Wmurowano kamień węgielny pod nowe muzeum. Koszt inwestycji to ponad 300 mln zł
W Gdańsku powstaje Muzeum Westerplatte - oddział Muzeum II Wojny Światowej. Wmurowanie kamienia węgielnego rozpoczyna kilkuletnie prace, których efekt mamy dostrzec w 2030 roku. Projekt przywróci historyczny kształt obiektom pamiętającym rozpoczęcie globalnego konfliktu.
Muzeum II Wojny Światowej od dnia otwarcia w 2017 roku cieszy się sporym zainteresowaniem wśród turystów – zarówno polskich, jak i zagranicznych. W 2025 roku placówka świętowała wizytę czteromilionowego odwiedzającego, który zanurzył się w historii tego wielkiego konfliktu. Budowa Muzeum Westerplatte ma szansę jeszcze bardziej wzmocnić tę popularność, oferując zwiedzającym przejmującą podróż do samych źródeł globalnej wojny. Kamień węgielny wmurowany Uroczyste wmurowanie kamienia węgielnego pod nową inwestycję odbyło się 25 kwietnia. Udział w uroczystości wzięła m.in. ministra kultury i dziedzictwa narodowego Marta Cienkowska, która nie kryła optymizmu wobec zbliżającego się projektu. „To tutaj symbolicznie rozpoczęła się II wojna światowa, najtragiczniejsza w dziejach. Dlatego mamy świadomość spoczywających na nas zobowiązań. Wypełniamy obowiązek wobec obrońców Westerplatte, aby w sposób zgodny z prawdą historyczną opowiedzieć o ich bohaterskiej obronie przed przeważającymi siłami niemieckimi” – podkreślała ministra, zwracając uwagę na wartość historyczną wydarzeń z 1939 roku. W wydarzeniu wzięli udział również szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Lech Parell oraz władze Muzeum II Wojny Światowej. Dwuetapowa budowa Realizacja Muzeum Westerplatte została podzielona na dwa etapy. Pierwszy z nich skupia się na rewitalizacji terenu dawnej Wojskowej Składnicy Tranzytowej oraz przywróceniu jej autentycznego układu przestrzennego. Równolegle prowadzone są prace archeologiczne w rejonie tzw. nowych koszar. Ich celem jest odsłonięcie i zabezpieczenie historycznych fundamentów, a szczegółowa dokumentacja pozwoli na podjęcie decyzji o ich przyszłym wyeksponowaniu. Drugi etap inwestycji zakłada budowę nowoczesnego gmachu muzeum, w którym znajdzie się blisko 2800 m kw. powierzchni wystawienniczej. Główną osią narracyjną ekspozycji będzie obrona półwyspu oraz osobiste losy żołnierzy walczących na Westerplatte. Za projekt architektoniczny całego kompleksu odpowiada ceniona pracownia JAZ + Architekci. Kiedy otwarcie muzeum? Oficjalne otwarcie nowego muzeum ma odbyć się w 2030 roku. To zwrot wobec wcześniej planowanego terminu, który zakładał udostępnienie całego kompleksu zwiedzającym już w 2027 roku. Przesunięcie daty finału prac o trzy lata wynika przede wszystkim z ogromnej skali wyzwań, jakie napotkano podczas przygotowywania terenu. Łączny koszt inwestycji ma wynieść 304 564 000 zł. Źródła: PropertyDesign, Portal Samorządowy Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Najtańsza podróż w czasie? Rzym otwiera wyjątkowe „archeo-stacje” obok Koloseum
Tuż obok murów Koloseum otwarto wyjątkową „archeo-stację”, gdzie nowoczesne schody ruchome przecinają starożytne łaźnie i rzymskie studnie. To fascynujące połączenie transportu z historią objęło już pierwsze przystanki. W planach jest stworzenie kolejnych pięciu podziemnych galerii, które odmienią oblicze codziennych podróży po stolicy Włoch.
Budowa rzymskiej linii metra C usłana jest licznymi przeszkodami utrudniającymi drążenie komunikacyjnych tuneli. Jednak to, co w trakcie rozbudowy było znaczącym utrudnieniem, teraz zostało atrakcyjnym punktem na mapie włoskiej stolicy. Wyjątkowe galerie zlokalizowane na podziemnych stacjach stały się domem dla odsłoniętych skarbów starożytności, a turyści mogą je zwiedzać, korzystając jedynie z biletu komunikacji miejskiej. Umieszczone tam artefakty obrazują blisko 3000-letnią historię, po której każdego dnia stąpają miliony ludzi. Starożytne utrudnienia Budowa linii C rzymskiego metra okazuje się podwójnie korzystna dla mieszkańców tego wyjątkowego miasta. Z jednej strony obywatele wschodnich części Rzymu zyskali łatwiejszy dojazd do centrum, a z drugiej – światło dzienne ujrzało mnóstwo artefaktów, do tej pory ukrytych pod miejską posadzką. Proces rozbudowy podziemnej kolei jest jednak niezwykle trudny, a specyfika rzymskich podziemi każdego dnia spowalnia pracę tarcz wiertniczych. W Rzymie budowa, zamiast po prostu przebijać się przez kolejne warstwy skał, co rusz trafia bowiem na wyjątkowe znaleziska pochodzące jeszcze z czasów starożytności. Te unikatowe przeszkody zmuszają do zmiany dotychczasowych tras, co znacznie wydłuża prace budowlane trwające już od niemal 20 lat. Szczególnie problematyczna okazała się budowa najnowszego etapu podziemnej trasy, który znajduje się w okolicy słynnego Koloseum. Robotnicy natrafili tam na farmę, koszary wojskowe, 16-pokojowy dom oraz ponad pół miliona mniejszych artefaktów, pochodzących głównie z okresu od VII wieku p.n.e. do V wieku n.e. Taka liczba znalezisk musiała ostatecznie znaleźć swoje miejsce ekspozycji, co skłoniło władze miejskie do stworzenia wyjątkowych podziemnych galerii. Podziemne muzea Nowoczesność otwartych stacji kontrastuje z tym, co jest na nich eksponowane. Przystanek Colosseo-Fori Imperiali to w rzeczywistości podziemne muzeum historyczne, do którego wstęp wliczony jest w cenę biletu komunikacyjnego. Zjeżdżając w dół, zobaczymy trzy starożytne studnie, które zostały ulokowane w miejscu swojego pierwotnego położenia. Idąc dalej, dostrzeżemy główny punkt ekspozycji – pozostałości łaźni termalnej z basenem, w którym starożytni Rzymianie zaznawali zimnych kąpieli. Całość została wzbogacona materiałami filmowymi, które mają za zadanie zwizualizować odwiedzającym strukturę tego fragmentu Rzymu przed pożarem za czasów Nerona w 64 r. n.e. Stacja Colosseo-Fori Imperiali stanowi już drugi przykład tzw. „archeo-stacji”, na której prezentowane są podziemne znaleziska. Pierwsza – San Giovanni – została otwarta w 2018 roku i również prezentuje wyjątkowe artefakty, na które natrafiły łopaty pracowników budowy. Zjeżdżając w głąb 27-metrowej stacji, mijamy specjalnie zaplanowane strefy, podzielone zgodnie z tym, jak układają się historyczne warstwy Rzymu. Podróżujący, stojąc jedynie na schodach ruchomych, mogą trafić ze współczesności do czasów paleolitycznych. To zupełnie nowy sposób na doświadczanie historii miasta, które przez tysiące lat zasłaniało przeszłość kolejnymi warstwami zabudowy. Przyszłość metra C Już dziś wiemy, że kolejne stacje linii C również wypełnią się wyjątkowymi artefaktami. Stacja Porta Metronia, która podobnie jak Colosseo-Fori Imperiali została otwarta w grudniu 2025 roku, także stała się podziemnym muzeum. Archeolodzy dokonali tam sensacyjnego odkrycia: ogromnych koszar wojskowych z II wieku n.e. z luksusowymi pokojami dowódcy, zdobionymi freskami i mozaikami. Znalezisko okazało się na tyle znaczące, że architekci zdecydowali się kompletnie przeprojektować podziemny przystanek tak, by wkomponować go w odkryte ruiny. Docelowo linia C dotrze do północno-zachodnich dzielnic Rzymu, w tym w okolice Watykanu. Coraz wyraźniej widać, że to, co oglądamy na powierzchni, jest zaledwie połową historii miasta – reszta, ukryta pod ziemią, czeka na odkrycie warstwa po warstwie. Budowa metra wydaje się idealną okazją do kolejnych takich przełomów. Źródło: BBC Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Potężne maszyny w sercu Pałuk. Dlaczego to właśnie w polskiej Wenecji powstało „sanktuarium pary”?
Niewielka wieś w województwie kujawsko-pomorskim, której nazwa jest zbieżna z jednym z najwspanialszych miast w Europie, skrywa jeden z najważniejszych skarbów europejskiego dziedzictwa technicznego – wspaniały pomnik inżynierii i gospodarczej historii regionu Pałuk. Mowa o Muzeum Kolei Wąskotorowej w Wenecji – miejscu, gdzie powietrze pachnie smarem i rozgrzanym żelazem.
Spis treści: Technika w sercu Pałuk Zbiory Muzeum Kolei Wąskotorowej w Wenecji Miejsce, w którym historia ożywa Synergia edukacji, zabawy i historii – Muzeum Kolei Wąskotorowej w Wenecji to właściwie miejsce kompletne. Dla miłośników historii jest fascynującą podróżą do XIX wieku, dla zafascynowanych inżynierią – lekcją techniki, a dla dzieci – wielkim placem zabaw, pełnym prawdziwych pociągów. Technika w sercu Pałuk Muzeum znajduje się we wsi Wenecja, w gminie Żnin, w powiecie żnińskim (woj. kujawsko-pomorskie). Jest to serce Pałuk – krainy geograficznej słynącej z malowniczego krajobrazu, usianego jeziorami, lasami i wzniesieniami. To właśnie ta specyfika terenu – podmokłego, pofałdowanego i trudnego inżynieryjnie – zdeterminowała w przeszłości wybór wąskiego toru jako głównego środka transportu. Od poligonu doświadczalnego do muzeum Powstanie muzeum jest nierozerwalnie związane z historią Żnińskiej Kolei Powiatowej. Impuls do budowy wąskiego toru dały niemieckie wojska kolejowe z Berlina. Dla pruskich inżynierów wojskowych tereny wokół Żnina – pełne jezior, bagien i pagórków – stanowiły idealny poligon doświadczalny. Budowa linii była elementem wielkich ćwiczeń polowych, mających na celu przetestowanie szybkości układania torowisk w trudnych warunkach i sprawdzenie logistyki transportu. Pierwsze odcinki oddano do użytku w 1894 roku, co czyni tę linię jedną z najstarszych tego typu w regionie. W szczytowym okresie rozwoju sieć Żnińskiej Kolei Powiatowej mierzyła niemal 80 kilometrów. Kolej stała się gospodarczą arterią regionu. Jej głównym zadaniem był transport płodów rolnych, w szczególności buraków cukrowych do Cukrowni Żnin. Równie ważna była funkcja pasażerska. Do lat 60. XX wieku kolejka była podstawowym, a często jedynym środkiem transportu dla mieszkańców wsi, dowożąc dzieci do szkół i dorosłych do pracy. Po II wojnie światowej, w 1949 roku, kolej przejęły Polskie Koleje Państwowe. Jednak rozwój transportu samochodowego w latach 60. i 70. zaczął wypierać tzw. małą kolej. Autobusy były szybsze i docierały tam, gdzie nie było torów. W 1962 roku zawieszono regularny ruch pasażerski, a nad infrastrukturą zawisło widmo likwidacji i pocięcia na złom. Sanktuarium pary Na szczęście potencjał turystyczny regionu został dostrzeżony. Wzrastająca popularność Rezerwatu Archeologicznego w Biskupinie sprawiła, że decydenci postanowili przekształcić linię gospodarczą w turystyczną. 1 października 1972 roku oficjalnie otwarto Muzeum Kolei Wąskotorowej w Wenecji. Ta decyzja uratowała bezcenny tabor przed zniszczeniem. Dzięki temu w niewielkiej Wenecji powstał największy skansen kolei wąskotorowej w Europie. Zbiory Muzeum Kolei Wąskotorowej w Wenecji Zasoby obiektu imponują nie tylko liczbą, ale także różnorodnością. Kolekcja obejmuje 17 parowozów i kilkadziesiąt innych pojazdów szynowych. Co istotne, zgromadzono tam tabor reprezentujący różne szkoły inżynierskie – od konstrukcji niemieckich, przez polskie, aż po unikatowe rozwiązania przemysłowe. Px38-805 „Leon” Choć weneckie muzeum gromadzi dziesiątki cennych maszyn, największe emocje budzi „Leon” – parowóz Px38-805, który regularnie pojawia się na pobliskich torach w barwach Żnińskiej Kolei Wąskotorowej. To unikat na skalę światową – jedyny istniejący egzemplarz tej serii. Wyprodukowany w 1938 roku w chrzanowskim Fabloku, wciąż jest w pełni sprawny, udowadniając kunszt inżynierów II RP. Ta ważąca 16,5 tony maszyna potrafi rozpędzić się do 30 km/h, spalając przy tym około tony węgla na każde 72 kilometry trasy. Px27-775 Kolejnym ważnym parowozem jest Px27-775, wyprodukowany w 1929 roku w Chrzanowie. Maszyna ta cechuje się nietypowym układem osi Dn2t+t (cztery osie wiązane, tendrzak z dodatkowym tendrem). To rozwiązanie pozwalało na zabranie większych zapasów węgla i wody, niezbędnych na dłuższych trasach. Tx 1116 „Brigadelok” W zasobach muzeum znajduje się również konstrukcja o rodowodzie stricte militarnym, zaprojektowana dla niemieckich kolei polowych podczas I wojny światowej. Maszyny te musiały być niezawodne, proste w naprawie i zdolne do poruszania się po pospiesznie układanych torowiskach frontowych. Techniczne zaplecze podróży Żeby przedstawić techniczne aspekty kolei, nie wystarczy ustawić pociągów na trawie. Dlatego muzeum w Wenecji wiernie odtwarza kompletny ekosystem kolejowy. Na zbiory infrastruktury składają się między innymi: obrotnica z 1908 roku i żuraw wodny, budka dróżnika i przejazd, XIX-wieczna poczekalnia. Miejsce, w którym historia ożywa W przeciwieństwie do wielu placówek, w których eksponaty są odgrodzone grubym sznurem, w weneckim muzeum panuje zasada interaktywności. Turyści mogą wchodzić do wagonów, zaglądać do budek maszynistów, dotykać korb i zaworów. To sensoryczne doświadczenie – zapach starego drewna w wagonach, chłód stali parowozu – sprawia, że historia staje się namacalna. Wizyta w muzeum to tylko część atrakcji – tuż obok przebiegają tory Żnińskiej Kolei Wąskotorowej. Podróżni mogą wsiąść do pociągu relacji Żnin – Gąsawa i poczuć klimat dawnych lat. Wagoniki o otwartej konstrukcji gwarantują bliski kontakt z naturą, a niespieszny rytm jazdy sprzyja podziwianiu uroków pałuckiego krajobrazu”. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Z autobusu do muzeum. Niezwykła historia monety sprzed 2000 lat
Nie w muzeum, nie na wykopaliskach, lecz w autobusie zaczęła się ta niezwykła archeologiczna historia. Jedna z monet, które trafiały do rozliczenia po kursach w Leeds, okazała się znacznie starsza, niż ktokolwiek mógł przypuszczać. Przez lata znajdowała się wśród dziecięcych skarbów. Teraz poznaliśmy prawdę na jej temat.
