Jak wyglądał kościół, w którym występował Bach? AI przywraca historię
Zapomnijcie o klasycystycznym wystroju tej świątyni. Nikolaikirche, czyli kościół św. Mikołaja w Lipsku, w czasach Jana Sebastiana Bacha był architektonicznym patchworkiem. Nowa symulacja komputerowa pozwala nam wejść w rolę XVIII-wiecznego wiernego i poczuć atmosferę nabożeństw, podczas których mistrz baroku wykonywał swoje utwory.
Kościół św. Mikołaja (Nikolaikirche) w Lipsku jest nie tylko perłą architektury, ale przede wszystkim miejsce o fundamentalnym znaczeniu dla historii muzyki. To właśnie tutaj, w latach 1723–1750, swoją misję kantora i organisty wypełniał Jan Sebastian Bach. Świątynia ta była świadkiem prawykonań jego najważniejszych dzieł, takich jak „Pasja według św. Jana”, „Oratorium na Boże Narodzenie” czy liczne kantaty lipskie. Kościół, którego już nie ma Współczesny wygląd wnętrza Nikolaikirche, z jego charakterystycznymi kolumnami, to efekt klasycystycznej przebudowy przeprowadzonej przez Johanna Carla Friedricha Dauthe w latach 1784–1797. Na szczęście do naszych czasów zachowały się plany, ryciny i opisy sprzed przebudowy. Za czasów Bacha świątynia wyglądała inaczej. Była świadkiem licznych przebudów, dlatego obrosła różnymi elementami z wielu epok. Takie „patchworkowe” wnętrza Bach oglądał niemal codziennie. Innowacja w służbie historii Historyczne informacje o wnętrzu świątyni posłużyły do powstania projektu mającego na celu stworzenie wirtualnej rekonstrukcji. Jest to efekt interdyscyplinarnej współpracy prof. Alexandra Grychtolika (muzykologa i badacza Bacha), prof. Paula Zalewskiego (eksperta w dziedzinie konserwacji zabytków z Uniwersytetu Viadrina) oraz firmy Arte4D. Głównym celem było stworzenie precyzyjnego modelu 3D, który oddaje stan wnętrza z początków działalności Bacha w Lipsku, czyli z lat 20. XVIII wieku. Sztuczna inteligencja w roli architekta Kluczowym elementem projektu było wykorzystanie nowoczesnych technologii. Prof. Paul Zalewski podkreślił, że przy generowaniu złożonych modeli 3D i licznych detali wizualnych zastosowanie sztucznej inteligencji pozwoliło zaoszczędzić czas. Mimo dużego wsparcia technologicznego naukowcy zaznaczają, że to człowiek nadal odgrywał decydującą rolę w interpretacji źródeł historycznych i nadzorowaniu procesu tworzenia „cyfrowego bliźniaka” kościoła. Akustyka i realia pracy kantora Model pozwala ocenić nie tylko przestrzeń dostępną dla muzyków na emporach organowych i chóralnych, ale także – co niezwykle istotne – warunki akustyczne panujące w całym ówczesnym wnętrzu kościoła. – Dzięki tej wirtualnej rekonstrukcji po raz pierwszy możemy gruntownie odtworzyć rzeczywiste warunki wykonania utworów Bacha, w tym układ przestrzenny chórów i chórów organowych, a także akustykę – wyjaśnia dyrygent i badacz twórczości Bacha Alexander Grychtolik, który zainicjował projekt. Informacje te są bezcenne dla muzykologów, bo pozwalają lepiej zrozumieć, jak struktura architektoniczna kościoła św. Mikołaja wpływała na kompozycję i brzmienie dzieł Jana Sebastiana Bacha. Co dalej z rekonstrukcjami kościoła? Wizualizacje stworzone przez Arte4D we współpracy z historykiem architektury dr. Tobiasem Knobelsdorfem będą wykorzystywane w celach dydaktycznych na Uniwersytecie Europejskim Viadrina na kierunku ochrona dóbr kultury. Planowane jest też włączenie wirtualnej rzeczywistości do koncertów bachowskich. Dzięki technologii publiczność będzie mogła przenieść się w czasie i poczuć się jak wierni uczestniczący w nabożeństwie prowadzonym przez samego Jana Sebastiana Bacha ponad 300 lat temu. Źródło: Europa-Universität Viadrina Frankfurt (Oder) Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Tajemnica DNA Beethovena. Dlaczego geniusz ogłuchł i co ukrywa pukiel włosów zagadkowej kobiety?
Ludvig van Beethoven zmarł w burzliwy, poniedziałkowy wieczór w marcu 1827 roku, po długiej i ciężkiej chorobie. Kompozytor był przykuty do łóżka od miesięcy. Zmagał się z żółtaczką, jego ciało było spuchnięte, a każdy oddech sprawiał ból. Gdy bliscy porządkowali jego rzeczy, natrafili na niezwykły dokument sprzed 25 lat (znany dziś jako testament z Heiligenstadt). Mistrz błagał w nim swoich braci, aby po jego śmierci dotarli oni do prawdy o jego stanie zdrowia i ujawnili ją światu. Ale czy to było w ogóle możliwe?
Dziś nie jest tajemnicą, że jeden z najwybitniejszych muzyków w historii był funkcjonalnie głuchy już przed pięćdziesiątką. To tragiczna ironia losu, którą Beethoven chciał wytłumaczyć ludzkości z perspektywy medycznej. Dwieście lat później międzynarodowy zespół naukowców postanowił wreszcie spełnić jego ostatnią wolę. Wyniki tych badań, opublikowane w prestiżowym czasopiśmie „Current Biology”, przypominają jednak skomplikowane śledztwo kryminalne. Medyczne śledztwo i fałszywy dowód Problemy Beethovena nie kończyły się na słuchu. Od 22. roku życia cierpiał na przewlekłe biegunki i ostre bóle brzucha. Sześć lat przed śmiercią pojawiły się u niego pierwsze objawy marskości wątroby, która ostatecznie zabrała go w wieku zaledwie 56 lat. Jednak przez lata świat nauki był przekonany, że zna przyczynę jego cierpień. Śledztwo z 2007 roku, opierające się na badaniu zachowanego pukla włosów mistrza, wykazało drastyczne zatrucie ołowiem. W epoce, gdy powszechnie pito z ołowianych kielichów, a medycyna obficie korzystała z tego pierwiastka, teoria ta wydawała się logiczna. Jednak badania genetyczne z 2023 roku całkowicie obaliły ten mit. Okazało się, że badany wcześniej materiał wcale nie należał do kompozytora. Krył się za nim pukiel włosów nieznanej kobiety. Jak to możliwe, że przez stulecia uchodził za autentyczną pamiątkę po Beethovenie? Ta historyczna zagadka wciąż czeka na rozwiązanie. Zabójczy wirus zamiast ołowiu Zrozumiawszy pomyłkę, badacze z Instytutu Antropologii Ewolucyjnej Maxa Plancka przeanalizowali inne, bezspornie autentyczne pasma włosów Beethovena. Wyniki wykluczyły ołów, ale ujawniły coś znacznie mroczniejszego. DNA kompozytora zawierało silne, dziedziczne skłonności do chorób wątroby. Co więcej, w jego organizmie odkryto ślady wirusa zapalenia wątroby typu B (HBV). Połączenie genetycznego ryzyka, niszczycielskiej infekcji wirusowej oraz znanego zamiłowania Beethovena do alkoholu stworzyło śmiertelną mieszankę, która ostatecznie zniszczyła jego wątrobę. Wiemy już dlaczego umarł. Niestety, ku rozczarowaniu badaczy (i wbrew woli samego Beethovena), genetyka nie potrafiła odpowiedzieć na najważniejsze pytanie: dlaczego kompozytor ogłuchł? Naukowcy nie znaleźli również ostatecznej przyczyny jego przewlekłych problemów jelitowych. Czy tutaj też zawinił alkohol? A może predyspozycje genetyczne? Genetyczny skandal w rodzinie Beethovenów Analiza DNA przyniosła jeszcze jedną, zupełnie nieoczekiwaną niespodziankę. Kiedy naukowcy porównali chromosom Y (przekazywany wyłącznie z ojca na syna) z włosów Beethovena z DNA jego współczesnych, żyjących krewnych z linii męskiej, odkryli wyraźną niezgodność. Co to oznacza w praktyce? Pomiędzy 1572 rokiem (narodzinami Hendrika van Beethovena w Belgii) a 1770 rokiem (narodzinami Ludwiga w Niemczech) w drzewie genealogicznym kompozytora doszło do skandalu obyczajowego. Ktoś z jego bezpośrednich, męskich przodków był owocem pozamałżeńskiego romansu. Beethoven, pisząc swój rozpaczliwy list w 1802 roku, pragnął jedynie zrozumienia dla swojej głuchoty. Z pewnością nigdy by nie uwierzył, że po dwóch stuleciach włosy odcięte z jego głowy przez żałobników opowiedzą światu nie tylko o jego ostatecznej walce z wirusem, ale też ujawnią skrzętnie skrywaną, rodzinną tajemnicę. Źródło: Current Biology Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Brakuje ci sił na treningu? Badania wykazują, że ulubiona playlista może zwiększyć wytrzymałość nawet o 20%
Trening to walka przede wszystkim z własnymi słabościami. Mięśnie płoną, oddech się urywa, a nasz mózg robi wszystko, byśmy tylko przerwali ćwiczenia. Okazuje się jednak, że przesunięcie granicy wytrzymałości nie wymaga morderczej dyscypliny, lecz po prostu… odpowiedniej playlisty. Najnowsze badania naukowców z Uniwersytetu w Jyväskylä (JYU) dowodzą, że słuchanie ulubionej muzyki pozwala trenować średnio o 20% dłużej, nie zwiększając przy tym subiektywnego odczucia wyczerpania.
Fińskie badanie opublikowane na łamach prestiżowego czasopisma „Psychology of Sport and Exercise” pozwala nam lepiej zrozumieć to, jak bodźce dźwiękowe wpływają na naszą fizjologię. Jego wyniki są jednoznaczne: osoby słuchające ulubionych utworów podczas testu kolarskiego do tzw. upadłego, wytrzymywały średnio o 6 minut dłużej niż te trenujące w ciszy. W skali całego treningu oznacza to wzrost wytrzymałości o blisko 20%. Rytm, który oszukuje ból Kluczem do sukcesu nie jest jednak jakakolwiek muzyka, lecz ta samodzielnie wybrana przez ćwiczącego. W eksperymencie wzięło udział 29 aktywnych rekreacyjnie osób (czyli nie profesjonalnych sportowców), które poddano testom przy obciążeniu wynoszącym 80% ich mocy szczytowej. Uczestnicy wybierali utwory o tempie oscylującym między 120 a 140 uderzeniami na minutę (BPM) – to rytm idealnie synchronizujący się z tętnem podczas intensywnego cardio. – Muzyka nie zmienia magicznie naszej kondycji fizycznej ani nie sprawia, że serce nagle pracuje wydajniej – wyjaśnia dr Andrew Danso, główny autor badania z JYU’s Center of Excellence in Music, Mind, Body and Brain. – Ona po prostu pomaga nam lepiej tolerować długotrwały wysiłek. To narzędzie, które pozwala wejść w tzw. strefę bólu i pozostać w niej dłużej, bez poczucia, że ćwiczenia stały się cięższe. Dlaczego to działa? Mechanizm dysocjacji W psychologii sportu zjawisko to nazywane jest dysocjacją. Muzyka działa jak filtr odciągający uwagę mózgu od negatywnych sygnałów płynących z organizmu – takich jak pieczenie mięśni czy narastające tętno. Co fascynujące, naukowcy odnotowali, że choć uczestnicy ćwiczyli dłużej i spalili więcej energii, ich poziom kwasu mlekowego oraz tętno w momencie zakończenia próby były identyczne w obu grupach. Oznacza to, że muzyka nie maskuje fizycznego wyczerpania, ale zwiększa motywację do kontynuowania wysiłku mimo dyskomfortu. Entrainment Co ciekawe, zjawisko synchronizacji ruchu z rytmem muzyki nazywamy entrainmentem. Badania wykazują, że kiedy nasze kroki lub obroty pedałów zrównują się z tempem utworu, organizm staje się o ok. 7% wydajniejszy metabolicznie, ponieważ ruchy stają się bardziej płynne i powtarzalne. Wykorzystaj to na siłowni i skonstruuj swoją playlistę mocy Wnioski płynące z Finlandii mają ogromne znaczenie nie tylko dla profesjonalnych sportowców, ale przede wszystkim dla osób, które mają problem z utrzymaniem regularności treningów. Zamiast polegać na przypadkowej muzyce puszczanej z głośników na siłowni, warto poświęcić kilka minut na stworzenie własnego zestawu utworów. Takich, które dobrze rezonują z charakterem. Szukaj piosenek, które budzą pozytywne emocje i trzymają tempo 120–140 BPM (odpowiada to tempu energicznego marszu lub szybkiego biegu). – Odpowiednia playlista może sprawić, że najcięższe sesje staną się nie tylko wykonalne, ale i satysfakcjonujące – podsumowuje dr Andrew Danso. W czasach walki z chorobami cywilizacyjnymi wynikającymi z braku ruchu, muzyka może okazać się najtańszą i najskuteczniejszą zachętą do dbania o kondycję. Źródło: Psychology of Sport and Exercise Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Według badań zachodnia muzyka staje się coraz prostsza. To dlatego świat pokochał Angine de Poitrine
Masz czasem wrażenie, że nowa piosenka w radiu brzmi niemal identycznie jak hit sprzed miesiąca? Jeśli tak, to twoja intuicja idzie w parze z twardymi dowodami. Włoski zespół naukowców przeanalizował ponad 20 000 utworów powstałych na przestrzeni ostatnich 400 lat. Wniosek jest nieubłagany: muzyka zachodnia przechodzi proces drastycznego upraszczania i ujednolicania. Ale nie wszyscy się uginają.
Spis treści: Naukowa mapa dźwięków: od barokowych klasyków do Ricka Astleya Muzyczna ciekawość upadła Dlaczego tracimy różnorodność? Bunt Angine de Poitrine Otacza nas bezkresne Morze Przewidywalności, więc nic dziwnego, że przez lata – chociaż sami o tym nie wiedzieliśmy – czekaliśmy na taki zespół jak Angine de Poitrine. Odświeżające, nieszablonowe podejście kanadyjskiego duetu do kompozycji (i rozumienia muzyki jako takiej) udowodniło wielu zrezygnowanym słuchaczom, że jeszcze nie wszystko stracone. Podczas gdy zewsząd otacza nas powtarzalna muzyka AI, groteskowi artyści stali się jednym z ostatnich bastionów naszej wrodzonej kreatywności. Ale od początku. Czy naprawdę przechodzimy regres? Naukowa mapa dźwięków: od barokowych klasyków do Ricka Astleya Aby zrozumieć, co dzieje się z muzyką, włoscy badacze potraktowali każdy utwór jak cyfrową mapę połączeń. Zamiast słuchać, „widzieli” całe utwory zapisane w strukturze MIDI. Swoje wnioski opublikowali w prestiżowym czasopiśmie „Scientific Records”. W ten sposób wyróżnili węzły (ang. nodes), czyli unikalne nuty, krawędzie (ang. edges), czyli przejścia między nutami (np. między nutą A i nutą H) i ich wagę (ang. weight), czyli liczbę powtórzeń danego przejścia; im częściej motyw wracał, tym grubsza stawała się linia na mapie. Dane czerpano z plików MIDI, które stanowią cyfrową transkrypcję zapisu nutowego, precyzyjnie określając czas trwania i wysokość dźwięków. Wizualizację tych zależności można zobaczyć na poniższym schemacie: Muzyczna ciekawość upadła Badania wykazały, że utwory sprzed 400 lat charakteryzują się znacznie wyższą tzw. wydajnością ważoną (ang. weighted efficiency). Oznacza to, że muzyka klasyczna nie budowała narracji wokół kilku powtarzanych w kółko schematów. Przeciwnie – eksplorowała szerszy zakres kombinacji nut, co czyniło ją bogatszą, mniej przewidywalną i strukturalnie głębszą. Współczesne gatunki, takie jak pop, rock, elektronika czy hip-hop, wykazują znacznie niższe wartości wydajności. Opierają się one na uproszczonych ścieżkach melodycznych i harmonicznych, w których dominują powtarzalne przejścia. Kolejnym sygnałem alarmowym jest wzrost tzw. wzajemności (ang. reciprocity) – czyli szybkich, dwukierunkowych przeskoków między tą samą parą nut (np. z C do G i natychmiastowy powrót do C). To właśnie ten mechanizm sprawia, że współczesna muzyka wpada w ucho, ale jednocześnie staje się nużąca i wtórna. Nie uchronił się nawet jazz Co ciekawe, choć jazz tradycyjnie kojarzy się z ogromną złożonością i improwizacją, badania MIDI wykazują, że on również uległ trendowi spadku wydajności strukturalnej w ostatnich dekadach. Nawet gatunki uchodzące za elitarne nie uciekły przed ogólnym procesem upraszczania języka muzycznego. Dlaczego tracimy różnorodność? Naukowcy sugerują, że za ten stan rzeczy odpowiada sposób, w jaki konsumujemy muzykę. Zmiana jest drastyczna. Kiedyś, w erze przedtechnologicznej, muzyka była wydarzeniem na żywo – ograniczonym przez umiejętności wykonawcy i czas koncertu. W erze zapisu jednak wszystko się zmieniło, a płyty i kasety oddały muzykę w ręce masowego odbiorcy. Ten jednak wciąż był przyzwyczajony do wielkich emocji związanych z konsumowaniem muzyki. Gwóźdź do trumny wbiła trwająca obecnie era algorytmów, w której streaming i media społecznościowe faworyzują muzykę prostą i przewidywalną. Jeśli piosenka nie „złapie” słuchacza w ciągu pierwszych kilku sekund przewidywalną melodią, zostaje pominięta. To kształtuje nie tylko nasze gusta, ale i przyszłe trendy – twórcy podświadomie (lub celowo) upraszczają swoje dzieła, by dopasować się do dyktatury polubień. Bunt Angine de Poitrine To właśnie przez to kanadyjski duet Angine de Poitrine wygląda nie jako kolejny zespół, lecz jako błąd w systemie – romantyczny manifest humanizmu ukryty pod maskami kosmitów w kropki. Khn i Klek de Poitrine, tajemniczy muzycy z Quebecu, stworzyli wizerunek międzygalaktycznych podróżników, którzy tak bardzo pokochali ziemskiego rocka, że postanowili poddać go procesowi muzycznej dekonstrukcji. Ich orężem jest math rock i skrajnie trudna w odbiorze sztucznej inteligencji mikrotonalność – co w ich przypadku sprowadza się do używania dźwięków pomiędzy tradycyjnymi progami gitary. Podczas gdy AI i algorytmy streamingowe opierają się na matematycznej powtarzalności i 12-tonowej skali (jak większość muzyki zachodniej), muzyka Angine de Poitrine jest dla nich nieczytelnym kodem. Dzięki polirytmii i nieregularnym metrom, duet ten zmusza nasz umysł do pracy, której algorytm (naśladujący przecież wyłącznie to, co już zostało przez ludzi stworzone) nigdy nie potrafiłby przewidzieć. View oEmbed on the source website „Pogromcy AI” Internauci okrzyknęli Angine de Poitrine pogromcami AI, widząc w ich technicznej maestrii – m.in. wirtuozerskim wykorzystaniu dwugryfowej gitary domowej roboty i zapętlaniu dźwięku na żywo – dowód na najwyższy muzyczny kunszt. Choć ich kompozycje przypominają skomplikowane równania matematyczne, paradoksalnie pozostają pulsujące i taneczne. To właśnie ten paradoks – połączenie kosmicznej groteski z surowym, ludzkim geniuszem – sprawił, że ludzie godzinami zachwycają się ich muzyką. Angine de Poitrine udowadniają, że w świecie zmierzającym ku muzycznej entropii, ratunek może przyjść z najbardziej nieoczywistej strony – od dwóch „kosmitów”, którzy musieli przypomnieć nam, że muzyka to nie tylko dane, ale przede wszystkim nieobliczalna, autentyczna ekspresja, której żadna maszyna nie zdoła w pełni podrobić. Póki co. Źródło: Scientific Reports Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Pająk Pink Floydów odkryty w ścianach domów. Ten mały drapieżnik to pogromca domowych szkodników
Badacze opisują odkrycie nowego gatunku pająka, który zamieszkuję szczeliny ścian. Mimo, że odkryty pajęczak żyje w bliskości z ludźmi, dopiero teraz udało się naukowcom usystematyzować wiedzę na jego temat. Nadana zwierzęciu nazwa nawiązuje do legendarnej muzycznej grupy.
