National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-07-23T08:21:20.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Serce ma swój własny mały mózg. Jego zadaniem jest walka ze stresem
items: Ile kawy można wypić bez szkody dla serca? Kardiolodzy wyznaczyli limit
items: Na Odrze, 600 km od Bałtyku, pojawiła się foka. Ciekawskie zwierzę przypłynęło aż na Śląsk
items: Jedna trzecia Polski na pomarańczowo. Przez południe kraju przejdą gwałtowne burze i ulewy
items: Komórki macierzyste na chorobę Parkinsona: przełomowe badania z udziałem ludzi
items: Jak pokonać super El Niño? Naukowcy znaleźli sposób na zatrzymanie katastrofy
items: Polska w objęciach cyklonu Bernadette. Porywy wiatru do 120 km/godz., ewakuacje obozów i zamknięte molo
items: Najdawniejsze kwazary odkryte przez Euclida. Świeciły jaśniej niż bilion Słońc
items: Wentylator w czasie upałów pomaga tylko do pewnego momentu. Kiedy wyłączyć nawiew?
items: Espresso pod lupą fizyków. Coś dziwnego dzieje się po 30 sekundach parzenia kawy w ekspresie ciśnieniowym
items: Wakacyjny rozkład jazdy PKP Intercity 2026: 560 pociągów dziennie i nowe Pendolino nad morze
items: Ten stymulator mózgu reaguje na każdy krok pacjenta. Nowa nadzieja dla chorych na parkinsona
items: 4700 km nowych linii kolejowych w Polsce. Pociągi mają być szybkie i konkurencyjne wobec samochodów
items: Miniaturowy implant przejmie kontrolę nad nerwami. To nowa metoda leczenia bólu
items: Na ten moment Barcelona czekała 144 lata. Historyczna chwila dla Sagrada Familia
items: Królowe pszczół wykluwają się w specjalnych warunkach. Wielką rolę odgrywa tu wosk, z którego zbudowany jest plaster
items: Oto nowy „T. rex” mórz. Naukowcy ujawniają, skąd wziął się ten gigant
items: Dramat na Malediwach. Komputery ofiar i śmierć ratownika odsłaniają kulisy czarnego scenariusza pod wodą
items: Humbak Timmy nie żyje. Empatia sprzeczna z naukową wiedzą mu nie pomogła
items: Jak kreatyna wpływa na ciało i umysł? Nauka pokazuje, co działa, a co jest mitem
items: Piekło u Dantego to opis uderzenia planetoidy w Ziemię? Pisarz wyprzedził naukę o 500 lat
items: Światło bez prądu: naukowcy wykorzystują żywe glony
items: Media społecznościowe pogłębiają samotność. Kontakty z nieznajomymi nie pomagają
items: Ten obiekt z Układu Słonecznego ma atmosferę, choć nie powinien. Astronomowie zaskoczeni
items: Atak niedźwiedzia na Podkarpaciu zakończył się tragedią. Takiego przypadku nie było od ponad 10 lat

Serce ma swój własny mały mózg. Jego zadaniem jest walka ze stresem
type: item
date: 2026-07-26T08:45:01.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: biologia
subject: mózg
subject: NatGeoBN
subject: neurologia
subject: serce
description: Sieć neuronów ukryta w tkankach wokół serca działa jak mały mózg. Badacze wyodrębnili dwa podtypy tych komórek: jedne spowalniają tętno i są niezbędne do utrzymania pracy serca, a drugie chronią przed skutkami ostrego stresu.
encoded: Wszyscy wiemy, że mózg jest największym i najważniejszym skupiskiem tkanki nerwowej w organizmie. Istnieją jednak mniejsze grupy neuronów, które też wykonują ważne zadania. Powszechnie uważa się np., że nasze jelita zawierają „drugi mózg”, ściśle współpracujący z tym głównym i z bakteriami jelitowymi. Najnowsze badania pokazują, że własny mały mózg może mieć też inny kluczowy narząd – serce. Odkrycia dokonał zespół naukowców związanych z Yale University School of Medicine. Neurony otaczające serce działają jak mały mózg Wewnętrzny układ nerwowy serca leży w tkance tłuszczowej otaczającej narząd. To końcowe ogniwo długiego łańcucha sygnałów sterujących pracą serca. Neurony w tym miejscu „rozmawiają” zarówno z mózgiem, jak i między sobą, modulując rytm w czasie rzeczywistym. Przez lata ich dokładne funkcje pozostawały niejasne, ponieważ takich neuronów jest bardzo mało. Stanowią zaledwie około 0,01% wszystkich komórek tworzących serce. Badacze sięgnęli po narzędzia genetyczne. Znakowali neurony sercowe u myszy, a następnie sekwencjonowali izolowane z nich geny, by znaleźć markery pozwalające rozróżnić poszczególne populacje. To otworzyło drogę do stworzenia mapy pokazującej, gdzie dokładnie leżą te komórki, jak reagują na pobudzenie i co się dzieje, gdy ich zabraknie. Dwa typy neuronów stabilizują rytm pracy serca Pierwszy wyodrębniony podtyp sercowych neuronów, określany jako Npy+, okazał się bezpośrednio powiązany z rytmem. Gdy naukowcy pobudzali te neurony, tętno myszy spadało. Gdy je zniszczyli, dochodziło do niewydolności serca i śmierci zwierząt. Ta część to zatem element konieczny, by serce w ogóle utrzymało stabilną pracę. Drugi podtyp neuronów, oznaczany jako Ddah1+, okazał się bardziej zagadkowy. W standardowych warunkach zarówno pobudzanie, jak i eliminacja tych komórek nie przynosiły wyraźnych skutków: myszy funkcjonowały normalnie. Przełom nastąpił podczas rutynowego pomiaru ciśnienia krwi, prowadzonego przez jedną z badaczek. Podczas badania myszy unieru…

serce-neurony-991aaf4.jpg
width: 3048
height: 2035

Ile kawy można wypić bez szkody dla serca? Kardiolodzy wyznaczyli limit
type: item
date: 2026-07-20T08:26:49.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: kawa
subject: kofeina
subject: medycyna
subject: napoje
subject: NatGeoBN
subject: serce
subject: Zdrowie
description: Kardiolodzy uznali, że dla większości dorosłych do 400 mg kofeiny dziennie (do 5 filiżanek typowej kawy) jest bezpieczną dawką. Kawa może nawet obniżyć ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. Natomiast kofeina z energetyków może poważnie zaszkodzić.
encoded: Wielu miłośników kawy zastanawia się, czy można ją pić bez szkody dla serca. W powszechnej opinii może ona wywoływać arytmię i sprzyjać nadciśnieniu tętniczemu. Kardiolodzy postanowili przedstawić stanowisko nauki w sprawie wpływu kawy na układ krążenia. Liczy się źródło kofeiny Nowe wytyczne American Heart Association (AHA) „Caffeine and Cardiovascular Disease”, opublikowane w czasopiśmie „Circulation”, porządkują to, co w dyskusji o kofeinie bywa najbardziej mylące: ta sama substancja może w różnych warunkach towarzyszyć zarówno korzystnym, jak i niepożądanym zjawiskom. Według przeglądu najnowszych badań spożycie do 400 mg kofeiny dziennie (co odpowiada maksymalnie pięciu filiżankom kawy kofeinowej po ok. 240 ml każda) jest dla większości dorosłych ogólnie bezpieczne. W części analiz 2–4 filiżanki dziennie łączono nawet z niższym ryzykiem choroby serca, niewydolności serca i udaru. Jednocześnie AHA podkreśla, że „kofeina” w badaniach bardzo często oznacza „kawę”, a kawa to nie tylko kofeina. Zawiera też inne związki bioaktywne, którym badania przypisują m.in. właściwości przeciwutleniające i przeciwzapalne. To ważne rozróżnienie, bo wnioski o „kofeinie” potrafią w praktyce opierać się na napoju, który niesie znacznie bogatszy chemiczny ładunek. Do całej układanki dochodzą dodatki. Cukier, syropy smakowe, mleko czy śmietanka prawdopodobnie osłabiają potencjalne korzyści wiązane z kawą pitą bez dosładzania i bez „wypełniaczy”. A to właśnie czarna, niesłodzona kawa kofeinowa w badaniach obserwacyjnych najczęściej pojawia się w korelacji z niższym ryzykiem chorób. Energetyki zwiększają ryzyko W stanowisku AHA najmocniej wybrzmiewa ostrzeżenie dotyczące wysokich dawek kofeiny, typowych dla napojów energetycznych, w tym skoncentrowanych „shotów”. To właśnie te produkty łączono ze wzrostem ryzyka nadciśnienia i nieregularnego rytmu serca (arytmii). Nie chodzi wyłącznie o samą liczbę miligramów, ale też o koncentrację. Typowa kawa parzona ma ok. 31,8–69,7 mg kofeiny na 10…

