Odwiedzili 197 krajów w 8 lat. Stworzyli listę najlepszych destynacji na świecie
Spontaniczny wyjazd dał początek niezwykłej, trwającej aż osiem lat podróży dookoła świata. Amerykańscy podróżnicy dotarli do niemal wszystkich zakątków ziemi i zdradzili, które kraje skradły im serca.
Spis treści: Pierwsze kroki w podróży – od USA do reszty świata Najlepsze miejsca, które warto odwiedzić: nieoczywiste destynacje Wiele osób podróżuje w parze, ale tylko nieliczni mogą pochwalić się osiągnięciem tak spektakularnym, jak Hudson i Emily Crider. Pochodząca z Pensylwanii para w ciągu zaledwie ośmiu lat odwiedziła aż 197 krajów, omijając jedynie Sudan, który z powodu trwającego kryzysu humanitarnego stał się dla nich niedostępny. Ich podróże, pełne niezapomnianych chwil i wyjątkowych spotkań, dały im nie tylko wiedzę o kulturach i ludziach, ale również pozwoliły stworzyć listę najlepszych destynacji na świecie. Pierwsze kroki w podróży – od USA do reszty świata Hudson i Emily swoją wyprawę zaczęli od odwiedzenia wszystkich 50 stanów USA. Nie nastawiali się wtedy na dalekie podróże. – Kiedy zaczęliśmy podróżować, nigdy nie planowaliśmy odwiedzić każdego kraju. Chcieliśmy po prostu zobaczyć więcej świata, doświadczyć różnych kultur – wyznał Hudson w rozmowie z FoxNews. Takie pełne spontaniczności podejście szybko przekształciło się w wyprawę wokół globu, której celem stało się odkrywanie i poznawanie każdej części świata. Para podróżników ujawniła, że w trakcie podróży spotykali się z ogromną sympatią i gościnnością. – Nawet jeśli kultury się znacznie różnią, uśmiech pokonuje wszelkie bariery językowe. W prawie każdym kraju ludzie robili wszystko, by nas powitać lub pomóc – zdradził Hudson. Emily z kolei podkreśliła, jak bardzo te spotkania wpłynęły na ich postrzeganie świata i samych siebie. – Zmieniło to nasze serca, sprawiając, że zaczęliśmy bardziej doceniać to, co mamy – oceniła. Ich podróże okazały się nie tylko spełnieniem marzeń o odkrywaniu nowych miejsc, ale także doświadczeniem prawdziwej międzyludzkiej więzi, która przerosła wszelkie oczekiwania. Najlepsze miejsca, które warto odwiedzić: nieoczywiste destynacje Para blogerów wyznała, że niejednokrotnie była zaskoczona tym, jak wyjątkowe okazywały się miejsca mało znane. Przykładem jest m.in. Uzbekistan. – Przekraczając granicę, nie mieliśmy pojęcia, co nas czeka. Potem po drodze ktoś zaprosił nas do swojego domu. I to nie był wyjątek – wspominał Hudson. Uzbecka kultura, jedzenie i gościnność zaskoczyły ich pozytywnie. – Samarkanda, z błękitnymi meczetami i budynkami, jest jednym z najpiękniejszych miast, jakie widzieliśmy – dodał. Emily z kolei zakochała się w Namibii, która – według niej – jest jeszcze mocno niedoceniana. Wymieniała: „Piękne krajobrazy, safari, pustynne wydmy – wszystko to jest w tym jednym kraju. Namibia jest łatwa do zwiedzania i nie tak turystycznie oblegana jak inne afrykańskie destynacje”. Ich wspólnym faworytem stała się natomiast Tajlandia, w której spędzili aż siedem miesięcy. – Budżetowa, piękna, z niesamowitym jedzeniem i wspaniałymi ludźmi. To miejsce, w którym czuliśmy się jak w domu – podkreślała Emily. Dzięki górom, lodowcom, równinom i plażom zachwyciła ich także Patagonia w Argentynie. Stwierdzili, że to „wymarzony krajobraz do wykonania najlepszych fotografii”. Jako idealne miejsce na odpoczynek wskazali z kolei Malediwy, mówiąc, że to jedno z najbardziej relaksujących miejsc na Ziemi. Hudson i Emily Crider w rozmowie z FoxNews ocenili także kuchnie poszczególnych państw. – W Wietnamie i Tajlandii naprawdę ciężko znaleźć złe jedzenie. Tam każdy posiłek to prawdziwa przyjemność – stwierdził podróżnik. Jego partnerkę zachwyciła również Szwajcaria, gdzie pokochała serowe fondue oraz raclette, czyli tradycyjne danie przygotowywane z topionego sera. Często jednak to spotkania z ludźmi okazywały się dla nich najważniejszymi doświadczeniami. – W Pakistanie zostaliśmy zaproszeni na świąteczny posiłek. To było niesamowite, jak gościnni byli ci obcy ludzie – dodała Emily. Źródło: FoxNews
Świat ma dość turystów? Tu tego nie odczujesz. Oto 10 najbardziej gościnnych miejsc
W czasach, gdy w wielu popularnych kurortach coraz częściej mówi się o nadmiarze turystów, gościnność przestaje być oczywistością, a staje się wartością samą w sobie. Nikt nie chce przyjechać na wymarzony urlop tylko po to, by poczuć, że jest nieproszonym gościem. Dlatego przy wyborze kierunku coraz więcej osób zwraca uwagę nie tylko na krajobrazy czy atrakcje, lecz także na nastawienie mieszkańców. Gdzie więc podróżni mogą liczyć na autentycznie życzliwe przyjęcie i poczucie, że są naprawdę mile widziani?
Rosnące zjawisko overtourismu sprawia, że w części najpopularniejszych regionów świata relacje między turystami a lokalnymi społecznościami stają się napięte. W niektórych miejscach wprowadzane są dodatkowe opłaty, limity odwiedzających czy restrykcje mające ograniczyć napływ gości – jak dzieje się to choćby w niektórych regionach Hiszpanii czy w alpejskich obszarach północnych Włoch. Równocześnie istnieją destynacje, które wciąż budują swoją markę na otwartości i wysokiej jakości obsługi. To właśnie one znalazły się w najnowszym zestawieniu najbardziej gościnnych miejsc na świecie na 2026 rok, przygotowanym w ramach corocznego plebiscytu Booking.com Traveller Review Awards. Montepulciano, Toskania – gościnność w sercu włoskiej krainy wina Montepulciano to przykład miejsca, w którym turysta od pierwszych chwil czuje się bardziej gościem niż klientem. Położone na wzgórzu w południowej Toskanii miasto zachowało średniowieczny układ ulic i kamienną zabudowę, dzięki czemu spacer po jego stromych zaułkach ma niemal filmowy charakter. Gościnność budowana jest tu wokół lokalnych tradycji – od rodzinnych trattorii po niewielkie enoteki, w których właściciele chętnie opowiadają o winie Vino Nobile di Montepulciano. Region uchodzi za jeden z najważniejszych obszarów winiarskich we Włoszech, ale mimo renomy nie zatracił kameralności. Mieszkańcy przyzwyczajeni są do odwiedzających, lecz wciąż utrzymują bezpośredni, serdeczny kontakt, co sprawia, że pobyt ma charakter osobisty, a nie anonimowy. Otaczające miasto wzgórza, gaje oliwne i winnice dodatkowo wzmacniają poczucie spokoju i autentyczności. Warto dodać, że właśnie tu kręcono sceny „włoskiego miasta” w filmie „Zmierzch: Księżyc w nowiu”, choć w fabule miejsce to występowało jako Volterra. Magong na Tajwanie – tradycja, świątynie i azjatycka serdeczność Magong, położone na archipelagu Penghu, łączy nadmorskie krajobrazy z silnie zakorzenioną kulturą religijną i społeczną. Jednym z najważniejszych punktów miasta jest świątynia Mazu, uznawana za jedną z najstarszych na Tajwanie, której początki sięgają XV wieku. To wokół takich miejsc koncentruje się życie wspólnotowe, co przekłada się na wyjątkowo otwarte podejście do przyjezdnych. Lokalne targi, niewielkie restauracje serwujące owoce morza i spokojne portowe uliczki tworzą atmosferę, w której łatwo nawiązać kontakt z mieszkańcami. Gościnność w Magong nie ma charakteru komercyjnego – wynika raczej z kulturowego przywiązania do uprzejmości i wzajemnego szacunku. Dla turystów oznacza to poczucie bezpieczeństwa i autentycznego zainteresowania, a nie jedynie obsługę nastawioną na zysk. San Martín de los Andes – argentyńska natura i przyjazna społeczność San Martín de los Andes leży nad jeziorem Lácar w andyjskiej części Patagonii i przyciąga miłośników przyrody przez cały rok. Miejscowość rozwijała się jako ośrodek turystyki aktywnej, jednak zachowała niewielką skalę i bliskie relacje między mieszkańcami a odwiedzającymi. W okolicy znajdują się wulkany, lasy, rzeki i rozległe tereny Parku Narodowego Lanin, co sprzyja trekkingowi, wędkarstwu, sportom zimowym i wodnym. Lokalne pensjonaty i restauracje często prowadzone są przez rodziny, które budują atmosferę opartą na bezpośrednim kontakcie i trosce o komfort gości. Dzięki temu nawet w sezonie miasteczko nie sprawia wrażenia anonimowego kurortu, lecz miejsca, w którym turysta szybko staje się częścią lokalnej codzienności. Harrogate, czyli najbardziej przyjazne miasto Wielkiej Brytanii Harrogate łączy elegancką historię uzdrowiskową z wyraźnym poczuciem wspólnoty. Miasto słynie z zadbanych parków, kwietnych rabat i architektury przypominającej czasy wiktoriańskie, ale to mieszkańcy nadają mu reputację jednego z najbardziej gościnnych miejsc w kraju. Niezależne sklepy, kawiarnie i restauracje tworzą środowisko, w którym goście traktowani są z uwagą i życzliwością. Jednocześnie atmosfera jest swobodna, bez przesadnej formalności, co sprzyja dłuższym pobytom. Uznane hotele, takie jak Hotel du Vin & Bistro czy Rudding Park, dodatkowo wzmacniają wizerunek miasta jako miejsca, gdzie wysoki standard idzie w parze z ciepłym podejściem do przyjezdnych. Fredericksburg w Teksasie – wino, historia i południowa gościnność Fredericksburg powstało jako niemiecka osada, co do dziś widać w architekturze i lokalnych tradycjach. Położone w regionie Hill Country miasteczko liczy około 10 tysięcy mieszkańców, ale przyciąga ponad milion turystów rocznie, głównie dzięki rozwijającej się scenie winiarskiej. Mimo rosnącej popularności zachowało kameralny charakter, a właściciele winnic, butikowych hoteli i restauracji budują relacje z gośćmi w oparciu o bezpośredni kontakt. Południowa uprzejmość i spokojne tempo życia sprawiają, że odwiedzający czują się tu mile widziani, a nie traktowani wyłącznie jako źródło dochodu. Pirenópolis – kolonialny klimat i brazylijska serdeczność Pirenópolis to niewielkie miasto w stanie Goiás, znane z kolonialnej zabudowy i brukowanych ulic. Jego siłą jest połączenie historycznego charakteru z naturalnym otoczeniem pełnym wodospadów i szlaków. Mieszkańcy przywiązują dużą wagę do lokalnych festiwali, muzyki i wspólnego spędzania czasu, co przekłada się na otwartość wobec turystów. Restauracje i bary sprzyjają długim, spokojnym spotkaniom, a atmosfera nie jest zdominowana przez masową turystykę. Dzięki temu Pirenópolis pozostaje miejscem, w którym łatwo poczuć autentyczne, południowoamerykańskie ciepło. Swakopmund i namibijska przygoda w europejskim stylu Swakopmund leży między pustynią Namib a Atlantykiem i łączy krajobrazy ekstremalne z architekturą o niemieckich korzeniach. Kolonialna przeszłość widoczna jest w nazwach ulic i zabudowie, co tworzy nietypowe połączenie kultur. Miasteczko stało się centrum sportów przygodowych, ale uniknęło niekontrolowanej ekspansji typowej dla wielu kurortów. Lokalne pensjonaty i operatorzy wycieczek słyną z troski o gości, oferując pomoc i indywidualne podejście. Gościnność w Swakopmund wynika z poczucia wspólnoty i zależności od turystyki, która traktowana jest jako partnerstwo, a nie jedynie biznes. Takayama – tradycyjna japońska gościnność w górskim wydaniu Takayama zachowała starą zabudowę z okresu Edo, drewniane domy kupieckie i browary sake, które tworzą spójny historyczny krajobraz. Japońska koncepcja omotenashi, czyli uprzejmej, dyskretnej troski o gościa, jest tu szczególnie widoczna. Lokalne ryokany, sklepy i restauracje kładą nacisk na detale i szacunek wobec odwiedzających. Festiwal Takayama oraz skansen Hida Folk Village przyciągają turystów, ale miasto nie zatraciło równowagi między ruchem turystycznym a codziennym życiem mieszkańców. Noosa Heads – australijski luz i naturalna równowaga Noosa Heads oferuje połączenie plaż, jezior i terenów chronionych Parku Narodowego Noosa. Mieszkańcy przywiązują dużą wagę do stylu życia opartego na równowadze między naturą a rekreacją, co przekłada się na otwarte podejście do gości. Kawiarnie, targi i lokalne wydarzenia budują atmosferę swobody, a turystyka rozwija się w zgodzie z ochroną środowiska. Dla odwiedzających oznacza to komfortowy wypoczynek bez presji i nadmiernego pośpiechu. Kłajpeda – nadbałtycka gościnność i morska tradycja Klaipėda wyróżnia się starówką z XVIII-wieczną zabudową o niemieckim rodowodzie oraz silnym związkiem z morzem. Portowy charakter miasta łączy się z rozwiniętą ofertą kulturalną i licznymi festiwalami. Mieszkańcy przyzwyczajeni są do odwiedzających, ale zachowują bezpośredni, serdeczny styl bycia. Bliskość Mierzei Kurońskiej i bałtyckich plaż sprawia, że Kłajpeda jest dobrym miejscem zarówno na krótki wypad, jak i dłuższy pobyt, w którym goście mogą poczuć się swobodnie i bezpiecznie. Źródła: Daily Mail, Booking.com Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
To jedno miejsce w Afryce wygląda jak z innej planety. Namibia oczami podróżniczki
Namibia to nie tylko najstarsza pustynia świata i nocne niebo jak z bajki. To kraj pełen kontrastów, który zaskakuje zarówno przyrodą, jak i historią.