Powojenna Wielka Brytania. Kraj w latach 50. targany jest kryzysami, ale życie toczy się dalej. Wówczas James Edwards pracował w Leeds jako główny kasjer w miejskim transporcie. Każdego dnia przez jego ręce przechodziły tysiące monet z autobusów i tramwajów. Liczył je, segregował i pakował. Czasem w stercie pensów trafiały się „odrzuty”. Były to monety fałszywe lub zagraniczne, których nie dało się wpłacić do banku. James nie wyrzucał ich jednak do kosza. Zabierał je do domu dla swojego wnuka, Petera. Dla małego chłopca te metalowe krążki były jak okna na inny świat. Peter trzymał je w małej, drewnianej kasetce przez ponad siedem dekad. – Dla mnie były to skarby – wspomina po latach Peter Edwards. Detektyw na tropie Kartaginy Peter Edwards, dziś 77-letni mężczyzna, postanowił w końcu odkryć prawdę na temat jednej z monet, która szczególnie przykuwała jego uwagę. Przeprowadził skrupulatne badania, które przyniosły zaskakujące rezultaty. Okazało się, że moneta nie jest pamiątką z wakacji, ale antycznym artefaktem. Została wybita przez Kartagińczyków w mieście Kadyks. Miało to miejsce w I wieku przed naszą erą. Peter był zdumiony jej wiekiem i pochodzeniem. – Moneta zawsze mnie fascynowała, bo trudno było rozszyfrować, skąd pochodzi – przyznaje Edwards. Postanowił, że tak cenny przedmiot nie może dłużej leżeć w prywatnej szufladzie. Skontaktował się z Leeds Museums and Galleries, aby przekazać znalezisko badaczom. Twarz boga i marketing starożytnych Co właściwie widać na tym maleńkim kawałku metalu? Na jednej stronie widnieje twarz boga Melkarta – boga opiekuna fenickiego Tyru. Oddawano mu cześć podczas święta przebudzenia, przypadającego prawdopodobnie na początek wiosny. Melkart nosi charakterystyczne nakrycie głowy z lwiej skóry. Dzięki temu przypomina greckiego herosa Heraklesa. Nie był to przypadek, lecz sprytny zabieg starożytnych rzemieślników. W tamtym czasie fenickie monety często wykorzystywały grecką symbolikę. Miały dzięki temu wydawać się bardziej atrakcyjne dla zagranicznych kupców. To był antyczny odpowiednik budowania rozpoznawalnej marki. – To niesamowite, że ten maleńki fragment historii, stworzony przez starożytną cywilizację tysiące lat temu, w jakiś sposób trafił do Leeds i do naszej kolekcji – skomentowała Salma Arif z zarządu Rady Miasta Leeds. Nowy dom dla starego wędrowca Tuż po II wojnie światowej żołnierze nieraz przywozili monety z odległych krajów. Być może jeden z nich nie mając świadomości, co do wartości bilonu, użył go do zapłaty za przejazd. Dziś moneta ma już bezpieczne miejsce w Leeds Discovery Centre. Placówka ta przechowuje waluty z całego świata, obejmujące tysiące lat ludzkiej historii. Peter Edwards poczuł ulgę i dumę, oddając skarb w ręce specjalistów. – Mój dziadek byłby dumny wiedząc, że moneta wraca do Leeds – mówi darczyńca. Choć jej dokładna droga z Hiszpanii do kasetki w autobusie pozostanie tajemnicą, jej wartość dla miasta jest ogromna, bo opowiada ludzką historię. Źródło: Miasto Leeds Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Środkowy palec Galileusza. Niezwykła relikwia wielkiego uczonego
We Florencji, tuż przy brzegu rzeki Arno, na tyłach jednej z najwspanialszych galerii świata Ufizzi, znajduje się pełne skarbów Muzeum Historii Nauki, zwane też Muzeum Galileusza. Tam, pośród bogato zdobionych map, kunsztownych modeli sfery niebieskiej, oryginalnych przyrządów samego Galileo Galilei, stoi niepozorne szklane jajo. A w nim – zasuszony środkowy palec prawej ręki ojca współczesnej astronomii. Prawdziwa relikwia nauki.
Spis treści: Panteon florencki Tajny pochówek Galileusza Szczątki naukowca Świecka relikwia Galileusz był człowiekiem tak ciekawym świata, że trudno o dziedzinę naukową, na którą nie wywarł wpływu. Zmarł 8 stycznia 1642 roku, w wieku 77 lat, w swojej willi w Arcetri pod Florencją. W willi spędził ostatnią dekadę życia. Skazany przez inkwizycję za szerzenie herezji, którą było propagowanie teorii heliocentrycznej Mikołaja Kopernika i zmuszony do publicznego odwołania swoich opinii, mimo wszystko nie przestawał pracować. Panteon florencki Śmierć przyszła szybko. Astronom zmarł po kilku dniach gorączki, pozostawiając po sobie dwoje nieślubnych dzieci: syna, który przeżył go o zaledwie siedem lat i córkę, która jako młoda dziewczyna trafiła do zakonu i w nim spędziła całe swoje życie. Pozostawił też naukową spuściznę, która do dziś plasuje go na naukowym Olimpie. Ze względu na tę spuściznę ówczesny wielki książę Toskanii Ferdynand II planował uroczysty pogrzeb i wzniesienie Galileuszowi mauzoleum w bazylice Santa Croce. Tej samej, w której pogrzebano m.in. Michała Anioła czy Niccolò di Bernardo dei Machiavelliego. Bazylika Świętego Krzyża we Florencji jest cmentarzyskiem. Posadzka i mury składają się niemal wyłącznie z płyt nagrobnych. Można tam trafić również na grób kompozytora Gioachina Rossiniego, mauzoleum Dantego czy tablicę upamiętniającą „ostatniego człowieka, który wiedział wszystko” – ojca ery atomowej, Enrico Fermiego. Tajny pochówek Galileusza Własny, rodzinny grób, posiadali tam również Galilei i to tam, według testamentu, chciał spocząć najbardziej znany członek rodziny. Jednak papież Urban VIII oraz prowadzący proces Galileusza kardynał Francesco Barberini nie wyrazili zgody. Argumentowali, iż Galileusz został skazany przez inkwizycję za „poważne podejrzenie herezji”, przez co nie należy mu się miejsce w bazylice. Uprzedzając kolejne ruchy dostojników, przyjaciele Galileusza zadecydowali o tajnym pochówku. Złożyli ciało astronoma w niszy pod dzwonnicą Santa Croce, z dala od głównej części świątyni. Dzięki temu zabiegowi naukowiec spoczął w święconej ziemi i przynajmniej w pobliżu miejsca, w którym chciał zostać pogrzebany. Dopiero niemal wiek później, w 1737 roku, szczątki Galileusza przeniesiono do głównej części bazyliki Santa Croce. Wzniesiono dla niego okazały grobowiec znajdujący się naprzeciwko grobowca Michała Anioła. W trakcie ekshumacji od ciała naukowca odjęto m.in. środkowy palec prawej dłoni. Szczątki naukowca Na dzień ekshumacji wyznaczono 12 marca 1737 roku. Wśród obecnych podczas tego wydarzenie byli m.in. antykwariusz Anton Francesco Gori, anatom Antonio Cocchi, włoski markiz Vincenzio Capponi oraz botanik Giovanni Targioni Tozzetti, który przyniósł ze sobą nóż. Właśnie ten nóż posłużył zebranym do odjęcia od ciała trzech palców Galileusza, jednego kręgu oraz zęba. Ząb, palec wskazujący i kciuk pozostawały w rodzinie Capponich aż do początku XX wieku. Tozzetti napisał później, że Capponi uzasadniał zabranie dwóch palców jako relikwii tym, że „Galileusz napisał nimi tak wiele pięknych rzeczy”. Kręg został podarowany Uniwersytetowi w Padwie przez Domenica Thiene w 1823 roku i nadal znajduje się w zbiorach uczelni. Niestety kciuk, palec wskazujący i ząb zaginęły na początku XX wieku. Odnalazły się dopiero w 2009 roku na aukcji. Po przejęciu poddano je analizom DNA, by upewnić się co do pochodzenia pamiątek. Świecka relikwia Natomiast środkowy palec, ten znajdujący się w szklanym jaju, został po pewnym czasie kupiony przez Angelo Marię Bandiniego z Biblioteki Laurenziana, gdzie był wystawiany. W 1841 roku przeniesiono go do Trybuny Galileusza w Muzeum Fizyki i Przyrody (obecnie La Specola) wraz z instrumentami Galileusza z kolekcji Medyceuszy-Lotaryńskich. W 1927 roku został przekazany do Instytutu i Muzeum Historii Nauki (Museo di Storia della Scienza). W inwentarzu muzeum pierwotnie figurował jako lewy palec wskazujący, choć profesor Uniwersytetu Florenckiego Francesco Leoncini dodał przypis wskazujący, że jest to prawy środkowy palec Galileusza. I do dziś palec ten przechowywany jest w centralnym punkcie Muzeum Historii Nauki. Wskazuje, że prawda naukowa zawsze się obroni, nieważne jak mocarni będą ci, którzy pragnął ją zdyskredytować. Źródło: National Geographic Polska Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Eksponaty prosto z frontu trafiły do Berlina. Wyjątkowe muzeum opowiada o losach wojny w Ukrainie
W czwartą rocznicę początku pełnoskalowej inwazji wojsk rosyjskich na tereny Ukrainy w Berlinie została otwarta muzealna wystawa opowiadająca o losach wojny za naszą wschodnią granicą. Ekspozycja nie tylko tłumaczy przebieg całego konfliktu, ale również prezentuje sylwetki „zwykłych” obywateli, których życie wraz z początkiem walk wywróciło się „do góry nogami”. Główne przesłanie kuratorów brzmi: nie można być obojętnym wobec okrucieństwa.
Kuratorzy nowo otwartej wystawy, Wieland Giebel i Enno Lenze, zasłynęli już ze swoich inicjatyw mających na celu ukazanie okrucieństwa rosyjsko-ukraińskiej wojny. W 2023 roku przekonali władze Berlina, by przed samym wejściem do tamtejszej ambasady Federacji Rosyjskiej ustawić wrak rosyjskiego czołgu, który został odholowany z frontu w okolicach Kijowa. Tym razem aktywiści wykorzystali powojenne dziedzictwo stolicy Niemiec. W jednym z przeciwlotniczych bunkrów zaprezentowali wstrząsającą wystawę o losach wschodniego konfliktu. „Fizyczna rzeczywistość konfliktu” Wieland Giebel, pytany przez magazyn „The Guardian” o główny cel wystawy, odpowiada, że ma ona zaprezentować odwiedzającym „fizyczną rzeczywistość konfliktu”. I rzeczywiście, od samego początku na własnej skórze można poczuć realia rosyjsko-ukraińskiego konfliktu. Zanim wejdzie się do środka starego bunkru, w którym mieści się ekspozycja, odwiedzający namierzany jest przez rosyjskiego drona – tak samo, jak ma to miejsce na froncie. Na ekranie można dostrzec własną sylwetkę z perspektywy śmiercionośnej maszyny. Całość wystawy skupia się wokół dwóch zagadnień: opisu wojny, która obecnie ma miejsce za naszą wschodnią granicą oraz jej historycznych korzeni wraz z opowieściami o życiu ludzi, których konflikt nieodwracalnie zmienił. Aby wstrząsnąć odwiedzającymi, kuratorzy sięgnęli po wiele obiektów wziętych bezpośrednio z terenów walk. W centralnym miejscu ekspozycji znajduje się srebrnoszary Fiat Scudo z rozbitą przednią szybą, dużą dziurą w dachu i siedzeniami splamionymi krwią. Samochód, który w kwietniu 2025 roku został trafiony przez rosyjskiego drona, używany był jako tzw. społeczna taksówka (ang. social taxi), którą z ukraińskiego Chersonia wywożono osoby starsze i dzieci. W ataku zginął 28-letni Ołeh Salnyk, który na froncie pełnił funkcję pracownika pomocy humanitarnej. Militarne eksponaty W kolejnych salach muzeum dostrzec można inne przedmioty zawierające w sobie historie o wojnie. W jednym z pomieszczeń z sufitu zwisa 20 rosyjskich dronów, które zostały zabrane z frontu. Wśród nich znajduje się m.in. model Mołnia – najtańsza śmiercionośna maszyna, przy budowie której wykorzystuje się np. taśmę klejącą, metalowe pręty i jednorazowy aparat fotograficzny. W innej sali odwiedzający zobaczą największy pocisk manewrujący, który został odtworzony przy użyciu druku 3D. Technika ta została wykorzystana, gdyż kuratorom nie udało się sprowadzić z Ukrainy oryginalnego eksponatu. Aktywiści stojący za wystawą podkreślają, że ekspozycja ma charakter dynamiczny. Wraz z rozwojem wojny i kolejnymi okrucieństwami dziejącymi się w Ukrainie, do muzeum trafiać będą kolejne wojenne eksponaty. Kuratorzy regularnie jeżdżą do kraju ze stolicą w Kijowie, aby nieść pomoc tamtejszym cywilom, przy okazji zabierając z frontu materialne świadectwa konfliktu. Giebel bez ogródek mówi, że dynamiczna wystawa ma otrząsnąć ludzi ze zmęczenia tematem wojny, która od 4 lat rozgrywa się na terenach Ukrainy. Muzealny bunkier – gdzie znajduje się muzeum? Berlin Story Bunker to przestrzeń wystawiennicza otwarta w 2014 roku przez Giebla i Lenzego. Ogromny bunkier przeciwlotniczy, wybudowany przez nazistowskie władze w 1942 roku został przearanżowany na muzeum opowiadające o okrucieństwach różnych konfliktów. Jedną z głośniejszych wystaw, które można zobaczyć w muzealnym bunkrze, jest ekspozycja zatytułowana „Hitler – jak to się mogło stać?”. Przybliża ona sylwetkę nazistowskiego dyktatora oraz ideologię, która w czasach III Rzeszy zyskała miliony wyznawców. Kuratorzy – za sprawą obszernej ekspozycji – starają się zrozumieć okrucieństwo II wojny światowej: losy poległych, skalę zniszczeń oraz destrukcyjną ideę podboju. Praktyczne informacje Muzeum Ukrainy w Berlin Story Bunker znajduje się przy Schöneberger Str. 23A, we wschodniej części stolicy Niemiec. Wejście na ekspozycję jest możliwe w godzinach 10:00–19:00, z tym że ostatni goście mogą rozpocząć zwiedzanie o 17:30. Ceny biletów kształtują się następująco: normalny – 18 EUR; ulgowy – 12 EUR. Bilet wstępu pozwala na zobaczenie wszystkich wystaw, które mają miejsce w muzeum. Czas trwania wystawy jest nieokreślony – kuratorzy zaznaczają, że ekspozycja będzie trwać, dopóki wojna w Ukrainie się nie zakończy. Źródła: The Guardian, Berlin Story Bunker Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Twardy premier i wrażliwy artysta. Ten obraz pokazuje nieznane oblicze Churchilla
Winston Churchill kojarzy się z wojenną determinacją i płomiennymi przemówieniami. Tymczasem w jego życiu ważne miejsce zajmowała także sztuka. Niebawem w jego dawnej posiadłości będzie można zobaczyć namalowany przez niego nietypowy obraz. Nigdy wcześniej nie był prezentowany w Wielkiej Brytanii. To wyjątkowa okazja, by poznać nieznane oblicze „brytyjskiego buldoga”.