kawa-serce-054ee31.jpg
width: 1800
height: 1200

Na Odrze, 600 km od Bałtyku, pojawiła się foka. Ciekawskie zwierzę przypłynęło aż na Śląsk
type: item
date: 2026-07-15T11:03:51.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: foki
subject: morze bałtyckie
subject: NatGeoBN
subject: odra
description: W okolicach miejscowości Smolne w gminie Jemielno, a więc kilkaset kilometrów od wybrzeża, zaobserwowano fokę pływającą w Odrze. O kolejnych obserwacjach prawdopodobnie tego samego osobnika donoszono także w rejonie Malczyc oraz Wałów Śląskich koło Brzegu Dolnego. Tak daleka wędrówka foki wgłąb lądu to zjawisko bardzo rzadkie, ale całkiem normalne. Podobną eskapadę, także na Odrze, obserwowano w 2016 roku.
encoded: Foka w Odrze została zaobserwowana w ostatnich dniach w okolicach Smolnego (gmina Jemielno), a później także w rejonie Malczyc oraz Wałów Śląskich koło Brzegu Dolnego. Prawdopodobnie to ten sam osobnik, który przemieszcza się rzeką. Gatunku nie da się dziś pewnie potwierdzić, choć wybór jest niewielki, bo w Bałtyku występują tylko trzy gatunki fok: szara, pospolita i obrączkowana. Foka płynie w górę rzeki Doniesienia o foce napływały kolejno z Dolnego Śląska: najpierw z okolic Smolnego w gminie Jemielno, potem rejonu Malczyc i wreszcie Wałów Śląskich koło Brzegu Dolnego. Foka pojawia się więc w miejscach oddalonych od siebie o dziesiątki kilometrów, ale póki co nie można potwierdzić, że w każdym punkcie widziano tego samego osobnika – choć to scenariusz najbardziej prawdopodobny. Foka została sfilmowana przed wędkarzy, a film opublikowało na swoim facebookowym profilu m.in. Sołectwo Jemielno. Widać na nim zwierzaka zwinnie płynącego pod prąd rzeki, wyskakującego ponad wodę. Dlaczego foka odpłynęła tak daleko od morza? Choć foka w rzece, na dodatek tak daleko w głębi lądu, brzmi jak sensacja, takie epizody już się zdarzały. Foki są sprawnymi wędrowcami, potrafią wpływać do rzek, a słodka woda jest im obojętna. Najczęściej tłumaczy się to dwiema przyczynami: podążaniem za rybami (czyli jedzeniem) albo po prostu eksploracją. Obecność foki w głębi lądu nie musi świadczyć o zagubieniu czy jakimkolwiek zagrożeniu jej dobrostanu. O podobnym przypadku media donosiły we wrześniu 2016 roku, kiedy to miał miejsce niemal identyczny scenariusz. Foka wtedy także pojawiła się w okolicach m.in. Brzegu Dolnego. Tamtego osobnika sfotografowano wtedy z dorodnym karpiem w pysku, a więc świetnie radził sobie w rzece. Bałtyckie foki. Która z nich odwiedziła Śląsk? W Bałtyku żyją trzy gatunki fok: foka szara, foka pospolita i foka obrączkowana. Liczebność bałtyckiej populacji foki szarej szacuje się na około 60 tys. osobników. Przy polskim wybrzeżu najważniejsze skupisko tego gatunku znaj…

foka-odra-5502dd6.jpg
width: 1463
height: 975

Jedna trzecia Polski na pomarańczowo. Przez południe kraju przejdą gwałtowne burze i ulewy
type: item
date: 2026-07-14T09:20:58.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: burza
subject: NatGeoBN
subject: pogoda
subject: polska
subject: zagrożenia
description: Wyjątkowa sytuacja w polskiej pogodzie: po chłodnym i deszczowym okresie przyszedł czas na ciepłą, wilgotną i niestabilną aurę, sprzyjającą tworzeniu się potencjalnie groźnych burz. Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej ogłosił alerty pierwszego i drugiego stopnia, obejmujące całe południe kraju. Tłumaczymy, czy naprawdę wszędzie będą burze i jak czytać prognozę pogody.
encoded: Wtorek 14 lipca przynosi w Polsce niestabilną pogodę, która z letniej może szybko zmienić się w groźną. Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej wydał ostrzeżenia pierwszego i drugiego stopnia przed burzami i ulewami, a prognozy wskazują, że kulminacja zjawisk przypadnie na popołudnie i wieczór. Mogą wystąpić burze, intensywne opady deszczu i gradu oraz porywy wiatru sięgające około 70 km/godz., a przy wolnym przemieszczaniu się komórek burzowych rośnie ryzyko podtopień. IMGW wydaje liczne alerty Ostrzeżenia IMGW obejmują rozległe obszary kraju w różnym czasie. Najczęściej obowiązują między 13:00 a 23:00, choć w części regionów kończą się wcześniej (miejscami około 20:00) lub utrzymują do późnego wieczora. Najwyższy, pomarańczowy stopień, dotyczy przede wszystkim pasa południowego i części centrum: między innymi województw dolnośląskiego, opolskiego, śląskiego, małopolskiego i świętokrzyskiego oraz wybranych obszarów lubuskiego, wielkopolskiego i łódzkiego. W tych strefach prognozowane są opady deszczu rzędu 25–40 mm, lokalnie około 55 mm, przy porywach wiatru do około 70 km/godz. i z możliwością gradu. To wartości, które w krótkim czasie potrafią spowodować zalania ulic czy piwnic. Żółte ostrzeżenia obejmują m.in. części województw lubuskiego, wielkopolskiego i łódzkiego, a także części Lubelszczyzny oraz Podkarpacie; tam może spaść 20–35 mm deszczu. Rządowe Centrum Bezpieczeństwa rozesłało alerty z ostrzeżeniami przed intensywnymi opadami i burzami oraz możliwością podtopień. Komunikat trafił do odbiorców w województwach podkarpackim i świętokrzyskim, a także do części województw łódzkiego, lubelskiego, małopolskiego i mazowieckiego. Wskazano też, aby nie zbliżać się do wezbranych rzek i stosować się do poleceń służb. Burze są nieprzewidywalne, ale ostrożność nie zaszkodzi Czytając te alarmistyczne prognozy trzeba pamiętać, że burze są nieprzewidywalne. Ich dokładne prognozowanie jest póki co niemożliwe – alerty IMGW mówią jedynie o prawdopodobieństwie, sięgający…

alert-rcb-burze-890691f.jpg
width: 1350
height: 900

Komórki macierzyste na chorobę Parkinsona: przełomowe badania z udziałem ludzi
type: item
date: 2026-07-09T12:00:24.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: choroba parkinsona
subject: choroby
subject: medycyna
subject: mózg
subject: NatGeoBN
subject: Zdrowie
description: Terapia komórkami macierzystymi na chorobę Parkinsona po raz pierwszy została przetestowana u ludzi. Po rocznej obserwacji nie odnotowano poważnych działań niepożądanych, a stan pacjentów się poprawił. Wyniki opisano w czasopiśmie „Nature Medicine” i omawiano podczas kongresu ISSCR 2026.
encoded: U chorych na parkinsona w mózgu obumierają komórki nerwowe produkujące neuroprzekaźnik o nazwie dopamina. Prowadzi to do takich objawów, jak spowolnienie ruchowe, sztywność, zaburzenia chodu i drżenie. Obecnie stosowane metody leczenia polegają na przyjmowaniu leków, które zastępują utraconą dopaminę. Jednak z czasem farmaceutyki te często stają się mniej skuteczne i powodują skutki uboczne. Drugą metodą leczenia choroby Parkinsona jest neurostymulacja. W tym przypadku produkcję dopaminy wywołują impulsy elektryczne, przekazywane przez wszczepioną do mózgu elektrodę. Lekarze od dawna poszukują innych terapii, takich jak leki zatrzymujące postęp choroby. Inne podejście to terapie komórkowe. Próbują one rozwiązać problem u źródła: nie tylko łagodzić objawy, lecz zastąpić utracone komórki i odbudować źródło dopaminy. Zespoły z Lund University, Skåne University Hospital i University of Cambridge przedstawiły właśnie dane z pierwszego badania, w którym osobom z chorobą Parkinsona przeszczepiono do mózgu nowe neurony. Są to tzw. dopaminergiczne komórki progenitorowe, wytworzone z ludzkich embrionalnych komórek macierzystych. W badaniu STEM-PD wzięło udział ośmiu pacjentów, a obserwacja podczas pierwszych 12 miesięcy nie wykazała poważnych działań niepożądanych. To pierwsze badanie z użyciem pluripotencjalnych komórek macierzystych dopuszczone w Szwecji oraz pierwsze w Europie dla choroby Parkinsona. Pierwszy rok bez powikłań Podczas testów badacze podali uczestnikom komórki w dwóch różnych dawkach. Następnie przez 12 miesięcy stosowali immunosupresję, czyli osłabienie działania układu odpornościowego, by ograniczyć ryzyko odrzucenia przeszczepu. Siedmiu pacjentów ukończyło pełną roczną obserwację. Jeden z uczestników zmarł z powodu zakażenia płucnego, co wskazano jako zdarzenie niezwiązane bezpośrednio z produktem komórkowym. Sam zabieg chirurgiczny był generalnie dobrze tolerowany, a u biorców nie zaobserwowano powikłań. Badacze podkreślają, że te wczesne wyniki to funda…

parkinson-c83961f.jpg
width: 2360
height: 1200

Jak pokonać super El Niño? Naukowcy znaleźli sposób na zatrzymanie katastrofy
type: item
date: 2026-07-09T05:55:30.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: inżynieria
subject: klimat
subject: NatGeoBN
subject: ziemia
description: Groźne zjawisko super El Niño można osłabić, modyfikując chmury. Do takich wniosków doszli badacze z Scripps Institution of Oceanography. Punktem odniesienia były obserwacje po pożarach w Australii z lat 2019–2020.
encoded: El Niño to naturalnie powtarzający się wzorzec pogodowy, który co kilka lat przynosi silny wzrost temperatur powierzchni morza. W tym roku to zjawisko ma być wyjątkowo silne, co sprzyja niszczycielskim huraganom, upałom, suszom i powodziom w różnych częściach świata. Czy możemy jakoś zapobiec takiemu super El Niño? Takie pytanie postawił sobie zespół z amerykańskiego Scripps Institution of Oceanography pod kierunkiem Kate Ricke i Jessiki Wan. Badaczki sprawdziły w symulacjach komputerowych, czy można osłabić najsilniejsze epizody El Niño, modyfikując chmury. Dym z pożarów jako „naturalny eksperyment” Punktem wyjścia było wydarzenie, które wstrząsnęło Australią. Chodzi o pożary z lat 2019–2020, które wywołały tzw. „Black Summer” (czarne lato). Dym uniósł wówczas do atmosfery ogromne ilości aerozoli, czyli drobnych cząstek sadzy zdolnych do oddziaływania z chmurami. W południowo-wschodniej części Pacyfiku aerozole z dymu mieszały się z warstwami chmur. Efekt był taki, że (trochę wbrew intuicji) chmury stawały się „jaśniejsze” – odbijały więcej promieniowania słonecznego z powrotem w przestrzeń kosmiczną. Zmieniało to także cyrkulację atmosferyczną i ograniczało dopływ ciepła, które sprzyja rozwojowi El Niño. Jak schłodzić ocean Naukowcy proponują celowe wywołanie takich zmian, czyli rozprowadzenie w atmosferze cząstek odbijających z powrotem część światła słonecznego. Można do tego wykorzystać chmury stracocumulus. Takie utrzymujące się tuż nad powierzchnią oceanu chmury odbijają promienie słoneczne. To, jak dużo promieniowania odbiją zależy od cząsteczek, z których są zbudowane. Istnieje wiele sposobów na takie modyfikowanie chmur. Np. można zbudować platformy oceaniczne z wieżami pompującymi i rozsiewającymi w atmosferze mikroskopijne kropelki wody. Z tego sprayu pozostałyby drobinki soli morskiej, które inicjowałyby powstawanie chmur. Te z kolei odbijałyby więcej słońca, obniżając temperaturę na planecie. To pomysł prof. Stephena Saltera z University of Edinburgh. …

