Szkoła muzyczna jest niepotrzebna? Ludzie mają naturalne zdolności do rozumienia muzyki
Okazuje się, że muzyka nie jest zarezerwowana wyłącznie dla wąskiego, wybranego grona specjalnie wykształconych ludzi. Nowe badania ujawniają, że nawet osoby bez jakiegokolwiek treningu muzycznego potrafią sprawnie rozpoznawać nawet zaawansowane struktury tonalne. Naukowcy są zaskoczeni wynikami eksperymentów.
Badacze z Uniwersytetu Rochester sprawdzili, jak ludzie bez formalnego wykształcenia muzycznego postrzegają muzykę. Czy laicy mogą rozumieć jej złożone struktury? Okazało się, że rozumienie tonacji i przewidywanie melodii to naturalna, ludzka zdolność. Czy więc szkoła muzyczna jest niepotrzebna? Zaskakujące zdolności muzycznych laików Zespół naukowców z Nowego Jorku opublikował w czasopiśmie „Psychological Sciene” badanie, które rzuca nowe światło na postrzeganie muzyki przez osoby bez wykształcenia muzycznego. Odkryli oni, że ludzie bez treningu potrafią intuicyjnie rozpoznawać złożone struktury tonalne – podobnie jak wykształceni muzycy. Może to przedefiniować wieloletnią debatę dotyczącą potrzeby treningu muzycznego w celu zrozumienia zaawansowanych struktur harmonicznych. Elise Piazza – autorka badania i profesor Uniwersytetu Rochester – zauważyła, że choć trening muzyczny wyostrza słuch na wzorce tonalne, to ludzie bez jakiegokolwiek szkolenia potrafią je przyswajać nieświadomie po prostu przez… wieloletnie słuchanie muzyki. Cztery eksperymenty na bazie utworów Czajkowskiego Badacze przeprowadzili cztery eksperymenty badające zapamiętywanie, przewidywanie, segmentację wydarzeń i kategoryzację. Uczestnicy słuchali fragmentów utworu z cyklu „Album dla młodzieży” op. 39 autorstwa Piotra Czajkowskiego. Dla przykładu, w eksperymencie sprawdzającym umiejętność przewidywania, muzyka prezentowana była na 3 różne sposoby ze zwiększającą się trudnością: 8B (gdzie odtwarzano 8 taktów, czyli miar, w nienaruszonym kontekście), 2B (gdzie co 2 takty występowało pomieszanie) i 1B (gdzie każdy 1 takt był pomieszany). Podczas eksperymentu przewidywania uczestnicy byli proszeni o wskazanie, która fraza powinna nastąpić po usłyszanym fragmencie. Zarówno osoby z wykształceniem muzycznym, jak i bez niego, wykazały zbliżoną skuteczność w przewidywaniu kolejnych części utworu – zwłaszcza, gdy dostępna była większa ilość kontekstu tonalnego. Laicy radzą sobie podobnie jak profesjonaliści Uczestnicy bez formalnego treningu muzycznego wykonywali zadania z pamięci, przewidywania i segmentacji wydarzeń z podobną skutecznością jak wykształceni muzycy. To sugeruje, że integracja tonalnego kontekstu w percepcji muzyki nie wymaga zaawansowanego treningu. W badaniu wykazano również, że ilość formalnego szkolenia muzycznego nie miała wpływu na ogólną skuteczność uczestników w zadaniach. Oznacza to, że już samo wieloletnie słuchanie muzyki wystarcza, aby ludzie zaczęli intuicyjnie przetwarzać złożone struktury tonalne. Elise Piazza zauważyła, że przetwarzanie kontekstu w muzyce przypomina to, co dzieje się w przypadku przetwarzania języka. Tak jak mózg przewiduje kolejne słowa w zdaniu, bazując na wcześniejszych, tak samo może przewidywać nuty lub frazy muzyczne. Czy szkoła muzyczna jest niepotrzebna? To nie do końca prawda i nie o to chodzi w badaniu. Chodzi nie tyle o deprecjonowanie wykształcenia muzycznego, a wykazanie, że muzyczne przetwarzanie kontekstu może być uniwersalną cechą ludzkiego mózgu, rozwijaną nieświadomie przez całe życie. Liczne badania potwierdzają, że nauka gry na instrumencie czy śpiewu korzystnie wpływa na rozwój intelektualny oraz umiejętności poznawcze uczniów. Nauka muzyki sprzyja rozwojowi zdolności matematycznych, umiejętności logicznego myślenia oraz pamięci. Według raportów Ministerstwa Edukacji Narodowej oraz licznych analiz psychologicznych, dzieci uczące się muzyki szybciej przyswajają abstrakcyjne pojęcia, wykazują lepszą koncentrację i potrafią skuteczniej rozwiązywać złożone problemy. Edukacja muzyczna wzmacnia również umiejętność planowania i przewidywania, co przekłada się na lepsze wyniki w nauce innych przedmiotów. Sam się jej uczyłem, więc część z tego zdecydowanie mogę potwierdzić. Warto więc kształcić się muzycznie. Wydaje się jednak, że chcąc lub nie chcąc – w jakimś sensie robimy to także przez całe życie. Choćby nieświadomie. Źródła: Psychological Science, MEN Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
6000 lat temu ludzie grali na muszlach. Naukowcy zbadali, jak brzmiały te proste instrumenty
Jak brzmiały 6000-letnie instrumenty wykonane z muszli? Można to sprawdzić w bardzo prosty sposób. Wystarczy w nie dmuchnąć. I właśnie to zrobili archeolodzy, żeby sprawdzić ich brzmienie, a wyniki opublikowali na łamach czasopisma „Antiquity”.
Muzyka towarzyszy człowiekowi od tysięcy lat. Jednak zanim powstały złożone instrumenty, ludzie wykorzystywali to, co mieli pod ręką. Czyli kości, drewno, rogi, a także muszle. Odkrycia archeologiczne z różnych części świata pokazują, że starożytne kultury potrafiły tworzyć zaskakująco zaawansowane konstrukcje dźwiękowe, a muzyka odgrywała w ich życiu znacznie większą rolę, niż mogłoby się wydawać. Była to bowiem nie tylko forma komunikacji, ale także ekspresji i element różnych rytuałów. Instrumenty muzyczne sprzed 6000 lat Jednak nie wszystkie prymitywne instrumenty zostały dokładnie zbadane. Dwoje hiszpańskich naukowców Miquel López-Garcia and Margarita Díaz-Andreu, postanowili lepiej przyjrzeć się 12 muszlom charonii (rodzaj bardzo dużego ślimaka morskiego) z czasów neolitu, które odnaleziono niegdyś na katalońskim wybrzeżu. – Wykorzystanie dużych muszli charonii jako aerofonów wibracyjnych jest udokumentowane w różnych kulturach na całym świecie. W Katalonii, w północno-wschodniej części Półwyspu Iberyjskiego, odnaleziono 12 takich instrumentów z neolitu, datowanych na drugą połowę piątego i pierwszą połowę czwartego tysiąclecia p.n.e. Jednak nie poświęcono im zbyt wiele uwagi w środowisku akademickim – napisali w artykule badacze. – Biorąc pod uwagę, że niektóre egzemplarze zachowują zdolność wydawania dźwięków, ich badania archeoakustyczne pozwalają na wgląd w możliwe zastosowania i znaczenia dla społeczności neolitycznych. Chociaż nie wszystkie muszle nadal mogą wydawać dźwięki, wysoka intensywność dźwięku tych, które wciąż „działają”, może wskazywać na ich podstawową funkcję – twierdzą naukowcy. Do czego neolityczni ludzie wykorzystywali trąbki? Według autorów tego badania, te trąbki wykonane z muszli były urządzeniami sygnalizacyjnymi, które ułatwiały komunikację w społecznościach neolitycznych. – Wiadomo było, że kilka muszli charonii odkryto na stosunkowo niewielkim obszarze Katalonii, a konkretnie w dolnym biegu rzeki Llobregat i w depresji przedbrzeżnej regionu Penedès, na wschód od Barcelony – powiedziała współautorka badań, prof. Margarita Díaz-Andreu z Uniwersytetu w Barcelonie. – Usunięto im wierzchołki, co skłoniło niektórych badaczy do przypuszczenia, że ​​mogły służyć jako instrumenty muzyczne – dodaje. Badania muszli wykazały, że zostały one zebrane już po śmierci ślimaków. To według autorów oznacza, że ​​nie były zbierane w celu zjedzenia mięczaków, lecz właśnie po to, aby zrobić z nich instrument muzyczny. Aby zweryfikować tę hipotezę, profesor Díaz-Andreu, a także Miquel López-Garcia, który jest również zawodowym trębaczem, przeanalizowali trąbki muszlowe i po raz pierwszy dokładnie na nich zagrali, aby ocenić ich właściwości akustyczne. Sposób komunikacji pomiędzy mieszkańcami regionu – Muszle są zdolne do generowania dźwięków o wysokiej intensywności i byłyby bardzo skuteczne w komunikacji na duże odległości – powiedział López-Garcia. – Jednak są one również zdolne do tworzenia melodii poprzez modulację wysokości dźwięku, więc nie można wykluczyć możliwości, że muszle te były również wykorzystywane jako instrumenty muzyczne o charakterze ekspresyjnym – wyjaśnia badacz. Badacze podkreślają, że muszle te zostały odnalezione w regionie, który niegdyś był zamieszkany przez neolityczną społeczność rolniczą. Naukowcy uważają, że kilka tysięcy lat temu ludzie mogli używać ich do komunikowania się z innymi mieszkańcami tej części Półwyspu Iberyjskiego. Ponadto naukowcy sugerują, że muszle mogły spełniać funkcję „gwizdka” wśród osób pracujących w pobliskich kopalniach, gdzie wydobywano waryscyt – minerał do produkcji m.in. koralików i wisiorków. – Nasze badania ujawniają, że ludzie neolitu używali muszli nie tylko jako instrumentów muzycznych, ale także jako potężnych narzędzi komunikacyjnych, zmieniając sposób, w jaki rozumiemy dźwięk, przestrzeń i więzi społeczne we wczesnych społecznościach prehistorycznych – podsumowała prof. Díaz-Andreu. Źródło: Antiquity Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Małpy trzymają rytm lepiej niż niejeden perkusista. Wiemy to dzięki… Backstreet Boys
Chociaż nie są jeszcze królami swingu i daleko im do Buddiego Richa czy Johna Bonhama, to makaki naprawdę umieją rozpoznawać i utrzymywać różnorodne rytmy. Do tej pory myśleliśmy, że to zdolność zarezerwowana wyłącznie dla gatunków uczących się wokalizacji: ludzi czy śpiewających ptaków. Czy „czucie bluesa” mamy w genach?
Makaki potrafią synchronizować swój ruch z rytmem muzyki – wiemy to dzięki najnowszym badaniom. Po wstępnych sukcesach z metronomem przyszedł czas na bardziej skomplikowane utwory: Barrego White’a, Backstreet Boys czy nawet reprezentantów muzyki renesansowej. Małpy poradziły sobie doskonale, a odkrycie to rzuca nowe światło na percepcję rytmu w świecie zwierząt. Czy makaki mają poczucie rytmu? Zainteresowanie poczuciem rytmu u zwierząt sięga lat 80. XX wieku. Jednak dopiero teraz udało się szczegółowo przyjrzeć temu, jak i czy w ogóle makaki są w stanie postrzegać rytm muzyki, a następnie synchronizować z nim swoje ruchy. Przełomem okazały się najnowsze badania opublikowane w prestiżowym czasopiśmie „Science”, podczas których chciano sprawdzić, czy dwa makaki – wcześniej wyszkolone w synchronizacji stukania z rytmem metronomu – będą w stanie wystukiwać rytm prawdziwej muzyki. W przeciwieństwie metronomu, który ma proste, wyraźne „kliknięcie”, prawdziwa muzyka jest złożona, a rytm musi zostać z niej „wydobyty”. To wymaga nie lada słuchu, który przerasta niektórych perkusistów (tak Larsie Urlichu, patrzę na ciebie). Zwierzęcy królowie bluesa Eksperyment został podzielony na trzy fazy, w których małpy były nagradzane sokiem za wykonanie wymaganej sekwencji stuknięć. W pierwszej fazie makaki miały dopasować swoje ruchy do trzech różnych utworów muzycznych. By sprawdzić, czy małpy nie uczą się mechanicznie, przesuwano rytm muzyki o pół taktu. Makaki jednak zawsze pozostawały „w rytmie”. W drugiej fazie badania naukowcy „pocięli” utwory muzyczne i przemieszali ich fragmenty, niszcząc ich strukturę rytmiczną. W tej wersji muzyki makaki nie były w stanie się synchronizować, co potwierdziło, że wcześniej reagowały na kolejny rytm, a nie na przypadkowe dźwięki. Makaki naprawdę to „poczuły” Najbardziej zaskakująca była trzecia faza eksperymentu. Małpy mogły wtedy stukać dowolnie, ale mimo to ich rytm idealnie zgrywał się z rzeczywistym tempem utworu „Everybody” zespołu Backstreet Boys. Co istotne, nagradzano je za każdy rytmiczny wzorzec – niekoniecznie zgrany z muzyką – a mimo to wybrały rytm zgodny z utworem. – Nasze badania pokazują, że makaki są zdolne do percepcji rytmu i synchronizacji swoich ruchów z muzyką – podsumowali autorzy badania. Czy wszystkie gatunki mają poczucie rytmu? Do tej pory zakładaliśmy, że zdolność do synchronizacji ciała z muzyką jest zarezerwowana wyłącznie dla gatunków uczących się wokalizowania, np. śpiewających papug czy porozumiewających się głosem ludzi. Eksperyment z makakami – czyli gatunkiem nie należącym do wysoce rozwiniętych wokalnie ssaków – obalił tę teorię. Badacze zaproponowali nową koncepcję opartą na czterech składnikach, która stara się wytłumaczyć „rytmiczne ciągoty” bez konieczności nauki wokalizowania. Według nich wystarczy połączenie czterech uniwersalnych zdolności poznawczych: słuchowej detekcji rytmu – umiejętności rozpoznawania regularności dźwięków w muzyce, predykcji – przewidywania kolejnych uderzeń rytmu, sprzężenia zwrotnego słuchowo-ruchowego – możliwości dostosowania ruchu ciała na podstawie bodźców słuchowych, motywacji nagrodą – wzmacniania zachowań rytmicznych przez system nagród (np. soku owocowego). Które gatunki są najbardziej muzykalne? To podejście sugeruje, że zdolności rytmiczne mogą być bardziej powszechne w świecie zwierząt, niż wcześniej sądzono – niektóre gatunki nie są po prostu nimi zainteresowane. W ostatnich latach wykazano, że także szczury są w stanie kołysać się w rytm muzyki – preferują tempo 120–140 uderzeń na minutę, podobnie jak ludzie. Słonie afrykańskie potrafią wykonywać rytmiczne ruchy do muzyki, choć nie są tak precyzyjne jak człowiek czy makak w kontrolowanych warunkach laboratoryjnych. Odkrycia te pokazują, że muzyka i rytm są jeszcze bardziej uniwersalne, niż wcześniej sądziliśmy. Ich korzenie mogą sięgać znacznie głębiej w ewolucję ssaków. Źródła: Science, University of Tokyo Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Usłyszałeś piosenkę, która potem utknęła w twojej głowie? Naukowcy mają na to zaskakującą nazwę
„Robaki uszne” to potoczna nazwa zjawiska polegającego na tym, że jedna melodia – niezależnie od tego, czy ją lubimy, czy nie – odtwarzana jest w kółko w naszej głowie. Nowe badania wyjaśniają, co odpowiada za te procesy mózgowe.
