Czym zaskakują myszy? Ciekawostki na temat tych gryzoni udowadniają, że są niezwykłymi zwierzętami
Mimo że ważą zaledwie kilkanaście gramów, myszy od tysiącleci odgrywają rolę nieproporcjonalnie dużą do swoich rozmiarów. Mówimy tu o jednym z najskuteczniejszych kolonizatorów na Ziemi. Ten niewielki gryzoń stał się fundamentem nowoczesnej biomedycyny, niepokojącym modelem socjologicznym i stałym elementem folkloru. Jakie tajemnice skrywają myszy? Ciekawostki na temat tych niezwykłych zwierząt wymieniamy poniżej.
Spis treści: Podgatunki i różnice morfologiczne myszowatych w Polsce Niezwykłe cechy myszy domowej Mysia utopia jako przestroga dla ludzkości Myszy w folklorze i mitologii Myszowate to niezwykle liczna rodzina gryzoni, obejmująca około 700 gatunków występujących na niemal wszystkich kontynentach. Charakteryzują się wysoką płodnością, wszystkożernością oraz zdumiewającą zdolnością do adaptacji w skrajnie różnych środowiskach – od ludzkich domostw po kopalnie i wyspy subantarktyczne. Niektóre z nich to zwierzęta synantropijne, a te towarzyszą człowiekowi wszędzie tam, gdzie znajdą dostęp do pożywienia i schronienia, szczególnie w okresie zimowym. Ich biologia, oparta na szybkim tempie metabolizmu i braku snu zimowego, czyni z nich jedne z najbardziej aktywnych i ekspansywnych ssaków na świecie. Podgatunki i różnice morfologiczne myszowatych w Polsce W naszym kraju myszowate tworzą grupę składającą się z ośmiu gatunków, obejmującą zwierzęta należące zarówno do rodzaju Mus, jak i Apodemus (myszarki). Potocznie wszystkie nazywane są myszami, jednak różnice między nimi są znaczące, od preferencji siedliskowych, aż po anatomię i biologię. Najbardziej rozpowszechniona jest mysz domowa, czyli Mus musculus. To gatunek synantropijny, który wyewoluował na stepach Azji Środkowej, by stać się nieodłącznym towarzyszem człowieka. Charakteryzuje się smukłym ciałem o długości do 11 cm i niemal nieowłosionym ogonem o podobnej długości. Najczęściej jest szaro-żółta na grzbiecie i kremowa na brzuchu. W kontrze do niej stoją myszarki. Te zwierzęta preferują się naturalniejsze środowiska. Myszarka leśna (Apodemus flavicollis), znana również jako mysz wielkooka, jest największym przedstawicielem swojej grupy w Polsce. Wyróżnia się jaskrawożółtą plamą na piersi i wyjątkowo długimi tylnymi stopami (powyżej 22 mm). Z kolei myszarka zaroślowa (Apodemus sylvaticus) jest morfologicznie zbliżona do leśnej, ale mniejsza, a granica między ubarwieniem grzbietu i brzucha jest u niej mniej kontrastowa. Myszarka polna (Apodemus agrarius) jest najłatwiejsza do rozpoznania dzięki charakterystycznej ciemnej prędze, biegnącej wzdłuż kręgosłupa. Wszystkie te gatunki wykazują ogromny potencjał rozrodczy, co pozwala im na błyskawiczną kolonizację nowych terenów. Niezwykłe cechy myszy domowej Dla myszy domowej charakterystyczne są unikatowe cechy adaptacyjne, jak choćby schodkowate wcięcia na wewnętrznej stronie górnych siekaczy, które umożliwiają precyzyjne operowanie twardym pokarmem. Ich życie społeczne jest oparte na zhierarchizowanych grupach rodzinnych, które aktywnie bronią swojego terytorium. Należy podkreślić, że populacje myszy domowej, w przeciwieństwie do wielu innych gryzoni, nie gromadzą zapasów na zimę. Ich strategia opiera się na korzystaniu z zasobów zgromadzonych przez człowieka. Mechanizmy przetrwania Najbardziej fascynującym, a jednocześnie – najdrastyczniejszym mechanizmem przetrwania u myszy jest oskalpowanie ogona. Mowa o oderwaniu skóry z tej części ciała w sytuacji zagrożenia. Ta strategia ma na celu zmylenie drapieżnika i umożliwienie ucieczki. U afrykańskiej kolcomyszy z rodzaju Acokys skóra jest około 20 razy słabsza mechanicznie niż u myszy domowej, a to umożliwia zrywanie jej przy znikomym naprężeniu. Po odrzuceniu następuje regeneracja. Zwierzęta te potrafią odtworzyć nie tylko skórę właściwą i naskórek, ale także mieszki włosowe i gruczoły potowe. Pod tym względem stanowią prawdziwy ewenement. Wiele gryzoni korzysta z tego mechanizmu obronnego, jednak u wszystkich poza kolcomyszami przybiera on dość drastyczną formę. Po urazie odsłonięty fragment kostny ulega martwicy, usycha i z czasem odpada, a rana goi się poprzez zarastanie. Skomplikowana maszyna biologiczna Mysz dysponuje niezwykle wydajnym układem krążenia. Serce tego gryzonia uderza do 700 razy na minutę, czyli niemal dziewięciokrotnie szybciej niż serce człowieka w spoczynku. Ich oddech przekracza 220 cykli na minutę. Taka intensywność przemiany materii oznacza, że mysz musi jeść niemal bez przerwy i nie może zapadać w sen zimowy – brak pożywienia przez zaledwie kilkanaście godzin może być dla niej śmiertelny. System komunikacji i „śpiew” myszy Z wyjątkiem sporadycznych pisków, myszy są milczącymi zwierzętami, przynajmniej dla ludzkiego ucha. Nie można jednak nie wspomnieć, że te niewielkie gryzonie są niezwykle „wygadane”, choć tego nie słyszymy. Dzięki narzędziu DeepSqueak, wykorzystującemu sztuczną inteligencję, badaczom udało się zidentyfikować 20 rodzajów dźwięków o wysokiej częstotliwości, za wysokiej dla ludzkiego ucha. Szczególnie fascynujący jest mechanizm wokalizacji u samców podczas zalotów. Gdy osobnik męski wyczuje obecność samicy (nawet poprzez sam zapach), zaczyna wydawać złożone, melodyjne dźwięki, które naukowcy określają mianem „śpiewu” lub „serenad”. Struktura tych pisków jest skomplikowana i zmienia się w zależności od interakcji: gdy samica jest nieobecna, ale wyczuwalna, śpiew jest bardziej rozbudowany, natomiast po jej pojawieniu się staje się prostszy. W mózgach myszy odkryto nawet specjalny węzeł neuronalny, który odpowiada za modulowanie tych dźwięków w sytuacjach społecznych. Wokalizacje te pełnią szereg funkcji: przyciąganie partnera – samice preferują samców, którzy potrafią "zaśpiewać" bardziej złożone i intensywne pieśni; sygnalizowanie emocji – myszy wydają inne dźwięki, gdy są szczęśliwe (np. kiedy spodziewają się nagrody), a inne w sytuacjach stresowych lub bólowych; kontakt matka-potomstwo: oseski wydają specyficzne sygnały ultradźwiękowe, gdy zostaną oddzielone od gniazda, co pozwala matce na ich szybką lokalizację. Empatia, hierarchia i test lustra Myszy, jako zwierzęta o wysokim stopniu zorganizowania społecznego, żyją w grupach, w których wspólnie bronią terytorium i opiekują się potomstwem. Ich struktura społeczna jest mocno zhierarchizowana, a pozycja osobnika w grupie determinuje dostęp do najlepszych źródeł pokarmu i partnerów rozrodczych. Badania przeprowadzone w Instytucie Nenckiego przy użyciu systemu Eco-HAB wykazały, że myszy uczą się od siebie nawzajem poprzez obserwację. Osobniki o wyższym statusie społecznym pełnią rolę liderów – to ich zachowanie jest najchętniej naśladowane przez resztę grupy. Jednym z najciekawszych obszarów badań nad myszami jest ich zdolność do odczuwania empatii. Naukowcy zaobserwowali, że myszy potrafią „zarażać się” emocjami innych osobników. Zjawisko to, nazywane empatią pierwotną, pozwala grupie na szybszą reakcję na zagrożenie. Gryzonie te wykazują również preferencje społeczne, oparte na doświadczeniach innych – chętniej podążają za myszą, która miała pozytywne doświadczenia niż za tą, która jest przestraszona. Intrygująco prezentują się także wyniki badań na temat samoświadomości tych zwierząt, choć należy podkreślić, że te wymagają ostrożnej interpretacji. W tzw. teście lustra myszy potrafiły rozpoznać zmianę w swoim wyglądzie (np. naniesioną plamkę farby), co sugeruje pewien poziom detekcji własnego ciała. Jednak badacze spierają się, czy oznacza to pełną samoświadomość w ludzkim rozumieniu. Mysia utopia jako przestroga dla ludzkości W historii badań nad myszami szczególne miejsce zajmuje eksperyment Johna Calhouna z lat 60. XX wieku, znany jako „Wszechświat 25”. Badacz stworzył dla myszy środowisko idealne, w którym wyeliminowano drapieżniki, choroby oraz zapewniono nielimitowany dostęp do wody i pożywienia. Jedynym ograniczonym zasobem była przestrzeń. Calhoun chciał sprawdzić, jak przeludnienie wpłynie na strukturę społeczną gryzoni. Wyniki były przerażające i doprowadziły do ukucia terminu „zapaść behawioralna”. Eksperyment przeszedł przez kilka faz: faza wzrostu – populacja pojawiała się co 55 dni, a myszy żyły w harmonii; faza stagnacji – gdy utopijna kolonia osiągnęła liczebność 600 osobników, tempo rozrodu faza spadło, a w grupie zaczęły pojawiać się patologiczne zachowania; faza rozpadu – w końcu tradycyjne role społeczne uległy zatarciu. Samce przestały bronić faza terytoriów, a samice atakowały własne potomstwo; faza „pięknych” – pojawiła się grupa myszy, które całkowicie wycofały się ze społecznych interakcji. Nie walczyły, nie rozmnażały się, a ich jedyną aktywnością było jedzenie, spanie i obsesyjne czyszczenie futra. Calhoun opisał to zjawisko jako „pierwszą śmierć” – duchową i społeczną – która nieuchronnie prowadzi do „drugiej śmierci” – fizycznego wymarcia populacji. Pomimo idealnych warunków materialnych, populacja „Wszechświata 25” przestała się rozmnażać i całkowicie wyginęła. Obecnie eksperyment ten często podlega krytyce. Niektórzy badacze uważają, że wyniki nie mają przełożenia na społeczeństwo ludzkie. Nie zmienia to jednak faktu, że do dziś służy jako mroczna metafora skutków braku celu, izolacji społecznej i przeludnienia w nowoczesnych miastach. Myszy w folklorze i mitologii Te niezwykłe zwierzęta od zawsze towarzyszą człowiekowi, nie tylko w spichlerzu, ale także w sferze wierzeń. W mitologii słowiańskiej myszy były postrzegane jako istoty związane ze światem podziemnym i duszami zmarłych. Wierzono, że powstały z burzy, a ich zęby są błyskawicami. Niegdyś wierzono, że z wypadniętych mysich zębów powstaje dusza ludzka. Z kolei biała mysz była utożsamiana ze zmorą, która w nocy zaciska palce na szyi i odbiera oddech. Interesujący jest też ludowy kult mysich zębów. W niektórych regionach Polski jeszcze w XIX wieku istniał zwyczaj wrzucania wypadniętych mleczaków do mysiej dziury. Miało to zapewnić zdrowe i mocne zęby stałe. W chrześcijańskiej demonologii myszy często przedstawiano w negatywnym świetle, jako symbole grzechu, nieczystości lub wysłanników diabła niszczących plony. Jednak w bajkach ludowych, takich jak rosyjska opowieść o rzepce, mysz pojawia się jako ta najmniejsza, ale kluczowa siła, bez której nie udałoby się osiągnąć celu, co podkreśla jej rolę jako niezbędnego elementu ekosystemu. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Nie możemy klonować w nieskończoność. Japoński eksperyment zatrzymał się na 58. pokoleniu
Jak daleko możemy podążyć ścieżką tworzenia „klonów z klonów”? Zespół japońskich naukowców postanowił to sprawdzić, testując limity naszego sterowania biologią. Wniosek: nie możemy bawić się w stwórców bez końca.
Naukowcy z Uniwersytetu w Yamanashi mieli jeden cel: sprawdzić, jak wiele pokoleń zwierząt można sklonować z jednej samicy. Punktem wyjścia była mysz sklonowana w 2005 roku. Proces powtarzano co trzy miesiące, gdy tylko kolejny klon osiągał dojrzałość.. W praktyce dawało to trzy lub cztery nowe pokolenia rocznie. W sumie na przestrzeni 20 lat wykonano ponad 30 000 prób, które przełożyły się a 1200 urodzonych myszy. Wszystko z jednej samicy. Badacze opublikowali swoje wyniki w czasopiśmie „Nature Communications”. Ryzykowna gra w biologię. Jak wygląda seryjne klonowanie? Chociaż motyw klonowania klonów brzmi dosyć prosto, to w praktyce jest to procedura obciążona ogromnym ryzykiem na każdym etapie. W dodatku „klon” w sensie biologicznym nie jest perfekcyjną kopią w każdym wymiarze – samo DNA to tylko część opowieści. Liczy się także to, czy komórka jajowa potrafi „przeprogramować” jądro dawcy tak, by uruchomić rozwój zarodka w sposób zbliżony do naturalnego zapłodnienia. A kiedy powtarza się to dziesiątki razy w tej samej linii, pojawia się pytanie o koszt, który może narastać, choć przez długi czas nie jest widoczny gołym okiem Początkowe wyniki były obiecujące, a kolejne myszy wyglądały jak idealne kopie Na wczesnym etapie prace przynosiły coraz lepsze rezultaty. Skuteczność klonowania stopniowo się podnosiła, dochodząc w pewnym momencie do ponad 15%. Zwierzęta sprawiały wrażenie bardzo podobnych, co podtrzymywało nadzieję, że taka linia mogłaby być kontynuowana bardzo długo. Sama technika opierała się na przeniesieniu jądra komórkowego z DNA od dawcy do niezapłodnionej komórki jajowej, z której wcześniej usunięto jej własne jądro. Ten powtarzany schemat miał pokazać, czy „seryjne” klonowanie ma granicę. Załamanie nastąpiło około 25. pokolenia Radość nie trwała wiecznie. Problemy zaczęły się od około 25. generacji. Od tego miejsca w każdej kolejnej zaczęły kumulować się szkodliwe mutacje genetyczne, a każda nowa „seria klonów” miała coraz mniejsze szanse na przeżycie. Efekt był narastający. Mimo że pojedyncze osobniki potrafiły rozwijać się prawidłowo, to statystyki przeżywalności stopniowo spadały, a ryzyko niepowodzenia kolejnych etapów rosło. 57. pokolenie przetrwało w 0,6%, a 58. zmarło zaraz po urodzeniu Pod koniec dane dotyczące przeżywalności stały się dosyć makabryczne, a dla wielu już wcześniej kontynuowanie eksperymentu zakrawało o niemoralność. Do 57. pokolenia przeżyło tylko 0,6% osobników, choć te, którym się udało, pozostawały zdrowe. Kolejny krok okazał się już barierą nie do przejścia: wszystkie myszy 58. generacji zmarły krótko po urodzeniu. Jednocześnie nie odnotowano widocznych nieprawidłowości u nowo narodzonych osobników, a przyczyna śmierci pozostała nieznana. Tym samym po raz pierwszy wprost wskazano, że ssaków nie da się klonować w nieskończoność, gdy kolejne pokolenia powstają wyłącznie z poprzednich klonów. Rozmnażanie płciowe „odświeżało” linię nawet w późnych generacjach W trakcie eksperymentu sekwencjonowano także genomy części zwierząt. Wyniki były jednoznaczne: klony miały trzy razy więcej mutacji niż myszy urodzone w wyniku rozmnażania płciowego. Miały także większe łożyska, a u części z nich brakowało kopii chromosomu X. Naukowcy odkryli jednak coś zaskakującego: gdy klony z późnych, osłabionych pokoleń (nawet z 57. generacji) krzyżowano z samcami w sposób naturalny, ich potomstwo było zdrowe i miało znacznie mniej wad genetycznych. To potwierdza, jak kluczowe dla przetrwania gatunków jest rozmnażanie płciowe, które potrafi „odświeżyć” nawet najbardziej obciążoną linię genetyczną Obecnie zespół skupia się na mniej inwazyjnych metodach pozyskiwania materiału biologicznego. Udało się już uzyskać klony z komórek pobranych z moczu, a trwają prace nad wykorzystaniem próbek odchodów, co pozwoliłoby badać zagrożone gatunki bez ich krzywdzenia. Źródło: Nature Communications Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Tak wyglądają filmy zrekonstruowane z mózgu myszy. Naukowa rewelacja
Filmy zrekonstruowane z mózgu myszy to efekt eksperymentu, w którym naukowcy połączyli obserwację tysięcy neuronów z modelem AI. Badacze odtworzyli 10-sekundowe nagrania wyłącznie na podstawie aktywności kory wzrokowej myszy. Brzmi jak science-fiction? To właśnie wydarzyło się w laboratorium.