el-ninogeoinzynieria-NASA-c0ea21c.jpg
width: 2909
height: 1939

Polska w objęciach cyklonu Bernadette. Porywy wiatru do 120 km/godz., ewakuacje obozów i zamknięte molo
type: item
date: 2026-07-08T09:22:51.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: morze bałtyckie
subject: NatGeoBN
subject: pogoda
subject: pomorze
description: Niż Bernadette przyniósł gwałtowne załamanie pogody na północy Polski. Nad Bałtykiem trwa sztorm, a porywy wiatru mogą sięgać nawet 120 km/godz. Na Pomorzu służby notują dziesiątki interwencji, zamknięto molo w Brzeźnie, a w Krynicy Morskiej ewakuowano ok. 400 dzieci z obozu harcerskiego.
encoded: W środę 8 lipca północ Polski znalazła się pod wpływem głębokiego układu niskiego ciśnienia, nazwanego Bernadette. Nad Bałtykiem trwa sztorm, a w pasie nadmorskim porywy wiatru przekraczają lokalnie 100 km/godz. i mogą dochodzić do 120 km/godz. Najbardziej narażone są rejony Zatoki Gdańskiej i Puckiej, Pobrzeża Gdańskiego, Mierzei Wiślanej i Żuław. W regionie wprowadzono ograniczenia, a służby prowadzą dziesiątki interwencji. „Lipcopad” w całym kraju, nad Bałtykiem sztorm Bernadette nie jest zwykłym spadkiem ciśnienia, który przynosi krótkotrwały deszcz. To bardzo dynamiczny, głęboki niż, określany jako cyklon umiarkowanych szerokości geograficznych. W takim układzie powietrze w atmosferze układa się w rozległą spiralę, a różnice ciśnienia działają jak silnik napędzający wiatr. Skutki są poważne: porywisty wiatr idzie w parze z opadami deszczu, ochłodzeniem i burzami. W kraju warunki są zróżnicowane, ale to północ i wschód odczuwają je najmocniej. Na Podlasiu temperatury w środę mogą sięgnąć najwyżej około 12 stopni Celsjusza, co jest aurą raczej jesienną, niż letnią. Gdzie wieje najmocniej i dlaczego grozi nam cofka? Najtrudniejsza sytuacja utrzymuje się na wybrzeżu. Ostrzeżenia obejmują obszary od Koszalina po okolice Elbląga, a w rejonach przylegających do Zatoki Gdańskiej IMGW wydał alerty najwyższego, trzeciego stopnia. Szczególnie mocno wskazywane są powiaty pucki i nowodworski. W praktyce oznacza to realne ryzyko szkód: łamanych gałęzi, powalonych drzew, utrudnień komunikacyjnych i przerw w dostawach energii. Warto zrozumieć jeszcze jedno zagrożenie charakterystyczne dla sztormów: cofkę. To sytuacja, w której silny wiatr „wciska” wodę morską w ujścia rzek i kanały, a poziom wód zaczyna rosnąć od strony morza. Na Pomorzu przekroczone pozostają stany ostrzegawcze nad Zatoką Gdańską i na Martwej Wiśle, a poprawa spodziewana jest w czwartek, 9 lipca. Pomiary i prognozy pokazują skalę zjawiska. W Rozewiu odnotowano prawie 100 km/godz., a w strefie Zatoki Gdańskiej…

cyklon.bernadette-8897fad.jpg
width: 1378
height: 669

Najdawniejsze kwazary odkryte przez Euclida. Świeciły jaśniej niż bilion Słońc
type: item
date: 2026-07-06T10:19:14.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: czarna dziura
subject: galaktyki
subject: NatGeoBN
subject: obserwacje
description: Najdawniejsze kwazary zaskoczyły astronomów. Teleskop kosmiczny Euclid Europejskiej Agencji Kosmicznej wykrył 31 wyjątkowo odległych obiektów, w tym dwa rekordowe. Ich światło pochodzi z epoki, gdy Wszechświat miał ok. 670 mln lat.
encoded: Najdawniejsze kwazary znalazły się w centrum uwagi astronomów. Kosmiczny teleskop Euclid Europejskiej Agencji Kosmicznej wyłowił 31 takich obiektów, w tym dwa, które ustanawiają nowe rekordy jako najstarsze znane nauce. Ich światło pochodzi z okresu, gdy Wszechświat miał około 670 milionów lat, czyli zaledwie 5 procent obecnego wieku. Jak zobaczyć najstarsze kwazary W nowej puli obiektów szczególnie wyróżniają się dwa kwazary: EUCL J172902.75+641018.1 oraz EUCL J125308.55+705432.3. To właśnie one przesuwają dotychczasową granicę obserwacji, bijąc poprzedni rekord z 2021 roku. Oba znajdują się 13 miliardów lat świetlnych od Ziemi w popularnonaukowym ujęciu kosmicznych odległości. Kwazar to krótka, ekstremalnie jasna faza życia galaktyki, w której materia opada na centralną supermasywną czarną dziurę i zamienia część swojej masy w promieniowanie. Te obiekty potrafią świecić setki do tysięcy razy jaśniej niż otaczające je galaktyki, dlatego da się je dostrzec z ogromnych odległości. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/mapa-jakiej-nie-bylo-powstal-najobszerniejszy-katalog-aktywnych-supermasywnych-czarnych-dziur-we-wszechswiecie-e6594c1.jpg" width="938" height="573" alt="Mapa jakiej nie było. Powstał najobszerniejszy katalog aktywnych supermasywnych czarnych dziur we Wszechświecie" title="Mapa jakiej nie było. Powstał najobszerniejszy katalog aktywnych supermasywnych czarnych dziur we Wszechświecie" /> Paradoks polega na tym, że najdawniejsze kwazary, choć potężne, są trudne do wyłowienia. Ich pierwotne światło jest słabe i łatwo je pomylić z obiektami bliższymi, na przykład gwiazdami w Drodze Mlecznej. Dodatkowo ekspansja Wszechświata rozciąga promieniowanie ku dłuższym falom: to, co kiedyś było bardziej „ultrafioletowe”, trafia dziś do zakresu bliskiej podczerwieni. Z powierzchni Ziemi trudno jest zaobserwować takie promieniowanie z powodu obecności atmosfery. Euclid obserwuje Wszechświat z kosmosu. Łączy szerokie pokrycie nieb…

kwazar-NASA-1329273.jpg
width: 2340
height: 1277

Wentylator w czasie upałów pomaga tylko do pewnego momentu. Kiedy wyłączyć nawiew?
type: item
date: 2026-06-24T11:09:59.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: NatGeoBN
subject: pogoda
subject: upał
subject: Zdrowie
description: Kiedy wyłączyć wentylator w upał, żeby nie pogorszyć sytuacji? Podczas mega fali upałów w Europie coraz trudniej będzie nam skutecznie się schłodzić. Kluczowe są wilgotność powietrza i nasz wiek.
encoded: Europa wchodzi w kolejne dni mega fali upałów, a wraz z nią wraca pytanie, które w mieszkaniach bez klimatyzacji jest szczególnie ważne: czy wentylator na pewno pomaga? Temperatura w najbliższych dniach może sięgać 40 st. C w cieniu. Paradoks polega na tym, że to samo urządzenie potrafi przynieść ulgę, ale w określonych warunkach może zwiększać obciążenie cieplne organizmu. Granica nie jest stała: zależy od tego, jak wilgotne jest powietrze i jak sprawnie ciało potrafi się chłodzić. Wentylator nie „wytwarza zimna” Nasz organizm nieustannie wytwarza energię cieplną – to produkt uboczny przemiany materii. Dlatego nasze ciało ma temperaturę ok. 37 st. C, optymalną dla przebiegu reakcji chemicznych zachodzących w komórkach. Ale nadmiaru ciepła musimy się pozbyć, co w czasie upałów nie jest takie łatwe. Przy umiarkowanej temperaturze najlepiej sprawdzają się dwie metody chłodzenia organizmu. Jedna to promieniowanie – po prostu „świecimy” podczerwienią. Druga to konwekcja, czyli przekazywanie ciepła powietrzu otaczającemu naszą skórę. Niestety, gdy temperatura otoczenia przekracza 35 st. C, obie te metody zaczynają szwankować. Tu pojawia się ważna uwaga: wentylator nie „wytwarza zimna” (mniejsza z tym, że z punktu widzenia fizyki nie istnieje coś takiego jak zimno). Jego rola polega na przemieszczaniu powietrza przy skórze, co wspiera konwekcję. Gdy jednak to powietrze staje się bardziej gorące niż skóra, wentylator może działać odwrotnie: przyspieszać napływ ciepła do organizmu. Dlatego w mediach pojawiają się ostrzeżenia, że powyżej 35°C wentylator może nie chronić przed chorobami związanymi z upałem. W innych rekomendacjach wskazuje się 40°C jako punkt, w którym urządzenie lepiej wyłączyć. Problem w tym, że sama temperatura powietrza to za mało. Ważny czynnik: wilgotność powietrza W wysokich temperaturach kluczową rolę odgrywa nasz trzeci mechanizm chłodzenia – pocenie się. Parowanie wody ze skóry zabiera z niej dużo ciepła. Wentylator może być w tej sytuacji sprzymier…