Winston Churchill (1874–1965) był brytyjskim mężem stanu, mówcą i pisarzem, który jako premier (1940–1945, 1951–1955) zjednoczył naród brytyjski podczas II wojny światowej. Wkrótce po objęciu przez niego urzędu premiera w 1940 roku Niemcy rozpoczęli naloty bombowe nad Wielką Brytanią. Płomienne przemówienia Churchilla dawały nadzieję Brytyjczykom. Również dzięki jego działaniom w 1945 roku Wielka Brytania i jej sojusznicy wygrali wojnę z nazistami. Malarstwo jako duchowy ratunek Winston Churchill, kojarzony głównie z nieugiętą postawą w czasach wojny, skrywał w sobie drugą, niezwykle wrażliwą naturę. W obliczu nieustającej presji związanej z pełnionymi obowiązkami, malarstwo stało się dla niego kluczowym źródłem spokoju i koncentracji. Sam opisywał tę pasję jako praktykę, która „przyszła mu na ratunek”. Tworzenie przy sztaludze pozwalało mu zwolnić tempo, odzyskać jasność myślenia i zregenerować siły po stresach życia politycznego. W ciągu swojego życia stworzył ponad 500 dzieł, które były jego prywatnym antidotum na frustrację i napięcie. Sztuka nie była dla niego tylko hobby, lecz fundamentem psychicznej odporności. Tajemnica „Quiet Waters” Od 28 lutego do 1 listopada 2026 roku w dawnym domu Winstona Churchill w Chartwell w hrabstwie Kent będzie można zobaczyć ekspozycję „Churchill the Artist” („Churchill artysta”). Kluczowym elementem tej wystawy jest obraz „Quiet Waters”. Dzieło to nigdy wcześniej nie było prezentowane publicznie w Wielkiej Brytanii. Na wystawę zostało wypożyczone z kanadyjskiej fundacji Beaverbrook Canadian Foundation. Churchill podarował ten obraz swojemu bliskiemu przyjacielowi, Lordowi Beaverbrookowi, z okazji jego 80. urodzin w 1959 roku. Jest to nietypowy obraz z jego twórczości, bo z reguły Churchill stosował jaskrawe i odważne barwy. „Quiet Waters” namalował w stonowanych, przygaszonych kolorach, skupiając się na skomplikowanych odbiciach światła na tafli wody. Obraz stanowi namacalny dowód na to, jak malarstwo pomagało Churchillowi wyciszyć się, odzyskać koncentrację i odpocząć od ogromnej presji politycznego życia. Jest on dowodem na to, że natura była dla Churchilla źródłem niekończącego się zachwytu. – Cała natura jest jednakowo interesująca i przesycona pięknem – powiedział kiedyś. Wyposażenie nietypowego artysty Na ekspozycji pokazano też inne przedmioty związane z artystyczną działalności Churchilla. Po raz pierwszy można się przyjrzeć na przykład jego malarskiej pelerynie. Jest ona wykonana z bawełny i wciąż nosi ślady wielogodzinnej pracy – jest gęsto pokropiona kropelkami farby. Co ciekawe, te ochronne ubrania były szyte przez prestiżowych krawców z Savile Row. Zakładanie ich stało się stałym elementem rytuału, który oddzielał życie publiczne od prywatnego azylu w Chartwell. Jedyny autoportret, jaki kiedykolwiek wykonał Churchill, przedstawia go dumnie ubranego właśnie w ten biały płaszcz. Obok płaszcza wystawiono okulary w stalowych oprawkach, których Churchill używał podczas malowania. Są też inne materiały artystyczne oraz osobiste przedmioty należące do premiera. Amator, który zadziwił mistrzów Warto zaznaczyć, że talent Churchilla nie był jedynie ucieczką od stresu, ale zyskał uznanie profesjonalistów. Lidera wspierał sam Sir Alfred Munnings, wybitny artysta i prezes Królewskiej Akademii. To Munnings namawiał premiera do publicznego pokazywania swoich prac. Pomógł mu uzyskać wyjątkowe wyróżnienie Honorowego Akademika Nadzwyczajnego. Churchill był jedynym artystą-amatorem, który kiedykolwiek otrzymał to wyróżnienie. – W świecie ciągłych powiadomień i stresującego życia, relacja Churchilla z malarstwem wydaje się zaskakująco nowoczesna. Ta wystawa przypomina nam, że nie był on jedynie postacią historyczną, ale kimś, kto zwrócił się ku sztuce, tak jak robi to wielu ludzi dzisiaj, aby naładować baterie, zadumać się i zachować odporność – mówi Katherine Carter, kuratorka w Chartwell. Dziedzictwo Churchilla wciąż inspiruje kolejne pokolenia. Tegoroczna wystawa prezentuje również prace współczesnych amatorów, w tym uczniów szkół podstawowych. Źródło: National Trust Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Muzeum BMW to unikatowe połączenie architektury i historii motoryzacji. Ta wyjątkowa bryła skrywa dziesięciolecia inżynieryjnej pasji
Muzeum BMW przyciąga miliony turystów, entuzjastów motoryzacji i koneserów designu. Nic w tym dziwnego. Nie mówimy tu bowiem o zwykłym muzeum techniki, w którym zakurzone maszyny stoją za aksamitnym sznurem, a o najprawdziwszej świątyni inżynierii i galerii sztuki użytkowej.
Spis treści: Jeden z symboli Monachium Siedem domów BMW Samochody z logo wirującego śmigła na masce od zawsze wzbudzają jednoznaczne skojarzenia. Trzy litery – BMW – stały się synonimem dynamiki, precyzji prowadzenia i radości z jazdy. Czy taki zestaw złożonych wrażeń można odzwierciedlić w bryle i wnętrzu budynku? Tak, a profesor Karl Schwanzer zrobił to po mistrzowsku. Muzeum BMW w Monachium to coś więcej niż tylko budynek. To najprawdziwsza nowoczesna rzeźba, która zachwyca nawet po ponad 50 latach od dnia otwarcia. Jeden z symboli Monachium Przełom lat 60. i 70. XX wieku to dla Monachium czas wielkiej transformacji. Decyzja o przyznaniu miastu organizacji Letnich Igrzysk Olimpijskich w 1972 roku stała się katalizatorem bezprecedensowego rozwoju. Powstała wówczas nowa sieć metra, infrastruktura drogowa została zmodernizowana, a tereny Oberwiesenfeld zamieniały się w futurystyczny Park Olimpijski. W tym samym czasie koncern BMW przeżywał swój renesans. Po głębokim kryzysie lat 50., kiedy firma stała na krawędzi bankructwa i wrogiego przejęcia przez Daimlera, sukces rynkowy „Neue Klasse” w latach 60. pozwolił firmie stanąć na nogi. Zarząd, świadomy rosnącej potęgi marki, potrzebował nowej siedziby, która odzwierciedlałaby ambicje, technologiczną precyzję i dynamikę. W 1968 roku rozpisano międzynarodowy konkurs architektoniczny na projekt nowej centrali. Zwyciężył wiedeński profesor Karl Schwanzer. Jego projekt był śmiały, ale idealnie wpisywał się w ducha czasów. Budowa kompleksu rozpoczęła się w 1970 roku, a uroczyste otwarcie nastąpiło 18 maja 1973 roku. Cztery cylindry i kociołek na białą kiełbasę Centralnym punktem kompleksu stał się charakterystyczny, przypominający tłoki silnika spalinowego wieżowiec BMW, znany na całym świecie jako „Vierzylinder” (cztery cylindry). U stóp wieżowca, jako architektoniczny kontrapunkt, stanął tzw. kociołek na białą kiełbasę, nazywany też „misą” – niemal bezokienna bryła w kształcie odwróconego stożka, budynek Muzeum BMW. Podstawa muzeum jest niemal okrągła i ma średnicę około 20 metrów, podczas gdy dach rozszerza się do 40 metrów. Ta charakterystyczna forma stała się ikoną architektury brutalizmu i modernizmu. Dynamika zamiast statyki Koncepcja na wnętrze muzeum była równie rewolucyjna. Architekt wyszedł z założenia, że muzeum motoryzacji musi oddawać dynamikę jazdy, a nie statyczność tradycyjnej galerii sztuki. Jego kluczową ideą była „kontynuacja ulicy w zamkniętej przestrzeni”. Wnętrze oryginalnego „kociołka” to w rzeczywistości jedna, długa spirala. Zwiedzający wchodzą na parter, a następnie spiralną rampą kierują się ku górze, mijając eksponaty umieszczone na platformach. „Kociołek” jest z zewnątrz zamknięty. Srebrna skorupa odcina zwiedzających od świata zewnętrznego, ale wnętrze jest zaskakująco lekkie i przestronne. Światło wpada przez szczeliny i świetliki dachowe, tworząc grę cieni. To podejście sprawiło, że Muzeum BMW stało się pierwszym dedykowanym muzeum samochodowym w Niemczech o tak nowatorskiej koncepcji przestrzennej. Potrzeba zmian Na początku XXI wieku stało się jasne, że oryginalny budynek Karla Schwanzera jest za mały. Powierzchnia wystawiennicza wynosiła zaledwie 1000 metrów kwadratowych, co nie pozwalało na zaprezentowanie rosnącej kolekcji ani na obsłużenie setek tysięcy turystów, odwiedzających Monachium. BMW stanęło przed trudnym dylematem – jak rozbudować obiekt, nie niszcząc jego unikatowego charakteru i nie zaburzając harmonii z sąsiednim Parkiem Olimpijskim? Zdecydowano się na radykalny krok – ekspansję pod ziemię i w głąb przyległego budynku, który dotychczas pełnił funkcje techniczne, socjalne i parkingowe dla pracowników biurowca. Zadanie to powierzono pracowni architektonicznej Atelier Brückner ze Stuttgartu. Renowacja trwała od 2004 do 2007 roku. Rezultat był spektakularny. Powierzchnia wystawowa zwiększyła się pięciokrotnie. Stary „kociołek” został połączony z nową częścią, tworząc spójny kompleks. Siedem domów BMW Stała ekspozycja muzeum, zlokalizowana w nowej części, została podzielona na siedem tematycznych obszarów, zwanych „Domami”. Każdy z nich poświęcony jest innemu kluczowemu aspektowi działalności marki. Dom Designu Dom Designu nie tylko prezentuje gotowe samochody, ale przede wszystkim proces ich powstawania, od pierwszej kreski w szkicowniku, po gotowy produkt. Zwiedzający mogą prześledzić ewolucję narzędzi projektantów, od ołówka i papieru, przez gliniane modele w skali rzeczywistej, aż po zaawansowane projektowanie cyfrowe VR. Ciekawym elementem tej części kompleksu jest szklana podłoga, która pozwala spojrzeć na proces projektowy z innej perspektywy. Dom Firmy Ta część to lekcja historii biznesowej i korporacyjnej. W Domu Firmy zwiedzający mogą zapoznać się z kluczowymi momentami dla BMW, od produkcji pierwszych silników lotniczych, przez trudne czasy powojenne, aż po dramatyczny rok 1959, kiedy akcjonariusze i dealerzy zablokowali przejęcie firmy przez koncern Daimler-Benz. Ekspozycja nie pomija trudnych tematów, takich jak wykorzystywanie pracy przymusowej w zakładach BMW w czasie II wojny światowej. Dom Motocykli Nie można zapomnieć, że zanim BMW zaczęło sygnować swoją marką samochody, produkowało motocykle, które do dziś cieszą się uznaniem wśród miłośników dwóch kółek. Dom Motocykli to wielopiętrowa szklana witryna, w której zgromadzono dziesiątki maszyn: od przedwojennych klasyków, po współczesne cuda i prawdziwie sportowe maszyny, startujące w seriach rajdowych i wyścigowych. Dom Technologii W tej części prezentowane są mechaniczne „serca” maszyn, od wspaniałych rzędowych sześciocylindrowców, przez potężne widlaste ósemki i dwunastki, aż po napędy hybrydowe i elektryczne. Znajduje się tam również sekcja poświęcona aerodynamice, gdzie można zobaczyć, jak powietrze opływa karoserię samochodu. Dom Sportu Motorowego BMW od zawsze było obecne w sporcie – od wyścigów górskich, przez rajdy, wyścigi długodystansowe i samochodów turystycznych, aż po królową sportów motorowych – Formułę 1. Ekspozycja w tym domu jest dynamiczna. Samochody są ustawione tak, jakby mknęły po torze wyścigowym. Można tam podziwiać między innymi bolidy F1, maszyny startujące w kultowej serii DTM i wiele innych „potworów”, które odnosiły mniejsze lub większe sukcesy na torach wyścigowych. Dom Marki Ten dom skupia się na marketingu, reklamie i komunikacji. Pokazuje, jak zmieniał się wizerunek BMW na przestrzeni dekad. Można tam zobaczyć stare plakaty reklamowe, słynne kampanie telewizyjne i prześledzić ewolucję hasła „Radość z jazdy”, które towarzyszy marce od 1972 roku. Dom Serii Ostatni z domów jest dedykowany modelom seryjnym. Można tam zobaczyć, jak poszczególne serie zmieniały się na przestrzeni lat, a także jak ewoluowały słynne „nerki”, czyli charakterystyczna dla marki, składająca się z dwóch segmentów atrapa chłodnicy. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Tykające serce Krosna: powstaje Muzeum Zegarów Wieżowych
Już niebawem na mapie Krosna pojawi się nowe, niezwykłe miejsce o wysokiej wartości kulturowej, które zainteresuje nie tylko entuzjastów lokalnej historii, lecz także – miłośników techniki i… precyzyjnych mechanizmów. Fabryka Zegarów Wieżowych będzie nowym działem Muzeum Rzemiosła w Krośnie i stanie się wspaniałym upamiętnieniem dorobku Michała Mięsowicza, wybitnego zegarmistrza i przemysłowca z przełomu XIX i XX wieku. Historia ożyje na oczach zwiedzających – i to w miejscu, gdzie 100 lat temu naprawdę słychać było miarowe tykanie zegarów.