Od dekad neuronauka stara się zrozumieć, jak mózg buduje obraz świata. Do tej pory przypominało to próbę odgadnięcia fabuły filmu na podstawie migających świateł w oknach kina. Badania na ludziach, wykorzystujące rezonans magnetyczny (fMRI), dawały często dyskusyjne rezultaty. Wynikało to z niskiej rozdzielczości tej metody. W nowym badaniu naukowcy skupili się na myszach. Wykorzystali techniki pozwalające na obserwację tysięcy pojedynczych neuronów w czasie rzeczywistym. Wyniki opublikowali na łamach „eLife”. Tłumacz między neuronem a pikselem Celem było stworzenie systemu, który potrafi wygenerować film wyłącznie na podstawie sygnałów elektrycznych z kory wzrokowej. Badacze chcieli sprawdzić, czy da się odtworzyć dynamikę ruchu i szczegóły obrazu. Zespół wykorzystał technikę zwaną dwufotonowym obrazowaniem wapniowym. Pozwala ona „widzieć” aktywność około 8000 neuronów jednocześnie, gdy mysz ogląda film. Sercem eksperymentu stał się model sztucznej inteligencji o nazwie DwiseNeuro. Po wytrenowaniu modelu naukowcy skonstruowali wideo oparte wyłącznie na aktywności neuronowej myszy, mierzonej podczas oglądania przez nią filmu, który nie był wcześniej wykorzystywany w trenowaniu modelu. View oEmbed on the source website – Stosując to podejście, byliśmy w stanie uzyskać wysokiej jakości rekonstrukcje 10-sekundowych klipów wideo. Dokładność rekonstrukcji poprawiła się wraz z uwzględnieniem danych z większej liczby pojedynczych neuronów, co dowodzi znaczenia kompleksowych danych neuronowych – komentuje główny autor dr Joel Bauer z University College London. Zaskakująca ostrość obrazu Wyniki eksperymentu okazały się przełomowe. Korelacja między oryginałem a rekonstrukcją wyniosła aż 0,57. To wynik ponad dwa razy lepszy niż w poprzednich próbach dotyczących obrazów statycznych. Odtworzone filmy wiernie oddawały ruch i kształty obiektów, które widziała mysz. Aby określić wiarygodność rekonstrukcji, zespół wykorzystał korelację pikseli – zestawiając każdy piksel filmu między wersją oryginalną a wersją zrekonstruowaną. Stwierdzono minimalne różnice w synchronizacji czasowej obu filmów, ale zespół planuje skupić się na poprawie rozdzielczości i pokrycia rekonstrukcji wizualnych. Kluczem do sukcesu okazała współpraca wielu modeli. Naukowcy stworzyli siedem różnych wersji sztucznej inteligencji i uśrednili ich wyniki. Nie tylko ciekawostka Ten eksperyment brzmi jak naukowa ciekawostka, ale badacze przekonują, że ma praktyczne przełożenie. Jest to nowe narzędzie do badania kluczowych procesów w mózgu. Dzięki niemu naukowcy mogą sprawdzać, jak mózg różnicuje to, co faktycznie widzi, od tego, co tylko przewiduje. W przyszłości ta metoda może pomóc w badaniu uwagi oraz nauki postrzegania. Choć obecna rozdzielczość jest wciąż niższa niż pełna ostrość wzroku myszy, naukowcy wiedzą już, jak ją poprawić. Bez halucynacji w przyszłość Nowo opracowana metoda jest lepsze niż wykorzystywane do tej pory generatory obrazów AI, ponieważ nie halucynuje i nie zmyśla brakujących detali, lecz opiera się wyłącznie na danych z neuronów. To odpowiedni krok w stronę stworzenia technologii, które pozwolą nam pewnego dnia w pełni zrozumieć subiektywne postrzegania świata przez inne istoty. – W naszych głowach nie mamy idealnego obrazu świata. Proces przetwarzania obrazów zniekształca i wypacza nasze wyobrażenia, modyfikując informacje. To odchylenie między rzeczywistością a wyobrażeniami w mózgu niekoniecznie jest błędem, ale cechą charakterystyczną, odzwierciedlającą sposób, w jaki nasz umysł interpretuje i wzbogaca informacje sensoryczne. Chcemy zbadać, jak to się dzieje w mózgu – podsumowuje dr Bauer. Źródło: eLife Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Komórki mózgowe człowieka przeszczepione myszom zmniejszają lęk i depresję. Czy będzie z tego lek?
Chińscy neurolodzy dokonali przełomu w walce z depresją i innymi zaburzeniami zdrowia psychicznego. Wyhodowali neurony dopaminergiczne z ludzkich komórek macierzystych, zdolne naprawiać procesy związane z nastrojem. Testy na myszach udowodniły zmniejszenie objawów lęku i depresji. Czy to pierwszy krok do uniwersalnego leku na zaburzenia, które rokrocznie pochłaniają życie ponad 700 tysięcy ludzi?
Zaburzenia zdrowia psychicznego są rosnącym problemem medycznym na całym świecie. Według WHO tylko w 2021 roku na różnego typu choroby psychiczne cierpiało ponad 970 milionów ludzi na świecie. Samo zaburzenie depresyjne i lękowe dotyka około 600 milionów osób. Widać też wyraźny wzrost liczby chorych. W ciągu ostatnich 30 lat liczba osób cierpiących na depresję wzrosła o ponad 56%. Najbardziej alarmujący jest gwałtowny wzrost zaburzeń lękowych u młodzieży odnotowany w latach 2019–2021, co bezpośrednio pokrywa się z okresem pandemii COVID-19. Mówimy tu o zwiększeniu liczby przypadków o około 12,5% rocznie! WHO przewiduje, że do 2030 r. depresja stanie się główną przyczyną obciążenia zdrowotnego. Neurony z komórek macierzystych Być może dzięki badaczom z szanghajskiego Instytutu Neuronauki, Centrum Doskonałości w Dziedzinie Nauk o Mózgu i Technologii Inteligencji Chińskiej Akademii Nauk uzyskamy uniwersalny lek przeciwko depresji. Neurologom udało się bowiem wyhodować specjalistyczne neurony z pluripotencjalnych, czyli zdolnych do różnicowania się w niemal wszystkie typy komórek organizmu, ludzkich komórek macierzystych. Mowa o neuronach dopaminergicznych, których podstawowym neuroprzekaźnikiem jest dopamina. A ta ma m.in. bezpośredni wpływ na regulację nastroju oraz odgrywa ważną rolę w odczuwaniu satysfakcji i motywacji. Wyhodowane neurony dopaminergiczne przeszczepione znieczulonym myszom utworzyły połączenia z określonymi obszarami mózgu i przywróciły obwody odpowiedzialne za nastrój i motywację. Spowodowało to niemal magiczną poprawę nastroju – myszy wykazywały zmniejszony niepokój, a osobniki z depresją zachowywały się podobnie do tych po przyjęciu leków przeciwdepresyjnych. Naukowcy przekonują, że przeszczepione neurony pomogły naprawić uszkodzone obwody mózgowe odpowiedzialne za regulację nastroju u myszy. Komórki zdolne niemal do wszystkiego Chociaż jest to pierwszy przypadek zastosowania tej konkretnej metody w leczeniu depresji, pomysł nie jest całkowicie nowy. W 2020 roku naukowcy wykorzystali ludzkie komórki macierzyste do wyhodowania komórek beta trzustki (wydzielających insulinę w celu regulacji poziomu cukru we krwi). Chcieli nimi leczyć myszy z ciężką cukrzycę. Terapia ta w ciągu dwóch tygodni obniżyła cukier we krwi do normalnego poziomu, i był on regulowany przez co najmniej dziewięć miesięcy po leczeniu. Podobnie komórki macierzyste układu nerwowego zostały wykorzystane do naprawy uszkodzonego rdzenia kręgowego u myszy. Wszczepione komórki utworzyły działające połączenia z siecią neuronową gospodarza. Terapia komórkami macierzystymi okazuje się niesamowitym przełomem w leczeniu wielu schorzeń. Od myszy do człowieka – Badanie to dostarcza dowodów potwierdzających słuszność koncepcji stosowania terapii komórkowej w leczeniu zaburzeń psychicznych poprzez specyficzną rekonstrukcję dysfunkcyjnych obwodów neuronowych – wyjaśnił zespół badawczy. Zespół wskazał również ograniczenia tego badania i zasugerował ulepszenia, które można wprowadzić w przyszłości. Głównym jest zwiększenie aktywności neuronów dopaminergicznych podobnych do tych naturalnie występujących w mózgu. Oczywiście depresja nie jest prostym zaburzeniem zdrowia psychicznego. Badania na modelach zwierzęcych nie odpowiedzą też na wszystkie pytania. Mimo to metoda szanghajskich neurologów ma gigantyczny potencjał. A chociaż droga od eksperymentów na myszach do medycznych zastosowań jest jeszcze długa, badania te rzucają światło na przyszłość terapii komórkowych w leczeniu zaburzeń zdrowia psychicznego. Źródło: www.sciencedirect.com Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Wyjątkowa inicjatywa, by ratować myszy. Z piłeczek tenisowych tworzy się dla nich domy
Co roku podczas Wimbledonu zużywa się ponad 55 tysięcy piłek tenisowych. Później zamiast trafiać na wysypiska, część z nich od lat zyskuje drugie życie – jako schronienia dla zagrożonych myszy. Dzięki tej inicjatywie, niepozorne odpady przekształcane są w bezpieczne kryjówki dla małych ssaków.
Spis treści: Kryzys siedlisk naturalnych najmniejszego ssaka Wielkiej Brytanii Piłeczki z Wimbledonu zamienione w bezpieczne schronienia Brytyjska organizacja ekologiczna Wildlife Trusts, we współpracy z klubem tenisowym All England Lawn Tennis Club – organizatorem legendarnego turnieju Wimbledon – pokazuje, że recykling może mieć nie tylko praktyczne zastosowanie, lecz również realny wpływ na ochronę dzikiej przyrody. W ramach wspólnej inicjatywy zużyte piłeczki tenisowe, które nie nadają się już do gry, są przekształcane w schronienia dla myszy eurazjatyckich. Zamiast trafiać na wysypiska, zyskują drugie życie jako element ekosystemu, chroniąc najmniejsze ssaki Wielkiej Brytanii przed suszą, chłodem i drapieżnikami. Kryzys siedlisk naturalnych najmniejszego ssaka Wielkiej Brytanii Mierzące od 5 do 7 centymetrów myszy eurazjatyckie zasiedlają zróżnicowane środowiska – od pól uprawnych, przez łąki, aż po podmokłe tereny na północy Anglii. To właśnie tam, w gęstej roślinności, budują charakterystyczne kuliste gniazda, misternie splatane ze źdźbeł trawy i trzciny. Zawieszone nisko nad ziemią, między łodygami zbóż, stanowią skuteczną ochronę przed wilgocią, zimnem i wzrokiem drapieżników. Ale krajobraz, który przez wieki sprzyjał ich przetrwaniu, stopniowo zanika. Coraz dłuższe okresy suszy, a także intensywna eksploatacja gruntów rolnych sprawiają, że myszy mają coraz większy problem ze znalezieniem materiałów do budowy gniazd. Bez ukrycia w roślinności stają się łatwym celem dla ptaków, łasic czy lisów. Przez to zagrożone są nie tylko pojedyncze osobniki – z niektórych regionów zaczęły znikać całe populacje. Tymczasem te ważące zaledwie 4 gramy ssaki odgrywają istotną rolę w przyrodzie. Pomagają kontrolować liczebność owadów, przyczyniają się do rozsiewania nasion oraz wspierają równowagę ekosystemów. Choć bywały postrzegane jako szkodniki, dziś coraz częściej mówi się o nich jako o gatunku wymagającym ochrony. Zmniejszająca się liczebność skłoniła ekspertów do działania. Piłeczki z Wimbledonu zamienione w bezpieczne schronienia Z myślą o ochronie zagrożonego gatunku powstał pomysł wykorzystania zużytych piłek tenisowych. – Wielu ludzi nie wie, jak bardzo te drobne ssaki są narażone. Brak siedlisk i presja ze strony drapieżników sprawiają, że każda forma ochrony może mieć realne znaczenie – oświadczyła Sophie Munns z organizacji Wildlife Trusts. W ramach projektu wolontariusze wycinają w piłkach niewielkie otwory, a następnie montują je na słupkach na wysokości od 75 centymetrów do 1,5 metra nad ziemią. Takie umiejscowienie chroni przed atakami drapieżników, a jednocześnie pozwala myszom swobodnie dostać się do wnętrza. Piłeczki, dzięki gumowej powłoce pokrytej filcem, są też wodoodporne i zapewniają dobrą izolację termiczną, tworząc idealne warunki dla schronienia. Projekt prowadzony jest od wielu lat, a jego skuteczność potwierdzają obserwacje terenowe. Jak podają „Country Living” oraz „The Sun”, piłeczki faktycznie są zasiedlane. Wolontariusze zauważają, że myszy traktują je nie tylko jako tymczasowe kryjówki, ale również – w sprzyjających warunkach – jako miejsca do budowy gniazd. Takie działania mogą realnie wpłynąć na przetrwanie jednego z najbardziej niedocenianych mieszkańców brytyjskich pól. – To nie tylko ratunek dla jednego gatunku. To przypomnienie, że każda działalność może być okazją do dzielenia się przestrzenią z innymi istotami – podkreśliła Munns. Źródło: Country Living, The Sun, swiatoze.pl Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Wakacje ze zwiedzaniem bez celu? Według nowych badań to korzystne dla mózgu
Wakacje bez planu to nie strata czasu. Neurobiolodzy odkryli, że bezcelowa eksploracja otoczenia poprawia zdolność uczenia się i wspiera neuroplastyczność mózgu.