upal-wentylator-7a47126.jpg
width: 1953
height: 1300

Espresso pod lupą fizyków. Coś dziwnego dzieje się po 30 sekundach parzenia kawy w ekspresie ciśnieniowym
type: item
date: 2026-06-24T06:01:15.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: espresso
subject: fizyka
subject: kawa
subject: NatGeoBN
description: Ciśnienie w espresso nie działa tak po prostu. Badacze z Uniwersytetu Warszawskiego, parząc setki kaw w ekspresie klasy baristycznej i mierząc parametry odkryli, dlaczego przy typowych dla espresso wysokich ciśnieniach porcja kawy zmienia nagle swe właściwości.
encoded: – Jako fizycy codziennie pijemy kawę, by móc prowadzić badania. Tym razem jednak nie potraktowaliśmy jej jak paliwo, lecz uczyniliśmy z niej przedmiot badań – mówi dr hab. Maciej Lisicki z Uniwersytetu Warszawskiego. Ten nietypowy projekt zaczął się od tego, gdy student fizyki zagadnął baristów podczas Warsaw Coffee Conference: jakie jest ich najważniejsze pytanie do naukowców? Odpowiedź brzmiała: jak zatrzymać channeling podczas parzenia espresso? To zjawisko polega na tym, że woda, zamiast równomiernie przesączać się przez sprasowaną kawę w kolbie ekspresu, wybiera drogę najmniejszego oporu. Efekt bywa fatalny. Channeling łatwo prowadzi do nieprzyjemnie gorzkiego posmaku espresso. Zespół z UW postanowił opisać problem językiem mechaniki płynów i materiałów porowatych. W praktyce oznaczało to serię kontrolowanych prób. Fizycy zaparzyli setki espresso przy zmienianym ciśnieniu, za każdym razem rejestrując parametry dzięki czujnikowi ciśnienia. Celem nie było znalezienie „jednego złotego ustawienia”, lecz zbudowanie matematycznego opisu relacji między ciśnieniem a natężeniem przepływu wody przez zmieloną kawę. Wysokie ciśnienie zmienia kawę Przy niższych ciśnieniach zachowanie kawy jest intuicyjne i zgodne z klasycznym opisem ośrodka porowatego: większe ciśnienie daje proporcjonalnie większy przepływ. Espresso powstaje jednak zwykle przy wartościach rzędu około 6–9 razy większych od ciśnienia atmosferycznego. W takiej sytuacji, jak pokazują pomiary, układ przestaje reagować liniowo, a zależność ciśnienie–przepływ staje się nieprzewidywalna. Kluczowy moment pojawia się po około 30–40 sekundach. Wtedy, wraz z postępującym rozpuszczaniem składników kawy, to, co pozostaje w kolbie, można sklasyfikować jako materiał poroelastyczny. To nie jest zwykła „gąbka” ani prosty zbiór ziaren z pustymi przestrzeniami. Poroelastyczność oznacza, że struktura jednocześnie przepuszcza ciecz i sprężyście reaguje na jej napór. W takim układzie zmiana ciśnienia potrafi wywołać odpowiedź ni…

espresso-fizyka-1-b7329e8.jpg
width: 5768
height: 3845

Wakacyjny rozkład jazdy PKP Intercity 2026: 560 pociągów dziennie i nowe Pendolino nad morze
type: item
date: 2026-06-16T08:30:56.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Traveler
subject: kolej
subject: NatGeoBN
subject: pociągi
subject: polskie koleje państwowe pkp
description: Wakacyjny rozkład jazdy PKP Intercity obowiązuje od 14 czerwca 2026 r. i bije rekordy. Przewoźnik zapowiada 560 pociągów na dobę, czyli o 46 więcej niż rok temu. W ofercie są m.in. nowe i wydłużone trasy Pendolino do Ustki, Kołobrzegu i Świnoujścia oraz powrót Adriatic Express.
encoded: Wakacyjna korekta rozkładu jazdy weszła w życie w niedzielę 14 czerwca 2026 r. Od razu widać jej wakacyjny kierunek: więcej pociągów do miejsc, w których latem wypoczywają Polacy. Zmiany obejmują zarówno połączenia dalekobieżne PKP Intercity, jak i ofertę regionalną, a cały układ ma obowiązywać do 29 sierpnia. Kolejna korekta jest planowana na 30 sierpnia. Szybciej nad Bałtyk Latem na tory ma wyjeżdżać 560 pociągów PKP Intercity na dobę, czyli o 46 więcej niż w ubiegłoroczne wakacje. Ta liczba oznacza gęstszą siatkę połączeń, krótsze czasy oczekiwania i większą elastyczność planowania wyjazdu, zwłaszcza w szczytach przewozowych. W tym układzie szczególną uwagę przyciąga debiut Pendolino w Ustce. Po raz pierwszy pociąg Express InterCity Premium jedzie bezpośrednio z Bielska-Białej do nadmorskiego kurortu. Dla pasażerów z centrum kraju kluczowy jest czas: przejazd z Warszawy Centralnej do Ustki ma trwać 4 godziny i 51 minut. W rozkładzie uwzględniono także konkretne godziny przyjazdu i odjazdu: do Ustki skład ma docierać o 20:21, a w drogę powrotną ruszać o 7:23. Na mapie szybkich wyjazdów pojawia się też dodatkowa para Pendolino na osi Zakopane–Kołobrzeg. To połączenie spina dwa symboliczne bieguny polskich wakacji, zatrzymując się m.in. w Krakowie, Warszawie oraz w Trójmieście. Kolejna wydłużona relacja dotyczy pociągu jadącego z Warszawy do Świnoujścia: pierwszy kurs zaplanowano na 26 czerwca. Odjazd z Warszawy Centralnej przewidziano na 16:00, przyjazd do Świnoujścia na 21:28, a kurs powrotny ma wyruszać o 6:26 i kończyć bieg w stolicy o 11:59. Klasyczne kierunki na lato Wakacyjne zmiany nie ograniczają się do najszybszych składów. Wśród nowości pojawiają się dodatkowe pociągi do nadbałtyckich miejscowości, które w sezonie cieszą się wielką popularnością. Niedzielny EIC Morena ma łączyć Gdynię z Warszawą, a weekendowy IC Promenada kursować z Wrocławia do Kołobrzegu, z postojem m.in. w Poznaniu. Z kolei EIC Posejdon w tym sezonie jedzie z Krakowa do Kołobrzegu. Duż…

rozklad-pkp-899f92f.jpg
width: 1950
height: 1300

Ten stymulator mózgu reaguje na każdy krok pacjenta. Nowa nadzieja dla chorych na parkinsona
type: item
date: 2026-06-16T07:42:38.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: Technologia
subject: choroba parkinsona
subject: elektronika
subject: medycyna
subject: mózg
subject: NatGeoBN
subject: terapia
subject: Zdrowie
description: Adaptacyjna głęboka stymulacja mózgu w chorobie Parkinsona, opracowana na UCSF, ma dostosowywać impulsy w ułamkach sekundy do kolejnych faz chodu. W badaniu z udziałem pięciu pacjentów system wykrywał sygnały związane z każdym krokiem, poprawiał parametry chodu i w okresach aktywacji wiązał się z mniejszą liczbą upadków.
encoded: Neurostymulacja polega na tym, że układ elektroniczny, który możemy porównać do rozrusznika serca, wytwarza odpowiednio dobrane impulsy elektryczne. Są przesyłane elektrodami bezpośrednio do mózgu. Głęboka stymulacja mózgu (DBS) łagodzi m.in. objawy choroby Parkinsona: drżenie, sztywność i spowolnienie ruchów. Trudniej jest jednak przeciwdziałać typowym dla tej choroby zaburzeniom chodu, takim jak zastyganie w bezruchu, utrata rytmu kroków i upadki. Tu z pomocą przychodzi adaptacyjna głęboka stymulacja mózgu (aDBS). Jej wariant opracowany na Uniwersytecie Kalifornijskim w San Francisco reaguje błyskawicznie na zmiany w mózgu pacjenta i dopasowuje impulsy tak, by chód był stabilny. Gdy mózg dyktuje tempo, implant uczy się słuchać Zespół z badaczy zaproponował podejście, które traktuje chodzenie jako dynamiczny proces wymagający precyzyjnego „zsynchronizowania” obu stron ciała. Zamiast utrzymywać stały, niezmienny wzorzec stymulacji przez cały czas, aDBS ma reagować na to, co dzieje się tu i teraz: wykrywać sygnały neuronalne powiązane z ruchem lewej i prawej nogi, a następnie korygować stymulację w ułamkach sekundy. Przypomina to ideę znaną z kardiologii: rozrusznik śledzi rytm pracy serca i dostosowuje działanie do potrzeb organizmu. Tutaj „rytmem” jest wzorzec aktywności mózgu związany z kolejnymi etapami kroku. W badaniu opublikowanym na łamach czasopisma „Nature Medicine” naukowcy pokazali, że implantowany stymulator może nie tylko stymulować, ale też rozpoznawać indywidualne sygnatury neuronalne towarzyszące chodzeniu. Co ważne, te spersonalizowane „wzorce” zostały osadzone bezpośrednio w neurostymulatorze. Dzięki temu urządzenie może regulować stymulację podczas kolejnych faz chodu bez konieczności korzystania z zewnętrznego komputera. Mniej upadków przy zachowanej kontroli objawów W testach wzięło udział pięć osób z chorobą Parkinsona. System aDBS poprawił miary symetrii chodu i zmniejszył zmienność wzorca chodzenia. Te wskaźniki są istotne, bo stabilniejszy, …

