Tych napojów unikaj w podróży. Sprawdź, czego lepiej nie pić na wakacjach
Egzotyczne drinki, kolorowe soki i chłodzące kostki lodu to dla wielu nieodłączny element wakacyjnego relaksu. Jednak to właśnie one mogą stać się źródłem poważnych problemów zdrowotnych. Z pozoru niewinne napoje serwowane w tropikach często kryją w sobie zagrożenie, które może zmienić wymarzoną podróż w walkę o powrót do zdrowia.
Podróżowanie do odległych zakątków świata wiąże się z odkrywaniem nowych smaków i kultur, ale też z ryzykiem, którego często nie bierze się pod uwagę, a mianowicie – wodą. To właśnie ona, jeśli pochodzi z nieoczyszczonych źródeł, może stać się największym zagrożeniem dla zdrowia. Jeziora, rzeki, a nawet pozornie orzeźwiające kostki lodu w napojach mogą zawierać bakterie i pasożyty wywołujące groźne choroby. Niebezpieczne bywa także picie świeżych soków i koktajli przygotowanych z niepewnych źródeł. Na co więc zwrócić uwagę i jak skutecznie się chronić? Czy woda z kranu jest bezpieczna? Sprawdź, zanim napijesz się za granicą W czasie podróży szczególnie ważne jest zwracanie uwagi na to, co pijemy. W wielu krajach rozwijających się dostęp do czystej wody jest ograniczony, a standardy higieniczne nie zawsze są przestrzegane. To sprawia, że nawet tak prozaiczna czynność, jak zaspokojenie pragnienia, może nieść ze sobą ryzyko poważnych problemów zdrowotnych. Jak podkreślił Bill McIntyre, rzecznik Global Rescue: „Podczas podróży zagranicznych jedną z najważniejszych kwestii jest jakość wody kranowej. Choć w niektórych państwach można ją pić bez obaw, w innych stanowi realne zagrożenie dla zdrowia”. Światowa Organizacja Zdrowia na bieżąco aktualizuje mapę krajów, gdzie woda z kranu nadaje się do picia. Tam jednak, gdzie jest ona niebezpieczna, ryzykowne stają się nawet produkty przygotowane na jej bazie – od kostek lodu w napojach po świeżo wyciskane soki czy kolorowe koktajle. To, co z pozoru wygląda na niewinną przyjemność, może szybko zamienić wakacje w koszmar. Niebezpieczne napoje za granicą. Co może zaszkodzić turystom? Przekonała się o tym m.in. Annika Kariniemi, dyplomowana pielęgniarka z Phoenix. – W upalny dzień kupiłam świeży sok owocowy z ulicznego wózka. Smakował wyśmienicie, dopóki nie zdałam sobie sprawy, że lód prawdopodobnie przygotowano z wody kranowej. Dwanaście godzin później leżałam zwinięta w kłębek w pokoju hotelowym, walcząc z dreszczami i skurczami żołądka – wspominała po swojej wizycie w Meksyku, dodając, że podobne dolegliwości można mieć po wypiciu wody z rzeki czy jeziora. Ryzykowny bywa także alkohol. W gorącym klimacie sprzyja on odwodnieniu, a spożywany w połączeniu z ciężkostrawnym jedzeniem może prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych. – Alkohol może zaostrzyć objawy i powodować takie dolegliwości, jak zapalenie trzustki. Radzę pić go z umiarem – ostrzegł John Gobbels, dyrektor operacyjny Medjet. Zaznaczył też, że jego nadmierne spożycie osłabia zdolność oceny sytuacji, co zwiększa ryzyko stania się ofiarą kradzieży lub oszustwa. Pierwsza pomoc przy problemach żołądkowych na wyjeździe Co zrobić, jeśli mimo ostrożności wypijemy coś, czego nie powinniśmy? Zdarza się, że podróżni ignorują ostrzeżenia (lub po prostu ich nie dostrzegają), a skutkiem bywa biegunka podróżnych. W takiej sytuacji najważniejsze to zachować spokój. Jak tłumaczył Glushak z AXA w rozmowie z Euronews, większość przypadków ustępuje samoistnie w ciągu kilku dni, jednak szybka reakcja może złagodzić objawy i zapobiec powikłaniom. Kluczowe znaczenie ma nawodnienie organizmu, gdyż to właśnie odwodnienie stanowi największe zagrożenie. Należy więc sięgać po butelkowaną wodę, napoje elektrolitowe lub klarowne buliony. Pomocne bywają również leki przeciwbiegunkowe dostępne bez recepty, choć – jak zaznaczają specjaliści – ich nadużywanie może wydłużyć przebieg choroby, zwłaszcza jeśli jej przyczyną są bakterie lub pasożyty. Jeżeli jednak pojawią się poważniejsze objawy, takie jak wysoka gorączka, obecność krwi w stolcu czy wyraźne oznaki odwodnienia, niezbędna jest pilna konsultacja lekarska. – Nie czekaj, aż będziesz zbyt słaby, by podróżować – poradził John Gobbels z Medjet. Najlepszą ochroną pozostaje jednak profilaktyka. Warto zabrać ze sobą dobrze wyposażoną apteczkę podróżną, zawierającą m.in. środki przeciwbiegunkowe, elektrolity i niezbędne leki na receptę. A przede wszystkim – nie zapominać o zdrowym rozsądku, który nierzadko okazuje się skuteczniejszy niż największy zestaw medykamentów. Źródło: Euronews Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Porównanie kawy i matchy. Co lepiej działa na energię, trawienie oraz sen?
Zarówno kawa, jak i matcha należą do popularnych źródeł energii. Choć różnią się składem oraz sposobem działania, każda z nich oferuje unikalne właściwości prozdrowotne. Porównanie ich wpływu na organizm pozwala lepiej zrozumieć, który napój może okazać się korzystniejszy w codziennej diecie.
Spis treści: Kofeina w kawie i matchy – jak działa? Właściwości przeciwutleniające i prozdrowotne Matcha a metabolizm, kawa a trawienie Wpływ na układ nerwowy i jakość snu Kiedy wybrać kawę, a kiedy matchę? W codziennym zabieganiu wiele osób sięga po napoje pobudzające, by zwiększyć swoją energię i koncentrację. Kawa od lat króluje jako poranny rytuał, jednak matcha – sproszkowana zielona herbata z Japonii – zyskuje coraz więcej zwolenników. Oba napoje zawierają kofeinę, lecz różnią się ilością, sposobem działania oraz wpływem na organizm. Jakie są między nimi kluczowe różnice i który z nich warto wybrać, by wspierać codzienne funkcjonowanie? Kofeina w kawie i matchy – jak działa? Kofeina to główny składnik pobudzający w obu napojach, jednak jej ilość i sposób działania istotnie się różnią. Standardowa filiżanka kawy (ok. 240 ml) zawiera od 95 do 200 mg kofeiny, podczas gdy porcja matchy (1-2 g proszku) to około 35-70 mg. W praktyce oznacza to, że kawa działa szybciej i intensywniej, ale jej efekt może być krótkotrwały i prowadzić do tzw. „crashu energetycznego”. Matcha natomiast zawiera dodatkowo L-teaninę – aminokwas wpływający na fale mózgowe alfa, który łagodzi działanie kofeiny, zapewniając bardziej stabilne i długotrwałe pobudzenie, bez uczucia nerwowości. Ten synergiczny efekt kofeiny i L-teaniny wpływa pozytywnie na koncentrację, nie powodując jednocześnie nadmiernego pobudzenia. Właściwości przeciwutleniające i prozdrowotne Matcha wyróżnia się bardzo wysokim poziomem antyoksydantów, zwłaszcza galusanu epigallokatechiny (EGCG), który wspiera działanie układu odpornościowego, sercowo-naczyniowego i ma potencjalne działanie przeciwnowotworowe. Zawartość EGCG w matchy może być nawet 137 razy wyższa niż w zwykłej zielonej herbacie. Kawa z kolei zawiera cenne antyoksydanty – przede wszystkim kwas chlorogenowy – który może wspomagać metabolizm, ograniczać stany zapalne i wpływać na gospodarkę glukozową. Choć jego stężenie jest niższe niż EGCG w matchy, regularne spożycie kawy wiąże się z niższym ryzykiem cukrzycy typu 2 i niektórych chorób układu krążenia. Matcha a metabolizm, kawa a trawienie Zarówno kawa, jak i matcha, mogą przyspieszać metabolizm i wspierać odchudzanie. Kofeina zawarta w obu napojach stymuluje termogenezę – proces produkcji ciepła przez organizm, co prowadzi do większego spalania kalorii. Dodatkowo EGCG w matchy działa synergicznie z kofeiną, wspomagając rozpad tłuszczu. Z drugiej strony, kawa może podrażniać przewód pokarmowy, szczególnie u osób z problemami żołądkowymi, refluksem czy nadkwasotą. Matcha jest lepiej tolerowana i nie powoduje zakwaszenia organizmu. Co więcej, niektóre badania wskazują, że regularne picie matchy może wspierać mikrobiom jelitowy i zmniejszać stany zapalne. Wpływ na układ nerwowy i jakość snu Badania wskazują na to, że kawa może działać pobudzająco i poprawiać nastrój dzięki wpływowi na poziom dopaminy i adrenaliny. Jednak przy nadmiernym spożyciu (powyżej 400 mg kofeiny dziennie) mogą wystąpić skutki uboczne, takie jak rozdrażnienie, przyspieszone bicie serca, bezsenność czy niepokój. Matcha dzięki obecności L-teaniny działa bardziej łagodnie. Utrzymuje skupienie i koncentrację przez kilka godzin, bez wywoływania uczucia napięcia. Dodatkowo L-teanina może poprawiać jakość snu, jeśli spożywana jest wcześniej w ciągu dnia. Z tego powodu matcha jest często rekomendowana osobom wrażliwym na działanie kofeiny lub z problemami ze snem. Kiedy wybrać kawę, a kiedy matchę? Kawa to doskonały wybór dla osób potrzebujących natychmiastowego pobudzenia – np. przed intensywnym wysiłkiem fizycznym lub długą podróżą. Jest dostępna w różnych wariantach smakowych i przyrządzana na wiele sposobów, co czyni ją idealnym elementem porannego rytuału. Matcha natomiast sprawdzi się, gdy potrzebujesz długotrwałej koncentracji – np. podczas pracy umysłowej, nauki czy medytacji. Jej delikatne działanie nie wywołuje nagłych skoków ani spadków energii. Jest także odpowiednia dla osób szukających dodatkowych korzyści zdrowotnych. Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Herbata jak filtr. Jej liście mają zaskakujące właściwości
To świetna wiadomość dla miłośników herbaty. Napar ten skutecznie oczyszcza wodę. Liście herbaty przechwytują takie metale ciężkie jak ołów czy kadm.