Okazuje się, że kolumbijskie miasta przez lata skrywały lokatora, który mimo bliskiego sąsiedztwa z ludźmi pozostawał dla nauki zagadką. Pająk Pikelinia floydmuraria zamieszkuje szczeliny ścian budynków, w których każdego dnia toczy się życie Kolumbijczyków. Obie grupy – ludzie i pająki – koegzystują w swoistej symbiozie, nie wchodząc sobie w drogę. Aktywność domowników przyciąga owady i mrówki, które stają się pożywieniem dla pajęczaków, te zaś w zamian pełnią rolę naturalnych sprzątaczy, usuwając z mieszkań uciążliwe insekty. Pająk Pink Floydów Mogłoby się wydawać, że odkrycia nowych gatunków możliwe są jedynie tam, gdzie działalność człowieka nie dociera – w dziczy. Nic bardziej mylnego. Wyniki badań przeprowadzonych w Kolumbii dowodzą, że nieznane nam gatunki zwierząt zamieszkują czasem te same miasta, a nawet te same domy, co my. Wystarczy jedynie rozejrzeć się po pokoju i spojrzeć głębiej w jedną ze ściennych szczelin. Dokładnie tak zrobili południowoamerykańscy badacze, a efektem tego „spojrzenia” stało się odkrycie zupełnie nowego gatunku pająka. Aby dostrzec niewielkie zwierzątka, należy jednak wytężyć wzrok, gdyż pajęczak mierzy jedynie od 3 do 4 milimetrów. Taka wielkość pozwala mu tworzyć kryjówki w domowych szparach, gdzie cierpliwie może wypatrywać większego od siebie pożywienia – mrówek i innych owadów. Miejsce schronienia pająków stało się również inspiracją dla badaczy, którzy, czerpiąc z albumu „The Wall” legendarnego zespołu Pink Floyd, nazwali nowy okaz Pikelinia floydmuraria. Najciemniej pod latarnią Jak już wspomniałem, Pikelinia floydmuraria od lat zamieszkuje tereny bliskie ludziom. Miejskie szczeliny stały się idealnym schronieniem dla tych pająków. Zwierzęta te wyjątkowo upodobały sobie kryjówki w pobliżu sztucznego światła, stąd można zauważyć ich wzmożone występowanie zaraz obok latarni ulicznych. Skąd jednak takie uwielbienie dla miejskich lamp? W tym przypadku odpowiedź tkwi w sposobie zdobywania pożywienia. Pająki Pink Floydów z zasadzki atakują większe od siebie owady, które, zwabione blaskiem sztucznego światła, niemal same wchodzą na pajęczy talerz. W ten sposób pozornie niegroźny łowca staje się zabójcą regulującym miejską populację insektów. Z tego faktu cieszyć powinni się ludzie, których narzekania regularnie koncentrują się wokół owadzich szkodników domowych. Odważny P. floydmuraria poluje nawet na sześciokrotnie większe od siebie owady, czym znacząco przysługuje się gospodarstwom domowym. Krewny z Galapagos Nowo odkryty pająk wykazuje uderzające podobieństwo do swojego krewnego z Wysp Galapagos – Pikelinia fasciata. Oba gatunki różnią się jedynie subtelnymi szczegółami budowy narządów płciowych oraz specyficznymi wzorami ubarwienia odnóży. Tak daleko posunięta zbieżność cech u osobników oddzielonych oceanem rodzi intrygujące pytania o ich ewolucyjną przeszłość. Badacze zaznaczają jednak, że nie musi to oznaczać bezpośredniego pokrewieństwa, a może być jedynie efektem podobnych adaptacji do zbliżonych warunków środowiskowych. Naukowcy wierzą, że dzięki zaawansowanym testom genetycznym uda się zrekonstruować historię tego pająka i zrozumieć, w jaki sposób zdołał on tak skutecznie opanować świat zdominowany przez beton i sztuczne światło. Źródło: Discover Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Wembley Stadium to nie tylko katedra futbolu. Słynna arena gości też największe gwiazdy rozrywki
Wembley Stadium to nie tylko obiekt sportowy. Mówimy tu o instytucji, która od ponad stulecia stanowi centralny punkt na mapie światowego sportu i rozrywki. O budowli, która jest sercem brytyjskiej tożsamości. Pelé, powszechnie uznawany za jednego z najwybitniejszych piłkarzy w historii, nazwał Wembley „katedrą futbolu”, co najlepiej oddaje niemal sakralny status tego miejsca w świecie sportu.
Spis treści: Stadion, który stanął na gruzach niespełnionych ambicji Narodziny Empire Stadium Finał białego konia Złota era stadionu Muzyka i popkultura Pożegnanie bliźniaczych wież Cud architektury i inżynierii Nowe wydarzenia sportowe Kultowe koncerty Od momentu otwarcia pierwotnej konstrukcji w 1923 roku, Wembley przeszło niezwykłą ewolucję – od symbolu imperialnej potęgi, przez arenę powojennej odbudowy ducha, aż po dzisiejszy cud nowoczesnej inżynierii. W tym kontekście nie można powiedzieć, że obiekt ten to tylko stal, beton i trawa. Słynny stadion to de facto miejsce, gdzie emocje znajdują swoje ujście i symbol ciągłości brytyjskiej kultury. Stadion, który stanął na gruzach niespełnionych ambicji Zanim na murawie Wembley wybrzmiał pierwszy gwizdek, teren ten miał stać się domem dla struktury, która rzuciłaby wyzwanie paryskiej wieży Eiffla. Historia Wembley Park zaczyna się bowiem od śmiałego sir Edwarda Watkina, przedsiębiorcy kolejowego, który w latach 90. XIX wieku zapragnął zbudować „wielką wieżę Londynu”. Niedokończony gigant Konstrukcja Gustawa Eiffla wywarła na Watkinie tak duże wrażenie, że postanowił wybudować kolosa, który przyćmiłby „żelazną damę”. W 1890 roku ogłosił konkurs architektoniczny na centralny punkt rekreacyjnego parku – mającą mierzyć 358 metrów wieżę. Zwycięski projekt zakładał ośmionogą konstrukcję, którą później, ze względów ekonomicznych, zredukowano do czterech nóg. Prace rozpoczęto w 1892 roku, jednak ze względu na problemy z fundamentami i brak funduszy przerwano je, gdy wieża mierzyła zaledwie 47 metrów. Ostatecznie rozebrano ją w 1907 roku. Jednak niespełnione ambicje Watkina stały się fundamentem dla obiektu, który stał się jednym z najważniejszych punktów na sportowej i rozrywkowej mapie świata. Narodziny Empire Stadium Decyzję o budowie stadionu podjęto w ramach Wystawy Imperium Brytyjskiego. Rząd potrzebował reprezentacyjnego obiektu, który pomieściłby pawilony prezentujące poszczególne kolonie i poświęcone różnym dziedzinom nauki i sztuki. Za najdogodniejszą lokalizację uznano Wembley Park. Empire Stadium został wybudowany w zaledwie 300 dni, kosztem 750 tys. funtów. Architekci sir John Simpson i Maxwell Ayrton, współpracując z inżynierem sir Owenem Williamsem, stworzyli monumentalny obiekt, którego najbardziej rozpoznawalnym symbolem stały się twin towers – dwie białe wieże o wysokości 35 metrów, zwieńczone kopułami nawiązującymi do architektury subkontynentu indyjskiego. Finał białego konia Pierwszym wydarzeniem sportowym na nowym obiekcie był finał FA Cup z 28 kwietnia 1923 roku, rozegrany pomiędzy Bolton Wanderers a West Ham United. To, co miało być zwykłym meczem piłkarskim, zamieniło się w wydarzenie, którego z całą pewnością nie można nazwać typowym. Chaos i kontrola tłumu Oficjalna pojemność stadionu wynosiła wówczas 127 tys. miejsc. Entuzjazm kibiców był jednak tak duży, że przez bramki wtargnęło, według szacunków, od 240 tys. do ponad 300 tys. osób. Tłum wylał się na murawę, uniemożliwiając rozpoczęcie gry. Sytuację opanował dopiero policjant George Scorey na swoim białym koniu o imieniu Billy, który z niezwykłym spokojem pomagał spychać tłum za linie boczne boiska. To wydarzenie wymusiło konieczność wprowadzenia biletowania na wszystkie przyszłe wydarzenia. Na cześć Billy’ego kładka łącząca stację kolejową ze stadionem została nazwana White Horse Bridge. Złota era stadionu W połowie XX wieku Wembley ugruntowało swoją pozycję jako centrum światowego sportu. Igrzyska 1948 Po II wojnie światowej, stadion stał się główną areną Igrzysk Olimpijskich w Londynie w 1948 roku. To symboliczne wydarzenie udowodniło światu, że Londyn podnosi się z gruzów wojny. Największą bohaterką igrzysk została Holenderka Fanny Blankers-Koen, która zdobyła na Wembley cztery złote medale lekkoatletyczne. Finał Matthewsa Rok 1953 przyniósł finał FA Cup, który do dziś jest uznawany za jeden z najbardziej dramatycznych meczów w historii. Blackpool pokonało Bolton Wanderers 4:3, a spotkanie zostało nazwane „Finałem Matthewsa” na cześć 38-letniego Stanleya Matthewsa, który w swoim trzecim finale w końcu zdobył upragnione trofeum. Bohaterem statystycznym był jednak Stan Mortensen, który zdobył jedynego hat-tricka w historii finałów FA Cup na starym Wembley. Anglia na szczycie Najważniejszą datą w historii stadionu pozostaje jednak 30 lipca 1966 roku. Finał mistrzostw świata przeciwko RFN przyniósł Anglii jedyny jak dotąd tytuł mistrzowski. Hat-trick Geoffa Hursta i ikoniczny obraz Bobby’ego Moore’a odbierającego Puchar Jules Rimet z rąk królowej Elżbiety II do dziś pozostają fundamentami angielskiej kultury sportowej. Zwycięski remis Dla nas najważniejszym wydarzeniem na londyńskim stadionie pozostaje mecz Anglia-Polska z 17 października 1973 roku, rozegrany w ramach eliminacji do mistrzostw świata 1974. Polacy wcześniej wygrali z Anglikami 2:0 na Stadionie Śląskim w Chorzowie, jednak to gospodarze byli faworytami spotkania. Reprezentacja Anglii miała zdecydowaną przewagę, ale polska drużyna prezentowała się wyśmienicie, zwłaszcza bramkarz Jan Tomaszewski. W 57. minucie Jan Domarski zdobył bramkę dającą nam prowadzenie. W 63. minucie Anglicy wyrównali po rzucie karnym, ale remis utrzymał się do końca. Dzięki temu reprezentacja Polski po raz pierwszy po II wojnie światowej awansowała do finałów Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej. Muzyka i popkultura W latach 70. i 80. XX wieku stary Wembley przestał być wyłącznie areną sportowych zmagań. Słynny stadion stał się także najważniejszym przystankiem dla największych tras koncertowych świata. 13 lipca 1985 roku obiekt gościł Live Aid – charytatywny mega-koncert zorganizowany przez Boba Geldofa i Midge’a Ure’a. Występ zespołu Queen, z Freddiem Mercurym u szczytu formy, do dziś regularnie wygrywa w plebiscytach na najlepszy występ na żywo w historii rocka. Na stadionie wystąpił także Michael Jackson, który podczas trasy Bad w 1988 roku wyprzedał Wembley siedmiokrotnie, co wówczas było absolutnym rekordem. Występowali tam również U2 i Madonna. Później na tamtejszej scenie stanęły gwiazdy takiego formatu, jak zespół Take That, który w 2011 roku przyciągnął 266 000 fanów w ciągu czterech nocy, i Adele (z rekordową publicznością 98 000 osób w 2017 roku). Pożegnanie bliźniaczych wież Decyzja o zburzeniu starego Wembley w 2000 roku była niezwykle kontrowersyjna. Twin towers były dla wielu „świętością”, jednak obiekt był już przestarzały i nie spełniał rygorystycznych wymogów. Brakowało udogodnień dla niepełnosprawnych, odpowiedniej liczby toalet i wystarczającej ilości miejsca na nogi. Wizja Normana Fostera Projekt został opracowany przez biuro Foster + Partners oraz HOK Sport. Nowy Wembley miał zmieścić 90 tys. miejsc. Budowa rozpoczęła się w 2003 roku, a zakończyła – cztery lata później. Całkowity koszt wyniósł 757 milionów funtów. Głównym wykonawcą projektu była australijska firma Multiplex, w której jednym z głównych inżynierów był Edmund Obiała. Polski inżynier brał udział w koordynacji prac projektowych i wykonawczych, dbając o to, by wizja architektów z Foster + Partners została przełożona na rzeczywistość budowlaną. Cud architektury i inżynierii Nowy Wembley to arcydzieło inżynierii strukturalnej, którego parametry budzą podziw na całym świecie. Mówimy tu o drugim pod względem wielkości stadionie Europy. Angielski kolos ustępuje tylko Camp Nou w Barcelonie. Ikoniczny łuk Głównym elementem wizualnym i konstrukcyjnym (a także „duchowym spadkobiercą” bliźniaczych wież) jest stalowy łuk o wysokości 133 metrów. Ma on rozpiętość 315 metrów, co czyni go najdłuższą jednoprzęsłową konstrukcją wsporczą dachu na świecie. Łuk wspiera cały dach północny i 60% dachu południowego. To założenie konstrukcyjne eliminuje potrzebę stosowania kolumn podtrzymujących wewnątrz stadionu i gwarantuje każdemu kibicowi niczym niezakłócony widok na murawę. Nowe wydarzenia sportowe Od otwarcia w 2007 roku Wembley Stadium gościł wydarzenia, które w Anglii na nowo zdefiniowały pojęcie sportowej rozrywki. Futbol amerykański Wembley jest regularnym gospodarzem meczów NFL poza granicami USA. Inauguracyjne starcie Miami Dolphins z New York Giants zapoczątkowało trend, który sprawił, że Londyn stał się nieoficjalną europejską stolicą futbolu amerykańskiego. Boks Stadion stał się też areną dla wielkich walk bokserskich. W 2017 roku Anthony Joshua skrzyżował tam rękawice z Władimirem Kliczko. Pięć lat później Tyson Fury zmierzył się z Dillianem Whyte’em. Każda z tych potyczek zgromadziła na trybunach ok. 90 tys. widzów. Kultowe koncerty W ostatnich latach odbyły się tam wydarzenia muzyczne, które już teraz można nazwać kultowymi, nie tylko ze względu na fenomenalne widowisko. Nie bez znaczenia jest także aspekt ekonomiczny takich wydarzeń. W 2024 roku, w ramach trasy The Eras Tour, Taylor Swift wystąpiła na Wembley osiem razy, bijąc rekord Michaela Jacksona dla solowego artysty. Szacuje się, że jej występy dołożyły 300 milionów funtów do gospodarki Londynu. Z kolei powrót zespołu Oasis w 2025 roku przyniósł inny rekord. Według danych firmy Delaware North, fani grupy wypijali średnio 250 tys. pint piwa na jeden wieczór. To ponad sześciokrotnie więcej niż podczas koncertów Taylor Swift i dwukrotnie więcej niż u fanów Coldplay. Każdy koncert przynosił ponad 2 miliony funtów przychodu z samej sprzedaży złotego trunku. Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Władysław Szpilman był pianistą, który przeżył piekło getta. Jego muzyka stała się symbolem niezłomności kultury
Władysław Szpilman był kimś więcej niż „tylko” muzykiem, który przeżył wojnę. Był artystą, który niezwykle umiejętnie przekuł osobistą tragedię w uniwersalne przesłanie o sile kultury. Jego życie to parabola XX-wiecznej historii Polski – od wielokulturowej i nowoczesnej II RP, przez mrok zagłady, aż po skomplikowaną rzeczywistość PRL-u, w której musiał lawirować między własną wrażliwością a wymogami systemu.