Zegary wieżowe to monumentalne mechanizmy przeznaczone do montażu na wieżach kościołów, ratuszy, dworców czy zamków. Ich zadaniem było – i w wielu miejscach nadal jest – podawanie czasu wszystkim osobom znajdującym się w ich zasięgu. Najsłynniejszym zegarem wieżowym na świecie jest bez wątpienia londyński Big Ben, jednak Polska również może pochwalić się licznymi imponującymi obiektami tego typu. Co istotne – wiele z nich powstało właśnie w krośnieńskiej fabryce! Pod patronatem najsłynniejszego krośnieńskiego zegarmistrza Muzeum Rzemiosła w Krośnie mieści się w budynku dawnej Fabryki Zegarów Wieżowych, w samym sercu miasta. Charakterystyczny „Dom z zegarem” to miejsce niezwykle ważne dla dziejów Krosna – to tu powstawały jedne z najlepszych zegarów wieżowych w tej części Europy, które przyniosły fabryce sławę w całej Galicji, a później w niepodległej Polsce. Historia tego miejsca nierozerwalnie łączy się z postacią Michała Mięsowicza – człowieka, który zegarmistrzowskiego fachu uczył się m.in. w Pradze i Wiedniu, a następnie założył w Krośnie własną fabrykę, gdzie wykorzystał gromadzoną przez lata wiedzę. Tym samym kontynuował rodowe tradycje – wywodził się bowiem z rodziny mieszczańskiej, która od pokoleń była związana z rzemiosłem. Michał Mięsowicz był jednak nie tylko wybitnym rzemieślnikiem i przedsiębiorcą. Przez lata silnie angażował się w życie miasta – to właśnie on wysunął koncepcję zelektryfikowania Krosna! Był ponadto nauczycielem młodzieży rzemieślniczej i zasiadał w komisjach egzaminów czeladniczych. Przez wiele lat pełnił nawet funkcję wiceburmistrza. Talent i techniczna perfekcja Fabryka Zegarów Wieżowych funkcjonowała w kamienicy, w której mieszkał Mięsowicz z rodziną. Na najniższej kondygnacji znajdowała się kuźnia, natomiast na parterze montowano mechanizmy zegarowe oraz wykonywano prace wykończeniowe. Zakład był bardzo nowoczesny, a produkowane w nim mechanizmy trafiały na wieże kościołów, ratuszy i dworców w całej Europie Środkowej. Każdy zegar był wykonywany zgodnie z życzeniami klienta i ze szczególnym uwzględnieniem miejsca, w którym miał zostać zamontowany. Produkcja i montaż jednego egzemplarza zajmowały zazwyczaj około miesiąca – a trzeba pamiętać, że waga kompletnego zegara wraz z tarczami i innymi częściami wahała się od 200 do nawet 800 kg! O wysokiej klasie krośnieńskich mechanizmów zegarowych świadczą liczne nagrody otrzymywane podczas wystaw krajowych i zagranicznych. Jednym z największych osiągnięć był złoty medal na Międzynarodowej Wystawie Przemysłowej w Paryżu w 1908 roku, który stał się niepodważalnym dowodem technicznej perfekcji. W ciągu 37 lat działalności fabryki w Krośnie powstały setki mechanizmów, z których wiele działa do dziś. Jeden z nich znajduje się na budynku obecnego Muzeum Rzemiosła w Krośnie, inne podziwiać można m.in. na krakowskim „Domu pod Globusem”, na Klasztorze ojców Bernardynów w Leżajsku czy Kościele farnym pw. Przemienienia Pańskiego w Sanoku. Na szczególną uwagę zasługuje też wykonany w 1927 roku dla Kościoła Kolegiackiego w Szamotułach zegar z mechanizmem wygrywającym na dzwonach pieśń maryjną "Witaj Święta". Fabryka Zegarów Wieżowych zakończyła swoją działalność wraz ze śmiercią Michała Mięsowicza w 1938 roku. Zegarowe dziedzictwo: nowy rozdział Fabryka Zegarów Wieżowych, będąca częścią Muzeum Rzemiosła w Krośnie, ma na celu nie tylko upamiętnienie postaci Michała Mięsowicza, lecz także promocję dziejów krośnieńskiego zegarmistrzostwa. Zapowiada się naprawdę interesująco i to od samego wejścia: zwiedzających powita interaktywna ekspozycja poświęcona historii pojęcia czasu i jego mierzenia, od starożytności do współczesności. W muzeum znajdzie się również miejsce na bogaty zbiór archiwaliów, w tym rodzinne fotografie, oryginalne meble i inne przedmioty z domu Michała Mięsowicza. Goście obejrzą ponadto unikatową kolekcję mechanizmów zegarowych, w tym oryginalne egzemplarze zaprojektowane przez krośnieńskiego Mistrza. Ekspozycja pozwoli też zrozumieć, jak skomplikowanym i wymagającym kunsztu był proces tworzenia zegara wieżowego – od projektu, przez odlewy i obróbkę metalu, aż po montaż na wieży. W podziemnej części muzeum odtworzone zostanie bowiem wnętrze dawnej fabryki zegarów – wraz z maszynami sprzed 100 lat. Wizyta w Fabryce Zegarów Wieżowych stanie się więc fascynującą lekcją historii techniki, a zarazem okazją do poznania opowieści o pasji, talencie, przedsiębiorczości i niezwykłej precyzji, która jest w stanie przetrwać dekady. Materiał promocyjny Muzeum Rzemiosła w Krośnie
Historyczne odkrycie w sercu Nowego Jorku. Tajne przejście służyło zbiegłym niewolnikom
Zabytkowa kamienica na Manhattanie, która dziś funkcjonuje jako muzeum poświęcone życiu nowojorczyków w XIX wieku, skrywała dotąd nieznaną tajemnicę. Pod podłogą jednej z wbudowanych komód natrafiono na wąski, starannie zamaskowany tunel, który przez niemal dwa stulecia pozostawał niewidoczny dla kolejnych mieszkańców i konserwatorów budynku.
Pod dolną szufladą zabudowanej komody odkryto luźny drewniany panel, za którym znajduje się wąskie przejście prowadzące około 4,5 metra w głąb ziemi. Badacze przypuszczają, że tunel mógł pełnić funkcję znacznie ważniejszą niż dotąd sądzono – według historyków istnieje duże prawdopodobieństwo, że stanowił element tzw. Podziemnej Kolei, czyli sieci tajnych tras wykorzystywanych w XIX wieku do pomocy osobom uciekającym z niewoli. Wejście do ukrytego korytarza znajduje się na drugim piętrze Merchant’s House Museum – niemal dwustuletniej kamienicy na Manhattanie, która do dziś zachowała oryginalny układ wnętrz. Jak podkreślają przedstawiciele placówki, sposób ukrycia przejścia wskazuje na jego celowe zamaskowanie i brak analogii w innych historycznych domach tego typu w Nowym Jorku, co czyni to odkrycie szczególnie wyjątkowym z punktu widzenia architektury i historii miasta. Tajemniczy tunel w Merchant's House odnaleziony Powiązanie Merchant’s House Museum z działalnością tzw. Podziemnej Kolei (czyli nieformalnej sieci abolicjonistów, która w XIX wieku pomagała osobom uciekającym z niewoli przedostać się do stanów wolnych) ujawniono dopiero podczas szczegółowych badań konstrukcji budynku. Archeolodzy, analizując elementy zabudowy na drugim piętrze kamienicy, natrafili na niewielki, prostokątny otwór wycięty bezpośrednio w deskach podłogowych, ukryty pod szufladami wbudowanej komody znajdującej się w korytarzu prowadzącym do sypialni. Za nim odkryto zamkniętą przestrzeń o wymiarach około 60 na 60 centymetrów oraz drabinę prowadzącą na niższy poziom domu, co – zdaniem ekspertów – mogło stanowić improwizowaną kryjówkę lub awaryjną drogę ewakuacji w sytuacji zagrożenia. Układ konstrukcyjny przejścia wskazuje, że nie było ono przypadkowym elementem architektonicznym, lecz celowo zaprojektowaną skrytką, która mogła służyć do ukrywania zbiegów w okresie poprzedzającym wojnę secesyjną. W tamtym czasie obowiązywała bowiem ustawa o zbiegłych niewolnikach z 1850 roku, umożliwiająca łowcom niewolników (często działającym przy wsparciu lokalnych władz) ściganie osób, które próbowały przedostać się na północ w poszukiwaniu wolności. W efekcie nawet mieszkańcy stanów formalnie wolnych narażeni byli na konsekwencje prawne za udzielanie pomocy uciekinierom, co wymuszało stosowanie zaawansowanych metod ukrywania takich przestrzeni w prywatnych domach. Jak przyznają przedstawiciele muzeum, sam fakt istnienia ukrytej przestrzeni był znany już wcześniej, jednak jej funkcja przez lata pozostawała niejasna. Dopiero analiza kontekstu historycznego oraz konsultacje z architektami i specjalistami ds. ochrony zabytków pozwoliły wysunąć hipotezę o możliwym związku domu z działalnością Podziemnej Kolei. – To naprawdę niezwykłe odkrycie – podkreśliła Emily Hill-Wright, dyrektorka muzeum. Eksperci zwracają uwagę, że sposób zamaskowania przejścia – niewidocznego z zewnątrz i dostępnego jedynie po odsunięciu zabudowy meblowej – nie ma analogii w innych zachowanych rezydencjach z tego okresu na terenie Manhattanu. W rezultacie odkrycie to może stanowić jeden z najbardziej znaczących przykładów ukrytej architektury miejskiej XIX wieku, a zarazem materialny ślad działań podejmowanych w ramach walki z systemem niewolnictwa na długo przed jego formalnym zniesieniem. Kto zaprojektował tajne przejście w Merchant's House Museum? Coraz więcej wskazuje na to, że ukryty tunel nie był przypadkowym elementem konstrukcyjnym, lecz świadomie zaprojektowaną częścią budynku już na etapie jego powstawania. Kamienica, w której dziś mieści się Merchant’s House Museum, została wzniesiona w 1832 roku przez rzemieślnika Josepha Brewstera – kapelusznika z Connecticut, który kilka lat później sprzedał ją zamożnej rodzinie kupieckiej Tredwellów. To właśnie Brewster, jak sugerują najnowsze analizy architektoniczne, miał odpowiadać za stworzenie systemu ukrytych przestrzeni, które mogły pełnić funkcję awaryjnej kryjówki dla osób uciekających z niewoli. Historyk architektury Patrick Ciccone wskazuje, że budowniczy był niemal na pewno związany z ruchem abolicjonistycznym, co w realiach XIX-wiecznego Nowego Jorku (zwłaszcza wśród białych rzemieślników i przedsiębiorców) należało do rzadkości. – Bycie abolicjonistą było niezwykle rzadkie wśród białych Nowojorczyków, zwłaszcza zamożnych – podkreślił badacz, zaznaczając jednocześnie, że jako projektant Brewster miał możliwość wprowadzenia takich rozwiązań jeszcze przed sprzedażą nieruchomości. Dodatkowe światło na tę hipotezę rzuciły archiwalne dokumenty, które wskazują, że Brewster mógł stosować podobne zabiegi konstrukcyjne także w innych budynkach. Jak zauważyła historyczka muzeum Ann Haddad, odnalezione zapisy dotyczące prac prowadzonych w pobliskim kościele sugerują, że rzemieślnik miał doświadczenie w projektowaniu ukrytych przestrzeni. – Moim zdaniem świadczy to o oddanym i zagorzałym abolicjoniście – stwierdziła w rozmowie z „New York Times”. Nie jest natomiast jasne, czy rodzina Tredwellów była świadoma istnienia przejścia ani w jakim stopniu mogła je wykorzystywać. Wiadomo jednak, że w okresie poprzedzającym wojnę secesyjną Afroamerykanie przebywający w Nowym Jorku – zarówno zbiegli niewolnicy, jak i wolni mieszkańcy – byli narażeni na porwania i przemoc ze strony łowców nagród działających na podstawie ustawy o zbiegłych niewolnikach z 1850 roku. Sam budynek przez niemal sto lat pozostawał w rękach Tredwellów, zanim w XX wieku został przekształcony w muzeum, a następnie objęty ochroną konserwatorską. W 1966 roku uznano go za Narodowy Zabytek Historyczny, co podkreśliło jego znaczenie dla dziedzictwa miasta. Dziś Merchant’s House Museum nie tylko prezentuje życie zamożnej nowojorskiej rodziny kupieckiej z XIX wieku, lecz także – dzięki nowym ustaleniom – może stanowić namacalny dowód zaangażowania mieszkańców Północy w walkę z niewolnictwem oraz funkcjonowanie sieci wsparcia dla osób uciekających z Południa. Źródła: The Guardian, Popular Mechanics, Smithsonian Magazine, New York Times Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Już niedługo premiera wyjątkowego muzeum w Wiśle. Odwiedzający zostaną oprowadzeni przez słynnego skoczka
Na przełom czerwca i lipca 2026 roku planowane jest otwarcie Beskidzkiego Centrum Narciarstwa w Wiśle. Nowa inwestycja ma być nie tylko przestrzenią wystawienniczą, przedstawiającą najważniejsze trofea polskich skoczków narciarskich, ale również miejscem, w którym zwiedzający poznają historię i tajniki wielu zimowych dyscyplin sportów. Na fanów najbardziej znanego wiślańskiego sportowca – Adama Małysza – czeka również specjalna atrakcja wewnątrz nowego budynku.