Spis treści: Herbata jak filtr Czy herbata jest wyjątkowa? Jak parzyć herbatę (i którą), by filtrowała najlepiej Herbata to napój tak stary, jak pierwsze cywilizacje. Jej kolebką są Chiny. Prawdopodobnie była tam znana już w pierwszej połowie III tysiąclecia p.n.e. Herbata przygotowywana jest z młodych liści i pąków liściowych krzewu herbacianego Camellia sinensis. Co ciekawe, dawniej uważano ją za lekarstwo i była spożywana głównie przez chorych. Dopiero z czasem upowszechniła się jako codzienny napój. Tymczasem najnowsze badania potwierdzają, że herbata rzeczywiście ma korzystny wpływ na zdrowie. Herbata jak filtr Naukowcy z Northwestern University w USA opublikowali właśnie na łamach „ACS Food Science & Technology” wnioski z badań, które opierały się na… parzeniu herbaty. Oczywiście to był ich pierwszy etap. Kolejny polegał na analizach specjalistycznych. Ekspertom udało się wykazać, że herbata w czasie parzenia w naturalny sposób pochłania takie metale ciężkie jak ołów i kadm. Jony metali ciężkich przyklejają się lub są absorbowane na powierzchni liści herbaty. Tam też pozostają „uwięzione” do momentu wyrzucenia do śmieci zużytej torebki lub liści herbaty. Czy herbata jest wyjątkowa? – Nie sugerujemy, aby wszyscy zaczęli używać liści herbaty jako filtra do wody – mówi jeden z autorów badania, Vinayak Dravid z Northwestern University. Jak wyjaśnia, celem badania było zmierzenie zdolności herbaty do adsorpcji metali ciężkich. – Określając ilościowo ten efekt, nasza praca podkreśla nierozpoznany potencjał spożycia herbaty, który biernie przyczynia się do zmniejszenia narażenia na metale ciężkie w populacjach na całym świecie – dodaje. Ale czy fakt wchłaniania metali ciężkich przez parzoną herbatę oznacza, że jej liście są wyjątkowe? W ocenie współautora artykułu, Benjamina Shindela, raczej nie. – Mają one wysoce efektywną powierzchnię aktywną, co jest użyteczną właściwością dla materiału adsorbującego. To sprawia, że liście herbaty szybko uwalniają aromaty smakowe do wody. Ale wyjątkowe jest to, że herbata jest najczęściej spożywanym napojem na świecie – zauważa Shindel. I wskazuje, że filtrowanie wody za pomocą herbaty jest po prostu praktyczne, bo jak mówi – wystarczy wrzucić liście do wody i zaparzyć je, a one w sposób naturalny usuną metale ciężkie. Nie trzeba robić nic więcej. Jak parzyć herbatę (i którą), by filtrowała najlepiej Naukowcy wzięli na warsztat (a w zasadzie na czajnik) różne rodzaje herbat. Były to zarówno prawdziwe herbaty: czarna, zielona, oolong i biała, a także takie napary jak rumianek czy rooibos. Okazało się, że typ torebki ma znaczenie. Naukowcy odkryli, że torebki bawełniane i nylonowe pochłaniały tylko niewielkie ilości zanieczyszczeń. Z kolei herbata w torebkach celulozowych działała bardzo dobrze. Porównując różne odmiany herbaty, naukowcy ustalili, że rodzaj herbaty i stopień zmielenia odgrywają niewielką rolę w pochłanianiu zanieczyszczeń. Drobno zmielone liście herbaty, zwłaszcza czarnej, adsorbowały nieco więcej jonów metali niż całe liście. – Kiedy liście herbaty są przetwarzane na czarną herbatę, marszczą się, a ich pory otwierają się. Te pomarszczenia i pory zwiększają powierzchnię. Rozdrobnienie liści również zwiększa powierzchnię, zapewniając jeszcze większą zdolność wiązania – wyjaśnił Shindel. Czas parzenia odegrał najbardziej znaczącą rolę w zdolności liści herbaty do adsorpcji jonów metali. Im dłuższy czas parzenia, tym więcej zanieczyszczeń było pochłanianych. Na podstawie eksperymentów naukowcy szacują, że przygotowanie herbaty może usunąć około 15% ołowiu z wody pitnej. Szacunki te dotyczą tylko standardowego kubka herbaty i torebki parzonej przez trzy do pięciu minut. Ale parzenie herbaty przez dłuższy czas lub nawet przez całą noc – jak w przypadku mrożonej herbaty – może odfiltrować większość metali ciężkich. Źródło: ACS Food Science & Technology Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Farby i obierki z marchewek. Taki był skład „herbaty” w czasie II wojny światowej
Na bazie farby lub z odpadków po wyciśnięciu soku z marchwi – zamienniki herbat w Polsce w czasie II wojny światowej miały czasem szokujący skład. W oficjalnym obiegu pojawiły się takie, które produkowano w podły sposób.
Spis treści: Jaki był skład „herbaty” w czasie II wojny światowej? Wojenne „zrób to sam” Herbata z marchwi i jabłek Prawdziwy napar z liści herbacianych był podczas II wojny światowej luksusem. Gospodynie domowe stawały na głowie, udoskonalając oszczędne sposoby parzenia tego rarytasu. W chwili niedoboru odkrywały, że dobre gatunkowo listki można zalewać wielokrotnie i otrzymywać za każdym razem odrobinę słabszy, jednak nadal całkiem niezły napar. Oczywiście nie można ich było natomiast zalewać w nieskończoność. Wreszcie pani domu była zmuszona kupić nową herbatę. Tej prawdziwej nie było w legalnych sklepach, a na czarnym rynku osiągała zaporowe ceny. Na szczęście do sprzedaży bardzo szybko wprowadzono tańsze zamienniki. Jaki był skład „herbaty” w czasie II wojny światowej? W oficjalnym obiegu pojawiły się herbaty syntetyczne w dwóch rodzajach: namiastka w płynie i namiastka w postaci stałej. Produkowano je w podły sposób, nawet na bazie farby. „Nowy Kurier Warszawski” pisał o tych praktykach, nadmieniając przy tym, że także herbaciany aromat owych erzaców jest uzyskiwany sztucznie. Z drugiej strony, reklamy zachwalały herbaty syntetyczne jako dobre, tanie i smaczne. Producent jednego z tych surogatów, sprzedawanego pod marką Tonga, utrzymywał nawet, że jego erzac jest produkowany ze składników roślinnych, bez szkodliwych domieszek innego pochodzenia. W dodatku pięknie pachnie, jest tani i nie wpływa negatywnie ani na serce, ani na nerwy. Gdzie leżała prawda? Dziś trudno to stwierdzić. Nawet gdyby ktoś prowadził prywatne muzeum wojennych namiastek, trudno byłoby ich próbować po przeszło siedemdziesięciu latach. Wiele ówczesnych Polek nie zastanawiało się zresztą głębiej nad jakością sklepowych erzaców. Wolały same zakasać rękawy i wytworzyć herbatę domowymi sposobami. Halina Bielińska i Maria Krüger, autorki okupacyjnego poradnika dla pań domu zatytułowanego „Nie wyrzucaj pieniędzy za okno”, pisały wprost: „Jak i co stosować, jako produkty zastępcze? Wynalazczość gospodyni w tym zakresie bywa nieraz nadzwyczajna. Potrzeba jest matką wynalazków i naprowadza na zupełnie niezwykłe pomysły”. Wojenne „zrób to sam” O konkretnych zamiennikach pisała między innymi słynna kucharka Elżbieta Kiewnarska. W 1942 roku ukazało się kolejne wydanie zredagowanej przez nią książki „To pani musi wiedzieć. Praktyczny poradnik życia i gospodarstwa domowego obecnej doby”. W zamyśle wydawnictwa miał to być „drogowskaz” dla czytelniczek w jakże trudnych, okupacyjnych okolicznościach. To na kartach tej pozycji znajdowały się podpowiedzi, jak radzić sobie z przeróżnymi problemami. Od nieproszonego gościa nie w porę, poprzez rozpoznawanie podrabianej żywności, aż po tępienie robactwa. Nie mogło zabraknąć też kwestii erzaców kawy i herbaty. Dla ich obecności w codziennym menu autorka miała własne, cokolwiek naciągane uzasadnienie: „Pożądane jest ze względów zdrowotnych wyeliminowanie z codziennego użycia napojów podniecających”. W zamian Kiewnarska proponowała między innymi napary z kwiatu lipy, mięty, liści poziomek, malin, jeżyn czy borówek. A więc z surowców, które każda pani domu mogła znaleźć w lesie, sadzie lub na najbliższej łące. Na bogactwo polskiej przyrody, tylko czekające, by wykorzystać je w kuchni, zwracał uwagę także „Nowy Kurier Warszawski”. W lipcu 1943 roku przypomniał gospodyniom, że przecież: „W miesiącach letnich łąki bielą się rumiankiem i owocują maliny w ogrodach i lasach, zieleni się mięta… kwitną lipy…”. Nic tylko zbierać, suszyć i parzyć… Herbata z marchwi i jabłek Jedną z popularniejszych erzac herbatek była ta sporządzana z obierzyn jabłkowych. Owoce obierało się ostrożnie i cienko, a obierki krajało w paseczki. Następnie należało je ususzyć i przypiec lekko w piecu. Po zalaniu wrzątkiem wychodził z tego bardzo aromatyczny napar o wyrazistym kolorze. Erzac herbaty można też było sporządzić z marchwi. Po odciśnięciu soku, który doskonale sprawdzał się jako bomba witaminowa, pozostawało sporo odpadów. Właśnie z nich powstawała herbata, bo przecież pod okupacją wykluczone było wyrzucanie czegokolwiek. Po odpowiednim wysuszeniu marchewkowe fusy zalewano wrzątkiem i z powodzeniem zastępowały przedwojenny earl grey. To jest przedruk z książki „Okupacja od kuchni. Kobieca sztuka przetrwania” autorstwa Aleksandry Zaprutko-Janickiej, która ukazała się nakładem Wydawnictwa Poznańskiego. Tytuł, lead i śródtytuły pochodzą od redakcji.
Ciekawostki o kawie. 20 faktów, które zaintrygują każdego miłośnika tego napoju
Kawę rozpuszczalną, parzoną, przelewową czy espresso pijamy na co dzień. Ale czy wiemy, jak powstaje i jak na nas działa? Ciekawostki o kawie dają odpowiedzi na te pytania.
W tym artykule: Ciekawostki o kawie i jej historii Ciekawostki o produkcji kawy Ciekawostki o parzeniu kawy Ciekawostki o piciu kawy Choć Polacy wydają się mało „kawowym” narodem, napój ten trwale zapisał się w naszej historii. Pod koniec XVIII w. najlepszym polskim produktem eksportowym była czarna kawa z dodatkiem tłustej śmietanki. Sławą dorównywała naszym wypiekom. Zamożna szlachta zatrudniała nawet baristów. Każdego ranka serwowali oni kawę do łóżek. Pijano ją również podczas podwieczorku jako dodatek do ciast. To tylko próbka ciekawych faktów na temat napoju uzyskiwanego z owoców kawowca. Jeśli interesują was inne ciekawostki o kawie, zapraszamy do lektury dalszej części artykułu. Ciekawostki o kawie i jej historii Już w I w p n. e. afrykańscy nomadowie jako pierwsi przyrządzali wywar z owoców kawowca. Oto ciekawostki dotyczące historii kawy: Kawowe opowieści z kosmosu. Obalamy 5 największych mitów dotyczących kawy [TYLKO O KAWIE] Jedna osoba przekazuje drugiej niesprawdzone informacje, ta podaje je dalej i kolejne osoby przyjmują tą tezę za pewnik. Dodajmy do tego równania jeszcze trochę niechęci do weryfikowania źr.. Pierwsze w pełni profesjonalne plantacje kawy powstały na Bliskim Wschodzie w 1300 r. Pierwsza kawiarnia została otwarta pod koniec XV wieku w Stambule. Początkowo kawa w świecie chrześcijan była uważana za napój pogański. Dopiero w XVI w papież Klemens VIII ogłosił, że kawa nie jest dziełem szatana i wierni mogą pić ją bez obaw. Kawa trafiła do Polski w 1683 r. Jan III Sobieski przywiózł ją jako zdobycz po bitwie pod Wiedniem. Pierwsza polska kawiarnia powstała w 1724 r. Znajdowała się w okolicach Ogrodu Saskiego w Warszawie. Ciekawostki o produkcji kawy Jeśli chodzi o konsumentów, na pierwszym miejscu plasują się Finowie. Na jednego mieszkańca tego kraju przypada aż 12 kg kawy. Dla porównania, Polacy znajdują się na 45. miejscu w tym rankingu, konsumując średnio 4 kg kawy rocznie. Poniżej przedstawiamy ciekawostki dotyczące jej produkcji: Wielkie plantacje kawy są często miejscami, w których łamane są prawa człowieka – począwszy od trudnych warunków pracy po głodowe pensje. Dlatego powstały certyfikaty sprawiedliwego handlu (Fair Trade). Zielona kawa to ta, którą ominął proces palenia. Traci przez to wiele walorów smakowych, ale przez część konsumentów jest uznawana za zdrowszą. Wielkie korporacje na ogół oferują nam kawy ciemno palone. Mają one większą trwałość, ale też bardziej ujednolicony smak. Jasno palone ziarna mają bardzo bogaty profil sensoryczny Najdroższa kawa świata to kopi luwak. Pochodzi z odchodów zwierzęcia zwanego łaskunem, które zjada owoce kawowca i wydala częściowo strawione ziarna. Do 2050 roku na skutek globalnego ocieplenia większość kawowych plantacji ulegnie zniszczeniu – twierdzą naukowcy z australijskiego Climate Institute. Owoce kawowca będą dojrzewały zbyt szybko. Kawa z nich uzyskana nie będzie przypominała tej, którą znamy dziś. Ocieplenie sprzyja też pojawianiu się szkodników, niszczących uprawy. Ciekawostki o parzeniu kawy Parzenie kawy jest praktykowane od stuleci. Jednak dopiero w XX wieku dowiedzieliśmy się, jak ten napój działa na człowieka. Wtedy też powstały nowe sposoby jego przygotowywania, którym poświęcamy kolejną porcję ciekawostek: Tradycyjne sposoby parzenia kawy mogą dawać napój szkodliwy dla zdrowia. Tak działa zalewanie kawy gorącą wodą w szklance i parzenie po turecku. Szkodliwe są fusy, dlatego najlepiej je odfiltrować. W 1906 r. Luigi Bezzera skonstruował pierwszy ekspres ciśnieniowy. To dzięki takim maszynom powstaje espresso. Pierwszą kawiarkę opracował w 1918 r. Alfonso Bialetti. Jego nazwisko nosi dziś firma znana na całym świecie z kawowych akcesoriów. W 1941 r. Peter Schlumbohm skonstruował chemex. To eleganckie naczynie do parzenia przelewowego. Najmłodszy sposób parzenia to aeropress. Powstał w 2005 r. dzięki Alanowi Adlerowi. Ciekawostki o piciu kawy 29 września obchodzimy Międzynarodowy Dzień Kawy. Jej picie jest częścią światowej kultury i wywiera pozytywny wpływ na zdrowie. Poniżej prezentujemy ciekawostki o kawie w tym ujęciu: Kawa po turecku, włosku, etiopsku... Przepisy na kawę z różnych stron świata Kawa to napój znany na całym świecie, jednak w zależności od tego, na jakiej szerokości geograficznej się znajdziemy, wiążą się z nią inne rytuały i nawyki. Ile jest kultur, tyle sposo... Efekt pobudzenia, który odczuwamy po wypiciu espresso, nie wynika z działania kofeiny, lecz z samego smaku kawy. Jest on tak intensywny, że zmusza nasze szare komórki zajmujące się interpretacją bodźców do bardziej wytężonej pracy. To zaś zwiększa przepływ krwi w mózgu. Z badań naukowych wynika, że kawa jest bezpieczna dla osób z zaburzeniami rytmu serca. Dobrze wpływa też m.in. na wątrobę. Uczeni twierdzą, że picie kawy przedłuża życie. Dotyczy to też kawy bezkofeinowej. Dlaczego po kawie od razu chce się biec do toalety? Ponieważ kawa stymuluje i zwiększa aktywność ruchową okrężnicy. Dzieje się to już nawet kilka minut po pierwszym łyku. Czy to prawda, że psychopaci preferują gorzką, czarną kawę? Niektóre badania to sugerują, ale raczej nie ma takiego związku. Włosi chcą wpisania espresso na listę dziedzictwa ludzkości UNESCO. Ich zdaniem parzenie kawy to rytuał i sposób społeczności na wyrażenie siebie, z którego Włochy są znane na całym świecie. Źródło: archiwum NG.