parkinson-stymulacja-mozgu-d21cdc7.jpg
width: 3840
height: 2160

4700 km nowych linii kolejowych w Polsce. Pociągi mają być szybkie i konkurencyjne wobec samochodów
type: item
date: 2026-06-15T12:41:23.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Traveler
subject: kolej
subject: komunikacja
subject: NatGeoBN
subject: pociągi
subject: polska
subject: transport
description: Zintegrowana Sieć Kolejowa to zaprezentowany dziś długofalowy plan budowy i modernizacji torów w Polsce. Zakłada 4700 km nowych linii, w tym rozwój KDP, 19 magistrali i dostęp do kolei dla 27 miast. Rząd i inwestorzy CPK oraz PKP PLK mówią o skróceniu przejazdów do „100 minut” i „3 godzin”.
encoded: Dziś zaprezentowano Zintegrowaną Sieć Kolejową (ZSK) – wieloletni plan, który ma uporządkować budowę nowych tras i modernizacje istniejących linii w całej Polsce. Za realizację mają odpowiadać Centralny Port Komunikacyjny w ramach inwestycji strategicznych „Port Polska” oraz PKP Polskie Linie Kolejowe, a kierunek wyznacza Ministerstwo Infrastruktury. Skala przedsięwzięcia robi wrażenie: 4700 km nowych linii, z czego około 1000 km jest już w budowie, na etapie przetargów albo w zaawansowanym projektowaniu. 4700 km torów, 19 magistrali i nowe punkty na kolejowej mapie Polski ZSK ma działać jak sieć naczyń połączonych: 19 magistrali kolejowych ma spinać regiony. Projekt uwzględnia ponad 120 węzłów przesiadkowych – miejsc, w których łatwiej będzie przesiąść się między pociągami (i dalej, w założeniu, także na transport lokalny). Istotnym elementem planu jest dostępność. 27 małych i średnich miast ma zyskać dostęp do sieci kolejowej. W tle jest też cel systemowy: każdy powiat w Polsce ma mieć dostęp do połączeń dalekobieżnych – bezpośrednio albo pośrednio, z wykorzystaniem ruchu regionalnego i skoordynowanych połączeń autobusowych. To podejście przesuwa akcent z pojedynczych, efektownych odcinków na spójność całej siatki połączeń. 2700 km tras w standardzie dużych prędkości W planie wyraźnie widać rolę kolei dużych prędkości (KDP): około 2700 km nowych linii ma powstać właśnie w tym standardzie. Do najczęściej wymienianych przedsięwzięć należą m.in. linia „Y” (Warszawa – nowe lotnisko – Łódź – Poznań/Wrocław), nowy odcinek Rail Baltica na trasie Ełk – Trakiszki, a także połączenie Katowice – Ostrawa. W ramach ZSK wskazano również rozwój układu opartego o Centralną Magistralę Kolejową, w tym jej przedłużenie do Trójmiasta (CMK-Północ). Do 2035 r. ma zostać uruchomione około 1000 km z całej puli 4700 km. Wśród inwestycji, które mają znaleźć się w tym horyzoncie czasowym, wymieniono także Podłęże – Piekiełko oraz dalsze prace na Rail Baltica. To zestawienie pokazuje, że pla…

koleje000-99ae261.jpg
width: 1800
height: 1200

Miniaturowy implant przejmie kontrolę nad nerwami. To nowa metoda leczenia bólu
type: item
date: 2026-06-13T06:21:53.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: Technologia
subject: ból
subject: elektronika
subject: medycyna
subject: NatGeoBN
subject: terapia
subject: Zdrowie
description: Oto bezprzewodowe urządzenie do kontroli nerwów – miniaturowy implant wielkości ziarna ryżu. Można go umieścić w wybranym miejscu za pomocą strzykawki. To szansa na nową metodę łagodzenia bólu i terapii zaburzeń ruchu.
encoded: Leczenie prądem jest dziś normą w neurologii, psychiatrii czy kardiologii. Impulsy elektryczne mogą zmienić działanie mózgu np. u chorych na parkinsona albo uregulować pracę serca w przypadku arytmii. Dynamiczne rozwija się jednak nowa dziedzina, zwana medycyną bioelektroniczną. Zakłada ona, że dzięki precyzyjnie dawkowanym impulsom elektrycznym można sterować działaniem pojedynczych nerwów, a nawet układu odpornościowego. Naukowcy z NYU Abu Dhabi i Cleveland Clinic Abu Dhabi zaprezentowali nowe rozwiązanie w tej dziedzinie. To miniaturowy implant do neuromodulacji obwodowej, czyli pobudzania nerwów poza ośrodkowym układem nerwowym. Urządzenie jest na tyle małe, że można je wszczepić pacjentowi bez operacji – wystarczy standardowa igła. Po umieszczeniu przy wybranym nerwie będzie ono kontrolować jego aktywność. Zasilanie implantu dostarczane jest bezprzewodowo. Jak ma działać kontrola nerwów Po wszczepieniu implant będzie kontrolowany zdalnie za pomocą sterownika, który można zaprogramować zgodnie z potrzebami konkretnego pacjenta. Zespół zakłada także możliwość dostrajania działania w czasie rzeczywistym — nie tylko przez personel medyczny, ale również przez samych pacjentów. Jednym z największych wyzwań miniaturowych implantów jest panowanie nad ich położeniem oraz kontrola pracy bez fizycznego połączenia z urządzeniami zewnętrznymi. W tym przypadku badacze przewidują wykorzystanie standardowych metod obrazowania medycznego do śledzenia i pozycjonowania implantu. Wśród wymienianych narzędzi znajdują się ultrasonografia (USG) oraz tomografia komputerowa (TK), powszechnie dostępne w nowoczesnej diagnostyce. Implant przeszedł testy laboratoryjne i przedkliniczne. W tych warunkach urządzenie dawało precyzyjną kontrolę stymulacji nerwów oraz stabilne działanie w realistycznych scenariuszach użytkowania. Badacze odnotowali też aktywację nerwów in vivo, co wskazuje, że implant może mieć zastosowania praktyczne. Trzeba jednak podkreślić, że mówimy o badaniu eksperymentaln…

implant-nerwy-afdb0b7.jpg
width: 1579
height: 1052

Na ten moment Barcelona czekała 144 lata. Historyczna chwila dla Sagrada Familia
type: item
date: 2026-06-11T09:01:38.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: barcelona
subject: bazylika sagrada familia
subject: hiszpania
subject: kościoły
subject: NatGeoBN
subject: rekordy
description: Papież Leon XIV poświęcił Wieżę Jezusa Chrystusa w bazylice Sagrada Familia w Barcelonie. Uroczystość, która odbyła się w setną rocznicę śmierci Antoniego Gaudiego, zgromadziła około 120 tysięcy osób. Dzięki ukończeniu i inauguracji 172,5-metrowej wieży słynna świątynia oficjalnie stała się najwyższym kościołem na świecie.
encoded: 20 lutego 2026 roku w Barcelonie doszło do wydarzenia, które na zawsze zapisze się w historii światowej architektury. Na Wieży Jezusa monumentalnej świątyni Sagrada Familia zamontowano ostatni element wielkiego krzyża, kończąc tym samym zewnętrzne prace na budowie bazyliki. To moment, na który mieszkańcy Barcelony i miliony turystów czekały przez dekady. Tłumy zgromadzone pod świątynią z zapartym tchem obserwowały, jak ekipy budowlane podnoszą ostatni fragment krzyża na wysokość 172,5 metra. Kilka miesięcy później, 10 czerwca 2026 roku – dokładnie w setną rocznicę śmierci Antoniego Gaudiego – nastąpił kolejny historyczny moment. Podczas wizyty w Hiszpanii papież Leon XIV przybył do Barcelony, aby poświęcić Wieżę Jezusa Chrystusa. Wieczorna ceremonia zgromadziła w sercu Barcelony około 120 tysięcy osób. Punktem kulminacyjnym było rozświetlenie monumentalnego krzyża wieńczącego iglicę. Poświęcenie Wieży Jezusa Chrystusa oznaczało oficjalne ukończenie najważniejszego elementu projektu Gaudiego. Dzięki wysokości 172,5 metra Sagrada Familia stała się najwyższym kościołem na świecie. Imponujące rozmiary i symbolika krzyża Krzyż wieńczący wieżę jest prawdziwym arcydziełem sztuki inżynieryjnej. Jego całkowite wymiary to aż 17 metrów wysokości oraz 13,5 metra szerokości, natomiast samo górne ramię zamontowane 20 lutego mierzy 4,5 × 4,5 × 4,9 metra. Elementy krzyża zostały wykonane ze szkła oraz białej, szkliwionej ceramiki – dokładnie według pierwotnej wizji Gaudiego. Równie imponujące są rozmiary całej wieży. Centralna Wieża Jezusa, będąca rdzeniem układu architektonicznego świątyni, liczy aż 172,5 m wysokości. Otaczają ją cztery wieże Ewangelistów oraz wieża Najświętszej Maryi Panny. Od października 2025 roku, kiedy zamontowano dolne ramię krzyża, Sagrada Familia jest najwyższym kościołem na świecie – wyprzedzając Hauptkirche w Ulm w Niemczech, który mierzył 162,9 metra. Na szczególną uwagę zasługuje również zwornik wieży, którego budowę rozpoczęto w maju 2025 roku. Ma on …