Spis treści: Od zagłębiowskiej tradycji do berlińskiej awangardy Szpilman w złotej erze radia Getto warszawskie i granica człowieczeństwa Artystyczne odrodzenie Dla przeciętnego odbiorcy Władysław Szpilman pozostaje pianistą z nagrodzonego trzema Oscarami filmu Romana Polańskiego. Należy jednak podkreślić, że jest to postać znacznie bardziej złożona i wielowymiarowa. Szpilman jak nikt inny uosabia nie tylko naturalną wolę przetrwania w nieludzkich warunkach warszawskiego getta, ale także, a może przede wszystkim, ewolucję polskiej wrażliwości muzycznej XX wieku – od berlińskiego modernizmu, przez elegancję międzywojennego eteru, aż po fundamenty powojennej estrady. Od zagłębiowskiej tradycji do berlińskiej awangardy Władysław Szpilman urodził się 5 grudnia 1911 roku w Sosnowcu. Jego rodzina od pokoleń była „przesiąknięta” muzyką. Środowisko to, charakterystyczne dla żydowskiej inteligencji artystycznej na ziemiach polskich stało się pierwszym naturalnym konserwatorium dla młodego pianisty. Władysław już we wczesnym dzieciństwie wykazywał predyspozycje, które plasowały go poza ramami amatorskiego grania. W toku wieloetapowej edukacji zdołał wypracować unikatowy styl, łączący typową dla słowiańskiej kultury emocjonalność z germańską dyscypliną formy. Pierwszym poważnym krokiem na tej drodze były studia w Wyższej Szkole Muzycznej im. Fryderyka Chopina w Warszawie. Trafił tam pod skrzydła Józefa Śmidowicza i Aleksandra Michałowskiego. Warto zaznaczyć, że obaj byli spadkobiercami tradycji samego Franza Liszta, co w sposób fundamentalny wpłynęło na technikę pianistyczną Szpilmana – kładącą nacisk na biegłość, perlistość dźwięku i głębokie zrozumienie romantycznej frazy. Jednak to wyjazd do Berlina w 1931 roku stał się katalizatorem jego twórczej tożsamości. Pobyt w Berlinie Do momentu dojścia Hitlera do władzy, Berlin był kulturalną stolicą Europy, w której ścierały się nurty neoklasycyzmu, jazzu i rodzącej się muzyki filmowej. Studiując kompozycję u Franza Schrekera, Szpilman nasiąkał nowoczesnym językiem muzycznym. To zaowocowało między innymi powstaniem suity fortepianowej „Życie maszyn” w 1933 roku. Dzieło inspirowane rytmem wielkiego miasta i industrialną estetyką ukazało pianistę jako kompozytora świadomego przemian cywilizacyjnych, któremu daleko było do wtórnego epigoństwa. W tym samym okresie powstał również koncert smyczkowy, co jednoznacznie dowodziło jego szerokich horyzontów. Powrót do Polski Nagły powrót do Polski w 1933 roku, wymuszony narastającym w Niemczech antysemityzmem i dojściem do władzy NSDAP, zamknął berliński rozdział jego życia, ale otworzył drogę do oszałamiającej kariery w Warszawie. Szpilman przywiózł ze sobą nie tylko warsztat, ale i zachodnią nowoczesność, która idealnie wpasowała się w potrzeby rodzącego się medium – radia. Szpilman w złotej erze radia W 1935 roku Władysław Szpilman rozpoczął pracę w Polskim Radiu. W II Rzeczypospolitej to właśnie to medium było największą potęgą kulturotwórczą, a Szpilman stał się jednym z jego najbardziej rozpoznawalnych głosów. Rzadko mówił do mikrofonu. To swoją grą kreował prestiż rozgłośni. Pracował jako pełnoetatowy pianista, a to wymagało od niego niezwykłej elastyczności. Jednego dnia akompaniował wybitnym śpiewakom operowym, innego grał muzykę jazzową, a wieczorami prezentował recitale chopinowskie, które transmitowano na cały kraj. W latach 30. XX wieku Warszawa dosłownie tętniła życiem nocnym, kawiarnianym i kabaretowym. Działając pod pseudonimem Al Legro, Szpilman stał się autorem przebojów, które nuciła cała stolica. Do jego największych przedwojennych sukcesów należały utwory pisane do tekstów brata, Henryka, czy wybitnych poetów jak Emanuel Szlechter. Piosenki takie jak „Jeśli kochasz się w dziewczynie” czy „Nie ma szczęścia bez miłości” stały się stałym elementem repertuaru warszawskich lokali. W tamtym czasie często prezentował swój talent podczas kameralnych koncertów, głównie dzięki znajomości z Bronisławem Gimplem, uznanym skrzypkiem. W ten sposób ugruntował swoją pozycję jako poważnego interpretatora klasyki. Jednak pasmo sukcesów zostało na krótko przerwane w 1938 roku, kiedy Szpilman został zwolniony z rozgłośni, co było rezultatem narastającego antysemityzmu. Dyrekcja radia, pełna uznania dla jego geniuszu, stanęła jednak za nim murem, dzięki czemu po dwóch miesiącach przywrócono go na stanowisko. Ostatnia dźwięk wolnego radia 23 września 1939 roku, gdy niemieckie bomby niszczyły infrastrukturę Warszawy, a elektrownia przestała dostarczać prąd do nadajników, Szpilman w studio przy ulicy Zielnej 25 grał swój ostatni recital na żywo. Wykonywał utwory Chopina, podczas gdy budynek radia drżał w posadach od wybuchów. Był to ostatni dźwięk wolnego polskiego radia przed wieloletnim milczeniem, a jednocześnie symboliczne zakończenie epoki, którą sam współtworzył. Getto warszawskie i granica człowieczeństwa Gdy nastała okupacja, status Szpilmana jako utalentowanego muzyka i celebryty przestał mieć jakiekolwiek znaczenie. Jako osoba pochodzenia żydowskiego, został wraz z całą rodziną poddany rygorom rasistowskiego ustawodawstwa Generalnego Gubernatorstwa. W 1940 roku cała rodzina została zmuszona do przesiedlenia się do warszawskiego getta. W tym zamkniętym świecie Szpilman musiał stać się żywicielem rodziny. Muzyka, która dotychczas była dla niego sferą estetyczną, stała się zwykłym towarem. Pianista zarabiał, grając między innymi w kawiarniach „Sztuka” i „Nowoczesna”, które stanowiły surrealistyczne enklawy luksusu pośród wszechobecnego głodu i umierania. W „Nowoczesnej” spotykała się specyficzna klientela: bogaci przemytnicy, spekulanci i kolaboranci, którzy przy dźwiękach fortepianu starali się zagłuszyć świadomość nadchodzącej zagłady. W sierpniu 1942 roku, podczas wielkiej akcji deportacyjnej, rodzina Szpilmanów trafiła na Umschlagplatz, punkt przeładunkowy do obozu zagłady w Treblince. Władysław stał już przy samym wagonie, gdy Itzhak Heller, policjant żydowski, rozpoznał w nim słynnego pianistę i siłą wypchnął go z kordonu policji. Po utracie rodziny pozostał w getcie jako robotnik przymusowy. Pracował przy wyburzaniu murów i sortowaniu mienia po wywiezionych Żydach, co dawało mu minimalne szanse na przetrwanie. To w tym czasie zaczął nawiązywać pierwsze kontakty z aryjską stroną, przygotowując grunt pod ucieczkę. Robinson w ruinach Nastąpiło to 13 lutego 1943 roku. Szpilman zdołał przedostać się na aryjską stronę Warszawy, gdzie przez kolejne półtora roku ukrywał się w prywatnych mieszkaniach, wspierany przez sieć polskich przyjaciół i współpracowników z Polskiego Radia. Wśród osób, które narażały dla niego życie, byli między innymi Andrzej Bogucki z żoną Janiną, małżeństwo Lewickich, a także wybitni kompozytorzy Witold Lutosławski i Piotr Perkowski. Po upadku powstania warszawskiego pozostał w stolicy, stając się jednym z „Robinsonów warszawskich”. Ukrywał się na strychu spalonego domu przy alei Niepodległości 223, żywiąc się resztkami znalezionymi w ruinach i pijąc wodę z rdzawych rur. To właśnie tam, w listopadzie 1944 roku, doszło do spotkania z Wilmem Hosenfeldem. Kapitan Wehrmachtu, zawodowy nauczyciel i głęboko wierzący katolik, był oficerem nietypowym – w swoich pamiętnikach wyrażał odrazę do zbrodni nazistowskich i współczucie dla ofiar. Znalazł Szpilmana przypadkiem, próbując urządzić w budynku kwaterę. Hosenfeld nie tylko nie wydał Szpilmana, ale regularnie dostarczał mu żywność i informacje o postępach Armii Czerwonej, co pozwoliło muzykowi doczekać stycznia 1945 roku. Artystyczne odrodzenie Szpilman wznowił działalność w Polskim Radiu już po kilku miesiącach od wyzwolenia. Przez pewien czas pełnił tam funkcję dyrektora działu muzycznego. Z czasem stał się jednym z głównych architektów powojennej polskiej muzyki rozrywkowej. Jego dorobek w tym obszarze jest imponujący – napisał około 500 piosenek, z których niemal 150 stało się ogólnopolskimi szlagierami. Jednak nie porzucił muzyki klasycznej. W 1962 roku założył wraz z Bronisławem Gimplem „Kwintet Warszawski”, który stał się jednym z najbardziej eksportowych polskich zespołów kameralnych. Przez ponad 20 lat kwintet koncertował na całym świecie, dając ponad 2000 występów i zdobywając uznanie krytyki za interpretacje Brahmsa, Schumanna czy Grażyny Bacewicz. Szpilman był również ojcem chrzestnym festiwalu w Sopocie – to on w 1961 roku był inicjatorem i głównym organizatorem pierwszej edycji Międzynarodowego Festiwalu Piosenki, który miał otworzyć polską muzykę na świat.
Szympans Ayumu marzy, by być perkusistą. Gra, śpiewa i zmienia nasze spojrzenie na historię muzyki
Szympans Ayumu, znany dotąd światu jako geniusz pamięci, znów zaskoczył naukowców. Rezydent Uniwersytetu w Kioto udowodnił, że granica między ludzką a zwierzęcą kulturą jest jeszcze cieńsza niż sądziliśmy. W 2023 roku ten 26-letni samiec zaczął regularnie koncertować, wykorzystując do tego celu… elementy infrastruktury swojego wybiegu. Do 2025 roku dał 89 wokalno-instrumentalnych występów, stając się coraz lepszym muzykiem.
Przełom nastąpił w lutym 2023 roku, gdy Ayumu spontanicznie zerwał deski z chodnika i zaczął używać ich jako narzędzi perkusyjnych. Co istotne, nie był to chaos – szympans wydawał złożone i ustrukturyzowane dźwięki, które naukowcy porównują do pierwotnego śpiewu. Do 2025 roku badacze udokumentowali aż 89 takich „występów”, zauważając, że technika Ayumu staje się coraz bardziej wyrafinowana. Najciekawszy dla naukowców z EHUB (Center for the Evolutionary Origins of Human Behavior) jest fakt, że Ayumu łączył kilka warstw rytmu w jedną, spójną całość. Wszystko to działo się w warunkach niewymuszonej aktywności – bez zachęty ze strony opiekunów czy nagród w postaci jedzenia. Dla naukowców najciekawsze było jednak to, że Ayumu łączył kilka warstw rytmu w jeden spójny występ. Co ciekawe, równocześnie wykonywał złożone ekspresje wokalne. Gdzie się tego nauczył? Czy muzykalność mamy w sobie? Niewidzialna historia rytmu Dlaczego obserwacja japońskich naukowócw jest tak ważna? Archeolodzy od lat mierzą się z problemem „niewidzialnych instrumentów”. Pierwsze bębny prawdopodobnie powstawały z drewna i skór – materiałów, które szybko niszczeją i nie zostawiają śladów w zapisie kopalnym. Zachowanie Ayumu pozwala nam zajrzeć przez okno do procesu ewolucji muzyki i zrozumieć, jak nasi przodkowie mogli zacząć eksperymentować z dźwiękiem. To przełom w śledzeniu historii muzyki. Bębnienie u szympansów to nic nowego, ale pojawił się brakujący element Sam fakt bębnienia zwierzęcia nie był w tym przypadku rewelacją. Nowością była kombinacja: narzędzie + rytm + wokalizacja, czyli kilka warstw sygnału jednocześnie. Taki „pakiet” jest interesujący, bo w komunikacji zwierząt łączenie kanałów (ruch, dźwięk narzędzia, głos, mimika) może wzmacniać przekaz i pomagać innym osobnikom go odczytać. To sugeruje, że taki był pierwotny cel muzyki. Na nagraniu poniżej można usłyszeć wyraźny, powtarzalny rytm muzykalnego Ayumu: Jak naukowcy analizowali szympansią „muzykę”? Zespół EHUB przeanalizował nagrania, rozbijając zachowanie na elementy oraz sprawdzając, czy sekwencje działań wyglądają na przypadkowe, czy uporządkowane. – Fascynujące było obserwowanie, jak szympans używa narzędzi, by wydawać różne dźwięki, a jednocześnie wokalnie wyrażać swoje emocje – mówi główna autorka badania, Yuko Hattori. Sprawdzono, które przejścia między elementami zachowania pojawiają się częściej, niż wynikałoby to z przypadku. Jeśli te same „frazy” wracały w podobnej kolejności, łatwiej było bronić tezy, że to sekwencja, a nie chaotyczne rozproszenie aktywności. Okazało się, że „muzyka” Ayumu ma wyraźną, przemyślaną strukturę. Ayumu trzyma rytm „jak metronom” Interwały między uderzeniami były izochroniczne, czyli tempo utrzymywało się na zbliżonym poziomie. To nie musi oznaczać „muzyki” w ludzkim sensie, ale jest cechą, którą da się mierzyć i porównywać między osobnikami, sytuacjami czy rodzajami narzędzia. Emocje ukryte w dźwięku Badacze zauważyli u Ayumu tzw. play face (twarz zabawy) – mimikę jednoznacznie kojarzoną z pozytywnymi emocjami. Pojawiła się hipoteza „eksternalizacji”: emocje, które wcześniej szympansy wyrażały wyłącznie głosem, Ayumu zaczął przenosić na dźwięki wydobywane za pomocą narzędzi. Jego bębnienie charakteryzuje się stałym tempem (izochronią), co jest jedną z fundamentalnych cech muzyki. Co dalej z „muzykalnym szympansem”? Choć Ayumu wychował się w niewoli i jego zachowania mogą różnić się od tych w dzikich populacjach, jego przypadek dowodzi, że zdolność do muzycznej ekspresji jest głęboko zakorzeniona w genomie naczelnych. Zespół z Kioto planuje teraz sprawdzić, jak koncerty Ayumu wpływają na relacje społeczne w jego grupie i czy inne szympansy zaczną go naśladować. Źródło: Kyoto University Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Ludzie są z natury „zwierzętami muzycznymi”. Rodzimy się z miłością do dźwięków i dobrze wykształconym słuchem
Niemowlę jeszcze nie potrafi mówić, ale już wie, kiedy muzyka przyspiesza, kiedy zwalnia, a kiedy melodia robi się bardziej łagodna. Naukowcy udowodnili, że ludzie są „zwierzętami muzycznymi”, a umiejętność rozumienia dźwięków jest częścią naszej biologii, a nie kultury.