Ciekawostki o herbacie. 9 zaskakujących faktów o najpopularniejszym napoju świata
Pijesz ją kilka razy dziennie i na kilka sposobów. A czy wiesz, skąd pochodzi herbata, jak się ją produkuje i jaka jest różnica między zieloną odmianą a czarną? Oto wybrane ciekawostki o herbacie.
W tym artykule: Jaka jest historia herbaty? Skąd pochodzi herbata, którą pijemy? Czy wszystkie herbaty pochodzą z jednej rośliny? Jaka jest różnica między herbatą zieloną a czarną? Czym jest czerwona herbata? Czym jest żółta herbata i turkusowa herbata? Jaki jest najlepszy sposób przechowywania herbat? Która herbata jest najdroższa? Skąd wzięła się herbata w torebkach? Dla niektórych gorąca herbata to miłe zwieńczenie pracowitego dnia. Dla innych lekarstwo na przeziębienie, albo towarzysz spotkania z przyjaciółmi. Ze statystyk wynika, że to najpopularniejszy napój świata – ustępuje tylko wodzie. Poniżej prezentujemy ciekawostki o herbacie. Jaka jest historia herbaty? Krzewy herbaciane pochodzą z podhimalajskiej prowincji Yunnan w Chinach. Odkryto je tam już około XI w p.n.e. Ale dopiero 1,5 tysiąca lat później, gdy w Chinach zaczął rozprzestrzeniać się buddyzm, herbata stała się narodowym napojem Chińczyków. To buddyjscy mnisi pierwsi docenili orzeźwiające i tonizujące zalety herbaty. Zaczęli też zakładać pierwsze jej plantacje. Najstarsza herbata na świecie została odkryta w grobie chińskiego cesarza. A dokładniej w mauzoleum cesarza Jinga z dynastii Han (202 p.n.e – 220 n.e.). Skąd pochodzi herbata, którą pijemy? Herbata lekiem na całe zło? Ma wiele niepodważalnych zalet Filiżanka herbaty może sprawić, że poczujesz się lepiej i z nową perspektywą spojrzysz na dotychczasowe problemy. I nie chodzi tylko o to, że ta chwila dla siebie pozwoli ci zebrać myśli ... Większość z nas wie, że herbata pochodzi z Chin, Sir Lanki (Cejlon) i Indii. Mniej znane są herbaty z Kenii, Malawi, Argentyny, Indonezji, Wietnamu i Turcji. Czy wszystkie herbaty pochodzą z jednej rośliny? Herbata pochodzi z jednej rośliny, Camellia sinensis. Jednak uprawiana jest ona w wielu różnych krajach, o różnych uwarunkowaniach geograficznych i klimatycznych, na różnego rodzaju glebie. Wszystkie te naturalne czynniki mają wpływ na finalny smak herbaty. Jaka jest różnica między herbatą zieloną a czarną? Zarówno zielona, jak i czarna herbata pochodzą z tej samej rośliny. Po zebraniu, liście rozkładane są na dużych stołach, gdzie tracą nadmiar wody, po to, by stały się miękkie i delikatne, co pomaga w ich późniejszym krojeniu. W procesie krojenia uwalniane są enzymy i następuje utlenienie herbaty. W przypadku czarnej herbaty proces ten może trwać do czasu, gdy liście nabiorą brązowej barwy. Potem zostają one podgrzewane, by zatrzymać proces fermentacji. Zielona herbata poddawana jest krótszemu procesowi utleniania, a czasami nawet jest on pomijany. Dzięki czemu utrzymuje ona swój zielony kolor i delikatny smak. Biała herbata należy do odmian niefermentowanych. Wytwarzana jest jak zielona, lecz tylko z najmłodszych pędów i nierozwiniętych listków, pokrytych jeszcze białym puszkiem. Czym jest czerwona herbata? Czerwona herbata to pu’er, czyli herbata dojrzewająca. Ma ona specyficzny smak i zapach. Dzięki kulturom bakterii dojrzewa latami, jak ser czy wino. Chińczycy wierzą, że jest to królowa herbat. Pu’er pochodzi z kolebki herbaty – Yunnanu. Najlepsze gatunki, zazwyczaj całe liście prasowane potem w okrągłe, półkilogramowe brykiety, zbiera się w rejonie Xishuangbanna z dziko rosnących krzewów, mających nawet 800 lat. Czym jest żółta herbata i turkusowa herbata? Żółta herbata była podawana na cesarskim dworze. W czasie produkcji najpierw jest lekko podgrzewana, potem krótko fermentowana (fermentacja do 15 proc.). Turkusowa herbata zwana jest inaczej wulong (oolong). Listki najpierw więdną, a następnie zwija się je i suszy. Tak przygotowane częściowo fermentują, głównie na brzegach. To daje im niebiesko-zielony kolor. Jaki jest najlepszy sposób przechowywania herbat? Herbata bardzo łatwo wchłania obce zapachy. Warto przechowywać ją w zamykanych naczyniach, np. w pojemnikach z nieprzeźroczystego szkła lub z porcelany. Można używać też szczelnych naczyń blaszanych, np. puszek. Wyjątkiem jest pu’er, która potrzebuje dostępu powietrza. Nie powinno się przechowywać herbaty w lodówce lub zamrażarce, bo może to mieć negatywny wpływ na jej smak. Która herbata jest najdroższa? Rzadkie chińskie herbaty kosztują krocie. Najdroższa chińska herbata to Pumpkin Tribute Tea. Kilogram oryginału kosztuje ponad 13 mln zł. Skąd wzięła się herbata w torebkach? W roku 1904 pewien handlarz w Bostonie zaczął wysyłać klientom próbki herbaty w jedwabnych saszetkach. Tak zaczęła się zawrotna popularność herbaty w „torebkach”. Dzięki nim producenci mogli szybko i tanio zasypać rynek porcjowanymi mieszaninami pokruszonych herbat pośledniejszych gatunków. Długi rękaw i gorąca herbata, czyli 6 sposobów na upał W ten weekend temperatura w Polsce przekroczy 30° C. Sposobów, jak przetrwać upał, można się uczyć od narodów na co dzień zmagających się z wysokimi temperaturami. Badania wykazały, że torebki do herbaty uwalniają miliony mikrocząsteczek plastiku do napoju. Ok. 96 proc. torebek zawiera polipropylen – tworzywo sztuczne używane do uszczelniania i utrzymania kształtu. Naukowcy nie wiedzą jeszcze, czy te mikroskopijne cząstki są szkodliwe dla ludzkiego zdrowia.
Podatek cukrowy działa. Po jego wprowadzeniu znacząco zmniejszył się odsetek otyłych dziewcząt
Podatek cukrowy zwiększył ceny słodzonych napojów. Nowe badania pokazują, że uchronił też przed otyłością tysiące dziewcząt.
W tym artykule: Rola cukrów w diecie Dlaczego słodzone napoje są szkodliwe Podatek cukrowy pomaga zwalczać otyłość Podatek cukrowy w Polsce Wprowadzenie podatku cukrowego w Wielkiej Brytanii w 2018 r. wiązało się z 8-procentowym zmniejszeniem otyłości wśród dziewcząt w wieku 10–11 lat. Największy efekt zaobserwowano u osób mieszkających na obszarach najbiedniejszych. Taki wniosek płynie z badań opublikowanych w czasopiśmie naukowym „PLOS Medicine”. Przeprowadził je zespół kierowany przez Ninę Rogers z University of Cambridge School of Clinical Medicine. Rola cukrów w diecie Cukier prosty zwany glukozą to dla nas podstawowe „paliwo”. Potrafimy ją uzyskać z praktycznie każdego pokarmu, w tym z innych cukrów. Np. z popularnego cukru spożywczego, czyli sacharozy, która jest połączeniem cukrów prostych: glukozy i fruktozy. Ale gdy cukrów prostych mamy za dużo, zaczynamy gromadzić zapasy. Czyli tłuszcz, którego potem trudno się pozbyć i który zwiększa ryzyko chorób. Najgroźniejsza dla zdrowia jest fruktoza. Nasz organizm przerabia ją na tłuszcz bardzo szybko. Fruktoza wręcz „przestawia” cały metabolizm organizmu na produkcję tłuszczu. Czy można objadać się cukrem bez szkody dla zdrowia? U Grenlandczyków pozwala na to rzadka mutacja Część mieszkańców Grenlandii może jeść cukier, nie tyjąc ani nie chorując od tego. Pozwala im na to wariant genetyczny występujący u kilku procent tamtejszej populacji. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/5b3ebf160d0c11e2222f97b78681cf2f539eb638-eb58385.jpeg" width="912" height="700" alt="Czy można objadać się cukrem bez szkody dla zdrowia? U Grenlandczyków pozwala na to rzadka mutacja (fot. Getty Images)" title="Czy można objadać się cukrem bez szkody dla zdrowia? U Grenlandczyków pozwala na to rzadka mutacja (fot. Getty Images)" /> Kiedyś łatwo przyswajalne związki cukrowe były dla nas dostępne tylko w owocach, a i tam w małych dawkach. Słodki smak kojarzył się naszym przodkom ze zdrowym jedzeniem, obfitującym w kalorie i witaminy. Jeszcze w średniowieczu cukier był towarem luksusowym, sprowadzanym z odległych krajów, w których uprawiano trzcinę cukrową. Potem stopniowo taniał. Przyczyniło się do tego odkrycie, że można go produkować z buraków cukrowych (pod koniec XVIII wieku) czy z kukurydzy (w latach 70. XX wieku). Ta ostatnia jest źródłem tzw. syropu glukozowo-fruktozowego, którym dziś dosładza się niemal wszystko. Dlaczego słodzone napoje są szkodliwe Napoje gazowane i soki są często sztucznie dosładzane sacharozą albo syropem glukozowo-fruktozowym. Ten ostatni można znaleźć w podanym drobnym druczkiem składzie większości napojów gazowanych. Jedna szklanka może wówczas zawierać ponad 20 proc. naszej dziennej dawki cukrów prostych, uznawanej za bezpieczną według obowiązujących norm. Co gorsza, cukier w formie płynnej nie daje nam poczucia sytości, ponieważ bardzo szybko przechodzi przez nasz układ pokarmowy. A to sprzyja sięgnięciu po kolejną szklankę napoju i przejadaniu się. Natomiast, wbrew powszechnej opinii, cukier nie wywołuje nadpobudliwości u dzieci. Sztuczne słodziki, wbrew pozorom, nie są lepszym rozwiązaniem. Niskokaloryczne substancje słodzące oszukują nasz organizm. Kiedy wiążą się z receptorami na języku, informują mózg, że otrzymamy dużą dawkę energii. Jednak potem ta energia – czyli glukoza we krwi – się nie pojawia. Sztuczne słodziki mogą „oduczyć” nasz mózg kojarzenia słodyczy z kaloriami. W ten sposób produkty „light” mogą sprawić, że zjemy więcej innych, naprawdę kalorycznych pokarmów. Podatek cukrowy pomaga zwalczać otyłość Wskaźniki otyłości u dzieci w Anglii wzrosły w ostatnich dziesięcioleciach. W 2020 r. około 10% dzieci w wieku 4–5 lat i 20% dzieci w wieku 10–11 lat cierpiało na otyłość. Ten problem narasta także w Polsce. W latach 80. XX wieku dotyczył mniej niż 10% dzieci i młodzieży, na początku tego stulecia już 15%. Dziś co czwarty młody Polak waży zbyt dużo, a otyłość diagnozowana jest u 13%. chłopców i 5%. dziewczynek. Istnieją mocne dowody na to, że otyłości sprzyja spożywanie słodzonych napojów. "Powinniśmy ostrzegać przed mięsem, jak przed cukrem" - alarmują dietetycy Mięso przyczynia się do rozwoju otyłości w takim samym stopniu, jak cukier, i na równi z nim odpowiada za światową epidemię tej choroby - uważają naukowcy z Australii. W kwietniu 2018 r. wszedł w życie brytyjski podatek od napojów bezalkoholowych (SDIL). Miał on zachęcić producentów do zmniejszenia zawartości cukru w napojach. Naukowcy z Cambridge wykorzystali powtarzane regularnie pomiary dotyczące ponad miliona dzieci w angielskich szkołach podstawowych. Uczniowie w wieku 4–5 oraz 10–11 lat byli obserwowani w okresie od września 2013 do listopada 2019. Naukowcy porównali odsetek otyłości przez 19 miesięcy po wprowadzeniu SDIL z prognozowanymi wskaźnikami. U dziewcząt w wieku 10–11 lat wskaźnik otyłości spadł o 1,6 punktu procentowego. Odpowiada to względnemu zmniejszeniu wskaźników otyłości o 8%. Oznacza to, że rocznie udało się ochronić przed otyłością ponad 5 tys. dziewcząt z tej grupy wiekowej. U chłopców w wieku 10–11 lat nie zaobserwowano ogólnej zmiany wskaźników otyłości. Podobnie było w przypadku młodszych dzieci. – Nasze odkrycia sugerują, że brytyjski podatek doprowadził do pozytywnych skutków zdrowotnych w postaci zmniejszenia poziomu otyłości u dziewcząt w wieku 10–11 lat. Potrzebne są nowe strategie, aby zmniejszyć częstość występowania otyłości wśród dzieci w wieku szkolnym, a zwłaszcza starszych chłopców i młodszych dzieci – podkreślają autorzy badań. Podatek cukrowy w Polsce W 2021 r. podatek cukrowy wprowadzono także w Polsce. Jego część stała wynosi 50 gr za litr napoju i dodatkowo 10 gr za litr napoju z tauryną lub kofeiną. Do tego naliczane jest 5 gr za każdy gram cukru powyżej poziomu 5 gr na 100 ml. Z tytułu tego podatku do budżetu ma trafiać ok. 2 mld zł rocznie. W grudniu 2022 r. pojawiły się jednak informacje, że podatek cukrowy nie ograniczył sprzedaży słodzonych napojów w Polsce. Źródło: PLoS Medicine, Biznes.gov.pl
O co chodzi z tą Geishą? Czy „najlepsza kawa na świecie" naprawdę jest najlepsza? [TYLKO O KAWIE]
Gdyby szukać w kawowym świecie odpowiednika klasycznej historii „od pucybuta do milionera", rozwój Geishy nadaje się na niego idealnie. Kiedyś niedoceniana i wrzucana do tanich kawowych mieszanek, dzisiaj bijąca (absurdalnie już wywindowane) rekordy sprzedaży. Na czym polega wyjątkowość tej odmiany arabiki?