Siedzisz w grupie znajomych i nagle pada to słynnie zdanie: „słyszeliście najnowszy kawałek tego artysty?”. Meloman pokazuje wszystkim piosenkę, której wysłuchujecie do końca. Jest rytmiczna, ma prosty tekst i wpada w ucho. Do tego stopnia, że gdy muzyka przestaje grać, ty wciąż słyszysz ten utwór. Często jeszcze przez kilka godzin, a nawet dni, nawet niekiedy przy ludziach lub potajemnie nucisz tę melodię, niezależnie od tego, jak zła ona jest. Czym są robaki uszne? Zjawisko to nazywa się „robakami usznymi” (ang. earworms). To potoczne określenie melodii lub fragmentu utworu muzycznego, który mimowolnie „utkwi” nam w głowie, a potem nasz mózg zapętla ten utwór w myślach, często przez długi czas, nawet jeśli wcale nie słuchamy na co dzień takiej muzyki. I to właśnie wtedy zaczyna się problem, np. gdy fan ostrego brzmienia, nagle zaczyna nucić disco polo. Od dawna wiadomo, że robaki uszne mają podstawy psychologiczne i neurologiczne. Zjawisko to najczęściej wydarza się, gdy nasz mózg ma wolne zasoby poznawcze, np. podczas sprzątania, jazdy autobusem, podczas wykładów na studiach czy zasypiania. Badania naukowców z Uniwersytetu w Durham wykazały, że te muzyczne robaki najczęściej wywołują piosenki popowe z prostą strukturą i szybkim tempem (choć tutaj wyjątkiem może być chociażby „Last Christmas”). Tylko jedno w głowie mam… Prof. Emery Schubert, badacz muzyki z Uniwersytetu w Sydney, który zajmuje się empirycznym wpływem muzyki na nasze życie, na łamach czasopisma „The Conversation” opisał, co badania naukowe mówią na temat zjawiska robaków usznych. Według badacza doświadcza tego aż 90% populacji, ale w końcu naukowcy zaczynają rozumieć, jak dokładnie te „robaki” powstają i jak się ich pozbyć. – Najbardziej wpadającą w ucho melodią jest „ciągłe” powtórzenie. To fragment utworu, który powtarza się natychmiast i bez opóźnień, a więc w idealnej sekwencji, niczym powtarzający się refren w piosence pop – wyjaśnia prof. Schubert. – „Baby Shark”, „Can't Get You Out Of My Head” Kylie Minogue i wiele, wiele innych utworów zawierają takie powtórzenia i przeszły okresy masowej popularności. To kolejny ważny czynnik „wpadających w ucho” utworów, ponieważ ich popularność zwiększa prawdopodobieństwo „zarażenia” – mówi uczony. Autor wyjaśnia, że gdy piosenka wpadnie nam w ucho, nasz umysł powtarza frazę muzyczną pozornie w nieskończoność. – Dzieje się tak, ponieważ sposób, w jaki pamięć muzyczna jest organizowana w umyśle, nie przypomina pliku dźwiękowego ani nagrania na taśmie, które odtwarza się od początku do końca. To właściwie sieć połączeń i wzorców, które mogą się samoczynnie aktywować. Dlaczego w kółko nucimy tę samą piosenkę? Kiedy fragment melodii zostanie raz zakodowany, mózg może go w dowolnym momencie uruchomić. A takim przyciskiem „play” może być np. fragment tekstu piosenki przeczytany na przystanku autobusowym lub reklamie telewizyjnej, usłyszenie podobnej melodii na ulicy lub w radiu, a nawet drobna rzecz, która przypomina motyw danego utworu. Wówczas nas umysł sam tworzy pętlę, a utwór zaczyna grać w naszej świadomości. To dlatego, że nasz mózg uwielbia wzorce. Oznacza to, że z natury jest zaprojektowany do rozpoznawania, przewidywania i porządkowania powtarzających się struktur, takich jak dźwięki, obrazy, rytmy, słowa, a także zachowania. Jest jak osoba, która układa puzzle i szuka brakujących elementów. Właśnie dlatego często, gdy usłyszymy dobrze znaną piosenkę, która w połowie zostanie przerwana, mózg próbuje ją dokończyć w myślach (co często kończy się nieświadomym nuceniem pod nosem). Jak pozbyć się uciążliwej melodii? Prof. Schubert twierdzi jednak, że na podatność na robaki wpływ mają także nasze przyzwyczajenia. – Nawyki i bodźce środowiskowe również mogą odgrywać rolę. Na przykład jeśli codziennie rano jedziesz autobusem i słuchasz muzyki, fragment utworu może wpaść ci do głowy, nawet jeśli jednego dnia nie słuchasz swojej playlisty – tłumaczy. – Istnieje jednak głębszy powód tego zjawiska. Robaki uszne częściej rozpoczynają swoje muzyczne wariacje, gdy aktywowany jest określony zestaw obszarów mózgu, zwany siecią domyślną. Jest ona związana z marzeniami i błądzeniem myśli, co ułatwia wypłynięcie na powierzchnię natrętnych i powtarzających się wspomnień – dodaje badacz. I to właśnie w tej strefie naszego mózgu znajdują się playlisty chcianych i niechcianych, ale na pewno usłyszanych piosenek. Dryfują one w chmurze i czekają, aż klikniemy (często nieświadomie) właśnie przycisk „play”. Jednym z najprostszych sposobów na zatrzymanie zapętlenia naszego mózgu wokół jednej piosenki jest zaśpiewanie na głos innej. Warunkiem jest, że musi być ona znacznie mniej rytmiczna, co sprawi, że nasz umysł będzie potrzebował więcej pracy, żeby ją przeanalizować. Na razie to jedyne remedium na te muzyczne robaki. Źródło: The Conversation Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Sprzedano skrzypce Alberta Einsteina. Muzyka była jego wielką pasją
Skrzypce, które należały do Alberta Einsteina, po latach znów trafiły na światło dzienne. Naukowiec kupił je jeszcze w XIX wieku i grał na nich w czasie pracy nad teorią względności. Teraz instrument sprzedano za zawrotną kwotę. Oto, jak udało się potwierdzić jego autentyczność.
Mało kto zdaje sobie sprawę, że Einstein był zawziętym muzykiem. „Wiem, że najwięcej radości w moim życiu przyniosły mi moje skrzypce” – mawiał. Z kolei jego żona, Elsa, twierdziła, że ​​zakochała się w nim, „ponieważ tak pięknie grał Mozarta na skrzypcach”. W poszukiwaniu skrzypiec Einsteina Wydawać by się mogło, że po 70 latach po śmierci Einsteina znalezienie jego ukochanego instrumentu będzie rzeczą niemal niewykonalną. Tymczasem udało się to zrobić dr. Paulowi Wingfieldowi – dyrektorowi ds. studiów muzycznych w Trinity College. Nie jest to przypadkowa osoba. Jest to kompozytor dramatu muzycznego o życiu… Einsteina jako skrzypka. Jak zlokalizowano skrzypce słynnego fizyka? Wingfield jest autorem dramatu muzycznego „Skrzypce Einsteina”, w którym Einstein opowiada historię swojego życia. Jest w nim nie fizykiem, ale właśnie skrzypkiem. – Badania, pisanie scenariusza i komponowanie tego spektaklu zajęło mi sześć miesięcy. W tym czasie zebrałem wszystkie znane mi wypowiedzi Einsteina na temat muzyki, a także informacje o skrzypcach, które posiadał i koncertach, na których grał – mówi Wingfield. Premiera „Skrzypiec Einsteina” odbyła się w kwietniu 2025 roku w Highgate. Po występie na Festiwalu Highgate pod koniec czerwca, dyrektor teatru wręczył Wingfieldowi wiadomość, która zaczynała się od słów: „Nie jestem szalony…”. – Przeczytanie tej wiadomości okazało się jednym z najbardziej ekscytujących, choć surrealistycznych, doświadczeń w moim życiu – mówi Wingfield. Była to wiadomość od licytatora, który otrzymał zlecenie sprzedaży skrzypiec rzekomo należących do Einsteina. Prosił o pomoc w sprawdzeniu pochodzenia instrumentu. Wingfield potwierdził ich autentyczność. Skrzypce Einsteina – co o nich wiemy? Skrzypce Alberta Einsteina pochodzą z 1894 roku. Fizyk zakupił je w Monachium, zanim wyjechał do Szwajcarii. Grał na nich w czasie, w którym rozwijał swoją teorię względności i otrzymał Nagrodę Nobla. Nowe skrzypce zakupił w Berlinie w 1920 roku. W 1932 roku, tuż przed ucieczką z nazistowskich Niemiec do USA, podarował monachijskie skrzypce swojemu przyjacielowi i współlaureatowi Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki, Maxowi von Laue. Dwadzieścia lat później von Laue podarował skrzypce i inne przedmioty przyjaciółce, Margarete Hommrich, której praprawnuczką była obecna właścicielka – była, bo instrument sprzedano 8 października na aukcji za 860 tys. funtów brytyjskich, czyli około 4,2 mln złotych. Skrzypce z 1894 roku mają inskrypcję z imieniem „Lina”, którym Einstein opatrzył wszystkie swoje skrzypce. Wingfield potwierdził autentyczność również na podstawie specyficznego XIX-wiecznego lakieru i innych szczególnych cech. Wingfield przyznaje, że nie jest ekspertem od skrzypiec XIX wieku. – Ale dziwnym zbiegiem okoliczności moje dogłębne badania nad życiem muzycznym Einsteina uczyniły mnie osobą, która zgłębiła historię właściciela – przyznał. Źródło: University of Cambridge Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Trwa Konkurs Chopinowski. Psycholożka zdradza, jak muzycy radzą sobie z tremą i czego możemy się od nich nauczyć
Rozpoczął się Konkurs Chopinowski, czyli jedno z najważniejszych – jeśli nie najważniejsze – wydarzenie fortepianowe na całym świecie. 84 pianistów mierzy się w swoich interpretacjach Fryderyka Chopina i walczy o wygraną, która na zawsze może nadać bieg ich karierze. Jak artyści radzą sobie z ogarniającą tremą? Psycholożka muzyki zdradza ich sztuczki, które można wykorzystać także poza sceną.
Między 2 a 23 października 2025 roku trwa XIX Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina, czyli tak zwany Konkurs Chopinowski. Do Warszawy zjeżdża 84 finalistów z 20 różnych krajów. To doświadczeni muzycy, ale nadal muszą mierzyć się z tremą – psycholożka muzyki dr Julia Kaleńska-Rodzaj opowiada, jak sobie z nią radzą. Jak działa trema? Przed i bezpośrednio po wejściu na scenę puls i ciśnienie tętnicze krwi rośnie. To naturalna reakcja organizmu na stres – ten chce jak najlepiej przygotować nas na czekającą nas „walkę”. Występ wywołuje wiele emocji: obawę, niepewność, dumę, radość czy wstyd. Emocje te mogą wywoływać blokadę psychofizyczną: napięcie mięśni, suchość w ustach czy pocenie się. Wielu muzyków mówi, że mimo lat doświadczenia nie do końca poradziło sobie z tremą. Udaje im się za to ją zamaskować lub… przekuć w ekscytację wynikającą z grania utworów Fryderyka Chopina. Nawet jeśli zamiast przerażenia występujących dopada na scenie radość, to czas przed publicznością wydaje się płynąć szybciej, a przez głowę przechodzą setki myśli na minutę. To moment, od którego może zależeć kariera. Jak sobie z tym poradzić? Tylko spokój nas uratuje, czyli jak poradzić sobie z tremą Natłok myśli sprawia, że muzyk może grać szybciej, niż planował. Wbrew pozorom nie znaczy to tylko, że utwór szybciej się skończy: artyści to nie maszyny, a późniejsza część koncertu może być bardziej wymagająca niż jego początek. Przykłady? Trzecia, ostatnia część koncertu fortepianowego e-moll op. 11, Rondo: Vivace, która potrafi sprawić wykonawczy problem. – Dlatego tak ważne jest, aby dać sobie chwilę na adaptację i skupić się na najważniejszym celu: muzyce i zanurzeniu w dźwiękach – tłumaczy dr Kaleńska-Rodzaj. Skoncentrowanie się na jednym konkretnym celu to rada, którą z powodzeniem można wykorzystać np. podczas występów publicznych, a bardzo pomagają w tym techniki wyciszania, np. oddechowe. Przejmowanie się tylko tym, nad czym ma się kontrolę Artyści występujący w trakcie konkursu nie mają wpływu na wiele jego elementów: nie wiedzą, kiedy będą występować czy jakie będzie nastawienie jurorów. Według ekspertki kluczem do sukcesu na konkursie jest skupienie się tylko na tym, co można kontrolować. W tym wypadku może być to kolejność klawiszy. Zachęca ona, by scenę potraktować jak piaskownicę: skupić się na tym, co chce się zbudować, a nie co w danej chwili myślą odbiorcy, co odczuwają i czy dobrze się bawią. To wyjdzie samo – wszyscy wiemy, jak dobrze słucha się muzyka bez reszty pochłoniętego dźwiękiem. Równie dobrze słucha się skoncentrowanego na zadaniu mówcy. Czy wrażliwi mają większą tremę? – [Wrażliwość emocjonalna] to supermoc, dzięki której artysta czuje i rozumie muzykę. Ale cecha ta ma też ciemną stronę: jej posiadacz na co dzień mocniej niż inni odbiera różne bodźce. Dlatego uczymy się, jak tę wrażliwość doceniać i jak w natłoku bodźców o siebie zadbać – mówi o swojej pracy z muzykami psycholożka. Jak poradzą sobie artyści w tym roku? Konkurs Chopinowski już trwa, a warto go śledzić – między innymi po to, by zobaczyć, jak radzą sobie z tremą profesjonalni muzycy. Następna taka okazja dopiero w 2030 roku. Źródła: PAP, naukawpolsce.pl Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Czy zauważyłeś, że z wiekiem słuchasz w kółko tych samych utworów? Naukowcy przeanalizowali popularny serwis muzyczny
Z biegiem czasu najnowsze piosenki proponowane przez Spotify zdają ci się coraz gorsze? Naukowcy sugerują, że to nie serwis staje się gorszy – to twój gust jest coraz bardziej wyrafinowany. Badacze przez 15 lat analizowali działalność użytkowników i mają dowody na temat wpływu muzyki na tożsamość.
Wiek ma wpływ na rodzaj muzyki, której słuchamy – spodziewaliśmy się tego od dawna, ale teraz pojawiły się twarde dowody. Naukowcy z Uniwersytetu w Göteborgu przeanalizowali wieloletnie dane z serwisów muzycznych, by prześledzić zmieniające się na przestrzeni lat gusta użytkowników. 15 lat, 40 000 użytkowników i 542 miliony odtworzeń Do swoich badań naukowcy wykorzystali dane z serwisu Last.fm. Na tej platformie użytkownicy dzielą się swoimi playlistami i nawykami słuchania muzyki, które umożliwiają zbudowanie osobistego profilu. A że przy rejestracji należy także podać rok urodzenia, badacze – oprócz preferencji – znali także ich wiek. Szwedzkie badanie opierało się na danych z 15 lat, obejmowało 40 000 użytkowników i ponad 542 miliony odtworzeń około miliona utworów. – Dzięki badaniu możemy śledzić, jak zmieniają się preferencje słuchania muzyki na przestrzeni wielu lat życia. Kiedy firmy takie jak Spotify próbują tworzyć rekomendacje dla swoich subskrybentów, niekoniecznie biorą pod uwagę nawyki słuchania muzyki w całym ich życiu – mówi Alan Said, profesor informatyki na Uniwersytecie w Göteborgu i współautor badania. Czego słuchają młodzi, a czego starsi? W młodym wieku jesteśmy bardziej podatni na wpływy: chcemy doświadczyć wszystkiego. Dużo częściej do puli „ulubionych utworów” młodych ludzi trafiają piosenki będące obecnie trendami czy figurujące na szczytach list przebojów. Nastolatków z rówieśnikami łączą często ulubione utwory, ale później się to rozmywa. Co ciekawe, w okresie przejścia pomiędzy dojrzewaniem a dorosłością nawyki muzyczne najbardziej się poszerzają: dajemy sobie więcej przestrzeni na odkrywanie artystów i gatunków, które wcześniej wydawały nam się nieinteresujące. Kiedyś ulubione piosenki, których było mnóstwo, zastępują inne. W dorosłości spektrum się zawęża. Znajdujemy ulubione style muzyczne, z którymi się identyfikujemy i wśród nich wybieramy ulubione utwory – z wiekiem ich coraz mniejszą liczbę. „Ścieżka dźwiękowa” naszego życia W średnim wieku słuchamy dużo bardziej… nostalgicznie. Poszczególne utwory, ulubione w latach młodości, stają się muzycznymi wspomnieniami, do których chętnie wracamy. Dużo rzadziej udaje się stworzyć takie wspomnienia w późniejszych latach życia, ale nie jest to niemożliwe. Gdzie jest granica? – Większość 65-latków nie decyduje się na muzyczną podróż eksploracyjną – mówi Said. Zdecydowanie chętniej słuchają oni niegdyś polubionych utworów. Algorytmy niedostosowane do zmieniającego się wieku Chociaż wyniki nie są zaskakujące, to tak pogłębiona naukowa analiza preferencji muzycznych na przestrzeni mijających lat była do tej pory niemożliwa. Po prostu nie było tak obszernej bazy danych! Internet i odpowiednio długo istniejące serwisy muzyczne (oraz streamingowe) to na szczęście zmieniły. – Usługa, która rekomenduje ten sam rodzaj muzyki wszystkim w ten sam sposób, ryzykuje, że przegapi to, czego tak naprawdę oczekują różne grupy. Młodsi słuchacze mogą skorzystać z rekomendacji, które łączą najnowsze hity z propozycjami starszej muzyki, której jeszcze nie odkryli. Słuchacze w średnim wieku cenią równowagę między nowością a znajomością, podczas gdy starsi słuchacze oczekują bardziej dopasowanych rekomendacji, odzwierciedlających ich osobiste gusta i nostalgiczne wspomnienia – konstatuje profesor. To więc nie twoja wina, że złości cię Spotify. Dzięki tego rodzaju danym serwis będzie mógł jednak tworzyć jeszcze lepsze playlisty i proponować utwory, które lepiej przypadną do gustu poszczególnych użytkowników. W tzw. międzyczasie… warto eksplorować! Kto wie, może ulubione piosenki czekają tuż za rogiem. Źródło: Uniwersytet w Göteborgu Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Bolesław Chrobry „odwiedził” Biskupin. Śpiewał tam o swoim życiu
Śpiewający król, aktor zafascynowany historią i Biskupin jako średniowieczny plan filmowy. To nie zapowiedź nowej produkcji Netflksa, ale muzealny projekt z okazji jubileuszu Bolesława Chrobrego. W głównej roli gwiazda polskiego kina: Tomasz Karolak. Zobaczcie, co z tego wyszło!