Prof. Henkjan Honing z Uniwersytetu w Amsterdamie dowiódł, że jesteśmy genetycznie zaprogramowani do bycia „zwierzętami muzycznymi”. Dwie dekady badań – od psychologii po genetykę – pokazały, że muzykalność nie jest wyłącznie wytworem kultury. Słuch muzyczny jest głęboko zakorzeniony w naszym mózgu. Rytm jest z nami od kołyski Już noworodki instynktownie wyczuwają rytm i rozpoznają melodie. Jak pokazują eksperymenty z holenderskiej uczelni, nawet śpiące niemowlęta reagują na zmiany tempa i wysokości dźwięków. Maluchy są jeszcze za małe, by uczyć się tego od rodziców – mają to zapisane w genach. – To umiejętności pojawiające się spontanicznie. Niemowlęta reagują na muzykę, zanim jeszcze nauczą się języka – wyjaśnia prof. Honing. Ta wrodzona muzykalność nie zależy od miejsca urodzenia ani tradycji muzycznej – niezależnie czy słyszymy gamelan w Indonezji, czy kołysanki w Polsce, dzieci intuicyjnie rozpoznają wzorce muzyczne. Rozwiązanie logopedycznej zagadki: muzyka nie jest tylko dodatkiem do mowy Długo sądzono, że muzyka to uboczny efekt rozwoju mowy – jej rozumienie miało rozwijać się przypadkiem wraz z rozwojem zdolności komunikacji. Badania pokazują jednak, że muzyka i język angażują zupełnie różne części mózgu. Osoby z zaburzeniami mowy potrafią czasem śpiewać nawet, gdy cierpią na afazję, czyli nie są w stanie mówić. To dowód, że „bycie umuzykalnionym” to coś więcej niż tylko znajomość nut czy rytmiki – to fundament naszego człowieczeństwa. – Muzyka to nie tylko język z ozdobami. Coraz więcej dowodów wskazuje na to, że słuch muzyczny to starożytna zdolność biologiczna, prawdopodobnie starsza niż sam język – komentuje Honing. Muzyka to mozaika umiejętności Nasza „muzykalność” to nie jedna cecha, lecz ich cały zestaw: mamy wrodzone wyczucie rytmu, umiejętność śledzenia linii melodycznych czy reagujemy emocjonalnie na dźwięki. Chociaż muzyka jest bardzo zróżnicowana na całym świecie, to powtarzające się wzorce (czyli właśnie np. relacje wysokości dźwięków czy struktury rytmiczne) pojawiają się konsekwentnie na całym globie. Każdy element tej mozaiki ma własną historię ewolucyjną. U ludzi – i nie tylko, bo małpy też mają poczucie rytmu – muzykalność osiągnęła niezwykłą złożoność i uniwersalność. – Muzykalność mogła powstać w wyniku połączenia w nowy sposób elementów percepcyjnych, motorycznych i emocjonalnych – wyjaśnia profesor. Muzyka rozwija nas na każdym poziomie Wiedza o wrodzonej muzykalności pozwala nam lepiej spojrzeć nie tylko na rozwój dzieci, ale także na występujące w populacji zaburzenia. Dziś już wiemy, że wczesna ekspozycja na dźwięki, śpiew czy wspólną zabawę z rytmem wpływa na rozwój języka, motoryki czy emocji. Muzyka – jako osobny, niezależny od języka kanał komunikacji – może wspomóc zarówno terapie logopedyczne, jak i psychologiczne. – To zmienia sposób, w jaki postrzegamy siebie. Z natury jesteśmy „zwierzętami muzycznymi” – konstatuje Honing. Słuch muzyczny to element naszego biologicznego wyposażenia. Rodzimy się z miłością do muzyki, a pierwsze reakcje na nią są tak samo naturalne jak pierwsze kroki czy uśmiech. Pamiętajmy, jak bardzo jest ważna. I korzystajmy z naszej „supermocy”. Źródło: University of Amsterdam Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Portoryko – skąd pochodzi Bad Bunny? Śpiewa o niezwykłym kraju, który nie jest państwem
„Chcą zabrać mi rzeki i plażę, chcą, żeby i Twoje dzieci się wyprowadziły […]. Nie chcę, by zrobili Ci to, co stało się z Hawajami” – śpiewał na Super Bowl w towarzystwie Rickiego Maritna Bad Bunny: najczęściej słuchany artysta na świecie pochodzący z Portoryko. Jego muzyka często porusza trudny temat regionu, ale czym właściwie jest Portoryko i jaka jest jego relacja ze Stanami Zjednoczonymi?
Leżące na Morzu Karaibskim Portoryko to coś więcej niż tylko kolejne terytorium zależne Stanów Zjednoczonych. To niepokorny kraj o długiej historii, który uparcie nie chce poddać się amerykanizacji. Jego głosem – i przy okazji całej hiszpańskojęzycznej Ameryki – został Benito Antonio Martínez Ocasio, znany jako Bad Bunny – portorykański artysta przemycający pod płaszczem tanecznego reggaetonu trudną historię latynoskiej ludności: nawet tej z amerykańskim paszportem. Historia i tożsamość Portoryko – od Indian Taino do współczesności Historia Portoryko rozpoczyna się na długo przed przybyciem Europejczyków. Pierwsi mieszkańcy – Indianie Taino – osiedlili się na wyspie setki lat przed Krzysztofem Kolumbem. Taino pozostawili po sobie wiele osiągnięć: to właśnie od nich pochodzi słowo huracán (huragan) czy barbacoa (z ang. barbecue – grill). Stworzyli też hamak, a do dziś mieszkańcy określają Portoryko mianem „Borinquen” (od słowa Borikén, co oznacza „Ziemię Walecznego Pana”). Według najnowszych badań genetycznych Uniwersytetu w Portoryko, potomkowie Taino nie zniknęli całkowicie – wielu z nich przetrwało w trudno dostępnych górach, a ich dziedzictwo przetrwało w kulturze wyspy. Europejczycy pojawili się na wyspie na początku XVI wieku, a San Juan – stolica Portoryko – została założona już w 1508 roku, czyniąc ją jednym z najstarszych miast europejskich na kontynencie amerykańskim. Portoryko jako terytorium Stanów Zjednoczonych, czyli trudna walka o autonomię Przez ponad 400 lat Portoryko pozostawało pod panowaniem hiszpańskim, aż do wojny hiszpańsko-amerykańskiej w 1898 roku, kiedy wyspa przeszła pod kontrolę Stanów Zjednoczonych. Od 1917 roku Portorykańczycy są obywatelami Stanów Zjednoczonych, lecz status wyspy jest wyjątkowy – posiada własną konstytucję od 1952 roku, a jednocześnie podlega federalnym prawom amerykańskim. Chociaż decyzje dotyczące mieszkańców zapadają na kontynencie, to ci… nie mogą nawet głosować w wyborach prezydenckich ani mieć pełnej reprezentacji w Kongresie. Portoryko wielokrotnie głosowało nad zmianą swojego statusu – ostatnie referendum w 2024 roku również nie przyniosło wiążących rezultatów, ale wiązało się z nim wiele kontrowersji. Próby przeprowadzenia referendum z realną szansą na zmianę statusu wyspy są blokowane przez Kongres USA. Kultura Portoryko w muzyce – jak Bad Bunny promuje dziedzictwo wyspy i nie daje zapomnieć o jego historii Benito Antonio Martínez Ocasio urodził się w portorykańskim Bayamón w 1994 roku. Jego twórczość to hołd dla wyspy i jej mieszkańców – zarówno pod względem muzycznym (łączenie reggaetonu, trapu i lokalnych rytmów), jak i społecznym. Jego album „DeBÍ TiRAR MáS FOToS” na całym świecie zyskał status przełomowego dzieła, podkreślając znaczenie portorykańskiej tożsamości. Podczas koncertów i występów artysta często nawiązuje do motywów jíbaro – symbolu tradycyjnego portorykańskiego rolnika, prezentując dumnie stroje typowe dla tej grupy społecznej (pava, guayabera), podkreślając walkę z marginalizacją i próbą wymazania tej kultury. Muzyka stała się nie tylko wyrazem tożsamości, lecz także narzędziem walki o prawa społeczne i głosem w debacie publicznej. Tradycje, symbole i język Portoryko Niezwykła portorykańska kultura to synteza trzech wpływów: rdzennych (Taino), hiszpańskich i amerykańskich. Tradycje takie jak święta patronalne, muzyka bomba i plena, kuchnia bazująca na plantanach i rybach, a także unikatowe symbole (np. maski vejigante z Ponce) budują odrębną tożsamość mieszkańców. Ogromna większość z nich jest hiszpańskojęzyczna. Super Bowl i globalny przekaz portorykańskiej dumy w czasie Half Time Show W 2026 roku Bad Bunny jako pierwszy artysta w historii wykonał cały występ podczas finału Super Bowl wyłącznie po hiszpańsku. Był to nie tylko gest artystyczny, ale i społeczny – wyraz dumy z portorykańskich korzeni oraz apel o jedność i tolerancję. Jego niezwykłe show pod hasłem „THE ONLY THING MORE POWERFUL THAN HATE IS LOVE” obejrzały miliony widzów, a artysta dobitnie podkreślił, że Portoryko jest ważnym głosem w dyskusji o tożsamości obu Ameryk. I że na kontynencie, wbrew pozorom, nie mówi się wyłącznie po angielsku. O uświadomienie tego zresztą Benito – i innym latynoamerykańskim artystom – chodzi. „Nie chcę, by zrobili Ci to, co z Hawajami”: Bad Bunny nie chce pozwolić, by historia jego kraju była tożsama z historią Królestwa Hawajów, które na koniec XIX wieku zostało brutalnie spacyfikowane przez rząd Stanów Zjednoczonych na życzenie plantatorów cukru i włączone w ich skład, bezpowrotnie tracąc wiele elementów swojej kultury. Źródła: National Geographic, Pew Research Center, BBC Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Miasto, które wciąż żyje rockiem. Symbol wolności nie daje o sobie zapomnieć
Jarocin od lat uchodzi za stolicę polskiego rocka. Niegdyś symbol buntu i artystycznej wolności, dziś przyciąga turystów nie tylko swoją historią, ale także nowoczesnymi muzeami, sztuką w przestrzeni miejskiej i klimatem, który trudno znaleźć gdzie indziej.
Spis treści: Spichlerz Polskiego Rocka w Jarocinie Festiwal w Jarocinie Pomnik Glana w Jarocinie Murale w Jarocinie Muzeum Regionalne w Jarocinie i Pałac Radolińskich Jarocin od lat uchodzi za stolicę polskiego rocka. Podczas wizyty w tym jednym z ciekawszych miast Wielkopolski poznaję historię legendarnego festiwalu i jednego z największych festiwali muzycznych w polscP, który w realiach PRL-u stał się symbolem artystycznej wolności, a jednocześnie odkrywam, że miasto oferuje dziś znacznie więcej niż tylko muzyczne wspomnienia. Spichlerz Polskiego Rocka w Jarocinie Spichlerz Polskiego Rocka to jedno z tych miejsc, które koniecznie chcę zobaczyć podczas wizyty w Jarocinie. Przez lata brakowało tu przestrzeni, która w kompleksowy sposób opowiadałaby historię festiwalu i jego wpływ na polską scenę rockową. Dziś tę lukę wypełnia nowoczesne muzeum mieszczące się w zabytkowym spichlerzu zbożowym w centrum miasta. Na dwóch kondygnacjach zwiedzam ekspozycję podzieloną na 14 stref tematycznych. Oglądam archiwalne fotografie, oryginalne nagrania koncertowe, filmy dokumentalne i materiały prasowe. Moją uwagę przyciągają plakaty, karnety, koszulki i pamiątki przekazane przez muzyków. Multimedialne stanowiska i ekrany dotykowe sprawiają, że poznawanie historii Jarocina i polskiego rocka ma interaktywny, angażujący charakter. Festiwal w Jarocinie Historia festiwalu sięga 1980 roku, kiedy wydarzenie funkcjonowało jako Ogólnopolski Przegląd Muzyki Młodej Generacji. Od 1983 roku znane było już jako Festiwal Muzyków Rockowych. Poznając jego dzieje, widzę, jak ważną rolę odegrał w realiach PRL-u – był przestrzenią niezależności artystycznej i obyczajowej, często wymykającą się cenzurze. Przez lata Zimnej wojny był największym festiwalem rockowym w krajach byłego bloku wschodniego. Z czasem pojawiły się napięcia między subkulturami i problemy organizacyjne, co doprowadziło do zakończenia imprezy w 1994 roku. Powrót festiwalu w 2005 roku pokazał jednak, że legenda Jarocina wciąż jest żywa. Pomnik Glana w Jarocinie Pomnik Glana to jeden z najbardziej charakterystycznych punktów na mapie miasta. Monument odsłonięto w 2011 roku, w 30. rocznicę pierwszego festiwalu. Glan – ciężki but z wysoką cholewą – od dekad był symbolem rockowych subkultur. Dla mnie to obowiązkowy przystanek podczas spaceru po Jarocinie i jedno z miejsc, które najlepiej oddają klimat miasta. Nic dziwnego, że to także jeden z najczęściej fotografowanych obiektów. Murale w Jarocinie Spacerując po Jarocinie, zwracam uwagę na murale inspirowane festiwalem, polskim rockiem i kulturą niezależną. Wielkoformatowe malowidła stały się stałym elementem miejskiego krajobrazu i ciekawym uzupełnieniem muzealnych opowieści. Tworzą one alternatywną trasę zwiedzania, pokazując, że historia jarocińskiego rocka wciąż żyje – nie tylko w archiwach, ale także w przestrzeni miasta. Muzeum Regionalne w Jarocinie i Pałac Radolińskich Pałac Radolińskich pozwala mi spojrzeć na miasto z zupełnie innej perspektywy. Neogotycki pałac z XIX wieku, otoczony parkiem, jest jednym z najcenniejszych zabytków Jarocina i wyraźnie kontrastuje z rockowym wizerunkiem miasta. W Muzeum Regionalnym poznaję dzieje Jarocina i ziemi jarocińskiej w latach 1793–1989. Oglądam archiwalne fotografie, dokumenty, militaria i pamiątki mieszkańców, które budują pełniejszy obraz lokalnej historii. Multimedialna forma ekspozycji sprawia, że zwiedzanie jest angażujące także dla młodszych odwiedzających. Dodatkowym atutem jest Strefa Odkrywania Wyobraźni i Aktywności (SOWA), pokazująca, że muzeum może być przestrzenią nauki i zabawy jednocześnie. Źródło: Wielkopolska Organizacja Turystyczna Nasz ekspert Filip Nowek Od lat związany z mediami i komunikacją, z wykształcenia dziennikarz, który zawodowo rozwija się w obszarze marketingu. Pasjonuje się podróżami, które stanowią dla niego niewyczerpane źródło inspiracji – zarówno w pracy, jak i poza nią. Jest autorem przewodników po krajach europejskich oraz licznych zestawień i ciekawostek dotyczących największych miast świata. Uważnie obserwuje zmieniające się trendy w turystyce i sposoby odkrywania nowych miejsc. Po godzinach oddaje się swojej drugiej pasji – tenisowi, a także chętnie spędza czas w kinie, szukając historii, które poruszają i inspirują.
Szkoła muzyczna jest niepotrzebna? Ludzie mają naturalne zdolności do rozumienia muzyki
Okazuje się, że muzyka nie jest zarezerwowana wyłącznie dla wąskiego, wybranego grona specjalnie wykształconych ludzi. Nowe badania ujawniają, że nawet osoby bez jakiegokolwiek treningu muzycznego potrafią sprawnie rozpoznawać nawet zaawansowane struktury tonalne. Naukowcy są zaskoczeni wynikami eksperymentów.