Takie historie potrafią podnieść na duchu. Następnym razem, gdy poczujecie, że nic dobrego nie ma prawa wydarzyć się w kolejnych miesiącach, przypomnijcie sobie ten tekst i płynący z niego wniosek – „nigdy nie wiemy, co wydarzy się za chwilę". A może wasza sytuacja zmieni się diametralnie tak samo jak historia tej kawowej odmiany? Miejsce zero? Panama Są lata 60. XX wieku. Do Panamy trafiają pierwsze sadzonki Geishy. Plantatorzy zwracają na nie uwagę, bo szczególne odmiana arabiki jest bardzo odporna na niektóre choroby trapiące drzewka kawowe i potencjalnie ma być niezbyt wymagająca w hodowli. Niestety, okazuje się, że roślina nie spełnia pokładanych w niej oczekiwań. Owszem, nieźle radzi sobie z zaburzeniami, ale jej zbiory są niezbyt obfite, a sama kawa nie wyróżnia się absolutnie niczym. Dochodzi do sytuacji, w której staje się jednym z kawowych „wypełniaczy" w tańszych mieszankach. Jak od takiej sytuacji doszliśmy do roku 2018, w którym kawa tej odmiany ustanawia nowy rekord ceny, którą zapłacono za worek zielonego ziarna (1772 dolary za kilogram!)? Odpowiedź jest prosta – lata doświadczeń. Przeciętna i nudna kawa, którą hodowali plantatorzy z Panamy potrafi rozwinąć się w coś niezwykłego, gdy poświęci się jej wyjątkowo dużo uwagi. Zasad pierwsza – wysokość. Po latach uprawy tej odmiany okazało się, że swoje walory Geisha uwydatnia dopiero, gdy hoduje się ją odpowiednio wysoko, czyli przynajmniej 1500 m.n.p.m. Zasada druga – bezpieczeństwo. Okazuje się, że ta sama odmiana, która nieźle radzi sobie z jednymi chorobami jest bardzo podatna na działanie drugich, a utrzymanie drzewka kawowego Geishy w zdrowiu nie jest prostym zadaniem. Zasada trzecia – czas. To najbardziej wymagający czynnik dla właścicieli upraw. Drzewka kawowe innych odmian dają pierwsze owoce dobrej jakości po około 3-4 latach. W przypadku Geishy optimum wynosi aż 8 lat. Najdroższa = najlepsza? Geisha to idealny przykład, że kawa także może być towarem luksusowym, a takie produkty rządzą się swoimi prawami. Czy wino za 5000 zł za butelkę jest stukrotnie lepsze od tego za pięćdziesiąt? Oczywiście, że nie. Jednak wszystko rozbija się o ekskluzywność. Jeśli wydajemy 100 złotych za 200 gramów kawy, zaczynamy oczekiwać od siebie, że będzie ona nam bardziej smakować. Oliwy do ognia dolewają palarnie, które wiedząc jak działa rynek i nasza podświadomość, podkreślają wyjątkowość tej odmiany specjalnymi edycjami, opakowaniami i historiami. Jednak czy ta kawa naprawdę jest tak dobra jak mówią? Czas na moją ulubioną odpowiedź – nie wiadomo. W teorii ta kawa powinna być idealna na początek baristycznej przygody. Nuty smakowe są w niej bardzo wyraźne, a smaki złożone i dopełniające się. Czym smakuje? To oczywiście zależy od hodowli i kraju pochodzenia. Problem polega na tym, że smak jest subiektywnym zmysłem i nie da się stworzyć produktu, który smakuje wszystkimi osobom. W teorii moglibyśmy polegać na opinii specjalistów, czyli np. najlepszych baristów na świecie. Ta ścieżka doprowadzi nas do wniosków, że Geisha jest warta swojej ceny. W ostatniej dekadzie Mistrzostw Świata Brewers Cup zdecydowana większość zwycięzców parzyła swoje konkursowe kawy właśnie z Geishy. Podsumowując – czy Geisha jest warta grzechu? Tak i nie. Jeśli jesteście na początku swojej kawowej przygody, nie polecałbym kupowania całej paczki na swój domowy użytek. Braki w umiejętnościach, kiepska woda i nienajlepszy młynek mogą spowodować, że ten kawowy cymes zrobi wrażenie tylko na waszych portfelach. Jednak jeśli będziecie kiedykolwiek w kawiarni, która ma w swojej ofercie tę odmianę, serdecznie polecam. To będzie prawdopodobnie najdroższa kawa w waszym życiu, ale „ona jest jakby luksusowa".
Jak espresso podbiło świat? Podpowiadamy, jak parzyć kawę w ekspresie ciśnieniowym
Espresso jest z nami już od ponad 120 lat. Włoska kawa parzona w ekspresie ciśnieniowym zyskała globalne uznanie po II wojnie światowej.
Spis treści: Jak powstało espresso? Skąd popularność espresso? Espresso – jak przygotować? Zwykle w większej grupie znajomych, każdemu dokleja się jakąś łatkę, która w zabawny sposób go określa. „To ten, co rozpoznaje samochody po dźwiękach silnika” albo „to ta, co zna numery szminek na wyrywki”. Ja jestem uznawany za kawowego świra, który z prostej czynności zaparzania napoju robi filozofię. W związku z tym średnio dwa razy w tygodniu dostaję wiadomości o treści: „Kupiłem dobre ziarna. Co dalej?”. Ten nowy cykl tekstów powstał między innymi po to, by zaoszczędzić poszukiwań wszystkim, którzy chcieliby się dowiedzieć więcej o metodach przyrządzania kawy. Jako, że do startu w wyborach politycznych mi nie spieszno, wciąż zdarza mi się złożyć obietnice, które mam zamiar dotrzymać. Właśnie dlatego dzisiaj zaczynam się powoli wywiązywać z przyrzeczenia stworzenia serii tekstów, które przybliżą najpopularniejsze, a czasem także całkiem niszowe, metody przyrządzania kawy. Na początek metoda, która prawdopodobnie jak żadna inna wpłynęła na nasze dzisiejsze postrzeganie kawy jako napoju. Bez niej wielkie kawiarnie nie miałyby szansy bytu, a popkultura zostałaby pozbawiona wielu doskonałych dialogów i odniesień. Przed Państwem, the one and only – espresso! Jak powstało espresso? Na początek warto chwilę zastanowić się nad samą etymologią nazwy tej kawy. Wśród kawoszy z całego świata nie ma zgody, skąd po raz pierwszy pojawiło się określenie „espresso" w stosunku do napoju. Jedni twierdzą, że chodzi o metodę jego przygotowania, w której woda pod ciśnieniem jest przeciskana (ang. press) przez drobno zmielone ziarna kawy. Drudzy podkreślają, że chodzi o szybkość przygotowania napoju, a jeszcze inni uznają, że powodem jest wyrazistość (ang. expressly) otrzymywanego naparu. W jednym historycy są jednak zgodni – espresso jest z nami już ponad 120 lat. Za debiut tego naparu uznaje się rok 1901, w którym Luigi Bezzera stworzył ekspres oparty na ciśnieniowym przepływie wody przez kawę. Maszyna działa, ale miała jedną wadę – silnie podgrzana para wodna zmieniała smak kawy i wydobywała z niej bardzo dużo goryczy. Problemowi zaradzić chciał Desiderio Pavoni, który niedługo po opatentowaniu przez Bezzerę projektu, odkupił go od niego. Niestety, problem pary wodnej powracał. Dopiero cztery dekady później rozwiązał go Achille Gaggia, którego uznaje się za jednego z ojców espresso, jakie znamy dzisiaj. Co ciekawe, firmy założone przez trzech wyżej wymienionych panów do dzisiaj produkują urządzenia do zaparzania kawy. Skąd popularność espresso? Poznaliśmy skróconą historię espresso, jednak nie wyjaśniła nam ona jak typowo włoski sposób przyrządzania kawy podbił cały świat. Wydaje się, że największy wpływ na popularyzację tej niewielkiej kawy miały dwa czynniki: włoska urbanizacja i II wojna światowa. Okres powojenny to czasy, gdy wielu Włochów porzucało wiejskie życie i wyruszało w drogę do miast w poszukiwaniu pracy. To właśnie tak po raz pierwszy poznawali zwyczaj picia rano małej i intensywnej w smaku kawy. Wtedy też powstawały pierwsze włoskie espresso bary, które dla wielu z nas są jednym z najważniejszych symboli Półwyspu Apenińskiego. Wypicie w nich kawy nie zajmowało wiele czasu, a ceny (przez pewien czas nawet regulowane przez władze państwowe) były przystępne. Szybko espresso bary stały się miejscem, w którym Włosi spotykali się przed pójściem do pracy, by zamienić kilka słów i poznać najgorętsze plotki. Później nastąpił okres wielkiej migracji diaspory włoskiej, którym jednym z najczęściej wybieranych kierunków były Stany Zjednoczone. To właśnie wtedy powstała słynna nowojorska dzielnica „Little Italy”. Włosi zabrali ze sobą do USA wiedzę o ich sposobie przygotowywania kawy i stopniowo zarażali nią mieszkańców USA. Amerykanie mieli jednak jeszcze inną metodę zapoznania się z włoskim espresso. Okolicznościami tego spotkania była obecność alianckich żołnierzy we Włoszech podczas II wojny światowej. W większości odbijanych włoskich miasteczek nie było wielu zapasów, ale kawy zwykle nie brakowało. Później, po powrocie do domu amerykańscy żołnierze doskonale pamiętali smak i zapach doskonałego napoju i szukali sposobów, by móc go pić na co dzień. Espresso – jak przygotować? W tym miejscu wypada podkreślić, że w kwestii espresso Włosi nie wykazują charakterystycznego dla nich poczucia humoru. Receptura jest jedna i koniec. By podkreślić, jak istotny jest dla mieszkańców „wielkiego buta” jest ten napój, wystarczy powiedzieć, że powołali oni Narodowy Instytut Włoskiego Espresso, który dokładnie określił wszystkie parametry. Według niego włoskie espresso powinno przyrządzać się z około 7 gramów drobno zmielonej kawy, przez które przepuszcza się wodę o temperaturze 88 stopni Celsjusza pod ciśnieniem 9 barów, tak by uzyskać około 25 ml naparu w ciągu 25 sekund. Powyższy przepis, zostawiam dla najbardziej ortodoksyjnych kawoszy, a teraz czas na garść praktycznych porad. Jeśli planujecie przygotowania dobrego espresso, będziecie potrzebować ekspresu, który jest w stanie wytworzyć odpowiednio wysokie ciśnienie. Już ten krok, może być dla wielu miłośników kawy przeszkodą. Ekspresy ciśnieniowe nie są tanimi urządzeniami, tym bardziej jeśli chcemy kupić maszynę dobrej jakości. Jeśli jednak udało wam się dokonać zakupu, większość trudności już za wami. Pamiętajcie jednak, że naprawdę dobre espresso da się przyrządzić tylko ze świeżo zmielonych ziaren, które zostały wypalone niedawno. Tylko wtedy możemy liczyć na naprawdę intensywny w smaku napar z delikatną goryczkową cremą na wierzchu. Do dzieła, kawosze!
