamach czasopisma „Earth-Science Reviews” naukowcy ostrzegają, że topnienie wiecznej zmarzliny w Arktyce może także spowodować uwolnienie radonu. To bezbarwny i bezwonny gaz powodujący raka płuc. Według Agencji Ochrony Środowiska radon jest drugą najczęstszą przyczyną nowotworu płuc w Stanach Zjednoczonych. Odpowiada za 21 tys. zgonów rocznie. Jak na razie nie jest to jeszcze najbardziej palący problem w regionach Arktyki, a to dlatego, że wieczna zmarzlina powstrzymuje gaz przed uwalnianiem się z gleby. Jednak gdy stopnieje, warstwa ochronna zniknie. Topniejące ryzyko. Co nam grozi? W rozmowie z Live Science Paul Goodfellow, specjalista ds. programu ochrony środowiska w zakresie zagrożeń geologicznych, opowiedział o najnowszych badaniach. Ich celem jest pokazanie, w jaki sposób wieczna zmarzlina może potencjalnie narażać właścicieli domów na radon. Goodfellow zachęca mieszkańców Alaski do przeprowadzania testów na obecność rakotwórczego gazu. Nie jest to łatwe zadanie z uwagi na niewielką gęstość zaludnienia stanu. Już samo dostarczanie zestawów testowych z powrotem do laboratoriów jest nie lada wyzwaniem. A to dlatego, że najbardziej odizolowane społeczności mają ograniczony dostęp do usług pocztowych. – Nadal jesteśmy na etapie, na którym staramy się przeprowadzić wystarczającą liczbę testów, aby zidentyfikować gorące punkty – mówi badacz. Gigantyczna góra lodowa, jedna z największych w ostatnim czasie, oddala się od Antarktydy. Dokąd zmierza? Góra lodowa A23a pozostawała nieruchoma przez ponad trzy dekady. Ostatnio jednak zaczęła się przemieszczać. Może się okazać, że opuści wody otaczające południowy kontynent. Autorzy artykułu opublikowanego w „Earth-Science Reviews” zebrali wcześniejsze badania dotyczące obecności radonu w regionach, w których występuję wieczna zmarzlina. Skupili się na Alasce, górach Harbin i północno-wschodnich Chinach. Jak ustalili, topnienie marzłoci może ułatwiać migrację radonu do domostw i miejsc pracy. Oszacowanie tempa i skali zagrożenia nie jest jednak proste. To dlatego, że podziemne zlodowacenie topi się nierównomiernie. Nie bez znaczenia są też pojawiające się w skutek aktywności sejsmicznych pęknięcia i szczeliny. Radon może wydostawać się również przez nie. Tak się składa, że Alaska jest narażona na tego typu zjawiska. Radon to niejedyny szkodliwy gaz ze zmarzliny Kolejna niewiadoma to ewentualne interakcje radonu z innymi gazami uwięzionymi pod wieczną zmarzliną. Naukowców najbardziej niepokoi metan. To dlatego, że uwolniony w dużych ilościach może jeszcze bardziej przyspieszyć globalne ocieplenie. Inną niepokojącą substancją jest metylortęć. To substancja chemiczna zaburzająca działanie układu nerwowego. Może gromadzić się w wodzie i tkankach zwierząt w łańcuchu pokarmowym. W miarę ocieplania się klimatu uniwersytety i agencje rządowe wydają coraz więcej pieniędzy na badanie poświęcone wiecznej zmarzlinie. – Mamy nadzieję, że w ciągu najbliższych pięciu do dziesięciu lat pojawi się więcej danych – podsumowuje Art Nash, specjalista ds. energii na Uniwersytecie Alaski w Fairbanks. Źródło: Earth-Science Reviews. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Na Ziemi żyje zwierzę, którego cykl dobowy trwa nie 24 godziny, ale 48. Co to za stworzenie?
Ten chrząszcz mógłby pochodzić z zupełnie innej planety. Takiej, na której doba trwa dwa razy dłużej niż na Ziemi. Naukowcy przyjrzeli się bliżej owadowi z wyjątkowym cyklem życia.