barcelona-sagrada-familia-f4c98a5.jpg
width: 3000
height: 2000

Królowe pszczół wykluwają się w specjalnych warunkach. Wielką rolę odgrywa tu wosk, z którego zbudowany jest plaster
type: item
date: 2026-06-04T06:30:58.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Przyroda
subject: biologia
subject: NatGeoBN
subject: owady
subject: pszczoła
subject: pszczoły
description: Komórki, w których wykluwają się królowe pszczół okazują się czymś znacznie więcej niż tylko osłoną. Badania pokazują, że robotnice budują je z wosku o odmiennych właściwościach i utrzymują w nich wyższe temperatury. Gdy larwy przyszłych królowych rozwijają się w „zwykłym” wosku, częściej nie przeżywają lub osiągają mniejsze rozmiary.
encoded: Skąd się biorą królowe pszczół? – Kiedyś wydawało się to proste. Stara królowa składa jajo, robotnice przenoszą je do komórki w plastrze i karmią mleczkiem pszczelim. Jednak odkryliśmy, że za tym procesem kryje się cała machina. Jest o wiele bardziej zaawansowana, niż sobie wyobrażaliśmy – mówi Boris Baer, ​​entomolog i dyrektor Centrum Zintegrowanych Badań nad Pszczołami na Uniwersytecie Kalifornijskim w Riverside. Kluczowe jest to, że woskowe komórki królowej – tzw. mateczniki – nie są zwykłymi „pojemnikami” na larwę. To starannie przygotowany mikroświat: z innym woskiem, inną chemią i wyraźnie cieplejszym „klimatem” niż w typowych plastrach. Zespół badaczy z USA pokazał, że te warunki przekładają się na bardzo konkretny finał. Larwy przyszłych królowych rozwijające się w wosku z komórek robotnic częściej giną lub wyrastają na mniejsze, a więc słabsze królowe. Specjalny wosk dla przyszłej władczyni Komórki królowej łatwo rozpoznać nawet bez lupy. Królewski pałac nie tworzy regularnych sześciokątów, tylko zwisa ku dołowi i przypomina chropowatą łupinę orzecha. To jednak nie wygląd okazał się kluczowy, lecz materiał. Gdy badacze porównali wosk z komórek królowej i z komórek robotnic, różnice były ogromne. Wosk z komórek robotnic okazał się gęstszy. Ten „królewski” był bardziej plastyczny, a po uformowaniu w identyczne kształty wykazywał wyższą temperaturę topnienia. Taki zestaw cech oznacza, że pszczoły nie budują komórek królowej z przypadkowej mieszanki. Materiał na matecznik ma inne właściwości fizyczne i — co równie ważne — inny profil chemiczny. Analizy pokazały też obecność związków charakterystycznych dla danego typu wosku, w tym specyficznych lotnych związków organicznych. W praktyce oznacza to, że ściany komórki nie są neutralnym tłem dla rozwoju larwy. To aktywne środowisko, które może przenosić sygnały chemiczne i wpływać na warunki w środku. Wyspecjalizowana „ekipa budowlana” pszczół Różnice nie kończą się na wosku. Termowizja i monitoring zachowań ujawn…

krolowa-pszczol-1-6691a54.jpg
width: 1280
height: 720

Oto nowy „T. rex” mórz. Naukowcy ujawniają, skąd wziął się ten gigant
type: item
date: 2026-05-30T11:46:58.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Przyroda
subject: ewolucja
subject: gady
subject: jaszczurka
subject: NatGeoBN
subject: paleontologia
description: Tylosaurus rex, nowo opisany gatunek mozazaura, miał potężne szczęki i drobno ząbkowane zęby, a dorastał nawet do ok. 13 metrów. Badacze po latach porównań i ponownych pomiarów muzealnych okazów z USA uznali, że największe tylozaury z Teksasu to osobny gatunek sprzed 80 mln lat.
encoded: To zwierzę 80 mln lat temu siało postrach w wodach Ameryki Północnej. Zaliczany do mozazaurów tylozaur był drapieżnikiem szczytowym. Badacze uznali, że część największych okazów nie pasuje do dobrze znanego Tylosaurus proriger. Nowy gatunek nazwano Tylosaurus rex, w skrócie T. rex. Podobieństwo do tyranozaura nie jest tu przypadkowe. Mozazaury były wielkimi, drapieżnymi jaszczurkami żyjącymi w oceanach w okresie kredy. Podczas gdy na lądzie dominowały dinozaury, mozazaury były władcami mórz. Polowały skutecznie dzięki masywnym szczękom i ostrym zębom. Dokładne pomiary wykazały istnienie nowego gatunku Prace nad identyfikacją Tylosaurus rex nie zaczęły się w terenie, lecz w magazynach i salach ekspozycyjnych. Amelia Zietlow, obecnie pracująca w History Museum at the Castle w Wisconsin, wraz ze swym zespołem porównała i ponownie zmierzyła liczne okazy tylozaurów przechowywane w kilku instytucjach w USA. Kluczowe było to, że kilkanaście największych szkieletów wykazywało ten sam zestaw cech odróżniających je od T. proriger. Wśród nich znalazły się „piłkowane” zęby — cecha uznana za nietypową u mozazaurów — oraz elementy budowy czaszki i szyi sugerujące mocniejszy zgryz i masywniejsze szczęki. W praktyce oznaczało to, że giganty, które przez lata traktowano jako wyjątkowo duże osobniki znanego gatunku, stanowiły spójną, odrębną linię. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/mozazaur-wielkosc-tego-morskiego-gada-robi-wrazenie-w-czasach-dinozaurow-to-mozazaury-rzadzily-morzami-fot-getty-images-0e07281.jpg" width="2205" height="1359" alt="Mozazaur – wielkość tego morskiego gada robi wrażenie! W czasach dinozaurów to mozazaury rządziły morzami (fot. Getty Images)" title="Mozazaur – wielkość tego morskiego gada robi wrażenie! W czasach dinozaurów to mozazaury rządziły morzami (fot. Getty Images)" /> Dodatkowym argumentem stał się czas. Większość znalezisk z liczących 84 mln lat skał Kansas przypisywano T. proriger. Natomiast część ogromn…

t-rex-morz-f8afdb9.png
width: 1200
height: 619

Dramat na Malediwach. Komputery ofiar i śmierć ratownika odsłaniają kulisy czarnego scenariusza pod wodą
type: item
date: 2026-05-22T11:49:16.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Adventure
subject: Traveler
subject: malediwy
subject: NatGeoBN
subject: nurkowanie
description: Tragedia na Malediwach, w której zginęło pięć osób, wstrząsnęła środowiskiem nurkowym. Choć pierwsze doniesienia mówiły o niespodziewanym porwaniu przez prąd, eksperci analizujący chronologię wydarzeń wskazują na ciąg śmiertelnych błędów ludzkich. Dlaczego ekipa z uprawnieniami rekreacyjnymi znalazła się przy wejściu do jaskini na 55 metrach? Co sprawiło, że życie stracił także nurek-ratownik, który z zasady powinien być filarem bezpieczeństwa? Odkrywamy, jak brak liny poręczowej, odcięcie widoczności przez wzbudzone osady oraz paraliżująca umysł narkoza azotowa doprowadziły do dramatu, którego szczegóły pomogą teraz odtworzyć cyfrowe „czarne skrzynki” ofiar.
encoded: Artykuł aktualizowany 22 maja 2026 roku. Spis treści: Śmierć badaczki i jej przyjaciół na głębokości 50 metrów Poruszająca tragedia na Malediwach Atol Vaavu – Dziki raj dla wybranych Statystyki nie kłamią – Nurkowanie jaskiniowe to sport ekstremalny Malediwy mogą kojarzyć się z pocztówkowymi plażami, turkusową wodą i luksusowym odpoczynkiem. Ten rajski azyl potrafi jednak pokazać swoje mroczne i niebezpieczne oblicze. Przekonała się o tym grupa pięciorga doświadczonych włoskich nurków i badaczy, dla których podwodna misja w rejonie atolu Vaavu zakończyła się potworną tragedią we wnętrzu jaskini Thinwana Kandu. Śmierć badaczki i jej przyjaciół na głębokości 50 metrów Czwartkowy poranek miał być kolejnym dniem rutynowej wyprawy badawczej. Grupa włoskich naukowców realizowała podwodne projekty w rejonie atolu Vaavu. Gdy nurkowie nie pojawili się na powierzchni o wyznaczonym czasie, rozpoczęto alarm. Sformułowania o „kilku godzinach" są w tym kontekście mylące – klasyczne nurkowanie rekreacyjne rzadko planuje się na dłużej niż godzinę, i to na znacznie bezpieczniejszych głębokościach od 15 do 30 metrów. Na 60 metrach fizyka gazów pod wysokim ciśnieniem drastycznie kurczy te limity: powietrza w standardowej, pojedynczej butli wystarcza tam na zaledwie około 15 minut nurkowania. Dłuższy pobyt w takich warunkach wymaga już zaawansowanego nurkowania technicznego, dodatkowych butli oraz specjalistycznych mieszanek gazowych zamiast zwykłego powietrza. Alarm i oficjalne wezwanie pomocy nastąpiło o godzinie 13:45. Malediwska straż przybrzeżna oraz wojsko natychmiast rozpoczęły operację ratunkową wysokiego ryzyka. Niestety, akcja szybko przerodziła się w dramat – w pobliżu wejścia do jaskini Thinwana Kandu odnaleziono bez życia ciało kierownika operacji nurkowych i instruktora, Gianlucy Benedettiego. Pozostała czwórka zaginęła w mrocznym labiryncie, a sytuację pogorszyła śmierć jednego z lokalnych ratowników kolejnego dnia. Dopiero sprowadzona na miejsce wyspecjalizowana ekipa j…