Cupping kawowy, czyli wydarzenie dla miłośników siorbania [TYLKO O KAWIE]
Jeśli zdarzyło wam się wejść do kawiarni, z której dobywały się niepokojące dźwięki siorbania i świstania, pierwsze spotkanie z kulturą cuppingu macie za sobą. Spokojnie, drugie pewnie będzie mniej niepokojące.
Czym jest cupping? W telegraficznym skrócie cupping jest metodą oceny jakości i rodzaju kawy na podstawie próbowania ich naparu z niej przygotowanego. Prawda, że nie brzmi tak dramatycznie? Jeśli zastanowimy się dłużej to każda nasza wizyta w kawiarni, która kończy się stwierdzeniem „ta kawa kojarzy mi się z….” jest w gruncie rzeczy bardzo podstawową formą cuppingu. Pierwszą formułą, która przypominała współczesną formę cuppingu było testowania jakości kaw zbieranych na plantacjach przez XIX-wiecznych kupców. Zanim zdecydowali się oni na zakup większej partii kawy, pobierali z niej próbkę i smakowali przygotowany napar. Miało to uchronić kupców przez kawą niskiej jakości i sprawić, że będą lepiej znali produkt, który kupują. Dzisiaj największe także wykonuje się podobne testy. Największe koncerny sprawdzają w ten sposób czy zebrana kawa smakuje tak jak powinna wedle ich standardów, a mniejsze palarnie mają szanse wybrać najbardziej interesujące ziarna, która następnie wypalą, zapakują i sprzedadzą najwierniejszym miłośnikom kawy. Cupping, który możemy obserwować w kawiarniach specialty ma nieco inną formułę. Tutaj nie szuka się defektów w kawie (choć zdarza się je znaleźć!), a próbuje opisywać wyczuwalne w niej smaki i porównuje się je z innymi rodzajami. Tutaj też najczęściej spotykają się zwykli miłośnicy kawy, którzy chcieliby się dowiedzieć o niej więcej, a profesjonaliści pomagają im zdobyć jak najwięcej wiedzy. Cupping to też doskonałe miejsce, żeby dowiedzieć się więcej na temat wpływu wody na smak parzonej kawy, poznać lepiej rodzaje palenia, a przede wszystkim poznać innych kawowych maniaków. Cupping jako sport? Od mniej więcej 20 lat próbowanie kawy jest też sportem dla najwytrwalszych. Na całym świecie organizowane są zawody, w których znawcy smaków stają w szranki o tytuł najdokładniejszego znawcy. Liczy się nie tylko wiedza o kawie, ale też umiejętność porównywania naparów i opisywania różnic między nimi. Powiedzmy sobie szczerze – nie bez znaczenie jest też wrażliwość na presje i obecność tłumu. Zawody gromadzą zwykle liczną grupę kawowego światka, a występowanie i porównywanie kaw z setkami oczu na sobie wymaga nie lada odwagi. Domowy cupping? No jasne! Pomimo tego, że z cuppingiem najczęściej spotkać można się w kawiarniach specialty to nic nie stoi na przeszkodzie, żeby zorganizować sobie własne testy u siebie w domu. Wbrew pozorom to bardzo proste, a liczba przedmiotów, których potrzebujemy jest bardzo krótka. Będziesz potrzebować: 20 gramów każdego rodzaju kawy, który chcesz przetestować (lepiej naszykuj więcej niż jeden gatunek. Metoda porównawcza jest jedną z podstaw cuppingu). młynka wagi kuchennej stopera kubeczków/szklanek na kawę w liczbie równej dwukrotności testowanych gatunków + jeden 2 większych łyżek gorącej wody kartki i ołówka. Zmiel wszystkie rodzaje kawy w młynku do grubości ziarnistej soli morskiej. Idealnie, gdybyś po zmieleniu każdego gatunku, przeczyścił delikatnie młynek i usunął z niego resztki kawy. Przesyp zmielone kawy do małych kubeczków, tak by jeden gatunek kawy znajdował się w dwóch kubeczkach po 10 gramów każdy. Podgrzej wodę do mniej więcej 95 stopni Celsjusza. Jeśli czajnik nie pozwala wybrać ci temperatury, zagotuj wodę i odczekaj minutę. Włącz stoper i wlej do każdego z kubeczków 150 ml wody. Możesz postawić kubeczki na wadze, żeby wiedzieć ile dokładnie wlałeś już wody. Spróbuj powąchać kawę zaraz po zalaniu. Jeśli wyczujesz znane nuty zapachowe, możesz zapisać je na kartce. Po upływie 4 minut przełam łyżkę „skorupkę” z kawy, która utworzyła się na powierzchni kubków, wpychając delikatnie ziarna w głąb kubka. Pamiętaj, żeby oczyścić łyżkę po każdym gatunku kawy. Używając dwóch łyżek, zdejmij resztki kawy i osadu z powierzchni naparów. Odczekaj około 12-13 minut. W tym czasie kawa „otworzy się” i uwolni smaki i aromaty. Nabierz odrobinę kawy na łyżkę i zdecydowanie wessij kawę do ust. Nie przejmuj się, jeśli zdarzy ci się siorbnąć. O to w tym chodzi! Robimy to po to, żeby kawa w jednym momencie i równomierni dotarła do wszystkich rodzajów kubków smakowych. Spróbuj porównać smaki gatunków kaw między sobą. Pamiętaj, żeby opłukać łyżkę po każdej próbie. Znalazłeś różnice? Gratulacje, twój pierwszy cupping za tobą!
Wypalanie ziaren kawy decyduje o jej smaku. Najlepszy ma ta świeżo palona
Na czym polega wypalanie kawy? Od stopnia wypalenia zależy smak i aromat naparu.
Spis treści: Na czym polega wypalanie kawy, tzw. roasting? Jak przygotować kawę do wypalania? Jakie palenie, taki smak i aromat Kilka lat temu pojawił się trend na wykorzystywanie zielonej kawy do przygotowywania naparów. Miała ona mieć właściwości odchudzające, co z pewnością wpłynęło na jej czasową popularność. Czy jest skuteczna? Tego nie możemy potwierdzić, a z pewnością smakuje gorzej niż ta dobrze wypalona do brązowego koloru. Na czym polega wypalanie kawy, tzw. roasting? W największym możliwym skrócie, wypalanie kawy polega na przekształceniu zielonych ziaren zebranych i przetworzonych na plantacjach w brązowe i twarde ziarenka gotowe do przygotowania naparu. Wykorzystuje się do tego piece, które mogą osiągać wysokie temperatury, dochodzące nawet do 300 stopni Celsjusza. Piece do wypalania kawy są skonstruowane tak, by ziarno wciąż pozostawało w ruchu w czasie wypalania. Dzięki temu minimalizuje się ryzyko przypalenia ich i zwiększa szanse, że wszystkie wypalą się równomiernie. Kiedy wnętrza ziaren osiągną temperaturę 200 stopni Celsjusza, zaczynają brązowieć. W ich środku zaczynają się pojawiać związki chemiczne, które odpowiadają za smak i aromat naparu. Proces ten nazywany jest pirolizą i prowadzi do jednoczesnej utraty wagi ziarna i powiększenia jego objętości. Gdy tylko kawa wypali się do odpowiedniego koloru, zostaje natychmiast schłodzona wodą lub powietrzem. Ten proces pozwala zachować w niej większość pożądanych związków aromatycznych i zapobiega przedwczesnemu wietrzeniu kawy i utracie smaku. Jak przygotować kawę do wypalania? Jedna z najważniejszych zasad dobrych palarni kawy twierdzi, że podstawą dobrego naparu jest skrócenie czasu między jej wypaleniem, a zaparzeniem. Właśnie dlatego kawę zwykle wypala się dopiero w kraju jej dystrybucji. Oznacza to, że jest ona transportowana w formie zielonych ziarenek, które przypominają z wyglądu trochę łuskaną fasolką szparagową. Zielone ziarna są miękkie, gąbczaste, a w smaku przypominają trawę. W kraju zbiorów pakuje się je w ogromne worki i w nich transportuje bezpośrednio do kraju, z którego pochodzi palarnia. Właśnie dlatego, gdy zastanawiacie się w sklepie, którą kawę wybrać, zawsze należy sprawdzić datę palenia na opakowaniu i wybrać tę najświeższą. Często może się okazać, że jakościowo lepsza kawa, ale wypalona dawniej, będzie smakować gorzej od trochę „słabszej”, ale świeższej. Jakie palenie, taki smak i aromat Zagłębiając się w arkana wiedzy palacza kawy (ang. roastera) szybko można się zorientować, że stopni wypalania kawy jest niezliczona liczba. Każdy z nich ma swoje własne ulubione proporcje i własny sprawdzony przepis na „najlepsze” wypalenie. Jednak, by zrozumieć sedno istoty wypalania kawy wystarczy znajomość 4 stopni palenia: jasnego, średniego, ciemnego i bardzo ciemnego. Palenie jasne – ziarenka kawy są tylko delikatnie zbrązowione, przypominające kolorem cynamon. Smak przygotowanego z nich naparu jest delikatny i lekko kwasowy. Kawa jasno palona zwykle bardzo dobrze oddaje profil smakowy charakterystyczny dla danej kawy. Co ciekawe, wbrew pozorom kawa jasno palona ma w sobie najwięcej kofeiny. Palenie średnie – to najpopularniejszy sposób palenia ziaren. Są one lekko brązowe, a kwasowość ziaren jest lekko osłabiona. W smaku są one dobrze zrównoważone. Delikatne goryczka dłużej pozostaje na podniebieniu. Palenie ciemne – kawa jest w kolorze wyraźnie brązowa, a naturalna kwasowość w zasadzie znika. Coraz mocniej wyczuwalna jest goryczka, która na tym etapie wciąż jest przyjemna. Aromat kawy jest zdecydowanie mocniejszy i zaczyna przypominać aromaty czekoladowe. Cukry skarmelizowane podczas długiego palenia dają delikatne, słodkie posmaki. Palenie bardzo ciemne – inaczej nazywane jest pełnym. Ziarna są bardzo ciemne, niemal czarne. Ten rodzaj palenia sprawia też, że ziarna zaczynają się błyszczeć. Napar z tego rodzaju kawy jest wyraźnie goryczkowy, a naturalna kwasowość jest wyeliminowana. Najmocniej wyczuwalne są aromaty czekolady i orzecha.
4 egzotyczne napoje, które rozgrzeją w chłodne wieczory
Te aromatyczne, inspirowane podróżami napoje skutecznie umilą jesienne chłody.
Tu znajdziesz 4 inspirowane podróżami napoje, które skutecznie rozgrzeją w chłodne wieczory >>>
Umeboshi, złote mleko... Oto 5 egzotycznych sposobów na wzmocnienie odporności
Są kraje, które mogą pochwalić się skutecznymi sposobami w walce z zimnem. Sprawdź, jak to się robi w Japonii, Mongolii czy Indiach.
Poznaj 5 egzotycznych sposobów na wzmocnienie odporności >>>
Lato dobiegło końca, sezon wakacyjny się kończy, a leżakowanie na plaży z drinkiem z palemką odchodzi w niepamięć. Czasu nie zawrócimy, nie mamy też wpływu na pogodę, jednak mamy sposób, żeby umilić długi czas oczekiwania na kolejne wakacje.