Spis treści: Najpiękniejsze kino świata Świt nad wydmami Sossusvlei Swakopmund – niemiecki kurort z mroczną przeszłością W Księżycowym Ogrodzie Kanion Sesriem – pustynna niespodzianka Kalahari – kraina Wielkiego Pragnienia Najlepsza szarlotka w Afryce George i Lady Gaga – celebryci z portu Gdzie wydmy schodzą do wody Namibia to nie tylko najstarsza pustynia świata i nocne niebo jak z bajki. To kraj pełen kontrastów, który zaskakuje zarówno przyrodą, jak i historią. Zobacz, co może Cię tam spotkać – od czerwonych wydm po zimny Atlantyk. Wizytówką tego kraju są surrealistyczne pejzaże i najpiękniejsze na ziemi nocne niebo. Cienie tańczą po falujących grzbietach piasku, a wschód słońca maluje krajobraz kolorami rdzy, pomarańczy, czerwieni i złota. Wśród tych surrealistycznych pejzaży wyróżnia się Big Daddy (325 m n.p.m.), druga pod względem wysokości wydma Namibii i jedna z najwyższych na świecie, duma Parku Narodowego Namib-Naukluft i jednocześnie wyzwanie dla każdego, kto w podróży szuka wrażeń. Mój cel. Najpiękniejsze kino świata Noc znów była piękna, rozświetlona srebrzystą wstęgą Drogi Mlecznej i milionami mrugających gwiazd z wiszącym nisko nad linią horyzontu sierpowatym Księżycem. Afrykańskie niebo to coś, czego najbardziej mieszkańcom tej części świata zazdroszczę. Od kiedy tu przyleciałam z grupą znajomych, cztery dni wcześniej, wieczory lubimy spędzać z aplikacją, która pomaga nam lokalizować poszczególne galaktyki, planety i inne kosmiczne obiekty. Można tu zobaczyć gołym okiem Saturna i Jowisza, słynny widziany tylko na tej półkuli Krzyż Południa czy Wielki i Mały Obłok Magellana, galaktyki oddalone od nas o setki lat świetlnych. Zanieczyszczenie światłem właściwie tu nie występuje, dlatego Namibia jest jednym z najlepszych miejsc do obserwacji Wszechświata. Świt nad wydmami Sossusvlei Wstaliśmy o 4.30 rano, żeby z naszej lodży Desert Grace położonej na pustyni Namib ruszyć w kierunku Sossusvlei, które jest częścią Parku Narodowego Namib-Naukluft i chroni jego największe atrakcje. Są nimi spektakularne pomarańczowe wydmy, których kolor wraz z wiekiem i utlenianiem się żelaza staje się coraz bardziej intensywny, a wysokość często przekracza 200 m. – Musimy być tam jak najwcześniej, zanim upał stanie się nieznośny i zniechęci was do wspinaczki – zaordynowała Aneta, nasza opiekunka i przewodniczka z Gondwany, lokalnego biura, z którego usług korzystamy. Na teren parku wjeżdżamy przez bramę Sesriem, która jest otwierana o 6 rano – stąd do parkingu, gdzie zaczyna się nasz trekking, mamy jeszcze jakieś 15 min. Z każdym mijanym kilometrem otaczające nas góry piachu coraz bardziej się do siebie zbliżają, jakby chciały nas połknąć. Wreszcie wyrasta przed nami majestatyczny Big Daddy, po którego zboczu już drepczą mozolnie pierwsi turyści, a nad nimi niczym kibicująca i zagrzewająca do wysiłku widownia unoszą się ogromne czasze balonów. Patrząc na nie, czuję, że i mnie wkrótce przyda się doping. Swakopmund – niemiecki kurort z mroczną przeszłością Do spowitego mgłą Swakopmundu dojeżdżamy po kilku godzinach jazdy przez pustkowia – mijamy zwrotnik Koziorożca, kanion Gaub i Moon Valley. Miasto wita nas niemiecką architekturą i spokojem, które kontrastują z jego dramatyczną historią.Pod koniec XIX wieku niemieccy koloniści założyli tu główny port Niemieckiej Afryki Południowo-Zachodniej. Wkrótce potem w Swakopmundu powstały pierwsze obozy koncentracyjne, w których przetrzymywano i wykorzystywano do niewolniczej pracy członków plemion Herero i Nama. Szacuje się, że zginęło ponad 80% przedstawicieli tych ludów, co uznaje się za pierwsze ludobójstwo XX wieku. Dziś miasto przyciąga turystów nadmorskim klimatem i kolonialną zabudową, ale jego przeszłość wciąż budzi refleksję. W Księżycowym Ogrodzie Pokonać kilkaset metrów piasku to czysta adrenalina. Na początku próbuję kontrolować swój szaleńczy bieg w dół, jednak szybko przestaję walczyć z grawitacją, rozkładam ramiona, a miękki piasek amortyzuje kroki. Wokół piszczą dzieciaki, które są dużo bardziej odważne. Przepełnia mnie radość, poczucie wolności, zatracam się w tej zabawie. Potem, nie zakładając butów, wędruję przez Dolinę Śmierci, chyba najbardziej instagramowe miejsce Namibii. Spękana niczym stare płótno biała glina wyścielająca nieckę po dawnej oazie kontrastuje z czarnymi kikutami martwych akacji, które uschły setki lat temu. Zmienił się wówczas bieg płynącej tędy rzeki Tsauchab, a to oznaczało wyrok śmierci dla lokalnych drzew, które dziś wydają się uwięzionymi w czasie duchami. Cisza w tym miejscu jest niemal namacalna, jak na cmentarzu, gdzie w skupieniu rozmyślamy nad ulotnością i nieprzewidywalnością naszej egzystencji. Czarne pnie drzew na tle Drogi Mlecznej stały się ulubionym motywem astrofotografów, dlatego Dolina Śmierci nazywana też bywa Księżycowym Ogrodem. Kanion Sesriem – pustynna niespodzianka W drodze powrotnej zatrzymujemy się przy kolejnym sekrecie pustyni Namib, ukrytym głęboko w ziemi kanionie Sesriem. Woda to dość niezwykły widok w miejscu z definicji jej pozbawionym. Już z daleka słyszymy jej szept. Aby się do niej dostać, musimy zejść po kamiennych stopniach na dno wąwozu. Panuje tu bardzo przyjemny chłód, dlatego wcale nie śpieszy się nam do powrotu. Rzeka Tsauchab wyrzeźbiła ten ponadkilometrowy labirynt z naturalnymi basenami zalanymi teraz wodą o kolorze płynnego złota. Część z nas odpoczywa na piaszczystych plażach, inni zażywają orzeźwiającej kąpieli. – To jedno z niewielu miejsc w tym kraju, gdzie woda może się utrzymywać nawet przez cały rok, choć sama rzeka na pozostałej długości wysycha – opowiada Aneta. Kalahari – kraina Wielkiego Pragnienia Zaraz po przylocie ruszyłyśmy w stronę Kalahari, by zamieszkać w Kalahari Anib Lodge i poczuć ciszę oraz ogrom tej pustynnej kotliny. Jej nazwa, „Wielkie Pragnienie”, idealnie oddaje trudne warunki życia bez wody. Tym razem jednak wszystko zaskakuje – po deszczach krajobraz tętni zielenią, pojawiają się trawy, krzewy i żółte łąki przypominające nasze pola rzepaku. Natura korzysta z rzadkiej okazji obfitości. Naszą uwagę przyciągają tkacze – ptaki, które budują gniazda ważące nawet tonę. – W jednym może żyć nawet 500 osobników – tłumaczy przewodnik Mojżesz. Ptaki te nie piją wody – czerpią wilgoć z pożywienia, np. z termitów. Czerwone kopce termitów przypominają piaskowe zamki, ale Mojżesz ostrzega nas, by się do nich nie zbliżać – w opuszczonych często kryją się kobry. I rzeczywiście – po chwili dostrzegamy żółtą kobrę wspinającą się na ptasie gniazdo. Najlepsza szarlotka w Afryce Jabłka nie są typowym owocem na Czarnym Lądzie, tym bardziej byłam jej ciekawa. Na kultowe ciasto zatrzymujemy się w drodze z Parku Narodowego Namib-Naukluft do położonego nad oceanem Swakapmundu. I choć to w tym drugim kręcono sceny do „Mad Maxa”, miejsce, do którego właśnie docieramy, wpisuje się idealnie w klimat tego postapokaliptycznego filmu. Solitaire to osada pośrodku niczego: stacja benzynowa, restauracja, sklep, kościół, pensjonat, warsztat i cmentarzysko rdzewiejących samochodów. Uśmiechnięty kelner podaje mi ogromną porcję szarlotki i równie dużą kawę. Jej smak, muszę przyznać bardzo oryginalny, jest zasługą nieżyjącego już piekarza Percy’ego Crossa McGregora. Mistrz został tu pochowany i dziś mnóstwo turystów przyjeżdża tu specjalnie dla atmosfery, którą udało mu się stworzyć na końcu świata. George i Lady Gaga – celebryci z portu George’a poznaję w nietypowych okolicznościach. Wypływamy z portu w Walvis Bay, a na pokład wskakuje nielegalnie... uchatka. George jest lokalną maskotką, która robi, co chce. Ociera się o nas, robi słodkie oczy i wymusza ryby. Kiedy się kończą – odpływa do innego statku, by powtórzyć występ. Płyniemy wzdłuż wybrzeża, otuleni w koce, częstowani ostrygami i opowieściami. Po dwóch godzinach docieramy do Cape Cross – największej kolonii kotików afrykańskich na świecie. Hałas jest nie do opisania – setki tysięcy fok warczy, beczy i przepycha się nawzajem. W drodze powrotnej towarzyszą nam delfiny i... Lady Gaga – pelikan, który ląduje na pokładzie jak gwiazda. Pożera ryby łapczywie, waży kilka kilo więcej i ma trudności z oderwaniem się od pokładu. Gdzie wydmy schodzą do wody Po południu czeka nas Sandwich Harbour – i afrykański masaż, czyli kilka godzin jazdy terenówką przez wydmy. Sam, nasz 24-letni kierowca, mknie jak zawodowiec. Mijamy solniska, lagunę flamingów, kolonie kormoranów i wkraczamy w świat złotych wydm. Kiedy docieramy do miejsca, gdzie wydmy dosłownie schodzą do oceanu, wiatr jest tak silny, że prawie nie pozwala zejść z klifu. Walczę, żeby zamoczyć stopy w Atlantyku – zimne fale dają mi orzeźwienie i spokój. źródło: National Geographic Traveler
Na pustyniach Namibii, Omanu i Arabii Saudyjskiej znaleziono ślady po nieznanym mikroorganizmie. Żył w marmurze
Równoległe rowki, które przecinają kawałki skał, nie powstały na skutek procesów geologicznych. Pozostawił je tajemniczy organizm, którego nie zna nauka. Nie wiadomo, czy wciąż żyje, czy też wymarł miliony lat temu.
W tym artykule: Co znaleziono w kawałkach marmuru Fenomen, za którym może stać nieznane życie Czy nieznany mikroorganizm jeszcze istnieje? Cees Passchier jest geologiem z Uniwersytetu Johannesa Gutenberga w Moguncji. Od 25 lat prowadzi badania terenowe w Namibii. Interesują go najstarsze formacje skalne, aż z okresu prekambryjskiego. Czyli od 4,5 mld do 542 mln lat temu. – Analizujemy strukturę skał, aby dowiedzieć się, jak kontynenty utworzyły superkontynent Gondwanę – wyjaśnia Passchier. Było to ok. 500 do 600 milionów lat temu. W tamtym szczególnym okresie powstawały również ziemskie zasoby marmuru – z osadów węglanowych, które formowały się w prehistorycznych oceanach, a następnie pod wpływem temperatury i ciśnienia przeobrażały w cenną skałę metamorficzną. Właśnie w czasie badania marmuru naukowiec wraz z zespołem zauważył coś nietypowego. – Dostrzegliśmy dziwne struktury w marmurze, które nie były efektem zjawisk geologicznych – wspomina geolog. Co znaleziono w kawałkach skał Zamiast wygładzonych na skutek erozji powierzchni naukowcy spostrzegli w marmurze niewielkie kanaliki. Miały tylko pół milimetra szerokości, za to aż do trzech centymetrów długości. Były ustawione równolegle jeden obok drugiego, tworząc pasma długości nawet trzech metrów. Na krawędziach marmuru odkładał się kalcyt. Po raz pierwszy prof. Passchier zauważył ten fenomen 15 lat temu w Namibii. Następnie na skały z takimi samymi kanalikami natknął się w Omanie i Arabii Saudyjskiej. W Omanie znajdowały się w wapieniu, natomiast na pustyniach Arabii Saudyjskiej – w marmurze, tak samo jak w Namibii. Passchier zainteresował sprawą innych badaczy, m.in. Trudy Wassenaar, szefową instytutu Molecular Microbiology and Genomics Consultants. Wspólnie doszli do wniosku, że kanaliki musiał utworzyć jakiś nieznany nauce mikroorganizm. Fenomen, za którym może stać nieznane życie Co ciekawe, niewielkie rowki nie były puste. Wypełniał je proszek, który okazał się czystym węglanem wapnia. Naukowcy podejrzewają, że ten proszek to pozostałość po poszukiwaniu przez nieznaną formę życia potrzebnych jej do funkcjonowania pierwiastków. Niestety, nie znaleziono nic poza nim. Wiek kanalików został oszacowany na milion–dwa miliony lat. To za długo, by w skałach zachowały się ślady DNA albo jakichkolwiek białek. Jak mówi Passchier, nietypowe struktury powstały nie na pustyni, ale w znacznie wilgotniejszym klimacie. Za ich uformowaniem stały najprawdopodobniej tzw. endolity – organizmy, które żyją wewnątrz skalnych porów. Mogą to być bakterie, grzyby, porosty czy archeony. Często występują na pustyniach, a energię i środki odżywcze czerpią właśnie ze skał. Czy nieznany mikroorganizm jeszcze istnieje? – To, co jest tak ekscytujące w naszym odkryciu, to fakt, że nie wiemy, jaki to endolityczny mikroorganizm – przyznaje Cees Passchier. Możliwe, że to zupełnie nieznana forma życia. Nie jest pewne, czy wymarła, czy też to jeden z żyjących gatunków, o którego istnieniu jeszcze nie wiemy. Co jest pewne? Passchier stwierdził, że organizmy te musiały radzić sobie bez światła, ponieważ kanaliki znajdują się głęboko w skałach. Naukowiec ma nadzieję, że specjaliści od organizmów endolitycznych w przyszłości przyjrzą się odkrytemu przez niego zjawisku. – Ta forma życia może być ważna dla globalnego obiegu węgla – zauważa badacz. Nie jest wykluczone, że miała wpływ na bilans węglowy planety, tak ważny dla przyszłości ziemskiego klimatu. Źródła: Geomicrobiology Journal, phys.org Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”.
Kolmanskop było tętniącą życiem osadą. Dziś jest miastem duchów
Kolmanskop było niegdyś wygodnym miasteczkiem, które swoim mieszkańcom oferowało wszelkie możliwe udogodnienia. Przetrwało niespełna 50 lat. Ostatni mieszkańcy opuścili swoje domy w 1956 roku. Opustoszałe miasto zaczęło pochłaniać natura, a dziś stanowi cieszącą się dużym zainteresowaniem atrakcją turystyczną. Gdzie znajduje się Kolmanskop? Dlaczego miasteczko opustoszało? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Gdzie znajduje się Kolmanskop? Jak powstało Kolmanskop? Dlaczego mieszkańcy opuścili Kolmanskop? Jak teraz wygląda Kolmanskop? Historię Niemieckiej Afryki Południowo-Zachodniej zapoczątkował Adolf Lüderitz, gdy w okolicach Angra Pequena nabył ziemię od miejscowego wodza plemiennego. 24 kwietnia 1884 roku posiadane w Afryce dobra przekazał pod opiekę niemieckich władz. Niespełna cztery miesiące później nad afrykańskimi terenami zaczęła powiewać niemiecka flaga. Kolonia poszerzała swój zasięg. Skuszeni perspektywą zdobycia wielkiego bogactwa, na Czarny Ląd przybywali kolejni niemieccy kupcy. Kolonizatorzy zakładali miasta tam, gdzie natrafiali na najbogatsze złoża surowców naturalnych. Jedną z takich osad był Kolmanskop. Gdzie znajduje się Kolmanskop? Tak zwane miasta duchów kojarzą się przede wszystkim ze Stanami Zjednoczonymi. Logan City, Uninville, Crown King, Fairbank czy Centralia, za którą ciągnie się wyjątkowo tragiczna historia, to zaledwie początek długiej listy przykładów opuszczonych miasteczek za Wielką Wodą. Należy jednak podkreślić, że takie miejsca można znaleźć na całym świecie, w tym także w Polsce (jak choćby Ujków Stary, po którym zostały już w zasadzie tylko fundamenty domów). Opuszczonych miast nie brakuje też w Afryce. Kolmanskop znajduje się w południowej Namibii, w odległości zaledwie kilku kilometrów od portu Lüderitz. Jak powstało Kolmanskop? Początki Kolmanskop przypadają na rok 1908, gdy na pustynnych terenach Namibii odkryto bogate złoża diamentów. 14 kwietnia Zacharias Lewala przypadkowo natrafił na cenny kamień. Pokazał go Augustowi Stauchowi, a ten potwierdził rangę znaleziska. Niemiec dokładnie zbadał miejsce, w którym jego pracownik natrafił na drogocenny minerał. Gdy upewnił się, że znalezisko nie było przypadkowe, kupił ziemię na wschód od portu Lüderitz. Informacja o bogatych złożach diamentów szybko rozniosła się po całej kolonii. Władze podjęły decyzję o utworzeniu tam strefy z obowiązującym ograniczeniem dostępu i swobodnej eksploatacji złóż. Na jałowej pustyni zaczęła wyrastać osada, która otrzymała nazwę Kolmanskop. Pustynia przekształciła się w miasto Teren ten znajduje się w głębi lądu, z dala od źródeł wody. Dla kolonizatorów nie stanowiło to dużego problemu. W ciągu niespełna dwóch lat na piaskach niegościnnej pustyni stanęło luksusowe miasteczko, zapewniające swoim mieszkańcom wszelkie możliwe wygody. W niewielkich domach początkowo mieszkało tam 300 górników z rodzinami i 800 przedstawicieli lokalnej ludności, których zatrudniono do pomocy. Z kolei największe i najwygodniejsze rezydencje zasiedlili niemieccy przedsiębiorcy. W szczytowym okresie w Kolmanskop mieszkało ok. 2000 osób. Życie na pustyni nie wiązało się z żadnymi większymi wyrzeczeniami. W Kolmanskop działały szkoła, teatr, hala sportowa i kręgielnia. Nie brakowało też sklepów. Elektrownia o mocy 1,5 MW zaopatrywała to miejsce w energię. Z pobliskim Lüderitz miasteczko było połączone linią kolejową. Stamtąd sprowadzano wodę w beczkach, którą następnie dostarczano do mieszkańców kursującym po mieście specjalnym tramwajem. W Kolmanskop działał też szpital z prawdopodobnie pierwszym na półkuli południowej aparatem rentgenowskim. Można jednak domniemywać, że częściej niż w celach medycznych, urządzenie było wykorzystywane do kontroli personelu. Niebotyczna wartość diamentów z całą pewnością zachęcała do kradzieży. Dlaczego mieszkańcy opuścili Kolmanskop? Kolmanskop dysponowało ogromnymi środkami na rozwój, jednak dobra passa nie mogła trwać wiecznie. Gdy wybuchła I wojna światowa, czasowo zaprzestano eksploatacji cennych złóż. Po wojnie, gdy wojska południowoafrykańskie wycofały się z miasta, wznowiono wydobycie, ale działalność nie przynosiła już tak wysokich zysków. Cena diamentów spadła, a jakby tego było mało, złoża w okolicy Kolmanskop okazały się znacznie uboższe, niż sądzono. Mieszkańcy zaczęli stopniowo opuszczać miasteczko. Część z nich przeniosła się do Oranjemund, gdzie odkryto znacznie bogatsze złoża. Miasto przestało istnieć w 1956 roku, gdy wyprowadzili się stamtąd ostatni mieszkańcy. Jak teraz wygląda Kolmanskop? Wyludnione miasto zaczęło przyciągać szabrowników. Złodzieje rozgrabili wiele domów, zabierając wszystko, co miało wartość. Teren opustoszałego Kolmanskop zaczęła stopniowo przejmować natura. Piasek przykrył ulice i domy, wdzierał się do wnętrz. Wiele budynków uległo zawaleniu, ale niektóre przetrwały. Schowane pod grubą warstwą piasku, skutecznie oparły się upływowi czasu. Część z nich znajduje się w „naturalnym stanie”, ale niektóre wyremontowano. Widząc zainteresowanie ze strony turystów, lokalne władze zadecydowały o utworzeniu tam muzeum, ukazującego życie mieszkańców niemieckiej kolonii. Obecnie istnieją tam 32 budynki. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Pustynia Namib to najstarsza pustynia na Ziemi. Jest też jedną z najsuchszych i najciemniejszych
Gdzie znajduje się najstarsza pustynia na Ziemi? W Afryce, a konkretnie w Namibii. To pustynia Namib.