Dla tych, którym sezon narciarski nie wystarczył, powstaje nowa przestrzeń przenosząca odwiedzających w świat zimowej rywalizacji. Beskidzkie Centrum Narciarstwa w Wiśle, którego premiera planowana jest na pierwsze miesiące lata 2026 r., będzie pierwszym w Polsce obiektem na taką skalę, opowiadającym o historii, regułach i tajnikach sportów zimowych. Inwestycja wspierana jest przez słynnego skoczka narciarskiego Adama Małysza, który dla swoich fanów przygotował specjalną niespodziankę. Premiera wraz z początkiem wakacji Choć otwarcie Beskidzkiego Centrum w Wiśle miało odbyć się wiosną, inicjatorzy obiektu nie wydają się przestraszeni opóźnieniami. Burmistrz Wisły, Tomasz Bujok, zapowiada, że poszukiwania dogodnego terminu wciąż trwają. Wiemy już, że nowy obiekt zostanie otwarty wraz z początkiem wakacji. Negocjacjom podlega jednak konkretna data: z jednej strony władze wskazują na korzystny termin pod koniec czerwca – kiedy uczniowie kończą rok szkolny – z drugiej podkreślają możliwość organizacji w Wiśle letniego konkursu skoków narciarskich, który idealnie wpasowałby się w premierę centrum. Możemy być przekonani, że bez względu na ostateczny termin otwarcia Beskidzkie Centrum w Wiśle wystartuje w iście sportowym nastroju. Co zobaczymy w centrum im. Adama Małysza? Ostatnie olimpijskie dokonania polskich skoczków niewątpliwie rozbudziły narciarski entuzjazm w społeczeństwie. Nowe centrum wychodzi naprzeciw osobom, które chciałyby przybliżyć sobie tę zimową dyscyplinę oraz sylwetki najwybitniejszych polskich skoczków. Ekspozycja zostanie podzielona na dwie części: pierwsza opowiadać będzie o historii, kulturze i tradycji miasta oraz regionu Wisły, druga – o najsłynniejszym wiślaninie, Adamie Małyszu. Takie rozłożenie tematów pozwoli w pełni dostrzec i zrozumieć fenomen tej dyscypliny sportu w lokalnej przestrzeni. Wystawy zostaną podzielone na kilka obszarów tematycznych, wśród których znajdą się m.in.: położenie geograficzne miasta Wisła; historia i tradycja regionu; kariera sportowa Adama Małysza; historia narciarstwa zimowego wraz ze starymi, zabytkowymi eksponatami oraz sylwetkami narciarzy z terenu Beskidów, zwłaszcza Wisły; życiorysy innych znanych narciarzy z Beskidów, szczególnie z Wisły, takich jak Piotr Fijas, Stefan Hula czy Piotr Żyła. Prawdziwym rarytasem dla fanów skoków narciarskich będzie obecność trofeów podarowanych m.in. przez Adama Małysza, zdobytych w trakcie jego bogatej kariery. Zwiedzanie z Małyszem Zastępczyni burmistrza, Katarzyna Czyż-Kaźmierczak, zapowiada, że wewnątrz muzeum czeka na fanów sportowa niespodzianka. Odwiedzający centrum zostaną niemal osobiście oprowadzeni po ekspozycji przez słynnego skoczka. „Niemal”, ponieważ przy wykorzystaniu multimediów wiślanin stanie się wirtualnym przewodnikiem po muzeum swojego imienia. Wiceburmistrz zaznacza również, że nowa inwestycja nie jest skierowana wyłącznie do fanów sportów zimowych. Czyż-Kaźmierczak podkreśla znaczenie wyposażenia, które – jak mówi – „musi być dostosowane do różnych odbiorców: zapalonych miłośników skoków narciarskich, ale też do tych, którzy nimi nie są”. „Betonowe pudło” – co o centrum myślą mieszkańcy Wisły? Budowa nowego Beskidzkiego Centrum Narciarstwa spotkała się wśród mieszkańców z umiarkowanym entuzjazmem. Pod facebookowym postem opublikowanym przez „Miasto Wisła” można dostrzec szereg komentarzy zwracających uwagę na „szpetny” wygląd budynku. Internauci porównują obiekt do betonowego pudła, które – ich zdaniem – w żaden sposób nie nawiązuje do górskiego krajobrazu Beskidów. Zaznaczają, że nowa budowla może wręcz oszpecić naturalny pejzaż miasta w województwie śląskim. Pozostaje więc czekać i obserwować, czy wartość merytoryczna tej inwestycji wynagrodzi mieszkańcom kontrowersyjną warstwę wizualną. Źródła: Wisła.pl, Propertydesign.pl Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Średniowieczna Atlantyda w Gnieźnie. Odkryj zaginiony ląd naszych wyobrażeń
Epoka średniowiecza nie jest zamkniętym rozdziałem historii, lecz zjawiskiem nieustannie reinterpretowanym – zarówno kilkaset lat temu, jak i współcześnie. Obrosła mitami i wyobrażeniami tak, jak mityczna Atlantyda. Co wiemy na jej temat na pewno? Dowiecie się w Gnieźnie.
W powszechnej świadomości średniowiecze to czasy mężnych rycerzy, wielkich bitew, zamków i potężnych plag. Ile jest prawdy w tych wyobrażeniach? Z mitami dotyczącymi średniowiecza postanowiło się zmierzyć Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie. Niedawno otwarło wystawę „Re: Średniowiecze. 1000 lat 1000 wersji”, którą można zwiedzać do 4 października 2026 r. Atlantyda w Gnieźnie Jedna z części wystawy nosi dość zaskakujący tytuł: „Średniowieczna Atlantyda”. Skąd się wziął? W XX wieku szukano dla tej epoki „nowego życia” w sferze publicznej. Termin ten służy jako metafora zaginionego, mitycznego świata, który próbowano zrozumieć na potrzeby współczesnej polityki i społeczeństwa. Porównanie wynika z faktu, że nasza wizja tamtych czasów często opiera się na mitach narastających wokół nich już od XVI wieku. Średniowiecze traktowano niczym legendarną krainę – mityczny „świt narodów”, w którym ukryte były korzenie dzisiejszych państw. Podobnie jak w przypadku Atlantydy, badacze i politycy starali się wydobyć tę przeszłość na powierzchnię, by uzasadnić prawa do spornych terytoriów. Przykładem takich działań były wykopaliska osady w Biskupinie, której badacza, prof. Józefa Kostrzewskiego, okrzyknięto nawet „nowym Schliemannem”. Heinrich Schliemann odkrył przecież mityczną Troję, a Biskupin był uważany niemal za kolebkę polskości. Choć z punktu widzenia archeologii był to gród kultury łużyckiej, w ówczesnej narracji nadano mu ogromne znaczenie symboliczne i polityczne oraz dowód na odwieczny autochtonizm Słowian. Oczywiście słynna osada w Biskupinie, badana w okresie międzywojennym, nie była średniowieczna, to wpleciono opowieść o niej ze względu na teorię ciągłości kulturowej, która miała dowodzić, że Słowianie mieszkali na tych ziemiach od zawsze. W tej interpretacji kultura materialna Biskupina została na wystawie celowo połączona z okresem wczesnopiastowskim. Polska tożsamość zaklęta w średniowieczu Wystawa pokazuje, że średniowiecze było źródłem potężnych mitów tożsamościowych. Były to między innymi: Mit bitwy pod Grunwaldem. Uznawany za największy symbol średniowiecznej siły i triumfu nad „odwiecznym wrogiem” (Zakonem Krzyżackim), służący budowaniu jedności narodowej przez dekady. Mit Bolesława Chrobrego jako „pierwszego narodowca”. Postać króla stała się ikoną silnej władzy i twórcy historycznych granic opartych na Odrze i Bugu, co miało legitymizować nowoczesne granice państwa. Legenda o Wandzie i Śpiących Rycerzach. Opowieści te funkcjonowały jako alegorie narodowej ofiarności (Wanda, która „nie chciała Niemca”) oraz nadziei na przebudzenie i odzyskanie niepodległości. Od obrazu po winyle – co zobaczycie na wystawie? Ekspozycja wykracza daleko poza prezentowanie malarstwa czy medali. Prezentuje szeroki wachlarz obiektów, które pokazują, jak średniowiecze przenikało do życia codziennego, nauki i polityki XX wieku. Nie zabraknie też… memów. Pamiątkowy medal Jana Reszki (1918): Medal wybity dla upamiętnienia 900. rocznicy zajęcia Przemyśla przez Bolesława Chrobrego. Przedstawia on symbolikę nawiązującą do wyprawy kijowskiej z 1018 roku. Obiekt ten służył jako narzędzie kampanii propagandowej podczas wojny polsko-ukraińskiej w 1918 roku. Miał udowadniać „odwieczną polskość” spornych terytoriów (Grodów Czerwieńskich) poprzez odwołanie się do sukcesów militarnych pierwszego króla Polski. Drzeworyt Władysława Skoczylasa przedstawiający legendę o Śpiących Rycerzach w Tatrach, cieszącą się w okresie młodopolskim szaloną popularnością. Pod piórami popularnych poetów (np. Jana Kasprowicza), ludowa opowieść stała się alegorią kondycji narodu po powstaniu styczniowym. Nie bez przyczyny drzeworyt powstał w 1914 r. – wybuch „wojny powszechnej ludów”, jak pisał Mickiewicz, dawał nadzieję na przebudzenie Polaków i niepodległość. Anioł już czeka by wręczyć miecz nowemu Chrobremu. Rzeźba „Bitwa pod Grunwaldem” dłuta Wincentego Krajewskiego (1896-1978), rzeźbiarza ludowego spod Sierpca. Już 15 lipca 1945 r. władze komunistyczne zorganizowały na polach grunwaldzkich wielką manifestacje, podkreślającą paralelność chwili bieżącej do tryumfu nad Zakonem w 1410 r. Wielkie obchody zorganizowana w 1960 r., z okazji 550. rocznicy bitwy. To wówczas też, do upamiętnienia wydarzenia ważnego dla antyniemieckiej propagandy Gomułki rzucono wszystkie siły – także twórców ludowych, którzy najlepiej mieli oddawać „narodowego ducha”. Obiekty popkultury: wśród nich jest tarcza używana podczas tras koncertowych zespołu Manowar z autografami muzyków, sceniczne stroje Tomasza Budzyńskiego (Armia) i Anji Orthodox, winylowe okładki płyt inspirowane średniowieczem – w tym „Ostatni Wojownik” zespołu Turbo – oraz kostium Utopca z teledysku „Topielica” Heli Korczyckiej. Pamiętajmy, że wystawa jest eksponowana w muzeum poświęcony początkom Polski, więc nie zabraknie na niej też obiektów z czasów formowania się królestwa Piastów. Wśród nich są oczywiście naczynia ceramiczne i kabłączki skroniowe (a zatem biżuteria) sprzed ponad tysiąca lat. Źródło: Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
To będzie pierwsze takie muzeum na świecie. Powstanie w miejscu chrztu Jezusa nad Jordanem
Już wiadomo, jak będzie wyglądać pierwsze na świecie Muzeum Chrztu Jezusa. Ten wyjątkowy budynek powstanie w Betanii nad rzeką Jordan w Jordanii, w miejscu, gdzie według tradycji Jezus został ochrzczony przez Jana Chrzciciela. Zwycięski projekt nawiązuje do duchowych doznań, jakie mają towarzyszyć odwiedzającym.
Spośród listy siedmiu finalistów jury wybrało projekt stworzony przez brytyjską pracownię architektoniczną Níall McLaughlin Architects (NMLA). Organizatorom konkursu zależało, aby projekt nawiązywał zarówno do sakralnego charakteru miejsca, w którym stanie muzeum, jak i do historycznego dziedzictwa, jakie niosą za sobą tamtejsze tereny Jordanii. Czynniki te zostały wzięte pod uwagę przy wyborze głównego laureata, którego praca – jak podkreślono – „budzi zachwyt i pokorę u odwiedzających oraz wrażliwie odpowiada na kontekst miejsca”. Podróż przez symbole – jak wygląda zwycięski projekt? Projekt muzeum od samego początku miał zawierać nie tylko wymiar architektoniczny, ale i symboliczny. Bryła miała być nośnikiem religii, symboli i historii związanej ze wschodnim brzegiem Jordanu. Zwycięska koncepcja została doceniona za stworzenie wielowarstwowej narracji, w której ważnym elementem jest doznanie chrztu jako momentu odnowy i rozpoczęcia nowego życia. Narracja ta opiera się na drodze, według której odwiedzający będą zwiedzać muzeum. Ekspozycja rozpoczynać się będzie w jałowym ogrodzie pustynnym, symbolizującym okres życia przed chrztem. Następnie trasa poprowadzi w głąb budynku, gdzie umiejscowiony zostanie sztuczny ciek wodny – odpowiednik rzeki Jordan. Po wyjściu z drugiej strony obiektu odwiedzający ponownie znajdą się w ogrodzie, tym razem bujnym, rozświetlonym i pełnym rajskich owoców. Zwiedzanie będzie więc stanowić symboliczną podróż, odzwierciedlającą drogę Chrystusa do chrztu. Główny pawilon zostanie również wyposażony w taras widokowy, z którego rozpościerać się będzie widok na dolinę Jordanu i szlak pielgrzymkowy do Miejsca Chrztu. Nowoczesne muzeum pośrodku pustyni – nowa inwestycja a krajobraz Jordanii Przy ocenie projektów jury brało pod uwagę także to, w jaki sposób budynek nawiązuje do lokalnego krajobrazu oraz czy czerpie z typowych technik budowlanych stosowanych na terenach Bliskiego Wschodu. Zwycięska propozycja zaprezentowana przez NMLA w dużej mierze odwołuje się do tradycji jordańskiej architektury, co widać m.in. w sposobie kształtowania bryły. Ściany muzeum mają zostać wykonane z lokalnego kamienia, a ich konstrukcja powstanie z wykorzystaniem tzw. metody ubijanej ziemi. Technika ta polega na warstwowym zagęszczaniu wilgotnej mieszanki ziemi, piasku, gliny i kruszywa w tymczasowych formach budowlanych. Za architekturę krajobrazu wokół Muzeum Chrztu Jezusa Chrystusa odpowiada pracownia Kim Wilkie Landscape, której projekt ma stanowić integralną część doświadczenia obiektu. Brytyjscy architekci nawiązują do pustynnego krajobrazu Jordanii, obecności rzeki Jordan oraz religijnej symboliki chrztu. Przewidziano zarówno zamknięte ogrody z wonnymi roślinami, jak i otwarte przestrzenie z dominacją kamienia, piasku i niskiej roślinności. Całość ma zachować wizualną ciągłość pustyni i sprawiać wrażenie, że budynek zanurza się w naturalnym krajobrazie. Nowa destynacja pielgrzymek W rekordowym 2023 roku wpisane na listę UNESCO miejsce chrztu Jezusa nad Jordanem odwiedziło ponad 200 tys. pielgrzymów i turystów z całego świata. Był to najlepszy wynik w historii funkcjonowania stanowiska archeologicznego Al-Maghtas, które od lat stanowi jeden z najważniejszych punktów na mapie chrześcijańskich pielgrzymek. Inwestorzy planowanego Muzeum Chrztu Jezusa zakładają, że jego otwarcie – przewidywane na 2030 rok – znacząco zwiększy zainteresowanie tym miejscem. Według założeń muzeum ma być przygotowane na przyjęcie ponad 400 tys. osób już w pierwszym roku działalności, co oznaczałoby podwojenie dotychczasowej frekwencji turystycznej. Źródło: Architektura Murator Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Państwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie wraca po 7 latach. Arsenał odsłania coś więcej niż nowe sale
Dzięki gigantycznej inwestycji Państwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie zyskało dwa razy więcej miejsca na eksponowanie swoich skarbów i działalność edukacyjną. W ciągu siedmiu ostatnich lat placówka przeszła generalny remont. Znamy datę jej ponownego otwarcia.