Koktajle znane głównie z barów przy plaży wcale nie są tak trudne w przygotowaniu jak się wydaje, a narzędzia barmańskie można zastąpić domowym arsenałem. Bardziej wymagającym polecamy skorzystać z usług firmy DELI Catering. Posiada ona w swojej ofercie Deli CoctailBar z drinkami z całego świata, które dodadzą egzotycznego klimatu każdej imprezie. Mojito Aby przygotować jeden z najpopularniejszych drinków – mojito wystarczy odrobina cukru trzcinowego, pół limonki, garść liści mięty, woda gazowana i oczywiście rum. Do (najlepiej) wysokiej szklanki wrzuć 4 łódki limonki i muddlerem ostrożnie je rozgnieć, aby owoc wypuścił sok. Jeśli nie masz w domu muddlera, a sama nazwa nic ci nie mówi, po prostu wciśnij limonki do środka. Następnie dodaj miętę i zasyp wszystko lodem (najlepiej kruszonym). Na koniec dodaj 40ml białego rumu i łyżkę cukru trzcinowego. Pozostałą przestrzeń szklanki wypełnij gazowaną wodą. Jeśli zwykłe mojito dla ciebie to nuda możesz dodać np. mus truskawkowy, albo wycisnąć sok z grejpfruta - twój drink nabierze niepowtarzalnego koloru. Daiquiri Kolejnym koktajlem, który przeniesie twoją imprezę na karaibską plażę jest daiquiri. Do przyrządzenia tego drinka potrzebny ci jest shaker, ale można go zastąpić blenderem. Kostki lodu, 40ml rumu, sok z połówki limonki i łyżkę cukru trzcinowego dodaj do shakera lub blendera i energicznym ruchem wymieszaj składniki w shakerze lub po prostu włącz blender, aż twój koktajl osiągnie jednolity kolor. Wszystko przelej do kieliszka do koktajli. Możesz urozmaicić swój koktajl np. musem z malin. Caipirinha Teraz przenosimy się na Copacabanę. Caipirinha to drink na bazie brazylijskiego trunku produkowanego z fermentowanego soku trzcinowego o nazwie cachaça. Sam trunek jest porównywany do wódki, lecz w smaku jest odrobinę słodki i owocowy. W Polsce nie jest zbyt popularny lecz coraz łatwiej go dostać, zwłaszcza w większych miastach. Caipirinha jest bardzo prosta w wykonaniu. Do szklanki dodaj 4 łódki limonki i łyżkę brązowego cukru, wyciśnij sok muddlerem ( jeśli go nie masz postępuj jak w przepisie na mojito). Dodaj kruszony lód i wlej 40ml Cachaçy. Wszystko wymieszaj i gotowe. Możesz też przygotować wszystko w shakerze. Tequila Sunrise Wygląd tego drinka robi wrażenie, a w przygotowaniu jest niezwykle prosty. Umieść w shakerze lub blenderze 40ml tequili, 100ml soku pomarańczowego i lód. Wszystko wymieszaj i przelej do wysokiej szklanki. Następnie dodaj powoli 20ml grenadiny, najlepiej przelewając po odwróconej łyżeczce. Powinna spłynąć na dno tak, by koktajl wyglądem przypominał wschód słońca. Od biedy, grenadynę można zastąpić syropem malinowym – wyglądać będzie tak samo, ale znawcy wyczują różnicę w smaku, więc jakby co, nie wiesz tego od nas. Mai Tai To drink dla tych, którzy mogą pochwalić się bogatszym arsenałem w domowym barku. Do przygotowania potrzeba aż 4 rodzajów alkoholu: ciemny i jasny rum, likier triple sec i amaretto. Do shakera dodaj po 30ml jasnego i ciemnego rumu, po 15 ml triple seca i amaretto, łyżkę soku z cytryny, 40ml soku ananasowego i 30ml soku pomarańczowego. Wszystko dokładnie wymieszaj i przelej do wysokiej szklanki.
5 pysznych koktajli inspirowanych podróżami. Idealne na upały! [PRZEPIS]
To, że skutecznie gaszą pragnienie wiedzą od dawna mieszkańcy Indii, Tajlandii czy Meksyku. A do tego świetnie smakują!
Poznaj nasze przepisy!
"Dopóki ciebie nam pić, póty jak w niebie nam żyć - herbatko!" - śpiewali Jeremi Przybora i Grzegorz Wasowski w Kabarecie Starszych Panów. Dlaczego tak bardzo kochamy ten napój? Odpowiedzią może być znajdująca się w nim teina, która pobudza nas do życia.
Początki tradycji parzenia herbaty kryją się w mglistej przeszłości. Wiadomo, że Chińczycy już w X w. przed naszą erą rozkoszowali się tym napojem, ale legendy mówią o tym, że pierwszy raz zaparzono ją w ponad 2700 lat przed Chrystusem! Mimo tak długiej historii używania człowiek zobaczył ją w czystej postaci stosunkowo późno. W 1819 roku Friedrich Ferdinand Runge wyekstraktował kofeinę, jak sam donosił - na życzenie Johanna Wolfganga von Goethego, czystą teinę uzyskano natomiast w 1827 roku. Co teina ma w środku? Jednym z sekretów jej popularności jest z pewnością teina - pobudzająca substancja znajdująca się w naparze. Poprawia ona naszą koncentrację, wydolność płuc, budzi i wspomaga procesy trawienne. Zależnie od tego czy pozyskujemy ten związek z kawy czy herbaty nazywana jest odpowiednio: kofeiną i teiną. To najpopularniejsza substancja psychoaktywna na świecie, a jej spożycie (łącznie z herbaty, kawy i innych produktów) to około 120 000 ton rocznie. Oprócz poprawienia koncentracji korzysta się z niej do poprawiania metabolizmu, regulacji pracy serca czy leczenia bezdechu. Nie jest to jednak lek na wszystko i nie można z nią przesadzać. Czy teina może być szkodliwa? Niestety tak. Przy przedawkowaniu (zbyt wiele za mocnej herbaty) pobudzenie psychiczne i ruchowe może być zbyt silne, istnieje ryzyko zaburzenia prawidłowej pracy serca. Dodatkowo częste picie bardzo mocnego naparu może spowodować kłopoty żołądkowe. Dlatego warto pić herbatę, ale nie przesadzać z nią by (jak znów śpiewali Starsi Panowie) nie musieć z niej rezygnować. "A potem syci woni, poprzestaniemy na tym bo doktor nam zabronił picia mocnej herbaty" - tego wolelibyśmy uniknąć. B G
Stany Zjednoczone obchodzą 240. urodziny. Z tej okazji sięgamy do amerykańskiej kuchni [PRZEPISY]
4 lipca Stany Zjednoczone będą obchodzić 240. urodziny. Upieczmy ciasto!
(2)40 lat minęło... 4 lipca Amerykanie świętują rocznicę uchwalenia Deklaracji Niepodległości i przekształcenia 13 kolonii w niepodległe stany. Od tamtych wydarzeń minęło już 240 lat. Z tej okazji sięgamy do słodkiej amerykańskiej kuchni. Przygotowaliśmy dwa wyjątkowe przepisy inspirowane barwami amerykańskiej flagi. Kiczowate? Może trochę, ale jakie urocze! Zróbmy sobie USA Co powiecie na ciasto w barwach flagi USA? To amerykański deser (lekki spód, bita śmietana, śliwki kalifornijskie), połączony z sezonowymi owocami - malinami i borówkami amerykańskimi. Ciasto powinno posmakować łasuchom po obu stronach oceanu. Amerykanie to miłośnicy koktajli, na które moda od kilku lat panuje także nad Wisłą. Wykorzystajmy kończący się sezon na truskawki na przygotowanie owocowego smoothie. Wystarczy zmiksować rodzime truskawki ze śliwkami suszonymi ze słonecznej Kalifornii, dodać nieco bitej śmietany i całość polać niebieskim likierem. Kompozycja smakowa w barwach amerykańskiej flagi! Przepisy Przepis na ciasto „Flaga amerykańska” oraz koktajl amerykański z truskawek, śliwek kalifornijskich, z bitą śmietaną i borówkami znajdziecie w naszej galerii. Smacznego!
3 powody, dla których warto pić soki. Nie tylko pomagają wygrać z upałami
Przed nami wakacyjne upały. Jak sobie z nimi najlepiej radzić? Oczywiście dużo pić! A dlaczego właśnie soki? Sprawdźcie.
Rzucili cytrusy, znaczy idą święta - żartowano w głębokim PRL-u. Dziś od święta rzucane są raczej szarony i rambutany.
– 90 proc. durianów spada na ziemię w nocy, kiedy jest chłodniej – tłumaczył malezyjskim dziennikarzom Chang Teik Seng, farmer z wyspy Penang, broniąc swoich upraw. Dwukilogramowy dojrzały okaz kilka dni wcześniej spadł z 13-metrowego drzewa wprost na głowę indonezyjskiego niemowlaka, zabijając dziecko na miejscu. I choć takie przypadki to rzadkość – farmer przekonywał wręcz, że nie spotkał się z taką sytuacją nigdy wcześniej – duriany mają złą sławę. Duże, kilkukilogramowe owoce otoczone kolcami nie dość, że rosną na wysokich drzewach, budząc postrach nie mniejszy niż twarde kokosy, to jeszcze niemiłosiernie śmierdzą. Ni to zgnilizna, ni to padlina – odór jest tak nieznośny, że w Indonezji durianów nie wolno trzymać w hotelach ani zabierać na pokład samolotów. W efekcie ten sezonowy owoc to w Europie rzadkość, pojawia się jedynie sporadycznie w sklepikach prowadzonych przez emigrantów z Wietnamu czy Chin. A szkoda, bo jest ucztą dla zmysłów – nie powonienia, ale smaku. Jak pisze w książce Owoce egzotyczne farmakolog, prof. Eliza Lamer-Zarawska, jest jak serek śmietankowy, orzechy, migdały, cebula i malina razem wzięte, a do tego bardzo pożywny. Zawiera 17 proc. węglowodanów i niemal 5 proc. tłuszczu. Aby zjeść duriana, trzeba się na razie udać do Azji Południowo -Wschodniej. Na szczęście w polskich sklepach jest już cała masa innych importowanych owoców. Równie pożywnych i smacznych. Trzeba tylko wiedzieć, co wybierać. LIMONKA PRZED CYTRYNĄ Egzotyczne owoce i warzywa Europa poznawała głównie w epoce wielkich odkryć. Kolumb i jego naśladowcy, natrafiając na nowe lądy, stykali się nie tylko z ich rdzennymi mieszkańcami, ale i obcą, bogatą florą i fauną. Możemy tylko zgadywać, które owocowe znaleziska udało im się przewieźć na statkach wracających do macierzystych portów. Transport jest zresztą problemem także i dziś. Owoce, które trafiają na nasze rynki, na ogół nie są pełnowartościowe. – Niestety większość owoców egzotycznych jest dość dokładnie, a czasami aż na wyrost traktowana środkami konserwującymi, które mają zagwarantować ich właściwy wygląd w porcie docelowym. Są to najczęściej substancje przeciwgrzybicze zapobiegające pleśnieniu – mówi dr farm. Paweł Paśko, bromatolog z Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego. – Dodatkowo owoce, które mają zostać poddane długotrwałemu transportowi, zbierane są często jeszcze przed osiągnięciem pełnej dojrzałości i dojrzewają potem w warunkach nienaturalnych, co wpływa na ich smak i wartość odżywczą. Ale jak w sklepie poznać dojrzały owoc, jeśli widzimy go pierwszy raz w życiu? Problemu nie powinniśmy mieć w przypadku cytrusów, które są już u nas równie popularne jak jabłka czy gruszki. Trudno nawet pomarańczę czy cytrynę nazwać obcymi. Choć ta ostatnia pochodzi z Chin, nigdzie nie znaleziono jej rosnącej dziko. Wydaje się, że przed nią była limonka, a cytryna powstała w wyniku skrzyżowania jej z innym cytrusem. Przy odrobinie cierpliwości drzewko, które obrodzi owocami, można zresztą wyhodować na polskim balkonie czy w ogrodzie. Utarło się, że cytrusy to najzdrowsze z owoców. Nie ujmując nic ich pożywności i zawartości witaminy C, tej ostatniej więcej ma chociażby nasza polska dzika róża czy czarna porzeczka. Prof. Lamer-Zarawska przekonuje z kolei, że światowy rekord zawartości witaminy C (sto razy więcej niż cytrusy) należy do malpigii z Barbadosu zwanej też acerolą. Jej owoce to pestkowce przypominające wiśnie. Rośnie dziko w Meksyku, w Amerykach Środkowej i Południowej, uprawiana jest zaś głównie na Karaibach, Florydzie i w Teksasie. W Stanach Zjednoczonych acerola jest składnikiem odżywek dla niemowląt, a na całym świecie – preparatów witaminowych. Drugim najpopularniejszym owocem egzotycznym obok cytrusów są banany. Badacze twierdzą, że to najdłużej uprawiana przez człowieka roślina, a związek ten sięga prehistorii gdzieś na terenach dzisiejszej Papui-Nowej Gwinei. Banan jest pożywny – w dużej mierze składa się z wody, cukrów, skrobi i witamin – a jego uprawa jest wyjątkowo opłacalna – średni plon z hektara to około 30 ton owoców. Te znane ze sklepów na całym świecie to odmiana Cavendish wprowadzona w miejsce Gros Michel, które – mimo że w opinii znawców o wiele smaczniejsze – zniknęły z rynków za sprawą tzw. choroby panamskiej wywoływanej przez grzyba Fusarium oxysporum niszczącego uprawy na całym świecie. Cavendish jest na nią odporny. A raczej był – nowa mutacja zagraża i tym uprawom. Biochemicy stoją przed trudnym zadaniem stworzenia odmiany, która nie da się i tej chorobie. W lipcu 2012 r. Nature doniosło, że naukowcy zdołali zsekwencjonować materiał genetyczny owocu. Optymiści liczą, że uda się przywrócić wzmocnione Gros Michel, banana nad bananami. RAMBUTAN W ROLI LICZI Ale nie tylko cytrusami i bananami człowiek żyje. Choć dawniej znano je nad Wisłą głównie z publikacji sadownika prof. Szczepana Pieniążka, dziś do polskich sklepów trafia coraz więcej owoców, o których nie śniło się starszemu pokoleniu. Weźmy mydleńcowate liczi i rambutana. Oba bardzo do siebie podobne nie tylko na zewnątrz, ale i w środku. Jajowate, z czerwoną, pełną brodawek (liczi) i włosków (rambutan) skórką i jadalnym, soczystym biały miąższem. Oba dojrzewają na drzewie, skąd zbiera się je w pełni dojrzałości i pośpiesznie transportuje do miejsca przeznaczenia. Z ich podobieństwa korzystają nieuczciwi sprzedawcy – cenniejsze liczi jest bardziej wymagające od swojego włochatego kuzyna, który czasem go imituje. To gatunek, który marznie nawet podczas przymrozków dochodzących do –3OC. Jego uprawa nie ma większych szans na rozprzestrzenienie się na świecie. Musimy raczej liczyć na to, że miękka, delikatna skórka nie ucierpi za mocno podczas przewozu, lub zadowolić się coraz powszechniejszymi sokami i napojami z liczi. Szczególnie te pierwsze zachowują smak i aromat oryginalnego owocu. Tak jak rambutan może udawać liczi, tak jabłku zdarzyło się podszywać pod granat. Ten ostatni to kolejny owoc znany człowiekowi od co najmniej kilku tysięcy lat. Pokarm, ale i symbol. Granat przedstawiał