Spis treści: Namib – najstarsza pustynia na Ziemi Krajobraz pustyni Namib Oryks i martwe bagno Pustynia Namib – podstawowe informacje Ciekawostki o najstarszej pustyni na Ziemi Pomarańczowy, żółty, czerwony, rdzawy, purpurowy, karmazynowy. Przesuwające się słońce barwi wydmy na dziesiątki odcieni. Ten odbywający się każdego dnia spektakl hipnotyzuje. Namib to najstarsza pustyniana Ziemi. Może mieć nawet 80 mln lat. Jest też, obok południowoamerykańskiej pustyni Atakama, jednym z najsuchszych miejsc na świecie. Smagane wiatrem diuny przesuwają się, zmieniają kształt, formują od nowa. Najwyższe osiągają grubo powyżej 300 m. Wspinaczka na ich szczyt daje możliwość spojrzenia po horyzont, zmierzenia się z pustką. Namib – najstarsza pustynia na Ziemi Nazwa tej pustyni (Namib) w języku plemienia Nama oznacza „miejsce, w którym nic nie ma”. W rzeczywistości jednak wciąż coś tu się dzieje. Oko natrafia na feerię barw. Śledzi tropy zostawione przez pustynne zwierzęta – gekony, żmije karłowate, kameleony, jaszczurki. Znajduje welwiczję, mało atrakcyjną roślinę, która wydaje się jednak nieśmiertelna. Najstarsze jej okazy mają ponad 2,5 tys. lat. Krajobrazu nie burzą nitki asfaltu, słupy wysokiego napięcia, domy. Prędzej niż człowieka spotyka się tu strusie przebiegające przed maską auta, oryksy pędzące po piachu lub dzikie świnie, których wysuszone mięso służyło za prowiant dla wędrowców już setki lat temu. Z kolei na okolicznej sawannie zobaczymy żyrafy, zebry, słonie, antylopy gnu, nosorożce. Nie przypadkiem Namibia była pierwszym krajem na świecie, który wpisał obowiązek ochrony zwierząt do konstytucji. Krajobraz pustyni Namib Ziarenka piasku na pustyni Namib są delikatne, rdzawe i okrągłe. Kiedy biorę je do ręki, mam ciary na plecach. Może dlatego, że właśnie stoję, a raczej grzęznę, w najstarszej pustyni na Ziemi? A może dlatego, że to właśnie z piachem trafiały do Oceanu Atlantyckiego wszystkie diamenty, jakie posiada Namibia? Wychodzę na wschód słońca, zapadając się w wydmę o nazwie Dune 45 jak w mąkę. Dune 45, czyli słynna wydma 45, zachwyca turystów swoim ogromem, kolorem i kształtem. Uważa się, że to najczęściej fotografowane miejsce w całym kraju. Warto się obudzić wcześniej i zacząć stawiać pierwsze kroki niemalże w ciemności. Podobno jeśli ma się przy sobie magnes, ziarenka piasku przykleją się do niego jak do rzepu. Bo kolor wydm pustyni Namib pochodzi od wysokiej zawartości rudy żelaza. Dlatego pustynia w świetle wschodzącego i zachodzącego słońca jest rdzawo-pomarańczowa, zmienia kolory w zależności od pory dnia i światła. Gdy się nagrzewa, kładę się na niej, a dokładniej na jej fragmencie o nazwie Big Mama. I dostaję najlepszy masaż, o jakim mogłabym marzyć. Ciepły, delikatny, przeszywający. Pustynia zmusza ludzi do refleksji, do przemyśleń o mocy natury, o czasie i przemijaniu. Tu można na chwilę się zatrzymać, poczuć, czym jest odosobnienie. Oryks i martwe bagno Schodząc z wydmy wpadam na oryksa, jedną z popularniejszych antylop Namibii. Sprytną, dostosowaną do warunków pustynnych. Może nie pić nawet przez kilka dni i ma się całkiem nieźle. Wydaje się zaskoczona tym bliskim spotkaniem nie mniej niż ja. Zatrzymuje się dwa metry ode mnie i patrzy mi przenikliwie w oczy. Ale to ona decyduje o dystansie. A ja, patrząc na jej rogi i nozdrza, wcale nie zamierzam go skracać. Choć oryks należy do rodziny wołowatych, zwierząt o dość spokojnym charakterze. W południe robi się naprawdę gorąco, ale koniecznie jeszcze chcę dotrzeć do martwego bagna. Dead Vlei to miejsce jak z innej planety albo surrealistycznych obrazów z kikutami poczerniałych drzew. Spokojnie mogłyby stanowić kadry filmu z lordem Vaderem w roli głównej. Ich historia ma swój początek tysiąc lat temu, kiedy w pustynię wdarł się inny żywioł – rzeka Tsauchab, która dała życie drzewom akacjowym. Wody nie dały jednak rady wydmom, które odcięły im całkowicie dopływ. Z czasem drzewa uschły w afrykańskim słońcu, którego akurat doświadczam, i niemalże skamieniały. Stoją do dziś, niczym świadkowie opowieści o przegranej walce, a może po prostu o prawach natury. Pustynia Namib – podstawowe informacje Położenie: Afryka Południowo-Zachodnia. Pustynia znajduje się na terenie Angoli, Namibii i RPA. Ciągnie się na długości półtora tysiąca kilometrów wzdłuż wybrzeża Oceanu Atlantyckiego. Ma powierzchnię ok. 130 tys. km kw. Powstała prawdopodobnie 70–80 mln lat temu, kiedy na Ziemi żyły jeszcze dinozaury. Dzięki temu zasługuje na miano najstarszej pustyni na Ziemi. Namib to ważne miejsce na światowej mapie wydobycia wolframu, soli i diamentów. Ciekawostki o najstarszej pustyni na Ziemi Pustynia zawdzięcza swoje istnienie sąsiedztwu chłodnego prądu morskiego. Jest to płynący od Antarktydy wzdłuż części zachodniego wybrzeża Afryki Prąd Benguelski. Największe wydmy pustyni Namib znajdują się w okolicy okresowo płynącej rzeki Kuseib, która dzieli pustynię na pół. Rozciąga się tam równina Sossusvlei otoczona górami piasku osiągającymi 350 metrów – uchodzącymi za najwyższe na świecie. 1,4 mln lat temu dawni przodkowie człowieka zamieszkiwali tereny pustyni Namib. Pozostawili po sobie dziesiątki pradziejowych narzędzi. Obszar pustyni Namib wzdłuż koryta efemerycznej rzeki Tsondab był kiedyś miejscem tętniącym życiem. Na pustyni Namib powstają tajemnicze puste kręgi między trawami. Za powstawaniem kręgów stoi samoorganizacja roślin. W Namibii jest aż 300 słonecznych dni w roku. Latem (kiedy u nas zima) wypada pora deszczowa, zimą – pora sucha. Zima w Namibii to temperatury w granicach 20–25°C w ciągu dnia i nawet kilka stopni w nocy. W ciągu dnia temperatura piasku na pustyni może wynosić nawet 80 st. C. Na pustyni Namib warto zostać na noc w Sesriem Camp, by zobaczyć wspaniały wschód słońca z wydm. Na terenie kempingu znajdują się prysznice, jest prąd oraz sklepik i restauracja. Namibia to najmniej zanieczyszczone sztucznym światłem miejsce na Ziemi. Nad pustynią gwiazdy świecą najjaśniej. Źródło: archiwum NG.
Odkryto, w jaki sposób samce słoni dają swojej grupie sygnał „chodźmy!”. Jeden po drugim zaczynają dudnić
Po raz pierwszy naukowcom udało się nagrać dźwięk, którym słonie nawołują się do ruszenia w drogę. Co zaskakujące, taką komendę wydają starsze samce. Oznacza to, że nie zawsze to starsze samice przewodzą stadom słoni i inicjują ich wędrówki.
W tym artykule: Co sygnalizują sobie słonie Dwadzieścia lat obserwacji słoni Język słoni Słonie-mentorzy Niskie dudnienie przypomina podwodne bulgotanie. Tak wyobrażamy sobie dźwięki, jakie mogłaby wydawać przepływająca w oddali łódź podwodna. Jednostajny odgłos trwa kilka sekund, po czym stopniowo zanika. Słuchając, ma się wrażenie, że dociera ze sporej odległości. Dziwnego dźwięku nie wydaje jednak żadne podwodne stworzenie. Tylko ssak zamieszkujący afrykańskie sawanny. Opisany wyżej odgłos to zawołanie słoni. Oznacza „ruszajmy w drogę!” i jest skierowane do innych członków stada. Po raz pierwszy udało się go nagrać naukowcom z Uniwersytetu Stanforda i innych instytucji naukowych. Badacze informują o tym w pracy opublikowanej w czasopiśmie naukowym „PeerJ”. Co sygnalizują sobie słonie Nagranie zostało zarejestrowane przy wodopoju Mushara w Parku Narodowym Etosha w Namibii. Słonie zbierały się tam chłodnym wieczorem. Sygnał inicjował starszy samiec, który pierwszy odsuwał się od rozległego oczka wodnego. Wydawał z siebie długi, niski dźwięk, na który stopniowo reagowały kolejne słonie. Najpierw dudnienie podejmował jeden, z potem następne. Sygnał oznaczał „ruszajmy!”. Gdy wybrzmiał, słonie udawały się w dalszą drogę. Zaskoczeniem dla badaczy było, kto inicjował wędrówkę. Liderem okazał się starszy słoń samiec, prawdopodobnie mający w stadzie pozycję dominującą. Dotychczas naukowcy przypuszczali, że tego rodzaju zachowania u słoni zarezerwowane są dla starszych samic. – Byliśmy zdumieni, odkrywając, że samce słoni angażują się w tak wyrafinowaną koordynację wokalną, aby zainicjować działanie – powiedziała Caitlin O’Connell-Rodwell, główna autorka badania. – Dotychczas uważano, że samce mają luźne więzi społeczne. Te „rozmowy” pokazują nam jednak, że w ich komunikacji głosowej dzieje się znacznie więcej, niż wcześniej sądzono – mówi badaczka. Dwadzieścia lat obserwacji słoni Po raz pierwszy O’Connell-Rodwell nagrała słoniowe „chodźmy!” już w 2004 roku, podczas nocnych badań w terenie. Później zespół badaczy nagrywał słonie w czasie pory suchej w latach 2005–2017. Wymagało to użycia zakopanych w ziemi mikrofonów, rejestrujących infradźwięki, i kamer pracujących po zmroku. Dane posłużyły do przeanalizowania nie tylko samych odgłosów, ale i hierarchii w stadach słoni. Naukowcy spostrzegli, że słonie synchronizują swoje nawoływania. Kiedy jeden słoń kończy, dźwięk podejmuje następny osobnik, a potem, w podobnym rytmie, kolejne. Tworzy to specyficzny harmonijny chór. Samce porozumiewają się tak samo, jak samice. Badacze podejrzewają, że młode samce uczą się sygnałów nawołujących do drogi właśnie od starszych samic. Słonie indyjskie tak jak ludzie opłakują i grzebią zamarłych. Wiadomo, jak wyglądają ich pochówki Słonie indyjskie zaskoczyły badaczy. Okazało się bowiem, że te dzikie zwierzęta zamieszkujące Azję w szczególny sposób obchodzą się z ciałami najmłodszych zmarłych członków stada. Język słoni To kolejne badanie pokazujące, jak zaawansowana jest komunikacja u słoni. Na początku czerwca naukowcy z Uniwersytetu Stanowego Colorado ogłosili, że słonie nadają sobie imiona. Przeprowadzone w Kenii badania wykazały, że słonie przypisują poszczególnym osobnikom charakterystyczne dla nich dźwięki. Następnie używają ich w trakcie nawoływań – tak jak imion. Jak bardzo skomplikowany jest język słoni? Słonie umieją przekazać sobie wiele informacji: o wieku, płci, emocjach danego osobnika. Ułatwia to zwierzętom, żyjącym w małych, spokrewnionych grupach, koordynacje swoich działań. Słonie wydają dużo zróżnicowanych dźwięków – od trąbienia do niskiego dudnienia. Część z tego to infradźwięki, niesłyszalne dla ludzkiego ucha. Słonie-mentorzy Nowe badania ujawniły również, że pozycja samców w stadach słoni może być nieco inna, niż dotychczas przypuszczano. Jak się okazało, starsze samce zostają kimś na kształt mentorów dla młodszych. – Młode słonie mają wiele potrzeb i zawsze chcą pozostawać w kontakcie fizycznym – mówi O’Connell-Rodwell. – Starsze biorą je pod swoje skrzydła, kierują nimi, dzielą się z nimi zasobami oraz uczestniczą w ich emocjonalnych wzlotach i upadkach – opowiada badaczka. I dodaje, że w krajach dopuszczających polowania na słonie należy unikać zabijania starszych samców, o silnych więzach społecznych. Może to zakłócić spójność stad i pozbawić młode samce niezbędnego wsparcia. Źródła: EurekAlert, PeerJ. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Największy drapieżnik przed dinozaurami? To może być ta wymarła salamandra sprzed 280 mln lat
Na pustyni w Namibii znaleziono niezwykłe skamieniałości. Należą to wymarłego gatunku prehistorycznego drapieżnika przypominającego dzisiejsze salamandry. Zwierzę było od nich jednak kilkukrotnie większe. Gigantyczna salamandra miała 2,5 m długości.
W tym artykule: Znalezisko na pustyni Salamandra, która polowała jak krokodyl Zwierzę z zimnych bagien Pustynia Namib to jedno z najsuchszych miejsc na świecie. Może padać tam rzadziej niż raz na rok. Skaliste wyżyny i pokryte wydmami równiny rozciągają się na długość 1300 km. Pustynię uznaje się za najstarszą na kuli ziemskiej – może mieć nawet 55-80 mln lat. Gdybyśmy jednak cofnęli się jeszcze dalej w przeszłość, dzisiejsze tereny zasypane piaskiem wyglądałyby zupełnie inaczej. Dodatkowe 200 mln lat wstecz i Namib – w jednym z tłumaczeń słowo to oznacza „miejsce, gdzie nic nie ma” – okazałaby się regionem tętniącym życiem. Choć niekoniecznie ciepłym i słonecznym. W najnowszym numerze czasopisma „Nature” naukowcy ogłaszają znalezienie na Namib niezwykłych skamieniałości. Pochodzą sprzed 280 mln lat. Są to skamieniałości dużego drapieżnika wyglądem przypominającego dzisiejsze salamandry. Swoich ofiar zwierzę to szukało na zimnych podmokłych terenach, które częściowo pokrywał lód. Znalezisko na pustyni Odkrycia dokonano w 2015 r. Naukowcy znaleźli niekompletne skamieniałości czterech zwierząt. W skład jednej wchodziła dobrze zachowana czaszka i kręgosłup. Na ich podstawie paleontolodzy oszacowali, że prehistoryczne stworzenie miało 2,5 m długości i sześćdziesięciocentymetrową głowę. Gigantyczna salamandra została nazwana Gaiasia jennyae. Pierwszy człon nazwy odwołuje się do formacji Gai-As w Namibii, gdzie znaleziono szczątki. Drugi honoruje zmarłą w 2020 r. brytyjską paleontolożkę Jennifer Clack. Clack specjalizowała się w ewolucji kręgowców. A szczególnie w ewolucji tetrapodów, czyli grupy zwierząt, z której wywodzą się płazy, gady, ptaki i ssaki. I to właśnie do tych kręgowców należy Gaiasia jennyae. Choć zwierzę przypominało gigantycznego i groźnego aksolotla, w rzeczywistości nie był to płaz. Tylko właśnie archaiczny tetrapod (inaczej czworonóg). Salamandra, która polowała jak krokodyl Skamieniałości znalazła Claudia Marsicano z Uniwersytetu Buenos Aires wraz z zespołem. Jak mówi, już pierwszy rzut oka wystarczył, by badacze zorientowali się, iż mają do czynienia z wyjątkowym znaleziskiem. – Po zbadaniu czaszki moją uwagę przykuła struktura jej przedniej części – wspomina Marsicano. – Była to wówczas jedyna wyraźnie widoczna część. Zawierała bardzo nietypowo splecione duże kły, tworzące unikalny zgryz wczesnych tetrapodów – opowiada badaczka. Jej zdaniem zwierzę polowało podobnie jak dzisiejsze krokodyle. Leżało nieruchomo, czekając na przechodzącą w pobliżu, nieświadomą jego obecności ofiarę. – Gaiasia była zwierzęciem wodnym o wydłużonym ciele, które najprawdopodobniej pływało jak węgorz. Miało bardzo zredukowane kończyny, co utrudniało mu poruszanie się po suchym lądzie – opowiada paleontolożka. Zwierzę z zimnych bagien 300 mln lat temu dzisiejsza Namib znajdowała się dużo dalej na południu: w okolicach 55. albo nawet 60. równoleżnika. Czyli tam, gdzie dziś sięgają północne krańce Antarktydy. Warunki były surowe, temperatury niskie. – Region, gdzie znaleźliśmy skamieniałości Gaiasia, ciągle dotykało zlodowacenie – mówi Marsicano. Mimo to okolice siedlisk tetrapoda nie były opustoszałe. Między obszarami pokrytymi lodem rozciągały się bagna i podmokłe równiny. Rozwijały się w nich bogate i różnorodne populacje kręgowców. Ogromne rozmiary ciała Gaiasia wskazują, że zwierzę to czuło się w tym środowisku jak ryba w wodzie. Zdaniem badaczy, był to wówczas drapieżnik szczytowy, znajdujący się na samej górze łańcucha pokarmowego. Źródło: Nature, Phys.org, New Scientist. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Na szlaku przygody Od kiedy sięgam pamięcią, lubiłam chodzić. Nawet do szkoły zawsze wybierałam najdłuższą drogę. Chodząc, uczyłam się, rozwiązywałam różne problemy, uspokajałam, relaksowałam. Potem, kiedy zaczęłam studiować geologię, często wyjeżdżałam w góry na praktyki. I tam też robiłam dziennie dziesiątki kilometrów. A jednocześnie poznawałam tajemnice gór. Rozkładałam je na czynniki pierwsze, oswajałam i coraz bardziej się nimi fascynowałam. I tak z potrzeby chodzenia i kierunku studiów zrodziła się moja pasja do długich górskich wędrówek. Więc mogę w jakimś sensie przyznać, że temat tego wydania Travelera jest spełnieniem moich marzeń. Zawiera on bowiem listę 35 szlaków, które z pewnością chciałabym przejść (z niektórymi już mi się udało zmierzyć). Jednak ten wyjątkowy numer nie jest wyłącznie dziełem naszej redakcji. Powstał we współpracy z kolegami z amerykańskiego National Geographic. A zatem lista jest uniwersalna i odzwierciedla marzenia milionów osób z wielu krajów. Mam nadzieję, że stanie się również Waszą. Znajdziecie tu najpiękniejsze trasy trekkingowe wszystkich kontynentów poza Antarktydą. O różnym stopniu trudności i o długości od kilku do nawet kilku tysięcy kilometrów. Spektakularne widokowo, zapewniające moc doświadczeń i wrażeń, o których nigdy nie zapomnicie. Polecam wędrowanie, ponieważ jest to też zdecydowanie najzdrowszy sposób spędzania czasu. A poza tym kształtujący charakter. I dający mnóstwo satysfakcji i radości na mecie. Agnieszka Franus zastępczyni redaktora naczelnego Spis treści PLANETA TRAVELERA 8 | Wieści ze świata 12 | Oto Cuda Polski 2023 National Geographic Traveler 16 | Kierunek kultura TEMAT NUMERU – NAJPIĘKNIEJSZE SZLAKI ŚWIATA EUROPA 20 | WŁOCHY Szlak św. Wirgiliusza, Dolomity 26 | SZWECJA Park Narodowy Sarek 28 | SZWAJCARIA Szwajcarski Szlak Wina nad Jeziorem Genewskim 30 | GRECJA Szlak E4 na Krecie 36 | IRLANDIA Dingle Way POLSKA 38 | Wzdłuż Bałtyku 42 | Top 5 najciekawszych tras w Polsce Wokół Wigier, Szlak Zamków Piastowskich, Główny Szlak Sudecki, Bieszczadzka Koronka, Szlak Architektury Drewnianej AMERYKA PÓŁNOCNA I POŁUDNIOWA 44 | CHILE Szlak w Trek, Park Narodowy Torres de Paine 48 | EKWADOR Wulkan Sierra Negra, Galapagos 50 | KOLUMBIA Dolina Cocora 52 | GEORGIA POŁUDNIOWA Śladami odkrywcy Ernesta Shackletona 54 | USA/HAWAJE Szlak Kalalau 56 | USA/NEW HAMPSHIRE Presidential Traverse 58 | USA/UTAH Angels Landing 60 | USA/APPALACHY Szlak Appalachów 62 | USA/ALASKA Szlak przez Góry Brooksa 64 | KANADA Lake Agnes Tea House 66 | MEKSYK Miedziany Kanion AFRYKA Trekking na Klimandżaro 74 | ETIOPIA Góry Semien 76 | RPA Wodospad Tugela, Góry Smocze 78 | KENIA Park Narodowy Masai Mara 80 | MALI Kraj Dogonów AZJA 82 | NEPAL Trekking do bazy pod Mount Everestem 88 | CHINY Wąwóz Skaczącego Tygrysa, Junan 90 | IZRAEL Izraelski Szlak Narodowy 92 | KOREA POŁUDNIOWA Wędrówka na szczyt Jirisan 94 | INDONEZJA Wulkan Rinjani, Lombok 96 | KIRGISTAN Na szlaku przez region Ak-Suu AUSTRALIA I OCEANIA 98 | AUSTRALIA Szlak Larapinta, Terytorium Północne 100 | NOWA ZELANDIA Szlak Routeburn, Alpy Południowe ADVENTURE 102 | Test Travelera Elektryczne rowery do miasta i w teren
Ogromna piaskowa chmura nad Atlantykiem. Uchwycił ją amerykański satelita
Potężna chmura pustynnego piasku i pyłu przetacza się nad wodami Oceanu Atlantyckiego – taki obraz prezentują najnowsze fotografie wykonane przez amerykańskiego satelitę Landsat 8.