Badacze z Uniwersytetu Rochester sprawdzili, jak ludzie bez formalnego wykształcenia muzycznego postrzegają muzykę. Czy laicy mogą rozumieć jej złożone struktury? Okazało się, że rozumienie tonacji i przewidywanie melodii to naturalna, ludzka zdolność. Czy więc szkoła muzyczna jest niepotrzebna? Zaskakujące zdolności muzycznych laików Zespół naukowców z Nowego Jorku opublikował w czasopiśmie „Psychological Sciene” badanie, które rzuca nowe światło na postrzeganie muzyki przez osoby bez wykształcenia muzycznego. Odkryli oni, że ludzie bez treningu potrafią intuicyjnie rozpoznawać złożone struktury tonalne – podobnie jak wykształceni muzycy. Może to przedefiniować wieloletnią debatę dotyczącą potrzeby treningu muzycznego w celu zrozumienia zaawansowanych struktur harmonicznych. Elise Piazza – autorka badania i profesor Uniwersytetu Rochester – zauważyła, że choć trening muzyczny wyostrza słuch na wzorce tonalne, to ludzie bez jakiegokolwiek szkolenia potrafią je przyswajać nieświadomie po prostu przez… wieloletnie słuchanie muzyki. Cztery eksperymenty na bazie utworów Czajkowskiego Badacze przeprowadzili cztery eksperymenty badające zapamiętywanie, przewidywanie, segmentację wydarzeń i kategoryzację. Uczestnicy słuchali fragmentów utworu z cyklu „Album dla młodzieży” op. 39 autorstwa Piotra Czajkowskiego. Dla przykładu, w eksperymencie sprawdzającym umiejętność przewidywania, muzyka prezentowana była na 3 różne sposoby ze zwiększającą się trudnością: 8B (gdzie odtwarzano 8 taktów, czyli miar, w nienaruszonym kontekście), 2B (gdzie co 2 takty występowało pomieszanie) i 1B (gdzie każdy 1 takt był pomieszany). Podczas eksperymentu przewidywania uczestnicy byli proszeni o wskazanie, która fraza powinna nastąpić po usłyszanym fragmencie. Zarówno osoby z wykształceniem muzycznym, jak i bez niego, wykazały zbliżoną skuteczność w przewidywaniu kolejnych części utworu – zwłaszcza, gdy dostępna była większa ilość kontekstu tonalnego. Laicy radzą sobie podobnie jak profesjonaliści Uczestnicy bez formalnego treningu muzycznego wykonywali zadania z pamięci, przewidywania i segmentacji wydarzeń z podobną skutecznością jak wykształceni muzycy. To sugeruje, że integracja tonalnego kontekstu w percepcji muzyki nie wymaga zaawansowanego treningu. W badaniu wykazano również, że ilość formalnego szkolenia muzycznego nie miała wpływu na ogólną skuteczność uczestników w zadaniach. Oznacza to, że już samo wieloletnie słuchanie muzyki wystarcza, aby ludzie zaczęli intuicyjnie przetwarzać złożone struktury tonalne. Elise Piazza zauważyła, że przetwarzanie kontekstu w muzyce przypomina to, co dzieje się w przypadku przetwarzania języka. Tak jak mózg przewiduje kolejne słowa w zdaniu, bazując na wcześniejszych, tak samo może przewidywać nuty lub frazy muzyczne. Czy szkoła muzyczna jest niepotrzebna? To nie do końca prawda i nie o to chodzi w badaniu. Chodzi nie tyle o deprecjonowanie wykształcenia muzycznego, a wykazanie, że muzyczne przetwarzanie kontekstu może być uniwersalną cechą ludzkiego mózgu, rozwijaną nieświadomie przez całe życie. Liczne badania potwierdzają, że nauka gry na instrumencie czy śpiewu korzystnie wpływa na rozwój intelektualny oraz umiejętności poznawcze uczniów. Nauka muzyki sprzyja rozwojowi zdolności matematycznych, umiejętności logicznego myślenia oraz pamięci. Według raportów Ministerstwa Edukacji Narodowej oraz licznych analiz psychologicznych, dzieci uczące się muzyki szybciej przyswajają abstrakcyjne pojęcia, wykazują lepszą koncentrację i potrafią skuteczniej rozwiązywać złożone problemy. Edukacja muzyczna wzmacnia również umiejętność planowania i przewidywania, co przekłada się na lepsze wyniki w nauce innych przedmiotów. Sam się jej uczyłem, więc część z tego zdecydowanie mogę potwierdzić. Warto więc kształcić się muzycznie. Wydaje się jednak, że chcąc lub nie chcąc – w jakimś sensie robimy to także przez całe życie. Choćby nieświadomie. Źródła: Psychological Science, MEN Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
6000 lat temu ludzie grali na muszlach. Naukowcy zbadali, jak brzmiały te proste instrumenty
Jak brzmiały 6000-letnie instrumenty wykonane z muszli? Można to sprawdzić w bardzo prosty sposób. Wystarczy w nie dmuchnąć. I właśnie to zrobili archeolodzy, żeby sprawdzić ich brzmienie, a wyniki opublikowali na łamach czasopisma „Antiquity”.
Muzyka towarzyszy człowiekowi od tysięcy lat. Jednak zanim powstały złożone instrumenty, ludzie wykorzystywali to, co mieli pod ręką. Czyli kości, drewno, rogi, a także muszle. Odkrycia archeologiczne z różnych części świata pokazują, że starożytne kultury potrafiły tworzyć zaskakująco zaawansowane konstrukcje dźwiękowe, a muzyka odgrywała w ich życiu znacznie większą rolę, niż mogłoby się wydawać. Była to bowiem nie tylko forma komunikacji, ale także ekspresji i element różnych rytuałów. Instrumenty muzyczne sprzed 6000 lat Jednak nie wszystkie prymitywne instrumenty zostały dokładnie zbadane. Dwoje hiszpańskich naukowców Miquel López-Garcia and Margarita Díaz-Andreu, postanowili lepiej przyjrzeć się 12 muszlom charonii (rodzaj bardzo dużego ślimaka morskiego) z czasów neolitu, które odnaleziono niegdyś na katalońskim wybrzeżu. – Wykorzystanie dużych muszli charonii jako aerofonów wibracyjnych jest udokumentowane w różnych kulturach na całym świecie. W Katalonii, w północno-wschodniej części Półwyspu Iberyjskiego, odnaleziono 12 takich instrumentów z neolitu, datowanych na drugą połowę piątego i pierwszą połowę czwartego tysiąclecia p.n.e. Jednak nie poświęcono im zbyt wiele uwagi w środowisku akademickim – napisali w artykule badacze. – Biorąc pod uwagę, że niektóre egzemplarze zachowują zdolność wydawania dźwięków, ich badania archeoakustyczne pozwalają na wgląd w możliwe zastosowania i znaczenia dla społeczności neolitycznych. Chociaż nie wszystkie muszle nadal mogą wydawać dźwięki, wysoka intensywność dźwięku tych, które wciąż „działają”, może wskazywać na ich podstawową funkcję – twierdzą naukowcy. Do czego neolityczni ludzie wykorzystywali trąbki? Według autorów tego badania, te trąbki wykonane z muszli były urządzeniami sygnalizacyjnymi, które ułatwiały komunikację w społecznościach neolitycznych. – Wiadomo było, że kilka muszli charonii odkryto na stosunkowo niewielkim obszarze Katalonii, a konkretnie w dolnym biegu rzeki Llobregat i w depresji przedbrzeżnej regionu Penedès, na wschód od Barcelony – powiedziała współautorka badań, prof. Margarita Díaz-Andreu z Uniwersytetu w Barcelonie. – Usunięto im wierzchołki, co skłoniło niektórych badaczy do przypuszczenia, że ​​mogły służyć jako instrumenty muzyczne – dodaje. Badania muszli wykazały, że zostały one zebrane już po śmierci ślimaków. To według autorów oznacza, że ​​nie były zbierane w celu zjedzenia mięczaków, lecz właśnie po to, aby zrobić z nich instrument muzyczny. Aby zweryfikować tę hipotezę, profesor Díaz-Andreu, a także Miquel López-Garcia, który jest również zawodowym trębaczem, przeanalizowali trąbki muszlowe i po raz pierwszy dokładnie na nich zagrali, aby ocenić ich właściwości akustyczne. Sposób komunikacji pomiędzy mieszkańcami regionu – Muszle są zdolne do generowania dźwięków o wysokiej intensywności i byłyby bardzo skuteczne w komunikacji na duże odległości – powiedział López-Garcia. – Jednak są one również zdolne do tworzenia melodii poprzez modulację wysokości dźwięku, więc nie można wykluczyć możliwości, że muszle te były również wykorzystywane jako instrumenty muzyczne o charakterze ekspresyjnym – wyjaśnia badacz. Badacze podkreślają, że muszle te zostały odnalezione w regionie, który niegdyś był zamieszkany przez neolityczną społeczność rolniczą. Naukowcy uważają, że kilka tysięcy lat temu ludzie mogli używać ich do komunikowania się z innymi mieszkańcami tej części Półwyspu Iberyjskiego. Ponadto naukowcy sugerują, że muszle mogły spełniać funkcję „gwizdka” wśród osób pracujących w pobliskich kopalniach, gdzie wydobywano waryscyt – minerał do produkcji m.in. koralików i wisiorków. – Nasze badania ujawniają, że ludzie neolitu używali muszli nie tylko jako instrumentów muzycznych, ale także jako potężnych narzędzi komunikacyjnych, zmieniając sposób, w jaki rozumiemy dźwięk, przestrzeń i więzi społeczne we wczesnych społecznościach prehistorycznych – podsumowała prof. Díaz-Andreu. Źródło: Antiquity Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Małpy trzymają rytm lepiej niż niejeden perkusista. Wiemy to dzięki… Backstreet Boys
Chociaż nie są jeszcze królami swingu i daleko im do Buddiego Richa czy Johna Bonhama, to makaki naprawdę umieją rozpoznawać i utrzymywać różnorodne rytmy. Do tej pory myśleliśmy, że to zdolność zarezerwowana wyłącznie dla gatunków uczących się wokalizacji: ludzi czy śpiewających ptaków. Czy „czucie bluesa” mamy w genach?
Makaki potrafią synchronizować swój ruch z rytmem muzyki – wiemy to dzięki najnowszym badaniom. Po wstępnych sukcesach z metronomem przyszedł czas na bardziej skomplikowane utwory: Barrego White’a, Backstreet Boys czy nawet reprezentantów muzyki renesansowej. Małpy poradziły sobie doskonale, a odkrycie to rzuca nowe światło na percepcję rytmu w świecie zwierząt. Czy makaki mają poczucie rytmu? Zainteresowanie poczuciem rytmu u zwierząt sięga lat 80. XX wieku. Jednak dopiero teraz udało się szczegółowo przyjrzeć temu, jak i czy w ogóle makaki są w stanie postrzegać rytm muzyki, a następnie synchronizować z nim swoje ruchy. Przełomem okazały się najnowsze badania opublikowane w prestiżowym czasopiśmie „Science”, podczas których chciano sprawdzić, czy dwa makaki – wcześniej wyszkolone w synchronizacji stukania z rytmem metronomu – będą w stanie wystukiwać rytm prawdziwej muzyki. W przeciwieństwie metronomu, który ma proste, wyraźne „kliknięcie”, prawdziwa muzyka jest złożona, a rytm musi zostać z niej „wydobyty”. To wymaga nie lada słuchu, który przerasta niektórych perkusistów (tak Larsie Urlichu, patrzę na ciebie). Zwierzęcy królowie bluesa Eksperyment został podzielony na trzy fazy, w których małpy były nagradzane sokiem za wykonanie wymaganej sekwencji stuknięć. W pierwszej fazie makaki miały dopasować swoje ruchy do trzech różnych utworów muzycznych. By sprawdzić, czy małpy nie uczą się mechanicznie, przesuwano rytm muzyki o pół taktu. Makaki jednak zawsze pozostawały „w rytmie”. W drugiej fazie badania naukowcy „pocięli” utwory muzyczne i przemieszali ich fragmenty, niszcząc ich strukturę rytmiczną. W tej wersji muzyki makaki nie były w stanie się synchronizować, co potwierdziło, że wcześniej reagowały na kolejny rytm, a nie na przypadkowe dźwięki. Makaki naprawdę to „poczuły” Najbardziej zaskakująca była trzecia faza eksperymentu. Małpy mogły wtedy stukać dowolnie, ale mimo to ich rytm idealnie zgrywał się z rzeczywistym tempem utworu „Everybody” zespołu Backstreet Boys. Co istotne, nagradzano je za każdy rytmiczny wzorzec – niekoniecznie zgrany z muzyką – a mimo to wybrały rytm zgodny z utworem. – Nasze badania pokazują, że makaki są zdolne do percepcji rytmu i synchronizacji swoich ruchów z muzyką – podsumowali autorzy badania. Czy wszystkie gatunki mają poczucie rytmu? Do tej pory zakładaliśmy, że zdolność do synchronizacji ciała z muzyką jest zarezerwowana wyłącznie dla gatunków uczących się wokalizowania, np. śpiewających papug czy porozumiewających się głosem ludzi. Eksperyment z makakami – czyli gatunkiem nie należącym do wysoce rozwiniętych wokalnie ssaków – obalił tę teorię. Badacze zaproponowali nową koncepcję opartą na czterech składnikach, która stara się wytłumaczyć „rytmiczne ciągoty” bez konieczności nauki wokalizowania. Według nich wystarczy połączenie czterech uniwersalnych zdolności poznawczych: słuchowej detekcji rytmu – umiejętności rozpoznawania regularności dźwięków w muzyce, predykcji – przewidywania kolejnych uderzeń rytmu, sprzężenia zwrotnego słuchowo-ruchowego – możliwości dostosowania ruchu ciała na podstawie bodźców słuchowych, motywacji nagrodą – wzmacniania zachowań rytmicznych przez system nagród (np. soku owocowego). Które gatunki są najbardziej muzykalne? To podejście sugeruje, że zdolności rytmiczne mogą być bardziej powszechne w świecie zwierząt, niż wcześniej sądzono – niektóre gatunki nie są po prostu nimi zainteresowane. W ostatnich latach wykazano, że także szczury są w stanie kołysać się w rytm muzyki – preferują tempo 120–140 uderzeń na minutę, podobnie jak ludzie. Słonie afrykańskie potrafią wykonywać rytmiczne ruchy do muzyki, choć nie są tak precyzyjne jak człowiek czy makak w kontrolowanych warunkach laboratoryjnych. Odkrycia te pokazują, że muzyka i rytm są jeszcze bardziej uniwersalne, niż wcześniej sądziliśmy. Ich korzenie mogą sięgać znacznie głębiej w ewolucję ssaków. Źródła: Science, University of Tokyo Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Usłyszałeś piosenkę, która potem utknęła w twojej głowie? Naukowcy mają na to zaskakującą nazwę
„Robaki uszne” to potoczna nazwa zjawiska polegającego na tym, że jedna melodia – niezależnie od tego, czy ją lubimy, czy nie – odtwarzana jest w kółko w naszej głowie. Nowe badania wyjaśniają, co odpowiada za te procesy mózgowe.
Siedzisz w grupie znajomych i nagle pada to słynnie zdanie: „słyszeliście najnowszy kawałek tego artysty?”. Meloman pokazuje wszystkim piosenkę, której wysłuchujecie do końca. Jest rytmiczna, ma prosty tekst i wpada w ucho. Do tego stopnia, że gdy muzyka przestaje grać, ty wciąż słyszysz ten utwór. Często jeszcze przez kilka godzin, a nawet dni, nawet niekiedy przy ludziach lub potajemnie nucisz tę melodię, niezależnie od tego, jak zła ona jest. Czym są robaki uszne? Zjawisko to nazywa się „robakami usznymi” (ang. earworms). To potoczne określenie melodii lub fragmentu utworu muzycznego, który mimowolnie „utkwi” nam w głowie, a potem nasz mózg zapętla ten utwór w myślach, często przez długi czas, nawet jeśli wcale nie słuchamy na co dzień takiej muzyki. I to właśnie wtedy zaczyna się problem, np. gdy fan ostrego brzmienia, nagle zaczyna nucić disco polo. Od dawna wiadomo, że robaki uszne mają podstawy psychologiczne i neurologiczne. Zjawisko to najczęściej wydarza się, gdy nasz mózg ma wolne zasoby poznawcze, np. podczas sprzątania, jazdy autobusem, podczas wykładów na studiach czy zasypiania. Badania naukowców z Uniwersytetu w Durham wykazały, że te muzyczne robaki najczęściej wywołują piosenki popowe z prostą strukturą i szybkim tempem (choć tutaj wyjątkiem może być chociażby „Last Christmas”). Tylko jedno w głowie mam… Prof. Emery Schubert, badacz muzyki z Uniwersytetu w Sydney, który zajmuje się empirycznym wpływem muzyki na nasze życie, na łamach czasopisma „The Conversation” opisał, co badania naukowe mówią na temat zjawiska robaków usznych. Według badacza doświadcza tego aż 90% populacji, ale w końcu naukowcy zaczynają rozumieć, jak dokładnie te „robaki” powstają i jak się ich pozbyć. – Najbardziej wpadającą w ucho melodią jest „ciągłe” powtórzenie. To fragment utworu, który powtarza się natychmiast i bez opóźnień, a więc w idealnej sekwencji, niczym powtarzający się refren w piosence pop – wyjaśnia prof. Schubert. – „Baby Shark”, „Can't Get You Out Of My Head” Kylie Minogue i wiele, wiele innych utworów zawierają takie powtórzenia i przeszły okresy masowej popularności. To kolejny ważny czynnik „wpadających w ucho” utworów, ponieważ ich popularność zwiększa prawdopodobieństwo „zarażenia” – mówi uczony. Autor wyjaśnia, że gdy piosenka wpadnie nam w ucho, nasz umysł powtarza frazę muzyczną pozornie w nieskończoność. – Dzieje się tak, ponieważ sposób, w jaki pamięć muzyczna jest organizowana w umyśle, nie przypomina pliku dźwiękowego ani nagrania na taśmie, które odtwarza się od początku do końca. To właściwie sieć połączeń i wzorców, które mogą się samoczynnie aktywować. Dlaczego w kółko nucimy tę samą piosenkę? Kiedy fragment melodii zostanie raz zakodowany, mózg może go w dowolnym momencie uruchomić. A takim przyciskiem „play” może być np. fragment tekstu piosenki przeczytany na przystanku autobusowym lub reklamie telewizyjnej, usłyszenie podobnej melodii na ulicy lub w radiu, a nawet drobna rzecz, która przypomina motyw danego utworu. Wówczas nas umysł sam tworzy pętlę, a utwór zaczyna grać w naszej świadomości. To dlatego, że nasz mózg uwielbia wzorce. Oznacza to, że z natury jest zaprojektowany do rozpoznawania, przewidywania i porządkowania powtarzających się struktur, takich jak dźwięki, obrazy, rytmy, słowa, a także zachowania. Jest jak osoba, która układa puzzle i szuka brakujących elementów. Właśnie dlatego często, gdy usłyszymy dobrze znaną piosenkę, która w połowie zostanie przerwana, mózg próbuje ją dokończyć w myślach (co często kończy się nieświadomym nuceniem pod nosem). Jak pozbyć się uciążliwej melodii? Prof. Schubert twierdzi jednak, że na podatność na robaki wpływ mają także nasze przyzwyczajenia. – Nawyki i bodźce środowiskowe również mogą odgrywać rolę. Na przykład jeśli codziennie rano jedziesz autobusem i słuchasz muzyki, fragment utworu może wpaść ci do głowy, nawet jeśli jednego dnia nie słuchasz swojej playlisty – tłumaczy. – Istnieje jednak głębszy powód tego zjawiska. Robaki uszne częściej rozpoczynają swoje muzyczne wariacje, gdy aktywowany jest określony zestaw obszarów mózgu, zwany siecią domyślną. Jest ona związana z marzeniami i błądzeniem myśli, co ułatwia wypłynięcie na powierzchnię natrętnych i powtarzających się wspomnień – dodaje badacz. I to właśnie w tej strefie naszego mózgu znajdują się playlisty chcianych i niechcianych, ale na pewno usłyszanych piosenek. Dryfują one w chmurze i czekają, aż klikniemy (często nieświadomie) właśnie przycisk „play”. Jednym z najprostszych sposobów na zatrzymanie zapętlenia naszego mózgu wokół jednej piosenki jest zaśpiewanie na głos innej. Warunkiem jest, że musi być ona znacznie mniej rytmiczna, co sprawi, że nasz umysł będzie potrzebował więcej pracy, żeby ją przeanalizować. Na razie to jedyne remedium na te muzyczne robaki. Źródło: The Conversation Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Sprzedano skrzypce Alberta Einsteina. Muzyka była jego wielką pasją
Skrzypce, które należały do Alberta Einsteina, po latach znów trafiły na światło dzienne. Naukowiec kupił je jeszcze w XIX wieku i grał na nich w czasie pracy nad teorią względności. Teraz instrument sprzedano za zawrotną kwotę. Oto, jak udało się potwierdzić jego autentyczność.