Spis treści Dlaczego warto chodzić bez celu? Eksperyment na myszach i zaskakujące odkrycia Jak mózg uczy się bez wysiłku? Wszechobecny pośpiech, planowanie i wyznaczanie sobie celów dotyczą także wakacji. Większość z nas bardzo rzadko pozwala sobie na chodzenie bez celu, uważając to za stratę czasu. Tymczasem okazuje się, że taka aktywność jest zbawienna dla mózgu, który wtedy pracuje „w tle”. Według badań neurobiologicznych efektem takiego wałęsania się jest polepszenie zdolności mózgu do uczenia się. Dlaczego warto chodzić bez celu? Nowe badania przeprowadzone w Howard Hughes Medical Institute w Virginii (USA) sugerują, że bezcelowe eksplorowanie otoczenia, np. spacerowanie po mieście czy centrum handlowym, może odgrywać istotną rolę w procesie uczenia się. Zespół naukowców, rejestrując u myszy aktywność dziesiątek tysięcy neuronów jednocześnie, odkrył że mózg uczy się nawet bez konkretnych zadań czy celów, niejako „w tle”. Wyniki badania opublikowano właśnie w „Nature”. Eksperyment na myszach i zaskakujące odkrycia Eksperyment pod kierunkiem neurobiologa Lin Zonga, polegał na tym, że myszy poruszały się w wirtualnej rzeczywistości złożonej z różnych pomieszczeń, wypełnionych wizualnymi znakami – np. teksturami. Niektóre z nich powiązano z nagrodami dla myszy, innych nie. Po przyswojeniu przez zwierzaki zasad eksperymentu wprowadzano subtelne zmiany – modyfikując tekstury lub obecność nagród. Eksperyment trwał kilka tygodni. Z czasem badacze zaobserwowali zmiany w aktywności mysich neuronów w korze wzrokowej, świadczące o większej neuroplastyczności i przyswojeniu informacji. Jednak trudno było je wyjaśnić tylko jako „zadaniowe” uczenie się. Doprowadziło to do ważnego pytania: czy samo zadanie jest w ogóle potrzebne do uczenia się? Okazało się, że wiele pozytywnych zmian w mózgu może wynikać z samej eksploracji otoczenia, bez potrzeby uczenia się z zewnętrznym przewodnikiem czy nagrodą. Innymi słowy – zwiedzanie bez przewodnika i wyznaczonego celu jest tak samo wzbogacające. Jak mózg uczy się bez wysiłku? Hipotezę tę przetestowano. Okazało się, że niektóre obszary kory wzrokowej aktywują się podczas biernego poznawania środowiska, rozpoznając cechy wizualne środowiska. Myszy które swobodnie eksplorowały korytarze przez kilka tygodni, szybciej uczyły się skojarzeń między teksturami a nagrodami niż te, które miały tylko zadaniowe szkolenie. Badanie pokazuje, że mózg może uczyć się w sposób nieświadomy i bez nadzoru, a takie „nieukierunkowane” poznawanie przygotowuje nas na przyszłe wyzwania. Sugeruje istnienie dwóch równoległych mechanizmów uczenia: eksploracyjnego (uczenia nienadzorowanego) i zadaniowego (uczenia nadzorowanego). Oba mogą ze sobą współpracować. Wygląda na to, że mózg może być aktywny i zdolny do nauki nawet w pozornie bezproduktywnych momentach. Źródło: Nature Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Włochata mysz to krok do przywrócenia mamuta. Tak twierdzi firma Colossal, niezależni eksperci mają inne zdanie
We wtorek firma Colossal Biosciences ogłosiła przełom w pracach nad przywróceniem mamuta włochatego. Jest nim wyhodowanie myszy o grubym, jasnym futrze – podobnym do tego, jakie miały mamuty. Zdaniem naukowców Colossala włochate gryzonie stanową praktyczny dowód na to, że obrana przez nią metodą odtwarzania wymarłych gatunków może zakończyć się sukcesem.
W tym artykule: Co futrzana mysz ma wspólnego z mamutami? Przez mysz do mamutów Zachwyt czy potwory z laboratorium? O firmie Colossal Biosciences głośno zrobiło się w 2021 roku. Wówczas spółka z siedzibą w Dallas w Teksasie ogłosiła, że zamierza starać się o przywrócenie wymarłych gatunków z użyciem całego zestawu genetycznych technologii. Chodzi o zwierzęta takie jak dodo, wilk workowaty, a przede wszystkim mamut włochaty, kuzyn żyjących współcześnie słoni. Mamuty żyły na Ziemi jeszcze ok. 4 tys. lat temu. We wtorek Colossal wydała oświadczenie, w którym pochwaliła się sukcesem na drodze do reintrodukcji mamutów. Jest nim… mysz. Taka jak widać na zdjęciu po lewej: z jasnym, długim i gęstym futrem. – Mysz Włochata Colossala oznacza przełomowy moment w naszej misji odtworzenia gatunków wymarłych – oświadczył Ben Lamm, współzałożyciel i szef firmy. Lamm chwali się, że prace nad myszami poszły błyskawicznie. – Zaczęliśmy się nimi zajmować we wrześniu [zeszłego roku – przyp.red.] – powiedział „Live Science” CEO Colossala. – Nie sądziliśmy, że będą takie słodkie. Co futrzana mysz ma wspólnego z mamutami? Od razu trzeba podkreślić jedno. Modyfikowane genetycznie myszy, które pokazano, nie mają żadnych genów mamutów. Koncepcja Colossala zakłada, że należy zmieniać geny istniejących gatunków tak, by zaczęły przypominać te wymarłe. W przypadku mamutów główne prace są prowadzone na słoniach. Celem firmy jest wyhodowanie odpornych na zimno słoni o grubym futrze i innych fizycznych cechach mamutów. Pokazane właśnie myszy mają stanowić dowód, że to możliwe. Naukowcy Colossala zmodyfikowali siedem ich genów. Sześć z nich związanych jest z długością, gęstością i wyglądem futerka. To np. gen FGF-5, który zazwyczaj jest aktywny. U włochatych myszy został zablokowany, dzięki czemu ich futro zrobiło się trzy razy dłuższe niż u „zwykłych” myszy laboratoryjnych. Przez mysz do mamutów Inna genetyczna zmiana dotyczyła genu związanego z metabolizmem tłuszczów. Co ciekawe, okazało się, że nie wpłynęła ona na wagę myszy. Mamucie gryzonie wcale nie były cięższe od swoich zwykłych odpowiedników. Celem wprowadzenia takich a nie innych zmian było wyhodowanie myszy bardziej odpornych na zimno. Czy to się udało? Jeszcze nie wiadomo. Myszy mają zaledwie kilka miesięcy. Naukowcy Colossala – kierowani przez biolożkę ewolucyjną Beth Shapiro – nie mieli więc zbyt wiele czasu, aby zbadać, jak mutacje mogą wpłynąć na ich zdrowie w długim okresie: np. na płodność czy skłonność do zachorowań na nowotwory. Ustalenie, czy faktycznie włochate myszy mogłyby polubić chłodniejszy klimat, też jest dopiero w planach. View oEmbed on the source website Zachwyt czy potwory z laboratorium? Badania zostały opisane w artykule opublikowanym na serwisie preprintów naukowcych BioRvix. Nie był on jeszcze recenzowany i nie został przyjęty do publikacji w żadnym czasopiśmie. Wśród społeczności naukowej prace Colossala budzą mieszane odczucia. Mają swoich zwolenników, ale także krytyków, którzy nie zostawiają na nich suchej nitki. – To dalekie od stworzenia mamuta lub „myszy mamuta” – stwierdził Stephan Riesenberg, genetyk z Instytutu Antropologii Ewolucyjnej Maxa Plancka w Lipsku. – To po prostu mysz, która ma pewne specjalne geny – dodał. Jego zdaniem zrobienie kilku zmian w genomie to dzisiaj standard w inżynierii genetycznej, szczególnie w przypadku myszy. Riesenberg wraz z zespołem zajmuje się badaniami genomu neandertalczyków. Jeszcze bardziej krytycznie oceniają działania Colossala biolodzy ewolucyjni i ekolodzy. Ich zdaniem pomysły odtwarzania wymarłych gatunków nie mają sensu, bo nie ma już środowisk naturalnych, które te gatunki mogłyby zamieszkiwać. – Jeśli nie ma w tym żadnego celu, po prostu tworzymy potwory w laboratorium – powiedział na łamach science.org Douglas McCauley z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Santa Barbara. Firma Colossal oświadczyła, że już w 2028 roku na świat przyjdzie małe słoniątko, które będzie wyglądało jak mamut włochaty. Źródła: BioRxiv, nature.com, science.org, Live Science Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”.
Mysz bohater. Nagrano, jak próbuje cucić nieprzytomną towarzyszkę. Udrażnia jej nawet drogi oddechowe
Myszy nie przechodzą obojętnie. W niezwykłych badaniach wykazano, że gryzonie aktywnie reagują, gdy natrafią na inną mysz pozbawioną przytomności. Próbują jej wówczas pomóc. Naukowcy wykazali, że to zachowanie nie jest wyuczone: najwyraźniej ssaki te mają je „zapisane” w genach.
W tym artykule: Ssak ssakowi poda rękę Co robi mysz w roli ratownika medycznego To geny robią z myszy altruistów? Gdyby coś nam się niespodziewanie stało, dobrze mieć w pobliżu kogoś z głową na karku. Na przykład takiego jak myszy, które wzięły udział w eksperymentach neuronaukowców z Uniwersytetu Południowej Kalifornii. Gryzonie te śpiewająco zdały test na dobrego Samarytanina. Gdy znalazły się w pobliżu innej nieprzytomnej myszy – która po prostu leżała się i się nie ruszała – na różne sposoby próbowały jej pomóc. W większości przypadków posunęły się nawet do tego, że wyciągały jej język i udrażniały drogi oddechowe. Udzielanie pomocy kończyły wówczas, gdy pozbawiona świadomości mysz zaczynała zdradzać oznaki życia. Te zdumiewające eksperymenty i płynące z nich wnioski zostały opisane w prestiżowym czasopiśmie naukowym „Science”. Potwierdzono je również w dwóch innych niezależnych badaniach. Ssak ssakowi poda rękę Generalnie dobra wola ssaków jest znana naukowcom od dawna. Szczególnie tych żyjących w grupach o rozbudowanej strukturze społecznej. Obserwowano, jak szympansy leczą rany chorych pobratymców. Albo jak delfiny próbują pomóc rannemu towarzyszowi wypłynąć na powierzchnię, by mógł zaczerpnąć powietrza. Także słonie nie stronią od opieki nad chorymi członkami stada. Nowym pomysłem było zbadanie chęci do udzielenie pomocy u gryzoni i to w warunkach laboratoryjnych. Naukowcy zaaranżowali sytuację, gdy jedna mysz znajdowała w klatce drugą – uśpioną i nieprzytomną. Jak się okazało, wywoływało to u zdrowej myszy bardzo żywiołową i bardzo logiczną reakcję. Co robi mysz w roli ratownika medycznego Wpierw gryzoń-ratownik podchodził do drugiego i zaczynał go wąchać. Następnie lizał jego oczy, gdy zaś nie wywoływało to żadnej reakcji – delikatnie gryzł „nieresponsywną” mysz w okolice ust. Jeśli to również nie dało rezultatu, przychodził czas na bardziej zaawansowane techniki ratownicze: pociąganie za język i wywlekanie go z jamy ustnej. Czy udzielająca pomocy mysz faktycznie chce udrożnić w ten sposób drugiej drogi oddechowe? Naukowcy wykazali, że nie jest to tylko przypadkowe skojarzenie, przypisujące gryzoniom cechy i zachowania ludzkie. Policzyli, że aż w połowie przypadków mysz starała się w ten sposób przywrócić oddychanie nieprzytomnemu partnerowi. View oEmbed on the source website W osobnym teście badacze włożyli w usta uśpionej myszy nietoksyczną plastikową kulkę. Gdy drugi gryzoń znalazł ten przedmiot, w 80 proc. przypadków postarał się go usunąć, tak by nie utrudniał oddychania. To geny robią z myszy altruistów? Naukowcy przeprowadzili całą serię testów, w których mierzyli różne rzeczy. Przyjęli na przykład, że okienko obserwacyjne będzie trwało 13 minut. Jak się okazało, myszy-ratownicy spędzały średnio 47 proc. tego czasu na udzielaniu pomocy. Badacze spekulują, że gdyby przedłużyć czas obserwacji, do udrożnienia dróg oddechowych dochodziłoby jeszcze częściej. Co ciekawe, zaobserwowano, że myszy częściej udzielały pomocy znajomym gryzoniom niż tym, które widziały po raz pierwszy w życiu. Choć oglądając filmy udostępnione przez badaczy możemy dojść do wniosku, że myszy wykonują na sobie klasyczną resuscytację krążeniowo-oddechową, naukowcy przestrzegają przed tym porównaniem. Ich zdaniem zachowanie gryzoni można przyrównać co najwyżej po podania soli trzeźwiących albo próby przywrócenia przytomności wymierzeniem lekkiego klapsa. Jak wykazali, zachowaniem niedużych ssaków sterował hormon oksytocyna. To on sprawia, że inne gryzonie, norniki, potrafią np. pocieszać się nawzajem. Myszy biorące udział w testach miały tylko 2–3 miesiące. Nigdy wcześniej nie widziały „udzielania pierwszej pomocy”. To wskazuje, że ich zachowanie nie jest wyuczone, tylko wrodzone. Zdaniem naukowców prawdopodobnie należy do genetycznego pakietu, w który wyposażane są ssaki społeczne, pomagającego wzmacniać spójność grupy. Źródła: Science, New Scientist Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Pierwsze na świecie myszy z dwóch ojców dożyły dorosłości. To może być przełom w nauce
Badacze po raz pierwszy w historii z powodzeniem stworzyli myszy, które mają dwóch ojców. To efekt precyzyjnej modyfikacji genów omijającej bariery imprintingu genomowego. Na czym polega ten mechanizm?