Landsat 8 to ostatnio wystrzelony satelita United States Geological Survey, wyposażony w najnowszej generacji przyrząd do teledetekcji – Operational Land Imager (OLI) – o szerokim zakresie dynamicznym. Teledetekcja to rodzaj badań wykonywanych z dużej odległości przy wykorzystaniu specjalistycznych sensorów. Badania teledetekcyjne można wykonywać z samolotów, przestrzeni kosmicznej lub z powierzchni ziemi. OLI świetnie radzi sobie z obserwacją Ziemi, a ostatnio zrobił zdjęcia wiatrów panujących nad Namibią, które zbierają pył i piasek i przenoszą go nad Ocean Atlantycki. Wiatry, które niosą ten pył, nazywane są fenami. To ciepły i suchy wiatr, wiejący z gór w doliny. W wyniku zmian fizycznych, następuje ogrzewanie i osuszanie spadającego powietrza oraz gwałtowne ocieplenie w obszarze jego oddziaływania. W Tatrach ten wiatr nazywamy halnym. Zdjęcia, na których w wysokiej rozdzielczości możemy podziwiać rozległą chmurę pyłu przesłaniającą wody Atlantyku, powstały 17 lipca. OLI doskonale zarejestrował chwilę, w której fen był aktywny, a jego prąd porwał pył z Namibii nad ocean. Namibia to suchy kraj z zaledwie dwoma stałymi naturalnymi jeziorami. Leży pomiędzy dwiema pustyniami – Kalahari i Namib. Występuje tutaj również najmniej opadów spośród wszystkich krajów Afryki Subsaharyjskiej. Wysoki i suchy Płaskowyż Centralny Namibii, obejmujący duży obszar ziemi biegnący pionowo w dół kraju, daje idealne warunki do tworzenia się tych górskich wiatrów. Satelity wielokrotnie wychwytywały momenty przenoszenia pyłów z wnętrza lądów na obszary morskie i oceaniczne. Wcześniej w tym miesiącu satelity Copernicus Sentinel i Aeolus należące do ESA śledziły ogromną smugę pyłu podróżującą z Sahary do Ameryki Północnej. W wielu przypadkach transport pyłu z obszarów śródlądowych do oceanów może być ważnym źródłem składników odżywczych dla fitoplanktonu. Czasami wiatry te przenoszą tak dużo składników odżywczych, że prowadzi to do zakwitu planktonu. Są to ważne wydarzenia w biosferze, ponieważ plankton stanowi podstawę wodnej sieci pokarmowej. Jednak wzbijanie się pustynnego piasku i pyłu w powietrze oraz przenoszenie go nad wodę czy inne lądy ma też swoje negatywne konsekwencje. Klimatolodzy ostrzegają, że postępujące z roku na rok ocieplenie klimatu i susze doprowadzą do wzrostu zanieczyszczenia powietrza. Zawieszone w powietrzu drobinki utrudniają oddychanie i prowadzą do niszczenie nie tylko ludzkiego zdrowia, ale też infrastruktury.
Ten Polak kręci zapierające dech w piersiach filmy. Zobacz jego niezwykłe ujęcia z całego świata
W sfilmowanych przez niego miejscach: Zakynthos, Namibii, Botswanie, a nawet w Warszawie zakochasz się od razu. Oto Maciej Tomków. Operator do zadań specjalnych.
„Było tam tak pięknie, że nie oddają tego żadne zdjęcia”. Zdarzyło ci się wypowiedzieć te słowa? Zobacz ujęcia Macieja Tomków, operatora filmowego i autora zdjęć timelapse z całego świata. Dzięki swoim umiejętnościom i nowoczesnej technologii potrafi uchwycić to, co nieuchwytne. Dosłownie. Bo technika filmowania timelapse wiąże się z rejestrowaniem długotrwałych procesów zachodzących w naturze, które są niezauważalne dla ludzkiego oka. Na przykład… najciemniejszego nieba na świecie i przemieszczających się po nim gwiazd. Cierpliwość i poświęcenie Takie prace wymagają jednak poświęcenia. Jego 4-minutowy materiał timelapse z Namibii powstawał łącznie 24 dni, z czego 20 Tomków spędził pod gołym niebem. Temperatury w dzień sięgały 38 stopni, noce były zdecydowanie chłodniejsze - ok. 8 stopni, a różnice temperatur dotkliwe. Do tego cały sprzęt filmowy ważył ok. 45 kg. Mimo wszystko operator kocha pracę w terenie: - Największą przyjemność sprawia mi praca w plenerach. Towarzyszy mi tylko cisza i spokój. Bardzo dobrze pamiętam noc na pustyni Namib wśród najpiękniejszych wydm świata: żadnej żywej duszy, po prostu pustka. Wtedy naprawdę czuję i dostrzegam piękno otaczającego nas świata – opowiada. I czaruje swoim obiektywem. Od Warszawy wszystko się zaczęło Tomków kinematografią zainteresował się 6 lat temu. Na poważnie. Podjął naukę w Tiffen International Steadicam Workshop w Oxfordzie, a swój warsztat operatorski doskonalił w Akademii Multi Art w Krakowie, gdzie awansem przeskoczył dwa lata, dostając się na Podyplomowy Kurs Operatorski. Jego autorska produkcja „Warsaw Halla” w 2014 roku została uznana najlepszym filmem promującym Warszawę. Warto dodać, że materiał powstawał w nietypowy sposób. Ponieważ Tomków przez wiele lat trenował jazdę agresywną na rolkach i akrobatykę sportową, wykorzystał swoje umiejętności i kamerował jeżdżąc na rolkach. Unikatowe! Klatka po klatce na Zakynthos W 2015 roku wziął udział w 3. edycji projektu „Dream Walker – Around The World in 80s Jumps”, która odbyła się na greckiej wyspie Zakynthos. Realizowałem wówczas ujęcia timelapse do filmu, dokumentującego skoki na linach z wysokości. Zrodził się z tego projektu kolejny autorski film zrealizowany w technice timelapse - „Treasures of Zakynthos”. Obejrzało go ponad 900 000 ludzi w 150 krajach! Materiał zdobył nagrodę Vimeo Staff Picks oraz „Best Timelapse” na Los Angeles Independent Film Festival Awards. W międzyczasie Tomków pracował przy produkcjach fabularnych, dokumentalnych i reklamowych, teledyskach i etiudach. W większości jako operator steadicamu. - Cieszę się, że ten zawód pozwala mi realizować autorskie projekty – mówi. Ma jeszcze wiele pomysłów!
O świcie ostatnie kosmyki szarej mgły wiły się na tle różowiejącego nieba ponad piaszczystą wydmą u wschodnich krańców pustyni Namib. Szakal potruchtał ku kępie akacji. Oryks ciągnął do oczka wodnego na pobliskim obozowisku turystycznym. Żuk czarnuchowaty lśniącą czernią ciął czerwień piasku. Obok miałem Rudolpha !Naibaba*, przewodnika na safari, który wychowywał się w regionie Kunene, 500 km na północ stąd, w rezerwacie przyrody NamibRand, gdzie hodował owce, kozy i osły na farmie babki.
O świcie ostatnie kosmyki szarej mgły wiły się na tle różowiejącego nieba ponad piaszczystą wydmą u wschodnich krańców pustyni Namib. Szakal potruchtał ku kępie akacji. Oryks ciągnął do oczka wodnego na pobliskim obozowisku turystycznym. Żuk czarnuchowaty lśniącą czernią ciął czerwień piasku. Obok miałem Rudolpha !Naibaba, przewodnika na safari, który wychowywał się w regionie Kunene, 500 km na północ stąd, w rezerwacie przyrody NamibRand, gdzie hodował owce, kozy i osły na farmie babki. !Naibab ma 30 lat, ale odznacza się roztropnością znacznie starszego mężczyzny, co on sam wiąże z dorastaniem na pustyni. – Ta ziemia każe ci codziennie zastanawiać się nad życiem i śmiercią – mówi. – No i wojna. Ona też uczy rozumu w przyspieszonym tempie. Wojna domowa w Namibii zaczęła się w roku 1966 i trwała 22 lata. W roku 1990, gdy w końcu uzyskała niepodległość, odłączając się od RPA, Namibia była jednym z pierwszych krajów świata, które ochronę środowiska zapisały w konstytucji. – Myślę, że z wielu przyczyn namibijski ruch ekologiczny narodził się wraz z niepodległością – mówi !Naibab. – Podczas wojny, w połowie lat 80., wystąpiła dotkliwa susza i rolnicy wpadli w rozpacz. Padły im owce, zaczęli więc zabijać dziką zwierzynę. Namibijczykom nietrudno było się zorientować, że przyjdzie im wymrzeć, jeśli nie zaczną bronić i szanować swoich zasobów. Jeszcze 20 lat temu tutejsze grunty były ogrodzone i pełne owiec. Próbowałam wyobrazić sobie tych owczarzy odwracających się plecami do wiatru, zasypywanych czerwonym od tlenku żelaza piaskiem, latami czekających na deszcz. – Jestem pewien, że mieli mieszane uczucia – zgodził się !Naibab. – Z jednej strony brak wody. A z drugiej – czy można nie podziwiać tego miejsca? Nie czuć odpowiedzialności za nie? Przyjechałam do Namibii, bo pod koniec 2008 r. jej władze ogłosiły utworzenie Parku Narodowego Sperrgebiet na obszarze wielkości 2,2 mln ha wzdłuż południowo-zachodniego wybrzeża. Odtąd urzędnicy mogli mówić, że prawie połowa terytorium kraju została przeznaczona na parki narodowe, społeczne i prywatne rezerwaty i tereny chronione. Z chwilą utworzenia Parku Narodowego Dorob w grudniu 2010 r. wzdłuż namibijskiego wybrzeża od rzeki Kunene na granicy z Angolą po rzekę Orange na granicy z RPA powstał niemal nieprzerwany nadmorski pas chroniony. Na miejscu znalazły się wszystkie elementy czegoś, co w końcu może stać się Namibijskim Parkiem Narodowym Wybrzeża Szkieletowego – jednym wielkim nadoceanicznym megaparkiem. Namibia wydawała się rzadkim, nieprawdopodobnie krzepiącym przypadkiem młodej afrykańskiej demokracji, która zdolna jest stworzyć ambitny i funkcjonalny model zarządzania przestrzennego. Podstawy do takiego optymizmu wyglądały na solidne drugiego dnia mojego pobytu w tym kraju, kiedy przybyłam do liczącego 37 tys. ha obszaru chronionego Kulala Wilderness, który łączy się z rezerwatem NamibRand. Dokładnie na ten dzień Marlice van Vuuren i jej mąż Rudie zaplanowali wypuszczenie na swobodę dwóch gepardów. Marlice, wychowana wśród Buszmenów w regionie Omaheke, należy do niewielu osób spoza tej grupy etnicznej mówiących płynnie jej językiem. Obecnie kieruje N/a’an Ku Se – schroniskiem dla dzikich zwierząt znajdującym się 40 km na wschód od Windhuk, gdzie z pomocą buszmeńskich tropicieli rehabilituje osierocone i zranione sztuki. Inne przenosi z terenów, gdzie wchodzą w konflikt z ludźmi, do miejsc, gdzie ludzie, a konkretnie turyści, są gotowi nieźle płacić za oglądanie tych zwierząt. Odnowa dzikich terenów i ich zasiedlanie zwierzyną nie jest ani łatwe, ani tanie. – Przywrócenie siedlisku równowagi, tak by można było ponownie wprowadzić tam gepardy, wymaga wielu wysiłków – mówi Marlice. – Wszystko musi być na swoim miejscu. Czy drapieżniki będą miały na co polować? Czy jest woda? Czy są to zasoby odnawialne? Jeśli odpowiedź na te pytania brzmi „tak”, jesteśmy w połowie drogi. Potem trzeba po prostu obserwować, czy gepardom podoba się tam, gdzieśmy je przywieźli. Dwa zwierzaki warknęły i odmówiły wyjścia z przyczepy. Samiec ugryzł Rudiego w stopę. Pozostało nam więc wycofać się i czekać. Po chwili zwykły krzak na żwirowej płaszczyźnie poruszył się i przybrał postać strusia. Wiatr ze wszystkich sił próbował przeszyć nas na wylot. Ludzie żyjący na pustyni Namib mówią o dwóch wiatrach – wschodnim, który wieje od Kalahari i nabiera siły, tracąc wysokość, aż uderza w pustynię, pędząc 100 km/godz. i podnosząc temperaturę do 40o C i więcej. I o życiodajnym południowo-zachodnim wietrze znad zimnego Atlantyku, wdmuchującym mgłę na 60 km w głąb lądu. Niesie on niemal całą wilgoć potrzebną do podtrzymania tutejszego dzikiego życia. Karmione mgłą nie jest ono szczególnie bujne – ot, węże i jaszczurki, chrząszcze i pająki – ale imponująco wyspecjalizowane. To także życie bardzo kruche. Niektórzy Namibijczycy w rozmowach ze mną martwili się, iż najdrobniejsza nawet zmiana klimatu może spowodować, że ten delikatny system się rozpadnie. – Trudno nie obawiać się, że ocieplenie o parę stopni przyniesie katastrofę – mówi Conrad Brain, weterynarz zajmujący się dzikimi zwierzętami, który przyjechał obserwować uwalnianie gepardów. Brain, który jest również pilotem, często lata wzdłuż wybrzeża Namibii i uważnie, choć po amatorsku, obserwuje zmiany klimatu. – Widzieliśmy roje meduz, rekinów, żółwi skórzastych wędrujące za daleko na południe. Dla mnie to wszystko jest symptomem ogrzewania się oceanu – mówi Brain. – Dlatego coś takiego jak wypuszczenie na swobodę tych gepardów daje nadzieję i wiarę w możliwości przetrwania. Zapadło milczenie i wróciliśmy do obserwacji przyczepy. Czas, jak to zwykle na pustyni, rozciągnął się w upale. Akurat gdy odłożyłam na bok notes, gepardy opuściły przyczepę. Pierwsza na ziemię zeszła samica. Samiec podążył za nią. W ciągu paru sekund zniknęły nam z pola widzenia. Relokacja tej gepardziej pary pokazuje trend działań w Namibii. Pogłowie dzikich zwierząt zwiększa się, zwłaszcza na obszarach chronionych i w prywatnych rezerwatach poza granicami parków narodowych. W latach 80. XX w. na północy było najwyżej 10 tys. springboków, dziś liczbę tych antylop szacuje się na 160 tys. Około roku 1990 nosorożce zwyczajne były wytrzebione. Obecnie liczba tych zwierząt przekracza 1400. Dwadzieścia lat temu farmerzy odstrzeliwali około 800 gepardów rocznie, teraz zabijają mniej więcej 150 sztuk, a myśliwi dostają zezwolenia na odstrzał kolejnych 150. Żeby dotrzeć do Sperrgebiet, przeleciałam ponad pustynią Namib w jej najszerszym miejscu (od rezerwatu NamibRand po Zatokę Wielorybią), a następnie nad znaczną częścią południowego ramienia pustyni do Lüderitz. W podróży do parku i ponad nim uderzające było piękno wysmaganych wiatrem zakątków i, co najmniej w równej mierze, kontrasty. Podziwiałam głównie „czystą topografię” – wydmy i lśniący kwarc w górach Witberg – ale blizny po aktywności człowieka sprzed wieku wciąż są widoczne. Porzucone obozowiska poszukiwaczy diamentów trwają mimo działania wiatru, słońca i piasku. Bliżej Zatoki Wielorybiej na pustyni widać nowe ślady – gryzmoły wygniecione na skorupie gruntu przez koła tysięcy terenówek. Ludzie z Zachodu na ogół ignorowali Namibię i jej jałową ziemię, „na którą Bóg się pogniewał”. Nie znaczy to jednak, że wyłączono ją z rabunkowej eksploatacji, która postępowała w pozostałej części kontynentu. Z wysp (obecnie uznanych za ostoje morskiej przyrody) zdzierano złogi bogatego w azot guana. Było surowcem do produkcji prochu strzelniczego i nawozów. Na zimnych, obfitujących w pokarm wodach Atlantyku intensywnie odławiano wieloryby. W pierwszych latach XX w. złoża guana co najmniej 6-metrowej miąższości zostały zdarte do nagiej skały, a wieloryby biskajskie południowe wytrzebiono niemal doszczętnie. W roku 1908 na południu znaleziono pierwszy diament. Parę miesięcy później rząd niemiecki, któremu jako protektorat podlegała Afryka Południowo-Zachodnia, teren wokół tego miejsca, o powierzchni 22 tys. km2 , ogłosił „obszarem zamkniętym” (Sperrgebiet). Wstęp miał tam tylko personel firm diamentowych. Aby złagodzić brak robotników spowodowany wyniszczającą wojną niemieckich kolonistów z południowymi plemionami (Herero, Nama i Damara), przeprowadzono pobór wśród plemion na północy, niezaangażowanych w walki – Ovambo i Kavango. Po dziś dzień w całym Sperrgebiet widzi się kopczyki przypominające dziecięce mogiłki – mimowolne pomniki trudu ludzi, którzy czołgając się, przesiewali żwir i wybierali z niego szlachetne kamienie. Diamenty nadal wydobywa się wzdłuż wybrzeża w południowej części nowego parku. Z powietrza wyrobiska wyglądają jak potężne okopy. Chociaż jedynie tereny górnicze są całkowicie niedostępne dla osób nieupoważnionych, ograniczenia wstępu obowiązują znacznie szerzej. Ma się wrażenie, że cały obszar Sperrgebietu jest zakazany – nie tyle dla ochrony złóż, co ze względu na obawy przed nielegalnym wydobyciem i kradzieżą. Bogactwa ziemi są zazdrośnie strzeżone. Tylko kilku turystów pod opieką przewodnika może jednocześnie wejść na teren parku. Gości monitorują kamery przy wejściu, wyjściu i na drogach wewnętrznych. Dojmującą atmosferę paranoi najlepiej oddają porzucone pojazdy i inny sprzęt rdzewiejący w spiekocie. Te wraki musiały pozostać, by górnicy nie mogli poutykać w nich diamentów, które później odzyskaliby na jakimś złomowisku. mineralna zamożność Namibii nie spływa na dół struktury społecznej. Chodź kraj jest obecnie czwartym eksporterem minerałów w Afryce (wyłączywszy paliwa kopalne) i czwartym na świecie producentem uranu, podział dochodu narodowego jest wybitnie nierówny. Pogoń za bogactwem trwa nie tylko na terenach prywatnych, ale też wewnątrz i wokół obszarów, na których wytyczono parki narodowe. Dwie kopalnie, jedna z nich w obrębie parku Namib-Naukluft, wydobywają obecnie uran. Oczekuje się, że do roku 2015 namibijska produkcja wzrośnie z 5 do 18 tys. ton tzw. żółtego ciasta, czyli koncentratu rudy uranu. Można dopatrzyć się szczególnej ironii w tym, że przy wydobyciu uranu, który Namibia ma w obfitości, musi zużyć mnóstwo dramatycznie deficytowej wody. Dane są trudne do zdobycia, ale szacuje się, że jedna kopalnia zużywa rocznie jakieś 3 mln m3 wody. Pozyskuje się ją ze złóż podziemnych, powstałych w odległych epokach geologicznych, które wobec skąpych opadów deszczu nie ulegają odtworzeniu. Na szczęście na wybrzeżu niedaleko Swakopmund budowany jest potężny zakład odsalania wody. W teorii działalność górnicza powinna być skorelowana z ochroną zasobów i rozwojem ekonomicznym. – Jesteśmy krajem rozwijającym się – wyjaśniała Midori Paxton z ministerstwa środowiska i turystyki w Windhuk. – Nierealne jest wyrugowanie przemysłu wydobywczego z naszych obszarów chronionych. Pracujemy więc nad zminimalizowaniem szkodliwego oddziaływania kopalni – mówiła, pokazując mi mapę skatalogowanych przez ministerstwo miejsc o wyjątkowej bioróżnorodności. – Współpracujemy z firmami górniczymi przy wyszukiwaniu i ochronie tych bardzo wrażliwych terenów – mówiła, wskazując na rewir, obecnie w granicach Parku Narodowego Dorob, w którym występują znaczące w skali kraju pola mchów. Połacie mchów – kwitnących pomarańczowo i szaro na czerwonych piaskach i skorupach czarniawego gipsu – stabilizują glebę i stanowią podstawowe źródło pokarmu dla bezkręgowców. Są fundamentem większych wspólnot roślin i zwierząt. Ze względu na swą wątłość zostały oznaczone na mapie i wygrodzone w terenie. Jednak wskazane przez Paxton mchy porastają obszar między morzem i kopalnią uranu i gdy tam pojechałam, było świeżo rozryte. W pobliżu zakładu odsalania przecinały je głębokie rowy. Koleiny wielkich ciężarówek żłobiły grunt. Powolny mechanizm odradzania się pustynnej przyrody skutki tej bezmyślności może likwidować przez setki lat. W końcu to tutaj, na odwiecznej powierzchni chronionej ziemi, a nie w turystycznych folderach czy oficjalnych górniczych kodeksach, zapiszą się siła i rzetelność środowiskowych intencji Namibii. Alexandra Fuller, 2011
Słoń, niewolnik własnej potęgi. Tak silne, a wciąż zagrożone
Od 4 tysięcy lat człowiek oswaja słonie indyjskie (Elephas maximus) i wykorzystuje jako zwierzęta pociągowe. Te majestatyczne kolosy (ponad 6 m długości i ok. 3 m wzrostu przy 5 tonach masy) potrafią przemierzać leśne ostępy z ważącym tonę pniem drzewa na ciosach i poganiaczem na grzbiecie.