W 2025 roku obchodzimy okrągłą, bo tysięczną rocznicę koronacji i śmierci pierwszego króla Polski, Bolesława Chrobrego. Z tego powodu w ostatnich miesiącach w Gnieźnie odbywają się liczne imprezy upamiętniające te ważne wydarzenia. Oprócz widowiska „Milenium Koronacji Bolesława Chrobrego w Gnieźnie” są to też inne imprezy, ale też wydawnictwa, na przykład w postaci komiksu o pierwszym królu Polski. Rozśpiewane muzeum Jedną z instytucji silnie zaangażowanych w jubileusz jest Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie. Z jego inicjatywy powstał cykl produkcji wideo „Piast Superstars”. Utwory muzyczne wykonują znane osobowości, które wcielają się we władców Polski. Do tej pory zrealizowano produkcje na temat Bolesława Śmiałego, Mieszka I i Bolesława III Krzywoustego. Wzięli w nich udział Darek Malejonek, Marek Piekarczyk i Ewa Pitura (Parsifal). Teraz przyszła pora na Bolesława Chrobrego. A pretekstem jest 1000-lecie koronacji tego władcy w 1025 roku. Chrobry w Biskupinie W Chrobrego wcieliła się gwiazda polskiego kina znana zarówno z licznych seriali, ale też z desek teatralnych, Tomasz Karolak. Wykonał piosenkę „To była długa gra”. Tytuł odnosi się do powieści Elżbiety Cherezińskiej „Gra w kości”. Klip czerpie inspiracje z komiksu „Chrobry”, wydanego przez MPPP i wydawnicwo Egmont. Jest to autobiograficzny utwór, w którym władca wspomina swoją drogę na tron. Co ciekawe, większość zdjęć do teledysku zrealizowano w Biskupinie. Niewiele osób zdaje sobie sprawę, że w rezerwacie archeologicznym można zobaczyć rekonstrukcje budowli z różnych epok, również z czasów średniowiecza. Chociaż najbardziej znane budowle są z czasów kultury łużyckiej, czyli mające 2700 lat. W teledysku widzimy Chrobrego witającego Ottona III przed bramą do osiedla z czasów kultury łużyckiej. Ta budowla istniała zatem 1700 lat przed czasami pierwszego króla Polski, ale sprawdziła się w teledysku jako wrota Gniezna. Jednak dalsze zdjęcia pochodzą już ze zrekonstruowanej wioski wczesnośredniowiecznej, również w Biskupinie. Karolak: minąłem się z powołaniem Tomasz Karolak przyznaje, że minął się z powołaniem. – Dzisiaj jestem takim aktorem, który nie chce być aktorem, ale historykiem. Oprowadzam przyjaciół po Krakowie, Rzymie, Jerozolimie i szczycę się tym, że wiem trochę więcej – powiedział Tomasz Karolak portalowi „Przemiany”. View oEmbed on the source website Aktor wystąpił w produkcji muzeum bez pobierania honorarium. A propozycja udziału w produkcji wyszła od niego. Jak sam powiedział była to dla niego przyjemność, ponieważ bardzo interesuje się historią. Muzykę do utworu napisał Jakub Grzechowiak (klawiszowiec Pere Lachaise), a za tekst odpowiada Jarek Mikołajczyk – edukator z Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie. Źródła: MPPP, Przemiany Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Zarycz jak dinozaur. Kompozytorka z USA i Polak stworzyli przełomowy instrument
Kompozytorka z Teksasu na podstawie skamieniałości stworzyła interaktywny instrument, wydający dźwięki dinozaurów. Do projektu zaprosiła Polaka. Ich wspólne dzieło pozwala „zagrać” na czaszce korytozaura i zabrzmieć dokładnie tak jak on, miliony lat temu.
Choć naukowcy od lat próbują odtworzyć głosy dinozaurów, wciąż nikt nie wie na pewno, jak naprawdę brzmiały. Same skamieniałości, zachowujące tylko twarde tkanki organizmu, nie mogą odpowiedzieć na to pytanie jednoznacznie. Kompozytorka z USA i projektant o polskich korzeniach podjęli jednak wyzwanie i stworzyli przełomowe instrumenty „udające” dinozaury. „Chór dinozaurów” – jak zagrać na czaszce dinozaura Zagadka stała się inspiracją dla Courtney Brown, profesorki z Southern Methodist University w Teksasie (USA). Brown zajmuje się komputerową inżynierią dźwięku, a także występuje na scenie z instrumentami które sama zaprojektowała. Od ponad dekady buduje instrumenty wzorowane na czaszkach dinozaurów. Jej projekt „Dinosaur Choir” to próba połączenia nauki, sztuki i prehistorii w jedno doświadczenie muzyczne. Na ten pomysł Courntey Brown wpadła w 2011 r., podczas wizyty w muzeum w Nowym Meksyku. Tam usłyszała rekonstrukcję głosu parazaurolofa – roślinożernego dinozaura o charakterystycznym grzebieniu na głowie. Postanowiła zbudować instrument, który pozwoli interaktywnie wydobywać dźwięki dinozaurów, zamiast „suchej” rekonstrukcji. Jak tworzono „śpiewającą czaszkę” korytozaura? Pracę nad pierwszym instrumentem zaczęła w ramach doktoratu na Arizona State University. Wykorzystując tomografię komputerową czaszki młodego korytozaura, odtworzyła w technologii 3D jego grzebień i drogi oddechowe. Te części czaszki były dla dinozaura naturalnymi rezonatorami. Gotowy instrument Courtney Brown, obsługiwany podobnie do trąbki, generował odgłosy od delikatnych po potężne, przypominające ryk. Między 2011 a 2015 rokiem badaczka zbudowała jego kolejne wersje, udoskonalając materiały i brzmienie. Jej prace zostały wyróżnione m.in. na konkursie sztuki dźwięku w Austrii i zyskiwały coraz większy rozgłos. Do zespołu dołącza Polak Po kilkuletniej przerwie projekt odżył dzięki stypendium Fulbrighta w 2021 r., które umożliwiło współpracę z Polakiem – Cezarym Gajewskim z University of Alberta, specjalistą od projektowania przemysłowego i technologii 3D, absolwentem Uniwersytetu we Wrocławiu. Wspólnie stworzyli udoskonaloną replikę czaszki dorosłego korytozaura. Instrumenty wyposażono w nowy interfejs, nie wymagający bezpośredniego dmuchania w „trąbkę”. Wbudowane czujniki rejestrują drgania głosu i oddechu, zamieniając je w sygnały elektryczne. Te z kolei są przekształcane w fale powietrza przechodzące przez replikę czaszki. Kamera śledzi ruch ust, co dodatkowo wpływa na barwę odgłosów. View oEmbed on the source website Międzynarodowa kariera Dinosaur Choir W 2023 r. „Dinosaur Choir” zdobył trzecie miejsce na międzynarodowym konkursie w Georgii, a później prezentowany był na konferencji muzycznej w Australii, gdzie wzbudził ogromne zainteresowanie. Brown planuje udostępnić plany 3D do samodzielnego druku oraz bezpłatne oprogramowanie, które umożliwi zabawę w „muzykowanie na dinozaurze” za pomocą mikrofonu i kamery. Czy instrumenty-dinozaury zagrają w orkiestrze? Artystka myśli już o kolejnych projektach, m.in. o odtworzeniu głosu nodozaura – roślinożernego dinozaura opancerzonego, którego skamieniałość odkryto w Teksasie. Jego skomplikowane kanały nosowe na pewno wygenerują zupełnie nowe brzmienia. Według Courtney Brown „Dinosaur Choir” sprawdzi się jako element orkiestry symfonicznej. Już wcześniej zestawiła swoje instrumenty z tubą czy saksofonem. Jak podkreśla, gra na tych instrumentach to doświadczenie pozwalające poczuć empatię wobec istot, które dawno wyginęły. Źródła: Phys.org, Courtney Brown Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Naukowcy wskazali nowy lek na chorobę lokomocyjną. I nie jest to pigułka
Choroba lokomocyjna to prawdziwe utrapienie dla osób, które lubią podróżować. Teraz naukowcy wskazali ciekawe rozwiązanie, które może im pomóc. Jest nim słuchanie odpowiednio dobranej muzyki. Mają na to twarde dowody.
Naukowcy wywołali u kilkudziesięciu uczestników badania chorobę lokomocyjną za pomocą symulatora jazdy. Następnie odtwarzali im różne rodzaje muzyki. Celem było znalezienie takiej, która zmniejszy złe samopoczucie. Wyniki swoich dociekań badacze opublikowali na łamach „Frontiers in Human Neuroscience”. Czego słuchać, gdy jest nam w aucie źle? Okazało się, że radosna muzyka łagodziła chorobę lokomocyjną najskuteczniej, redukując ją o 57,3%. Tuż za nią plasowała się muzyka spokojna (56,7%). Muzyka namiętna (ang. passionate) zmniejszała chorobę lokomocyjną o 48,3%. Z kolei grupa kontrolna zgłosiła zmniejszenie objawów choroby lokomocyjnej o 43,3% po odpoczynku, podczas gdy osoby słuchające smutnej muzyki odnotowały redukcję jedynie o 40%. Muzykę „aplikowano” uczestnikom badania przez 60 sekund po zakończeniu jazdy, a następnie poproszono ich o opisanie samopoczucia. Reakcje mózgu na muzyczne lekarstwo Naukowcy ustalili również, że doświadczenie choroby lokomocyjnej znalazło odzwierciedlenie w danych z elektroencefalogramów, co wskazuje na potencjalną skuteczność tego sposobu walki z mdłościami. – Choroba lokomocyjna znacząco utrudnia podróżowanie wielu osobom, a dostępne interwencje farmakologiczne często wiążą się ze skutkami ubocznymi, takimi jak senność – wyjaśnia dr Qizong Yue z Southwest University w Chinach, współautor artykułu. I dodaje, że muzyka jest sposobem nieinwazyjnym, niedrogim i spersonalizowanym. Jaki jest mechanizm działania muzyki? Dlaczego ludzie cierpiący na chorobę lokomocyjną czują się lepiej, gdy słuchają odpowiedniej muzyki? Możliwe, że spokojne dźwięki relaksują, łagodząc napięcie, które zaostrza chorobę lokomocyjną, podczas gdy radosna muzyka może rozpraszać uwagę, aktywując układ nagrody w mózgu. Z kolei smutna muzyka może mieć odwrotny skutek – wzmacniać negatywne emocje i zwiększać ogólny dyskomfort. Naukowcy zwracają uwagę, że konieczne są dalsze prace w celu potwierdzenia tych wyników. – Głównym ograniczeniem tego badania jest stosunkowo niewielka liczebność próby – wyjaśnił Yue. Naukowcy postulują również przeprowadzenie badań w warunkach rzeczywistych, które mogłyby oddziaływać na mózg inaczej niż symulowane. Źródło: Frontiers in Human Neuroscience Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Ignacy Jan Paderewski – pianista, kompozytor, patriota i mąż stanu
Na przełomie XIX i XX wieku był bez wątpienia jednym z najbardziej znanych Polaków na świecie. To dzięki niemu prezydent USA Woodrow Wilson wstawił się za powołaniem do życia wolnej, niepodległej Polski. A chociaż talent polityczny Ignacego Jana Paderewskiego niemal dorównywał temu muzycznemu, to „Lew Paryża” widział w sobie kompozytora, nie polityka.
Spis treści: Dom rodzinny Ignacego Paderewskiego Nauka w Instytucie Muzycznym Koncerty na wielkich scenach świata Wejście do polityki Powrót do Polski Ignacy Jan Paderewski urodził się na Podolu, we wsi Kuryłówka, gdzie znajdował się niewielki majątek Paderewskich. Przyszedł na świat prawdopodobnie 6 listopada 1860 r., choć niektórzy przesuwają datę jego narodzin nawet do 25 października. Matka przyszłego kompozytora zmarła kilka miesięcy po narodzinach syna, a jedynym opiekunek małego Ignacego i jego starszej siostry został ojciec – Jan Paderewski. Dom rodzinny Ignacego Paderewskiego W domu kultywowana była tradycja patriotyczna – powstańcza. Jan Paderewski był powstańcem styczniowym, który po upadku powstania spędził rok w więzieniu w Kijowie. Natomiast pierwszym i jednym z najważniejszych nauczycieli młodego Ignacego został Michał Babiński. Ten weteran powstania listopadowego uczył przyszłego premiera historii, geografii, literatury polskiej i języka francuskiego. Muzyki Ignacy początkowo uczył się sam, grając na rodzinnym fortepianie. Wiele lat później pisał: „Pochodzę z niezamożnej starej szlacheckiej rodziny. Takich rodzin w dawnej Polsce było wiele tysięcy”. Postępy muzyczne i niewątpliwy talent dostrzeżony również poza rodziną sprawiły, że Jan Paderewski zgodził się na wyjazd syna do Warszawy. Nauka w Instytucie Muzycznym Przyszły premier przybył do Warszawy w wieku 12 lat, by przez sześć lat uczyć się gry na fortepianie oraz kompozycji. Do egzaminu w Instytucie Muzycznym podszedł w czerwcu 1878 r. Już wówczas, poza Koncertem e-moll Edwarda Griega, zagrał również własną kompozycję. Pozwoliło mu to podjąć pracę w tymże Instytucie jako nauczyciel fortepianu w klasie „niższej”. Również tam poznał swoją pierwszą żonę Antoninę Korsakównę. Niestety, małżeństwo trwało zaledwie rok. Kobieta zmarła kilka dni po urodzeniu jedynego dziecka Paderewskiego, syna Alfreda. On też nie miał wiele szczęścia. Chorował na paraliż dziecięcy i dożył niespełna 20 lat. Większość z nich z dala od robiącego karierę ojca, podrzucany rodzinie i znajomym na wychowanie. Po śmierci żony Paderewski zdecydował, że bardziej niż pianistą pragnie być kompozytorem i w 1882 r. wyjechał do Berlina na studia kompozytorskie. Jego autorski koncert, który zagrał w Berlinie, został dobrze oceniony zarówno przez publiczność, jak i takie autorytety, jak Joseph Joachim czy Anton Rubinstein. Ignacy Jan Paderewski regularnie koncertował w każdym miejscu, w jakim się zalazł. W 1884 roku w Zakopanem poznał cieszącą się światową sławą Helenę Modrzejewską, która już na zawsze stanie się jego przyjaciółką i wsparciem. To dzięki koncertowi z nią pozyskał pieniądze, które pozwoliły mu spełnić marzenie – wyjechać do Wiednia, by tam uczyć się u sławnego Teodora Leszytyckiego. Leszetycki tak mówił o swoim uczniu: „To wielkie serce – wielka głowa i niezmierzony hart woli. Będzie on genialnym artystą do końca życia, gdyż ma charakter, gdyż poza pracą umiał nie widzieć, nie znać innych celów. Przez cztery lata kształcił się u mnie, z tych dwa poświęcił wyłącznie pięciopalcówkom, aż wreszcie zdobył to, co nazywamy techniką. Po technice pracowaliśmy nad wyrobieniem stylu, to znaczy w moim pojęciu nad pogodzeniem indywidualności wirtuoza z intencjami kompozytora”. Koncerty na wielkich scenach świata Przełomowym momentem w karierze muzyka był jego debiut paryski, który miał miejsce w paryskiej Sali Erarda 3 marca 1888 r. Koncert ten okrzyknięto sensacją sezonu. Po nim Paderewskiego zaczęto nazywać „lwem Paryża”, okrzyknięto go też „drugim Chopinem”. Paderewski koncertował też w Londynie, grał nawet przez samą królową Wiktorią, która ponoć wyjątkowo ceniła talent Polaka. Jednak największą sławę i pieniądze przyniosły mu Stany Zjednoczone. Udał się za ocean jesienią 1981 roku. Już 17 listopada zagrał tam swój pierwszy koncert, od razu w Carnegie Hall – wówczas dopiero co otwartej sali w Nowym Jorku, która po dziś dzień pozostaje jedną z kilku najważniejszych i najbardziej prestiżowych sal koncertowych świata. Paderewski aż osiemnaście razy odwiedził Stany Zjednoczone, które odegrały wyjątkowo ważną rolę zarówno w jego działalności artystycznej, jak i politycznej. Muzyk koncertował również w Australii, Nowej Zelandii, krajach Ameryki Południowej oraz we wszystkich państwach Europy, a także w Rosji. W dodatku spełniło się jego marzenie: był postrzegany nie tylko jako wybitny pianista, ale również jako utalentowany kompozytor. Pewnego wieczoru w nowojorskiej Metropolitan Operze odbywała się premiera jego opery „Manru” – pierwszej opery polskiego twórcy wystawionej w tej renomowanej instytucji – podczas gdy on sam dawał koncert w tym czasie w innej nowojorskiej sali koncertowej. Wejście do polityki Można powiedzieć, że wszystko zaczęło się od bitwy pod Grunwaldem. W 1908 roku Paderewski zamówił u Antoniego Wiwulskiego pomnik mający upamiętnić to wielkie zwycięstwo. Stojący do dziś naprzeciwko Barbakanu w Krakowie monument został odsłonięty w 1910 roku w obecności tysięcy ludzi. Paderewski wygłosił wtedy przemówienie o zdecydowanym charakterze niepodległościowym. Na wiadomość o głodzie panującym na terenach polskich w trakcie I wojny światowej rozpoczął intensywną działalność dyplomatyczną na rzecz Polski, m.in. organizując pomoc dla ofiar wojny i zakładając komitety w Paryżu, Londynie i Szwajcarii. Pragnąc zorganizować skłóconą polonię amerykańską, wyjechał w 1915 roku do USA. Dzięki swoim szerokim znajomościom nawiązał kontakt z doradcą prezydenta Wilsona, a dzięki niemu z samym prezydentem. Potrafił na tyle zaciekawić prezydenta historią Polski i ówczesną sytuacją nieistniejącego kraju, że ten wplótł sprawę Polski w tzw. 14 punktów Wilsona, które stały się podstawą późniejszego traktatu wersalskiego. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości Paderewski, namawiany przez Brytyjczyków i na pokładzie ich statku wojennego, powrócił do kraju. 26 grudnia 1918 roku pojechał do Poznania, gdzie został entuzjastycznie przyjęty przez miejscową ludność. Jego przyjazd stał się bezpośrednim impulsem do wybuchu zwycięskiego powstania wielkopolskiego. Powrót do Polski 4 stycznia już w Warszawie Paderewski spotkał się z Józefem Piłsudskim. Podjął się roli mediatora między Piłsudskim a obozem Dmowskiego. 16 stycznia objął stanowisko premiera i ministra spraw zagranicznych. Wraz z Dmowskim reprezentował Polskę na konferencji pokojowej w Paryżu, tej samej która zakończyła się podpisaniem traktatu wersalskiego. Mimo sukcesów dyplomatycznych jego rząd spotkał się z krytyką i był traktowany jako tymczasowy, dlatego w grudniu 1919 roku zrezygnował ze stanowiska i wyjechał do Szwajcarii. Rozczarowany polityką Paderewski wrócił do swojej willi Riond-Bosson, gdzie znów poświęcił się muzyce. Koncertował, wspierał młodych pianistów i organizował kursy mistrzowskie. Współpracował też przy wydaniu „Dzieł wszystkich Fryderyka Chopina” i wystąpił w filmie „Sonata księżycowa”. To dzięki niemu do dziś wiemy, jak wyglądał i grał mistrz. Po wybuchu II wojny światowej zaangażował się ponownie w działalność patriotyczną – organizował pomoc, przemawiał, apelował o wsparcie dla Polski. W 1940 roku wyjechał do USA, gdzie w 1941 obchodzono jubileusz jego debiutu. Zmarł 29 czerwca 1941 r. w wieku 80 lat. Pochowano go wówczas na cmentarzu Arlington. Ale zgodnie z wolą artysty, jego prochy wróciły do wolnej Polski w 1992 r. Ignacy Jan Paderewski był nie tylko wybitnym artystą, ale też rzecznikiem sprawy polskiej, który nie obawiał się wykorzystywać swojej sławy dla dobra ojczyzny. Był też wielkim filantropem. W testamencie wyraził wdzięczność przyjaciołom, przebaczył krzywdy, lecz potępił tych, którzy dla własnych korzyści szkodzili Polsce. Jego spuścizna – artystyczna i polityczna – pozostaje trwałym dziedzictwem kultury i historii. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Bałkany, trąbki i tygiel kulturowy. Dlaczego Polacy masowo odwiedzają latem małe serbskie miasteczko?