W tym artykule: Bezsenne noce samic Sekret ukryty w genach Randki chrząszczy Raz na 24 godziny Ziemia obraca się wokół własnej osi. Ten oczywisty fakt wyznacza rytm naszego życia. Do cyklu dzień-noc przystosowane są nasze organizmy i ich skomplikowana biochemia. Dzięki temu mamy siły i energię, gdy jest jasno, a po zmierzchu zapadamy w sen. Synchronizacja z obrotami planety to nie tylko ludzka domena. Także życie innych organizmów – od bakterii po wieloryby – jest zgrane z cyklem dnia i nocy. Wszystkie żywe stworzenia odpoczywają i uaktywniają się o ściśle określonych porach. Niektóre prowadzą dzienny, inne nocny tryb życia. Zawsze jednak toczy się on w 24-godzinnym cyklu. Od tej zasady istnieje jednak spektakularny wyjątek. Stanowi go chrząszcz gatunku Holotrichia parallela. Owad ten żyje w Azji, jest uważany za szkodnika niszczącego uprawy rolne. Naukowcy odkryli, że Holotrichia parallela żyje w rytmie nie dobowym, tylko dwudobowym. Jak to możliwe? Bezsenne noce samic Na to pytanie spróbowali odpowiedzieć badacze z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Davis (UC Davis). W najnowszym numerze czasopisma „Current Biology” opublikowali oni pracę na temat dziwnego cyklu życia Holotrichia parallela. Punktem wyjścia było znane już wcześniej zachowanie samic tego gatunku. Otóż chrząszcze samice co drugą noc – zamiast spać – wspinają się na jedną z roślin i wypuszczają feromony. Tak przyciągają samce. Zachowaniem tym steruje rytm dwudobowy. Naukowcy postanowili sprawdzić, czy również samce Holotrichia parallela dostosowały się do niego i czy one także żyją w rytmie dwudobowym. Sekret ukryty w genach Ustalenie tego wymagało analiz przeprowadzonych na poziomie molekularnym. Zespół pod kierunkiem Waltera Leala z UC Davis i Jiao Yina z Chińskiej Akademii Nauk skupił się na sygnałach chemicznych sterujących cyklem życiowym chrząszczy. Samce mają na czułkach specjalne receptory. To one reagują na obecność w powietrzu feromonów samic. Badacze najpierw poszukali genu, który zawiera przepis na te receptory. Kandydatów był 14, właściwym okazał się ostatecznie gen nazwany HparOR14. Jak się okazało – unikatowy u chrząszczy. Następnie naukowcy sprawdzili, kiedy najczęściej dochodzi do transkrypcji tego genu: czyli skorzystania z zawartej w nim „instrukcji” na budowę białka receptora. Okazało się, że gen HparOR14 jest najczęściej w użyciu co drugą noc. Jak łatwo się domyśleć – to właśnie te noce, kiedy samice wspinają się na rośliny i wypuszczają feromony. Ile gatunków żyje razem z tobą w domu? Naukowcy bardzo się pomylili Nasze najbliższe otoczenie jest pełne życia. I to dosłownie. Podczas lockdownu trzech naukowców policzyło, ile gatunków roślin i zwierząt mieszka razem z nimi w gospodarstwie. Było ich 5 ... Randki chrząszczy Oznacza to, że nie tylko samice, ale i samce Holotrichia parallela żyją w rytmie dwudobowym. Jednak ustalenie tego doprowadziło do następnych pytań. Dlaczego chrząszcze te żyją w 48-godzinnym rytmie, który nie ma odpowiedników w naturze? Jak doszło do tego, że ich organizmy funkcjonują właśnie w takim cyklu? Zagadką pozostaje również – jak samice i samce synchronizują się ze sobą i skąd wiedzą, że dana noc jest właśnie „tą” nocą, kiedy obie strony umawiają się na randkę? To wszystko pozostaje tajemnicą, której wyjaśnienie, przynajmniej na razie, znają tylko chrząszcze Holotrichia parallela. Źródła: Current Biology, UC Davis Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Zwierząt świecących w ciemności jest znacznie więcej. Nietóre gatunki to prawdziwe zaskoczenie
Zwierzęta nadal mają sporo tajemnic przed naukowcami. Dopiero teraz okazało, że jeszcze więcej gatunków ssaków ma zdolność do fluorescencji. Dlaczego świecą w ciemności? Zdania są podzielone.