Spis treści: Rozmnażanie jednopłciowe u myszy Jak oszukać geny? Co to oznacza dla nauki? Płciowość i rozmnażanie zwierząt od dawna są przedmiotem badań naukowych. Między innymi dlatego, że w królestwie naszych braci mniejszych dochodzi do zjawisk, jakich u ludzi do tej pory nie zaobserwowano. Przykładem takiej rozrodczej sensacji są na przykład samozapłodnienia wśród samic. W ostatnich latach zaobserwowano je między innymi w akwarium z rekinami, gdzie nie było żadnego samca. Rozmnażanie jednopłciowe u myszy Tzw. dziewicze porody udokumentowano także u innych gatunków. Prawdziwą sensacją i przełomem są jednak myszy laboratoryjne, które mają dwóch ojców. W tym przypadku jednopłciowe rozmnażanie nie było działaniem natury, a efektem ingerencji naukowców. Wcześniejsze próby stworzenia myszy z dwóch samców poprzez poprzez wyprowadzenie komórki jajowej z męskich pluripotentnych komórek macierzystych i zapłodnienie jej plemnikami innego samca na pewnym etapie kończyły się porażką. Zarodki rozwijały się, ale ostatecznie przestawały rosnąć. Ich dalszy rozwój był utrudniony przez proces znany jako imprinting genomowy. Jest to mechanizm epigenetyczny, który sprawia, że niektóre geny są aktywne tylko wtedy, gdy pochodzą od jednego z rodziców – matki lub ojca. Oznacza to, że choć dziecko dziedziczy dwie kopie danego genu (jedną od matki, drugą od ojca), tylko jedna z nich działa, a druga jest wyciszona. Jak oszukać geny? Aby ominąć te ograniczenia i ukierunkować 20 genów odpowiedzialnych za imprinting zespół naukowców wykorzystał technologię edycji genów opartą na CRISPR/Cas9. Dzięki temu udało im się stworzyć pierwsze na świecie myszy z dwoma ojcami, które przeżyły do dorosłości. Badanie zostało opisane na łamach czasopisma naukowego „Cell Stem Cell”. – Nie osiągnęliśmy tego poprzez modyfikację letalnych regionów imprintingu, co zazwyczaj skutkowałoby śmiercią zarodka. Zamiast tego stopniowo modyfikowaliśmy geny, z których wiele jest zaangażowanych w cechy nadmiernego wzrostu. Dzięki temu kumulatywnemu podejściu byliśmy w stanie otrzymać żywe dorosłe osobniki – tłumaczy współautor korespondencyjny Zhi-kun Li z Chińskiej Akademii Nauk w rozmowie z serwisem IFLScience. Efekt jest nie tylko ciekawostką naukową. Badacze odkryli, że modyfikowane komórki macierzyste zarodków wykazały satysfakcjonującą wydajność rozwojową. Myszy z dwóch ojców miały też zwiększoną wydajność klonowania w porównaniu z ich dzikimi odpowiednikami. Nowa metodologia może więc w przyszłości znaleźć zastosowanie w medycynie regeneracyjnej i badaniach nad klonowaniem. Przykładowo badacze wskazują terapie oparte na komórkach macierzystych. Jak na razie są to jednak odległe wizje. Co to oznacza dla nauki? Warto podkreślić, że nie wszystkie myszy stworzone w ramach badania przeżyły. Połowa z nich nie osiągnęła dojrzałości. Z kolei te, którym się to udało, miały stosunkowo niski wskaźnik przeżywalności. Większość myszy, które dożyły dojrzałości, miała nieprawidłowe rozmiary i skróconą długość życia, a wszystkie były bezpłodne. Mimo to naukowcy twierdzą, że po pewnych modyfikacjach metodologii i te problemy będzie można w przyszłości rozwiązać. – Te badania są nauką podstawową i chociaż modyfikacja genów tego rodzaju nie ma zastosowania u ludzi, kluczowym wnioskiem jest to, że nasze badanie dostarcza wglądu w bariery genetyczne jednopłciowej reprodukcji u ssaków – wyjaśnia Li. Jak dodaje, zdobyta wiedza może być wartościowa na przykład w kontekście zachowania zagrożonych gatunków. Źródło: Cell Stem Cell
Naukowcy przypadkiem wyhodowali sześcionogą mysz. Dodatkowa para nóg wyrosła jej zamiast genitaliów
Zamiast narządów rozrodczych u myszy pojawiły się zalążki nóg. Biolodzy z portugalskiego Instytutu Naukowego Gulbenkiana prowadzili badania nad rozwojem rdzenia kręgowego. Okazało się, że wystarczy wyłączyć zaledwie jeden gen, by instrukcję „stwórz zewnętrzne organy płciowe” zmienić na „stwórz kończyny dolne”.
W tym artykule: Mysz z dodatkową parą nóg Wspólny związek dla nóg i genitaliów Przepis na nogi Lepsze zrozumienie rozwoju ciała Wyłączenie na wczesnym etapie rozwoju myszy genu Tgfbr1 przypadkowo doprowadziło naukowców do stworzenia embrionu sześcionożnego ssaka. Ten nieoczekiwany wynik to efekt badań nad rdzeniem kręgowym, prowadzonych przez biologów z Instytutu Naukowego Gulbenkiana. Gryzoń z dwiema dodatkowymi kończynami zamiast genitaliów pokazuje kluczową rolę szlaku genowego w określaniu rozwoju pierwotnej struktury zawiązka. – Nie wybrałem tego projektu, to on wybrał mnie – powiedział w rozmowie z „Nature News” dr Moisés Mallo z Instytutu Naukowego Gulbenkiana. Dr Mallo jest współautorem przełomowego artykułu „Tgfbr1 kontroluje plastyczność rozwojową między kończyną tylną a zewnętrznymi narządami płciowymi poprzez przebudowę ich krajobrazu regulacyjnego”, opublikowanego na łamach czasopisma naukowego „Nature Communications”. Mysz z dodatkową parą nóg Zespół badaczy z portugalskiego instytutu porównał 10–17-dniowe embriony myszy z funkcjonującymi wersjami omawianego genu Tgfbr1, który koduje białko receptora, z embrionami myszy pozbawionymi genu Tgfbr1. Tgfbr1 przyczynia się do powstania sygnału, który nadaje formującemu się ciału orientację od tułowia do ogona. Można powiedzieć, że aktywuje instrukcje mówiące „stwórz kończynę tylną” lub „stwórz zewnętrzne narządy płciowe” dla rozwijających się komórek. Na świat przyszła mysz, która ma dwóch ojców. Technologia może w przyszłości pomóc parom jednopłciowym Naukowcy wyhodowali mysz, który ma dwóch biologicznych ojców. Badania mogą pomóc opracować nowe terapie dla osób zmagających się z niepłodnością. A także dla związków jednopłciowych... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/na-swiat-przyszla-mysz-ktora-ma-dwoch-ojcow-technologia-moze-w-przyszlosci-pomoc-parom-jednoplciowym-fot-whitney-hayward-portland-portland-press-herald-via-getty-images-2e57ebe.jpg" width="938" height="628" alt="Na świat przyszła mysz, która ma dwóch ojców. Technologia może w przyszłości pomóc parom jednopłciowym (fot. Whitney Hayward/Portland Portland Press Herald via Getty Images)" title="Na świat przyszła mysz, która ma dwóch ojców. Technologia może w przyszłości pomóc parom jednopłciowym (fot. Whitney Hayward/Portland Portland Press Herald via Getty Images)" /> Zarodek w trakcie wzrostu buduje struktury sekwencyjnie od głowy do ogona. Na wczesnym etapie rozwoju mechanizmy genetyczne przesuwają się z koncentrowania się na głowie na powiększanie tułowia i kładzenie podwalin pod główne układy narządów. Dopiero po zakończeniu tej fazy dochodzi do kolejnego etapu, w którym aktywacja genów w wielu warstwach tkanki wydłuża tułów, tworząc ogon. To właśnie ten moment okazał się kluczowy dla omawianych właśnie wyników badań. Wspólny związek dla nóg i genitaliów Uważa się, że kończyny tylne i zewnętrzne genitalia współczesnych czworonogów wywodzą się ze wspólnej grupy tkanek. Wyewoluowała ona, aby wytworzyć szeroką gamę struktur przystosowanych do wydajnego poruszania się w środowisku zajmowanym przez dany gatunek. Podczas gdy tylne i przednie nogi mają wiele wspólnych genów, na tak wczesnym etapie procesu kończyny tylne i genitalia mają ze sobą jeszcze więcej wspólnego. Pojawiły się pewne sugestie, że wywodzą się one z tej samej początkowej struktury zwanej zawiązkiem. Tą nazwą określa się w biologii część organizmu we wczesnej fazie rozwoju. Zwykle to skupisko tkanek, z których rozwinie się narząd. – Ciekawi nas, czy mechanizm związany z plastycznością rozwojową odkryty w naszej pracy pozwoli wyjaśnić brak kończyn tylnych u węży, mimo że są one obecne u większości jaszczurek – zastanawiają się badacze. Przepis na nogi Oba zawiązki – zarówno te, które mogą przekształcić się w genitalia, jak i te dające początek kończynom – wyrastają ze środka trzeciej warstwy tkanki tworzącej wczesny zarodek. Czyli z tzw. mezodermy. Naukowcy podejrzewają, że komórki zamieniające się w kończyny przepychają się przez otaczającą je tkankę. Możliwe, że otrzymują wówczas więcej komunikatów „stań się nogami”. Naukowcy nadal nie znają dokładnego mechanizmu sprawiającego, że supresja, czyli blokowanie genu Tgfbr1 prowadzi do powstania dodatkowej pary nóg. Lepsze zrozumienie tych podstawowych procesów zapewni naukowcom dodatkowe narzędzia do radzenia sobie z wadami rozwojowymi i chorobami. Lepsze zrozumienie rozwoju ciała – Wykazaliśmy, że pomimo dużej odległości ewolucyjnej, wczesne zawiązki zewnętrznych genitaliów myszy zachowały zdolność do przekształcania się w kończyny tylne. W przypadku braku Tgfbr1 mezoderma generuje dodatkową parę kończyn tylnych kosztem zewnętrznych narządów płciowych – napisali badacze. Dzięki temu udało się wykazać, że kończyny tylne i zawiązki narządów płciowych mają wiele wspólnych kluczowych czynników regulacyjnych. A gen Tgfbr1 kontroluje odpowiedź na te czynniki. – Nasza praca odkrywa niezwykłą plastyczność tkanek z potencjalnymi implikacjami dla ewolucji kończyn tylnych i genitaliów czworonogów. Identyfikuje też dodatkowy mechanizm aktywności Tgfbr1, który może również przyczyniać się do kontroli innych procesów fizjologicznych lub patologicznych – podsumowują badacze. Źródło: Nature Communications. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Ciąża w kosmosie? To może się udać. Na ISS po raz pierwszy wyhodowano mysie embriony
Ani mikrograwitacja, ani promieniowanie kosmiczne nie zakłócają wczesnego etapu rozwoju mysich embrionów. Na to wskazują wyniki eksperymentu przeprowadzonego przez japońskich naukowców na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS).
W tym artykule: Dziewięć dni zarodków w kosmosie Kosmos bezpieczny dla embrionów? Wcześniejsze obiecujące badania Trudny poród na orbicie Czy ssaki mogą rozmnażać się w kosmosie? Stawianie takich pytań to nie tylko czysto teoretyczne spekulacje. – W czasie lotu na Marsa możliwa jest ciąża, ponieważ podróż będzie trwała dłużej niż sześć miesięcy – zauważa Teruhiko Wakayama z japońskiego Uniwersytetu Yamanashi na łamach „New Scientist”. Zespół Wakayamy uczynił właśnie kolejny krok, by ustalić, czy warunki panujące w przestrzeni kosmicznej nie zakłócą rozwoju embrionalnego ziemskiego ssaka. Do badań zostały wybrane zarodki myszy. Znajdowały się na samym początku rozwoju. Gdy składały się zaledwie z dwóch komórek, naukowcy je zamrozili. A następnie wysłali w kosmos. Co się działo dalej? O tym opowiada artykułu japońskich badaczy opublikowany właśnie w czasopiśmie „iScience”. Dziewięć dni zarodków w kosmosie Zamrożone embriony poleciały na Międzynarodową Stację Kosmiczną w sierpniu 2021 roku na pokładzie rakiety SpaceX. Znajdowały się wewnątrz specjalnego urządzenia zaprojektowanego tak, by na stacji można było je łatwo rozmrozić. To właśnie zrobili astronauci. Po rozmrożeniu embriony rozwijały się przez cztery dni. Dlaczego tak krótko? Ponieważ dłużej nie przetrwałyby poza macicą matki. Pierwsze żywe roboty potrafią się rozmnażać Z najnowszych badań wynika, że żywe roboty potrafią rozmnażać się w sposób zupełnie inny niż jakakolwiek roślina lub zwierzę znane nauce. Po tym okresie embriony zostały zakonserwowane chemicznie i wysłane z powrotem na Ziemię. Tam naukowcy sprawdzili, jak wpłynął na nie pobyt w warunkach obniżonej grawitacji i promieniowania kosmicznego. Kosmos bezpieczny dla embrionów? Wyniki okazały się zachęcające. Po pierwsze, nie wykryto uszkodzeń DNA wywołanych krótką ekspozycją na promieniowanie kosmiczne. Po drugie, embriony w czasie pobytu na ISS rozwijały się normalnie. W czasie czterech dni komórki, z których się składały, zróżnicowały się na dwie grupy. Gdyby embriony znajdowały się w macicy, z pierwszej rozwinąłby się płód, z drugiej zaś łożysko. To ustalenie było szczególnie istotne. Jak komentuje Wakayama – wcześniej podejrzewano, że mikrograwitacja może zaburzyć prawidłowy wczesny rozwój zarodka. Oczywiście ciągle nie jest pewne, jak dalej rozwijałaby się w kosmosie ciąża. Ale tutaj istnieją pewne przesłanki pozwalające na optymizm. W 2000 r. w czasopiśmie „Journal of Applied Physiology” opisano badania, podczas których w kosmos wysłano ciężarne samice szczurów. Ich podróż trwała 9–11 dni, a po powrocie na Ziemię urodziły zdrowe młode. Wcześniejsze obiecujące badania Zespół Teruhiko Wakayamy zajmuje się kosmiczną biologią reprodukcyjną od ponad dekady. W 2013 roku naukowcy wysłali zamrożoną spermę myszy na ISS na prawie 10 miesięcy. Po powrocie okazało się, że DNA komórek rozrodczych wykazało pewne ślady uszkodzeń. Jednak nie wpłynęło to na płodność. Po rozmnożeniu, sztucznym zapłodnieniu i wszczepieniu embrionów myszom, z „kosmicznego nasienia” narodziły się zdrowe młode. Wyniki tych badań opublikowano w 2017 r. w czasopiśmie „PNAS”. Dwa lata później ogłoszono rezultaty kolejnego przełomowego eksperymentu. Inny zespół japońskich naukowców donosił na łamach „Scientific Reports” o wysłaniu w kosmos samców myszy. Spędziły one na orbicie 35 dni. Po powrocie ich nasienie wykorzystano do przeprowadzenia zapłodnienia metodą in vitro. Okazało się, że pobyt w kosmosie nie wpłynął na skuteczność zabiegu. Trudny poród na orbicie Czy to wszystko oznacza, że np. w czasie podróży na Marsa można będzie bezpiecznie rozmnażać zabrane ze sobą zwierzęta? Tej pewności jeszcze nie ma. − Badania przeprowadzone na rosyjskiej stacji wykazały, że mikrograwitacja negatywnie wpływa na komórki jajowe i embriony wielu innych gatunków. Od salamander, przez jeżowce, po przepiórki – mówił mi cztery lata temu Adam Watkins, profesor biologii reprodukcyjnej z Uniwersytetu Nottingham. Co więcej, gdy wysłano na orbitę ciężarne samice szczurów, okazało się, że poród w warunkach mikrograwitacji jest trudniejszy. Zwierzęta miały dwa razy więcej skurczów w porównaniu z tymi, które wydawały potomstwo na Ziemi. Pytany przez „New Scientista”, Teruhiko Wakayama ostrożnie odpowiada, że reprodukcja ssaków w kosmosie „być może jest możliwa”. Jego zespół planuje teraz sprawdzić, czy embriony wysłane w kosmos, a potem sprowadzone na Ziemię można wszczepić samicom. I czy urodzi się z nich zdrowe potomstwo. Źródła: iScience, phys.org, New Scientist, science.org, Journal of Applied Physiology. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Stuart Malutki epoki dinozaurów: naukowcy znaleźli zęby myszy sprzed 70 mln lat. Były wielkości ziaren piasku
Na Alasce odnaleziono skamieniałości lilipuciego ssaka łożyskowego. Ten gryzoń ważył niewiele więcej niż dziesięć gramów, a jego zęby miały półtora milimetra długości. Jak przeżył w czasach, gdy po Ziemi chodziły dinozaury?