Gorące bałkańskie noce, mnóstwo słońca i fascynująca kultura – samo to przyciąga latem do Serbii coraz więcej turystów. Jeden sierpniowy weekend jest jednak najbardziej magiczny: już 8 sierpnia w niewielkim miasteczku Guča zaczyna się fiesta, której nie można przegapić!
Spis treści: Dlaczego warto przyjechać do Gučy? Guča 2025: pojedynek na trąbki Co ciągnie Polaków do Gučy? Turystyka w Serbii W górskim miasteczku południowo-zachodniej Serbii dzieje się magia. Raz w roku licząca kilkuset mieszkańców miejscowość przeradza się w tętniące życiem centrum kultury, w którym spotykają się ludzie z całego świata. Wszystko za sprawą Guča Trumpet Festival, czyli Festiwalu Trąbek i wszystkiego tego, co bałkańskie! Należy jak najszybciej planować wyjazd, bo wydarzenie odbędzie się w dniach 8–10 sierpnia i uwaga – jest całkowicie darmowe. Dlaczego warto przyjechać do Gučy? Wśród gwarnych straganów, dźwięczących trąbek i skwierczącej pljeskavicy spotkamy mnóstwo ludzi z całego świata: miejscowi mówią, że w ciągu tych kilku sierpniowych dni odwiedza ich nawet kilkaset tysięcy turystów! Wśród nich z roku na rok znajdziemy coraz więcej Polaków. Poza wieloma koncertami największych bałkańskich gwiazd na odwiedzających czekają także tysiące małych, muzycznych uniesień. Wszystko za sprawą spacerujących po miasteczku setek zarówno najlepszych, jak i dopiero aspirujących do tego miana orkiestr dętych z całych Bałkanów. Do tego beztroski taniec kolo, wspaniała pogoda, lokalna kuchnia i odrobina rakii – dla wielu to przepis na idealne wakacje. Guča 2025: pojedynek na trąbki Celem festiwalu nie jest jednak wyłącznie wspaniała zabawa – ta niejako odbywa się przy okazji – a wirtuozerski pojedynek na instrumenty dęte. Najbardziej prestiżową nagrodą jest przyznawana rokrocznie Złota Trąbka, której zdobywca w Serbii traktowany jest niemalże z boską czcią. Wiele innych kategorii pozwala jednak artystom sprawdzić się, ku uciesze słuchaczy, w różnorodnych dziedzinach muzycznej sztuki. Trąbki, waltornie, suzafony i puzony rozgrzane są do czerwoności. Co ciągnie Polaków do Gučy? Wielu turystów z Polski jako przyczynę wakacji na Bałkanach wskazuje bliską naszemu sercu kulturę i południowosłowiański temperament. Guča ściąga także wielu polskich muzyków, a reprezentacje z naszego kraju również biorą udział w konkursie. – Festiwal muzyki bałkańskiej w Guczy to wyjątkowy czas: głównie przez klimat i wspaniałą atmosferę panującą wśród wszystkich uczestników, ale także niezwykle przyjazne nastawienie lokalnej społeczności. Jednak każdego muzyka i melomana, nie tylko grającego na instrumentach dętych blaszanych, ściąga przede wszystkim aspekt wykonawczy, który [w Gučy – przyp. red.] jest wyjątkowy w skali całego świata – mówi Fryderyk Bodzianowski, waltornista Teatru Muzycznego w Łodzi. Turystyka w Serbii Serbia jest coraz chętniej odwiedzanym kierunkiem turystycznym. W sierpniu 2024 liczba przyjazdów osiągnęła rekordowy poziom 282 070, wzrastając o ponad 30% w ciągu dwóch ostatnich lat. Piękna pogoda, względne bezpieczeństwo i mnóstwo zabytków sprawiają, że według prognoz liczba ta będzie stale rosnąć. Źródło: guca.rs, Trading Economics. Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Ten jeden dźwięk sprawiał, że muzyka Ozzy‘ego Osbourne‘a budziła grozę
Tryton – dawniej zakazany interwał muzyczny, dziś kultowy symbol metalu. Co sprawia, że ten złowieszczy dźwięk wywołuje w nas tak pierwotne emocje? I dlaczego Ozzy Osbourne uczynił z niego swój znak rozpoznawczy?
Spis treści: Historia „zgrzytu” i jego średniowieczne korzenie Kulturowy lęk przed trytonem Kulturowe różnice w postrzeganiu dysonansu Dlaczego dysonans nas fascynuje? O biologii i psychologii Tryton był obwiniany za chaos, zakazywany przez chóry i przyjmowany z entuzjazmem przez fanów metalu. Oto, co naprawdę robi „diabelski interwał” z twoim mózgiem. Pomysł, że dwa proste dźwięki — nie piosenka, a same tony — mogłyby być „zakazane”, może wydawać się absurdalny. A jednak taka właśnie legenda stoi za miażdżącym riffem otwierającym debiutancki album Black Sabbath z 1970 roku. Zaledwie trzema złowieszczymi dźwiękami gitarzysta Tony Iommi, wspólnie z pełnym cierpienia wokalem zmarłego niedawno Ozzy’ego Osbourne’a, stworzyli dźwięk tak niepokojący, że mówiło się, iż był przez wieki zakazany. – Te dźwięki były zakazane wiele lat temu – powiedział Iommi w 2014 roku dla BBC. – Podobno miały sataniczne konotacje. Historia „zgrzytu” i jego średniowieczne korzenie Chociaż rockowe legendy nie są najbardziej wiarygodne, ta zawiera ziarno prawdy. Black Sabbath sięgnęli po to, co teoretycy muzyki nazywają trytonem – dysonansowy interwał kiedyś unikany przez chóry średniowieczne, dziś znany w muzycznej mitologii jako „diabelski interwał”. Nazywany również kwartą zwiększoną lub kwintą zmniejszoną, tryton obejmuje trzy całe tony w skali, tworząc zgrzytliwy, niestabilny interwał, który od wieków wywołuje u słuchaczy niepokój. View oEmbed on the source website Mimo swojego złowieszczego przydomka tryton nigdy nie został oficjalnie zakazany w średniowieczu — choć równie dobrze mógłby być. Wśród obowiązujących wtedy zasad kompozycyjnych ten dysonansowy interwał tonalny był po prostu niesmacznym składnikiem, ale jednocześnie składnikiem o ogromnym znaczeniu. – W teorii muzyki średniowiecznej i renesansowej, która często była kształtowana przez matematyczne i filozoficzne zasady harmonii, tryton nie pasował do systemu „doskonałych” interwałów ze względu na złożone proporcje częstotliwości – mówi Christoph Reuter, profesor muzykologii systematycznej na Uniwersytecie Wiedeńskim. Kulturowy lęk przed trytonem Jednym z powodów tego stanu rzeczy jest relacja między skalami a modusami – te drugie nadają muzyce jej charakter. Skale durowe, takie jak C-dur, zaczynają się od dźwięku o tej samej nazwie. Ale zagraj tę samą skalę, zaczynając od innej nuty, a nagle zabrzmi zupełnie inaczej – ale wciąż muzycznie. Te odmiany to właśnie modusy. Zacznij skalę C-dur od dźwięku D, a otrzymasz jazzowy modus dorycki. Zacznij od E – i jesteś w egzotycznej atmosferze modusu frygijskiego. Modus eolski, zaczynający się od A, tworzy melancholijną, molową atmosferę. Ale jeden z modusów wyróżniał się negatywnie. Rzeczy stawały się problematyczne w przypadku modusu lokryckiego. Zbudowany na siódmym stopniu skali durowej – w tym przypadku, zaczynając od H w skali C-dur – kładł niezwykły nacisk na interwał między H a F. W efekcie otrzymywano skalę, która brzmiała niestabilnie i – dla wielu uszu – niepokojąco. To była kwestia nie tylko gustu. W średniowieczu modusy były fundamentem kompozycji chóralnych, używanych do harmonijnego prowadzenia głosów. Jak wyjaśnia Reuter, tryton nie tylko przeczył ideałowi muzycznego piękna, ale był też po prostu trudny do wykonania. – Był trudny do czystego zaśpiewania, szczególnie w kompozycjach a cappella, które były szeroko stosowane w kościele – mówi. To właśnie ta trudność prawdopodobnie dała początek jednemu z najbardziej złowieszczych ostrzeżeń w teorii muzyki: mi contra fa est diabolus in musica, czyli „mi przeciw fa to diabeł w muzyce”. Kulturowe różnice w postrzeganiu dysonansu Jednak niekomfortowe połączenia tonów nie były zarezerwowane wyłącznie dla muzyki zachodniej. Wiele stylów muzycznych — od Bliskiego Wschodu po Japonię — miało swoje własne „zakazane” konwencje tonalne i różne powody, by ich unikać. Podobnie jak w zachodnich modusach, niektóre indyjskie skale pomijają określone kombinacje dźwięków — varjya svaras — ponieważ niektóre nuty mogą zaburzać równowagę tej głęboko emocjonalnej muzyki. Dla kontrastu, arabski system maqam obejmuje kombinacje tonalne, które dla zachodnich uszu mogłyby być dysonansowe. Dzięki mikrotonom i ćwierćtonom buduje napięcie i rozwiązanie w zupełnie innym systemie reguł. Badanie z 2016 roku wykazało, że członkowie społeczności Tsimane’, rdzennych mieszkańców Boliwii, którzy mieli ograniczony kontakt z kulturą zachodnią, nie uznali dysonansowych akordów za mniej przyjemne niż ich bardziej harmonijne odpowiedniki. – Chociaż dysonansowe interwały, takie jak tryton, mają określone właściwości psychoakustyczne, emocjonalne i symboliczne znaczenie przypisywane im — jak utożsamienie z „złem” — jest prawdopodobnie efektem uczenia się w danej kulturze – twierdzi Isabella Czedik-Eysenberg. View Ediplayer on the source website Dlaczego dysonans nas fascynuje? O biologii i psychologii Dlaczego tryton brzmi tak niepokojąco? Jednym z powodów jest chropowatość akustyczna – nierównomierna, poszarpana jakość dźwięku, którą nasz mózg często wiąże z zagrożeniem. – Chropowatość to szczególnie interesująca cecha dźwiękowa. Badania wskazują, że może ona odgrywać rolę w komunikowaniu niebezpieczeństwa – zauważa Czedik-Eysenberg. – Chropowatość dźwięku odgrywa też bardzo ważną rolę w odbiorze ekstremalnych technik wokalnych używanych w muzyce metalowej. Ale to, jak reagujemy na dźwięk, nie wynika wyłącznie z biologii — kształtowane jest także przez doświadczenie.– Nasze reakcje na dźwięk wynikają z układu nerwowego, który mamy wszyscy, ale kontekst jest kluczowy – mówi Victoria Williamson, psycholożka muzyki. – Niektóre częstotliwości i faktury dźwiękowe są trudniejsze do przetworzenia dla ucha wewnętrznego i mózgu. W Europie XVII wieku to narażenie się zmieniało. Podczas gdy średniowieczna muzyka ceniła harmonię i porządek, okres baroku przyjął kontrast i emocje. W epoce klasycznej tryton pojawiał się już u Bacha, Beethovena i Wagnera – często w celu budowania dramatyzmu lub mroczności. Od tamtej pory „diabelski interwał” pojawiał się wszędzie – od motywu z „Simpsonów” po syreny alarmowe. A w 1970 roku Black Sabbath sięgnął po niego ponownie, budując upiorne fundamenty heavy metalu na jego dysonansowym napięciu. – Muzyka Black Sabbath aktywuje głębokie ośrodki emocjonalne w mózgu, ale zamiast wywoływać strach czy dyskomfort, przyciąga słuchacza – mówi Victoria Williamson. – Im bardziej ta muzyka wywołuje emocje i rozładowuje stres, tym mocniej aktywuje ośrodki nagrody i motywacji w mózgu. Źródło: National Geographic
Polska koncertowym rajem Europy. Te festiwale przyciągają gości ze świata
To już nie tylko koncerty, to cała kultura podróżowania. Festiwale przyciągają tłumy z zagranicy i budują markę Polski jako kierunku wakacyjnego. Zobacz, gdzie warto być tego lata.