Kiedyś występowały niemal w całej Azji, od wiecznie zielonych lasów deszczowych na nizinach aż po trawiaste równiny i puszcze rosnące ponad 3 000 m n.p.m. Dziś tereny, na których mogłyby spokojnie mieszkać i żerować, niebezpiecznie się kurczą. Trzeba bowiem pamiętać, że ci wielcy roślinożercy jedzą przez 16 godzin na dobę, a do wyżywienia słonia potrzeba ok. 150 kg paszy i prawie 100 litrów wody dziennie. Tępione za „napady” na pola uprawne, odławiane za młodu do pracy na plantacjach, przepędzane przez wycinające drzewa maszyny te największe lądowe ssaki trafiły na Czerwoną Listę gatunków zagrożonych wyginięciem. I to mimo że ich populacja nie ucierpiała aż tak bardzo wskutek łowów na kość słoniową, jak to miało miejsce w wypadku ich afrykańskich kuzynów. Wszystko dlatego, że największe ciosy (siekacze) słoni indyjskich nie przekraczają 40 kg wagi (u afrykańskich mogą ważyć i 90 kg), a samice w ogóle nie mają „kłów” wartych zachodu kłusowników. Za to kiepsko rozmnażają się w niewoli, a na wolności rodzą słoniątko zaledwie raz na 4–5 lat. Na legalnej aukcji w Namibii cena kości słoniowej była w tym roku niższa od oczekiwań i osiągnęła zaledwie 164 dolarów za kilogram, ale podobno wynikało to z niskiej jakości oferowanego surowca. Jakiś czas temu w Chinach na czarnym rynku cena przekraczała 560 dolarów, jednak i tu zapewne spadła po informacji, że z rządowych magazynów „wyparowało” w tym roku 110 ton kości, która kosztowała życie 11 tys. zwierząt. Czy oznacza to, że słonie mogą poczuć się bezpieczniejsze? Raczej nie. Są duże i potrzebują dużego terytorium. A człowiek nie lubi takiej konkurencji. Paweł i Bożena Młodkowscy podczas wędrówek po Nepalu podglądali szare kolosy. Niestety, mimo determinacji nie udało im się spotkać żadnego na wolności. Spędzili za to kilka dni w słoniowej wiosce. Zdjęcia dokumentujące los łagodnych olbrzymów przyniosły Pawłowi Grand Prix IV Wielkiego Konkursu Fotograficznego National Geographic. Według niektórych źródeł kość słoni indyjskich nie jest tak ceniona i cenę kilograma szacowano niedawno na 72$ (szacowano, bo oficjalnie handel jest zakazany). W tym roku „Assam Times“ podawał jednak, że na miejscowym rynku trzeba za kg zapłacić 8-12 tys. rupii (160-240$), zaś za granicą cena indyjskiej kości słoniowej sięga 600-800$ za kg. To by oznaczało, że jest ona bardziej ceniona niż afrykańska. W Nepalu niewielkie stada dzikich słoni pozostały już tylko w rezerwatach. Większość za cenę życia przeszła pod władzę człowieka. Małgorzata T. Załoga, 2009
Namibia: Świat za tysiąc lat i szarlotka na pustyni
Księżycowy krajobraz, rdzewiejący piasek i żywego ducha w promieniu setek kilometrów. W Namibii zobaczyłam, jak wyglądać będzie świat w przyszłości
Z daleka wygląda jak pociąg widmo. Widmo, bo na pustyni Namib, a dokładnie na dojazdówce do Trans Kalahari Highway, nie ma przecież torów. Podjeżdżamy bliżej. Pociąg to pędząca cysterna. Cała czarna, jakby osmolona, najeżona kolcami, z przyspawanymi tu i tam karoseriami garbusów sprzed pół wieku. Na szczycie tego przedziwnego wehikułu siedzi kilka osób. Niektórzy na twarzach mają chustki, na uszach potężne oldskulowe słuchawki. Gdy wyciągamy aparaty, gwałtownie protestują. Grożą, że zaraz to oni zrobią nam zdjęcia. A proszę bardzo, róbcie! W CB-radiu słyszymy głos naszego przewodnika. Frik każe nam pojazd jak najszybciej wyprzedzić: – To nie żarty! Zaraz ktoś dostanie kamieniem albo zderzy się z innym autem – mówi. To ostrzeżenie znamy już na pamięć, bo na szutrowych drogach Namibii mijanie jest jednym z najbardziej niebezpiecznych manewrów. Po pierwsze odprysk spod kół innego pojazdu może rozbić szybę. Po drugie w tym tumanie kurzu, w którym cały czas jedziemy, naprawdę nic nie widać. Przyspieszamy więc i po kolei, samochód po samochodzie wyprzedzamy ponurą cysternę. – Co to, do cholery, było?! – pytamy jeden przez drugiego przez CB-radio. Frik twierdzi, że jak nic trafiliśmy na ekipę filmową czwartej części Mad Maxa. Namibia tak bardzo spodobała się scenarzystom, że to tu właśnie kręcona jest większość zdjęć do najnowszego filmu o przyszłym świecie bez wody. Jakby na potwierdzenie tych słów zbliżamy się do kolejnych futurystycznych pojazdów, tyle że stojących na poboczu. Znowu wyciągamy aparaty, może zobaczymy Mela Gibsona? Ale tym razem filmowcy Mad Maxa już czekają na nas z wymierzonymi kamerami, aparatami, komórkami. – Chcą was postraszyć, że mogą was namierzyć i podać do sądu, gdybyście opublikowali zdjęcia z planu przed premierą filmu – mówi Frik. Horyzont po horyzont A może to niejedyny powód? Może i nasza grupa też wygląda zjawiskowo? W końcu niecodziennie na pustyni widzi się sześć jadących w zgrabnej kolumnie skód yeti. I to z kierownicami po niewłaściwej, lewej stronie, podczas gdy w Namibii obowiązuje ruch lewostronny. Najpierw bałam się, że łatwo będzie o błąd, choćby zły zjazd z ronda. Na szczęście żadne z nich nie trafia nam się przez całą, liczącą ponad 1,5 tys. km trasę. Nie mamy też zbyt wielu konkurentów na drodze. Jest pusto. I nie mam tu na myśli wyłącznie innych samochodów, ale także zabudowań, drzew, ludzi... Horyzont widać ze wszystkich stron. Chyba że akurat przejeżdżamy przez porośnięte seledynową trawą rdzawe góry czy obok potężnych okrągłych skał. Na namibijskiej pustyni widać naprawdę daleko, bo powietrze jest wyjątkowo czyste i przejrzyste. Chyba że właśnie sami wzbijamy kurz. Od czasu do czasu w dali dostrzegamy przebiegające guźce czy strusie. Suszone mięso tych ostatnich każdy z nas dostał zresztą na starcie podróży, tak „na wszelki wypadek”. Biltong, bo tak nazywa się ta tradycyjna w tej części Afryki przekąska, nie wygląda zbyt apetycznie, mniej więcej tak jak kawałki starej, przed laty wygarbowanej skóry. Wymaga solidnej pracy szczęk, ale poza tym jest naprawdę smaczna. Nie psuje się przez wiele miesięcy, jest więc idealna na długie podróże. Zresztą powstała właśnie w czasie jednej z nich, Wielkiego Treku, czyli wyprawy Burów uciekających przed prześladowaniami Anglików w głąb Afryki w latach 30. XIX w. Potomkowie Holendrów wkładali plastry mięsa pod siodła, gdzie peklowały się z końskim lub wolim potem. Rdzewiejący piasek Dlaczego Skoda wybrała akurat Namibie do testowania swojej Yeti? Pewnie z tego samego powodu, dla którego zdjęcia robią tu twórcy apokaliptycznego Mad Maxa. Jest ekstremalnie, ale i pięknie. Wyzywająco, ale tez – dzięki ogromnej przestrzeni - uspokajająco. Dziko i naturalnie, jak tysiąc lat temu. Ale także tak, jak może być za kolejnych tysiąc lat, po jakiejś wielkiej katastrofie, która zmiotła z powierzchni metropolie i wysuszyła rzeki. Dziś ślady cywilizacji w Namibii są tam, gdzie być powinny, czyli w miastach i ich okolicach. W interiorze nie ma linii wysokiego napięcia, które psułyby widok. Ani asfaltu, który zmniejszyłby frajdę z jazdy. To prawda, ze lepiej nie rozpędzać się powyżej 100 km/h (ten kurz i kamienie!), ale w takich warunkach juz 80 km/h – zwłaszcza dla początkującego rajdowca, jakim jestem – to wyzwanie. Jeszcze większym jest jeżdżenie po piasku, a to właśnie czeka nas po drodze do najwyższych wydm na świecie Sossusvlei. Tabliczka „4x4 only” przy wjeździe do parku narodowego nie jest atrakcja dla turystów, ale poważnym ostrzeżeniem. Nasza Yeti na szczęście napęd na cztery koła ma, wiec jedziemy! – Pamiętaj, żadnych gwałtownych ruchów, prędkość góra 40 km/h i pod żadnym pozorem nie wolno ci się zatrzymać. Wtedy zakopiesz się na bank – tłumaczy mój co-driver, doświadczony dziennikarz motoryzacyjny. Gdy juz chce oddać mu kierownicę, protestuje i mówi, że kiedyś przecież muszę się nauczyć. Kiwam głowa, choć w Polsce jazda po piasku nie grozi mi nawet na Pustyni Błędowskiej (po pierwsze dlatego, że nie wolno, po drugie, że i tak wkrótce zarośnie zielenią). Z bijącym sercem ruszam. I od razu jestem zachwycona! Łagodnie wchodzę w zakręty, daje skodzie czas na posłuchanie moich komend. I czuje się, jakbym prowadziła łódź. Uff, nie zakopałam się! Docieramy do celu, czyli pod diuny. Ich intensywnie pomarańczowy kolor bierze się z naturalnego rdzewienia piasku. I rewelacyjnie kontrastuje z błękitem nieba oraz turkusem okresowego jeziora o glinianym dnie. Zresztą „jezioro” to dużo powiedziane. Turkusowe oczko to tak naprawdę spora kałuża, która raz na jakiś czas zupełnie wysycha. I wtedy trzeba czekać na deszcz, a ten spada tak rzadko (wystarczy dodać, że część dróg w Namibii robi się z prasowanej soli, która jako materiał jest tania, ale nieodporna na wodę). Najbliższy akwen znajduje się 100 km od Sossusvlei i jest nim Atlantyk. Wydmy cały czas się przesuwają, zmieniają kształt i rozmiary. Niektóre osiągają 325 m wysokości. Wdrapanie się na nie zajmuje nam ponad pół godziny, zejście, a właściwie sturlanie się – kilkanaście sekund. Piasek jest tak gorący, że parzy skórę, ale przyjemność porównywana do zabaw w dziewiczym śniegu. Szarlotka na pustyni Przerwa na kawę? Jedziemy do Solitaire, w południowej części pustyni Namib, po drodze do kanionu Sesriem. Solitaire to osamotniona farma ze stacja benzynowa i niewielkim sklepem. Przed gospodarstwem w charakterze dekoracji stoją zasypane do połowy piaskiem wraki samochodów z lat 40. i 50. Jest i stary dystrybutor paliwa, wokół którego rosną kaktusy. Wygląda to malowniczo, ale i niepokojąco. Tym większe na tym pustkowiu wrażenie robi cukiernia. To prawda, ze nie ma zbyt wyszukanego wystroju, ot oszklona lada, ale za to jaki asortyment! Do wyboru sernik, ciasto czekoladowe, z owocami, jakieś słodkie bułeczki. A przede wszystkim znany na cała okolice apfelstrudel, czyli jabłecznik. Potężny, długowłosy piekarz, przypominający nieco naszego Tomasza Majewskiego ( jak się potem okazało, cukiernik ćwiczył kiedyś zapasy), nakłada każdemu z nas na papierowy talerz po sporej porcji. – To najlepsza szarlotka, jaka można dostać w promieniu 300 km. Bo jedyna – śmieje się. Apfelstrudel przypomina nam, że Namibia jeszcze do 1915 r. była niemiecką kolonią. Zresztą wciąż czuć wpływ Niemiec w tym kraju. Poczynajac od kuchni: z wurstami, kartoffelsalad czy buraczkami, a także z towarzyszącym niemal każdemu posiłkowi jägermeisterem (spożycie tego trunku w przeliczeniu na jednego mieszkańca jest tu największe na świecie!), przez architekturę z murem pruskim, na iście niemieckim porządku kończąc. Najlepszy przykład to Swakopmund, 35-tysieczne miasto nad Atlantykiem, tuż nad zwrotnikiem Koziorożca. Na pierwszy rzut oka wygląda jak nadbałtycki kurort u naszych zachodnich sąsiadów, tyle że wiek temu. Przy głównej ulicy Bismarcka stoją domy i kościoły z początku XX w., niemal takie same, jakie oglądać można na przykład w Sopocie. Oczywiście zamiast topól i sosen rosną wokół nich palmy. Na tabliczkach przy sklepach czy punktach usługowych widać też polskie nazwiska – Wronsky, Przybylski, Kowalski. Nic dziwnego: w XIX w. część polskich ziem należała przecież do Prus. Rdzennych Afrykanów w Swakopmund wielu nie ma. Dopiero w mniejszych miejscowościach spotykamy tradycyjnie ubrane kobiety Herero. Ich suto marszczone suknie do ziemi i rogate nakrycia głowy to wynik fascynacji sprzed lat strojami zon pierwszych pastorów. Co nie przeszkodziło Herero wystąpić w 1903 r. zbrojnie przeciwko kolonizatorom. Raj pod góra Etjo Na koniec jedziemy do Mount Etjo, gdzie czekać nas będzie safari. Przyznaje, że nie spodziewam się jakichś specjalnych atrakcji. Przyzwyczaiłam się już do przebiegających przez drogę springboków, czyli powszechnych tu antylop skoczków (widnieją też na namibijskich dolarach), a także stąd strusi czy komicznych guźców. Na miejscu przesiadamy się do wielkiej zadaszonej ciężarówki i ruszamy w głąb sawanny. Przez dobry kwadrans, a może i dwa nie widać ani jednego zwierzaka. To dziwne, bo na tym zagrodzonym terenie ponoć aż roi się od słoni, antylop gnu czy zebr. Kierowca co chwila zatrzymuje się, rozgląda, ale jak pech to pech. I nagle widzę ją! Stoi zaledwie 4–5 m od naszego wozu i przygląda się nam spokojnie. Jest piękna, na dodatek ma ze sobą małe. A ja nie potrafię opanować emocji i krzyczę na cały głos: „Żyrafa! Żyrafa!!!”. Wszyscy odwracają się i zaczynają jak oszaleli robić zdjęcia. A ona majestatycznie odchodzi w dal, nie grożąc nam za te fotografie żadnym procesem.