W tym artykule: Prehistoryczny Stuart Malutki Co można wyczytać z zębów myszy Nowy gatunek ssaka Zagadka ewolucyjna Północne rejony globu nie kojarzą nam się z miejscami, gdzie mogły żyć dinozaury. A jednak wielkie gady z jury i kredy zapuszczały się nawet w okolice koła podbiegunowego. Dzisiaj ich skamieniałości można znaleźć np. na Alasce. Jednym z miejsc, gdzie odkryto wiele kości dinozaurów, jest Formacja Prince Creek na północy Alaski. Składa się z warstw skalnych mających 80–70 mln lat. Paleontolodzy znaleźli w nich prehistoryczne drzewa, rośliny okrytonasienne, pyłki kwiatów, a także skamieniałości kilkunastu gatunków wielkich gadów. W temperaturze średnio wynoszącej tylko kilka stopni powyżej zera żyły tyranozaury, krewni triceratopsów czy mniej znane pachyrinozaury. Jednak nie tylko im niestraszne były cztery miesiące całkowitych ciemności. W takich warunkach doskonale radziły sobie również niewielkie ssaki. Naukowcy z Uniwersytetu Kolorado w Boulder natrafili na Alasce na zęby malutkiego wymarłego gryzonia. Żył on ok. 70 mln lat temu, w czasach dinozaurów. Prehistoryczny Stuart Malutki Gryzoń, który okazał się przedstawicielem nowego, nieznanego dotychczas gatunku, otrzymał łacińską nazwę Sikuomys mikros. Można ją przetłumaczyć jako „lodowa mysz”. Naukowcy oszacowali, że ważył prawdopodobnie zaledwie 11 g – czyli niewiele więcej niż dwie złotówki. Zwierzę zostało opisane w artykule opublikowanym w czasopiśmie naukowym „Journal of Systematic Palaeontology”. Wszystko w jego życiu kręci się wokół seksu, ale nie ma mu czego zazdrościć W bajce braci Grimm to muzyka szczurołapa z Hamelin wiedzie gryzonie do zguby. A co w objęcia śmierci pcha myszopodobne stworzenie z powyższego obrazka? Jego własna chuć. – Te zwierzęta były mniejsze niż przeciętna współczesna mysz – powiedziała Jaelyn Eberle, profesorka geologii i główna autorka pracy. – To całkiem ciekawe wyobrazić sobie wspaniałe wielkie dinozaury maszerujące obok maciupeńkich gryzoni, przypominających dzisiejsze ryjówki. Co można wyczytać z zębów myszy Co ciekawe, naukowcy nie znaleźli – przynajmniej na razie – szkieletu Sikuomys mikros. Natrafili jedynie na zęby tej myszy, a i to przypadkiem. Gdy paleontolodzy znajdują kość dinozaura, zabierają również część osadów z najbliższej okolicy. Następnie oczyszczają je z drobin ziemi, a to, co pozostało, uważnie oglądają, także pod mikroskopem. Dopiero w ten sposób udało się dostrzec ząbki lodowej myszki. Jak się okazało, miały zaledwie półtora milimetra. – Nie ma szans, żeby znaleźć ząb milimetrowej wielkości bezpośrednio na stanowisku archeologicznym – powiedziała Eberle. Nowy gatunek ssaka Badacze zebrali w sumie dwanaście zębów z trzech różnych stanowisk. Mimo że ząbki były niewielkie, zachowały się w bardzo dobrym stanie. Dzięki temu naukowcy mogli ustalić, że należą do nieznanego dotychczas gatunku. A także wywnioskować, jakie rozmiary miał Sikuomys mikros. Jakie są zwierzęta aktywne zimą? Nie wszystkie stworzenia zapadają w sen zimowy W Polsce żyje wiele gatunków zwierząt, które są aktywne zimą. Te stworzenia musiały przystosować się do życia w ekstremalnych warunkach, kiedy panują niskie temperatury i jest znacznie ... Jednak wiele kwestii dotyczących tego gryzonia pozostaje jedynie spekulacjami. Porównując Sikuomys mikros ze współczesnymi ryjówkami i nornicami, naukowcy wywnioskowali, że te maleńkie myszki nie zapadały w sen zimowy. – Prawdopodobnie ukrywały się pod opadłymi liśćmi i ziemią. Cały czas chrupały wszystko, co się dawało zjeść – powiedziała Eberle. Mogły konsumować nawet owady i inne bezkręgowce. Zagadka ewolucyjna Dla badaczy Sikuomys mikros stanowią sporą zagadkę. Współcześnie przyjmuje się, że na północy żyją zwierzęta o większej masie ciała w porównaniu z ich kuzynami zamieszkującymi bliżej równika. Lodowa myszka nie pasuje do tej teorii. Miała kuzynów z południa większych od siebie aż pięć razy. To wskazuje, że mały rozmiar ciała jest ewolucyjną adaptacją. Czyli cechą, która pomogła jej przetrwać na północy. W jaki sposób? – Czym jesteś mniejszy, tym mniej jedzenia potrzebujesz, by przetrwać zimę – zauważa Eberle. Źródła: Journal of Systematic Palaeontology, Business Insider, Wikipedia. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Hibernację można u zwierząt wywołać sztucznie. Czy to przełom, który pomoże nam podbić kosmos?
Naukowcom udało się wprowadzić myszy i szczury w stan hibernacji za pomocą ultradźwięków. Czy to zadziała również u ludzi? Jeśli tak, może to być rewolucja, która pozwoli nam myśleć o długich załogowych lotach kosmicznych.
W tym artykule: Aktywacja mózgu głębokiego System podtrzymujący stan hibernacji Hełmy na statkach kosmicznych – i w karetkach Jeże, susły czy borsuki w zimie hibernują, czyli zapadają w stan odrętwienia. Ich metabolizm zwalnia. Temperatura ciała się obniża, a serce bije rzadziej. Wszystko po to, by przetrwać okres chłodu i braku żywności, zużywając jak najmniej kalorii. Z kolei szczury w stan hibernacji nie zapadają. Czyli w czasie, gdy warunki zewnętrzne są niesprzyjające, nie spowalniają procesów życiowych. A jednak właśnie okazało się, że nawet te zawsze aktywne gryzonie można zahibernować. Jak? Zespół naukowców kierowany przez Honga Chena z Uniwersytetu Waszyngtońskiego w Saint Louis dokonał tego, używając ultradźwięków. To odkrycie, potencjalnie przełomowe dla medycyny i kosmonautyki, zostało opisane w artykule opublikowanym w czasopiśmie „Nature Metabolism”. Wiesz, które zwierzęta zapadają w sen zimowy? Oto lista gatunków i ciekawostki o śnie zimowym Zwierzęta zapadające w sen zimowy mogą pozostawać w tym stanie przez wiele miesięcy! Ten niezwykły mechanizm pozwala im przetrwać okres niskich temperatur i związany z tym niedobór pożywi... – Jeśli da się je powtórzyć u ludzi, możemy sobie wyobrazić, że przyszli astronauci będą nosić na głowach urządzenia przypominające hełmy – powiedział Hong Chen dla „Guardiana”. – Hełmy te będą indukować hipotermię i obniżać metabolizm – dodał naukowiec. Aktywacja mózgu głębokiego Pierwszą rzeczą, jaką zrobili badacze, było zidentyfikowanie grupy neuronów potencjalnie związanych z hibernacją. Naukowcy wytypowali ukryty głęboko w mózgu obszar zwany polem przedwzrokowym podwzgórza (ang. hypothalamus preoptic area). Tworzące go neurony powiązano z obniżeniem temperatury i spowolnieniem metabolizmu charakterystycznymi dla hibernacji i zbliżonego do niej torporu. Jak się okazało, u myszy neurony te można pobudzić za pomocą ultradźwięków. Stymulacja powodowała, że temperatura ciała gryzoni obniżyła się o 3 st. C i została na tym poziomie przez godzinę. Akcja serca spowolniła o 47 proc. Zmienił się również metabolizm. Organizmy myszy zaczęły zużywać do produkcji energii wyłącznie tłuszcze (a nie tłuszcze i węglowodany). To charakterystyczna cecha torporu. System podtrzymujący stan hibernacji Naukowcy opracowali również system, który podtrzymywał u myszy stan zbliżony do hibernacji. Aktywował się i wysyłał ultradźwięki tylko wtedy, kiedy pojawiały się pierwszy oznaki, że temperatura ciała gryzoni rośnie. Dzięki temu udało się utrzymać myszy w torporze przez 24 godziny. W tym czasie temperatura ich ciała (podobnie jak u ludzi wynosząca 36,6 st. C) była obniżona do 33 st. C. To samo doświadczenie powtórzono następnie na szczurach. Wyniki były podobne. Gdy stymulowano ultradźwiękami ten sam region mózgu, temperatura ciała szczurów spadła o 1 st. C. Chen nazwał te wyniki „zaskakującymi i fascynującymi”. Jego zespół chce teraz powtórzyć doświadczenia na większych zwierzętach. Hełmy na statkach kosmicznych – i w karetkach Jeśli kolejne doświadczenia się powiodą i otworzą drogę do eksperymentów z udziałem ludzi, faktycznie mogą w przyszłości pozwolić nam myśleć o dłuższych lotach kosmicznych. Okresowe wprowadzenie astronautów w torpor mogłoby oszczędzić im wiele dni nudnego oczekiwania na dotarcie do celu misji. A także pozwoliłoby zmniejszyć ładunek koniecznych zapasów. Praludzie mogli posiadać zdolność zimowej hibernacji. Twierdzą badacze Chociaż co roku wiele osób zarzeka się, że chętnie przespały całą zimę, ludzie – w przeciwieństwie do wielu innych ssaków – nie posiadają zdolności do hibernacji. Okazuje się jedn... Jednak obniżanie temperatury ciała poprzez stymulację ultradźwiękami w pierwszej kolejności przydałoby się na Ziemi. Spowolnienie metabolizmu i obniżenie temperatury ciała pomogłoby ratować chorych z zawałem serca lub udarem. – Wydłużając czas na interwencję medyczną, ta technika daje nadzieję na zwiększenie szans pacjenta na przeżycie – mówi Chen. – A ponieważ jest nieinwazyjna, przenośne urządzenia takie jak hełmy byłoby łatwo wykorzystać w sytuacjach kryzysowych – podsumowuje naukowiec. Źródło: Nature Metabolism, The Guardian. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Na świat przyszła mysz, która ma dwóch ojców. Technologia może w przyszłości pomóc parom jednopłciowym
Naukowcy wyhodowali mysz, który ma dwóch biologicznych ojców. Badania mogą pomóc opracować nowe terapie dla osób zmagających się z niepłodnością. A także dla związków jednopłciowych, które chciałyby mieć własne potomstwo.