Spis treści: Turyści przyjeżdżają do Polski po muzykę Warszawa stolicą polski i festiwali Turystyka festiwalowa w Europie Dlaczego podróżujemy? Dla widoków, smaków, ludzi, a od jakiegoś czasu również dla muzyki. Festiwale muzyczne to dla wielu osób nieodłączny element lata. Przez to, że są organizowane w szczycie turystycznego sezonu, przyciągają nie tylko lokalsów, ale też przyjezdnych. Tak powstała turystyka koncertowa, nazywana też festiwalową. To dość młoda gałąź w branży, ale z ogromnym potencjałem. Turyści przyjeżdżają do Polski po muzykę O tym, że wydarzenia kulturalne mają spory wpływ na branżę turystyczną, przekonaliśmy się już wiele razy. Choćby rok temu latem, kiedy to Taylor Swift przez trzy dni z rzędu koncertowała na PGE Narodowym w Warszawie. Na stadionie bawiły się wówczas dziesiątki tysięcy fanów Amerykanki, a flagi na widowni wskazywały na to, że przyjechali nie tylko z Europy. Napływ gości z całego świata przełożył się na wzrost kosztów noclegów. Według danych portalu WP Finanse, ceny wynajmu mieszkań na Airbnb w weekend koncertowy były nawet trzykrotnie wyższe niż tydzień wcześniej. W przypadku hoteli wzrost cen za pokój był jeszcze wyższy. Szokujące? Niekoniecznie. Stali bywalcy Open'er Festival dobrze wiedza, że nocleg w Gdyni warto rezerwować nawet z kilkumiesięcznym wyprzedzeniem. Im bliżej koncertów, tym mniejszy będzie wybór. Swoją drogą, Open'er cieszy się ogromną popularnością nie tylko wśród Polaków. Co roku bawią się tam również Niemcy czy Skandynawowie. Festiwalowe ogłoszenia śledzą też Litwini. A jest co śledzić. Od lat już Gdynię odwiedzają artyści światowego formatu. I są to nie tylko gwiazdy popu. W tym roku na Open'erze zagrają m.in. Linkin Park, Muse, Camila Cabello, Doechii, J Balvin czy Lola Young. Warszawa stolicą polski i festiwali Warszawa również może pochwalić się własnym festiwalem muzycznym. Mowa oczywiście o Orange Warsaw Festival. Rozmiarami OWF ustępuje Open'erowi, ale to nie oznacza skromniejszego line-upu. W ubiegłych latach gwiazdami warszawskiego festiwalu były między innymi Lana Del Rey, Miley Cyrus i Nicki Minaj. Tegoroczna edycja OWF została zaplanowana na dwa ostatnie dni maja (30–31 maja). Tym samym Warszawa rozpocznie sezon festiwalowy nie tylko w Polsce, ale i w Europie. Headlinerki, czyli Chappel Roan i Charxlie XCX, zaprezentują u nas premierowe występy. Obie artystki triumfowały podczas tegorocznej gali wręczenia nagród Grammy. Zobaczyć na własne oczy, jak otwierają europejski sezon festiwalowy to nie lada gratka dla fanów koncertów. Możemy być pewni, że do Warszawy ponownie przyjadą turyści z zagranicy. Organizatorzy Orange'a dobrze wiedzą, jak wielkim wydarzeniem cieszy się impreza. Ułatwieniem dla uczestników będzie darmowa komunikacja miejska (za okazaniem festiwalowej opaski). Turystyka festiwalowa w Europie Mimo że polskie festiwale muzyczne w niczym nie odbiegają od organizowanych w innych krajach, Polacy chętnie uprawiają turystykę festiwalową również za granicą. Bo skoro można połączyć wakacje w ciepłym kraju z koncertami ulubionych gwiazd, to czemu nie? Dobrą pogodę gwarantuje Hiszpania i to właśnie tam, w Barcelonie, co roku odbywa się jeden z największych festiwali w Europie – Primavera Sound Barcelona. Chappel Roan i Charlie XCX prawdopodobnie pomkną tam prosto z Warszawy, bo festiwal w Barcelonie rusza już 4 czerwca. Bywalcy europejskich festiwali z pewnością kojarzą też Sziget Festival w Budapeszcie. To aż sześć dni koncertów. W tym roku poza gwiazdami, które wystąpią na Orange'u i Open'erze w stolicy Węgier pojawią się też m.in. Shawn Mendes i A$AP Rocky. Nieoficjalnym królem europejskich festiwali jest Glastonbury Festival. Kultowy status imprezy wynika z kilku powodów, w tym historii i skali. Słynny festiwal jest organizowany w angielskim hrabstwie Somerset już od ponad 50 lat. Co roku przyjeżdża tam około 200 tysięcy uczestników. Czeka tam na nich kilkaset koncertów na kilkunastu scenach. Można bawić się przy różnorodnych gatunkach muzycznych. Występ na Glastonbury Festival to ogromne wyróżnienie dla artysty. W 2025 roku dostąpią go m.in. Olivia Rodrigo, The 1975, Neil Young i Rod Stewart. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
160 mln widzów i rekord Guinnessa. Fenomen Eurowizji nie zna granic
Eurowizja to najdłużej transmitowany coroczny konkurs muzyczny w historii. Od dekad fascynuje, bawi i zaskakuje. Niezależnie od opinii, jedno jest pewne – nikt nie przechodzi obok niej obojętnie.
W tym artykule: Kto zapoczątkował Eurowizję? Jakie kraje wygrały Eurowizję najwięcej razy? Kiedy odbywa się Eurowizja? Kto jest gospodarzem Eurowizji? Dlaczego Wielka Piątka ma zagwarantowany udział w finale? Polska na Eurowizji Milionowa oglądalność Eurowizji Eurowizja a polityka Eurowizja – choć wywołuje mieszane uczucia – od lat pozostaje jednym z najchętniej oglądanych widowisk telewizyjnych. O fenomenie konkursu niech świadczy fakt, że co roku przyciąga przed ekrany telewizorów miliony widzów zarówno w Europie, jak i na świecie, bijąc przy tym kolejne rekordy oglądalności. Dziś przyjrzymy się bliżej historii tego muzycznego widowiska i powodom, dla których trafiło do Księgi Rekordów Guinnessa. Kto zapoczątkował Eurowizję? Inicjatorem Konkursu Piosenki Eurowizji był Marcel Bezençon, szwajcarski dziennikarz i ówczesny dyrektor Europejskiej Unii Nadawców (EBU). Zainspirowany sukcesem włoskiego Festiwalu Piosenki w San Remo, postanowił stworzyć podobne widowisko, ale o międzynarodowym charakterze, które nie tylko dostarczyłoby widzom rozrywki, ale przede wszystkim zjednoczyłoby Europę po wojennych podziałach. Eurowizja po raz pierwszy odbyła się w 1956 roku. W porównaniu do dzisiejszych edycji miała niezwykle kameralny charakter. W wydarzeniu udział wzięło zaledwie siedem krajów – Belgia, Francja, Holandia, Luksemburg, Niemcy, Włochy oraz Szwajcaria, która jako gospodarz sięgnęła po zwycięstwo. W Lugano najlepsza okazała się Lys Assia z francuskojęzycznym utworem „Refrain”. Jakie kraje wygrały Eurowizję najwięcej razy? Najbardziej utytułowanymi krajami w historii Konkursu Piosenki Eurowizji są Irlandia i Szwecja, które siedmiokrotnie cieszyły się z końcowego triumfu. Irlandczycy zdominowali eurowizyjną scenę szczególnie w latach 90., gdy wygrywali aż cztery razy w ciągu pięciu lat – w 1992, 1993, 1994 i 1996 r. Pierwsze miejsce zajmowali także w 1970 i 1980 r. Szwedzi zapisali się w historii Eurowizji już w 1974 r., gdy zespół ABBA podbił Europę hitem „Waterloo”. Zwycięską passę kontynuowała Loreen, która jako pierwsza kobieta wygrała konkurs dwukrotnie – w 2012 i 2023 roku. Po pięć zwycięstw w Konkursie Piosenki Eurowizji na swoim koncie mają Francuzi, Brytyjczycy, Holendrzy i Luksemburczycy. Natomiast czterokrotnie na czele tabeli znaleźli się reprezentanci Izraela. Kiedy odbywa się Eurowizja? Konkurs Piosenki Eurowizji tradycyjnie odbywa się w maju. Od momentu wprowadzenia półfinałów w 2004 roku konkurs trwa tydzień. We wtorek i czwartek rozgrywane są koncerty półfinałowe, a w sobotę wielki finał. Przypomnijmy, że Eurowizja nieprzerwanie odbywa się od 1956 roku, z jednym wyjątkiem. W 2020 r. konkurs został odwołany z powodu pandemii COVID-19. Kto jest gospodarzem Eurowizji? Zgodnie z tradycją, gospodarzem Eurowizji jest kraj, który zwyciężył w poprzedniej edycji konkursu. Jednak, jak pokazuje historia, nie zawsze tak było. Ostatnia taka sytuacja miała miejsce w 2023 r., gdy Ukraina, mimo pierwszeństwa, nie mogła gościć najlepszych europejskich artystów z powodu trwającej za naszą wschodnią granicą wojny. Organizację imprezy powierzono wówczas Wielkiej Brytanii, która w 2022 r. uplasowała się na drugiej pozycji. Dlaczego Wielka Piątka ma zagwarantowany udział w finale? Niemcy, Francja, Wielka Brytania, Włochy i Hiszpania, czyli kraje należące do tzw. Wielkiej Piątki, znacząco wspierają finansowo organizację Eurowizji jako najwięksi płatnicy Europejskiej Unii Nadawców (EBU). W zamian za to ich reprezentanci automatycznie awansują do finału konkursu. Polska na Eurowizji Polska pojawiła się w stawce konkursowej po raz pierwszy w 1994 roku. Debiut okazał się wyjątkowo udany. Edyta Górniak z piosenką „To nie ja!” zajęła drugie miejsce, co do dziś pozostaje naszym najlepszym wynikiem. W kolejnych edycjach Eurowizji tylko dwukrotnie polscy reprezentanci plasowali się w czołowej dziesiątce – zespół Ich Troje (7. miejsce w 2003 roku) oraz Michał Szpak (8. miejsce w 2016 roku). Milionowa oglądalność Eurowizji O fenomenie Eurowizji niech świadczą jej wyniki oglądalności. Konkurs co roku śledzi nawet 160 milionów widzów na całym świecie, a jego popularność wykracza daleko poza Europę. Doskonałym tego przykładem jest Australia, która od 2015 r. regularnie pojawia się na eurowizyjnej scenie. Ponadto dodajmy, że w tym samym roku Eurowizja oficjalnie trafiła do Księgi Rekordów Guinnessa jako „najdłużej transmitowany coroczny konkurs muzyczny w historii”. Eurowizja a polityka Choć Eurowizja oficjalnie uchodzi za konkurs apolityczny, polityka od lat wpływa na jego przebieg. Widać to zarówno w głosowaniach sąsiedzkich – jak regularna wymiana punktów między Grecją a Cyprem czy krajami bałkańskimi – jak i w szerszym kontekście międzynarodowym. I tak, w 2017 r. Ukraina zakazała wjazdu rosyjskiej reprezentantce, a po inwazji Rosji na Ukrainę w 2022 r. EBU całkowicie wykluczyła Rosję z konkursu. Z kolei w 2024 r. izraelska reprezentantka, Eden Golan została wygwizdana przez publiczność podczas występu, co było efektem napięć związanych z konfliktem w Strefie Gazy. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Muzyka w epoce brązu. Archeolodzy w Omanie odnaleźli starożytny instrument
W pobliżu 4000-letniej osady w Omanie archeolodzy odkryli dwa miedziane talerze. Badacze twierdzą, że były to instrumenty muzyczne należące do pradawnej kultury.
Spis treści: Najstarsze instrumenty na świecie Dwa miedziane talerze w osadzie sprzed 4000 lat Odkrycie rzuca światło na rozwój instrumentów muzycznych Historia instrumentów muzycznych sięga czasów prehistorycznych. Już dziesiątki tysięcy lat temu ludzie używali prostych narzędzi, takich jak patyki, kamienie, czy muszle, aby tworzyć najróżniejsze dźwięki. Najstarszym instrumentem na świecie jest odnaleziony na terenie Niemiec flet, który pochodzi sprzed nawet 38 tysięcy lat. Najstarsze instrumenty na świecie Pierwsze instrumenty były jednak bardzo prymitywne. Przełom nastąpił dopiero w starożytności, gdy m.in. w Egipcie i Rzymie rzemieślnicy zaczęli wytwarzać trąby, rogi, liry, kitary czy harfy. Ale instrumenty z prawdziwego zdarzenia zaczęły powstawać dopiero w średniowieczu. Natomiast prawdziwy boom nastąpił w nowożytności, gdy rozwój muzyki przyniósł skrzypce, fortepiany, organy i inne instrumenty, które wykorzystywane są do dziś. Krótko mówiąc – każda epoka była kolejnym etapem w ewolucji muzyki. Właśnie dlatego odkrycia pradawnych instrumentów są tak niezwykłe, bo rzucają światło na to, jak rozwijała się ta dziedzina sztuki, ale również jak ludzie radzili sobie z ograniczeniami technologicznymi, aby wytworzyć przedmiot, który będzie łagodził obyczaje i wprowadzał w życie innych muzyczne piękno. Na łamach czasopisma naukowego „Antiquity” badacze opublikowali właśnie artykuł, w którym opisują odkrycie dwóch talerzy w Omanie. Znaleziska dokonano podczas wykopalisk w 4000-letniej osadzie niedaleko niewielkiego miasteczka Dahwa, w środkowo-wschodniej części kraju. Dwa miedziane talerze w osadzie sprzed 4000 lat Talerze znaleziono w pozostałościach prostokątnego budynku. Znajdowały się pod kamienną podłogą. Prawdopodobnie ktoś umieścił je tam i przeznaczył je jako ofiary dla bogów. Naukowcy podejrzewają, że rytuały pogrzebowe w tym miejscu mogły być powiązane z muzyką. – Zrozumienie rozwoju i użytkowania instrumentów muzycznych w prehistorii jest często utrudnione przez słabą konserwację nietrwałych materiałów i względną rzadkość trwałych egzemplarzy – tłumaczą badacze. – Odnalezione przez nas talerze są porównywane z artefaktami z Doliny Indusu i obrazami w ikonografii Mezopotamii. Talerze nie tylko wzbogacają zbiór dowodów interpretowanych w kategoriach migrantów do Indusu we wczesnej epoce brązu w Omanie, ale także sugerują wspólne praktyki muzyczne i potencjalnie rytualne w Zatoce Perskiej w tamtym czasie – dodają. Archeolodzy przeanalizowali miedziane talerze i ustalili, że wykazują one bardzo duże podobieństwo do tych pochodzących z cywilizacji doliny Indusu w dzisiejszym Pakistanie. Skład chemiczny artefaktów wskazuje, że zostały wykonane z miedzi z lokalnych źródeł w Omanie. Badacze podkreślają, że świadczy to o wyjątkowej tożsamości kulturowej mieszkańców tego regionu, Cyli Umm Al Nar. Odkrycie rzuca światło na rozwój instrumentów muzycznych Była to kultura epoki brązu, która istniała około 2600–2000 r. p.n.e. na obszarze współczesnych Zjednoczonych Emiratów Arabskich i północnego Omanu. Lud Umm Al Nar zajmował się przede wszystkim handlem i był ważnym pośrednikiem między starożytnymi cywilizacjami Sumeru w Mezopotamii a kulturą Harappan w dolinie Indusu. – Odkrycie tych talerzy jest szczególnie ważne, ponieważ podważa wcześniejsze założenia dotyczące pochodzenia i rozwoju takich instrumentów. Tradycje muzyczne związane z tymi talerzami mogły być wspólne dla kultury Umm Al Nar i cywilizacji doliny Indusu, co sprzyjało ścisłym więziom między tymi społeczeństwami – podkreśla kierownik wykopalisk, prof. Khaled Douglas z Uniwersytetu Sułtana Kabusa ibn Sa’ida. – Praktyki rytualne związane z talerzami mogły być przekazywane w obu kierunkach. Albo z południowo-wschodniej Arabii do doliny Indusu, albo odwrotnie. Ta dwuznaczność podkreśla złożoność interakcji kulturowych w regionie, które nie opierały się wyłącznie na handlu, ale obejmowały również wymianę idei i tradycji – dodaje prof. Douglas. Źródło: Antiquity Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Józef Hofmann talentem dorównywał Chopinowi. Był też genialnym wynalazcą
Józef Hofmann zapamiętany został jako jeden z najwybitniejszych polskich pianistów. Często jednak zapominamy, że był także genialnym wynalazcą. Opatentował ponad 70 wynalazków, w tym wycieraczki samochodowe.