Nastolatkowie ruszyli w podróż do afrykańskiego rezerwatu, by przekonać się, że warto podążać za marzeniami
Gdyby nie projekt Make a change, wyjazd do Afryki byłby dla nich niemożliwy. W Namibii nauczyli się, że w całkowitej ciszy można usłyszeć symfonię dźwięków, że wystarczy wyłączyć latarkę, by blask gwiazd oświetlił drogę, a cierpliwość i pokora wobec natury, pozwalają dostrzec jej niedostępne piękno. Swoje doświadczenia zarejestrowali za pomocą aparatu. Tak powstała wystawa Africa Camp.
Przeczytaj również: W świat afrykańskiej przyrody zabiera podopiecznych domu dziecka. Wszystko po to, by dzielić się pasją i odwagą >>> Basia, Klaudia, Ola, Zuza, Gosia, Magda, Ania, Wiktoria, Zosia, Filip i Dawid to jedenaście osób, które w ramach projektu Make a Change, ruszyły w niesamowitą podróż do rezerwatu dzikich zwierząt w Namibii. Inicjatorką przedsięwzięcia jest Maria Geremek, lekarka weterynarii, instruktorka jeździectwa i podróżniczka. - Wracając do Polski na jesieni zeszłego roku, po pracy w rezerwacie dzikich zwierząt, miałam jedno postanowienie: w ciągu roku zorganizować co najmniej jeden wyjazd dla młodzieży do Fundacji AfriCat, w której pracowałam. Tak powstało Make a Change - podążanie za marzeniami, edukacja ekologiczna, globalna i społeczna – tłumaczy pomysłodawczyni. Oprócz Marii i jej projektu Make a Change, dużą rolę w organizacji wyjazdu odegrało Stowarzyszenie SIEMACHA. Jego misja to aktywizowanie i tym samym poprawianie jakości życia młodzieży m. in. poprzez sport, podróże i edukację. 5 wychowanków SIEMACHY dostało szansę wyjazdu do Namibii. Przygoda i nauka Dla każdego z uczestników był to pierwszy kontakt z Afryką. Z miejskiej dżungli trafili wprost do afrykańskiego buszu. Uczyli się, że jeżeli zachowuje się tam całkowitą ciszę to można usłyszeć symfonię dźwięków; jeżeli wyłączy się latarkę to blask gwiazd jest tak intensywny, że bez problemu oświetla drogę; jeżeli wykazuje się wystarczającą cierpliwość i pokorę, to natura odsłania całe swe piękno. "Patrz i widź, słuchaj i słysz, czuj - zmysłami i sercem" to główne przesłanie fundacji AfriCat. W trakcie swojego pobytu uczestnicy codziennie brali udział w zajęciach edukacyjnych prowadzonych przez przewodników z rezerwatu Okonjima. Dotykały one takich aspektów jak konflikt między ludźmi a zwierzętami czy świadoma turystyka. Dodatkowo wszyscy zostali wyposażeni w aparaty fotograficzne, aby rejestrować otoczenie i codzienne wyprawy do rezerwatu. Zobacz zdjęcia! Już od 1 czerwca efekty pracy uczestników wyprawy będzie można oglądać pod Zamkiem Królewskim w Warszawie. Wystawa Africa Camp będzie dostępna na dziedzińcu Pałacu pod Blachą. Zapraszamy, by przekonać się, jak odmienny punkt widzenia przyjmował każdy z uczestników. Wystawa potrwa do końca sierpnia 2017. Szczegóły: www.facebook.com/events/679700842216822/?ti=ia
Namibia wydała zezwolenie na odstrzał dziewięciu samców słonia pustynnego - informuje “Scientific American”
Słoń pustynny nie jest osobnym gatunkiem, a jedynie słoniem afrykańskim, który zaadaptował się do życia na pustyni. Są lżejsze, mają też szersze łapy od tych żyjących na sawannach. Dawniej słonie pustynne były w Afryce widokiem powszechnym. Dziś spotkać je można tylko w Namibii i Mali. Przed 1989 rokiem wydawało się zresztą, że wszystkie wyginą – swoje zrobili bowiem kłusownicy polujący na ich rogi. Według doniesień organizacji Conservation Action Trust, słoni zostało raptem sto sztuk, w tym jedynie 18 dorosłych samców. Zgoda namibijskich władz może więc przyczynić się do zniknięcia połowy z nich. Innego zdania są sami Namibijczycy. Według tamtejszego ministra środowiska, w kraju żyje 600 osobników, a ich populacja nie różni się od innych grup afrykańskich słoni w tym kraju. 21 czerwca zrealizowano pierwszą ze wspomnianych licencji na polowanie. Pierwszy ze słoni padł.
Sucha woda - Park Narodowy Etosha Nazwa tego jednego największych w świecie parków narodowych (22 tys. km²) w języku lokalnego plemienia Owambo oznacza „miejsce suchej wody”. To nawiązanie do wielkiego, ciągnącego się przez 130 km, pokrytego solnym nalotem błotniska. Według buszmeńskiej legendy było kiedyś jeziorem powstałym z łez kobiety rozpaczającej po stracie dziecka zabitego przez wrogich myśliwych. Po ulewnych deszczach otoczony sawanną, wyschnięty obszar przeistacza się w płytkie jezioro przyciągające flamingi. Innych zwierząt też jest tu mnóstwo – z Wielkiej Piątki brakuje jedynie bawołów. Przy lodżach zrobiono amfiteatry, przy których można obserwować zwierzęta podchodzące do wodopojów. gdzie: Namibia kiedy: od czerwca do lipca więcej: www.etoshanationalpark.co.za Na piątkę z plusem - Park Narodowy Krugera Wśród bywalców safari to miejsce kultowe. Jego nazwa upamiętnia południowoafrykańskiego polityka uznawanego za bohatera historii RPA, Paula Krugera. To on właśnie w 1898 r. proklamował powstanie państwowego obszaru chronionego, w 1926 r. przekształconego w Park Narodowy Krugera. Występuje tu cała Wielka Piątka, w tym około 1300 białych i 200 czarnych nosorożców. No i całe mnóstwo innych zwierzaków. Ze względu na asfaltowe drogi można jeździć po nim własnym, niekoniecznie terenowym samochodem. Słoń na szczęście - Park Narodowy Chobe Dumą parku jest 55 tys. żyjących w nim słoni, co oznacza największe ich zagęszczenie w skali całej Afryki! Atrakcją parku są też wycieczki łodziami po stanowiącej granicę między Botswaną a Namibią rzece Chobe. PN Chobe gdzie: Botswana kiedy: kwiecień– –grudzień więcej: www.botswanatourism.co.bw (FOT. SHUTTERSTOCK) Parki Afryki wybór Travelera
O świcie ostatnie kosmyki szarej mgły wiły się na tle różowiejącego nieba ponad piaszczystą wydmą u wschodnich krańców pustyni Namib. Szakal potruchtał ku kępie akacji. Oryks ciągnął do oczka wodnego na pobliskim obozowisku turystycznym. Żuk czarnuchowaty lśniącą czernią ciął czerwień piasku. Obok miałem Rudolpha !Naibaba, przewodnika na safari, który wychowywał się w regionie Kunene, 500 km na północ stąd, w rezerwacie przyrody NamibRand, gdzie hodował owce, kozy i osły na farmie babki. !Naibab ma 30 lat, ale odznacza się roztropnością znacznie starszego mężczyzny, co on sam wiąże z dorastaniem na pustyni. – Ta ziemia każe ci codziennie zastanawiać się nad życiem i śmiercią – mówi. – No i wojna. Ona też uczy rozumu w przyspieszonym tempie. Wojna domowa w Namibii zaczęła się w roku 1966 i trwała 22 lata. W roku 1990, gdy w końcu uzyskała niepodległość, odłączając się od RPA, Namibia była jednym z pierwszych krajów świata, które ochronę środowiska zapisały w konstytucji. – Myślę, że z wielu przyczyn namibijski ruch ekologiczny narodził się wraz z niepodległością – mówi !Naibab. – Podczas wojny, w połowie lat 80., wystąpiła dotkliwa susza i rolnicy wpadli w rozpacz. Padły im owce, zaczęli więc zabijać dziką zwierzynę. Namibijczykom nietrudno było się zorientować, że przyjdzie im wymrzeć, jeśli nie zaczną bronić i szanować swoich zasobów. Jeszcze 20 lat temu tutejsze grunty były ogrodzone i pełne owiec. Próbowałam wyobrazić sobie tych owczarzy odwracających się plecami do wiatru, zasypywanych czerwonym od tlenku żelaza piaskiem, latami czekających na deszcz. – Jestem pewien, że mieli mieszane uczucia – zgodził się !Naibab. – Z jednej strony brak wody. A z drugiej – czy można nie podziwiać tego miejsca? Nie czuć odpowiedzialności za nie? Przyjechałam do Namibii, bo pod koniec 2008 r. jej władze ogłosiły utworzenie Parku Narodowego Sperrgebiet na obszarze wielkości 2,2 mln ha wzdłuż południowo-zachodniego wybrzeża. Odtąd urzędnicy mogli mówić, że prawie połowa terytorium kraju została przeznaczona na parki narodowe, społeczne i prywatne rezerwaty i tereny chronione. Z chwilą utworzenia Parku Narodowego Dorob w grudniu 2010 r. wzdłuż namibijskiego wybrzeża od rzeki Kunene na granicy z Angolą po rzekę Orange na granicy z RPA powstał niemal nieprzerwany nadmorski pas chroniony. Na miejscu znalazły się wszystkie elementy czegoś, co w końcu może stać się Namibijskim Parkiem Narodowym Wybrzeża Szkieletowego – jednym wielkim nadoceanicznym megaparkiem. Namibia wydawała się rzadkim, nieprawdopodobnie krzepiącym przypadkiem młodej afrykańskiej demokracji, która zdolna jest stworzyć ambitny i funkcjonalny model zarządzania przestrzennego. Podstawy do takiego optymizmu wyglądały na solidne drugiego dnia mojego pobytu w tym kraju, kiedy przybyłam do liczącego 37 tys. ha obszaru chronionego Kulala Wilderness, który łączy się z rezerwatem NamibRand. Dokładnie na ten dzień Marlice van Vuuren i jej mąż Rudie zaplanowali wypuszczenie na swobodę dwóch gepardów. Marlice, wychowana wśród Buszmenów w regionie Omaheke, należy do niewielu osób spoza tej grupy etnicznej mówiących płynnie jej językiem. Obecnie kieruje N/a’an Ku Se – schroniskiem dla dzikich zwierząt znajdującym się 40 km na wschód od Windhuk, gdzie z pomocą buszmeńskich tropicieli rehabilituje osierocone i zranione sztuki. Inne przenosi z terenów, gdzie wchodzą w konflikt z ludźmi, do miejsc, gdzie ludzie, a konkretnie turyści, są gotowi nieźle płacić za oglądanie tych zwierząt. Odnowa dzikich terenów i ich zasiedlanie zwierzyną nie jest ani łatwe, ani tanie. – Przywrócenie siedlisku równowagi, tak by można było ponownie wprowadzić tam gepardy, wymaga wielu wysiłków – mówi Marlice. – Wszystko musi być na swoim miejscu. Czy drapieżniki będą miały na co polować? Czy jest woda? Czy są to zasoby odnawialne? Jeśli odpowiedź na te pytania brzmi „tak”, jesteśmy w połowie drogi. Potem trzeba po prostu obserwować, czy gepardom podoba się tam, gdzieśmy je przywieźli. Dwa zwierzaki warknęły i odmówiły wyjścia z przyczepy. Samiec ugryzł Rudiego w stopę. Pozostało nam więc wycofać się i czekać. Po chwili zwykły krzak na żwirowej płaszczyźnie poruszył się i przybrał postać strusia. Wiatr ze wszystkich sił próbował przeszyć nas na wylot. Ludzie żyjący na pustyni Namib mówią o dwóch wiatrach – wschodnim, który wieje od Kalahari i nabiera siły, tracąc wysokość, aż uderza w pustynię, pędząc 100 km/godz. i podnosząc temperaturę do 40o C i więcej. I o życiodajnym południowo-zachodnim wietrze znad zimnego Atlantyku, wdmuchującym mgłę na 60 km w głąb lądu. Niesie on niemal całą wilgoć potrzebną do podtrzymania tutejszego dzikiego życia. Karmione mgłą nie jest ono szczególnie bujne – ot, węże i jaszczurki, chrząszcze i pająki – ale imponująco wyspecjalizowane. To także życie bardzo kruche. Niektórzy Namibijczycy w rozmowach ze mną martwili się, iż najdrobniejsza nawet zmiana klimatu może spowodować, że ten delikatny system się rozpadnie. – Trudno nie obawiać się, że ocieplenie o parę stopni przyniesie katastrofę – mówi Conrad Brain, weterynarz zajmujący się dzikimi zwierzętami, który przyjechał obserwować uwalnianie gepardów. Brain, który jest również pilotem, często lata wzdłuż wybrzeża Namibii i uważnie, choć po amatorsku, obserwuje zmiany klimatu. – Widzieliśmy roje meduz, rekinów, żółwi skórzastych wędrujące za daleko na południe. Dla mnie to wszystko jest symptomem ogrzewania się oceanu – mówi Brain. – Dlatego coś takiego jak wypuszczenie na swobodę tych gepardów daje nadzieję i wiarę w możliwości przetrwania. Zapadło milczenie i wróciliśmy do obserwacji przyczepy. Czas, jak to zwykle na pustyni, rozciągnął się w upale. Akurat gdy odłożyłam na bok notes, gepardy opuściły przyczepę. Pierwsza na ziemię zeszła samica. Samiec podążył za nią. W ciągu paru sekund zniknęły nam z pola widzenia. Relokacja tej gepardziej pary pokazuje trend działań w Namibii. Pogłowie dzikich zwierząt zwiększa się, zwłaszcza na obszarach chronionych i w prywatnych rezerwatach poza granicami parków narodowych. W latach 80. XX w. na północy było najwyżej 10 tys. springboków, dziś liczbę tych antylop szacuje się na 160 tys. Około roku 1990 nosorożce zwyczajne były wytrzebione. Obecnie liczba tych zwierząt przekracza 1400. Dwadzieścia lat temu farmerzy odstrzeliwali około 800 gepardów rocznie, teraz zabijają mniej więcej 150 sztuk, a myśliwi dostają zezwolenia na odstrzał kolejnych 150. Żeby dotrzeć do Sperrgebiet, przeleciałam ponad pustynią Namib w jej najszerszym miejscu (od rezerwatu NamibRand po Zatokę Wielorybią), a następnie nad znaczną częścią południowego ramienia pustyni do Lüderitz. W podróży do parku i ponad nim uderzające było piękno wysmaganych wiatrem zakątków i, co najmniej w równej mierze, kontrasty. Podziwiałam głównie „czystą topografię” – wydmy i lśniący kwarc w górach Witberg – ale blizny po aktywności człowieka sprzed wieku wciąż są widoczne. Porzucone obozowiska poszukiwaczy diamentów trwają mimo działania wiatru, słońca i piasku. Bliżej Zatoki Wielorybiej na pustyni widać nowe ślady – gryzmoły wygniecione na skorupie gruntu przez koła tysięcy terenówek. Ludzie z Zachodu na ogół ignorowali Namibię i jej jałową ziemię, „na którą Bóg się pogniewał”. Nie znaczy to jednak, że wyłączono ją z rabunkowej eksploatacji, która postępowała w pozostałej części kontynentu. Z wysp (obecnie uznanych za ostoje morskiej przyrody) zdzierano złogi bogatego w azot guana. Było surowcem do produkcji prochu strzelniczego i nawozów. Na zimnych, obfitujących w pokarm wodach Atlantyku intensywnie odławiano wieloryby. W pierwszych latach XX w. złoża guana co najmniej 6-metrowej miąższości zostały zdarte do nagiej skały, a wieloryby biskajskie południowe wytrzebiono niemal doszczętnie. W roku 1908 na południu znaleziono pierwszy diament. Parę miesięcy później rząd niemiecki, któremu jako protektorat podlegała Afryka Południowo-Zachodnia, teren wokół tego miejsca, o powierzchni 22 tys. km2 , ogłosił „obszarem zamkniętym” (Sperrgebiet). Wstęp miał tam tylko personel firm diamentowych. Aby złagodzić brak robotników spowodowany wyniszczającą wojną niemieckich kolonistów z południowymi plemionami (Herero, Nama i Damara), przeprowadzono pobór wśród plemion na północy, niezaangażowanych w walki – Ovambo i Kavango. Po dziś dzień w całym Sperrgebiet widzi się kopczyki przypominające dziecięce mogiłki – mimowolne pomniki trudu ludzi, którzy czołgając się, przesiewali żwir i wybierali z niego szlachetne kamienie. Diamenty nadal wydobywa się wzdłuż wybrzeża w południowej części nowego parku. Z powietrza wyrobiska wyglądają jak potężne okopy. Chociaż jedynie tereny górnicze są całkowicie niedostępne dla osób nieupoważnionych, ograniczenia wstępu obowiązują znacznie szerzej. Ma się wrażenie, że cały obszar Sperrgebietu jest zakazany – nie tyle dla ochrony złóż, co ze względu na obawy przed nielegalnym wydobyciem i kradzieżą. Bogactwa ziemi są zazdrośnie strzeżone. Tylko kilku turystów pod opieką przewodnika może jednocześnie wejść na teren parku. Gości monitorują kamery przy wejściu, wyjściu i na drogach wewnętrznych. Dojmującą atmosferę paranoi najlepiej oddają porzucone pojazdy i inny sprzęt rdzewiejący w spiekocie. Te wraki musiały pozostać, by górnicy nie mogli poutykać w nich diamentów, które później odzyskaliby na jakimś złomowisku. mineralna zamożność Namibii nie spływa na dół struktury społecznej. Chodź kraj jest obecnie czwartym eksporterem minerałów w Afryce (wyłączywszy paliwa kopalne) i czwartym na świecie producentem uranu, podział dochodu narodowego jest wybitnie nierówny. Pogoń za bogactwem trwa nie tylko na terenach prywatnych, ale też wewnątrz i wokół obszarów, na których wytyczono parki narodowe. Dwie kopalnie, jedna z nich w obrębie parku Namib-Naukluft, wydobywają obecnie uran. Oczekuje się, że do roku 2015 namibijska produkcja wzrośnie z 5 do 18 tys. ton tzw. żółtego ciasta, czyli koncentratu rudy uranu. Można dopatrzyć się szczególnej ironii w tym, że przy wydobyciu uranu, który Namibia ma w obfitości, musi zużyć mnóstwo dramatycznie deficytowej wody. Dane są trudne do zdobycia, ale szacuje się, że jedna kopalnia zużywa rocznie jakieś 3 mln m3 wody. Pozyskuje się ją ze złóż podziemnych, powstałych w odległych epokach geologicznych, które wobec skąpych opadów deszczu nie ulegają odtworzeniu. Na szczęście na wybrzeżu niedaleko Swakopmund budowany jest potężny zakład odsalania wody. W teorii działalność górnicza powinna być skorelowana z ochroną zasobów i rozwojem ekonomicznym. – Jesteśmy krajem rozwijającym się – wyjaśniała Midori Paxton z ministerstwa środowiska i turystyki w Windhuk. – Nierealne jest wyrugowanie przemysłu wydobywczego z naszych obszarów chronionych. Pracujemy więc nad zminimalizowaniem szkodliwego oddziaływania kopalni – mówiła, pokazując mi mapę skatalogowanych przez ministerstwo miejsc o wyjątkowej bioróżnorodności. – Współpracujemy z firmami górniczymi przy wyszukiwaniu i ochronie tych bardzo wrażliwych terenów – mówiła, wskazując na rewir, obecnie w granicach Parku Narodowego Dorob, w którym występują znaczące w skali kraju pola mchów. Połacie mchów – kwitnących pomarańczowo i szaro na czerwonych piaskach i skorupach czarniawego gipsu – stabilizują glebę i stanowią podstawowe źródło pokarmu dla bezkręgowców. Są fundamentem większych wspólnot roślin i zwierząt. Ze względu na swą wątłość zostały oznaczone na mapie i wygrodzone w terenie. Jednak wskazane przez Paxton mchy porastają obszar między morzem i kopalnią uranu i gdy tam pojechałam, było świeżo rozryte. W pobliżu zakładu odsalania przecinały je głębokie rowy. Koleiny wielkich ciężarówek żłobiły grunt. Powolny mechanizm odradzania się pustynnej przyrody skutki tej bezmyślności może likwidować przez setki lat. W końcu to tutaj, na odwiecznej powierzchni chronionej ziemi, a nie w turystycznych folderach czy oficjalnych górniczych kodeksach, zapiszą się siła i rzetelność środowiskowych intencji Namibii.