Zabudowania Arsenału powstały przy ulicy Długiej w latach 1638–1643 z inicjatywy króla Władysława IV. Ta zbrojownia była wielokrotnie przebudowywana i rozbudowywana. W latach 30. XX wieku nadano Arsenał uzyskał wygląd, który ma do dziś. Państwowe Muzeum Archeologiczne mieści się w budynku Arsenału Warszawskiego od 1958 roku. Wcześniej znajdowało się w dawnej Szkole Podchorążych w Łazienkach Królewskich. Tak przebiegał remont Modernizacja północnego i wschodniego skrzydła oraz dziedzińca Państwowego Muzeum Archeologicznego trwała blisko 7 lat. Prace remontowe rozpoczęły się w maju 2019 roku i pochłonęły blisko 50 mln złotych ze środków Samorządu Województwa Mazowieckiego. Tak długi czas trwania inwestycji wynikał z kilku kluczowych czynników: Ogromnego zakresu prac. Remont nie był jedynie odświeżeniem wnętrz, ale gruntowną przebudową, która dwukrotnie powiększyła przestrzeń wystawienniczą i edukacyjną muzeum. Objął on dwa skrzydła budynku, dziedziniec oraz adaptację poddaszy na potrzeby biurowe i gościnne. Zabytkowego charakteru obiektu. Muzeum mieści się w XVII-wiecznym Arsenale Warszawskim (zbudowanym w 1643 r.), co wymagało szczególnej dbałości o detale, takie jak odnowienie cennych portali i drzwi. Montażu nowoczesnej infrastruktury w starych murach. Wprowadzenie nowoczesnych udogodnień do historycznego gmachu było skomplikowane technicznie. Budynek wyposażono w instalację wentylacyjną, klimatyzację oraz windę łączącą trzy kondygnacje, aby dostosować go do potrzeb osób z niepełnosprawnościami i starszych. Kiedy będzie można wejść do PMA? Teraz muzealnicy ogłosili otwarcie muzeum. Na początek 2 marca udostępnione zostaną dwie nowe wystawy czasowe. Pierwsza, „Skarby wieków średnich”, prezentuje cenne zabytki pochodzące z okresu średniowiecza. Druga ekspozycja – „Nad Wisłą, na Urzeczu” – poświęcona jest specyfice i historii regionu Urzecza, położonego wzdłuż Wisły. Kto ostrzył już sobie zęby na ekspozycję stałą, musi się obejść smakiem. Przyszła wystawa stała będzie prezentować najdawniejsze dzieje ziem polskich, od epoki kamienia po późne średniowiecze. Zobaczymy na niej około 3500 zabytków, a także liczne modele, animacje i filmy. Jej realizacja i otwarcie są przewidziane na koniec 2027 roku. Ale w bieżącym roku muzeum planuje przygotować łącznie osiem wystaw czasowych, więc w oczekiwaniu na główną wystawę nie będzie nudno. Wygląda więc, że Warszawa uzyska ponownie ważne miejsce na swojej kulturalnej mapie. Muzeum to nie tylko wystawy Oprócz tradycyjnego zwiedzania wystaw, PMA oferuje szeroki wachlarz atrakcji, które pozwalają na interaktywny kontakt z historią. Wśród nich są następujące warsztaty i zajęcia edukacyjne: Lepienie naczyń z gliny metodą pradziejową – tworzenie naczyń techniką stosowaną przed wynalezieniem koła garncarskiego. Odtwarzanie szklanych paciorków – poznawanie historii produkcji szkła i własnoręczne tworzenie koralików z modeliny. Tkanie kolorowych krajek – nauka tkania ozdobnych pasków na tradycyjnych starosłowiańskich narzędziach, tzw. bardkach. Średniowieczne skryptorium – nauka malowania i zdobienia inicjałów na syntetycznym pergaminie, wzorowana na dawnych księgach. Dzięki programowi „Kulturalna szkoła na Mazowszu” uczniowie mogą brać udział w tych zajęciach za symboliczną złotówkę. W ramach remontu w skrzydle wschodnim stworzono nowoczesną muzealną bibliotekę, która liczy 75 tys. woluminów i zawiera jedne z najcenniejszych zbiorów archeologicznych w Polsce. Teraz jej czytelnia jest jeszcze większa. A z uwagi na to, że teraz wejście prowadzi tam wprost z dziedzińca, czytelnicy mogą korzystać z księgozbioru niezależnie od godzin pracy muzeum. Źródło: Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Sześć tysięcy lat historii zamknięte na jednej wyspie, czyli Wyspa Muzeów w Berlinie
Wyspa Muzeów to jedno z nielicznych miejsc w Europie, gdzie historia idei muzealnictwa jest tak samo istotna jak same zbiory. Berliński kompleks nie powstał przypadkowo. Od początku projektowano go jako przestrzeń edukacyjną, która będzie dostępna dla wszystkich, a nie wyłącznie dla elit. Dziś, jako obiekt wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO, stanowi unikatowe połączenie architektury i nauki ukazując, jak zmieniało się europejskie podejście do ochrony i prezentowania kultury.
Spis treści: Kiedy zbudowano Wyspę Muzeów? Jakie muzea są na Wyspie Muzeów w Berlinie? Dlaczego Wyspa Muzeów jest tak wyjątkowa? Wyspa Muzeów w Berlinie to jeden z najważniejszych kompleksów muzealnych w Europie i symbol kulturowych ambicji XVIII- i XIX-wiecznych Prus. Położona na niewielkiej wyspie na rzece Sprewie, w centrum Berlina, skupia pięć muzeów państwowych o randze międzynarodowej. To miejsce, w którym sztuka, archeologia i architektura tworzą spójną opowieść o dziejach cywilizacji – od starożytnego Egiptu i Mezopotamii, przez Grecję i Rzym, aż po sztukę XIX wieku. Wyspa Muzeów w Niemczech pełni nie tylko funkcję ekspozycyjną, lecz także edukacyjną i symboliczną. Od początku była projektowana jako „świątynia sztuki” dostępna dla szerokiej publiczności, a nie zamknięta kolekcja dworska. Dziś stanowi jedno z kluczowych miejsc na mapie kulturalnej Berlina i punkt obowiązkowy dla osób zainteresowanych historią, sztuką i dziedzictwem Europy. Kiedy zbudowano Wyspę Muzeów? Początki Wyspy Muzeów sięgają końca XVIII wieku, kiedy król Fryderyk Wilhelm II pozytywnie ocenił pomysł budowy obiektu. Jego następca, król Fryderyk Wilhelm III, w 1810 roku wskutek żądań obywateli zlecił stworzenie zbioru dzieł sztuki. Za symboliczny moment narodzin kompleksu uznaje się otwarcie Starego Muzeum w 1830 roku, zaprojektowanego przez Karla Friedricha Schinkla. Określenie Wyspa Muzeów funkcjonuje od końcówki lat 70. XIX wieku. Wówczas nazwa ta zaczęła być powszechnie stosowana w odniesieniu do tego obszaru. Kolejne dekady przyniosły rozbudowę założenia o następne gmachy, wznoszone aż do początku XX wieku. Każde muzeum powstawało w innym kontekście historycznym i stylistycznym, jednak całość podporządkowano wspólnej wizji urbanistycznej. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/04/shutterstock583683247-0558e64.jpg" width="4293" height="2795" alt="Jeden z najważniejszych komplesów muzealnych świata – Wyspa Muzeów leżąca na Sprewie. Została wpisana na listę UNESCO w 1999 r." title="Jeden z najważniejszych komplesów muzealnych świata – Wyspa Muzeów leżąca na Sprewie. Została wpisana na listę UNESCO w 1999 r." /> Mimo licznych zniszczeń wojennych i późniejszych podziałów Berlina, Wyspa Muzeów została odbudowana i zmodernizowana, zachowując swój pierwotny charakter. W 1999 roku kompleks wpisano na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, co podkreśla jego wyjątkową wartość kulturową. Jakie muzea są na Wyspie Muzeów w Berlinie? Na Wyspie Muzeów znajduje się pięć instytucji, z których każda ma wyraźnie określony profil tematyczny. Razem tworzą one jedną z najbardziej wszechstronnych kolekcji tego typu na świecie. Muzeum im. Bodego Muzeum im. Bodego wyróżnia się monumentalną bryłą i kopułą widoczną z wielu punktów miasta. Jego zbiory koncentrują się na rzeźbie europejskiej od średniowiecza, a także na sztuce bizantyjskiej i numizmatyce. Obecnie obiekt ten nosi imię pierwszego dyrektora generalnego berlińskich muzeów królewskich, jednak jego pierwotna nazwa brzmiała Muzeum Cesarza Fryderyka. Muzeum Pergamońskie Muzeum Pergamońskie to najbardziej rozpoznawalna część Wyspy Muzeów w Berlinie. Znane jest z monumentalnych rekonstrukcji architektonicznych, takich jak Ołtarz Pergamoński czy Brama Isztar. Ekspozycje poświęcone są sztuce starożytnego Bliskiego Wschodu, Grecji i Rzymu, a także kulturze islamu. Obecnie w muzeum trwają prace renowacyjne i możliwe jest zwiedzanie jedynie wystawy czasowej. Nowe Muzeum Nowe Muzeum, odbudowane i zmodernizowane po zniszczeniach wojennych, łączy historyczną architekturę z nowoczesną koncepcją wystawienniczą. Jego kolekcje obejmują zabytki starożytnego Egiptu, prehistorii i sztuki antycznej. Najbardziej znanym eksponatem jest popiersie królowej Nefertiti z 1340 roku p.n.e. Stara Galeria Narodowa Stara Galeria Narodowa poświęcona jest sztuce XIX wieku, ze szczególnym uwzględnieniem malarstwa i rzeźby. W jej zbiorach znajdują się dzieła romantyków, realistów i impresjonistów, a także prace artystów europejskich, którzy mieli wpływ na rozwój nowoczesnej sztuki. Sam gmach, inspirowany antyczną świątynią, stanowi istotny element architektoniczny całego zespołu. Stare Muzeum Stare Muzeum, jako najstarszy obiekt na Wyspie Muzeów, pełniło kluczową rolę w kształtowaniu idei publicznego muzeum w Niemczech. Jego zbiory obejmują rzeźby etruskie, rzymskie, greckie i staroegipskie. Klasycystyczna forma budynku podkreśla edukacyjny charakter ekspozycji i nawiązują do wzorców antycznych. Dlaczego Wyspa Muzeów jest tak wyjątkowa? Wyspa Muzeów w Berlinie nie jest zwykłym zespołem muzealnym, lecz przemyślaną koncepcją urbanistyczną i kulturową, która od blisko dwóch stuleci realizuje ideę powszechnego dostępu do dziedzictwa ludzkości. Zgromadzono tam obiekty reprezentujące różne epoki, style architektoniczne i tradycje artystyczne, tworząc spójną narrację o rozwoju cywilizacji. Wyjątkowość tego miejsca polega także na jego ciągłości – mimo wojen, zniszczeń i politycznych podziałów Berlina, kompleks po odbudowach odzyskał swoją tożsamość i funkcję. Dziś Wyspa Muzeów w Niemczech łączy rolę zabytku, nowoczesnej instytucji naukowej oraz przestrzeni dialogu między kulturami. Dla zwiedzających oznacza to nie tylko kontakt z arcydziełami światowej klasy, lecz także możliwość spokojnego, pogłębionego obcowania z historią w samym sercu współczesnej metropolii. To właśnie ta równowaga między monumentalnością a dostępnością sprawia, że Wyspa Muzeów pozostaje jednym z najważniejszych punktów odniesienia dla europejskiej kultury muzealnej i jednym z najbardziej znaczących miejsc na mapie Berlina. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
„Zapach z zaświatów” naprawdę istnieje. Naukowcy odtworzyli aromat starożytnego Egiptu
Zapach zaświatów w starożytnym Egipcie miał prowadzić zmarłych ku życiu po śmierci. Naukowcy właśnie go odtworzyli. Projekt połączył archeologów, chemików i perfumiarkę. Aromat stał się narzędziem opowiadania historii i wzbudził sporo emocji.
Na przestrzeni ostatnich dekad zarówno archeologia, jak i muzealnictwo przeszły poważne zmiany. Spektrum metod badawczych znacząco wzrosło, coraz częściej badacze sięgają po cyfrowe narzędzia. Jeśli chodzi o muzea, to ekspozycje stały się bardziej angażujące i multimedialne. Archeolożka Barbara Huber z Instytutu Geonauki Maxa Plancka postanowiła połączyć dwa światy: archeologii i muzealnictwa. Wspólnie z zespołem postanowiła wyekstrahować jeden z zapachów znanych w starożytnym Egipcie. Tak pachniała śmierć w Egipcie Eksperci pobrali próbki z pozostałości substancji organicznych, które przetrwały wewnątrz dwóch egipskich urn kanopskich sprzed 3500 lat. To w tych naczyniach znajdowały się organy wewnętrzne zmumifikowanej kobiety. Była nią Senetnay, wysoko urodzona osoba, która pełniła funkcję mamki faraona Amenhotepa II. Te naczynia pochodzą z grobowca KV 42 w Dolinie Królów. Zabytki te znajdują się obecnie Muzeum Augusta Kestnera w Hanowerze. Naukowcy zbadali resztki substancji, która konserwowała organy. Dzięki czułym metodom analitycznym, w tym chromatografii gazowej sprzężonej z olfaktometrią udało się zidentyfikować konkretne składniki aromatyczne, takie jak żywice, wosk pszczeli i oleje roślinne. Składniki te nie były przypadkowe, lecz stanowiły część wyrafinowanego „przepisu” na balsamowanie. Wykrycie tych substancji potwierdziło, że mumifikacja była procesem niezwykle zaawansowanym pod względem chemicznym. Zaświatowy „perfum” Sama identyfikacja składników to jednak tylko połowa sukcesu. Największym wyzwaniem było przekształcenie suchych danych z komputera w doświadczenie zmysłowe. Do projektu zaproszono profesjonalną perfumiarkę, Carole Calvez, która pracowała ramię w ramię z chemikami i archeologami. Calvez nie dokonała prostej replikacji, ponieważ współczesne składniki różnią się od tych sprzed tysięcy lat. Jej praca była raczej artystyczną i naukową interpretacją, która miała oddać ducha oryginalnego zapachu. – Dane biomolekularne dostarczają istotnych wskazówek, ale perfumiarz musi przełożyć informacje chemiczne na kompletne i spójne doznania zapachowe, które przywołają złożoność oryginalnego materiału, a nie tylko jego poszczególnych składników – powiedziała Calvez. Perfumiarka stworzyła kompozycję składającą się z około 20 składników. Nie użyła dokładnie tych samych substancji, co starożytni Egipcjanie, lecz ich nowoczesnych odpowiedników węchowych. Było to konieczne, ponieważ wiele oryginalnych składników jest dziś toksycznych lub niemożliwych do pozyskania w etyczny sposób Aromatyczna lekcja historii Powstały zapach zaprezentowano w dwóch muzeach w formie „pachnących kart” oraz stacjonarnych dyfuzorów. W Muzeum Moesgaard w Danii zainstalowano specjalne stacje, w których zapach umieszczono w nowoczesnych naczyniach przypominających urny kanopskie. Goście mogli podnieść wieczko i poczuć aromat mumifikacji, co nadało wystawie nową głębię. Reakcja publiczności przerosła oczekiwania badaczy. Aż 99% ankietowanych zwiedzających przyznało, że zapach pomógł im poczuć silniejszą więź z przeszłością. – Badania te stanowią znaczącą zmianę w sposobie udostępniania wyników naukowych poza publikacjami akademickimi – oceniła Barbara Huber. Źródło: Frontiers in Environmental Archaeology Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Nowy pawilon muzealny w Oświęcimiu. Pokaże unikatowe znalezisko z 2023 roku
W Oświęcimiu powstanie nowy pawilon muzealny, w którym opowiedziana zostanie historia Żydów zamieszkujących niegdyś tamtejsze tereny Małopolski. Impulsem do wybudowania nowego obiektu było wyjątkowe znalezisko z 2023 roku. Nowa atrakcja stanie się kolejnym powodem, dla którego warto odwiedzić to miasto w południowej Polsce.