W tym artykule: Które zwierzęta świecą w ciemności? Fluorescencja w królestwie zwierząt Po co zwierzętom świecenie w ciemności? Co łączy meduzy, świetliki i diabły tasmańskie? Wszystkie te zwierzęta świecą w ciemności. Do niedawna zoolodzy uważali, że gatunki z takimi właściwościami to zdecydowana mniejszość w przyrodzie. Okazuje się jednak, że jest ich więcej. I to nawet ssaków. Dowodzą tego autorzy badań opublikowanych na łamach „Royal Society Open Science”. Warto jednak podkreślić, że nie mówimy o zwierzętach, które po prostu emitują własne światło, kiedy dookoła robi się ciemno. Chodzi o zdolność do fluorescencji, czyli świecenia pod wpływem promieniowania ultrafioletowego. Badając okazy muzealne, naukowcy udokumentowali takie świecenie u 125 gatunków ssaków. Które zwierzęta świecą w ciemności? Do tej pory naukowcy odkryli tę właściwość jedynie u ograniczonej liczby gatunków. Na razie nie wiadomo, czy fluorescencja jest powiązana z ewolucją. Szerzej zakrojone badania mają pomóc lepiej zrozumieć to zjawisko. – Najnowsze wyniki powinny być przyczynkiem do zrealizowana kilku interesujących badań behawioralnych wśród ssaków prowadzących nocny tryb życia – komentuje Michael Lee, biolog ewolucyjny z Uniwersytetu Flinders w Australii w rozmowie z „Newsweekiem”. Naukowiec nie brał udziału w badaniach. Organizmy zdolne do fluorescencji zawierają substancje chemiczne, które pochłaniają światło ultrafioletowe o krótkiej długości fali – jest ono niewykrywalne dla ludzkich oczu. Następnie emitują światło widzialne o dłuższej długości fali, które pojawia się jako kolorowa poświata. Właśnie tego typu związki chemiczne wykryto w kościach, zębach, pazurach, futrze, piórach i skórze badanych okazów. View oEmbed on the source website Fluorescencja w królestwie zwierząt Co ciekawe, pierwszym ssakiem, u którego wykryto fluorescencję, był człowiek. Ludzie mają fluorescencyjne zęby. W 1911 roku badacze odnotowali tę właściwość u królików. W 2020 r. do grona świecących ssaków dołączyły dziobaki. Tym razem badacze przyjrzeli się zachowanym okazom ssaków z kolekcji Muzeum Australii Zachodniej. Łącznie zbadali 146 okazów reprezentujących 125 gatunków ssaków z 79 różnych rodzin. W tym koale, diabły tasmańskie, kolczatki, niedźwiedzie polarne, kretowory południowe, lamparty, wombaty czy zebry górskie. Wszystkie gatunki objęte badaniem przejawiały fluorescencję. Wyniki wykazały, że ​​zjawisko to występowało najintensywniej u ssaków żyjących na lądzie, pod ziemią lub na drzewach. Fluoryzowały także ssaki wodne i latające. Najbardziej świeciły białe lub bladożółte stworzenia – takie jak niedźwiedź polarny. Delfinek karłowaty okazał się za to jedynym gatunkiem, który nie wykazywał fluorescencji na zewnątrz ciała. Święciły wyłącznie jego zęby. W pobliżu Florydy odkryto nowy gatunek ślimaka. Jest jaskrawożółty i otacza się toksyczną wydzieliną Nowy gatunek ślimaka żyje na rafie koralowej w pobliżu archipelagu Florida Keys. Nadano mu nazwę od piosenki Jimmy’ego Buffetta, amerykańskiego muzyka, który zmarł pierwszego września teg... Po co zwierzętom świecenie w ciemności? Autorzy nie są pewni, czy fluorescencja służy celom ewolucyjnym tych zwierząt. Zauważono jednak, że była szczególnie rozpowszechniona u ssaków prowadzących nocny tryb życia. To może wskazywać na pewne powiązania. – Mięsożercy zwykle mają plamy lub paski na grzbiecie. Myślę, że mógłby to być dla nich potencjalny sposób na wzajemne rozpoznanie się w obrębie własnego gatunku – tłumaczył główny autor badań, Kenny Travouillon, w wywiadzie dla „Guardiana”. Ta teoria nie sprawdza się jednak w przypadku wszystkich ssaków. Na przykład kretowór południowy ma fluorescencyjne futro, jednak gatunek ten jest ślepy. Wśród biologów dominuje teoria, jakoby fluorescencja wynikała ze związków chemicznych obecnych we włosach i skórze i nie miała charakteru adaptacyjnego. Źródło: Royal Society Open Science Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