To pierwszy kraj, który ochronę zwierząt wpisał do konstytucji. Nic dziwnego, bo odwiedzając go, nie ma wątpliwości, że lwy, słonie i nosorożce tutaj rządzą!
Do Namibii wyruszamy na sześć tygodni z dwójką małych dzieci. Dlatego przed wyjazdem zbieramy wszystkie możliwe, nieraz sprzeczne informacje. Ta wyprawa nie może być wielką improwizacją z jeszcze jednego powodu: jedziemy do byłej niemieckiej kolonii, jak na kraj afrykański, niezwykle uporządkowanej. Noclegi w w parkach narodowych rezerwujemy z trzymiesięcznym wyprzedzeniem. Auto wynajmujemy jeszcze w Polsce, przez internet. Lądujemy w Windhuk. Po przylocie z Europy miasto sprawia wrażenie prowincjonalnej dziury. Wystarczy jednak pojeździć trochę po Namibii, by wydała się światową metropolią. Mieszkający tu na stałe Polak Jurek Mazgaj (właściciel biura podróży) zapewnia, że lewostronny ruch nie będzie dla nas problemem. – Dwa auta dziennie to tutaj tłok – żartuje, gdy w wypożyczalni odbieramy lśniącego nissana. W jego ogromnym bagażniku mieści się skrzynia na jedzenie, lodówka, kuchenka, stolik, krzesła, sztućce, miski, talerze – wszystko co niezbędne podczas wyprawy. KOLCZYKI Z JASZCZUREK Pierwszy nocleg wypada w Solitaire, najmniejszym mieście Namibii, następnego dnia jesteśmy w Sesriem, skąd jedziemy zobaczyć najwyższe wydmy świata. Mają po 300 m. Choć na pierwszy rzut oka zdają się być bez życia, wystarczy trochę poczekać, by zobaczyć ich mieszkańców: oryksy, ptaki oraz chrabąszcze. Te ostatnie dosłownie stają na głowie, by się napić. O świcie opierają się o skrzydła, czekając aż krople rosy osiadłe na ich pancerzach połączą się w jedną dużą, która wessana pozwoli im przeżyć kolejny upalny dzień. Trzy dni pobytu na pustyni Namib sprawiają, że zapominamy o istnieniu świata i cywilizacji. Ale ci, którzy przed wiekami przybyli tu zarządzać niemiecką kolonią, o swoim haimat zapominać nie mieli zamiaru. Jak XIX-wieczny baron Hans Heinrich von Wolf, który na tutejszym pustkowiu wybudował zamek. Duwisib Castle miał mu przypominać architekturę ukochanej Saksonii, baron postanowił hodować nawet konie. Po jego śmierci stado rozproszyło się i dziś można spotkać pustynnych przedstawicieli tego gatunku wędrujących po bezkresnej przestrzeni. Przestrzeń – na początku to właśnie ona najbardziej upaja przybyszów z zatłoczonej Europy. Krajobraz bezkresny, bezludny, bezdrzewny. Choć jesteśmy w kraju większym od Polski, mieszka w nim niespełna dwa miliony ludzi. Można cały dzień jechać i nie spotkać ani jednego auta. Ale ta pustka bywa przerażająca, jak choćby dwustukilometrowy dojazd do Lüderitz, gdzie rozciąga się prawdziwie księżycowy krajobraz. Też pustynia, lecz zupełnie inna: kamienista, szaroburo-czarna, odpychająca, obca. Gdy w 1883 r. niemiecki kupiec Lüderitz kupił tę ziemię od przywódcy Nama za 10 tys. reichsmark (ok. 30 tys. euro) oraz 260 sztuk broni, jego krajanie pukali się w głowę: po co komu kamienista pustynia? Przestali się pukać, gdy odkryto na niej diamenty. W pierwszych latach wystarczyło ponoć wyjść na spacer, by bez trudu zebrać garść tych drogocennych kamieni. Dziś pamiątką diamentowego boomu jest miasto Kolmanskop. Raptem dwie ulice i kilkanaście domów, wybudowano je w 1908 r. dla sprowadzonych z Niemiec inżynierów oraz ich rodzin. Powstała sala teatralna i gimnastyczna, kręgielnia, piekarnia, a nawet fabryka lodu. Wodę pitną sprowadzano z odległego o tysiąc kilometrów Kapsztadu, a ziemniaki aż z Niemiec. Niestety ta świetność trwała krótko: miasto opuszczono niespełna 50 lat później, po odkryciu łatwiejszych w eksploatacji złóż w rzece Oranje. Dziś Kolmanskop wygląda jak miasto duchów. Podłogi, niegdyś szorowane do połysku, przykrywa metrowy dywan piasku, na którym swe ślady zostawiają jaszczurki i hieny. Coraz wyższe wydmy wpraszające się przez otwarte drzwi pewnego dnia skryją domy całkowicie. Być może wówczas Kolmanskop zniknie, bo już dziś z pierwszego szeregu domów wystają z piasku tylko resztki dachów. Choć Namibia ma ponad 2 tys. km nabrzeża, znajdują się na nim tylko trzy miasta. Poza Lüderitz odwiedzamy portowe Walwis Bay (znane z szanty: „ze Świnoujścia do Walwis Bay droga nie była krótka”) i Swakopmund. To ostatnie architekturą przypomina nam Sopot. Domy z wieżyczkami, stylowe okna z witrażykami – przez chwilę mamy wrażenie, że jesteśmy w Europie. Wystarczy jednak wyjść na obrzeża miejscowości, by zobaczyć pustynię. Tommy Collard, miejscowy przewodnik, spędził tu już ćwierć wieku i zaklina się, że choćby mu płacili złotem, nie wyjechałby nawet na dzień. Nie musi. Wysłużonym land roverem jeździ sobie tylko znanymi szlakami, wypatrując śladów na piasku. Kiedy podchodzimy do niego bliżej, pokazuje nam z bliska coś, co z początku przypomina dwa ziarnka pieprzu. Okazuje się, że to oczy żmii piaskowej. Wkrótce oglądamy też chrząszcze i gekona. – Kto ma ochotę na niezwykłą biżuterię? – pyta. Zgłaszam się i po chwili malutka jaszczurka trzyma się ząbkami mego ucha. Po szybkiej sesji zdjęciowej zostaje delikatnie odłożona na piasek. Tommy pilnuje, by podczas jego prezentacji żadnemu z mieszkańców pustyni nie stała się krzywda. EGZOTYKA NA TELEFON Pas wybrzeża od Swakopmund aż do położonej na północy granicy z Angolą to owiane złą sławą Wybrzeże Szkieletowe. Żeglarze nazywali je „piach z piekła” i trudno o trafniejszą nazwę. Rozbitkowie, którym udało się przeżyć katastrofę statku, ginęli na tutejszym brzegu z zimna (lodowaty prąd z Antarktydy), upału (prawie nigdy nie ma tu chmur) oraz pragnienia (setki kilometrów do najbliższej naturalnej wody pitnej). Mimo nowoczesnej techniki nawigacyjnej statki rozbijają się tu do dziś (ostatni trzy miesiące przed naszym przyjazdem). Dlatego także obecnie dla podróżnika liczą się tu rzeczy podstawowe: paliwo, woda, jedzenie... Pozostawiamy to niegościnne wybrzeże. Bezdrożami Damaralandu trafiamy do krainy zamieszkałej przez lud Himba będący ikoną afrykańskiej egzotyki. Kobiety z tego plemienia nie używają wody, która jest dla nich tabu. Dzień zaczynają od okadzenia ciała i ubrań wonnym dymem, po czym smarują się mieszanką ochry, tłuszczu i ziół, dzięki czemu ich skóra nabiera pięknego czerwonawego koloru. Przedstawiciele tej społeczności sporo czasu poświęcają też na pielęgnację włosów: sposób ich splatania określa pozycję właściciela w społeczności. Młodzieńcy przed inicjacją seksualną zaplatają z tyłu warkocz. Dziewczynki, które nie nadają się jeszcze na żony, chronią twarz za ? rankami splecionych włosów. Za to kobiety zamężne długie warkocze oblepiają glinką. Dziś praktycznie każda z wiosek, do których można dotrzeć samochodem, jest odwiedzana przez turystów. W zamian za zrobienie zdjęć zostawiają oni miejscowym jedzenie oraz pieniądze. Wydawałoby się, że mając stałe źródło dochodu, Himba nie muszą się martwić o przetrwanie, jednak ich przyszłość jest niepewna. Każde z dzieci, które idzie do szkoły, chce wyglądać i żyć jak pozostali uczniowie. Zresztą dla wszystkich zdobycze cywilizacji są kuszące, dlatego właściwie we wszystkich wioskach można już spotkać miski i kubki „made in China”, plastikowe krzesła ogrodowe czy telefony komórkowe. Przy pomocy tych ostatnich wodzowie są uprzedzani o zbliżających się turystach, więc niepasujące do wizerunku „ostatniego prawdziwego plemienia Afryki” przedmioty i sprzęty po prostu chowa się przed przyjściem wycieczki. Na czas wizyty wioskę muszą też opuścić ubrani w spodnie i podkoszulki chłopcy. LWI BLEF W Namibii stare i nowe współistnieje obok siebie na każdym kroku. W położonym w sercu terenów Himba mieście Opuwo widzimy półnagie kobiety pakujące swe towary do wózków w supermarkecie. To dla nas ostateczny dowód, że na odkrycie Afryki spóźniliśmy się jakieś pół wieku. Pozostaje odkrywanie przyrody w Parku Narodowym Etosza. Ma powierzchnię większą niż nasze województwo dolnośląskie. Aby zatrzymać tu zwierzęta, wykopano na jego terenie kilkanaście oczek wodnych, zaś przy trzech kempingach ( jedynych na tak wielkim obszarze!) wodopoje są specjalnie podświetlane, by turyści mogli oglądać nocne życie zwierząt. Siedzenie przy takim oczku ma w sobie magię planu filmowego National Geographic. Do wodopoju skrada się młoda żyrafa. Niepewnie się rozgląda, waha. Ponad sto osób z zapartym tchem obserwuje: napije się czy nie? Nagle zwierzę odbiega w mrok, a po chwili w jego miejsce pojawia się rodzina nosorożców. Obok przemyka szakal, z drugiej strony nadchodzi stado zebr. Jest po północy, tylko nieliczni nagrodzeni zostają za swą wytrwałość widokiem lwa, który pijąc wodę, cały czas nas obserwuje. Za dnia krążymy samochodem po drogach parku. Spotkanie z lwem czy żyrafą mamy gwarantowane, gdyż Namibia jest pierwszym krajem, który ochronę zwierząt wpisał w swą konstytucję. Nie są to puste deklaracje: za zabicie dzikiego zwierzęcia bez zezwolenia grożą kary jak za morderstwo! Stajemy przy oczku wodnym, gdzie miał być lew. Czujemy się trochę głupio, bo naprzeciwko nas stoi sześć samochodów, a siedzący w nich ludzie patrzą w naszą stronę jak zahipnotyzowani. Sytuacja robi się coraz bardziej irytująca, bo wszyscy zaczynają nam robić zdjęcia. Czy my mamy UFO na dachu? A w ogóle gdzie jest ten lew? W pewnym momencie z traw koło naszego auta wypełza trzymetrowy wąż, a po chwili zza niewielkiego krzaka podnosi głowę… lew. Był cztery metry od nas! Ogromny samiec leniwie się przeciąga, po czym tylko przewraca się na drugi bok. Ośmielone zebry zbliżają się do wodopoju. Nagle w ułamku sekundy stado rzuca się do panicznej ucieczki, wzbijając tumany kurzu. Gdy pył opada, okazuje się, że na trawie leży powalona przez lwicę zebra. A więc lenistwo samca to był jedynie blef! Lew, który tak chytrze odwrócił uwagę stada zebr, teraz powoli idzie dobić zdobycz swej partnerki. Wracając na kemping, dostrzegamy kupy słonia: jedną, drugą, dziesiątą. Niestety przez gęstwinę zieleni nic nie widać. Uświadamiamy sobie, że słoń może być raptem dwa metry od drogi, a możemy go w tym buszu nie zobaczyć! Na szczęście wychodzi sam na drogę. Nie, nie sam. Za nim jest drugi. Oba kolosy stają pośrodku i zaczynają się okładać trąbami. Wygląda to jak walka o przywództwo w stadzie. Po chwili pojawia się samica z młodymi i kolejne... Zostajemy otoczeni przez czterdzieści słoni. Są jednak zajęte sobą, gdy jakiś młody chce do nas podejść, dostaje od mamy klapsa trąbą. To nauka na przyszłość: samochody są jak kamienie, należy je omijać. Tylko jeden z samców patrzy na nas uważnie i wachluje się uszami, ostrzegając nas, że jeden niewłaściwy ruch i nie zawaha się użyć siły. Choć przychodzi pokusa ucieczki, nie ruszam się. W końcu spełnia się jedno z mych największych marzeń, by zobaczyć słonie na wolności! POLSKIE ŚPIEWY W BUSZU Do pełni szczęścia brakuje nam tylko spotkania z pierwszymi mieszkańcami w tej części Afryki. Niestety, dziś są ostatnimi na drabinie społecznej, nie tylko w Namibii. Podzielenie Kalahari między farmy sprawiło, że Buszmeni nie mają gdzie polować, a ich wiedza, jak przetrwać w buszu, okazuje się we współczesnym świecie kompletnie nieprzydatna. Po co rozpalać ogień patykami, gdy jest zapalniczka? W jakim celu budować buszmeńskie studnie (polegające na zakopywaniu strusich jaj z wodą), gdy kilka kilometrów od wioski jest pompa? Resztki swej tożsamości próbują ocalić w wioskach kulturowych. Ponoć można ich spotkać w okolicy Tsumkwe, nieopodal granicy z Botswaną. To już pustynia Kalahari. Porośnięta krzakami, a nawet małymi drzewami w niczym nie przypomina „prawdziwej” pustyni. – Szukacie Buszmenów? – pyta recepcjonista na kempingu. – Pytajcie o wioskę Ju/’Hoansi-San – instruuje. Te ukośniki i apostrofy to mlaski, jakimi Buszmeni posługują się w swym języku. Nie ma szans, byśmy to powtórzyli... Kiedy docieramy na miejsce, widok nie jest zachęcający. Wszędzie walają się szkła i plastiki. Chaty sklecone z blach, plandek, na drzewie tabliczka: „Tu czekać”, i... cennik usług. Najdroższa propozycja: „Spend day with us”, kosztuje 20 dol. od osoby. Możemy wykupić program i zobaczyć, jak dawniej wyglądało życie ludu San. Obawiamy się żenującej cepelii dla turystów, ale skoro już tu jesteśmy, decydujemy się. Oprócz dnia z Buszmenami wykupujemy jeszcze poranny „spacer po buszu”. Pocieszamy się, że nawet jeśli to komercja, pieniądze, które zapłacimy, tra? ą bezpośrednio do tych, którzy ich potrzebują. Jesteśmy poproszeni o przejechanie na polanę kilometr od wsi. Wkrótce pojawia się na niej 30 osób. Wszyscy ubrani w skóry, z biżuterią wykonaną ze skorupek strusich jaj i nasion. Rozbawieni, z błyskiem w oku, szczęśliwi. Zupełnie inni niż gdy widzieliśmy ich we wsi. Mężczyzna energicznie pociera patykiem o patyk, po chwili drobina żaru tra? a na suchą trawę. Spomiędzy obłoków dymu wyskakuje płomień, przy ognisku zaczynają się śpiewy i tańce. Czujemy, że to, co widzimy, nie jest jarmarcznym pokazem. Te kupione przez turystów chwile to bodaj jedyne momenty, gdy Buszmeni mogą poczuć się dumni ze swej przeszłości, gdy stają się znów wolnymi ludźmi, wyrwanymi z piekła beznadziejnej codziennej wegetacji. Pokazując swój świat innym, na chwilę odzyskują go dla siebie. Na koniec śpiewamy im kilka polskich piosenek. Są zachwyceni: jak dotąd nikt jeszcze nie robił dla nich występu. Gdy nadejdzie chwila rozstania, zostawiamy im swoje warzywa i owoce. Za dwie godziny jazdy będziemy je mogli sobie kupić, dla nich te 150 km to niewyobrażalnie daleko. Noc spędzona z ludem San stała się naszym najmilszym wspomnieniem z wyprawy. Ulotną chwilą bycia z ludźmi należącymi do świata odchodzącego na naszych oczach. Powierzchnia: 825 418 km2. Ludność: 2,1 mln. Język: oficjalny angielski, używane: afrikaans, niemiecki, języki etniczne (m.in. bantu, khoisan, oshiwamb). Waluta: dolar namibijski (1 USD= 7,8 N$). Wiza Namibii dla obywateli Polski nie jest wydawana na lotnisku. Jeśli leci się przez RPA lub kraje ościenne, można wyrobić w danym kraju w ambasadzie Namibii. Jeśli lecimy bezpośrednio z Polski, trzeba wyrobić wizę w Niemczech, w Berlinie: www.namibia-botschaft.de, lub załatwić to przez biuro podróży oferujące wyjazdy do Namibii. Koszt wizy – 70 euro. Od maja do września trwa zima i szczyt sezonu turystycznego. Październik to idealny czas: jest już ciepło, a jeszcze dość pusto. Przelot z Polski do Windhuk (np. Lufthansą, lot z przesiadkami) to wydatek od 4,2 tys. zł. Taniej można szukać połączeń przez RPA (bilet w promocji 2,5 tys. zł). Komunikacja publiczna właściwie nie istnieje, dlatego powszechny jest wynajem samochodu. Wybierając auto, najlepiej jest rozesłać maile do kilku firm (zrzeszonych w www.caran.org) i porównać ceny. W Namibii obowiązuje ruch lewostronny. Należy tankować zawsze, gdy tylko jest stacja benzynowa. Najpopularniejszą formą noclegu są kempingi. Ceny wynoszą od ok. 50 do 100 dol. namib. Noclegi w parkach narodowych rezerwuje się przez Namibia Wildlife Resorts (www.nwr.com.na). Atrakcyjnym (także cenowo!) pomysłem są noclegi na campach prowadzonych przez lokalne społeczności. Więcej: www.nacobta.na oraz www.savetherhino.org. W restauracji warto spróbować rauchvleis (delikatna szynka, również antylopia). Na deser amarula cream – alkoholowy likier na bazie owoców maruli. Odwiedzając osady Himba samodzielnie, przed wejściem na teren trzeba zapytać „wodza” o pozwolenie. W Namibii działa projekt wiosek kulturowych – wspaniała możliwość poznania dawnego stylu życia www.lcfn.info. www.namibiatourism.com www.tommys.iway.na www.africaline.pl
Otwieram pięknie wyglądającą paczkę leżącą pod choinką. Z trudem rozrywam papier, szarpię się ze wstążką… W końcu jest! Hm… Kolejny ciepły szalik bordo (nie lubię tego koloru!). Potem jest jeszcze gorzej – granatowa gustowna torebka z kokardą skrywa film DVD (widziałam go w kinie). Zestaw kosmetyczny z gąbką (czyżbym źle pachniała?), wisiorek (będzie do mnie pasował za jakieś 30 lat), nowy toster (choć dotychczasowy całkiem nieźle działa!). Od kiedy przestałam pisać listy do Świętego Mikołaja, często zdarza mi się dostawać upominki, które (delikatnie mówiąc) są mi zupełnie zbędne. Wolę zawczasu o tym pomyśleć i sama robię sobie prezenty. Najchętniej podróżnicze! Sobie i bliskim można podarować wyprawę w góry, wyjazd rodzinny do ciepłych krajów, emocje związane ze skokiem na bungee, nurkowanie z rekinami, kilka dni w ciszy i medytacji, kurs lepienia garnków… Dla tych, którzy nie mają jeszcze sprecyzowanych planów, przygotowaliśmy w tym specjalnym, świątecznym wydaniu Travelera aż 37 sprawdzonych pomysłów na prezent. Mam nadzieję, że lektura tego numeru będzie dla Was inspirująca! A sobie i Wam życzę w tym nadchodzącym roku wielu niezapomnianych wyjazdów w dalekie i bliższe zakątki Ziemi.