Oszpicin w języku jidysz oznacza słowo „goście”. W ten sposób, ponad 400 lat temu, pierwsi Żydzi zaczęli nazywać miejscowość, która obecnie zwie się Oświęcimiem. Ślady obecności tej społeczności są widoczne w przestrzeni miejskiej Oświęcimia do dziś — zarówno w architekturze Starego Miasta, jak i w śladach jej tragicznego losu w czasie II wojny światowej, związanego z funkcjonowaniem niemieckiego nazistowskiego obozu Auschwitz-Birkenau. W mieście ma stanąć kolejny obiekt nawiązujący do historii dawnych mieszkańców Oświęcimia. Impulsem do powstania nowego pawilonu muzealnego było wyjątkowe odkrycie dokonane przez archeologów w 2023 roku. Drewniana mykwa stanowić będzie główny punkt ekspozycji ulokowanej w nowoczesnych wnętrzach zapowiadanego budynku. Nowy pawilon w miejscu dawnej synagogi Nowy pawilon ma uzupełniać narrację opowiadaną w oświęcimskim Muzeum Żydowskim „Oszpicin”. Autorem projektu jest znana pracownia architektoniczna Nizio Design, odpowiedzialna m.in. za projekt wystawy stałej w warszawskim Muzeum Historii Żydów Polskich. Budynek o powierzchni 600 m² ma składać się z dwóch kondygnacji: górnej, w której eksponowana będzie odkryta mykwa oraz dolnej — z zapleczem technicznym, salami edukacyjnymi i szatnią. Całość zostanie wkomponowana w Park Pamięci Wielkiej Synagogi, czyli miejsce, w którym do czasów niemieckiej okupacji znajdowało się główne centrum życia judaistycznego w Oświęcimiu. Budowa oraz otwarcie nowego pawilonu muzealnego planowane są na 2027 rok. Obecnie trwa przetarg na wykonawcę nowej placówki muzealnej. Czym jest mykwa? Mykwa stanowi bardzo ważny element wierzeń judaistycznych. Zwyczaj związany z tym obiektem polega na rytualnym obmyciu, oznaczającym duchową przemianę. W ten sposób osoba zyskuje czystość, rozpoczynając nowy etap swojego życia duchowego. Początkowo rolę mykwy pełniły wszystkie naturalne zbiorniki, takie jak morza, jeziora i rzeki. Woda, która je wypełniała, pochodziła bowiem — według wierzeń — bezpośrednio od Boga, który napełnił je jeszcze przed stworzeniem lądu. Rozprzestrzenienie się judaizmu na cały świat sprawiło jednak, że naturalne zbiorniki przestały być dostępne dla każdego wiernego. Z tego powodu zaczęto budować sztuczne, niewielkie zbiorniki, tak aby każda społeczność miała możliwość dostąpienia rytualnego oczyszczenia. Nie każda wanna, basen czy jacuzzi może jednak pełnić sakralną funkcję mykwy. Zbiornik musi zawierać co najmniej 750 litrów tzw. boskiej wody, czyli takiej pochodzącej z naturalnych zbiorników lub bezpośrednio z deszczu. W przypadku braku deszczówki dopuszcza się również wykorzystanie wody ze śniegu lub naturalnego lodu. Taka modyfikacja sprawiła, że mykwy stały się popularne w pobliżu większości synagog na świecie. Możliwość odbycia rytualnych kąpieli pojawiła się w niemal każdym miejscu, w którym funkcjonowała społeczność żydowska. Legendarna mykwa z Oświęcimia – odkrycie na skalę światową Na początku 2023 roku archeolodzy natrafili na wyjątkowy obiekt, dający świadectwo funkcjonowania żydowskiej kultury na tym obszarze. Niepozorne prace przy budowie nowego parkingu miejskiego pozwoliły odnaleźć ponad 300-letnią mykwę. Badacze zaznaczają, że odkrycie ma ogromne znaczenie historyczno-kulturowe. Po pierwsze, odkryte pozostałości mykwy są jednymi z nielicznych tego typu obiektów odnalezionych w tej części Europy. Po drugie, drewniana mykwa potwierdza lokalną legendę o trzech wielkich cadykach (przywódcach duchowych), którzy w trakcie swoich podróży w XVIII wieku zatrzymali się w Oświęcimiu. Jeden z nich miał spędzić noc w odnalezionej mykwie, która od tamtej pory nosiła jego imię. Źródła: OświęcimOnline, Oszpicin Muzeum Żydowskie, nizio.com.pl, Oświęcim Nasze Miasto Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Tajemnica słojów Darwina rozwiązana. Co skrywa się w ich wnętrzu?
200-letnie okazy zebrane przez Karola Darwina zostały zbadane po raz pierwszy – i to bez otwierania słojów, w których były przechowywane od czasów jego podróży na HMS Beagle. Jak wreszcie udało się do nich „zajrzeć” i co skrywają? Jak niegdyś konserwowano okazy?
Naukowcy z Muzeum Historii Naturalnej w Londynie przeprowadzili szczegółową analizę chemiczną 46 historycznych okazów pochodzących z podróży Karola Darwina. Słoje przechowywane są od niemal 200 lat i wreszcie udało się je zbadać bez konieczności naruszania ich konstrukcji. Chodziło o to, by określić skład płynów konserwujących i móc lepiej chronić bezcenne zbiory... Tylko jak to zrobić? Co znajduje się w słojach pozostawionych przez Darwina? Karol Darwin wyruszył w swoją podróż – podczas której zebrał obserwacje kluczowe dla rozwoju teorii ewolucji – w 1831 roku. Na wyprawie towarzyszyli mu także inni przyrodnicy i wszyscy przywieźli z niej mnóstwo zakonserwowanych okazów, wśród których znalazły się ssaki, gady, ryby, meduzy i krewetki. Wciąż znajdują się one w Londynie: w Muzeum Historii Naturalnej. W czym są jednak zanurzone i jak długo pozostaną „w całości”? Tego chcieli dowiedzieć się naukowcy. Nie było jednak mowy o otwieraniu zamkniętych przez niemal 200-lat słojów. To mogłoby prowadzić do utleniania się płynów i zniszczenia okazów. Ta nowa technologia ratuje muzealników Należało wymyślić coś, co pozwoli zbadać zawartość słoja… od zewnątrz. Odpowiedzią okazała się technologia znana jako SORS (z ang. Spatially Offset Raman Spectroscopy), czyli spektroskopia Ramana z przesunięciem przestrzennym. Polega ona na analizie zmian długości fali światła laserowego odbitego od badanej próbki. SORS pozwala na identyfikację składu chemicznego płynów znajdujących się zamkniętych, nieprzezroczystych pojemnikach – takich jak stare słoje muzealne. Metoda ta została została zastosowana po raz pierwszy w historii. Próba zakończyła się sukcesem: okazało się, że naukowcy są w stanie poprawnie określić skład płynu nawet w 80% przypadków, a w kolejnych 15% częściowo go zidentyfikować. SORS pozwala także określić rodzaj szkła lub plastiku, z jakiego wykonano pojemnik, dostarczając cennych informacji o ewolucji metod przechowywania. Według szacunków, na całym świecie w muzeach znajduje się ponad 100 mln okazów zakonserwowanych w cieczy. Dlatego możliwość ich analizy bez naruszania integralności ma ogromne znaczenie dla ochrony dziedzictwa przyrodniczego. W czym 200 lat temu przechowywano okazy? Na przestrzeni XIX i XX wieku metody konserwacji eksponatów przyrodniczych ulegały znaczącym zmianom. Początkowo dominowały proste roztwory alkoholowe. Z czasem wprowadzano coraz bardziej zaawansowane mieszanki chemiczne, by lepiej zabezpieczyć tkanki. Ssaki i gady zazwyczaj utrwalano w formalinie i przechowywano w etanolu, natomiast bezkręgowce można było przechowywać w formalinie, roztworach buforowych lub mieszankach zawierających dodatki takie jak glicerol. Muzea na całym świecie świętują – Do tej pory zrozumienie, jaki płyn konserwujący znajduje się w każdym słoiku, wiązało się z koniecznością jego otwarcia, co groziło parowaniem, skażeniem i narażeniem próbek na działanie czynników środowiskowych. Ta technika pozwala nam monitorować i pielęgnować te bezcenne próbki bez naruszania ich integralności – mówi dr Sara Mosca z STFC Central Laser Facility, w którym powstała nowa metoda badawcza. – Poznanie i zrozumienie płynu, w którym przechowywane są okazy, ma ogromne znaczenie dla sposobu, w jaki dbamy o zbiory i przechowujemy je na potrzeby przyszłych badań w nadchodzących latach – dodaje Wren Montomery, technik Muzeum Historii Naturalnej w Londynie. Źródła: UK Research and Innovation, ACS Omega Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Zaginiona barka faraona Cheopsa. Każdy może obejrzeć, jak naukowcy ją odbudowują
Naukowcy rozpoczęli rekonstrukcję statku należącego do słynnego faraona Cheopsa. Robią to na oczach setek turystów w Wielkim Muzeum Egipskim. Rozłożony na części okręt znaleziono tuż przy Wielkiej Piramidzie.
Niedawno otwarte Wielkie Muzeum Egipskie, położone niedaleko piramid w Gizie, nie schodzi z ust całego świata. Nie tylko wielkość kompleksu zachwyca, ale i zabytki, które są w nim eksponowane. Wśród nich jest niemal kompletna kolekcja z grobowca Tutanchamona. Teraz muzealnicy dodali nową atrakcję. Można zobaczyć na własne oczy, jak naukowcy pracują przy rekonstrukcji zabytku. I to nie byle jakiego! Jak statki na niebie W czasach starożytnego Egiptu Nil pełnił rolę autostrady. Transportowano nim produkty, a faraon podróżował po nim na dłuższe odległości za pomocą statków. Dwa rozłożone na części okręty archeolodzy znaleźli przy południowej ścianie Wielkiej Piramidy, czyli miejscu spoczynku Cheopsa, który panował 4500 lat temu. Pierwszą barkę – bo tak też są określane tego typu jednostki pływające – wydobyto w 1954 roku. Przez kilkanaście lat składano ją w całość. Przez wiele lat eksponowano ją w muzeum wzniesionym nad miejsce jej odkrycia. Teraz trafiła do Wielkiego Muzeum Egipskiego. Druga barka to zagadka Archeolodzy mieli świadomość, że w sąsiednim dole, tuż obok piramidy, znajduje się kolejna łódź, która również została rozłożona na części. Początkowo badacze zdecydowali, że nie będą jej przenosić, wychodząc z założenia, że skoro bezpiecznie przetrwała w tym miejscu przez kilka tysięcy lat, jest bezpieczna i odcięta od wszelkich zewnętrznych wpływów. Ich oczekiwania zostały zweryfikowane w 1987 roku, kiedy Towarzystwo National Geographic, działając we współpracy z władzami egipskimi, zorganizowało akcję polegającą na przewierceniu niewielkiego otworu w kamieniach pokrywających statek. Po wprowadzeniu kamery okazało się, że warunki w dole nie są tak stabilne, jak sądzono: drewno było wilgotne, a po fragmentach barki przemieszczały się żuki. Stan rozłożonej łodzi ewidentnie różnił się od tego, jakiego spodziewali się naukowcy. W związku z tym niezbędne stało się podjęcie interwencji. Badacze doszli do wniosku, że jedynym słusznym rozwiązaniem jest wyjęcie drewnianych elementów, aby można było je odpowiednio zakonserwować. Projekt ruszył w 1992 roku. Odbudowa na oczach świata W Wielkim Muzeum Egipskim dumnie stoi już jedna z barek. Na stanowisku obok widoczny jest szkielet ukazujący drugi okręt. Teraz naukowcy będą wypełniali go elementami drewnianymi, które poddano gruntownej konserwacji. Pierwszy trafił na swoje miejsce w grudniu 2025 roku. Wydarzyło się to w świetle fleszy dziennikarzy. – Druga łódź Cheopsa, długo zamknięta w wapiennym dole obok Wielkiej Piramidy, ucieleśnia wyrafinowane rozumienie inżynierii, rytuałów i symboliki, które wciąż zadziwia uczonych ponad cztery tysiące lat po jej zbudowaniu – skomentował Minister Turystyki i Starożytności Egiptu, Sherif Fathy. Jak wygląda drugi statek? Odbudowa statku ma potrwać cztery lata. Na jednostkę składa się około 1650 drewnianych elementów. Druga łódź mierzy 42 metry, więc jest niewiele mniejsza od tej już zrekonstruowanej. Inna też jest jej konstrukcja. Jej wiosła, elementy konstrukcyjne i materiały odzwierciedlają zaawansowaną wiedzę starożytnych Egipcjan dotyczącą żeglugi. Nie jest jasne, czy statki były używane na co dzień przez Cheopsa. Być może na jednej z nich przywieziono mumię władcy do piramidy. Tego typu barki odgrywały ważną rolę w wierzeniach Egipcjan na temat życia w zaświatach, więc określane są też mianem „barek solarnych”. Źródła: SIS, National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
To wzniesienie przez wieki strzegło Gdańska. Dziś oferuje jeden z najlepszych widoków
Góra Gradowa stanowi jeden z najbardziej wyrazistych i strategicznie położonych punktów na mapie Gdańska. To ufortyfikowane wzgórze, wznoszące się na około 50 metrów nad poziomem morza, historycznie pełniło funkcje obronne. Dziś jest dynamicznym centrum edukacyjnym i kulturowym. Należy jednak podkreślić, że obszar obejmujący ponad 20 hektarów zieleni i zabytkowej architektury militarnej oferuje nie tylko lekcje historii i nauki. To także kluczowa przestrzeń rekreacyjna w samym sercu miasta.