Mało kto zdaje sobie sprawę, że Einstein był zawziętym muzykiem. „Wiem, że najwięcej radości w moim życiu przyniosły mi moje skrzypce” – mawiał. Z kolei jego żona, Elsa, twierdziła, że ​​zakochała się w nim, „ponieważ tak pięknie grał Mozarta na skrzypcach”. W poszukiwaniu skrzypiec Einsteina Wydawać by się mogło, że po 70 latach po śmierci Einsteina znalezienie jego ukochanego instrumentu będzie rzeczą niemal niewykonalną. Tymczasem udało się to zrobić dr. Paulowi Wingfieldowi – dyrektorowi ds. studiów muzycznych w Trinity College. Nie jest to przypadkowa osoba. Jest to kompozytor dramatu muzycznego o życiu… Einsteina jako skrzypka. Jak zlokalizowano skrzypce słynnego fizyka? Wingfield jest autorem dramatu muzycznego „Skrzypce Einsteina”, w którym Einstein opowiada historię swojego życia. Jest w nim nie fizykiem, ale właśnie skrzypkiem. – Badania, pisanie scenariusza i komponowanie tego spektaklu zajęło mi sześć miesięcy. W tym czasie zebrałem wszystkie znane mi wypowiedzi Einsteina na temat muzyki, a także informacje o skrzypcach, które posiadał i koncertach, na których grał – mówi Wingfield. Premiera „Skrzypiec Einsteina” odbyła się w kwietniu 2025 roku w Highgate. Po występie na Festiwalu Highgate pod koniec czerwca, dyrektor teatru wręczył Wingfieldowi wiadomość, która zaczynała się od słów: „Nie jestem szalony…”. – Przeczytanie tej wiadomości okazało się jednym z najbardziej ekscytujących, choć surrealistycznych, doświadczeń w moim życiu – mówi Wingfield. Była to wiadomość od licytatora, który otrzymał zlecenie sprzedaży skrzypiec rzekomo należących do Einsteina. Prosił o pomoc w sprawdzeniu pochodzenia instrumentu. Wingfield potwierdził ich autentyczność. Skrzypce Einsteina – co o nich wiemy? Skrzypce Alberta Einsteina pochodzą z 1894 roku. Fizyk zakupił je w Monachium, zanim wyjechał do Szwajcarii. Grał na nich w czasie, w którym rozwijał swoją teorię względności i otrzymał Nagrodę Nobla. Nowe skrzypce zakupił w Berlinie w 1920 roku. W 1932 roku, tuż przed ucieczką z nazistowskich Niemiec do USA, podarował monachijskie skrzypce swojemu przyjacielowi i współlaureatowi Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki, Maxowi von Laue. Dwadzieścia lat później von Laue podarował skrzypce i inne przedmioty przyjaciółce, Margarete Hommrich, której praprawnuczką była obecna właścicielka – była, bo instrument sprzedano 8 października na aukcji za 860 tys. funtów brytyjskich, czyli około 4,2 mln złotych. Skrzypce z 1894 roku mają inskrypcję z imieniem „Lina”, którym Einstein opatrzył wszystkie swoje skrzypce. Wingfield potwierdził autentyczność również na podstawie specyficznego XIX-wiecznego lakieru i innych szczególnych cech. Wingfield przyznaje, że nie jest ekspertem od skrzypiec XIX wieku. – Ale dziwnym zbiegiem okoliczności moje dogłębne badania nad życiem muzycznym Einsteina uczyniły mnie osobą, która zgłębiła historię właściciela – przyznał. Źródło: University of Cambridge Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Trwa Konkurs Chopinowski. Psycholożka zdradza, jak muzycy radzą sobie z tremą i czego możemy się od nich nauczyć
Rozpoczął się Konkurs Chopinowski, czyli jedno z najważniejszych – jeśli nie najważniejsze – wydarzenie fortepianowe na całym świecie. 84 pianistów mierzy się w swoich interpretacjach Fryderyka Chopina i walczy o wygraną, która na zawsze może nadać bieg ich karierze. Jak artyści radzą sobie z ogarniającą tremą? Psycholożka muzyki zdradza ich sztuczki, które można wykorzystać także poza sceną.
Między 2 a 23 października 2025 roku trwa XIX Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina, czyli tak zwany Konkurs Chopinowski. Do Warszawy zjeżdża 84 finalistów z 20 różnych krajów. To doświadczeni muzycy, ale nadal muszą mierzyć się z tremą – psycholożka muzyki dr Julia Kaleńska-Rodzaj opowiada, jak sobie z nią radzą. Jak działa trema? Przed i bezpośrednio po wejściu na scenę puls i ciśnienie tętnicze krwi rośnie. To naturalna reakcja organizmu na stres – ten chce jak najlepiej przygotować nas na czekającą nas „walkę”. Występ wywołuje wiele emocji: obawę, niepewność, dumę, radość czy wstyd. Emocje te mogą wywoływać blokadę psychofizyczną: napięcie mięśni, suchość w ustach czy pocenie się. Wielu muzyków mówi, że mimo lat doświadczenia nie do końca poradziło sobie z tremą. Udaje im się za to ją zamaskować lub… przekuć w ekscytację wynikającą z grania utworów Fryderyka Chopina. Nawet jeśli zamiast przerażenia występujących dopada na scenie radość, to czas przed publicznością wydaje się płynąć szybciej, a przez głowę przechodzą setki myśli na minutę. To moment, od którego może zależeć kariera. Jak sobie z tym poradzić? Tylko spokój nas uratuje, czyli jak poradzić sobie z tremą Natłok myśli sprawia, że muzyk może grać szybciej, niż planował. Wbrew pozorom nie znaczy to tylko, że utwór szybciej się skończy: artyści to nie maszyny, a późniejsza część koncertu może być bardziej wymagająca niż jego początek. Przykłady? Trzecia, ostatnia część koncertu fortepianowego e-moll op. 11, Rondo: Vivace, która potrafi sprawić wykonawczy problem. – Dlatego tak ważne jest, aby dać sobie chwilę na adaptację i skupić się na najważniejszym celu: muzyce i zanurzeniu w dźwiękach – tłumaczy dr Kaleńska-Rodzaj. Skoncentrowanie się na jednym konkretnym celu to rada, którą z powodzeniem można wykorzystać np. podczas występów publicznych, a bardzo pomagają w tym techniki wyciszania, np. oddechowe. Przejmowanie się tylko tym, nad czym ma się kontrolę Artyści występujący w trakcie konkursu nie mają wpływu na wiele jego elementów: nie wiedzą, kiedy będą występować czy jakie będzie nastawienie jurorów. Według ekspertki kluczem do sukcesu na konkursie jest skupienie się tylko na tym, co można kontrolować. W tym wypadku może być to kolejność klawiszy. Zachęca ona, by scenę potraktować jak piaskownicę: skupić się na tym, co chce się zbudować, a nie co w danej chwili myślą odbiorcy, co odczuwają i czy dobrze się bawią. To wyjdzie samo – wszyscy wiemy, jak dobrze słucha się muzyka bez reszty pochłoniętego dźwiękiem. Równie dobrze słucha się skoncentrowanego na zadaniu mówcy. Czy wrażliwi mają większą tremę? – [Wrażliwość emocjonalna] to supermoc, dzięki której artysta czuje i rozumie muzykę. Ale cecha ta ma też ciemną stronę: jej posiadacz na co dzień mocniej niż inni odbiera różne bodźce. Dlatego uczymy się, jak tę wrażliwość doceniać i jak w natłoku bodźców o siebie zadbać – mówi o swojej pracy z muzykami psycholożka. Jak poradzą sobie artyści w tym roku? Konkurs Chopinowski już trwa, a warto go śledzić – między innymi po to, by zobaczyć, jak radzą sobie z tremą profesjonalni muzycy. Następna taka okazja dopiero w 2030 roku. Źródła: PAP, naukawpolsce.pl Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Czy zauważyłeś, że z wiekiem słuchasz w kółko tych samych utworów? Naukowcy przeanalizowali popularny serwis muzyczny
Z biegiem czasu najnowsze piosenki proponowane przez Spotify zdają ci się coraz gorsze? Naukowcy sugerują, że to nie serwis staje się gorszy – to twój gust jest coraz bardziej wyrafinowany. Badacze przez 15 lat analizowali działalność użytkowników i mają dowody na temat wpływu muzyki na tożsamość.
Wiek ma wpływ na rodzaj muzyki, której słuchamy – spodziewaliśmy się tego od dawna, ale teraz pojawiły się twarde dowody. Naukowcy z Uniwersytetu w Göteborgu przeanalizowali wieloletnie dane z serwisów muzycznych, by prześledzić zmieniające się na przestrzeni lat gusta użytkowników. 15 lat, 40 000 użytkowników i 542 miliony odtworzeń Do swoich badań naukowcy wykorzystali dane z serwisu Last.fm. Na tej platformie użytkownicy dzielą się swoimi playlistami i nawykami słuchania muzyki, które umożliwiają zbudowanie osobistego profilu. A że przy rejestracji należy także podać rok urodzenia, badacze – oprócz preferencji – znali także ich wiek. Szwedzkie badanie opierało się na danych z 15 lat, obejmowało 40 000 użytkowników i ponad 542 miliony odtworzeń około miliona utworów. – Dzięki badaniu możemy śledzić, jak zmieniają się preferencje słuchania muzyki na przestrzeni wielu lat życia. Kiedy firmy takie jak Spotify próbują tworzyć rekomendacje dla swoich subskrybentów, niekoniecznie biorą pod uwagę nawyki słuchania muzyki w całym ich życiu – mówi Alan Said, profesor informatyki na Uniwersytecie w Göteborgu i współautor badania. Czego słuchają młodzi, a czego starsi? W młodym wieku jesteśmy bardziej podatni na wpływy: chcemy doświadczyć wszystkiego. Dużo częściej do puli „ulubionych utworów” młodych ludzi trafiają piosenki będące obecnie trendami czy figurujące na szczytach list przebojów. Nastolatków z rówieśnikami łączą często ulubione utwory, ale później się to rozmywa. Co ciekawe, w okresie przejścia pomiędzy dojrzewaniem a dorosłością nawyki muzyczne najbardziej się poszerzają: dajemy sobie więcej przestrzeni na odkrywanie artystów i gatunków, które wcześniej wydawały nam się nieinteresujące. Kiedyś ulubione piosenki, których było mnóstwo, zastępują inne. W dorosłości spektrum się zawęża. Znajdujemy ulubione style muzyczne, z którymi się identyfikujemy i wśród nich wybieramy ulubione utwory – z wiekiem ich coraz mniejszą liczbę. „Ścieżka dźwiękowa” naszego życia W średnim wieku słuchamy dużo bardziej… nostalgicznie. Poszczególne utwory, ulubione w latach młodości, stają się muzycznymi wspomnieniami, do których chętnie wracamy. Dużo rzadziej udaje się stworzyć takie wspomnienia w późniejszych latach życia, ale nie jest to niemożliwe. Gdzie jest granica? – Większość 65-latków nie decyduje się na muzyczną podróż eksploracyjną – mówi Said. Zdecydowanie chętniej słuchają oni niegdyś polubionych utworów. Algorytmy niedostosowane do zmieniającego się wieku Chociaż wyniki nie są zaskakujące, to tak pogłębiona naukowa analiza preferencji muzycznych na przestrzeni mijających lat była do tej pory niemożliwa. Po prostu nie było tak obszernej bazy danych! Internet i odpowiednio długo istniejące serwisy muzyczne (oraz streamingowe) to na szczęście zmieniły. – Usługa, która rekomenduje ten sam rodzaj muzyki wszystkim w ten sam sposób, ryzykuje, że przegapi to, czego tak naprawdę oczekują różne grupy. Młodsi słuchacze mogą skorzystać z rekomendacji, które łączą najnowsze hity z propozycjami starszej muzyki, której jeszcze nie odkryli. Słuchacze w średnim wieku cenią równowagę między nowością a znajomością, podczas gdy starsi słuchacze oczekują bardziej dopasowanych rekomendacji, odzwierciedlających ich osobiste gusta i nostalgiczne wspomnienia – konstatuje profesor. To więc nie twoja wina, że złości cię Spotify. Dzięki tego rodzaju danym serwis będzie mógł jednak tworzyć jeszcze lepsze playlisty i proponować utwory, które lepiej przypadną do gustu poszczególnych użytkowników. W tzw. międzyczasie… warto eksplorować! Kto wie, może ulubione piosenki czekają tuż za rogiem. Źródło: Uniwersytet w Göteborgu Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Bolesław Chrobry „odwiedził” Biskupin. Śpiewał tam o swoim życiu
Śpiewający król, aktor zafascynowany historią i Biskupin jako średniowieczny plan filmowy. To nie zapowiedź nowej produkcji Netflksa, ale muzealny projekt z okazji jubileuszu Bolesława Chrobrego. W głównej roli gwiazda polskiego kina: Tomasz Karolak. Zobaczcie, co z tego wyszło!
W 2025 roku obchodzimy okrągłą, bo tysięczną rocznicę koronacji i śmierci pierwszego króla Polski, Bolesława Chrobrego. Z tego powodu w ostatnich miesiącach w Gnieźnie odbywają się liczne imprezy upamiętniające te ważne wydarzenia. Oprócz widowiska „Milenium Koronacji Bolesława Chrobrego w Gnieźnie” są to też inne imprezy, ale też wydawnictwa, na przykład w postaci komiksu o pierwszym królu Polski. Rozśpiewane muzeum Jedną z instytucji silnie zaangażowanych w jubileusz jest Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie. Z jego inicjatywy powstał cykl produkcji wideo „Piast Superstars”. Utwory muzyczne wykonują znane osobowości, które wcielają się we władców Polski. Do tej pory zrealizowano produkcje na temat Bolesława Śmiałego, Mieszka I i Bolesława III Krzywoustego. Wzięli w nich udział Darek Malejonek, Marek Piekarczyk i Ewa Pitura (Parsifal). Teraz przyszła pora na Bolesława Chrobrego. A pretekstem jest 1000-lecie koronacji tego władcy w 1025 roku. Chrobry w Biskupinie W Chrobrego wcieliła się gwiazda polskiego kina znana zarówno z licznych seriali, ale też z desek teatralnych, Tomasz Karolak. Wykonał piosenkę „To była długa gra”. Tytuł odnosi się do powieści Elżbiety Cherezińskiej „Gra w kości”. Klip czerpie inspiracje z komiksu „Chrobry”, wydanego przez MPPP i wydawnicwo Egmont. Jest to autobiograficzny utwór, w którym władca wspomina swoją drogę na tron. Co ciekawe, większość zdjęć do teledysku zrealizowano w Biskupinie. Niewiele osób zdaje sobie sprawę, że w rezerwacie archeologicznym można zobaczyć rekonstrukcje budowli z różnych epok, również z czasów średniowiecza. Chociaż najbardziej znane budowle są z czasów kultury łużyckiej, czyli mające 2700 lat. W teledysku widzimy Chrobrego witającego Ottona III przed bramą do osiedla z czasów kultury łużyckiej. Ta budowla istniała zatem 1700 lat przed czasami pierwszego króla Polski, ale sprawdziła się w teledysku jako wrota Gniezna. Jednak dalsze zdjęcia pochodzą już ze zrekonstruowanej wioski wczesnośredniowiecznej, również w Biskupinie. Karolak: minąłem się z powołaniem Tomasz Karolak przyznaje, że minął się z powołaniem. – Dzisiaj jestem takim aktorem, który nie chce być aktorem, ale historykiem. Oprowadzam przyjaciół po Krakowie, Rzymie, Jerozolimie i szczycę się tym, że wiem trochę więcej – powiedział Tomasz Karolak portalowi „Przemiany”. View oEmbed on the source website Aktor wystąpił w produkcji muzeum bez pobierania honorarium. A propozycja udziału w produkcji wyszła od niego. Jak sam powiedział była to dla niego przyjemność, ponieważ bardzo interesuje się historią. Muzykę do utworu napisał Jakub Grzechowiak (klawiszowiec Pere Lachaise), a za tekst odpowiada Jarek Mikołajczyk – edukator z Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie. Źródła: MPPP, Przemiany Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Zarycz jak dinozaur. Kompozytorka z USA i Polak stworzyli przełomowy instrument
Kompozytorka z Teksasu na podstawie skamieniałości stworzyła interaktywny instrument, wydający dźwięki dinozaurów. Do projektu zaprosiła Polaka. Ich wspólne dzieło pozwala „zagrać” na czaszce korytozaura i zabrzmieć dokładnie tak jak on, miliony lat temu.