W tym artykule: Kim był Józef Hofmann? Co wynalazł Józef Hofmann? Dalsze losy zapominanego geniusza Często mówi się o ludziach renesansu, ale rzadko w tym kontekście wspomina się Józefa Hofmanna. A przecież był nie tylko genialnym pianistą, lecz także wynalazcą, który opatentował ponad 70 innowacyjnych rozwiązań wykorzystywanych po dziś dzień. Kim był Józef Hofmann? Józef Hofmann przyszedł na świat 20 stycznia 1876 roku w Krakowie. Urodził się w domu, gdzie muzyka stanowiła nieodłączną część życia. Jego ojciec, Kazimierz Hofmann, był kompozytorem i dyrygentem. Z kolei matka, Matylda Pindelska, zasłynęła jako śpiewaczka. Już od najmłodszych lat wykazywał się ogromnym talentem. Mały Józek bez trudu powtarzał skomplikowane melodie ze słuchu i szybko rozpoczął naukę gry na fortepianie. W wieku zaledwie 8 lat zadebiutował przed warszawską publicznością. Dwa lata później koncertował w całej Europie, a wkrótce potem wyruszył w swoje pierwsze tournée po Ameryce. Pobyt za oceanem nie trwał jednak tak długo, jak pierwotnie zakładano. Sprawą młodego pianisty zainteresowało się bowiem Nowojorskie Towarzystwo Zapobiegania Okrucieństwu Wobec Dzieci. Hoffmannom zarzucono, że traktują talent syna jako źródło dochodu, nie zważając na jego młody wiek i ogromne obciążenie. Tamtejszy sąd nakazał natychmiastowe zakończenie koncertów i powrót do Europy. Mimo że kariera muzycznego geniusza z Krakowa stanęła pod znakiem zapytania, jego niezwykły talent nie przeszedł bez echa. Alfred Corning Clark, amerykański milioner zafascynowany grą Hoffmanna, postanowił wesprzeć go finansowo. Stypendium, które mu przyznał, wiązało się jednak z jednym warunkiem. Przyszły kompozytor i pianista nie mógł występować publicznie do osiemnastego roku życia. Kształcenie muzyczne kontynuował w Berlinie, gdzie uczył się kompozycji u Heinricha Urbana oraz doskonalił technikę gry na fortepianie pod kierunkiem Maurycego Moszkowskiego i Eugena d’Alberta. Przełomowym momentem w jego zawodowym życiu było zdobycie I nagrody na Konkursie im. Antona Rubinsteina w Hamburgu. Triumf ten umożliwił mu rozpoczęcie międzynarodowej kariery i występy na najważniejszych estradach świata. Warto dodać, że wizyta w Stanach Zjednoczonych pomogła Hoffmannowi nawiązać wiele innych relacji. Jedną z nich była znajomość z Thomasem Edisonem. Pod koniec XIX w. początkujący artysta zwrócił się do wynalazcy z prośbą o możliwość skorzystania z jego cylindrycznego urządzenia do zapisu dźwięku. Edison wyraził zgodę, a gdy udoskonalił wynalazek, podarował młodemu Polakowi jeden z egzemplarzy. Co wynalazł Józef Hofmann? Szukając informacji o Józefie Hofmannie, można trafić na określenie „wynalazca z artystyczną duszą”. I rzeczywiście, trudno temu zaprzeczyć. Choć większość kojarzy go wyłącznie jako genialnego pianistę, jego talent wykraczał daleko poza świat muzyki. Na swoim koncie ma ponad 70 opatentowanych wynalazków. Do najbardziej znanych należą: wycieraczki samochodowe, piec na ropę naftową, grzałki do wody, spinacz biurowy, maszynka elektryczna, zegar elektryczny, motorówka, teleskopy samochodowe. Gdyby tego było mało, w wieku 25 lat skonstruował swój pierwszy automobil, którym przemierzył Stary Kontynent wraz z przyjacielem Konstantym Sternbergiem. Jednak wynalazcza natura Hoffmanna przejawiała się nie tylko w motoryzacji. Ceniony kompozytor projektował również innowacyjne rozwiązania dla pianistów. Wśród nich m.in. regulowany stołek do fortepianu i urządzenie do pomiaru siły nacisku palców. Dalsze losy zapominanego geniusza W 1924 r. Hofmann został dyrektorem wydziału fortepianu w Curtis Institute of Music w Filadelfii, a niedługo później objął kierownictwo całej uczelni. Nowa rola pochłonęła go na tyle, że musiał ograniczyć liczbę koncertów. Dopiero w latach 1934–1935 powrócił do aktywnej działalności artystycznej i wyruszył w trasę po Europie, odwiedzając również Polskę. W listopadzie 1937 r. świętował 50-lecie swojego amerykańskiego debiutu, dając uroczysty koncert w Metropolitan Opera House. Rok później, po 12 latach pracy, ustąpił ze stanowiska dyrektora Curtis Institute of Music i zamieszkał w Kalifornii. Nadal występował na scenie, a jego ostatni koncert miał miejsce 19 stycznia 1946 r. w Carnegie Hall. Dwukrotnie stawał na ślubnym kobiercu. Z pierwszą żoną, Marią Eustis, miał córkę, a z drugą, Betty Short, trzech synów. W 1926 r. otrzymał obywatelstwo USA. Józef Hoffmann zmarł 16 lutego 1957 r. w Los Angeles w wieku 81 lat. Źródła: culture.pl; National Geographic Polska.
Polska muzyka leci właśnie na Księżyc! Skomponował ją 15-latek
W środę 15 stycznia z Kennedy Space Center na Florydzie wystartowała rakieta Falcon 9, na pokładzie której znajdą się aż dwa lądowniki księżycowe. Na jednym z nich znajduje się dysk z utworem skomponowanym i zagranym przez 15-letniego Tony’ego Koniaka.
Spis treści: Prywatne misje księżycowe Polska muzyka na Księżycu Echo Srebrnego Globu Dzisiaj rano, na pokładzie tej samej rakiety, wystartowały w kierunku Srebrnego Globu dwa prywatne lądowniki księżycowe. Ten start rozpoczyna rok prawdziwej księżycowej ofensywy. Prywatne misje księżycowe Falcon 9, startując z kompleksu 39B w Kennedy Space Center (KSC) NASA na Florydzie, wyniesie oba lądowniki na orbitę okołoziemską, gdzie każdy z nich wejdzie na niezależną trajektorię w kierunku Księżyca. Ghost Riders in the Sky, misja lądownika księżycowego Blue Ghost Mission 1 firmy Firefly Aerospace, jest częścią programu NASA Commercial Lunar Payload Services (CLPS). Jego celem jest dostarczenie ładunków naukowych na powierzchnię Księżyca. Drugi lądownik, Resilience, pochodzi od japońskiej firmy ispace. Jest to druga misja, w której firma ta spróbuje wylądować na Księżycu lądownikiem Hakuto-R. Misja jest wyposażona w sprzęt i oprogramowanie zmodernizowane w oparciu o doświadczenia zdobyte podczas poprzedniej, nieudanej próby z kwietnia 2023 r. Wówczas, choć statek kosmiczny z powodzeniem osiągnął orbitę księżycową, nie powiodła się próba lądowania. Problemem było to, że czujnik wysokości na lądowniku nie działał zgodnie z oczekiwaniami, co doprowadziło do zderzenia z powierzchnią Księżyca. Polska muzyka na Księżycu A choć obie misje są ciekawym i ważnym krokiem w rozwoju programu CLPS, to dla nas może nawet ważniejsze niż same lądowniki jest to, co się znajduje na jednym z nich. Konkretnie na Blue Ghost. Na jego pokładzie jest dysk z cyfrowym zapisem muzyki skomponowanej i wykonanej przez zaledwie 15-letniego Tony’ego Koniaka. Została zagrana na przypominającym UFO instrumencie perkusyjnym „handpan”. To najmłodszy instrument świata, zaprojektowany na początku XXI wieku. – Jestem bardzo podekscytowany. Nie wierzę, że to już, że właśnie się dzieje. Moja muzyka poleci na Księżyc i tam zostanie. Oczywiście nie cała, tylko jeden, najbardziej kosmiczny utwór – mówi Tony Koniak. Rozpoczął naukę gry na instrumentach perkusyjnych mając zaledwie dwa lata. Pięć lat temu, gdy przerzucił się na handpan, był już całkiem doświadczonym muzykiem. View oEmbed on the source website Skąd fascynacja tym instrumentem? – Ponoć pierwszy raz usłyszałem grę na handpanie, gdy miałem zaledwie dwa lata. Było to przy wyjściu ze stacji Metro Centrum w Warszawie, na placyku popularnie zwanym patelnią. Według mamy, stałem tam wsłuchany ponad godzinę. W wieku pięciu lat rozpocząłem naukę gry na perkusji. Ale pięć lat później poczułem, że chcę poszerzyć swoje możliwości i dodać kolejny instrument. Próbowałem różnych, ale właśnie handpan jest mi najbliższy – tłumaczy muzyk. W sierpniu 2023 roku Tony Koniak rozpoczął współpracę z Sörenem Siegiem, dyrektorem muzycznym teatru muzycznego w Berlinie, pisarzem, kompozytorem i pianistą. Współpracował też z polską kompozytorką, wokalistką oraz pianistką Indią Czajkowską oraz reżyser Angeliką Chałubek, w celu skomponowania muzyki do spektaklu komedii „100 tys. PROBLEMÓW”. Sztuka miała swoją premierę w grudniu ubiegłego roku w Centrum Łowicka w Warszawie. Echo Srebrnego Globu W ubiegłym roku Tony wydał także swój debiutancki album zatytułowany „Echoes”. Zdobył Grand Prix w konkursie muzycznym „Debiuty 2024”. Jak to się stało, że jego muzyka trafi na Księżyc? – Wszystko zaczęło się od spotkania służbowego mojej mamy. Poznała wówczas Evę Blaisdell, założycielkę Lady Rocket Foundation oraz jej syna Granta Blaisdella. Wspólnie są właścicielami firmy Copernic Space. Opowiedziała im o mnie i pokazała nagrania. Uznali, że wpisuję się w ich projekty i chcieliby, abym nagrał utwór, który poleci na Księżyc – mówi Tony. Na dysku są tak naprawdę dwa utwory tego artysty. Jeden solowy utwór instrumentalny, będący interpretacją piosenki „Fly me to the moon” Barta Howarda i drugi, stanowiący podkład dla tancerek Teatru Tańca Afera. Wygląda więc na to, że już niedługo będziemy mieli na Księżycu kolejny polski ślad. Dysk z muzyką Tony’ego trafi tam po księżycowym łaziku Bekkera oraz nagraniu z pozdrowieniami w języku polskim dołączonymi do dysku pozostawionego na Księżycu przez misję Apollo 11. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Azteckie gwizdki śmierci brzmiały przerażająco. Używano ich w czasie rytualnych mordów
Dźwięk azteckich gwizdków w kształcie czaszek brzmi przerażająco – przypomina krzyk lub syrenę alarmową. Z najnowszych badań naukowców wynika, że z ich pomocą być może straszono ofiary i publiczność w czasie rytualnych mordów.
Spis treści: Krwawi Aztekowie Gwizdek w kształcie czaszki – przerażający aztecki instrument Eksperymenty na ludziach Ludzie używali prostych piszczałek tysiące lat temu. Nawet krewny człowieka, neandertalczyk stworzył już około 60 tysięcy lat temu po raz pierwszy w dziejach flet z kości zwierzęcej. Z kolei najstarszy gwizdek z obszaru Polski ma około 6 tysięcy lat. Z czasem instrumenty stawały się coraz lepiej wykonane. Służyły różnym celom. Czasem były pomocne w odstraszeniu zwierząt, innym razem wykorzystywano je w celach kultowych i religijnych. Tak też było zapewne w przypadku piszczałek w kształcie czaszek, które przebadali naukowcy z Uniwersytetu Zuryskiego w Szwajcarii. Krwawi Aztekowie Aztekowie byli ludem, który w XVI i XVI wieku rządził wielkim imperium prekolumbijskim w Ameryce Środkowej. W kulturze popularnej szczególnie zwraca się ich uwagę na tradycję składania krwawych ofiar. Robiono to w celu przebłagania bogów – aby ich uspokoić i obłaskawić. Zdaniem części badaczy hiszpańscy kronikarze przesadzali w swoich opisach, jeśli chodzi o skalę składania ofiar. Nie ulega jednak wątpliwości, że pod koniec istnienia imperium azteckiego rytualnie mordowano na masową skalę. Według niektórych szacunków mogło być to nawet ćwierć miliona osób rocznie. Ofiarami byli głównie jeńcy. Rytualne mordowanie miało bogatą oprawę. Tym przerażającym wydarzeniom towarzyszyła również warstwa muzyczna. Co wiemy na ten temat? Gwizdek w kształcie czaszki – przerażający aztecki instrument Szwajcarscy naukowcy opublikowali właśnie na łamach czasopisma „Communications Psychology” wyniki badań archeoakustycznych azteckich gwizdków w kształcie czaszek oraz ich replik. Badacze wzięli na warsztat niewielkie, kilkucentymetrowe egzemplarze wykonane z gliny i datowane szeroko na 1250–1521 lat n.e. „Gwizdki w kształcie czaszek wytwarzają specyficzny, nieliniowy i hałaśliwy dźwięk (podobny do wiatru lub syczenia), który może być przenikliwy, przeszywający i przypominający krzyk, gdy jest odtwarzany z intensywnym ciśnieniem powietrza” – opisują naukowcy w artykule. Co prawda eksperci zwrócili uwagę na te przedmioty już pod koniec XIX wieku, to do tej pory nie jest jasne, w jaki sposób były używane. Wskazuje się na przykład na ich funkcję „odstraszającą” w czasie działań wojennych lub kultową – w czasie rytualnych mordów. Do tej drugiej opcji skłaniają się autorzy nowego opracowania. Czaszka może być wizerunkiem boga Mictlantecuhtla, azteckiego władcy podziemi. Gwizdki tego typu są często znajdowane przez archeologów wśród rytualnych ofiar złożonych przez Azteków. Eksperymenty na ludziach Naukowcy postanowili przetestować dźwięk gwizdków i ich kopii na Europejczykach. Chcieli ocenić fizyczną i akustyczną naturę dźwięków wydawanych przez te niezwykłe artefakty. Wykonano siedem różnych psychoakustycznych i neuronaukowych eksperymentów laboratoryjnych z udziałem pięciu osób. Na potrzeby badań wykonano kilka replik w oparciu o skanowanie trójwymiarowe zabytków. Co się okazało? Dźwięki wydawane przez gwizdki nie były miłe dla ucha: były przeszywające i nieprzyjemne. Słuchaczom towarzyszyły w czasie słuchania negatywne emocje. Porównywano je z bronią palną, syreną czy klaksonem. Wzmagały one pilną reakcję i zakłócały procesy myślowe. Zdaniem badaczy podobne uczucia mogły towarzyszyć Aztekom. Naukowcy porównali też wydawane przez piszczałki dźwięki z tymi słyszalnymi w środowisku naturalnym. Bo według jednej z koncepcji badaczy muzyka płynąca z tych instrumentów miała odwzorowywać zdarzenia opisane w tamtejszej mitologii, która była ściśle związani ze światem przyrody. Okazało się, że dźwięki wydawane przez gwizdki brzmiały nienaturalne w porównaniu do oryginalnych dźwięków biologicznych (ludzi, zwierząt czy natury). „Ogólnie rzecz biorąc, gwizdki czaszkowe wydają się wytwarzać percepcyjnie unikatową grupę dźwięków” – podsumowują badacze. I określają je jako „przerażające i awersyjne”. „Gwizdki w kształcie czaszek mogły być używane do straszenia ludzkich ofiar lub publiczności w czasie ceremonii” – dodają eksperci. I liczą, że pogłębione badania jeszcze lepiej uprawomocnią tą koncepcję. Źródło: Communications Biology Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Nieznany utwór Fryderyka Chopina. Unikatowe odkrycie w Nowym Jorku
W nowojorskiej kolekcji The Morgan Library & Museum dokonano niezwykłego odkrycia. To nieznany utwór Fryderyka Chopina – twierdzą znalazcy. Maleńki rękopis jest dwa razy mniejszy od kartki zeszytu szkolnego.
Spis treści: Jak doszło do odkrycia nieznanego utworu Chopina? Co wiemy o nieznanej kompozycji Chopina? Czy na pewno jest to nieznany utwór Chopina? Głos polskiego eksperta Nietypowy walc Chopina czy dowód na jego działalność pedagogiczną? Od końca lat 30. XX wieku nie znaleziono nic podobnego. Odkrycia dokonał kurator rękopisów muzycznych w The Morgan Library & Museum w Nowym Jorku – Robinson McClellan. Jak podaje muzeum, po analizach z udziałem zewnętrznych ekspertów i konserwatorów stało się jasne, że jest to nieznany utwór Fryderyka Chopina. Jak doszło do odkrycia nieznanego utworu Chopina? Historia znaleziska sięga 2019 roku, ale odkrywcy wstrzymywali się z jego upublicznieniem do czasu wykonania bardziej wnikliwych badań. Kurator rękopisów muzycznych Robinson McClellan katalogował muzealny zbiory z kolekcji Arthura Satza i wówczas natknął się na intrygujący rękopis. Nie był w stanie przypisać żadnego utworu polskiego artysty do tego zapisanego na kartce. McClellan zwrócił się do czołowego eksperta w dziedzinie twórczości Chopina, profesora Jeffreya Kallberga z University of Pennsylvania w USA, aby pomógł w weryfikacji znaleziska. Jak podaje muzeum, „szeroko zakrojone badania” wskazują na duże prawdopodobieństwo, że utwór jest autorstwa Chopina. Wskazywać na to ma również papier i atrament. – Ten nowo odkryty walc poszerza nasze rozumienie Chopina jako kompozytora i otwiera nowe pytania dla naukowców, dotyczące tego, kiedy go napisał i dla kogo – powiedział Robinson McClellan. Co wiemy o nieznanej kompozycji Chopina? Kartka, na której go zapisano jest niewielka. Jej wymiary to ok. 10 na 13 cm. Być może miał być to prezent dla czyjegoś albumu z autografami. Jest jednak jedno ale. Chopin zwykle podpisywał rękopisy, które były prezentami. Ten jest niepodpisany, co sugeruje, że muzyk zmienił zdanie i wstrzymał jego wydanie. Rękopis zawiera 24 zapisane takty, które pianista powtarza raz. Utwór rozpoczyna się kilkoma nastrojowymi taktami, po chwili głośno kulminuje, po czym wchodzi w nieco melancholijny finał. Całość trwa około minuty. Zdaniem muzealników, żaden ze znanych walców Chopina nie zaczyna się w ten sposób i nie jest tak krótki, co czyni go jeszcze bardziej intrygującym. Artyści już udostępnili w internecie swoje interpretacje nowego utworu Chopina. Można ich posłuchać m.in. na YouTube. View oEmbed on the source website Czy na pewno jest to nieznany utwór Chopina? Głos polskiego eksperta Ostrożność w interpretacji nowego odkrycia zaleca dyrektor Narodowego Instytutu Fryderyka Chopina, dr Artur Szklener. Jednocześnie przyznaje, że jest to ważne znalezisko. – Jest to z pewnością jedno z ciekawszych odkryć ostatnich lat. Oryginalne rękopisy chopinowskie są niezwykle rzadkie, a sama sugestia, że możemy mieć do czynienia z nieznaną wcześniej muzyką polskiego kompozytora, elektryzuje pianistów i muzykologów – komentuje w komunikacie wysłanym mediom dr Szklener. Ekspert zauważa, że rękopis odnaleziony w Morgan Library ma szereg cech typowych dla chopinowskich manuskryptów. I wylicza: zapisany jest brązowym atramentem na papierze z epoki, podobnym do tego, jaki Chopin używał w pierwszych latach pobytu w Paryżu, użyta kartka jest trochę grubsza i bardziej żółta od późniejszych kart nutowych. Zdaniem dr. Szklenera odróżnia się też wyraźnie od partytur warszawskich, które cechował zielonkawy odcień. – Muzycznie fragment ten ma cechy stylu brillant, co również zgadza się ze wskazanym możliwym czasem powstania (1830–35) – dodaje muzykolog. Nietypowy walc Chopina czy dowód na jego działalność pedagogiczną? Są jednak pewne wątpliwości, bo odnaleziony rękopis ma jednocześnie cechy nietypowe dla muzyki Chopina. – Przede wszystkim, nie jest to kompletny utwór, a raczej pewien gest muzyczny, temat okraszony dość prostymi chwytami pianistycznymi nawiązującymi do stylu wirtuozowskiego. Można sobie wyobrazić, że jest to rodzaj szkicu pierwszej myśli muzycznej, jeszcze nieskomponowanej w formę całego utworu, jednak z koncepcją taką nie zgadzają się cechy samego manuskryptu – komentuje dr Szklener. Pewne elementy rękopisu wskazują, że mógł być on podarunkiem dla pianisty-amatora, lecz – jak zauważa dr Szklener – brak jest dedykacji czy charakterystycznego podpisu kompozytora – słowo Chopin nie jest pisane jego ręką. Jest też inna opcja. Rękopis ten może być dowodem na działalność pedagogiczną Chopina, w której Chopin współtworzył z uczniem w trakcie lekcji kompozycji. Ale takiej ewentualności zdają się przeczyć mały rozmiar i staranność manuskryptu – zauważa ekspert. A co jeśli chodzi o pismo użyte na kartce? – Zapis wydaje się mieć pewne charakterystyczne cechy pisma chopinowskiego – zauważa muzykolog. Jednak ponownie pojawiają się wątpliwości. Dr Szklener wyjaśnia, że grafologia zapisu muzycznego nie jest tak skodyfikowana, jak w przypadku pisma literowego. Dlatego znalezisko należałoby poddać detalicznym badaniom porównawczym, które umożliwiłyby dalszą jego klasyfikację. Źródła: The Morgan Library & Museum, Narodowy Instytut Fryderyka Chopina. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Kultura latino podbiła świat. Mało kto zna prawdziwe historie tych melodii
Liczby mówią same za siebie: kultura krajów hiszpańskojęzycznych cieszy się rosnącą popularnością zarówno w muzyce, jak i na małym oraz dużym ekranie. To artyści z Ameryki Południowej biją rekordy i wyznaczają trendy. Na czym polega fenomen kultury latino? Jak powstały melodie nucone dziś przez cały świat? Na te pytania odpowiada Natalia Nykiel, gościni najnowszego odcinka Podcastu National Geographic Polska.