Traveler 6/2009 WIEŚCI ZE ŚWIATA Wydarzenia, wyprawy 20 zrób sobie prezent. Znani opowiadają o swoich upragnionych wyjazdach, a my podrzucamy kolejne pomysły do zrealizowania Podróż życia: Hawaje, Bhutan, Albania, Boliwia, Borneo, Mali, Norwegia, Kalifornia W 48 GODZIN- Dubrownik WARTO SPRÓBOWAĆ- Off-road Adventure- Wyprawa samochodami przez Syberię RAPORT SPECJALNY- Amelia Earhart POZDROWIENIA ZE... Świątyni Tygrysów felieton- Wojciech Cejrowski
Do płaskowyżu San Rafael w stanie Utah dojedzie się autostradą I-70 z Denver. Ta sucha, pusta i niegościnna, ale za to bardzo malownicza kraina powstała około 60 mln lat temu. Stare, prekambryjskie skały liczące setki milionów lat zostały wówczas podźwignięte przez ruchy górotwórcze – te same, które doprowadziły do wypiętrzenia się całych Gór Skalistych.
SAN RAFAEL, UTAH, USA Płaskowyż San Rafael mający długość ponad 100 km i szerokość ok. 50 km stanowi tylko niewielką część tego potężnego pasma. Pustynny krajobraz wyniesienia tworzą leżące jedna na drugiej grube warstwy piaskowców i wapieni. Równinę przecinają monumentalne wąwozy i kaniony, które powstały przed tysiącami lat, kiedy teren był dużo bardziej wilgotny niż obecnie. Dziś przepływają tam tylko dwie rzeki, które nie wysychają przez cały rok. Erozja rzeczna ustąpiła miejsca eolicznej. Unoszone przez wiatr drobiny piasku szlifują i ścierają skały, doprowadzając do powstania fantazyjnych form – ostańców zbudowanych z materiału odporniejszego na niszczenie. Naukowcom z Mars Society opracowującym plany załogowej wyprawy na Czerwoną Planetę okolica wydała się na tyle „nieziemska”, że zbudowali tu jedną ze swoich baz doświadczalnych, a w czerwcu 2007 r. zorganizowali na San Rafael konkurs dla konstruktorów pojazdów marsjańskich. Zanim droga I-70 przecięła płaskowyż, był to rejon mało dostępny dla ludzi. Dawniej zapuszczali się tu Indianie, lecz i oni nie zakładali stałych siedzib. Dziś skalna pustynia przyciąga amatorów kolarstwa terenowego, wspinaczki skałkowej, wędrówek konnych i jazdy samochodami terenowymi. Ci ostatni są prawdziwą plagą, bo niszczą cienką warstwę pustynnej gleby dostarczającej substancji pokarmowych nielicznym żyjącym tu roślinom. Brązowe suknie dziko rosnących palm Washingtonia filifera to charaktery-styczny, choć coraz rzadszy element krajobrazu pustyni Sonora zajmującej znaczną część południowej Arizony i Kalifornii oraz północno-zachodni skraj Meksyku. Dorastające do 25 metrów i osiągające wiek 90 lat palmy rosły niegdyś powszechnie we wszystkich oazach tej wielkiej pustynnej krainy, której powierzchnia jest równa terytorium Polski. Nazwę otrzymały na cześć pierwszego prezydenta Stanów Zjednoczonych. Dziś jest to gatunek zagrożony wyginięciem – umieszczono go na czerwonej liście UICN (Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody). Zwiędłe liście długości do 2 metrów nie opadają, tylko zwisają, tworząc „suknię”, która osłania pień. Wiele bezkręgowców znajduje tam świetne warunki do życia. Czasem suknia ma wymiary mini, czasem – jak na fotografii obok – opada aż do samej ziemi. Zdjęcie wykonano w Parku Stanowym Anza-Borrego Desert zaczynającym się około 100 km na wschód od San Diego. To jedno z najgorętszych miejsc w Ameryce Północnej. Latem w suchych górskich dolinach opadających ku sztucznemu zbiornikowi Salton temperatury w cieniu często dochodzą do 45°C. Rekord padł w czerwcu 1996 roku, kiedy zanotowano 49,5°C. Średnia roczna suma opadów deszczu w tych okolicach wynosi ok. 150 mm. Mimo suchego klimatu i lejącego się z nieba żaru tutejsze oazy górskie są bogate we florę i faunę. To zasługa źródeł dostarczających przez cały rok życiodajnej wody. Wczesną wiosną, kiedy wszystko kwitnie, a temperatury nie są jeszcze tak zabójcze, chętnie przyjeżdżają tu turyści. Przed nimi przez tysiące lat do palmowych oaz przybywali po owoce i materiał budowlany Indianie Cahuillas. SOSSUSVLEI, NAMIBIA Pustynia Namib w południowej Afryce, ciągnąca się na długości półtora tysiąca kilometrów wzdłuż wybrzeża Oceanu Atlantyckiego, słynie z majestatycznych wydm. Ich łańcuchy mają ponad 200 metrów wysokości i osiągają nawet 50 km długości. Największe wydmy znajdują się w okolicy okresowo płynącej rzeki Kuseib, która dzieli pustynię na pół. Rozciąga się tam równina Sossusvlei otoczona górami piasku osiągającymi 350 metrów – uchodzącymi za najwyższe na świecie. Większość tego obszaru jest niedostępna dla człowieka, jednak jego fragment turyści mogą zobaczyć. Pustynia Namib (w języku nama oznacza „olbrzymi” lub „miejsce, gdzie nic nie ma”), podobnie jak pustynia Atakama w Ameryce Południowej, zawdzięcza swoje istnienie sąsiedztwu chłodnego prądu morskiego – jest to płynący od Antarktydy wzdłuż części zachodniego wybrzeża Afryki Prąd Benguelski. Chłodne morskie powietrze, choć zawiera sporo pary wodnej, traci ją niemal natychmiast po wkroczeniu nad rozgrzany ląd. W Sossusvlei średnia roczna suma opadów wynosi 10–20 mm. Obfite deszcze, po których we wnętrzu równiny powstają okresowe jeziorka, zdarzają się raz na kilka lat. W takim skrajnie suchym klimacie (w ciągu dnia temperatura piasku może wynosić nawet 80°C) życie jest ubogie. Nieliczne rośliny występują raczej bliżej oceanu, czerpiąc wodę z mgły przyniesionej przez morskie powietrze. Geolodzy przypuszczają, że Namib jest najstarszą pustynią świata. Powstała prawdopodobnie 70–80 mln lat temu, kiedy na Ziemi żyły jeszcze dinozaury, a Ocean Atlantycki był trzy razy węższy niż obecnie. THAR, RADŻASTAN, INDIE Langury hulmany (Semnopithecus entellus) zamieszkują odludne pogranicze Indii i Pakistanu. Pobożni wyznawcy hinduizmu uważają je za zwierzęta święte, wcielenie boga Hanumana, otaczają czcią i dokarmiają.Mniej pobożni – przeganiają je z pól uprawnych, traktując jak zwyczajne szkodniki. Małpy z charakterystycznym czarnym obliczem, stopami i rękami, żółtawo owłosionym brzuchem oraz szarą lub szaroburą sierścią na reszcie ciała można często spotkać w pobliżu hinduistycznych świątyń w pustynnych miastach Radżastanu. Znaczną część tego indyjskiego stanu zajmuje pustynia Thar Marubhumi. Hulmany, nazywane również hanumanami, potrafią bez trudu przetrwać w tym niegościnnym środowisku. Thar ma powierzchnię większą od Polski i jest jedną z młodszych pustyń na Ziemi. Większość badaczy sądzi, że powstała dopiero kilka tysięcy lat temu, kiedy w te okolice przestał docierać wilgotny monsun znad Oceanu Indyjskiego. Od zachodu jej granicę stanowi dolina Indusu znajdująca się już w Pakistanie. Znaczną część pustyni zajmują wydmy, które na południu osiągają 150 metrów wysokości. Ale zwykle spotkamy tutaj skaliste płaskowyże oraz wolne od piasku równiny, wygładzone przez wiatr do tzw. bruku deflacyjnego (materiał skalny, który pozostaje po wywianiu piasku). Jak na tak suchy rejon przyroda jest naprawdę bogata. Poza langurami na Thar żyją antylopy, gazele, a także coraz rzadsze dropie indyjskie – najcięższe ptaki tego kraju. Można tam spotkać także wielbłądy, psy i, oczywiście, ludzi. Jest to o tyle ciekawe, że opady na tej pustyni nie przekraczają 500 mm rocznie. Życie mieszkańców glinianych wiosek koncentruje się więc wokół studni artezyjskich. Pustynia pustyni nierówna. jedne składają się z wydm usypanych przez wiatr, inne zajmują płaskie dna wyschniętych słonych jezior. są też niedostępne pustynie górskie oraz kamieniste hamady. Pustynie zajmują, według różnych szacunków, od 15 do 20 proc. powierzchni lądów. Mowa tu oczywiście o pustyniach gorących, czyli tych, które powstają w warunkach klimatu ciepłego i zarazem skrajnie suchego. Niektórzy badacze nazywają też pustyniami, tyle że lodowymi lub zimnymi, niektóre polarne regiony Ziemi. Faktycznie, klimat wnętrza Grenlandii czy Antarktydy jest również wybitnie suchy – to dlatego, że mroźne powietrze jest w stanie pomieścić niewiele pary wodnej. Pozostaniemy jednak przy tradycyjnym rozumieniu terminu pustynia. Oznacza on obszar suchy i gorący, na którym z powodu braku wody nie ma pokrywy roślinnej, a naga ziemia jest niszczona głównie przez erozję eoliczną, czyli unoszone i transportowane przez wiatr ziarenka piasku. Wiatr nie tylko niszczy, powoduje też akumulację piaszczystych drobin w formie wydm, których wysokość może dochodzić do kilkuset metrów. Pustynia pustyni nierówna. Jedne składają się z wydm usypanych przez wiatr, inne zajmują płaskie jak stół dna wyschniętych słonych jezior. Są też niedostępne pustynie górskie i kamieniste hamady spotykane zwykle na wyżynnych płaskowyżach. Wszystkie odznaczają się surowością – obok arktycznego lodu stanowią środowisko najmniej gościnne dla życia. Gdybyśmy na ziemskie kontynenty spojrzeli z kosmosu, zobaczylibyśmy dwa olbrzymie, pozbawione roślinności pasy, które przebiegają po obu stronach równika w odległości kilku tysięcy kilometrów od niego. Strefy te znajdują się zwykle blisko jednego ze zwrotników. Jedynie w środkowej Azji strefa pustyń przesuwa się na północ, wypchnięta przez potężny masyw Himalajów i Tybetu, izolujących ją od wilgotnych wiatrów znad oceanu. Pustynie zawdzięczają swoje istnienie głównie cyrkulacji powietrza w ziem-skiej atmosferze. Unosi się ono nad równikiem, ochładzając i pozbywając pary wodnej w formie obfitego deszczu, a następnie wędruje na północ oraz południe na wysokości 8–10 km. W pobliżu zwrotników, kiedy jest już mocno wychłodzone i ciężkie, zaczyna opadać – tak właśnie dochodzi do powstania wyżu atmosferycznego. Powietrze osiadające w takim wyżu nagrzewa się i traci resztki pary wodnej. Dlatego zachmurzenie w pobliżu zwrotników jest znikome, za to nasłonecznienie w ciągu dnia osiąga najwyższe wartości na naszej planecie. Gdy takie rozgrzane powietrze dociera wreszcie do powierzchni ziemi, jest suche jak pieprz. Równie mało wilgoci znajduje się w gruncie – z powodu wysokich temperatur każda kropla wody deszczowej, która nań spadnie, natychmiast paruje. Tylko nieliczne rośliny dobrze się czują w tak suchym środowisku. Obszary, gdzie sucholubne gatunki (kserofity) pokrywają nie więcej niż połowę powierzchni terenu, nazywane są półpustyniami. Jednak nawet najbardziej wytrzymałe na niedobór wody rośliny muszą się poddać, jeśli suma rocznych opadów deszczu spada poniżej 100–150 mm. Można je spotkać tylko w oazach. Wokół dominują nagie skały o różnym stopniu rozdrobnienia – od wielkich głazów do drobnego piasku, rozgrzewane przez słońce do temperatur przekraczających 50°C w cieniu. Choć z pustynią kojarzy nam się zwykle morze piasku uformowanego w różnego kształtu wydmy, to pustynie piaszczyste (na Saharze noszą nazwę erg, a w Azji Środkowej są określane mianem kum) zajmują tylko około jednej trzeciej powierzchni wszystkich obszarów suchych. Poza nimi wyróżnia się jeszcze pustynie kamieniste (hamady) i żwirowe (seriry) na wyżynach, pustynie skaliste w górach oraz ilaste (które w Ameryce Północnej są nazywane playa) zajmujące dna wyschniętych jezior lub niecek, do których po sporadycznych ulewach spływa woda deszczowa. Sahara, Afryka Największa pustynia świata zajmuje powierzchnię ok. 9 mln km2 i rozciąga się na terytorium kilkunastu państw. Pustynie piaszczyste stanowią tylko ok. jednej piątej jej powierzchni, reszta to pustynie żwirowe i skalne oraz góry – Ahaggar na południu Algierii i Tibesti w północnym Czadzie. Od czasów prehistorycznych na tych niegościnnych terenach żyją koczowniczy Berberowie. Najliczniejsze dziś plemię Tuaregów przemierza na wielbłądach przede wszystkim rejony Algierii, Nigru i Mali. Chihuahua, Ameryka Północna Kiedyś większa część tej pustyni położonej wysoko w kotlinie (1 250 m n.p.m.) w górach Mesa Północna na pograniczu USA i Meksyku była suchą łąką. W połowie XIX wieku wypasano tam zwierzęta domowe, przez co zmienił się charakter roślinności – obecnie dominują tam drzewiaste zarośla. Pustynia ta jest chłodniejsza i mniej wilgotna niż leżąca bardziej na północy pustynia Sonora. Z tego powodu występuje na niej mniej gatunków roślin i zwierząt. Atakama, Ameryka Południowa Jest perełką przyrodniczą wąskiej strefy pustyń i suchych terenów ciągnących się na długości kilku tysięcy kilometrów na zachodnim wybrzeżu kontynentu. To najsuchsze miejsce na globie – w niektórych jej punktach nigdy nie zanotowano deszczu. Gęsta mgła, często obecna na stokach leżących od strony wybrzeża, powstaje dzięki obecności zimnego Prądu Peruwiańskiego. Wilgoć z mgły pozwala rozwijać się formacjom roślinnym zwanym lomas. Pustynia Simpsona, Australia Najsuchszy kontynent w dwóch trzecich zajmują tereny pustynne lub półpustynne. Cechą charakterystyczną australijskich pustyń są rosnące w rozproszeniu trawa oraz niskie krzewy i drzewa, dające schronienie licznym zwierzętom. W krajobrazie tej piaszczystej pustyni dominują tzw. wydmy podłużne (wysokie i długie wzniesienia biegnące równolegle do siebie niczym żebra przez wiele kilometrów) – dlatego bywa też nazywana Wielką Pustynią Żebrowaną. CIEKAWOSTKA Najwyższą temperaturę na Ziemi (57,8°C) zanotowano 13 września 1922 r. w pobliżu Trypolisu na Saharze. Bliskie tego rekordu wyniki obserwowano w Dolinie Śmierci w USA oraz w dolinie Jordanu w Izraelu. To jedne z najgorętszych miejsc na Ziemi. Bardzo gorące są też m.in. okolice Marble Bar w pn.-zach. Australii, pogranicze Egiptu i Sudanu oraz Róg Afryki, czyli obszar przy granicach Etiopii, Somalii i Dżibuti.