nieśmiertelność, płodność, obfitość, wiosnę, młodość, regenerację, miłość (był najstarszym afrodyzjakiem!) i wreszcie władzę. To on, a nie jabłko, był bowiem obok m.in. berła i korony insygnium króla. Jak na królewski owoc przystało, jest niezwykle wytrzymały, nie daje się szkodnikom i psuciu, a na dodatek niełatwo go zjeść. Trudniej o lepszy owoc podróżny. O granacie w samych superlatywach mówią też dietetycy. Sok z niego ma doskonałe właściwości przeciwutleniające, zawiera trzy razy więcej przeciwutleniaczy niż czerwone wino i zielona herbata. Zapobiega przedwczesnemu starzeniu się, chroni przed chorobami serca i miażdżycą, ma też działanie moczopędne, co normalizuje ciśnienie krwi. Takich – jak proponuje dr Paweł Paśko – superowoców jest więcej. Wśród nich persymona, znana też jako szaron lub kaki, coraz częstsza w naszych sklepach. Ta pomarańczowa jagoda kształtem i wielkością przypomina pomidor. Tak jak i czerwony grejpfrut reguluje poziom cholesterolu i triglicerydów. Papaja, mango i ananas z kolei mają korzystne działanie w leczeniu schorzeń stawów, zmniejszając ich ból i obrzęk, a także chorób układu trawiennego, regulując funkcję jelit. Jeśli owoce dają nam tyle dobrego, czemu nie ograniczyć się jedzenia wyłącznie ich? W 1981 r. Amerykanka Judy Mazel opublikowała bestsellerową książkę Dieta Beverly Hills, w której zaproponowała takie rozwiązanie. Dr Paśko przekonuje jednak, że to nie najlepszy pomysł. – Dobra dieta redukcyjna to dieta zbilansowana. Oparta wyłącznie na owocach będzie skutkowała niedożywieniem białkowym, niedoborem wielu składników odżywczych, takich jak witaminy A, D czy B12. W efekcie osłabi m.in. nasz układ odpornościowy – mówi. Jaki więc powinien być udział owoców w diecie? – Zgodnie z zaleceniami dietetyków powinny być spożywane dwa razy dziennie. Nie wolno o nich zapominać. Najlepiej, żeby stanowiły część pierwszego i drugiego posiłku. Jednak najważniejsze jest, by jeść owoce różne, bo choć wszystkie mają podobny skład jakościowy, to istotnie różnią się pod względem ilości substancji biologicznie aktywnych. Bezpieczeństwo żywności tkwi więc w jej różnorodności. W zdrowej diecie nie ma jednak rozgraniczenia na owoce egzotyczne i inne. Pamiętajmy, że nasze polskie gruszki czy wiśnie nie są ani mniej ciekawe, ani mniej wartościowe – konkluduje Paśko. ZANIM ZJESZ ■ Wszystkie owoce należy dokładnie umyć. Egzotyczne tym bardziej – pochodzą z ekosystemów pełnych obcych nam bakterii. ■ Z tych samych powodów nie należy kupować owoców uszkodzonych – zgromadzone na skórce drobnoustroje mogą przeniknąć do miąższu i wywołać infekcję. ■ Owoce egzotyczne nie lubią lodówki. Choć wolniej się w niej psują, to jednak tracą też smak i aromat. Wyjątek stanowi kiwi – można je trzymać w lodówce nawet dwa tygodnie. Sok, nektar czy napój? ■ Sok ma 100 proc. wsadu owocowego. Pochodzi bezpośrednio z owoców lub z zagęszczonego syropu. Nie zawiera barwników, aromatów i konserwantów. ■ Nektar to rozcieńczony wodą z cukrem sok, którego musi być – w zależności od owocu – od 25 do 99 proc. Podobnie jak sok nie zawiera barwników i aromatów, nie może być konserwowany chemicznie. ■ Napój zawiera dopuszczone przepisami dodatki, barwniki lub aromaty. Wsad owocowy stanowi od 20 do 99 proc. napoju, do którego dodano cukier, wodę czy kwas cytrynowy.
Herbata w paście do zębów i kremach przeciwzmarszczkowych. Herbata na odchudzanie, miażdżycę, raka. Jak najbardziej, ale dlaczego to drogerie i apteki odkrywają za nas nowe kontynenty świata herbaty, o której my, tak rozlubowani w jej piciu Polacy, wiemy – wydawałoby się – już niemal wszystko? A może to właśnie najlepsza pora wyruszyć na wyprawę i samemu odkryć herbatę na nowo?
Ludzi Zachodu długo dręczył dylemat – kawa czy herbata? Już w XVIII w. usiłował go rozwikłać szwedzki król Gustaw III, który skazanym na śmierć za morderstwo braciom bliźniakom zaproponował ułaskawienie w zamian za udział w eksperymencie. Jeden bliźniak miał więc pić codziennie cztery filiżanki kawy, drugi herbaty, zaś grono profesorów z założonej właśnie przez króla Akademii Nauk miało obserwować efekty działania tych napojów i wydać ostateczny werdykt, co jest lepsze dla zdrowia. Bliźniacy pili i pili, w międzyczasie króla zamordowano, poumierali też profesorowie, a bracia dalej pili. W końcu pierwszy zmarł ten pijący herbatę, kawosz żył kilka lat dłużej. Ale – uwaga, uwaga!!! – ten od herbaty i tak dożył 84 lat, co na ówczesne czasy, gdy średnia długości życia oscylowała wokół czterdziestki, było niesłychanym osiągnięciem. Wtedy kawa formalnie wygrała, jednak dziś nauka wie już tak wiele o zdrowotnych zaletach herbaty, że dla ludzi dbających o siebie ów dylemat stracił znaczenie – oczywiście herbata! Co więcej, dylematu takiego nigdy nie mieli ludzie Wschodu, którzy pierwsi poznali się na dobroczynnych właściwościach herbaty. Również statystyki mówią same za siebie – dziś na świecie wypija się prawie 300 mld litrów herbaty rocznie. Więcej spożywa się tylko czystej wody, natomiast kawa, a nawet wszędobylska coca-cola, zdecydowanie z herbatą przegrywają. I nie powinno być inaczej, gdyż herbata to napój zawierający o połowę mniej kofeiny niż kawa, i co najważniejsze, ponad 450 pożytecznych substancji, w tym witaminy i naturalne antyoksydanty. To dzięki nim ma właściwości regulujące metabolizm i wzmacniające system odpornościowy, a przez to zapobiega nowotworom i infekcjom, chorobom układu trawienia i krążenia, kamicom, otyłości i starzeniu się. Herbata jest – co nauka coraz bardziej potwierdza – bezcennym darem natury dla człowieka. Chińczycy, którzy odkryli herbatę, posługują się na jej określenie w swym piśmie hieroglifem przedstawiającym człowieka wśród roślin, bo dla nich herbata od zawsze symbolizuje harmonię ludzi z naturą. Niestety, burzliwa historia ostatnich dwóch stuleci sprawiła, że nasze pojęcie o herbacie jest dotąd bardzo ograniczone. Z powodu ciągłych wojen i stopniowej utraty dostępu do Chin Anglicy, którzy rozpowszechnili chińską herbatę w Europie i Ameryce, musieli zainwestować w plantacje w Indiach i na Cejlonie oraz tak przyspieszyć produkcję, żeby sprostać rosnącej konsumpcji. W rezultacie Zachód pije niemal wyłącznie herbatę czarną, zbieraną maszynowo, szybko suszoną i fermentowaną, wygodną w transporcie i sprzedaży. W roku 1904 rękę do upodlenia herbaty przyłożyli zaś obsesyjnie wszystko „upraszczający” Amerykanie. Pewien handlarz w Bostonie zaczął wtedy wysyłać klientom próbki herbaty w jedwabnych saszetkach i tak zaczęła się zawrotna popularność herbaty w „torebkach”. Dzięki nim producenci mogli szybko i tanio zasypać rynek porcjowanymi mieszaninami pokruszonych herbat pośledniejszych gatunków. Również latem 1904 r., z powodu upałów panujących w St. Louis, gdzie trwały stanowe targi, kilku barmanów zaczęło wrzucać do herbaty kostki lodu. Tak zapoczątkowali modę na „ice tea”, czyli „herbatę mrożoną”, która jest teraz nafaszerowana sztucznymi aromatami i konserwantami. Oto jak Amerykanie odwdzięczyli się herbacie, której, poniekąd, zawdzięczają niepodległość, jeśli pamiętać, że niepodległościowy ferment zaczął się w Bostonie od wyrzucenia do morza z trzech angielskich statków całego ładunku herbaty, za którą Londyn domagał się sążnistego podatku. Oczywiście, to wszystko nie oznacza, że powinniśmy przestać pić herbatę czarną i torebkowaną. Z położonych u stóp Himalajów indyjskich plantacji Asamu i Dardżylingu oraz z upraw na Cejlonie pochodzi kilka bardzo szlachetnych czarnych herbat, o wspaniałym smaku i aromacie. Liście tych najlepszych powinny być całe, a nie kruszone czy granulowane, no i jak największe – w rozmiarze „orange pekoe”, który to termin często mylnie uważany jest za określenie gatunku herbaty. Renomowane firmy, głównie brytyjskie, oferują też całkiem szlachetne mieszanki z liści kruszonych i kilka dobrych herbat „torebkowanych”, których wyższa jakość odzwierciedlana jest przez cenę. Czarna herbata wprawdzie traci część zdrowotnych właściwości z powodu szybkiej fermentacji liści, ale ma tę zaletę, że jest bardziej aromatyczna. Krzewy herbaciane Camellia sinensis pochodzą z podhimalajskiej prowincji Yunnan w Chinach, gdzie na nasłonecznionych, zraszanych ciepłym deszczem stokach odkryto je już około XI w p.n.e. Ale dopiero 1,5 tysiąca lat później, gdy w Chinach zaczął rozprzestrzeniać się buddyzm, herbata stała się narodowym napojem Chińczyków. To bowiem buddyjscy mnisi pierwsi docenili orzeźwiające i tonizujące zalety herbaty i zaczęli zakładać przyklasztorne plantacje. Oni też stworzyli legendę o „odkryciu” herbaty przez Bodhidharmę, twórcę buddyjskiej sekty medytacyjnej chan (po japońsku zen). Mnich ponoć medytował latami w stanie ciągłego czuwania, a gdy zmorzyła go senność, odciął sobie powieki w akcie pogardy dla swej słabości. Z powiek wyrosły dwa wiecznie zielone krzewy o liściach obdarzonych mocą odpędzania snu i rozjaśniania umysłu. Legenda ta przyczyniła się potem do promocji herbaty w Japonii, Korei, Indiach i Mongolii, gdzie na chińsko-buddyjską modłę zadomowiły się zrytualizowane ceremonie jej zaparzania i picia. W Chinach, które szczęśliwie nie były poddane monopolizacji produkcji herbaty w brytyjskim stylu, bogactwo rodzajów herbat może przyprawić o zawrót głowy. Generalnie dzielą się one na najdelikatniejsze niefermentowane (zielone, żółte i białe), ostrzejsze półfermentowane (oolong, czyt. ulung)i najostrzejsze w smaku, fermentowane (czarne, które z racji koloru naparu Chińczycy nazywają czerwonymi). Wszystkie liście oczywiście pochodzą z tego samego krzewu Camellia sinensis, choć w Europie długo sądzono, że źródłem herbaty czarnej i zielonej są odmienne rośliny. W Polsce dodatkową konfuzję wprowadziła sprzedawana długo pod nazwą „Ulung” mocno fermentowana herbata czarna, gdyż prawdziwe oolongi są tylko lekko fermentowane i w niczym nie przypominają herbat czarnych. Najlepsze herbaty zielone, żółte i białe pochodzą z prowincji Zhejiang, Jiangsu, Hunan i Anhui. Te, które niegdyś dostarczano na cesarski dwór, osiągają dziś na aukcjach ceny do 18 tys. dol. za 100 gramów. W produkcji herbaty oolong specjalizuje się natomiast prowincja Fujian, zwłaszcza powiat Anxi. Stąd pochodzą najlepsze odmiany tej wyróżniającej się intensywnym smakiem i korzennym aromatem herbaty, które sprzedawane są zazwyczaj pod nazwą Tieguanyin (dosł. metalowy posąg buddyjskiej patronki miłosierdzia Guan Yin). Z Anxi pochodzi też pierwsza czarna herbata, którą na początku XVII w. zaczęto sprowadzać do Europy. Ale chińskie herbaty czarne, uważane przez samych Chińczyków za najpośledniejsze, są w porównaniu z indyjskimi i cejlońskimi bardziej „mdłe”, wręcz słodkie, co przy pierwszej degustacji może do nich zniechęcać. Podobnie jak próbowanie oolongów, herbat zielonych, żółtych i białych, które są bardzo lekkie, niemal „sikowate” i w smaku niczym nie przypominają herbat czarnych. No, ale cóż – kawior czy trufle też nie wszystkim smakują. Szczególnym odkryciem dla amatorów herbaty może być pu’er, czyli herbata dojrzewana. Ma ona specyficzny „drewniany” smak i zapach „zatęchłej studni”, a to dlatego, że dzięki kulturom bakterii dojrzewa latami, jak ser czy wino. Oczywiście, im starsza, tym lepsza. Za funt niemal stuletniej pu’er płaci się na aukcjach po 20 tys. dol. Chińczycy wierzą, że jest to królowa herbat. Jak na królową przystało, pu’er pochodzi z kolebki herbaty, Yunnanu. Najlepsze gatunki, zazwyczaj całe liście prasowane potem w okrągłe, półkilogramowe brykiety, zbiera się w rejonie Xishuangbanna z krzewów dziko rosnących, mających nawet 800 lat. Moda na kolekcjonowanie pu’er sprawia, ze chińskie herbaciarnie, niczym banki, oferują klientom odpłatne przechowywanie tej herbaty rocznikami, by po latach mogli napawać się nią w gronie wnuków, lub też sprzedać z zyskiem. Inne herbaty bowiem nadają się do spożycia co najwyżej przez 1,5 roku i ich wartość topnieje z dnia na dzień. TAJEMNICE WRZĄTKU Eksperci zalecają zaparzanie herbaty „białym” wrzątkiem z wody źródlanej o temp. 85–90OC, a zwłaszcza herbat zielonych, gdyż zalane za gorącym wrzątkiem mogą nawet zupełnie stracić smak. Z wyjątkiem herbat czarnych, inne można zalewać po kilka lub nawet kilkanaście razy i rozkoszować się ewolucją bukietu. CZAJNICZEK Z BUKIETEM Prawdziwy amator powinien mieć czajniczek z Yixing, miasta w chińskiej prowincji Jiangsu. Wyrabia się je tam od czasów dynastii Tang (618–906) z glinki zwanej zisha. Ma ona mikroskopijne pory, dzięki którym czajniczki z czasem tak przesiąkają aromatem herbaty, że przy każdym kolejnym zaparzaniu bukiet staje się jeszcze pełniejszy. ZIELONE I CZARNE Najlepsze są klasyczne czarne indyjskie Asam z plantacji Tarajulie, Keyhung i Dirial lub wyróżniające się „muszkatowym” smakiem Dardżyling z plantacji Margaret’s Hope i Soom, łagodną Keemun (Qimen) z prowincji Anhui lub pochodzącą z Yunnanu, bardzo „słodką” Dianhong. Aromatyczne cejlońskie z rejonu Dimbula lub plantacji Liddesdale. Herbaty zielone: Wśród nich królują chińskie – mocna Longjing (Dragon’s Well) z prowincji Zhejiang i bardzo delikatna Biluochun z prowincji Jiangsu.