W tym artykule: Samce myszy miały własne, zdrowe potomstwo Najtrudniejsza część eksperymentu Czy taką procedurę można zastosować u ludzi? Przyszłe badania nad niepłodnością Czy pary jednopłciowe będą mogły mieć kiedyś biologiczne dzieci? Nie jest to wykluczone. Taką szansę dają im badania prowadzone przez naukowców z japońskiego Uniwersytetu Kiusiu. Tamtejszym genetykom i embriologom pracującym pod kierunkiem prof. Katsuhiko Hayashi udało się wyhodować z komórek mysich samców komórki jajowe. Następnie zostały one zapłodnione. Po udanej ciąży na świat przyszły myszy, mające, z genetycznego punktu widzenia, dwóch ojców. O rezultatach badań poinformowano wczoraj na Trzecim Międzynarodowym Szczycie Edycji Ludzkiego Genomu (Third International Summit on Human Genome Editing) odbywającym się w Instytucie Francisa Cricka w Londynie. Samce myszy miały własne, zdrowe potomstwo Nie jest to pierwszy przypadek, gdy na świat przyszły myszy mające dwóch biologicznych ojców. W październiku 2018 r. naukowcy z Chińskiej Akademii Nauk ogłosili w czasopiśmie „Cell Stem Cell” artykuł, w którym opisali wieloetapowy proces, w rezultacie którego udało im się wyhodować myszy posiadające DNA dwóch samców. Jednak tamte zwierzęta żyły zaledwie kilka dni. Urodziło się dziecko trojga rodziców. "Ryzyka tej metody nie zostały jeszcze w całości poznane" Osiągnięciem pochwalił się zespół z Grecji pracujący w Hiszpanii. Chłopiec w chwili urodzenia ważył 2,9 kg, a matka po porodzie jest w dobrym stanie. Tym razem japońscy naukowcy osiągnęli znacznie lepszy rezultat. Na świat przyszło siedem mysich niemowląt. Były zdrowe, ich długość życia była typowa dla gatunku, a gdy dorosły, miały własne potomstwo. – Wyglądały normalnie, rozwijały się normalnie, zostały ojcami – mówi Hayashi dla „The Guardian”. Najtrudniejsza część eksperymentu W jaki sposób wyhodowano myszy? Pierwszym krokiem było pobranie komórek skóry od mysich samców. Każda miała dwa chromosomy płciowe: X i Y. Wyzwaniem było takie ich przekształcenie, by powstała z nich komórka jajowa, mająca wyłącznie chromosomy X. Naukowcy dokonali tego w toku skomplikowanej procedury. Wpierw przeprogramowali komórki tak, że zamieniły się w tzw. indukowane pluripotencjalne komórki macierzyste. Następnie usunęli z nich chromosomy Y. Zastąpiły je chromosomy X „pożyczone” z innych komórek mysich samców. Tak powstała komórka macierzysta z dwoma chromosomami X. To była najtrudniejsza część eksperymentu. W kolejnym kroku tak przygotowane komórki macierzyste zostały umieszczone w organoidzie jajnikowym. Czyli w specjalnie wyhodowanej kulturze komórek, która odtwarzała warunki panujące wewnątrz mysiego jajnika. Komórki dojrzały i zostały zapłodnione zwykłą spermą. Naukowcy uzyskali sześćset embrionów, które następnie wszczepili mysim surogatkom. Czy taką procedurę można zastosować u ludzi? Z tych sześciuset embrionów urodziło się zaledwie siedem myszy. Skuteczność metody nie była więc wysoka. Wynosiła tylko nieco powyżej 1 proc. To o wiele mniej, niż gdy zapładnia się zwykłe komórki jajowe myszy, pochodzące od samic. W takim przypadku zdrowe potomstwo przychodzi na świat w około 5 proc. przypadków. Mimo to prof. Katsuhiko Hayashi jest optymistą. Podczas konferencji, na której przedstawił swoje badania, powiedział, iż jego zdaniem wyhodowanie ludzkiej komórki jajowej z komórek skóry mężczyzny będzie możliwe w ciągu dziesięciu lat. Inni naukowcy byli znacznie ostrożniejsi. Przypominali, że ciągle jeszcze nie udało się wyhodować ludzkiej komórki jajowej z komórek żeńskich. Co więcej, wykorzystanie techniki Hayashiego w przypadku komórek ludzkich może okazać się problematyczne. Uzyskanie z nich dojrzałych gamet jest o wiele trudniejsze niż z komórek mysich. Singielki płacą ogromne pieniądze by mrozić swoje jajeczka. Szansa powodzenia niska Opłacenie procedury mrożenia dla jednego cyklu w Wielkiej Brytanii kosztuje około 8 tysięcy funtów, a prawdopodobieństwo zdrowego porodu to 18%, podaje The Guardian. Mimo tego coraz więcej k... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/singielki-placa-ogromne-pieniadze-by-mrozic-swoje-jajeczka-prawdziwa-cena-jest-jeszcze-wieksza-ad08156.jpeg" width="938" height="625" alt="Singielki płacą ogromne pieniądze by mrozić swoje jajeczka. Prawdziwa cena jest jeszcze większa" title="Singielki płacą ogromne pieniądze by mrozić swoje jajeczka. Prawdziwa cena jest jeszcze większa" /> – Nadal nie rozumiemy wystarczająco unikatowej biologii ludzkiej gametogenezy [czyli powstawania i rozwijania się komórek rozrodczych – przyp. red.], by powtórzyć eksperymenty Hayashiego, prowadzone na myszach – zauważył prof. Goerge Dalley, dziekan Harvard Medical School. Przyszłe badania nad niepłodnością Co skłoniło naukowców do wymiany chromosomów wewnątrz komórek macierzystych i rozwijania z nich komórek jajowych? Chęć pomocy osobom zmagającym się najcięższymi formami niepłodności – wyjaśniał prof. Hayashi. Takim jak kobiety z zespołem Turnera, czyli częściowym lub całkowitym brakiem jednego z chromosomów X w komórkach organizmu. Skutkuje on często niemożliwością posiadania potomstwa. Technologia ta mogłaby również pomóc parom jednopłciowym zostać rodzicami. Hayashi powiedział, że osobiście popierałby takie wykorzystanie opracowywanej przez niego technologii. Pod warunkiem, że okaże się bezpieczna również w przypadku ludzkich komórek. A to okaże się dopiero w przyszłości. Źródła: Guardian, Cell Stem Cell, ScienceNews. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Naukowcy odkryli, że samce myszy histerycznie boją się bananów. Dlaczego? Odpowiedź jest zaskakująca
Mimo że myszy od dawna są zwierzętami powszechnie hodowanymi w laboratoriach, nadal potrafią zaskoczyć badaczy. Tym razem naukowcy przez przypadek odkryli, że samce tych gryzoni nadzwyczaj stresuje zapach dojrzałych bananów.
W tym artykule: Co wywołuje stres u myszy? Jak myszy przygotowują się do walki? Dlaczego myszy boją się bananów? Odkrycia dokonano w laboratoriach znajdujących się na Uniwersytecie McGill w Montrealu. Badacze obserwowali, jak samce myszy zachowują się w obecności ciężarnych lub karmiących samic. Spostrzegli, że w takich warunkach poziom stresu samców znacząco rośnie. W pracy, jaką właśnie opublikowali na łamach czasopisma naukowego „Science Advances” naukowcy wyjaśniają, że stres samców wywołuje związek chemiczny zwany octanem amylu. To składnik moczu mysich samic, które mają młode albo są w ciąży. Myszy tak naprawdę uczą się znacznie szybciej, niż myślano Do tej pory to szczury uchodziły za najinteligentniejsze gryzonie na świecie. Naukowcy dowodzą jednak, że myszy również mają swoje ukryte talenty. Octan amylu jest bardzo podobny pod względem struktury chemicznej do oktanu izoamylu. Oba związki występują w wielu owocach. Przede wszystkich w bananach, w przypadku których stanowią główny składnik zapachowy. To nim banany zawdzięczają swój charakterystyczny słodki aromat. Co wywołuje stres u myszy? – Cała sprawa wyszła przez przypadek – mówi Jeffrey Mogil, starszy autor pracy. – Zajmowaliśmy się czymś zupełnie innym. Ciężarne samice znajdujące się w laboratorium miały zostać wykorzystane do innego eksperymentu. Wtedy jeden ze studentów zauważył, że samce zaczynają się przy nich dziwnie zachowywać – opowiadał naukowiec na łamach „Live Science”. Jak napisano w pracy, „samce mogą przejawiać agresję o charakterze dzieciobójczym” w stosunku do młodych myszy. Czyli mogą być skłonne zaatakować je, by usunąć potomstwo konkurencji i w ten sposób zapewnić przewagę własnym genom. Ten mały pomnik w Rosji wzruszył nas do łez. Jest bardzo ważny Ta zabawna rzeźba znajduje się przed Instytutem Cytologii i Genetyki, Syberyjskiego Oddziału Rosyjskiej Akademii Nauk w Nowosybirsku. Jest to pomnik laboratoryjnej myszy. By obronić siebie i swoje młode, samice wykorzystują sygnały chemiczne. Czyli ich organizmy wytwarzają konkretne związki chemiczne, które mają odstraszyć potencjalnych agresorów. Jak myszy przygotowują się do walki? – Gryzonie – podobnie jak wiele innych ssaków innych niż ludzie – są uzależnione od zmysłu zapachu – tłumaczy Mogil. – Znakowanie moczem jest dobrze znane naukowcom, jednak my odkryliśmy coś nowego. Zazwyczaj to samce wykorzystują zapach, by przekazać pewne informacje samicom. Tutaj jest odwrotnie. Co więcej, w tym wypadku nie chodzi o seks, tylko o ostrzeżenie. Samice dają znać samcom, że jeśli spróbują zbliżyć się do nich lub ich młodych, zostaną przez nie zaatakowane – opowiada naukowiec. Gekony, myszy i rybki wróciły na Ziemię Właśnie zakończył się najdłuższy w historii eksperyment ze zwierzętami w stanie nieważkości w roli głównej. 19 maja na Uralu Południowym wylądowała kapsuła satelity "Bion-M No.1". N... Badacze policzyli, że samce myszy już pięć minut po kontakcie z oktanem amylu zaczynają produkować hormony stresu. W ten sposób przygotowują swój organizm do potencjalnej walki. Wydzielanie hormonów stresu prowadzi m.in. do analgezji, czyli wzrostu odporności na ból. Dlaczego myszy boją się bananów? Naukowcy byli ciekawi, czy samce myszy zestresują się również oktanem amylu pochodzącym z innego źródła niż mocz ciężarnych samic. Zakupili więc w supermarkecie olej bananowy i nasączyli nim kłębki bawełny. Następnie umieścili je w klatkach z myszami. Tak jak podejrzewali, poziom hormonów stresu u samców myszy natychmiast się podniósł. Wzrost był nieco większy u tych gryzoni, które jeszcze nigdy nie były ojcami. Naukowcy podejrzewają, że takie samce są większym zagrożeniem dla młodych niż te, których mioty przyszły już na świat. Myszy testują wirtualną rzeczywistość. Cel: lek na alzheimera Dotykowy system wirtualnej rzeczywistości pozwala badać na przykładzie myszy zaburzenia neurologiczne. Badacze zmierzyli, że hormonalny efekt ekspozycji na zapach bananów trwa u myszy 60 minut. Przez taki czas samce są gotowe odeprzeć atak broniących swojego potomstwa samic. Artykuł nie wyjaśnia, czy banany mogą być sposobem na odstraszanie myszy. Mimo to praca naukowców z Montrealu jest mocnym kandydatem do IgNobli 2022, czyli nagród za odkrycia, które nie tylko wnoszą coś do naszej wiedzy o świecie, ale również są zwyczajnie zabawne. I skłaniają do przemyśleń. Źródło: Science Advances.
Myszy tak naprawdę uczą się znacznie szybciej, niż myślano
Do tej pory to szczury uchodziły za najinteligentniejsze gryzonie na świecie. Naukowcy dowodzą jednak, że myszy również mają swoje ukryte talenty.
W tym artykule: W mysim labiryncie Nie różnimy się aż tak bardzo od myszy Na co dzień nie zdajemy sobie sprawy z tego, jak ciężką pracę wykonuje nasz mózg. Nawet podczas wydawałoby się nieskomplikowanych i powtarzalnych czynności, przykładowo jazdy samochodem do pracy. Nawigacja, pamięć trasy, podejmowanie decyzji… – za wszystkie te procesy odpowiada właśnie mózg. W ich zrozumieniu naukowcom pomagają badania na zwierzętach. Australijska mysz uznana za wymarłą wcale nie wyginęła Ze wszystkich miejsc na świecie to Australia ma najwyższy odnotowany wskaźnik wymierania ssaków. Gwałtowne znikanie kolejnych gryzoni może mieć fatalny wpływ na prawie wszystkie ekosystemy ... W mysim labiryncie Badacze z California Institute of Technology przeprowadzili eksperyment na myszach, które poruszały się po nieznanym wcześniej, skomplikowanym labiryncie. Zwierzaki opanowały nowe trasy około 1000 razy szybciej, niż gdyby miały nauczyć się prostych, ale nienaturalnych dla nich czynności. Wyjaśnijmy to na przykładzie. Gdybyśmy w ramach badań mieli kręcić kierownicą w lewo, gdy lampa zaświeci się po lewej stronie i w prawo, kiedy zaświeci po prawej, od razu zrozumielibyśmy ten prosty mechanizm. Myszy laboratoryjne mogłyby potrzebować nawet około 10 tys. prób, żeby wykonać ćwiczenie poprawnie. Wszystko dlatego, że choć zadanie jest łatwe dla ludzi, dla myszy jest czymś nienaturalnym. Zespół naukowców kierowany przez doktorantów Matthew Rosenberga i Tony'ego Zhanga zbudował labirynt dla myszy z 63 skrzyżowaniami i 64 punktami końcowymi. W środku umieszczono dozownik z wodą. Każda z 19 badanych myszy miała kilka godzin, żeby samodzielnie eksplorować korytarze. – Nie wywieraliśmy żadnego wpływu na zwierzęta i nie kazaliśmy im uczyć się abstrakcyjnych czynności. Po prostu wracaliśmy po 7 godzinach i analizowaliśmy ich zachowania na nagraniach z kamery – tłumaczy Markus Meister, współautor badań. Część badanych myszy była spragniona. Gryzonie nie wiedziały jednak, że w labiryncie ukryto dozownik z wodą. Obie grupy eksplorowały więc korytarze w ten sam sposób – metodycznie. U wszystkich myszy zaobserwowano niechęć do zawracania (za wszelką cenę starały się wybierać taką drogę, żeby poruszać się do przodu) i tendencję do naprzemiennego skręcania raz w lewo, raz w prawo. Naukowcy nie wiedzą jeszcze jednak, czy takie zachowania wynikają z ich wcześniejszych doświadczeń, czy może jednak są uwarunkowane genetycznie. Po znalezieniu dozownika z wodą myszy potrzebowały średnio 10 prób, żeby wypracować najszybszą trasę z klatki do wodopoju. W drodze musiały podjąć 6 prawidłowych decyzji. Myszy współodczuwają swój strach i ból. Nowe badanie Nowe badanie zademonstrowało istnienie połączeń w mózgu potrzebnych do tego, by mysz, której nic się nie dzieje, współodczuwała strach oraz ból innej, z którą dzieli klatkę. Także ty... Nie różnimy się aż tak bardzo od myszy W drugim etapie badań doktoranci stworzyli prostą grę wideo wzorowaną na labiryncie dla myszy, a następnie zaprosili do rozgrywki studentów studiów magisterskich. Co ciekawe, liczba prób wskazuje na to, że ludzi eksplorowali korytarze w podobny sposób i z podobnymi efektami, co gryzonie. Co stoi za szybkim uczeniem się myszy? Naukowcy wskazują na zjawisko nazywane przez nich nagłym „wglądem”. W przypadku eksperymentu z kierownicą myszy przyswajały wiedzę powoli, jednak w labiryncie doznawały „oświecenia”, a każdy kolejny mały sukces motywował je do dalszej drogi i pomagał systematyzować zdobywaną wiedzę o trasie z klatki do wodopoju. – Znaleźliśmy sposób na zaprojektowanie zadania, które wykorzystuje podstawowe umiejętności myszy. Niektórzy mogą twierdzić, że te gryzonie są głupie, ale jeśli zrozumiesz niszę w ich ewolucji, możesz zaobserwować ciekawe zachowania – podsumowuje Zhang.
Australia walczy z plagą myszy. Deszcze miały pomóc, a sprowadziły węże i pająki
Coraz więcej wsi i miasteczek w Australii boryka się z plagą myszy. Gryzonie przedostają się do domostw oraz miejsc pracy, w których wyrządzają poważne szkody. Odchody i pogryzione kable to tylko niektóre ze zmartwień Australijczyków.