W świecie fantazji Kiedy pierwszy raz zwiedzałam Kapadocję, wydawało mi się, że nie ma niczego bardziej romantycznego niż mieszkanie w hotelu wykutym w skale i oglądanie zachodu słońca nad Różaną Doliną. Smaczniejszego niż świeżo wypieczony chleb w maleńkiej piekarni w Göreme, którym się zajadałam, siedząc na ławeczce nad korytem strumienia przecinającego środek tej miejscowości. Czegoś bardziej niesamowitego niż skalne miasta i formacje, które tworzą tu baśniowe kaniony. Bardziej tajemniczego niż wielopiętrowe podziemne miasta, w których mogło żyć nawet 20 tys. osób. I kogoś z bardziej rozległą wiedzą o tym terenie niż mój przewodnik Mustafa. To wtedy zaczęła się moja miłość do Turcji. Wcześniej odwiedziłam Stambuł, który do dziś pozostaje numerem jeden na mojej liście najbardziej fascynujących miejsc świata. Jego historia, atmosfera, rozmiar sprawiają , że uwielbiam do niego wracać, by odwiedzać te same miejsca. Çorlulu Ali Paşa Medresesi to herbaciarnia położona blisko głównego wejścia do Wielkiego Bazaru, gdzie choć nie palę, zawsze zamawiam sziszę, by spędzić czas tak jak robią to mieszkańcy tej metropolii. Ale Turcja, której poświęcamy to wydanie Travelera, ma znacznie więcej magicznych miejsc. Właściwie jest ich nieskończenie dużo. To ziemia, gdzie narodziły się pierwsze cywilizacje, a nawet znajduje się Göbekli Tepe, najstarsze miejsce kultu na naszej planecie. Zmienia ono dotychczasową wiedzę na temat początków dziejów człowieka w sposób rewolucyjny. A to dopiero początek odkryć, więc nie wiadomo, jakie rewelacje jeszcze przed nami. Dlatego z tego i wielu innych powodów warto się wybrać do tego kraju, a w październiku pogoda jest tam idealna. Agnieszka Franus zastępczyni redaktora naczelnego Spis treści Podróż życia 8 Południowa Afryka Planeta Travelera 20 Wieści ze świata 24 Miejsce miesiąca 26 Kierunek kultura TEMAT NUMERU – TURCJA 30 Stambuł 38 Kapadocja 46 Riwiera Turecka 54 Turcja Wschodnia 62 Izmir I Efez 68 Samochodem wzdłuż Morza Czarnego Dookoła Europy 74 Rodzinny rejs po Morzu Śródziemnym 80 Wiedeń Polska jest najfajniejsza 88 Podlasie 94 Pomorze Zachodnie Adventure 100 Test Travelera
Potwór z Loch Ness. Głośne dźwięki i kilka potencjalnych obserwacji. Największe poszukiwania legendarnego zwierzęcia
W weekend odbyły się w Szkocji największe poszukiwania legendarnego zwierzęcia. Wykryto podejrzane dźwięki i dokonano kilku obiecujących obserwacji. Ale Potwór z Loch Ness nadal jest nieuchwytny.
W tym artykule: Czym jest Potwór z Loch Ness? Poszukiwania Nessie Społeczność poszukiwaczy Potwora z Loch Ness Historia Potwora z Loch Ness Czym jest Potwór z Loch Ness? Czy Potwór z Loch Ness, zwany przez Szkotów pieszczotliwie Nessie to tylko legenda? A może faktycznie w jednych z największych i najgłębszych brytyjskich jezior skrywa się nieznany dotąd wodny gatunek? Z wyglądu ma przypominać plezjozaura, wymarłego kilkadziesiąt milionów lat temu wielkiego gada. Cechy szczególne: mała głowa, podłużna cienka szyja, dwie pary płetw, olbrzymi ogon Jego poszukiwania trwają od prawie stu lat. Poszukiwania Nessie W ostatni weekend sierpnia odbyły się szeroko zakrojone poszukiwania nieznanego wodnego stworzenia. Według organizatorów, The Loch Ness Centre, była to największa akcja od przeszło 50 lat. Wzięło w niej udział kilkuset wolontariuszy. Zastosowano różnorodne narzędzia. Czy „Nessie” to tylko cyrkowy słoń? Rozwiązujemy tajemnicę