tragedia-na-malediwach-50bd02d.jpg
width: 2813
height: 1875

Humbak Timmy nie żyje. Empatia sprzeczna z naukową wiedzą mu nie pomogła
type: item
date: 2026-05-18T09:45:30.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: akcja ratunkowa
subject: dania
subject: NatGeoBN
subject: niemcy
subject: wieloryby
description: Zwłoki humbaka znaleziono 15 maja koło wyspy Anholt w Danii. Następnego dnia duńska agencja ochrony środowiska, na podstawie znalezionego na zwierzęciu lokalizatora, potwierdziła, że to Timmy. Śmierć wieloryba to scenariusz, który przewidywali niemal wszyscy - od ekspertów po lokalne władze Meklemburgii-Pomorza Przedniego. Kontrowersyjna akcja ratunkowa najprawdopodobniej przysporzyła zwierzęciu dodatkowych cierpień i nie pozwoliła mu umrzeć na własnych warunkach.
encoded: Duńska Agencja Ochrony Środowiska przekazała, że martwego wieloryba znaleziono w piątek w pobliżu niewielkiej wyspy Anholt, leżącej na Kattegacie, czyli cieśninie między Danią a Szwecją. W sobotę urzędnicy potwierdzili, że to Timmy - humbak, którego losy śledzono od tygodni. Zidentyfikowano go po pozycji oraz wyglądzie nadajnika GPS. Ciało znaleziono około 70 km na południe od miejsca, w którym zwierzę wypuszczono dwa tygodnie wcześniej. Dania podkreśla, że nie ma obecnie konkretnych planów ani usunięcia Timmy'ego, ani sekcji zwłok. Władze apelują, aby nie podchodzić do wieloryba, z uwagi na ryzyko wybuchu rozkładającego się ciała. Mimo to, niemiecki dziennik „Bild” opisywał, że dwie osoby pozowały do selfie przy ciele. Akcja ratunkowa za 1,5 mln euro: empatia czy brak wiedzy? Taki scenariusz był niestety najbardziej prawdopodobny. Eksperci, m.in. Międzynarodowa Komisja Wielorybnictwa, od początku apelowali, aby osłabione zwierzę zostawić w spokoju na mieliźnie, którą samo wybrało. Ludzie jednak mieli wobec niego inne plany. Timmy stał się internetową sensacją, a opinia publiczna w końcu wymusiła na lokalnych władzach akcję ratunkową. Niemiecki milioner Walter Gunz zadeklarował, że sfinansuje próbę ratunku. Ostatecznie przedsięwzięcie wyceniano na około 1,5 mln euro. Zwierzę przetransportowano barką na głębsze wody wypuszczono 2 maja. Po uwolnieniu obserwowano, że oddycha i płynie we „właściwym kierunku”, co rozbudziło nadzieje na przeżycie. Eksperci są zgodni, lokalne władze bronią akcji Międzynarodowa Komisja Wielorybnictwa od początku oceniała akcję ratunkową jako zły pomysł, wskazując na bardzo zły stan zwierzęcia i małe szanse na przeżycie po wypuszczeniu. Podobnie eksperci z Oceanograficznego Muzeum w Stralsund rekomendowali, by pozwolić mu odejść w spokoju. Ale doskonale widoczne wielkie zwierzę umierające na mieliźnie, okazało się widokiem, którego ludzie nie potrafili zaakceptować. Po potwierdzeniu śmierci Timmy'ego spór o sens całej operacji wcale nie wyga…

humbak-timmy-b47c750.jpg
width: 4500
height: 3000

Jak kreatyna wpływa na ciało i umysł? Nauka pokazuje, co działa, a co jest mitem
type: item
date: 2026-05-09T08:44:25.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: medycyna
subject: NatGeoBN
subject: Sport
subject: trening
subject: Zdrowie
subject: żywienie
description: Kreatyna, kojarzona głównie z siłownią, doczekała się obszernej analizy w książce dr. Mehdi Boroujerdiego. Autor opisuje, co wynika z badań: wpływ na wydolność w krótkim, intensywnym wysiłku, możliwe korzyści dla funkcji poznawczych oraz granice działania i zasady dawkowania.
encoded: Kreatyna od lat ma reputację „sportowego” suplementu. W najnowszej analizie farmakolog dr. Mehdi Boroujerdi przenosi ją z siłowni na znacznie szerszy zakres tematów. Wnioski zebrał w książce „Handbook of Creatine and Creatinine In Vivo Kinetics” (CRC Press, 2026). Jak działa kreatyna w organizmie człowieka? Kreatyna nie jest wynalazkiem rynku suplementów. Organizm wytwarza ją naturalnie w wątrobie, nerkach i trzustce z aminokwasów: glicyny, argininy oraz metioniny. Następnie z krwią trafia do tkanek, które szczególnie intensywnie potrzebują szybko dostępnej energii. Około 95 procent zasobów kreatyny magazynują mięśnie szkieletowe, a reszta znajduje się m.in. w mózgu i sercu. W komórkach kreatyna zmienia się w fosfokreatynę. To właśnie ona pomaga błyskawicznie odtwarzać ATP — uniwersalne „paliwo”, od którego zależy praca komórek w chwilach wysokiego obciążenia. Dlatego kreatyna tak mocno przyciąga uwagę sportowców. Gdy liczy się moc w krótkich, intensywnych zrywach, tempo regeneracji ATP staje się kluczowe. Po spełnieniu swojej roli kreatyna rozpada się do kreatyniny, a nerki usuwają ją z organizmu z moczem. Co ważne: tkanki mają ograniczoną możliwość przyswajania kreatyny, a poziom wyjściowy różni się między osobami. To jeden z powodów, dla których duże dawki suplementów nie przekładają się liniowo na większy efekt. Kiedy jest najbardziej użyteczna W analizie podkreślono, że najlepiej przebadaną postacią suplementu pozostaje monohydrat kreatyny. To on ma najsolidniejsze zaplecze danych dotyczących zwiększania poziomu kreatyny i fosfokreatyny w mięśniach. W praktyce oznacza to sprawniejsze odtwarzanie ATP podczas krótkich, intensywnych aktywności, co wiąże się z poprawą mocy mięśni, sprintu oraz możliwości wykonania większej dawki treningu. Jednocześnie dr. Mehdi Boroujerdi obala jeden z najbardziej uporczywych mitów: kreatyna nie jest sterydem. Jej rola w kontekście wysiłku i mięśni wynika ze wsparcia energetycznego, a nie z działania anabolicznego. To rozróżnienie …

kreatyna-53a2b98.jpg
width: 1800
height: 1200

Piekło u Dantego to opis uderzenia planetoidy w Ziemię? Pisarz wyprzedził naukę o 500 lat
type: item
date: 2026-05-09T06:26:27.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: fizyka
subject: katastrofy
subject: literatura
subject: NatGeoBN
subject: planetoidy
description: Wielopoziomowe piekło Dantego mogło być czymś więcej niż alegorią. Timothy Burbery z Marshall University przekonuje, że poeta opisał fizykę uderzenia planetarnego. „Upadek Szatana” to planetoida, która przebiła skorupę ziemską aż do jądra, tworząc strukturę piekła i górę Czyśćca.
encoded: „Boska komedia” Dantego znów trafia pod lupę naukowców, ale tym razem nie jako tekst o teologii czy literackiej wyobraźni. prof. Timothy Burbery, filolog z Marshall University proponuje odczytanie upadku Szatana w części „Piekło” jako eksperymentu myślowego z zakresu fizyki. Obiekt o ogromnej prędkości miał uderzyć w półkulę południową i „przewiercić się” aż do centrum Ziemi, a skutkiem byłyby jednocześnie piekielny lej i góra Czyśćca. Nad „Boską komedią” Dante Alighieri pracował od 1308 roku aż do śmierci w 1321 r. To poemat o podróży przez piekło, czyściec i raj, zawierający kwintesencję średniowiecznej myśli kulturalnej i filozoficznej. Współczesna nauka o uderzeniach ciał niebieskich i geologii zaczęła powstawać dopiero pięć stuleci później. Szatan jako impaktor, a piekło jako krater W interpretacji filologa klucz nie leży w moralnym ciężarze sceny, lecz w jej mechanice. Prof. Burbery opisuje Szatana jako impaktor: ciało niebieskie poruszające się z wysoką prędkością, które po uderzeniu nie zatrzymuje się płytko pod powierzchnią Ziemi, tylko przebija się przez kolejne warstwy planety aż do jądra. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-powstal-ksiezyc-jedna-z-teorii-mowi-o-katastrofie-na-niewyobrazalna-skale-fot-nasa-jpl-caltech-243993f.jpeg" width="3000" height="2400" alt="Jak powstał Księżyc? Jedna z teorii mówi o katastrofie na niewyobrażalną skalę (fot. NASA/JPL-CALTECH)" title="Jak powstał Księżyc? Jedna z teorii mówi o katastrofie na niewyobrażalną skalę (fot. NASA/JPL-CALTECH)" /> Badacz łączy ten ruch z geograficzną asymetrią opowieści: do uderzenia ma dojść na półkuli południowej, a północna część globu ma w reakcji ulec znacznej deformacji. W efekcie „piekło” nie powstaje jako zwykłe zagłębienie w miejscu uderzenia, tylko jako struktura krateru tworząca się oddolnie, zorganizowana wokół osi przebicia. Jednocześnie materiał wypchnięty po przeciwnej stronie miałby utworzyć górę Czyśćca, rozumianą tu jako centraln…

uderzenie-planetoidy-2b9b43e.jpg
width: 2337
height: 1200

Światło bez prądu: naukowcy wykorzystują żywe glony
type: item
date: 2026-05-07T06:50:02.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: Technologia
subject: energia
subject: inżynieria
subject: NatGeoBN
subject: rośliny
subject: światło
description: Świecące algi mogą stać się źródłem światła bez elektryczności. Zespół z USA opracował metodę chemicznego podtrzymania bioluminescencji glonów Pyrocystis lunula. Po umieszczeniu ich w hydrożelu drukowanym 3D świeciły jasno nawet przez 25 minut.
encoded: Świecące algi coraz wyraźniej wychodzą poza domenę morskiej ciekawostki i wchodzą do laboratoriów jako kandydatki na „żywe” źródło światła. Zespół badaczy z University of Colorado Boulder znalazł sposób, by bioluminescencję glonów Pyrocystis lunula uruchamiać i podtrzymywać bez prądu – za pomocą prostych roztworów chemicznych. Dzięki temu uzyskano jasną, skoncentrowaną poświatę. Chemia zamiast przełącznika W naturze Pyrocystis lunula potrafią błysnąć krótkim, niebieskawym światłem, gdy zostaną poruszone przez fale lub przepływającą łódź. To jednak zwykle kwestia milisekund – efektowne, lecz trudne do wykorzystania w praktyce. Badacze sprawdzili więc, czy da się przedłużyć ten efekt w komórkach glonów, wykorzystując reakcje chemiczne. Zespół poddał algi działaniu dwóch środowisk o skrajnych wartościach pH: kwaśnego (pH 4, porównywanego do soku pomidorowego) oraz zasadowego (pH 10, czyli mniej więcej tyle, co w łagodnym mydle). Oba warianty uruchamiały produkcję światła, ale różnica była wyraźna. W roztworze kwaśnym poświata była jaśniejsza, bardziej skoncentrowana i potrafiła utrzymać się do 25 minut. W środowisku zasadowym świecenie rozpraszało się i gasło szybciej. Żywe światło wydrukowane 3D Kluczowym krokiem okazało się nie tylko pobudzenie alg, ale też nadanie im formy, którą da się kształtować. Badacze osadzili Pyrocystis lunula w naturalnie pozyskiwanym hydrożelu – materiale, który jest przyjaznym środowiskiem dla organizmów. Następnie uformowali ten hydrożel metodą druku 3D w różne wzory i kształty, m.in. w motyw półksiężyca (taki kształt mają komórki P. lunula) oraz logo uniwersytetu. Gdy gotowe struktury zetknięto z roztworem kwaśnym lub zasadowym, glony wewnątrz zaczynały emitować światło, a całość podświetlała się na niebiesko. Ważne jest też to, co działo się później: w wydrukowanych strukturach algi pozostawały żywe tygodniami. Najlepiej sprawdzał się wariant kwaśny. W takich wydrukach P. lunula zachowywały 75% jasności nawet po czterech tygodniach. To …