W tym artykule: Mysia plaga w Australii Trwa polowanie na myszy Pająki i węże w poszukiwaniu schronienia Plaga myszy szczególnie dała się we znaki mieszkańcom Nowej Południowej Walii oraz Queensland. Wzmożona aktywność gryzoni jest najprawdopodobniej wynikiem ostatnich zbiorów zboża. Po kilku latach suszy zeszłoroczne plony są wyjątkowo bogate, co teoretycznie powinno cieszyć rolników. Nikt nie spodziewał się jednak, że doprowadzi to do przybycia tysięcy myszy. Zwierzęta biegają po ulicach, przedostają się do domów, samochodów, a nawet firm. Miejscowi są już zmęczeni sprzątaniem szkód oraz rozstawianiem kolejnych pułapek, w które nie zawsze udaje się złapać szkodniki. View oEmbed on the source website Mysia plaga w Australii Mieszkanka miasta Toowoomba w stanie Queensland znalazło gniazdo myszy we własnym fotelu. Kobieta rozpruła materiał, kiedy poczuła nieprzyjemny zapach. Jedna z rodzin dotkniętych plagą donosi z kolei, że jednej nocy udało im się złapać 183 gryzonie. Choć liczba robi wrażenie, nie jest to rekord. Pracownicy jednego z supermarketów wyłapali 500 szkodników. Żeby sklep mógł funkcjonować, sprzątanie szkód rozpoczęto na kilka godzin przed zjawieniem się pierwszych klientów. Myszy zjadły część produktów, pogryzły kable i zostawiły po sobie odchody. Plaga myszy jest problemem nie tylko ze względu na niszczenie gospodarstw i miejsc pracy. Gryzonie mogą bezpośrednio przenosić choroby, takie jak leptospiroza, salmonelloza, tularemia czy dżuma. Znajdujące się na nich kleszcze mogą dodatkowo sprzyjać zakażeniom boreliozą. Jak na razie do szpitala trafiły trzy osoby ugryzione przez myszy. View oEmbed on the source website Trwa polowanie na myszy Inwazja szkodników zaczęła się kilka miesięcy temu, jednak w ostatnich tygodniach jest jeszcze bardziej odczuwalna. Mieszkańcy i służby porządkowe regularnie podejmują próby wytępienia gryzoni, ale trutki i pułapki nie dają rady tysiącom nieproszonych gości. Skalę problemu pokazują nagrania udostępniane przez Australijczyków w mediach społecznościowych. Widać na nich, że zwierzęta nie boją się ludzi i nie zawsze uciekają na ich widok. W miniony weekend wschodnie wybrzeże Australii doświadczyło obfitych opadów deszczu, a w efekcie ogromnych powodzi, które zmusiły tysiące ludzi do ewakuacji. Mieszkańcy stanów Nowa Południowa Walia i Queensland mają nadzieję, że prognozowane na najbliższe dni ulewy pomogą im na dobre uporać się z plagą myszy. Pająki i węże w poszukiwaniu schronienia Intensywne opady deszczu niosą ze sobą ryzyko nie tylko podtopień. Rekordowe powodzie w południowowschodniej części Australii doprowadziły do tego, że wiele zwierząt musiało szukać nowych schronień. Część węży i pająków wybrała domy zamieszkałe przez ludzi. To naturalna kolej rzeczy – organizmy lądowe instynktownie szukają suchych miejsc. Niektórzy Australijczycy ewakuują się z domów nie z powodu powodzi, a nowych lokatorów. Do tego grona nie zalicza się jednak Matt Lovenfosse. W rozmowie z CNN mężczyzna opowiedział o swoim dzieciństwie spędzonym na wsi. Sytuacja, w której węże i pająki uciekają do domu, żeby schronić się przed wodą, nie jest dla niego niczym nowym. – Moja rodzina mieszka w tym miejscu od zawsze. Czujemy się tu bezpiecznie – wyjaśnił. View oEmbed on the source website
Po raz pierwszy wyhodowano działające ludzkie gruczoły łzowe. I naprawdę „zapłakały”
To bardzo istotne osiągnięcie, które może okazać się zbawienne w leczeniu chorób gruczołu łzowego, w skrajnych przypadkach prowadzących nawet do utraty wzroku.
Zespół z Instytutu Hubrechta w Niderlandach jako pierwszy na świecie wyhodował w laboratoryjnym naczyniu gruczoły łzowe z ludzkich komórek macierzystych. Co więcej – naukowcom udało się sprawić, aby gruczoły zaczęły wytwarzać łzy. To bardzo istotne osiągnięcie, które może okazać się zbawienne w leczeniu chorób gruczołu łzowego i terapii regeneracyjnych oczu. Zaburzenia w pracy gruczołów łzowych na skutek schorzeń, obrażeń lub wypadków mogą powodować bolesną suchość oka. W skrajnych i rzadkich przypadkach, jak zespół Sjogrena (choroba autoimmunologiczna powodująca suchość oczu i jamy ustnej) prowadzącą nawet do utraty wzroku. – Mamy nadzieję, że naukowcy wykorzystają nasz model do zidentyfikowania nowych opcji leczenia pacjentów z zaburzeniami gruczołu łzowego, testując nowe leki na organoidach pacjenta lub ekspandując zdrowe komórki i pewnego dnia wykorzystując je do przeszczepów – mówi genetyk molekularny Hans Clevers, główny autor badania. Gruczoły łzowe umiejscowione są w oczodole tuż nad gałką oczną. Są narządami odpowiedzialnymi za nawilżanie oczu, a zaburzenia ich pracy prowadzą do problemów takich jak nadmierne łzawienie lub bolesna suchość oczu. Obecne metody leczenia tzw. zespołu suchego oka obejmują głównie stosowanie kropli do oczu, ale też zabiegi chirurgiczne. Jedną z najbardziej fascynujących terapii jest stosowanie kropli wykonanych na bazie krwi pacjenta. Jednak nawet tak ekscytujące terapie są zwykle ograniczone. Dlatego też naukowcy postanowili znaleźć skuteczny i długotrwały środek zaradczy. W swoich badaniach postanowili połączyć ze sobą ludzkie gruczoły łzowego z gruczołami myszy. Z pluripotencjalnych komórek macierzystych (takich, które mogą różnicować się w każdy typ komórek dorosłego organizmu) najpierw wyhodowano organoidy łzowe. To małe, trójwymiarowe struktury, które naśladują funkcję całego narządu. W laboratoryjnym naczyniu organoidy rozwinęły się i ukazały strukturę i funkcję całego organu. Co widzą zwierzęta? Wyjaśniamy ewolucję oka oraz to dlaczego ma tak wiele funkcji "Gdy spytasz ludzi, po co zwierzętom oczy, odpowiedzą: po to, po co i nam. Nic bardziej mylnego”. Zdziwisz się dlaczego oczy zwierząt i ludzi tak różnią się od siebie. Następnie, aby skłonić organoid do wytwarzania łez, naukowcy wystawili go na działanie noradrenaliny - neuroprzekaźnika, który wyzwala wydzielanie łez. Jak odnotowali: „organoidy puchły jak balon, gdy komórki produkowały łzy”. – Wyzwaniem było doprowadzenie organoidów do płaczu, ponieważ jest to cecha charakterystyczna gruczołu łzowego. Musieliśmy zmodyfikować mieszankę czynników, w których rosną organoidy, aby stały się dojrzałymi komórkami, które mamy w naszych gruczołach łzowych i które są zdolne do płaczu – wyjaśnia Marie Bannier-Hélaouët, także z Instytutu Hubrechta. Na tak wyhodowanych komórkach naukowcy przeprowadzili sekwencjonowanie mRNA, aby zidentyfikować wszystkie komórki gruczołu łzowego. W wyniku sekwencjonowania ustalono, że dwa różne typy komórek w gruczole łzowym (przewodowe i groniaste) wytwarzają różne składniki łez. Dlaczego pogarsza się wzrok? Wyjaśniamy mechanizm starzenia się Wraz z wiekiem zmieniają się możliwości naszych ciał. Czas nie oszczędza także naszego mózgu. Wyjaśniamy co się z nim dzieje. Następnie zespół wdrożył metodę CRISPR-Cas9 (metodę edycji genetycznej) w celu usunięcia genu o nazwie Pax6, który odgrywa kluczową rolę w rozwoju embrionalnym narządów, w tym oczu i gruczołów łzowych. Po usunięciu wskazanego genu, organoidy utraciły m.in. zdolność do wydzielania i produkcji łez. Podobnie jak we wspomnianym zespole Sjogrena, gdzie utratę Pax6 obserwuje się również w spojówce, tkance wyściełającej powieki i pokrywającej białka oczu. Naukowcy podkreślają więc, że wyhodowane w laboratorium organoidy ułatwią badania nad tą rzadką chorobą. W kolejnym etapie badań zespół chciał przetestować możliwość wykorzystania sztucznie wyhodowanych organoidów łzowych w przeszczepach. Naukowcy pobrali część ludzkich komórek łzowych i przeszczepili je do mysiego gruczołu łzowego. W ciągu dwóch tygodni komórki przyjęły się i zintegrowały z gruczołem, tworząc struktury kanalików. Pozostały one w gruczole przez co najmniej dwa miesiące, w czasie których prowadzono obserwacje, a niektóre z ludzkich komórek nadal rosły i dzieliły się dwa miesiące po przeszczepie. Produkowały nawet białka łez. Mimo tak obiecujących wyników, naukowcy z Niderlandów podkreślają, że przeszczep tkanki łzowej u ludzi jest bardzo odległy. Miną lata, zanim udoskonalone zostaną same organoidy. Potrzebne będą też testy na innych zwierzętach, zanim zabiegowi poddani zostaną pierwsi ludzie. W międzyczasie jednak badania zespołu mogą pomóc nam lepiej zrozumieć zaburzenia gruczołu łzowego i znaleźć nowe sposoby ich leczenia.
Myszy współodczuwają swój strach i ból. Nowe badanie
Nowe badanie zademonstrowało istnienie połączeń w mózgu potrzebnych do tego, by mysz, której nic się nie dzieje, współodczuwała strach oraz ból innej, z którą dzieli klatkę. Także tych „obwodów”, dzięki którym zaczyna się lepiej czuć wyłącznie dzięki kontaktowi z towarzyszką, której łagodzi się cierpienia farmakologicznie.
Serię doświadczeń i obserwacji na myszach laboratoryjnych, którym podawano środek wywołujący stan zapalny (ból) lub morfinę (ulgę) przeprowadzili naukowcy uczelni Stanforda, m.in. neurobiolodzy Monique Smith i Robert Malenka. Oboje opowiadali w serwisach naukowych o swoich doświadczeniach opisanych w styczniowym numerze czasopisma „Science” Jak Smith wyjaśniła na portalu Science News, wraz z kolegami badała elementy składowe mechanizmu empatii u zwierząt. Poznając je na modelu zwierzęcym być może łatwiej będziemy mogli rozumieć procesy zachodzące w ciele człowieka, szczególnie tych objętych chorobami pozbawiającymi zdolności do odczuwania emocji drugiej istoty (narcyzm, psychopatia) - Ból jest nie tylko doświadczeniem fizycznym, ale i emocjonalnym – przekonuje neurobiolożka. Gdy w tylnią łapę jednej z dwóch myszy przebywających w klatce podano środek wywołujący ból stawów jak u chorych na artretyzm, po godzinie razem „ta stojąca z boku” czuła się niewiele lepiej niż mysz, której podano zastrzyk. Zachowywała się, jakby bolała ją jej własna noga. Testy wykazały i niej obniżony próg odczuwania bólu. W kolejnym eksperymencie obie myszy dostały „reumatyczny” zastrzyk wywołujący ból w nodze, ale jedna chwilę później także dawkę uśmierzającej ból morfiny. Po czterech godzinach spędzonych w jednej klatce ta, której nie dawano środka przeciwbólowego zachowywała się w sposób, jak gdyby jej też go wstrzyknięto. – Testy wykazały u niej podwyższony próg bólu wyłącznie w konsekwencji przebywania z myszą, której zmniejszono cierpienia – zauważa Robert Malenka w rozmowie z „The Scientist” W trzecim eksperymencie na oczach jednej myszy drugą porażono lekko prądem wywołując reakcję obronną (gryzoń zastygł). Gdy wcześniejszego obserwatora umieszczono w tym samym miejscu, gdzie jej koleżanka zastygła przerażona, ona sama też znieruchomiała, choć niczego z nią nie robiono. Potwierdzałoby to hipotezę autorów badania, że myszy zdolne są do reakcji empatycznych na widok krzywdy dziejącej się innym gryzoniom. Żeby zrozumieć, dlaczego myszy zdolne są do współodczuwania bólu, ulgi czy strachu, Smith, Malenka i trzeci biorący udział w eksperymencie neurobiolog Naoyuki Asada, z pomocą optogenetyki (aktywowanie światłem neuronów) prześledzili miejsca aktywności mózgu podczas eksperymentów oraz ścieżki neuronalne związane z przesyłaniem sygnałów między tymi centrami. Za każdym razem sygnały wychodziły i wracały do kory przedniej (AAC). U ludzi to obszar odpowiedzialny za pamięć i funkcjonowanie kognitywne. W przypadku odczuwania bólu i ulgi aktywowało się także jądro półleżące (NAc), obszar, który zajmuje się kwestiami motywacji i zachowań społecznych. Gdy naruszono to połączenie, zwierzęta przestawały odczuwać empatię. Podobnie na włączenie i wyłączenie reagował mózg w przypadku współodczuwania strachu, ale tam aktywnym ośrodkiem była podstawno-boczna część ciała migdałowatego (BLA). - Choć mysie mózgi nie są identyczne z naszymi, rezultaty tego badania wydają się pokrywać z naszą wiedzą na temat zjawiska empatii u ludzi. Wiemy, że kora przednia jest ważna z punktu widzenia kontrolowania przez ludzi zachowań wokółempatycznych, a tutaj widzimy podobnie zorganizowaną strukturę u myszy. Dzięki temu mamy dobry model do szczegółowych badań na poziomie sieci neuronowych, który mam nadzieję, da się przenieść na badania na ludziach – skomentowała dla „The Scientist” dr hab. Ewelina Knapska z Instytutu Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN. Wyniki tych badań powinny dać do myślenia nawet osobom odpowiadającym za organizację pracy oddziałów szpitalnych. Okazuje się, że zamiast zapewniając izolację skupiać się na dobrostanie poszczególnych pacjentów, warto docenić terapeutyczny wpływ przebywania chorych razem. Np. osób na bloku pooperacyjnym. Z kolei nowe informacje o „obwodach” w mózgu powiązanych z odczuwaniem empatii mogą przyczynić się do zmiany terapii dla osób cierpiących na różne formy jej zaburzeń. Malenka zajmuje się m.in. eksperymentami ze zwiększającym empatię „narkotykiem imprezowym” MDMA znanym jako ekstaza.