potwora z Loch Ness Nessie, jak pieszczotliwie nazywa się wielkie stworzenie, które ponoć zamieszkuje wody Loch Ness, największego jeziora w Szkocji, to od dawna jeden z najpopularniejszych legendarnych potworów.... Najważniejsze wyniki weekendowych poszukiwań: cztery tajemnicze i wcześniej niesłyszane głośne dźwięki dochodzące z głębi jeziora; materiał wideo rzekomo przedstawiający potwora z enigmatycznymi „garbami”, nakręcony na jeziorze w ruchu; internauta w czasie analizy wideo uchwycił gigantyczny cień tuż pod powierzchnią wody; obserwacje licznych smug na wodzie. Społeczność poszukiwaczy Potwora z Loch Ness Na poszukiwania przybyli śmiałkowie z całego świata. – Podekscytowanie, jakie towarzyszyło w czasie tego weekendu, udowodniło, że trwające poszukiwania Potwora z Loch Ness nadal przyciągają ludzi z całego świata: z Ameryki, Kanady, Francji, Włoch, Japonii i nie tylko. Wszyscy chcemy tego samego: zobaczyć i dowiedzieć się, czym jest potwór z Loch Ness – mówi Paul Nixon z The Loch Ness Centre. Wśród wielu osób poszukujących Nessie był Michael z Halkirk. – Przybyłem na weekendowe poszukiwania, bo legenda Nessie jest fascynująca. Jeszcze nic nie zauważyłem, ale wierzę w Nessie i chciałbym ją zobaczyć w jeziorze – powiedział. Z kolei starsze małżeństwo z Manchesteru, Anne i Michael, uważa, że być może w historii o potworze jest ziarno prawdy. W weekend patrolowali brzegi jeziora z lornetką. Akcja była dużym wydarzeniem społeczny, w którym udział wzięły również dzieci. Historia Potwora z Loch Ness Nessie trafił lub trafiła (trudno orzec jakiej jest płci) trafił/a na pierwsze strony gazet w 1933 roku. Prawdopodobnie jest to związane z przybyciem w rejony jeziora większej liczby osób, gdyż wcześniej niedaleko oddano do użytku autostradę. Doniesienia o obserwacjach najpierw publikowano w lokalnej prasie, a potem w magazynach o zasięgu krajowym. Nawet w BBC gorąco dyskutowano o domniemanym stworzeniu. Na przestrzeni ostatnich dekad poszukiwania prowadzono z pomocą różnorodnego sprzętu: echosond, zaawansowanych kamer, a teraz nawet drona i hydrofonu. Niektórzy dostrzegają na części zobrazowań płetwy lub zwierzę dużych rozmiarów, ale do tej pory nie dostarczono niepodważalnego dowodu na istnienie Nessie. Jak wyginęły dinozaury? Uczeni do dziś spierają się o to, jaka katastrofa wywołała wymieranie 66 mln lat temu Co sprawiło, że 66 mln lat temu przetrwała tylko część gatunków roślin i zwierząt? Wciąż nie jest pewne, jak wyginęły dinozaury. Oto przegląd stanu wiedzy na ten temat. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-wyginely-dinozaury-uczeni-do-dzis-spieraja-sie-o-to-jaka-katastrofa-wywolala-wymieranie-66-mln-lat-temu-ryc-getty-images-19f9966.jpg" width="938" height="581" alt="Jak wyginęły dinozaury? Uczeni do dziś spierają się o to, jaka katastrofa wywołała wymieranie 66 mln lat temu (ryc. Getty Images)" title="Jak wyginęły dinozaury? Uczeni do dziś spierają się o to, jaka katastrofa wywołała wymieranie 66 mln lat temu (ryc. Getty Images)" /> Co jakiś czas zainteresowanie tajemniczym zwierzęciem wzrasta. Tak na przykład było po ogłoszeniu kilkadziesiąt lat temu odkrycia rzekomo wymarłego ponad 70 mln lat temu gatunku ryby trzonopłetwej Latimeria u wybrzeży RPA. Skoro nadal można odkryć nieznane nauce zwierzęta i tzw. relikty, to być może legenda o Nessie jest prawdą – argumentowali entuzjaści. Mniej przekonani uważają, że być może świadkowie tak naprawdę obserwują foki, jesiotry lub inne wielkie ryby. O Nessie pisano na łamach poważnych czasopism naukowych, m.in. „Nature". Sprawie potwora poświęcone było też posiedzenie w Izbie Gmin w Pałacu Westministerskim w Londynie w 1975 roku. Pierwsza relacja o spotkaniu z niezwykłym stworzeniem w Loch Ness ma pochodzić z VI w. n.e. Ponoć św. Kolumban, który schrystianizował Piktów, ujrzał smoka ścigającego wieśniaka. Smoka-Nessie udało się odgonić z pomocą krzyża. Źródło: The Loch Ness Centre, L. Kleczkowski, S. Pikuła, Poczet potworów letnich, Warszawa 1985 Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Jerozolima – Kopuła na Skale – tajemnice świętego miejsca muzułmanów