swiecace-algi-77c4018.png
width: 1920
height: 1080

Media społecznościowe pogłębiają samotność. Kontakty z nieznajomymi nie pomagają
type: item
date: 2026-05-07T06:01:09.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: internet
subject: NatGeoBN
subject: psychologia
subject: samotność
subject: social media
subject: Społeczeństwo
description: Media społecznościowe mają związek z samotnością. Naukowcy z Oregon State University sprawdzili, czy relacje online zmniejszają izolację. Wynik zaskakuje: kontakty z osobami nieznanymi osobiście wiążą się z większym poczuciem samotności.
encoded: Nie ma tygodnia, bym nie dostał przynajmniej jednego zaproszenia do znajomych w mediach społecznościowych od kompletnie mi nieznanej osoby. Gdy uprzejmie odmawiam dodania jej do kontaktów, często spotykam się ze zdziwieniem. Czemu nie chcę nawiązywać nowych znajomości? Czemu nie poszerzam sieci kontaktów? Odpowiadam, że taką przyjąłem zasadę. Teraz moją odpowiedź mogę poprzeć wynikami badań. Naukowcy z Oregon State University sprawdzili, czy bliskie kontakty w mediach społecznościowych chronią przed samotnością. W ogólnokrajowym badaniu ankietowym ponad 1500 dorosłych Amerykanów w wieku 30–70 lat opisało swoje relacje online latem 2023 r. Wyniki sugerują, że „bliskość” w sieci działa wybiórczo. A znajomości z osobami, których nigdy nie spotkaliśmy, mogą iść w parze z silniejszym poczuciem izolacji. Gdy „znajomy” jest tylko awatarem Badacze przeanalizowali związek między samotnością a rodzajem relacji utrzymywanych w social media. Kluczowe okazało się rozróżnienie: co innego kontakt z kimś, kogo znamy osobiście – z rodziny, pracy, sąsiedztwa czy dawnych szkół – a co innego intensywna relacja z osobą, której nigdy nie spotkaliśmy. Zależność była wyraźna. Kontakty w mediach społecznościowych z ludźmi, których uczestnicy nie znali w realnym świecie, wiązały się z większą samotnością. Jednocześnie łączenie się online z osobami znanymi twarzą w twarz nie było powiązane ani ze wzrostem, ani ze spadkiem samotności. To ważny szczegół: samo „bycie w kontakcie” nie gwarantuje korzyści mentalnych, nawet jeśli relacja jest odczuwana jako bliska. W badanej grupie około 35% kontaktów w mediach społecznościowych stanowili ludzie, z którymi uczestnicy nigdy nie spotkali się osobiście. To proporcja, która pozwala spojrzeć na cyfrowe sieci społeczne jak na osobny ekosystem. Obok kręgu realnych relacji funkcjonuje równoległy świat znajomości opartych na treściach, komentarzach i wizerunkach – często bez wspólnego doświadczenia, które weryfikuje wyobrażenia. Mechanizm porównań i zdrowie…

samotnosc-social-media-6ae6ee6.jpg
width: 1200
height: 896

Ten obiekt z Układu Słonecznego ma atmosferę, choć nie powinien. Astronomowie zaskoczeni
type: item
date: 2026-05-05T05:57:00.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: fizyka
subject: NatGeoBN
subject: planetoidy
subject: układ słoneczny
description: Obiekt transneptunowy 2002 XV93 otacza cienka atmosfera. Odkrył to zespół zawodowych i amatorskich astronomów z Japonii. To sensacja, bo obiekt ma zaledwie ok. 500 km średnicy.
encoded: Atmosfera to coś, co kojarzy nam się głównie z planetami. Warstwa gazów może otaczać także mniejsze ciała niebieskie, takie jak księżyce czy obiekty transneptunowe (TNO). Te ostatnie to odłamki skalne krążące poza orbitą Neptuna – w obszarze, gdzie panują niskie temperatury. Najbardziej znanym z nich jest Pluton, niegdyś uznawany za planetę, a potem pozbawiony tego miana (choć Amerykanie ostatnio znów próbują przywrócić mu status planety). To, że Pluton o średnicy 2377 km ma atmosferę, nikogo nie dziwi. Szokiem było jednak odkrycie jej wokół kilkukrotnie mniejszego TNO. Naturalny eksperyment ujawnił subtelny ślad 10 stycznia 2024 roku w Japonii dało się obserwować rzadkie zjawisko. Niewielki obiekt transneptunowy (612533) 2002 XV93 przesunął się na tle odległej gwiazdy. Zespół zawodowych i amatorskich astronomów, pracujący w wielu lokalizacjach w kraju, zarejestrował przebieg zjawiska, zwanego okultacją. Uzyskane w ten sposób dane sugerują, że obiekt ten ma cienką atmosferę. A nie powinien, bo przy średnicy około 500 km jego grawitacja jest bardzo słaba. Okultacje w astronomii pozwalają wydobyć detale, których nie widać podczas zwykłej obserwacji. Gdy ciało Układu Słonecznego przechodzi przed gwiazdą, można śledzić, jak zmienia się jasność punktu świetlnego. Jeśli obiekt ma tylko twardą powierzchnię, blask zazwyczaj zanika gwałtownie. Jeżeli jednak otacza go choćby bardzo rozrzedzona warstwa gazów, gwiazda może przygasać bardziej stopniowo, bo światło jest tłumione w trakcie przejścia przez atmosferę. W przypadku 2002 XV93 właśnie taki scenariusz okazał się zgodny z zebranymi danymi. Mały świat, który nie pasuje do reguł Obliczenia wskazują, że atmosfera wokół 2002 XV93 powinna przetrwać mniej niż 1000 lat, o ile nie jest uzupełniana. W skali kosmicznej to mgnienie oka, co sugeruje, że jeśli rzeczywiście mamy do czynienia z atmosferą, musiała ona powstać niedawno albo być świeżo „podtrzymywana”. To prowadzi do kolejnego problemu: jakie było źródło takiej powłoki gaz…

obiekt-transneptunowy-atmosfera-2d7cab0.png
width: 1733
height: 1300

Atak niedźwiedzia na Podkarpaciu zakończył się tragedią. Takiego przypadku nie było od ponad 10 lat
type: item
date: 2026-04-24T09:31:17.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: atak
subject: dzikie zwierzęta
subject: NatGeoBN
subject: niedźwiedzie
subject: województwo podkarpackie
description: Atak niedźwiedzia niedaleko wsi Płonna w powiecie sanockim zakończył się śmiercią 58-letniej kobiety. Zgłoszenie złożył jej 27-letni syn. Na miejscu pracują służby i prokuratura, a eksperci mówią o możliwym zaskoczeniu zwierzęcia.
encoded: Do zdarzenia doszło w czwartek, 23 kwietnia 2026 roku, na terenie leśnym w powiecie sanockim. Zgłoszenie o ataku wpłynęło o 10.26, a na miejsce skierowano trzy zastępy Państwowej Straży Pożarnej oraz policję. Kobieta była nieprzytomna, skala jej obrażeń była tak rozległa, że odstąpiono od czynności medycznych. Gdzie doszło do tragicznego ataku? Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Rzeszowie podała, że miejsce zdarzenia znajduje się około 1,5 km w głąb lasu i mniej więcej 2,5 km od zabudowań. To rejon trudno dostępny i rzadko odwiedzany przez ludzi. Według dostępnych informacji, ofiara wraz z synem szukała w lesie poroża. Nieco więcej szczegółow podaje we wpisie na Facebooku lokalne biuro podróży Bieszczader, z siedzibą we wsi Mokre, której mieszkanką była ofiara niedźwiedzia. Do zdarzenia doszło w niedostępnym terenie, oddalonym od szlaków turystycznych, na granicy Wysoczan i Płonnej, pomiędzy wzgórzami Dziady i Żurawinka. Kobieta do lasu chodziła często, szukając poroży i grzybów. Jak podkreśla biuro podróży, mimo że jego członkowie bywają w okolicach tragicznego zdarzenia bardzo często, nigdy nie widzieli niedźwiedzia na okolicznych łąkach. "Aby spotkać się z niedźwiedziem trzeba by go szukać w młodnikach, czy gęsto rosnącym lesie, więc wchodząc w taki obszar sami narażamy się na kłopoty" - pisze Bieszczader. Dlaczego niedźwiedź zaatakował? W Polsce, według najnowszych danych Instytutu Biologii Ssaków w Białowieży, żyje około stu niedźwiedzi brunatnych, większość w Bieszczadach. Spotkanie jednego z nich należy do rzadkości, ataki na człowieka są jeszcze rzadsze, a śmiertelne - wyjątkowo rzadkie. Przyrodnik Adam Wajrak przywołuje poprzedni taki przypadek: w 2014 roku w Olszanicy niedźwiedź zabił 61-letniego mężczyznę, który również szukał poroża. "Powtarza się niebezpieczny schemat. Na ataki najbardziej narażeni są zbieracze poroża. Na razie do podobnych tragedii nie dochodzi we wsiach, w pobliżu domów, gdzie niedźwiedzie są zwabiane przez odpadki. Być dlatego,…

atak-niedzwiedzia-e8554c0.jpeg
width: 4750
height: 3141