Spis treści: O czym naprawdę mówią piosenki latino? Natalia Nykiel w Podcaście National Geographic Polska Ameryka Południowa często jest nazywana najbardziej kolorowym kontynentem świata. Mimo że niemal w każdym kraju mówi się tam w języku hiszpańskim, poszczególne narodowości różnią się od siebie temperamentem czy relacjami ze Stanami Zjednoczonymi – a te mocno wpływają na kulturę i politykę danego państwa. O czym naprawdę mówią piosenki latino? Kraje latynoamerykańskie słusznie kojarzą nam się z tańcem i muzyką. To w Argentynie narodziło się tango, a w Portoryko reggaeton. W ostatnich latach muzycy między innymi z Kolumbii sprzedają najwięcej płyt i najszybciej wyprzedają trasy koncertowe. Nie jest to jednak pierwszy raz, kiedy świat zachwycił się kulturą latino. Na początku lat dwutysięcznych listy przebojów szturmem podbijali między innymi Ricky Martin czy Shakira. Branża nie była wtedy jeszcze jednak gotowa na artystów śpiewających wyłącznie po hiszpańsku. Zarówno Ricky, jak i Shakira (podobnie jak Jennifer i Lopez czy Enrique Iglesias) nagrywali głównie w języku angielskim. Wpływ latynosów na kulturę popularną sięga jednak jeszcze dalej. Znane na całym świecie melodie z piosenek „Guantanamera” czy„La Cucaracha” wbrew pozorom nie są „o niczym”. „Guantanamera” to patriotyczna kubańska piosenka, za której tekst odpowiada wybitny poeta – José Martí. Pochodzenie „La Cucarachy” jest jeszcze starsze. Natalia Nykiel w Podcaście National Geographic Polska W najnowszym odcinku Podcastu National Geographic Polska Natalia Nykiel – wokalistka, pasjonatka kultury latino i absolwentka studiów kulturoznawczych Ameryki Łacińskiej – wyjaśnia historie znanych latynoskich melodii. Gwiazda tłumaczy też, dlaczego największe sukcesy święcą obecnie muzycy z Kolumbii i Portoryko. O czym śpiewają? Ich teksty potrafią być bardzo różne: od seksualizowania płci przeciwnej po poruszanie ważnych kwestii społecznych. Muzyka latino różni się jednak nie tylko poruszaną tematyką, ale też oczywiście rytmami. Pod tym względem Brazylia jest nieco samotną wyspą. Nie króluje tam bowiem powszechny w Ameryce Południowej reggaeton, a... funk carioca. Przy tych brzmieniach taniec przybiera jeszcze bardziej zmysłowe formy. Dlaczego kultura krajów hiszpańskojęzycznych cieszy się tak dużą popularnością? Czy tak już zostanie? Jak tańczy się w Brazylii? Czy bycie macho to rzeczywiście powód do dumy? Który hiszpańskojęzyczny artysta przez trzy lata z rzędu był absolutnym numerem 1 na świecie? Czego Polacy nie wiedzą o Kolumbii? Na te inne pytania odpowiada Natalia Nykiel. Po wysłuchaniu tej rozmowy zapragniesz nauczyć się języka hiszpańskiego i pójść na lekcje tańca. Oczywiście latynoamerykańskiego. Podcast National Geographic Polska obejrzysz w playerze na górze strony oraz na YouTube. Posłuchasz – na Spotify. Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Kto napisał piosenkę „Warszawo ma”? Ze wzruszającym utworem wiąże się historia wielkiej pomyłki
Utwór „Warszawo ma” o pogrążonej w mrokach wojny stolicy wykonywany jest co roku na koncertach upamiętniających kolejne rocznice wybuchu Powstania Warszawskiego. Wokół słynnej piosenki i historii jej powstania na przestrzeni lat narosło wiele mitów, w tym także dotyczących jej autorstwa.
W tym artykule: Ostatni utwór? Kim naprawdę jest autor „Warszawo ma"? Na początku był… Bełz „Warszawo ma”, ale nie ta Mieszkańcy Warszawy mogli po raz pierwszy usłyszeć piosenkę „Warszawo ma”. 8 stycznia 1947 r. w kinie Palladium odbyła się premiera filmu „Zakazane piosenki” w reżyserii Leonarda Buczkowskiego. To właśnie w tej pierwszej po wojnie pełnometrażowej polskiej produkcji utwór w przejmujący sposób wykonała młoda aktorka Zofia Mrozowska, wcielając się w rolę żydowskiej śpiewaczki ulicznej. Piosenka opowiada o losach polskich Żydów, zarówno tych przebywających w getcie warszawskim, jak i ukrywających się poza nim. Dziś artyści chętnie śpiewają ją równie chętnie podczas obchodów rocznic wybuchu Powstania Warszawskiego. Na przestrzeni lat utwór wykonywały takie gwiazdy jak Anna Maria Jopek, Stanisława Celińska i Kayah. W książkach i artykułach prasowych można jednak odnaleźć sprzeczne informacje na temat jego autorstwa. Jedni przypisują tekst Andrzejowi Włastowi, inni zaś scenarzyście „Zakazanych piosenek” Ludwikowi Starskiemu. Kto zatem ma rację? Ostatni utwór? Informację o tym, że autorem tekstu piosenki „Warszawo ma” był Andrzej Włast, można znaleźć na wielu stronach internetowych. Pojawia się też m.in. w wydanym w 2019 r. z okazji 75. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego śpiewniku „Warszawiacy śpiewają (nie)zakazane piosenki”. Miała to być ponoć ostatnia, najsmutniejsza piosenka przedwojennego mistrza szlagierów. Włast odpowiadał za sukces takich utworów jak „Ja się boję sama spać”, „U cioci na imieninach” czy „Całuję twoją dłoń madame”. Naprawdę nazywał się Gustaw Baumritter i pochodził z rodziny żydowskiej. Z powodu pochodzenia podczas wojny znalazł się w getcie warszawskim. Został zastrzelony przez Niemców pod koniec 1942 r. lub na początku 1943 r., kiedy przyjaciele próbowali wyprowadzić go za mury getta. Gdyby faktycznie to Włast napisał utwór, poniższy jego fragment miałby charakter autobiograficzny czy wręcz proroczy: „Tam w getcie głód i nędza, i chłód I gorsza od głodu, od chłodu Tęsknota, Warszawo ma! Przez mur przekradam się I biegnę tu jak zgoniony pies! Choć tropi mnie pan władza Żandarm, Gestapo i SS”. View Ediplayer on the source website Kim naprawdę jest autor „Warszawo ma"? Okazuje się jednak, że to nie Włast odpowiadał za tekst wzruszającej piosenki. O kulisach powstawania utworów z filmu „Zakazane piosenki” opowiedział w rozmowie z Telewizją Polską scenarzysta Ludwik Starski, a jego wypowiedź pojawiła się w 2005 r. jako materiał archiwalny w filmie dokumentalnym Stanisława Janickiego „Film jest bajką”. Artysta wspominał: „Na pomysł tego filmu to wpadłem jeszcze podczas okupacji, wtedy zacząłem zbierać nawet te piosenki. [Tadeusz] Sygietyński zwrócił się do mnie i ofiarował mi zeszycik z piosenkami, które on i jego żona Mira Zimińska zbierali też w czasie okupacji. Oczywiście z niektórych skorzystałem, a po inne wybraliśmy się do Warszawy z Buczkowskim. Chodziliśmy po targowiskach, wyszukiwaliśmy chłopców, którzy śpiewali te piosenki”. Wśród piosenek, które Tadeusz Sygietyński i Mira Zimińska przekazali Starskiemu, nie znalazła się jednak „Warszawo ma”. W wywiadzie scenarzysta wyraźnie zaznaczył: „Jedną piosenkę tylko napisałem sam. To jest piosenka, którą śpiewała Mrozowska”. Korona im z głowy nie spadła. Monarchowie w drodze na olimpijskie podium Na przestrzeni lat o olimpijski laur walczyło tysiące sportowców z całego świata. Wśród uczestników najważniejszej sportowej imprezy czterolecia przewinęło się wiele znanych osobistośc... W ten sposób Starski potwierdził, że jest autorem słynnego utworu i jako jego autor został też zarejestrowany w Stowarzyszeniu Autorów ZAiKS. Podobnie jak Włast, Ludwik Starski był artystą żydowskiego pochodzenia – jego prawdziwe nazwisko brzmiało Kałuszyner. Jeszcze przed II wojną światową stał się celem ataków prasowych ze strony dziennikarzy o nacjonalistycznych poglądach. Zwłaszcza tych związanych z narodowo-radykalnym dziennikiem „ABC”. Dzięki pomocy tancerza Władysława Zawadzkiego-Morana, byłego partnera tanecznego jego żony Marii Bargielskiej, podczas wojny udało mu się uniknąć pobytu w getcie. Przez całą okupację ukrywał się w Warszawie, a po Powstaniu Warszawskim przeszedł przez obóz w Pruszkowie. Stamtąd trafił do podkrakowskiego Skawina. W powojennej Polsce odpowiadał nie tylko za scenariusz do „Zakazanych piosenek”, ale też takich filmów jak „Ulica Graniczna”, „Przygoda na Mariensztacie” czy „Hallo Szpicbródka, czyli ostatni występ króla kasiarzy”. Na początku był… Bełz Melodia, do której w 1946 r. Starski napisał słowa, znana była w Polsce jeszcze przed wojną. Skomponował ją w 1932 r. na potrzeby amerykańskiego spektaklu „Dos lid fun getto” („Pieśń z getta”) Aleksander Olszaniecki (Alexander Olshanetsky). To żydowski kompozytor rodem z Odessy, który na początku lat 20. wyemigrował do Stanów Zjednoczonych. Autorem oryginalnego tekstu w języku jidysz pod tytułem „Mein shtetele Belz” był zaś Jacob Jacobs. Utwór opowiadał o miasteczku Bielce na terenie dzisiejszej Mołdawii, notabene rodzinnym mieście pierwszej wykonawczyni piosenki Isy Kremer. Popularność utworu szybko wykroczyła poza Stany Zjednoczone. Już w 1935 r. jako „Miasteczko Bełz” trafił on w polskiej wersji językowej do repertuaru Adama Astona, Tadeusza Faliszewskiego i Stefana Witasa. Na przedwojennych polskich płytach jako autorzy polskiego tekstu „Miasteczka Bełz” figurowali Leopold Frey i Jarosław Roman (właśc. Jarosław Kuryłowicz), a jako autorzy muzyki Paweł Burstein i Nico Lith (Noe Licht). Oryginalni twórcy szybko dowiedzieli się o polskiej popularności piosenki i nie kryli swojego oburzenia faktem, iż Polacy przywłaszczyli sobie ich melodię. W lipcu 1936 r. rozpoczął się więc proces sądowy między amerykańskimi autorami a lwowską firmą Pro Arte, która wylansowała przebój w Polsce. Lwowianie utrzymywali przed sądem, że muzyka i słowa piosenki zostały zaczerpnięte z motywów ludowych. Ostatecznie 10 marca 1937 r. sąd we Lwowie przyznał im rację i uniewinnił polskich artystów, uzasadniając, że „obie piosenki są o tyle oryginalne, że są oparte na motywach żydowskich, wobec czego trudno w ogóle mówić o plagiacie”. Leonard Buczkowski mógł więc bez przeszkód wykorzystać melodię w swoim filmie, a Ludwik Starski napisać do niej tekst. Irena Szewińska kochała sport z wzajemnością. Kibice okrzyknęli ją „królową królowej sportu” Siedem medali igrzysk olimpijskich, siedem tytułów mistrzyni Europy i masa rekordów. Irena Szewińska swoimi sukcesami na zawsze zapisała się w historii polskiego i światowego sportu. „Warszawo ma”, ale nie ta Skąd zatem nieprawdziwa informacja o tym, że to Andrzej Włast napisał piosenkę znaną z filmu „Zakazane piosenki”? Otóż w dorobku tego kompozytora także znalazł się utwór „Warszawo ma”, lecz z przejmującym utworem wykonywanym przez Zofię Mrozowską łączył go tylko tytuł. Można się o tym przekonać, czytając jego tekst: “Warszawo ma! Warszawo ma! Tyś miasto moich marzeń, moich snów Warszawo ma! Warszawo ma! Szczęśliwy jestem, gdy cię widzę znów. Radosna, piękna i wspaniała Tyś serce me oczarowała Warszawo ma! Warszawo ma! Wesołość twoja niech na wieki trwa”. Ta radosna piosenka z muzyką Kazimierza Oberfelda powstała na potrzeby rewii Nowego Perskiego Oka „Publiczność ma głos”. Jej premiera odbyła się 9 marca 1928 r. Występowali w niej m.in. roztańczone siostry Loda i Zizi Halamy, zmarły tragicznie aktor Witold Roland oraz pieśniarz Karol Hanusz. Pierwszymi wykonawcami utworu byli zaś popularni w tym czasie artyści rewiowi – Maria Żelska zwana Muszką i Tadeusz Olsza. Napisana przez Własta „Warszawo ma” spotkała się z entuzjastycznym przyjęciem ze strony recenzentów. Dziennikarz „Tygodnika Ilustrowanego” pisał w recenzji rewii z 24 marca 1928 r.: „W barwnym finale pokazano nam »najpiękniejsze marsze świata«, z których na czoło wysuwa się nowa, pisana z wielką werwą melodia »Warszawo ma«”. Tydzień później na łamach tego samego magazynu ukazała się zaś informacja, że nuty do tego utworu oraz dwóch innych z tekstami Własta dostępne są „we wszystkich księgarniach i składach nut” jako „najpopularniejsze nowe melodie”. Dzisiaj jednak o tym szlagierze Andrzeja Własta mało kto pamięta. I zapewne właśnie to sprawiło, że po latach błędnie przypisano mu zupełnie inną muzyczną opowieść o Warszawie. Źródło: National Geographic Polska. Nasz ekspert Marek Teler Dziennikarz, popularyzator historii, bloger. Absolwent Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego. Autor książek „Kobiety króla Kazimierza III Wielkiego", „Zapomniani artyści II Rzeczypospolitej", „Zagadka Iny Benity". „ AK-torzy kontra kolaboranci" (Nagroda Klio III stopnia w kategorii varsaviana) i „Upadły amant. Historia Igo Syma". Publikował na łamach magazynów „Focus Historia” i „Skarpa Warszawska” oraz na portalu historycznym Histmag.org.