Naukowcy właśnie odkryli "przełącznik", który umożliwia myszom hibernację na życzenie
Dwa niezależne zespoły naukowców zidentyfikowały w mózgach myszy przełącznik stanu kontrolowanego obniżenia temperatury ciała. Nie chodzi o wydłużony proces hibernacji, jak np. zimowy sen niedźwiedzi, a kilkunastogodzinny czy kilkudniowy stan spowolnienia metabolizmu, czyli torpor.
U myszy pojawia się, gdy to małe zwierzę pozbawione jest jedzenia przez 24 godziny. Po prostu włącza się naturalny tryb oszczędzania energii. Ich mózg przełącza się na bieg jałowy a ciało spowalnia procesy metaboliczne. View oEmbed on the source website Poza science fiction Zaczyna się wychładzanie, bo utrzymywanie stałej temperatury to wydatek energetyczny a śpiąc mysz nie je, tylko spala zapasy. To samo dzieje się w czasie zimowej hibernacji, tylko tam mamy dłuższy odcinek czasu. Odkrycie ”włącznika” tego trybu może pomóc zrozumieć, jak w taki stan wprowadzić człowieka. Naturalnie tzw. stan zawieszonej animacji to dziś podstawowe narzędzie scenarzystów i autorów powieści science fiction. Dzięki niemu astronauci mogą przesypiać długą podróż do gwiazd. Sęk w tym, że poza sytuacjami wysyłania ludzi w kosmos taki stan letargu ”na zawołanie” przydałby się w medycynie. Badania na myszach pozwoliły określić nie tylko które regiony mózgu odpowiadają za termoregulacje, ale które neurony stoją za tym procesem. Gdyby udało się znaleźć taki przełącznik głowie człowieka, lekarze otrzymaliby narzędzie dużo skuteczniejsze niż wykorzystywana obecnie przy trudnych przypadkach śpiączka farmakologiczna. Dwa badania W pierwszym badaniu naukowcy skupili się na tzw. neuronach Q (neurony wywołujące bezruch, ang. quiescence) z obszaru mózgu zwanego podwzgórzem uwalniających neuroprzekaźnik QRFP (peptyd amidowy RF) zaangażowany m.in. w regulację poboru pokarmu, odczuwania bólu, podejmowania aktywności ruchowej czy regulacji ciśnienia tętniczego. Stymulowane przez naukowców, neurony Q wywołały u myszy nieco przedłużony (aż 48-godzinny) torpor, zmniejszając odpowiednio ich ciepłotę ciała i spowalniając metabolizm. Wszystkie myszy po wybudzeniu nie zdradzały niekorzystnych skutków ubocznych eksperymentu. W drugim badaniu inny zespół naukowców zdołał wyśledzić i oznaczyć neurony aktywowane w podwzgórzu mózgu myszy naturalnie zapadających w ”głodowy” letarg a potem włączyć je u już nakarmionych i ogrzanych myszy. Tym razem aktywowane neurony powiązano z neuroprzekaźnikiem o nazwie PACAP (polipeptyd aktywujący przysadkową cyklazę adenylanową). Co ciekawe, obecnie trwają prace nad zrozumieniem jego roli w nadciśnieniu u osób z obturacyjnym bezdechem sennym. W badaniach nad torporem u myszy stymulacja neuronów powiązanych z PACAP wywoływała letarg, a blokowanie ich zaburzała jego normalny cykl. Wnioski Według komentarza w czasopiśmie ”The Scientist” ”między tymi dwoma grupami neuronów powiązanymi z wydzielaniem neuroprzekaźników QRFP i PACAP istnieją nachodzące na siebie procesy chemiczne”. - Oba badania, choć prowadzone niezależnie, z dwóch różnych perspektyw, wzmacniają nawzajem swoje wyniki – przekonują z kolei w artykule w ”Nature” towarzyszącemu obu badaniom neurolodzy Clifford B. Saper i Natalia L.S. Machado. Zanim zaczniemy wsadzać ludzi do kabin hibernacyjnych i stymulować ich mózgi światłem, w kolejce do praktycznego zastosowania nowej wiedzy są zwierzęta. Od dawna zastanawiano się, czy stałocieplne ssaki, które naturalnie nie zapadają w sen zimowy mają tę funkcję wbudowaną w swoje mózgi i wystarczy ją jedynie aktywować. Jan Sochaczewski
Miliony ludzkich komórek wyhodowano w mysim embrionie. To niespotykana dotąd chimera
Naukowcy posługujący się nowatorską metodą odmładzania ludzkich komórek macierzystych stworzyli 14 mysich embrionów, z których część aż w 4 proc. była ”ludźmi”. Piszemy aż, bo dotychczasowe eksperymenty z myszo-ludzkimi chimerami nie przekraczały nawet granicy 0,2 proc.
Wszystkie embriony uśmiercono 17. dnia eksperymentu. Nie stwierdzono, by ludzkie DNA znalazło się w tkankach, z których powstają komórki rozrodcze. Nie było więc ryzyka przeniesienia chimeryzacji na kolejne pokolenia. Co jednak stwierdzono, to rekordowo szybkie i liczne namnożenie się ludzkich komórek siatkówki oka, wątroby i czerwonych krwinek. Na zdjęciu powyżej widać duże zagęszczenie komórek z DNA człowieka (w kolorze zielonym) w 17-dniowym embrionie myszy (na niebiesko). Większość z pokazanych tu komórek to czerwone krwinki skumulowane w wątrobie. Na tym etapie wyniki doświadczeń prowadzonych przez genetyków z Buffalo University oraz Roswell Park Comprehensive Cancer Center dają nadzieję na rozwój nowych technik diagnostycznych dla różnych chorób, jak malaria czy nawet COVID-19, czytamy w informacji dla mediów. Gdyby udało się podobne eksperymenty z odmładzaniem komórek macierzystych przeprowadzić u większych zwierząt, jak np. świnie, możliwe byłoby – w teorii – tworzenie całych organów i pchnąć program transplantacyjny w nowym kierunku. Opublikowane w czasopiśmie ”Science Advances” opracowanie skupia się na nowatorskiej metodzie pozwalającej produkować miliony ludzkich komórek w zaledwie kilkanaście dni. Dotąd naukowcy byli w stanie wytworzyć w mysich zarodkach jedynie garstkę dojrzałych i wyspecjalizowanych komórek. Żeby powstały komórki krwi czy siatkówki oka potrzeba było ponad 8 tygodni. Genetycy już zdołali zorientować się, że do uzyskania oczekiwanych rezultatów potrzebny jest im żywy ”nosiciel”. Owszem, ludzkie komórki macierzyste da się rozwijać poza organizmem, czyli in vitro. Ale to co powstaje w tym procesie nie zyskuje ostatecznego kształtu, jaki chcieliby widzieć naukowcy. I tu wchodzi konieczność odmładzania ludzkich zarodkowych pluripotentnych komórek macierzystych. Na zdjęciu na zielono zaznaczono komórki siatkówki oka człowieka w 17-dniowym embrionie myszy (na niebiesko) fot. Zhixing Hu W końcu udało się przekonwertować je z tzw. stanu pierwotnego do wcześniejszej postaci, czyli stanu naiwnego. - Uznaliśmy, że jeżeli ludzie komórki pluripotentne będą zachowywać się jak ich mysi odpowiednik (”naiwne” komórki macierzyste człowieka i ”naiwne” komórki macierzyste myszy – red.), to będą chciały ze sobą rozmawiać w blastocyście (wczesna faza rozwoju zarodka, moment gdy zagnieżdża się w macicy – red.) – Jian Feng, jeden z autorów badania wyjaśnił CNN. Eksperyment potwierdził przypuszczenia Fenga i jego kolegów. – Genetyczny program wewnątrz mysiego embrionu i genetyczny program z ludzkich komórek macierzystych znalazły wspólny język – dodał naukowiec. Innymi słowy, jest wystarczająca kompatybilność ewolucyjna między ludźmi a myszami, by embriony myszy były dobrym nośnikiem do hodowania ludzkich komórek. Według aktualnych doświadczeń, dzielimy z myszami 97,5 proc. aktywnego DNA, o 1 proc. mniej niż z szympansami. Nowe szacunki oparto na porównaniu 16. mysiego chromosomu z DNA człowieka. - Życie to oparty na DNA program operacyjny wykorzystujący energię do tworzenia informacji. Ten eksperyment przypomina trochę emulowanie Windowsa na Mac’u – zauważył Jian Feng. Nowa metoda odmładzania komórek macierzystych do stanu naiwnego, wyjaśniają autorzy badania, polega na czasowym (3 godziny) wstrzymaniu aktywności enzymu odpowiadającego za wzrost i namnażanie się komórek (kinaza mTOR; ten enzym odpowiada też za tłumaczenie informacji zawartej w DNA). W ten sposób wpłynęli na ekspresję genów i metabolizm komórki macierzystej. - Nasze obserwacje pokazują, że mechanizmy decydujące o czasie rozwoju komórki da się modyfikować. Biorąc to pod uwagę możemy się spodziewać dalszych przełomowych odkryć – obiecują w informacji prasowej genetycy odpowiedzialni za embrionalne chimery. Jan Sochaczewski
Ten mały pomnik w Rosji wzruszył nas do łez. Jest bardzo ważny
Ta zabawna rzeźba znajduje się przed Instytutem Cytologii i Genetyki, Syberyjskiego Oddziału Rosyjskiej Akademii Nauk w Nowosybirsku. Jest to pomnik laboratoryjnej myszy.
Wykonana z brązu myszka w okularach robi na drutach łańcuch DNA. Jest w niej coś wzruszającego i bardzo pięknego, szczególnie jeśli oglądający wie dlaczego została postawiona. Naukowcy z Instytutu, którzy byli inicjatorami postawienia pomnika, mówią że to symboliczny wyraz wdzięczności wobec wszystkich zwierząt laboratoryjnych, dzięki których ofierze nauka robi tak ogromne postępy. Rzeczywiście warto pamiętać, że środki chemiczne i farmakologiczne, zanim trafią do sklepów, przechodzą mnóstwo testów, także z udziałem zwierząt. od lat 80-tych XX wieku wiele laboratoriów stosuje metody badań, które pozwalają nie wykorzystywać zwierząt. W Polsce zasady hodowli i wykorzystywania zwierząt laboratoryjnych reguluje ustawa o ochronie zwierząt laboratoryjnych z ubiegłego roku. Jest ona zgodna z dyrektywą UE, która choć pozwala państwom na pewną elastyczność, to zaznacza jasno: "konieczna jest poprawa dobrostanu zwierząt wykorzystywanych w procedurach naukowych poprzez podwyższenie mini­malnych norm dla ochrony tych zwierząt w sposób zgodny z najnowszymi osiągnięciami naukowymi". Szczegółowy tekst ustawy możecie przeczytać tutaj. W 2013 roku w Unii Europejskiej wprowadzono całkowity zakaz testów kosmetyków na zwierzętach. Dla wielkich producentów jednak nie oznacza to zmiany metod badań. Z reguły decydują się oni jedynie przeniesienie testów tam, gdzie zakazu nie ma.
Kolejny krok na drodze do pokonania choroby Alzheimera
Na razie to udany eksperyment na zwierzętach w laboratorium. Jednak wróży postęp w walce z tą chorobą.
Podanie związku o nazwie EPPS pozwoliło oczyścić ze złogów mózgi myszy z chorobą odpowiadającą ludzkiej chorobie Alzheimera - informuje „Nature Communications”. Jak wykazali w niewielkim badaniu koreańscy naukowcy, pod wpływem EPPS (kwas 4-(2-hydroksyetylo)-1-piperazynopropanosulfonowy) podawanego z wodą do picia przez dwa tygodnie zmniejszyła się liczba typowych dla alzheimera złogów nieprawidłowych białek, a zdolność uczenia się oraz pamięć uległy poprawie i były lepsze niż w grupie kontrolnej, pijącej czystą wodę. Na razie nie wiadomo, jaki mechanizm pozwala się pozbyć złogów z mózgu dzięki EPPS. Tym bardziej nie ma dowodów, że metoda sprawdziłaby się u ludzi – najpierw potrzebne są wieloletnie badania na zwierzętach. Wciąż nie ma naprawdę skutecznego lekarstwa na chorobę Alzheimera - choć niektóre dostępne preparaty pozwalają spowolnić jej postęp i złagodzić objawy. Źródło: PAP
Myszy testują wirtualną rzeczywistość. Cel: lek na alzheimera
Dotykowy system wirtualnej rzeczywistości pozwala badać na przykładzie myszy zaburzenia neurologiczne.
System opracowali naukowcy z Howard Hughes Medical Institute Janelia Research Campus w stanie Wirginia – informuje serwis BBC News. Do pobudzania wąsów czuciowych znajdującej się na ruchomej bieżni myszy układ wykorzystuje dwie ruchome ścianki – po jednej z każdej strony pyszczka. Odpowiednio poruszając ściankami, można wywołać u myszy wrażenie, że znajduje się w wirtualnym tunelu w labiryncie. W tym samym czasie można obserwować działanie komórek jej mózgu oraz tworzenie się wspomnień. Eksperymentatorzy mają nadzieję, że dzięki badaniom na myszach można będzie lepiej poznać działanie mózgu ssaków, co pomoże w leczeniu chorób takich jak alzheimer. W porównaniu z dotychczasowymi metodami badawczymi wirtualna rzeczywistość pozwoli uzyskać dane wyższej jakości oraz zmniejszyć liczbę zwierząt biorących udział w eksperymentach. Źródło: PAP
Sceny jak z legendy o królu Popielu. Mazurskie wyspy toną w myszach
Szeroki Ostrów, Czarcia i Pajęcza - wyspy na jeziorze Śniardwy - opanowane zostały przez myszy i nornice. Nadmiernie rozrośnięta populacja gryzoni wyruszyła teraz na poszukiwania pokarmu, utrudniając w ten sposób cumowanie przy wyspach. Żeglarze skarżą się, że zwierzęta nie boją się ludzi i bez trudu potrafią wejść na pokład po cumach. Czy można uchronić się przed niechcianą wizytą? W grę wchodzą jedynie metody nieinwazyjne. Zgodnie z rozporządzeniem wojewody z 30 lipca 2009 r. wyspy należą do tzw. użytków ekologicznych. Oznacza to szczególną ochronę ich ekosystemów. W życie gryzoni na wyspach nie można więc ingerować. Pomóc może pozostawianie żaglówek nie przy brzegu, ale nieco dalej w wodzie na kotwicy. Innym rozwiązaniem jest stosowanie na cumach, jeśli się ich używa, nakładek uniemożliwiających gryzoniom wejście po linie. Dlaczego zwierząt jest tak dużo? Najprawdopodobniej mogli do tego doprowadzić sami żeglarze, turyści. Pozostawianie resztek jedzenia i śmieci na brzegach wysp, dokarmianie dzikich zwierząt mogło zakłócić ich naturalne warunki. Mazurskie służby ratownicze uspokajają, że przyroda sama reguluje liczebność danego gatunku. Osobniki pochodzące ze zbyt licznych populacji są zazwyczaj słabsze, mniej odporne, bardziej narażone na drapieżniki.