„Wychowano mnie w miłości do Jerozolimy. Była ona ziemskimi wrotami do boskiego świata, w którym żydowscy, chrześcijańscy i muzułmańscy prorocy, ludzie z wizją i poczuciem człowieczeństwa, spotykali się – choćby tylko w wyobraźni” – pisał w 2011 r. Sari Nusseibeh, palestyński filozof i rektor Uniwersytetu Al-Quds. Wraz z wrześniowym wydaniem magazynu National Geographic Polska zapraszamy na wspólną podróż do świętego miasta trzech wielkich religii monoteistycznych. Przede wszystkim jednak do Kopuły na Skale, jednego z symboli Jerozolimy, trzeciego najświętszego miejsca muzułmanów. O tym arcydziele architektury opowiada reportaż Andrew Lawlera. Autor nie tylko przybliża w nim historię jednej z najważniejszych budowli w mieście, lecz także przedstawia najnowsze odkrycia badaczy, którzy zyskali bezprecedensowy dostęp do świątyni. Zgodnie z islamską tradycją, ze skały znajdującej się w jej wnętrzu prorok Mahomet wstąpił do nieba. Uważa się też, że jest to miejsce, w którym Bóg stworzył pierwszego człowieka, Adama. Z kolei żydzi utrzymują, że właśnie tam stała ich Druga Świątynia. Do dziś wierni żydowscy modlą się przy Ścianie Płaczu, najbliższym dostępnym miejscu Kopuły na Skale. Struktura Kopuły na Skale na przestrzeni dziejów przetrwała trzęsienia ziemi i rozliczne konflikty, pozostając symbolem dziedzictwa kulturowego i religijnego miasta. Ze względu na swój unikatowy projekt architektoniczny i bogatą historię wywarła wpływ na wiele islamskich budowli na świecie. W tym wydaniu przeczytacie również o niepokonanych cypryśnikach błotnych, jednych z najstarszych drzew rosnących w Ameryce Północnej. Ich słoje stanowią prawdziwe archiwa klimatycznych zapisów notujące poziomy wilgotności z ostatnich 2,5 tys. lat. Ponadto Thomas Peschak na swoich zdjęciach pokaże dziką przyrodę Mozambiku, a wraz z Robertem Draperem wybierzemy się w podróż do surowej Patagonii, by posłuchać ogłuszających odgłosów cielących się lodowców. Dobrej lektury. Łukasz Załuski redaktor naczelny Spis treści PORTFOLIO Świadkowie Hiroszimy | s. 8 Ludzie, którzy przeżyli zrzucenie bomby atomowej w 1945 r., opowiadają swoje historie. Mimo upływ wielu dekad wciąż są one wstrząsające. Zdjęcia H. Sakaguchi Gotowanie makaronu Manty Buty chopine Cuda Polski REPORTAŻE Kopuła na Skale | s. 30 To trzecie najświętsze miejsce muzułmanów, architektoniczny klejnot, ale też obiekt budzący kontrowersje. Po prawie 1400 latach budowla wciąż intryguje badaczy i pozostaje punktem zapalnym w relacjach Izraelczyków z Palestyńczykami. Tekst A. Lawler Zdjęcia Z. Gafić Lasy na wodzie | s. 54 Cypryśniki błotne, drzewa znane ze swej odporności i długowieczności, kiedyś tworzyły swoistą Amazonię Ameryki Północnej. Dziś jednak bagna USA stają się coraz bardzie słone... Tekst J.K. Bourne Jr. Zdjęcia M. Stone Głos lodu | s. 7e Mimo pustki na lodowcach odległej Patagonii nie panuje cisza. Tamtejszy lód ciągle wydaje osobliwe dźwięki, jakby chciał wyrazić swoje obawy związane z globalnym ociepleniem. Tekst R. Draper Zdjęcia T. Merino Dziki Mozambik | s. 98 Niasa, największy rezerwat przyrody w Mozambiku, w jej ochronę angażuje biednych jak mysz kościelna lokalnych mieszkańców, bo tylko z nimi ten projekt może się powieść. Tekst L. Joubert Zdjęcia T. Peschak