Choć naukowcy od lat próbują odtworzyć głosy dinozaurów, wciąż nikt nie wie na pewno, jak naprawdę brzmiały. Same skamieniałości, zachowujące tylko twarde tkanki organizmu, nie mogą odpowiedzieć na to pytanie jednoznacznie. Kompozytorka z USA i projektant o polskich korzeniach podjęli jednak wyzwanie i stworzyli przełomowe instrumenty „udające” dinozaury. „Chór dinozaurów” – jak zagrać na czaszce dinozaura Zagadka stała się inspiracją dla Courtney Brown, profesorki z Southern Methodist University w Teksasie (USA). Brown zajmuje się komputerową inżynierią dźwięku, a także występuje na scenie z instrumentami które sama zaprojektowała. Od ponad dekady buduje instrumenty wzorowane na czaszkach dinozaurów. Jej projekt „Dinosaur Choir” to próba połączenia nauki, sztuki i prehistorii w jedno doświadczenie muzyczne. Na ten pomysł Courntey Brown wpadła w 2011 r., podczas wizyty w muzeum w Nowym Meksyku. Tam usłyszała rekonstrukcję głosu parazaurolofa – roślinożernego dinozaura o charakterystycznym grzebieniu na głowie. Postanowiła zbudować instrument, który pozwoli interaktywnie wydobywać dźwięki dinozaurów, zamiast „suchej” rekonstrukcji. Jak tworzono „śpiewającą czaszkę” korytozaura? Pracę nad pierwszym instrumentem zaczęła w ramach doktoratu na Arizona State University. Wykorzystując tomografię komputerową czaszki młodego korytozaura, odtworzyła w technologii 3D jego grzebień i drogi oddechowe. Te części czaszki były dla dinozaura naturalnymi rezonatorami. Gotowy instrument Courtney Brown, obsługiwany podobnie do trąbki, generował odgłosy od delikatnych po potężne, przypominające ryk. Między 2011 a 2015 rokiem badaczka zbudowała jego kolejne wersje, udoskonalając materiały i brzmienie. Jej prace zostały wyróżnione m.in. na konkursie sztuki dźwięku w Austrii i zyskiwały coraz większy rozgłos. Do zespołu dołącza Polak Po kilkuletniej przerwie projekt odżył dzięki stypendium Fulbrighta w 2021 r., które umożliwiło współpracę z Polakiem – Cezarym Gajewskim z University of Alberta, specjalistą od projektowania przemysłowego i technologii 3D, absolwentem Uniwersytetu we Wrocławiu. Wspólnie stworzyli udoskonaloną replikę czaszki dorosłego korytozaura. Instrumenty wyposażono w nowy interfejs, nie wymagający bezpośredniego dmuchania w „trąbkę”. Wbudowane czujniki rejestrują drgania głosu i oddechu, zamieniając je w sygnały elektryczne. Te z kolei są przekształcane w fale powietrza przechodzące przez replikę czaszki. Kamera śledzi ruch ust, co dodatkowo wpływa na barwę odgłosów. View oEmbed on the source website Międzynarodowa kariera Dinosaur Choir W 2023 r. „Dinosaur Choir” zdobył trzecie miejsce na międzynarodowym konkursie w Georgii, a później prezentowany był na konferencji muzycznej w Australii, gdzie wzbudził ogromne zainteresowanie. Brown planuje udostępnić plany 3D do samodzielnego druku oraz bezpłatne oprogramowanie, które umożliwi zabawę w „muzykowanie na dinozaurze” za pomocą mikrofonu i kamery. Czy instrumenty-dinozaury zagrają w orkiestrze? Artystka myśli już o kolejnych projektach, m.in. o odtworzeniu głosu nodozaura – roślinożernego dinozaura opancerzonego, którego skamieniałość odkryto w Teksasie. Jego skomplikowane kanały nosowe na pewno wygenerują zupełnie nowe brzmienia. Według Courtney Brown „Dinosaur Choir” sprawdzi się jako element orkiestry symfonicznej. Już wcześniej zestawiła swoje instrumenty z tubą czy saksofonem. Jak podkreśla, gra na tych instrumentach to doświadczenie pozwalające poczuć empatię wobec istot, które dawno wyginęły. Źródła: Phys.org, Courtney Brown Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Naukowcy wskazali nowy lek na chorobę lokomocyjną. I nie jest to pigułka
Choroba lokomocyjna to prawdziwe utrapienie dla osób, które lubią podróżować. Teraz naukowcy wskazali ciekawe rozwiązanie, które może im pomóc. Jest nim słuchanie odpowiednio dobranej muzyki. Mają na to twarde dowody.
Naukowcy wywołali u kilkudziesięciu uczestników badania chorobę lokomocyjną za pomocą symulatora jazdy. Następnie odtwarzali im różne rodzaje muzyki. Celem było znalezienie takiej, która zmniejszy złe samopoczucie. Wyniki swoich dociekań badacze opublikowali na łamach „Frontiers in Human Neuroscience”. Czego słuchać, gdy jest nam w aucie źle? Okazało się, że radosna muzyka łagodziła chorobę lokomocyjną najskuteczniej, redukując ją o 57,3%. Tuż za nią plasowała się muzyka spokojna (56,7%). Muzyka namiętna (ang. passionate) zmniejszała chorobę lokomocyjną o 48,3%. Z kolei grupa kontrolna zgłosiła zmniejszenie objawów choroby lokomocyjnej o 43,3% po odpoczynku, podczas gdy osoby słuchające smutnej muzyki odnotowały redukcję jedynie o 40%. Muzykę „aplikowano” uczestnikom badania przez 60 sekund po zakończeniu jazdy, a następnie poproszono ich o opisanie samopoczucia. Reakcje mózgu na muzyczne lekarstwo Naukowcy ustalili również, że doświadczenie choroby lokomocyjnej znalazło odzwierciedlenie w danych z elektroencefalogramów, co wskazuje na potencjalną skuteczność tego sposobu walki z mdłościami. – Choroba lokomocyjna znacząco utrudnia podróżowanie wielu osobom, a dostępne interwencje farmakologiczne często wiążą się ze skutkami ubocznymi, takimi jak senność – wyjaśnia dr Qizong Yue z Southwest University w Chinach, współautor artykułu. I dodaje, że muzyka jest sposobem nieinwazyjnym, niedrogim i spersonalizowanym. Jaki jest mechanizm działania muzyki? Dlaczego ludzie cierpiący na chorobę lokomocyjną czują się lepiej, gdy słuchają odpowiedniej muzyki? Możliwe, że spokojne dźwięki relaksują, łagodząc napięcie, które zaostrza chorobę lokomocyjną, podczas gdy radosna muzyka może rozpraszać uwagę, aktywując układ nagrody w mózgu. Z kolei smutna muzyka może mieć odwrotny skutek – wzmacniać negatywne emocje i zwiększać ogólny dyskomfort. Naukowcy zwracają uwagę, że konieczne są dalsze prace w celu potwierdzenia tych wyników. – Głównym ograniczeniem tego badania jest stosunkowo niewielka liczebność próby – wyjaśnił Yue. Naukowcy postulują również przeprowadzenie badań w warunkach rzeczywistych, które mogłyby oddziaływać na mózg inaczej niż symulowane. Źródło: Frontiers in Human Neuroscience Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Ignacy Jan Paderewski – pianista, kompozytor, patriota i mąż stanu
Na przełomie XIX i XX wieku był bez wątpienia jednym z najbardziej znanych Polaków na świecie. To dzięki niemu prezydent USA Woodrow Wilson wstawił się za powołaniem do życia wolnej, niepodległej Polski. A chociaż talent polityczny Ignacego Jana Paderewskiego niemal dorównywał temu muzycznemu, to „Lew Paryża” widział w sobie kompozytora, nie polityka.
Spis treści: Dom rodzinny Ignacego Paderewskiego Nauka w Instytucie Muzycznym Koncerty na wielkich scenach świata Wejście do polityki Powrót do Polski Ignacy Jan Paderewski urodził się na Podolu, we wsi Kuryłówka, gdzie znajdował się niewielki majątek Paderewskich. Przyszedł na świat prawdopodobnie 6 listopada 1860 r., choć niektórzy przesuwają datę jego narodzin nawet do 25 października. Matka przyszłego kompozytora zmarła kilka miesięcy po narodzinach syna, a jedynym opiekunek małego Ignacego i jego starszej siostry został ojciec – Jan Paderewski. Dom rodzinny Ignacego Paderewskiego W domu kultywowana była tradycja patriotyczna – powstańcza. Jan Paderewski był powstańcem styczniowym, który po upadku powstania spędził rok w więzieniu w Kijowie. Natomiast pierwszym i jednym z najważniejszych nauczycieli młodego Ignacego został Michał Babiński. Ten weteran powstania listopadowego uczył przyszłego premiera historii, geografii, literatury polskiej i języka francuskiego. Muzyki Ignacy początkowo uczył się sam, grając na rodzinnym fortepianie. Wiele lat później pisał: „Pochodzę z niezamożnej starej szlacheckiej rodziny. Takich rodzin w dawnej Polsce było wiele tysięcy”. Postępy muzyczne i niewątpliwy talent dostrzeżony również poza rodziną sprawiły, że Jan Paderewski zgodził się na wyjazd syna do Warszawy. Nauka w Instytucie Muzycznym Przyszły premier przybył do Warszawy w wieku 12 lat, by przez sześć lat uczyć się gry na fortepianie oraz kompozycji. Do egzaminu w Instytucie Muzycznym podszedł w czerwcu 1878 r. Już wówczas, poza Koncertem e-moll Edwarda Griega, zagrał również własną kompozycję. Pozwoliło mu to podjąć pracę w tymże Instytucie jako nauczyciel fortepianu w klasie „niższej”. Również tam poznał swoją pierwszą żonę Antoninę Korsakównę. Niestety, małżeństwo trwało zaledwie rok. Kobieta zmarła kilka dni po urodzeniu jedynego dziecka Paderewskiego, syna Alfreda. On też nie miał wiele szczęścia. Chorował na paraliż dziecięcy i dożył niespełna 20 lat. Większość z nich z dala od robiącego karierę ojca, podrzucany rodzinie i znajomym na wychowanie. Po śmierci żony Paderewski zdecydował, że bardziej niż pianistą pragnie być kompozytorem i w 1882 r. wyjechał do Berlina na studia kompozytorskie. Jego autorski koncert, który zagrał w Berlinie, został dobrze oceniony zarówno przez publiczność, jak i takie autorytety, jak Joseph Joachim czy Anton Rubinstein. Ignacy Jan Paderewski regularnie koncertował w każdym miejscu, w jakim się zalazł. W 1884 roku w Zakopanem poznał cieszącą się światową sławą Helenę Modrzejewską, która już na zawsze stanie się jego przyjaciółką i wsparciem. To dzięki koncertowi z nią pozyskał pieniądze, które pozwoliły mu spełnić marzenie – wyjechać do Wiednia, by tam uczyć się u sławnego Teodora Leszytyckiego. Leszetycki tak mówił o swoim uczniu: „To wielkie serce – wielka głowa i niezmierzony hart woli. Będzie on genialnym artystą do końca życia, gdyż ma charakter, gdyż poza pracą umiał nie widzieć, nie znać innych celów. Przez cztery lata kształcił się u mnie, z tych dwa poświęcił wyłącznie pięciopalcówkom, aż wreszcie zdobył to, co nazywamy techniką. Po technice pracowaliśmy nad wyrobieniem stylu, to znaczy w moim pojęciu nad pogodzeniem indywidualności wirtuoza z intencjami kompozytora”. Koncerty na wielkich scenach świata Przełomowym momentem w karierze muzyka był jego debiut paryski, który miał miejsce w paryskiej Sali Erarda 3 marca 1888 r. Koncert ten okrzyknięto sensacją sezonu. Po nim Paderewskiego zaczęto nazywać „lwem Paryża”, okrzyknięto go też „drugim Chopinem”. Paderewski koncertował też w Londynie, grał nawet przez samą królową Wiktorią, która ponoć wyjątkowo ceniła talent Polaka. Jednak największą sławę i pieniądze przyniosły mu Stany Zjednoczone. Udał się za ocean jesienią 1981 roku. Już 17 listopada zagrał tam swój pierwszy koncert, od razu w Carnegie Hall – wówczas dopiero co otwartej sali w Nowym Jorku, która po dziś dzień pozostaje jedną z kilku najważniejszych i najbardziej prestiżowych sal koncertowych świata. Paderewski aż osiemnaście razy odwiedził Stany Zjednoczone, które odegrały wyjątkowo ważną rolę zarówno w jego działalności artystycznej, jak i politycznej. Muzyk koncertował również w Australii, Nowej Zelandii, krajach Ameryki Południowej oraz we wszystkich państwach Europy, a także w Rosji. W dodatku spełniło się jego marzenie: był postrzegany nie tylko jako wybitny pianista, ale również jako utalentowany kompozytor. Pewnego wieczoru w nowojorskiej Metropolitan Operze odbywała się premiera jego opery „Manru” – pierwszej opery polskiego twórcy wystawionej w tej renomowanej instytucji – podczas gdy on sam dawał koncert w tym czasie w innej nowojorskiej sali koncertowej. Wejście do polityki Można powiedzieć, że wszystko zaczęło się od bitwy pod Grunwaldem. W 1908 roku Paderewski zamówił u Antoniego Wiwulskiego pomnik mający upamiętnić to wielkie zwycięstwo. Stojący do dziś naprzeciwko Barbakanu w Krakowie monument został odsłonięty w 1910 roku w obecności tysięcy ludzi. Paderewski wygłosił wtedy przemówienie o zdecydowanym charakterze niepodległościowym. Na wiadomość o głodzie panującym na terenach polskich w trakcie I wojny światowej rozpoczął intensywną działalność dyplomatyczną na rzecz Polski, m.in. organizując pomoc dla ofiar wojny i zakładając komitety w Paryżu, Londynie i Szwajcarii. Pragnąc zorganizować skłóconą polonię amerykańską, wyjechał w 1915 roku do USA. Dzięki swoim szerokim znajomościom nawiązał kontakt z doradcą prezydenta Wilsona, a dzięki niemu z samym prezydentem. Potrafił na tyle zaciekawić prezydenta historią Polski i ówczesną sytuacją nieistniejącego kraju, że ten wplótł sprawę Polski w tzw. 14 punktów Wilsona, które stały się podstawą późniejszego traktatu wersalskiego. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości Paderewski, namawiany przez Brytyjczyków i na pokładzie ich statku wojennego, powrócił do kraju. 26 grudnia 1918 roku pojechał do Poznania, gdzie został entuzjastycznie przyjęty przez miejscową ludność. Jego przyjazd stał się bezpośrednim impulsem do wybuchu zwycięskiego powstania wielkopolskiego. Powrót do Polski 4 stycznia już w Warszawie Paderewski spotkał się z Józefem Piłsudskim. Podjął się roli mediatora między Piłsudskim a obozem Dmowskiego. 16 stycznia objął stanowisko premiera i ministra spraw zagranicznych. Wraz z Dmowskim reprezentował Polskę na konferencji pokojowej w Paryżu, tej samej która zakończyła się podpisaniem traktatu wersalskiego. Mimo sukcesów dyplomatycznych jego rząd spotkał się z krytyką i był traktowany jako tymczasowy, dlatego w grudniu 1919 roku zrezygnował ze stanowiska i wyjechał do Szwajcarii. Rozczarowany polityką Paderewski wrócił do swojej willi Riond-Bosson, gdzie znów poświęcił się muzyce. Koncertował, wspierał młodych pianistów i organizował kursy mistrzowskie. Współpracował też przy wydaniu „Dzieł wszystkich Fryderyka Chopina” i wystąpił w filmie „Sonata księżycowa”. To dzięki niemu do dziś wiemy, jak wyglądał i grał mistrz. Po wybuchu II wojny światowej zaangażował się ponownie w działalność patriotyczną – organizował pomoc, przemawiał, apelował o wsparcie dla Polski. W 1940 roku wyjechał do USA, gdzie w 1941 obchodzono jubileusz jego debiutu. Zmarł 29 czerwca 1941 r. w wieku 80 lat. Pochowano go wówczas na cmentarzu Arlington. Ale zgodnie z wolą artysty, jego prochy wróciły do wolnej Polski w 1992 r. Ignacy Jan Paderewski był nie tylko wybitnym artystą, ale też rzecznikiem sprawy polskiej, który nie obawiał się wykorzystywać swojej sławy dla dobra ojczyzny. Był też wielkim filantropem. W testamencie wyraził wdzięczność przyjaciołom, przebaczył krzywdy, lecz potępił tych, którzy dla własnych korzyści szkodzili Polsce. Jego spuścizna – artystyczna i polityczna – pozostaje trwałym dziedzictwem kultury i historii. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Bałkany, trąbki i tygiel kulturowy. Dlaczego Polacy masowo odwiedzają latem małe serbskie miasteczko?