Pewnego ranka chodziłam po starej części Bogoty, fotografując pierwsze promienie słońca na murach. Nagle zobaczyłam sklep. Na każdej półce widniała twarz farmera z osiołkiem. Słynny kolumbijski farmer to Juan Valdez, obecny w reklamach kawy na całym świecie. Postanowiłam odnaleźć jego plantację znajdującą się w regionie Zona Cafetera. To główny obszar upraw kawy w Kolumbii, leżący 300 km na zachód od stolicy tego kraju.
Podróż lokalnym autobusem była długa i ogłuszająco głośna. Kierowca zgodnie z miejscowym zwyczajem na cały regulator słuchał przebojów w rytmie salsy, z fantazją pędząc po krętej górskiej drodze. Kiedy po dziesięciu godzinach dojechaliśmy wreszcie na miejsce, marzyłam tylko o jednym: napić się kawy. Na jej brak nie mogłam na szczęście narzekać. Na świecie liczą się dwa gatunki kawy – kongijska (Coffea canephora), bardziej znana pod nazwą robusta, oraz arabska (Coffea arabica) nazywana arabicą. Pierwszą można uprawiać nawet w niezbyt sprzyjających warunkach – jest bardziej odporna na choroby i zmiany pogody, a przez to tańsza. Produkuje się z niej m.in. kawy rozpuszczalne. Druga to szlachcianka o dużych wymaganiach, zawierająca mniej kofeiny i dająca napój o bardziej wyrafinowanym, głębokim smaku. To właśnie arabica stanowi większość (ponad trzy czwarte) światowej produkcji kawy. Rząd Kolumbii w trosce o utrzymanie renomy swoich zbiorów całkowicie zakazał uprawy robusty. Pierwsze kwiaty pojawiają się na krzewach po 3–4 latach, ale arabica w pełni zaczyna owocować dopiero po siedmiu. Najbardziej odpowiadają jej tereny wyżynne lub niewysokie góry, gdzie nie ma upałów, a nocą temperatura nie spada zbyt nisko (optymalna to 16–24oC przez cały rok). Drzewka kawy lubią ciepło, ale niedobrze się czują w pełnym słońcu, dlatego sadzonki osłania się odpowiednimi daszkami. Dojrzałe krzewy ukryte są w cieniu liści i gałęzi specjalnie posadzonych tam drzew, najczęściej palm, kakaowców albo bambusów. Idealna ilość opadów to 1 500–2 500 mm deszczu w ciągu 9 miesięcy (pozostałe to pora sucha – czas zbiorów). Takie warunki panują m.in. w Meksyku, Zimbabwe, na Jamajce i w południowo-wschodniej Brazylii. Kolumbijska Strefa Kawy, leżąca blisko równika, ma jednak dwie pory suche, kawa jest tam więc zbierana dwukrotnie w ciągu roku: między kwietniem i lipcem oraz wrześniem i grudniem. Arabica, wywodząca się z Etiopii i Jemenu, oraz mniej szlachetna robusta, pierwotnie występująca w Zachodniej Afryce, to nie jedyni przedstawiciele rodzaju kawowiec. W sumie należy do niego ok. 10 gatunków wiecznie zielonych drzew i krzewów, m.in. kawa liberyjska (liberika), a także sztucznie otrzymany mieszaniec arabiki i robusty, który został nazwany arabustą. Pora zbiorów Na plantacji nie ma czasu na odpoczynek. Gdziekolwiek poszłam, widziałam uwijających się robotników. Przyglądali się uważnie krzakom kawy, zrywając z nich tylko najbardziej dojrzałe owoce – czerwone, lśniące kulki. Czasami do zbiorów używa się maszyn, które wprawdzie są efektywne, ale pozostawiają wiele do życzenia, jeśli chodzi o jakość. Na krzewach znajdują się bowiem owoce we wszystkich stadiach rozwoju. Są więc zielone, niedojrzałe kulki i piękne, intensywnie czerwone owoce, ale też białe delikatne kwiaty o jaśminowo-pomarańczowym zapachu – jak określiła go duńska pisarka Karen Blixen, która uprawiała kawę w Kenii. Maszyna zrywa z gałązek wszystkie owoce, człowiek wybiera tylko najdojrzalsze – gotowe do obróbki. Zanim ziarna kawy zostaną zapakowane do eksportowych worków, muszą przejść skomplikowaną obróbkę – na sucho lub na mokro. W tej drugiej owoce pozostawia się na kilkanaście godzin w wodzie, dzięki czemu pęcznieją i stają się miękkie. Następnie usuwa się z nich łupiny i część miąższu, po czym umieszcza w kadziach, gdzie zaczynają fermentować. Oczyszczone nasiona rozkłada się na słońcu do wyschnięcia. Przez dziesięć dni odpoczywają na powietrzu, obracane co jakiś czas za pomocą specjalnej motyki. Ostatecznie ziarna trafiają do urządzeń zwanych łuszczarkami, które usuwają z nich pergaminowe otoczki. Sucha metoda nie wymaga namaczania ani poddawania fermentacji nasion kawy – od razu wysypuje się je do wyschnięcia na słońcu. Po 30 dniach można je przenieść do łuszczarki. Świeże ziarna są zielone lub zielonobeżowe i nie mają zapachu. W poznaniu ich wyjątkowych właściwości pomógł ponoć przypadek. Ziarna z piekła rodem Jak mówi legenda, w górach Etiopii pasterz imieniem Kaldi codziennie wyprowadzał stadko kóz do pobliskiego zagajnika. Pewnego dnia zauważył, że im dłużej kozy pasły się przy kępie krzaków z małymi, czerwonymi owocami, tym więcej miały animuszu – nie okazywały zmęczenia, nie spały w nocy. Zaintrygowany Kaldi postanowił również spróbować nieznanych owoców i gdy to zrobił, niespodziewanie poczuł przypływ sił i dobrego humoru. Czym prędzej poinformował o swoich spostrzeżeniach mnichów z pobliskiego klasztoru. Zakonnicy podeszli do odkrycia bardzo ostrożnie. Po kilku eksperymentach stwierdzili, że nasiona ukryte w czerwonych owocach nie nadają się ani do zjedzenia, ani do przyrządzenia napoju. I wrzucili je do ognia. Gdy w powietrzu rozniósł się niezwykły aromat, braciszkowie szybko zmienili zdanie i uznali nieznany krzew za interesującą roślinę. Zapach palonych nasion podobnie zadziałał kilka wieków później. W XVI w. ktoś zasugerował, że w czarnych ziarnach prawdopodobnie kryje się piekielna moc. Świat chrześcijański zadrżał, wielki strach padł też na producentów i kupców, którzy zainwestowali w handel kawą wielkie pieniądze. Drażliwa kwestia trafiła do Watykanu. Papież Klemens VIII postanowił osobiście zbadać sprawę i poprosił o przygotowanie filiżanki podejrzanego naparu. Zapach gorącej kawy wydał mu się bardzo przyjemny, a smak zdecydowanie zbyt atrakcyjny, by zabronić kosztowania napoju. Wydano więc oficjalną zgodę na handlowanie, przywożenie i spożywanie kawy. W świecie muzułmańskim picie kawy także wzbudzało kontrowersje. Stwierdzono, że ma ona właściwości pobudzające, co kojarzono z zabronionym przez islam alkoholem. Jednak nawet najwięksi znawcy Koranu nie odnaleźli w Świętej Księdze ani jednej wskazówki dotyczącej kawy. Ostatecznie zalecono powstrzymywanie się od jej picia, nie wprowadzając jednak zakazu. Najdroższe na świecie Za pół kilograma najdroższej na świecie kawy, indonezyjskiej kopi luwak, trzeba zapłacić nawet 600 dolarów. Rocznie na rynek trafia ledwie 500 kg tego specyfiku, mającego ponoć aksamitnie głęboki smak, z nutami czekolady i karmelu. Wysoką cenę i niewielką światową produkcję tłumaczy specyficzna „obróbka” nasion kawy – są one pozyskiwane z odchodów cywety. Ten wszystkożerny ssak z rodziny łaszowatych chętnie zjada owoce kawowca. Miąższ owoców wędrujących przez układ pokarmowy zostaje strawiony, a nasiona nie – poddawane są za to fermentacji. Mieszkańcy indonezyjskich wysp zbierają odchody cywet i sprzedają do punktów skupu. Inna ceniona kawa to Blue Mountains z Jamajki. Jest uprawiana w Górach Błękitnych (stąd nazwa) na wysokości 2 200 m n.p.m. Po zbiorach i przygotowaniu do transportu ziarna pakuje się do dębowych beczek, w których wcześniej leżakował rum. To właśnie on nadaje kawie wyjątkowy aromat, z nutami egzotycznych owoców. Największym na świecie producentem kawy jest Brazylia (w 2007 r. dostarczyła ponad 33 mln worków – każdy po 60 kg), ale rekordowe jej ilości wypijają mieszkańcy Skandynawii. Pierwsze miejsce zajmują Finowie – na głowę przypada tam ponad 11 kg kawy (w Polsce tylko 3,3 kg). W Etiopii kawa jest dobra na wszystko, zgodnie z miejscowym powiedzeniem: Jeżeli masz zmartwienie – napij się kawy, jeżeli się cieszysz – napij się kawy, jeżeli jesteś zmęczony – napij się kawy.