Dźwięczący głaz z Sudanu. Tak brzmi unikatowy artefakt z gdańskiego muzeum
Ten głaz waży 1,5 tony i jest absolutnie niezwykły. Na jego powierzchni znajdują się liczne zagłębienia różnej wielkości. To sudański instrument muzyczny sprzed tysięcy lat. Znajduje się w Muzeum Archeologicznym w Gdańsku. Posłuchajcie, jak brzmi.
W tym artykule: Litofon z Sudanu uratowany przez gdańskich archeologów „Monstrualna pieczarka” to pradziejowy instrument Głaz z Sudanu celem szczegółowych analiz Instrumenty muzyczne kojarzą się nam z delikatną konstrukcją i wysublimowanym brzmieniem. Tymczasem już w pradziejach ludzie byli muzykalni i stosowali zdecydowanie bardziej proste źródła dźwięku. Litofon z Sudanu uratowany przez gdańskich archeologów Wśród najstarszych na świecie instrumentów muzycznych są litofony. Litofony (z greckiego λιϑος – skała, φωνή – dźwięk) są dźwięczącymi kamieniami. We współczesnej nomenklaturze należą do grupy instrumentów perkusyjnych samobrzmiących. A dźwięk powstaje dzięki uderzaniu kamieniem o większy głaz. To na taki instrument natknęli się gdańscy archeolodzy w 2006 roku na sudańskiej prowincji – w pobliżu wsi Shibebeet, w rejonie IV katarakty Nilu. Badacze przeszłości z Muzeum Archeologicznego w Gdańsku wzięli udział w międzynarodowej akcji ratowania dziedzictwa. Rejon ten został zalany przez wody sztucznego jeziora po wzniesieniu olbrzymiej zapory wodnej. Jak wspominają badacze, wielki głaz przyciągał wzrok z daleka. Spoczywał na szczycie wypiętrzenia skalnego, zlokalizowanego wzdłuż doliny Nilu. „Monstrualna pieczarka” to pradziejowy instrument – W blasku słońca przypominał monstrualną pieczarkę. Był to duży, nieregularny blok, jaśniejszy od okolicznych ciemnoszarych skałek, należących do grupy granitoidów. Głaz nie leżał bezpośrednio na podłożu. Osadzony był na nieco większym kamieniu o podobnym kształcie. Późniejsze badania muzykologiczne pokazały, że miało to duże znaczenie: dolny kamień pełnił rolę pudła rezonansowego, pozwalał uzyskać lepszy dźwięk – wyjaśniają badacze. View oEmbed on the source website Zdaniem badaczy stanowisko archeologiczne, na którym znajdował się litofon było ważnym miejscem spotkań lokalnej ludności. Według wielu badaczy pełniło kilka funkcji: sakralną. Było to miejsce ceremonii, na przykład obrzędów przejścia (inicjacja i wyjście za mąż) lub związanych z płodnością (ludzi, ale też zwierząt i płodów ziemi); komunikacyjną. Dźwięczące kamienie mogły przekazywać informacje (na przykład o zagrożeniu), podobnie jak afrykańskie bębny – tamtamy; muzyczną i ludyczną. Gra na litofonach towarzyszyła ludności podczas zabaw w czasie wolnym od pracy. Głaz z Sudanu celem szczegółowych analiz Litofon przebadano pod kątem jego „muzykalności” w ramach projektu Instytutu Muzykologii Uniwersytetu Warszawskiego. Wyznaczono 49 punktów w dołkach wzdłuż krawędzi kamienia i bliżej jego centrum. Okazało się, że barwa dźwięku każdego z wgłębień różni się. Naukowcy zbadali najstarszy znany gwizdek z terenu Polski. Posłuchaj, jak brzmi Najstarszy znany z terenu Polski gwizdek nadal działa i jest bardzo głośny. Ma blisko 6 tysięcy lat. Naukowcy ustalili, że z jego pomocą można naśladować odgłos kani rudej. – Najpewniej miejsca uderzeń były wybierane tak, aby uzyskać jak najbogatszą gamę odgłosów, co umożliwiałoby tworzenie bardziej skomplikowanej muzyki. Niestety, gong wyrwany ze swojego oryginalnego miejsca, bez głazu-rezonatora, na którym pierwotnie leżał, wydawał dość głuche dźwięki – opisuje na stronie gdańskiego muzeum Elżbieta Kołosowska. Nadal nie jest jasne, od kiedy głaz służył jako instrument. – Właściwie jedyną metodą, żeby wydatować głaz byłyby badania geologiczne. Archeolodzy mogą powiedzieć, że ten litofon był używany bardzo długo. W tym przypadku „bardzo długo” oznacza: co najmniej od neolitu. Mówimy więc o prehistorii – przekazał National Geographic Polska Marcin Fedoruk z Muzeum Archeologicznego w Gdańsku. Artefakt ten jest obecnie prezentowany jako „Zabytek miesiąca”. Jednak tylko w formie cyfrowej. – W cyklu Zabytek Miesiąca bywa różnie. czasami przybliżamy obiekty wystawowe, a innym razem po prostu popularyzujemy wiedzę o archeologii. Niestety, kamień jest przechowywany w magazynie ze względu na wagę i rozmiary – podkreśla Fedoruk. Ale – jak przyznał w rozmowie z National Geographic Polska – jeśli wzbudzi zainteresowanie po publikacji w mediach, to kto wie. – Mamy pomysł na przyszły rok – zdradził muzealnik. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Poważna zmiana w tekstach piosenek na przestrzeni ostatnich 40 lat. Co się wydarzyło?
Teksty anglojęzycznych piosenek stały się prostsze i bardziej powtarzalne w ciągu ostatnich 40 lat. Zmniejszyło się też urozmaicenie słownictwa. Tak wynika z analizy 12 tysięcy piosenek nagrywanych w latach 1980–2020.
W tym artykule: Teksty piosenek pod lupą naukowców Teksty piosenek są coraz prostsze Piosenki pełne emocji Przyszłość analiz tekstów może pomóc w ulepszeniu streamingu Muzyka towarzyszy człowiekowi od zarania. Archeolodzy odkopują coraz to nowe dowody przesuwające ten moment w coraz głębsze pradzieje. Okazuje się, że instrumenty muzyczne wykonywał już krewny człowieka współczesnego, neandertalczyk. Teksty piosenek pod lupą naukowców Również dzisiaj nie wyobrażamy sobie życia bez muzyki i śpiewu. Towarzyszą nam na co dzień i w czasie ważnych uroczystości, od pogrzebów po wesela. Grupa badaczy z Niemiec (w tym z Norymbergii) i Austrii postanowiła sprawdzić, jak zmieniały się teksty anglojęzycznych piosenek na przestrzeni ostatnich 40 lat. Pod lupę wzięto 12 000 piosenek rapowych, country, popowych, R&B i rockowych (po 2400 piosenek na gatunek) wydanych w latach 1980-2020. Eksperci podzielili się wnioskami w najnowszym wydaniu czasopisma naukowego „Scientific Reports”. Odkrycia te zapewniają dalszy wgląd w ewolucję muzyki w ciągu ostatnich 40 lat. Teksty piosenek są coraz prostsze Co wykazały analizy? Autorzy badania stwierdzili, że teksty piosenek stały się z czasem prostsze i łatwiejsze do zrozumienia. Urozmaicenie słów używanych w piosenkach również uległo zmniejszeniu. Dotyczy to szczególnie utworów rapowych i rockowych. Inna ciekawa obserwacja dotyczy rapu. Naukowcy zauważyli, że liczba słów składających się z trzech lub więcej sylab wzrosła w piosenkach nagrywanych w tym stylu od 1980 roku. Mimo że słowa są dłuższe, to ogólny wzrost powtarzalności słów w wielu gatunkach doprowadził do ogólnego uproszczenia tekstów. Piosenki pełne emocji Zdaniem naukowców trend w kierunku prostszych tekstów może odzwierciedlać zmiany w konsumpcji muzyki. Przejawia się on, chociażby przez wzrost liczby piosenek odtwarzanych jako muzyka w tle. Ciekawostką jest to, że teksty są prostsze, ale jednocześnie wydźwięk utworów stał się z czasem bardziej emocjonalny i osobisty. Użycie słów naładowanych pozytywnymi i negatywnych emocjami wzrosło w piosenkach rapowych. Podczas gdy użycie emocjonalnie negatywnych tekstów wzrosło w piosenkach R&B, pop i country. We wszystkich gatunkach muzyki zauważono wzrost użycia słów związanych z gniewem. Badacze odnotowali też ciekawą zależność dotyczącą rocka i country. Analizy wyświetleń 12 000 tekstów piosenek na internetowej platformie tekstów piosenek Genius wykazały, że teksty starszych piosenek rockowych są częściej czytane niż teksty nowszych piosenek rockowych. Ale teksty nowszych piosenek country są częściej czytane niż teksty starszych piosenek country. Może to wskazywać, że słuchacze rocka wolą teksty starszych piosenek, podczas gdy słuchacze country mogą preferować teksty nowszych utworów – konkludują badacze. Przyszłość analiz tekstów może pomóc w ulepszeniu streamingu Autorzy artykułu zauważają, że muzyka otacza nas każdego dnia. Jest wszechobecna w dzisiejszym społeczeństwie i pełni wiele funkcji. Na przykład, ludzie słuchają muzyki, aby zwalczyć nudę, wypełnić czymś niewygodną ciszę lub odzyskać równowagę emocjonalną. W przypadku piosenek, czyli utworów z tekstami, najistotniejszymi elementami związanymi z polubieniem utworu jest głos osoby śpiewającej i tekst piosenki. Słowa wpływają na emocjonalną warstwę muzyki. Naukowcy zbadali najstarszy znany gwizdek z terenu Polski. Posłuchaj, jak brzmi Najstarszy znany z terenu Polski gwizdek nadal działa i jest bardzo głośny. Ma blisko 6 tysięcy lat. Naukowcy ustalili, że z jego pomocą można naśladować odgłos kani rudej. – Uważamy, że rola tekstów piosenek jest niedostatecznie zbadana i że nasze wyniki mogą być wykorzystane do dalszego badania i monitorowania artefaktów kulturowych i zmian w społeczeństwie – piszą naukowcy. Wskazują na ciekawe kierunki. Na przykład można by porównać badania nad zmieniającymi się nastrojami w społeczeństwach i zmianach w używaniu emocjonalnie naładowanych słów oraz nastrojów wyrażanych w tekstach piosenek konsumowanych przez różnych odbiorców ze względu na ich wiek czy płeć. W ocenie badaczy głębsze zrozumienie tekstów piosenek i ich ewolucji może pomóc systemamom rekomendacji, które są obecnie wykorzystywane przez platformy streamujące muzykę. Kto wie, być może w przyszłości polecenia kolejnych utworów do przesłuchania poszerzą się o preferencje tekstowe użytkowników. Źródło: Scientific Reports. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Kultura techno Berlina wpisana na listę UNESCO. Na czym polega ten fenomen?
Kultura techno narodziła się w Berlinie ponad 30 lat temu. Dziś dla wielu mieszkańców i turystów to jeden z głównych elementów tożsamości miasta. Świadczy o tym chociażby wpis na listę UNESCO.
W tym artykule: Dlaczego kultura techno rozwinęła się w Berlinie? Kultura techno na liście UNESCO Gdzie w Berlinie bawić się do techno? Z czego słynie Berlin? Wśród symboli stolicy Niemiec najczęściej wymienia się mur berliński, Bramę Brandenburską czy currywursty. Nie można jednak pomijać niematerialnego dziedzictwa metropolii, jakim jest kultura techno. Zwłaszcza że to najnowszy wpis na liście UNESCO. Clubcommission, społeczność zrzeszająca berlińskie kluby i muzyków techno, określiła ten ruch jako „kolejny kamień milowy dla berlińskich producentów, artystów, operatorów klubów i organizatorów wydarzeń”. Dlaczego kultura techno rozwinęła się w Berlinie? Każdy, komu kultura techno jest choć trochę znana, nie powinien być zaskoczony tym, że to właśnie Berlin trafił na listę techno w tym kontekście. To właśnie tam (oraz we Frankfurcie) rodziła się barwna subkultura powiązana z muzyką elektroniczną. Mowa o latach 80. ubiegłego wieku. Wtedy jeszcze techno nie było kulturą masową. Scena rozwijała się w tzw. undergroundzie. A konkretnie w pustych budynkach Berlina Wschodniego – najprężniej po upadku muru berlińskiego w 1989 r. Mieszkańcy niemieckiej stolicy mówią, że właśnie muzyka techno była ścieżką dźwiękową wyzwolenia. Uważa tak między innymi Tobias Rapp, dziennikarz „Der Spiegel” i autor książki „Zagubieni w dźwięku. Berlin, techno i technoturyści”. W wywiadzie dla radia NPR wskazał, że jeden z najważniejszych utworów, które ukształtowały dzisiejsze techno to „Changes Of Life” Jeffa Millsa. – Dostaję gęsiej skórki, kiedy teraz tego słucham. Ciężko to sobie wyobrazić, ale wtedy w Berlinie była pustka. W wielu pomieszczeniach i piwnicach panowała pustka i ciemność. Więc ta muzyka, ten utwór był ścieżką dźwiękową świętowania w podziemiach. Ludzie tańczyli godzinami – wspomina Rapp w rozmowie z Robem Schmitzem z NPR. Pod koniec lat 90. techno przestało być undergroundowym fenomenem i stało się ogromnym sukcesem komercyjnym. Świadczyła o tym chociażby rosnąca popularność Love Parade. Cykliczny plenerowy festiwal był organizowany w Berlinie od 1989 r. do 2006 r. W kolejnych latach wydarzenie kilkukrotnie przeniosło się do miast Zagłębia Ruhry. Ostatnia edycja odbyła się w 2010 r. Kultura techno na liście UNESCO Kampania na rzecz wpisania berlińskiej kultury techno na listę niematerialnego dziedzictwa kulturalnego Niemiec trwała ponad 10 lat. Jej inicjatorem była organizacja non-profit Rave the Planet. Oficjalny wniosek o dodanie sceny muzyki elektronicznej do listy UNESCO został złożony w listopadzie 2022 r. Warto podkreślić, że wpis dotyczy listy niemieckiej, a nie globalnej. Mimo to twórcy i sympatycy muzyki techno są zadowoleni z decyzji komisji i Niemieckiego Ministerstwo Kultury. – Mam nadzieję, że teraz ludzie dowiedzą się o historycznym znaczeniu techno w Berlinie. Ta muzyka odegrała ogromną rolę dla kilku pokoleń. Fenomen i zachwyty nad berlińskimi klubami trwają do dziś, co mnie wcale nie dziwi. Wbrew pozorom czy stereotypom, panuje tam wysoka kultura i poziom. To się tyczy zarówno rezydujących didżejów, jak i słynnej już selekcji przed wejściem. Wszystko to ma na celu zachowanie kultowego już klimatu i zagwarantowanie bezpieczeństwa – mówi National Geographic Polska Paweł z Poznania, sympatyk berlińskiej sceny techno. Scena techno to jeden z sześciu nowych wpisów na liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego w Niemczech. Pozostałe to między innymi wino owocowe i wspinaczka górska. Do listy dodano także paradę Kirchseeoner Perchtenlauf organizowaną w Bawarii. Wydarzenie słynie z tego, że uczestnicy przebierają się za futrzane potwory. Pióropusze i techno, czyli muzea w Berlinie, które trzeba zobaczyć Muzea w Berlinie zachwycają ogromem zbiorów i różnorodną tematyką. W weekend nie sposób odwiedzić wszystkich. Warto jednak wybrać przynajmniej kilka z nich. Podpowiadamy, które. Gdzie w Berlinie bawić się do techno? Wejście do najpopularniejszych klubów techno w Berlinie może wiązać się z odstaniem w kolejce nawet godziny. Jednym z kultowych miejsc jest Tresor. Po ponad 30 latach działalności (z przerwami) klub jest uważany za symbol bogatego dziedzictwa muzycznego Berlina. Tresor Założony w 1991 r., pierwotnie Tresor mieścił się w opuszczonym domu towarowym w Mitte, centralnej dzielnicy Berlina. Przez lata właściciele musieli mierzyć się z różnymi wyzwaniami, takim jak zamknięcie, zmiana lokalizacji i stan bliski zniszczeniu. Zaangażowanie sympatyków się opłaciło. Stali bywalcy nazywają wnętrza „krainą czarów”. Atmosferę tworzy tam surowy, industrialny wystrój z betonowymi ścianami. Przestrzeń jest podzielona na różne pomieszczenia. Słynna sala główna, znana jako Globus, może poszczycić się najnowocześniejszym systemem dźwiękowym. W klubie od lat obowiązują pewne zasady, w tym zakaz fotografowania i polityka zerowej tolerancji dla nielegalnych używek. Watergate Inny klub o renomie to Watergate. Znajduje się bezpośrednio nad brzegiem Sprewy na Kreuzbergu. To miejsce dla prawdziwych koneserów techno. Aby upewnić się, że ludzie przychodzą tu dla muzyki, a nie z ciekawości, ochroniarze na tzw. bramce mogą pytać przed wejściem o to, jaki didżej gra danej nocy. Dobrze jest więc wcześniej sprawdzić line up w social mediach klubu. A warto podkreślić, że w Watergate grają uznani międzynarodowi muzycy. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.