Gorące bałkańskie noce, mnóstwo słońca i fascynująca kultura – samo to przyciąga latem do Serbii coraz więcej turystów. Jeden sierpniowy weekend jest jednak najbardziej magiczny: już 8 sierpnia w niewielkim miasteczku Guča zaczyna się fiesta, której nie można przegapić!
Spis treści: Dlaczego warto przyjechać do Gučy? Guča 2025: pojedynek na trąbki Co ciągnie Polaków do Gučy? Turystyka w Serbii W górskim miasteczku południowo-zachodniej Serbii dzieje się magia. Raz w roku licząca kilkuset mieszkańców miejscowość przeradza się w tętniące życiem centrum kultury, w którym spotykają się ludzie z całego świata. Wszystko za sprawą Guča Trumpet Festival, czyli Festiwalu Trąbek i wszystkiego tego, co bałkańskie! Należy jak najszybciej planować wyjazd, bo wydarzenie odbędzie się w dniach 8–10 sierpnia i uwaga – jest całkowicie darmowe. Dlaczego warto przyjechać do Gučy? Wśród gwarnych straganów, dźwięczących trąbek i skwierczącej pljeskavicy spotkamy mnóstwo ludzi z całego świata: miejscowi mówią, że w ciągu tych kilku sierpniowych dni odwiedza ich nawet kilkaset tysięcy turystów! Wśród nich z roku na rok znajdziemy coraz więcej Polaków. Poza wieloma koncertami największych bałkańskich gwiazd na odwiedzających czekają także tysiące małych, muzycznych uniesień. Wszystko za sprawą spacerujących po miasteczku setek zarówno najlepszych, jak i dopiero aspirujących do tego miana orkiestr dętych z całych Bałkanów. Do tego beztroski taniec kolo, wspaniała pogoda, lokalna kuchnia i odrobina rakii – dla wielu to przepis na idealne wakacje. Guča 2025: pojedynek na trąbki Celem festiwalu nie jest jednak wyłącznie wspaniała zabawa – ta niejako odbywa się przy okazji – a wirtuozerski pojedynek na instrumenty dęte. Najbardziej prestiżową nagrodą jest przyznawana rokrocznie Złota Trąbka, której zdobywca w Serbii traktowany jest niemalże z boską czcią. Wiele innych kategorii pozwala jednak artystom sprawdzić się, ku uciesze słuchaczy, w różnorodnych dziedzinach muzycznej sztuki. Trąbki, waltornie, suzafony i puzony rozgrzane są do czerwoności. Co ciągnie Polaków do Gučy? Wielu turystów z Polski jako przyczynę wakacji na Bałkanach wskazuje bliską naszemu sercu kulturę i południowosłowiański temperament. Guča ściąga także wielu polskich muzyków, a reprezentacje z naszego kraju również biorą udział w konkursie. – Festiwal muzyki bałkańskiej w Guczy to wyjątkowy czas: głównie przez klimat i wspaniałą atmosferę panującą wśród wszystkich uczestników, ale także niezwykle przyjazne nastawienie lokalnej społeczności. Jednak każdego muzyka i melomana, nie tylko grającego na instrumentach dętych blaszanych, ściąga przede wszystkim aspekt wykonawczy, który [w Gučy – przyp. red.] jest wyjątkowy w skali całego świata – mówi Fryderyk Bodzianowski, waltornista Teatru Muzycznego w Łodzi. Turystyka w Serbii Serbia jest coraz chętniej odwiedzanym kierunkiem turystycznym. W sierpniu 2024 liczba przyjazdów osiągnęła rekordowy poziom 282 070, wzrastając o ponad 30% w ciągu dwóch ostatnich lat. Piękna pogoda, względne bezpieczeństwo i mnóstwo zabytków sprawiają, że według prognoz liczba ta będzie stale rosnąć. Źródło: guca.rs, Trading Economics. Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Ten jeden dźwięk sprawiał, że muzyka Ozzy‘ego Osbourne‘a budziła grozę
Tryton – dawniej zakazany interwał muzyczny, dziś kultowy symbol metalu. Co sprawia, że ten złowieszczy dźwięk wywołuje w nas tak pierwotne emocje? I dlaczego Ozzy Osbourne uczynił z niego swój znak rozpoznawczy?
Spis treści: Historia „zgrzytu” i jego średniowieczne korzenie Kulturowy lęk przed trytonem Kulturowe różnice w postrzeganiu dysonansu Dlaczego dysonans nas fascynuje? O biologii i psychologii Tryton był obwiniany za chaos, zakazywany przez chóry i przyjmowany z entuzjazmem przez fanów metalu. Oto, co naprawdę robi „diabelski interwał” z twoim mózgiem. Pomysł, że dwa proste dźwięki — nie piosenka, a same tony — mogłyby być „zakazane”, może wydawać się absurdalny. A jednak taka właśnie legenda stoi za miażdżącym riffem otwierającym debiutancki album Black Sabbath z 1970 roku. Zaledwie trzema złowieszczymi dźwiękami gitarzysta Tony Iommi, wspólnie z pełnym cierpienia wokalem zmarłego niedawno Ozzy’ego Osbourne’a, stworzyli dźwięk tak niepokojący, że mówiło się, iż był przez wieki zakazany. – Te dźwięki były zakazane wiele lat temu – powiedział Iommi w 2014 roku dla BBC. – Podobno miały sataniczne konotacje. Historia „zgrzytu” i jego średniowieczne korzenie Chociaż rockowe legendy nie są najbardziej wiarygodne, ta zawiera ziarno prawdy. Black Sabbath sięgnęli po to, co teoretycy muzyki nazywają trytonem – dysonansowy interwał kiedyś unikany przez chóry średniowieczne, dziś znany w muzycznej mitologii jako „diabelski interwał”. Nazywany również kwartą zwiększoną lub kwintą zmniejszoną, tryton obejmuje trzy całe tony w skali, tworząc zgrzytliwy, niestabilny interwał, który od wieków wywołuje u słuchaczy niepokój. View oEmbed on the source website Mimo swojego złowieszczego przydomka tryton nigdy nie został oficjalnie zakazany w średniowieczu — choć równie dobrze mógłby być. Wśród obowiązujących wtedy zasad kompozycyjnych ten dysonansowy interwał tonalny był po prostu niesmacznym składnikiem, ale jednocześnie składnikiem o ogromnym znaczeniu. – W teorii muzyki średniowiecznej i renesansowej, która często była kształtowana przez matematyczne i filozoficzne zasady harmonii, tryton nie pasował do systemu „doskonałych” interwałów ze względu na złożone proporcje częstotliwości – mówi Christoph Reuter, profesor muzykologii systematycznej na Uniwersytecie Wiedeńskim. Kulturowy lęk przed trytonem Jednym z powodów tego stanu rzeczy jest relacja między skalami a modusami – te drugie nadają muzyce jej charakter. Skale durowe, takie jak C-dur, zaczynają się od dźwięku o tej samej nazwie. Ale zagraj tę samą skalę, zaczynając od innej nuty, a nagle zabrzmi zupełnie inaczej – ale wciąż muzycznie. Te odmiany to właśnie modusy. Zacznij skalę C-dur od dźwięku D, a otrzymasz jazzowy modus dorycki. Zacznij od E – i jesteś w egzotycznej atmosferze modusu frygijskiego. Modus eolski, zaczynający się od A, tworzy melancholijną, molową atmosferę. Ale jeden z modusów wyróżniał się negatywnie. Rzeczy stawały się problematyczne w przypadku modusu lokryckiego. Zbudowany na siódmym stopniu skali durowej – w tym przypadku, zaczynając od H w skali C-dur – kładł niezwykły nacisk na interwał między H a F. W efekcie otrzymywano skalę, która brzmiała niestabilnie i – dla wielu uszu – niepokojąco. To była kwestia nie tylko gustu. W średniowieczu modusy były fundamentem kompozycji chóralnych, używanych do harmonijnego prowadzenia głosów. Jak wyjaśnia Reuter, tryton nie tylko przeczył ideałowi muzycznego piękna, ale był też po prostu trudny do wykonania. – Był trudny do czystego zaśpiewania, szczególnie w kompozycjach a cappella, które były szeroko stosowane w kościele – mówi. To właśnie ta trudność prawdopodobnie dała początek jednemu z najbardziej złowieszczych ostrzeżeń w teorii muzyki: mi contra fa est diabolus in musica, czyli „mi przeciw fa to diabeł w muzyce”. Kulturowe różnice w postrzeganiu dysonansu Jednak niekomfortowe połączenia tonów nie były zarezerwowane wyłącznie dla muzyki zachodniej. Wiele stylów muzycznych — od Bliskiego Wschodu po Japonię — miało swoje własne „zakazane” konwencje tonalne i różne powody, by ich unikać. Podobnie jak w zachodnich modusach, niektóre indyjskie skale pomijają określone kombinacje dźwięków — varjya svaras — ponieważ niektóre nuty mogą zaburzać równowagę tej głęboko emocjonalnej muzyki. Dla kontrastu, arabski system maqam obejmuje kombinacje tonalne, które dla zachodnich uszu mogłyby być dysonansowe. Dzięki mikrotonom i ćwierćtonom buduje napięcie i rozwiązanie w zupełnie innym systemie reguł. Badanie z 2016 roku wykazało, że członkowie społeczności Tsimane’, rdzennych mieszkańców Boliwii, którzy mieli ograniczony kontakt z kulturą zachodnią, nie uznali dysonansowych akordów za mniej przyjemne niż ich bardziej harmonijne odpowiedniki. – Chociaż dysonansowe interwały, takie jak tryton, mają określone właściwości psychoakustyczne, emocjonalne i symboliczne znaczenie przypisywane im — jak utożsamienie z „złem” — jest prawdopodobnie efektem uczenia się w danej kulturze – twierdzi Isabella Czedik-Eysenberg. View Ediplayer on the source website Dlaczego dysonans nas fascynuje? O biologii i psychologii Dlaczego tryton brzmi tak niepokojąco? Jednym z powodów jest chropowatość akustyczna – nierównomierna, poszarpana jakość dźwięku, którą nasz mózg często wiąże z zagrożeniem. – Chropowatość to szczególnie interesująca cecha dźwiękowa. Badania wskazują, że może ona odgrywać rolę w komunikowaniu niebezpieczeństwa – zauważa Czedik-Eysenberg. – Chropowatość dźwięku odgrywa też bardzo ważną rolę w odbiorze ekstremalnych technik wokalnych używanych w muzyce metalowej. Ale to, jak reagujemy na dźwięk, nie wynika wyłącznie z biologii — kształtowane jest także przez doświadczenie.– Nasze reakcje na dźwięk wynikają z układu nerwowego, który mamy wszyscy, ale kontekst jest kluczowy – mówi Victoria Williamson, psycholożka muzyki. – Niektóre częstotliwości i faktury dźwiękowe są trudniejsze do przetworzenia dla ucha wewnętrznego i mózgu. W Europie XVII wieku to narażenie się zmieniało. Podczas gdy średniowieczna muzyka ceniła harmonię i porządek, okres baroku przyjął kontrast i emocje. W epoce klasycznej tryton pojawiał się już u Bacha, Beethovena i Wagnera – często w celu budowania dramatyzmu lub mroczności. Od tamtej pory „diabelski interwał” pojawiał się wszędzie – od motywu z „Simpsonów” po syreny alarmowe. A w 1970 roku Black Sabbath sięgnął po niego ponownie, budując upiorne fundamenty heavy metalu na jego dysonansowym napięciu. – Muzyka Black Sabbath aktywuje głębokie ośrodki emocjonalne w mózgu, ale zamiast wywoływać strach czy dyskomfort, przyciąga słuchacza – mówi Victoria Williamson. – Im bardziej ta muzyka wywołuje emocje i rozładowuje stres, tym mocniej aktywuje ośrodki nagrody i motywacji w mózgu. Źródło: National Geographic
Polska koncertowym rajem Europy. Te festiwale przyciągają gości ze świata
To już nie tylko koncerty, to cała kultura podróżowania. Festiwale przyciągają tłumy z zagranicy i budują markę Polski jako kierunku wakacyjnego. Zobacz, gdzie warto być tego lata.
Spis treści: Turyści przyjeżdżają do Polski po muzykę Warszawa stolicą polski i festiwali Turystyka festiwalowa w Europie Dlaczego podróżujemy? Dla widoków, smaków, ludzi, a od jakiegoś czasu również dla muzyki. Festiwale muzyczne to dla wielu osób nieodłączny element lata. Przez to, że są organizowane w szczycie turystycznego sezonu, przyciągają nie tylko lokalsów, ale też przyjezdnych. Tak powstała turystyka koncertowa, nazywana też festiwalową. To dość młoda gałąź w branży, ale z ogromnym potencjałem. Turyści przyjeżdżają do Polski po muzykę O tym, że wydarzenia kulturalne mają spory wpływ na branżę turystyczną, przekonaliśmy się już wiele razy. Choćby rok temu latem, kiedy to Taylor Swift przez trzy dni z rzędu koncertowała na PGE Narodowym w Warszawie. Na stadionie bawiły się wówczas dziesiątki tysięcy fanów Amerykanki, a flagi na widowni wskazywały na to, że przyjechali nie tylko z Europy. Napływ gości z całego świata przełożył się na wzrost kosztów noclegów. Według danych portalu WP Finanse, ceny wynajmu mieszkań na Airbnb w weekend koncertowy były nawet trzykrotnie wyższe niż tydzień wcześniej. W przypadku hoteli wzrost cen za pokój był jeszcze wyższy. Szokujące? Niekoniecznie. Stali bywalcy Open'er Festival dobrze wiedza, że nocleg w Gdyni warto rezerwować nawet z kilkumiesięcznym wyprzedzeniem. Im bliżej koncertów, tym mniejszy będzie wybór. Swoją drogą, Open'er cieszy się ogromną popularnością nie tylko wśród Polaków. Co roku bawią się tam również Niemcy czy Skandynawowie. Festiwalowe ogłoszenia śledzą też Litwini. A jest co śledzić. Od lat już Gdynię odwiedzają artyści światowego formatu. I są to nie tylko gwiazdy popu. W tym roku na Open'erze zagrają m.in. Linkin Park, Muse, Camila Cabello, Doechii, J Balvin czy Lola Young. Warszawa stolicą polski i festiwali Warszawa również może pochwalić się własnym festiwalem muzycznym. Mowa oczywiście o Orange Warsaw Festival. Rozmiarami OWF ustępuje Open'erowi, ale to nie oznacza skromniejszego line-upu. W ubiegłych latach gwiazdami warszawskiego festiwalu były między innymi Lana Del Rey, Miley Cyrus i Nicki Minaj. Tegoroczna edycja OWF została zaplanowana na dwa ostatnie dni maja (30–31 maja). Tym samym Warszawa rozpocznie sezon festiwalowy nie tylko w Polsce, ale i w Europie. Headlinerki, czyli Chappel Roan i Charxlie XCX, zaprezentują u nas premierowe występy. Obie artystki triumfowały podczas tegorocznej gali wręczenia nagród Grammy. Zobaczyć na własne oczy, jak otwierają europejski sezon festiwalowy to nie lada gratka dla fanów koncertów. Możemy być pewni, że do Warszawy ponownie przyjadą turyści z zagranicy. Organizatorzy Orange'a dobrze wiedzą, jak wielkim wydarzeniem cieszy się impreza. Ułatwieniem dla uczestników będzie darmowa komunikacja miejska (za okazaniem festiwalowej opaski). Turystyka festiwalowa w Europie Mimo że polskie festiwale muzyczne w niczym nie odbiegają od organizowanych w innych krajach, Polacy chętnie uprawiają turystykę festiwalową również za granicą. Bo skoro można połączyć wakacje w ciepłym kraju z koncertami ulubionych gwiazd, to czemu nie? Dobrą pogodę gwarantuje Hiszpania i to właśnie tam, w Barcelonie, co roku odbywa się jeden z największych festiwali w Europie – Primavera Sound Barcelona. Chappel Roan i Charlie XCX prawdopodobnie pomkną tam prosto z Warszawy, bo festiwal w Barcelonie rusza już 4 czerwca. Bywalcy europejskich festiwali z pewnością kojarzą też Sziget Festival w Budapeszcie. To aż sześć dni koncertów. W tym roku poza gwiazdami, które wystąpią na Orange'u i Open'erze w stolicy Węgier pojawią się też m.in. Shawn Mendes i A$AP Rocky. Nieoficjalnym królem europejskich festiwali jest Glastonbury Festival. Kultowy status imprezy wynika z kilku powodów, w tym historii i skali. Słynny festiwal jest organizowany w angielskim hrabstwie Somerset już od ponad 50 lat. Co roku przyjeżdża tam około 200 tysięcy uczestników. Czeka tam na nich kilkaset koncertów na kilkunastu scenach. Można bawić się przy różnorodnych gatunkach muzycznych. Występ na Glastonbury Festival to ogromne wyróżnienie dla artysty. W 2025 roku dostąpią go m.in. Olivia Rodrigo, The 1975, Neil Young i Rod Stewart. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.