Spis treści: Oaza spokoju blisko centrum miasta Pierwszy gród? Redita Napoleońska Rola w XX wieku Wspaniała panorama Jak dostać się na Górę Gradową? Od domniemanego najstarszego grodu, przez kluczowy dla obrony fort Hagelsberg z unikatową Reditą Napoleońską, aż po nowoczesne centrum edukacyjne – nie ulega wątpliwości, że Góra Gradowa to miejsce o wielu warstwach. Dzięki zakrojonym na szeroką skalę pracom rewitalizacyjnym, teren ten zdołał zachować swoją historyczną esencję, jednocześnie stając się dynamicznym ośrodkiem popularyzacji wiedzy. Oaza spokoju blisko centrum miasta Góra Gradowa wyznacza północny kraniec Grodziska, północno-zachodniej części gdańskiego śródmieścia. Z pozostałymi fortami łączy się od południa, a z pozostałych stron ograniczają ją strome skarpy. Wzniesienie osiąga wysokość 46 metrów n.p.m. Mimo bliskości gwarnego śródmieścia, na szczycie gwar cichnie, a miejski zgiełk wydaje się być odległy. Należy jednak podkreślić, że w sezonie letnim bywa tam tłoczno. Pierwszy gród? Historyczna nazwa „Grodzisko” nie jest przypadkowa. Już na początku XVI wieku historycy spekulowali, że to właśnie na tych wzniesieniach znajdował się najstarszy gród gdański, z którego z czasem wyrosło miasto. Chociaż późniejsze prace fortyfikacyjne, najintensywniej prowadzone w XIX wieku, głęboko przekształciły pierwotny teren, tym samym uniemożliwiając jednoznaczną weryfikację tej hipotezy, samo wzgórze od zawsze symbolizowało strategiczną wartość. Kształtowanie obwarowań To właśnie wybitne walory obronne sprawiły, że Góra Gradowa już w odległej przeszłości była wykorzystywana jako punkt strategiczny. Już od połowy XVII wieku na wzgórzu stacjonowały różne formacje wojskowe: gdańskie, pruskie, francuskie, a w późniejszym czasie – niemieckie. Bastion zaprojektował gdański architekt Jan Strakowski. Umocnienia zaczęły powstawać w 1655 roku, a ich zadanie, była ochrona murów miasta w rejonie dzisiejszej ulicy Podwale Grodzkie. Największa rozbudowa i modernizacja nastąpiła w drugiej połowie XIX stulecia. W latach 1867–1874 fort został przebudowany zgodnie z panującymi wówczas trendami inżynierii militarnej, stając się integralnym elementem Twierdzy Gdańsk i przyjmując nazwę fort Hagelsberg. W ramach prac fortyfikacyjnych, obiekt wyposażono w zaawansowane elementy obronne, takie jak kaponiery broniące suchej fosy, liczne podziemne chodniki, stanowiska artyleryjskie i ciąg muru Carnota. Zmodernizowano również istniejące starsze obiekty. Redita Napoleońska Jednym z najbardziej rozpoznawalnych i historycznie cennych obiektów na wzgórzu jest Redita Napoleońska. Chociaż jej nazwa odwołuje się do epoki napoleońskiej, sam obiekt był później modernizowany przez wojska pruskie. Redita powstała w okresie Wolnego Miasta Gdańska. Pomysłodawcą budowli był generał François Nicolas Benoît Haxo. Specjalizujący się w fortyfikacjach inżynier wojskowy rozkazał zastąpić zniszczony Szaniec Bousmarda ziemną pięcioboczną Lunetą Senarmonra i Reditą Napoleońską, będącą kazamatową baterią artyleryjską. W czasie pokoju kazamaty pełniły rolę zwykłych pomieszczeń użytkowych, osłoniętych dodatkowym przedpiersiem ziemnym. Natomiast podczas działań zbrojnych obiekt obsypywano ziemią, a strzelnice w cienkich ścianach czołowych wyprowadzano drewnianymi tunelami. Obiekt miał kształt nieregularnego pięcioboku. Nad kazamatami znajdował się wał dla lekkiej artylerii i piechoty. Otaczającą go fosę broniły pojedyncze kazamaty połączone galerią bojową, a z samym ośrodkiem obronnym – dwoma przejściami, poprowadzonymi pod fosą. Rola w XX wieku Militarna funkcja wzgórza utrzymywała się niemal do końca II wojny światowej. W 1945 roku, podczas końcowych walk o Gdańsk, Góra Gradowa nadal pełniła funkcję centralnego punktu obrony. Na fort skierowano oddziały artylerii polowej oraz wydzielono oddział gdańskiego Grenzschutz-Ost, a także Freikorps Hagelsberg. Utrzymanie tych jednostek na wzgórzu aż do kapitulacji świadczy o niezmiennej wartości strategicznej fortu Hagelsberg. Nauka w murach obronnych Po latach funkcjonowania jako zamknięty obszar wojskowy, Góra Gradowa przeszła radykalną transformację. Od stycznia 2022 roku w Gdańsku działa Centrum Nauki Hevelianum, nazwane na cześć wybitnego gdańskiego astronoma, Jana Heweliusza. Rewitalizacja i otwarcie 20 hektarów terenu fortu na cele publiczne reprezentuje fundamentalną zmianę funkcjonalną. Historycznie obszar ten był autonomiczną częścią wojskową, ściśle odseparowaną od cywilnej części miasta. Adaptacja ta symbolizuje przejście z przestrzeni zamkniętej, służącej konfliktom, na przestrzeń otwartą, dedykowaną edukacji, relaksowi i pokojowi. Interaktywne wystawy, zlokalizowane w zabudowaniach dawnego fortu, są dedykowane zarówno dzieciom, jak i dorosłym. Adaptacja kluczowych obiektów fortu Nadrzędnym celem rewitalizacji Góry Gradowej było udostępnienie dla celów cywilnych 18 odrestaurowanych obiektów fortecznych. Architektura fortyfikacyjna stała się nie tylko eksponatem, ale także funkcjonalnym tłem dla nowoczesnych działań. Część zabudowań militarnych zyskała nowe, cywilne funkcje. W koszarach schronowych, wzniesionych w 1870 roku, znajduje się dziś recepcja i punkt informacyjny Hevelianum. W wozowni artyleryjskiej, wybudowanej w 1885 roku, w której kiedyś przechowywano lawety armatnie i sprzęt wojskowy, dziś mieszczą się sale konferencyjne i restauracja. W pozostałych zabudowaniach organizowane są wystawy naukowe i prezentowana jest historia gdańskich fortyfikacji. Zaawansowana technologia tworzy niezwykły kontrast z surową scenerią militarną. Wspaniała panorama Nie można nie wspomnieć, że Góra Gradowa to także wspaniały punkt widokowy. Widać stamtąd większość najważniejszych miejsc w mieście i niemal cały Gdańsk. W pogodny dzień uda się zobaczyć nawet Zatokę Gdańską. Tarasu widokowego nie sposób przegapić. Punkt, z którego można podziwiać Gdańsk, wyznacza charakterystyczny wysoki krzyż, będący najbardziej wyeksponowanym elementem wzniesienia. Krzyż Milenijny Mowa o Krzyżu Milenijnym, pomniku o wysokości przekraczającej 16 metrów. Krzyż, zaprojektowany przez rzeźbiarza Jacka Łuczaka, został odsłonięty 3 września 2000 roku. Lokalizacja Krzyża jest symbolicznie istotna: wzniesiono go w miejscu, gdzie podczas II wojny światowej znajdowało się działo przeciwlotnicze. Monument został ustawiony dla upamiętnienia Wielkiego Jubileuszu Roku 2000. Jak dostać się na Górę Gradową? Żeby dotrzeć na wzniesienie, należy kierować się w stronę ulicy 3 Maja, a dalej – na ulicę Generała Henryka Dąbrowskiego i Gradową. W okolicy można znaleźć kilka parkingów, które jednak w dni wolne bywają zatłoczone, zwłaszcza w sezonie letnim. Na górę prowadzi szeroka droga, która jest łatwa do pokonania, nawet dla małych dzieci czy osób starszych. Źródło: VisitGdansk.com Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
To tutaj według legendy narodził się Rzym. Cesarze zamienili to wzgórze w dzielnicę władzy
Palatyn jest jak naturalna księga, w której spisano historię Rzymu, od najwcześniejszych protohistorycznych osad, poprzez symboliczną funkcję wczesnego miasta założonego przez Romulusa, aż po przekształcenie w wyłączne centrum władzy cesarskiej. W odległej przeszłości słynne wzgórze stanowiło fizyczne i polityczne jądro Wiecznego Miasta. Dziś jest nie tylko jedną z najciekawszych atrakcji turystycznych we Włoszech, ale także jednym z najważniejszych stanowisk archeologicznych świata. Jaka jest historia tego miejsca? Jakie atrakcje oferuje? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Wzgórze nad Wiecznym Miastem Mityczne i archeologiczne fundamenty Rzymu Od epoki żelaza do Republiki Rzymskiej Upadek Cesarstwa pociągnął za sobą upadek Palatynu Współczesne wzgórze Stwierdzenie, że wzgórze Palatyn jest „punktem zero” cywilizacji rzymskiej, w żadnym wypadku nie jest nadużyciem. To namacalne świadectwo jej narodzin, apogeum władzy cesarskiej i późniejszych przekształceń w erze renesansu. Dla naukowców jest to teren nieustannych odkryć, ukazujący niezwykłą stratygrafię: od protohistorycznych chat, po monumentalne pałace cesarskie. Wzgórze nad Wiecznym Miastem Palatyn jest sercem starożytnego Rzymu, centralnym i najstarszym obszarem osadnictwa, które dało początek Wiecznemu Miastu. Jego lokalizacja miała kluczowe znaczenie, zarówno w kontekście strategicznym, jak i symbolicznym. Naturalny, czworokątny płaskowyż historycznie zajmował najbardziej centralne miejsce wśród siedmiu rzymskich wzgórz. Wznosi się na wysokość 40 metrów nad Forum Romanum, stanowiąc dominujący element krajobrazu. Szczyt Palatynu osiąga 51 metrów n.p.m. Ta naturalna przewaga wysokości zapewniała wzgórzu doskonałe warunki obronne w początkach osadnictwa, a później – niezrównany prestiż dla zamieszkujących go elit. Obwód wzgórza wynosił 1740 metrów. Współcześnie Palatyn jest ceniony za swoje walory widokowe, oferując niezrównane panoramiczne ujęcia na najważniejsze zabytki antycznego Rzymu. Rozpościera się stamtąd malowniczy widok na Forum Romanum, które leży bezpośrednio u jego podnóża, a także na majestatyczne Koloseum i monumentalny Circus Maximus, z którym Palatyn bezpośrednio sąsiaduje. Spacerując po wzgórzu, zwiedzający mogą objąć wzrokiem całe centrum starożytnego życia – ruiny cesarskich rezydencji, miejsca publicznych zgromadzeń i rozrywki. Mityczne i archeologiczne fundamenty Rzymu Palatyn jest nierozerwalnie związany z mitem o założeniu Rzymu. Jak głosi legenda, to właśnie tutaj Romulus, po sporze z Remusem, założył miasto w 753 roku p.n.e.. Pierwotna osada, nosząca nazwę Roma quadrata, stanowiła centrum wczesnego osadnictwa. Kluczowym elementem mitycznej tożsamości Palatynu jest Luperkal – sanktuarium związane z wilczycą, która miała wykarmić legendarnych bliźniaków. Odkrycie tej groty w styczniu 2007 roku było prawdziwą sensacją. Podziemna budowla, zlokalizowana pod rezydencjami cesarskimi, ma plan centralny o średnicy 6,56 metra i wysokości 7,13 metra. Sklepienie Luperkalu jest bogato dekorowane – pokryte mozaikami, pumeksem i muszlami, a w jego centrum znajduje się wizerunek białego orła, symbolu Imperium Rzymskiego. Lokalizacja Luperkalu, znajdującego się poniżej rezydencji Augusta, jest głęboko symboliczna. Oktawian, zanim przyjął przydomek August, rozważał przyjęcie imienia Romulus. Miało to wskazywać na jego intencję ponownego założenia Rzymu. Budując swoją siedzibę blisko miejsca narodzin miasta, August nie tylko oddał hołd legendzie, ale także gruntował swoją nową władzę imperialną. Od epoki żelaza do Republiki Rzymskiej Historia Palatynu sięga daleko poza ramy mityczne. W praktyce mówimy tu o jednym z najstarszych terenów zamieszkanych w regionie Lacjum. Badania archeologiczne potwierdzają obecność zorganizowanych społeczności już w epoce żelaza. Najwcześniejsze osadnictwo jest datowane na X wiek p.n.e. Wzgórze było zamieszkane nieprzerwanie do VII wieku p.n.e. Wykopaliska ujawniły pozostałości protohistorycznych chat – niewielkich domostw z drewna, błota i słomy, a także fragmenty ceramiki i umocnień obronnych. Obecność tych fortyfikacji świadczy, że osady te były dobrze zorganizowane, i wymagały ochrony przed sąsiadującymi plemionami. Model zrekonstruowanej chaty, odkopanej w 1948 roku, jest dziś eksponowany w Muzeum Palatyńskim. Złoty wiek Republiki Rzymskiej Wraz z rozwojem Rzymu i stabilizacją polityczną w okresie Republiki, charakter Palatynu uległ fundamentalnej zmianie. Funkcja obronna, która pierwotnie przyciągała osadników, ustąpiła miejsca funkcji prestiżowej. W tamtym czasie, wzgórze stało się „najlepszym adresem” w mieście. Mieszkali tam najzamożniejsi i najbardziej wpływowi obywatele, w tym wybitne postaci polityczne i przywódcy wojskowi. Na Palatynie powstawały wówczas luksusowe domy i liczne świątynie. Wzgórze cesarskie Palatyn jeszcze bardziej zyskał na znaczeniu w okresie Cesarstwa Rzymskiego. Wzgórze stało się w wówczas oficjalną siedzibą władzy i faktycznym centrum politycznym imperium. Cesarze przekształcili to miejsce, wznosząc okazałe pałace i struktury. Początek tej transformacji datuje się na czas panowania Oktawiana Augusta, który po zdobyciu pełni władzy zaczął budować tam swoją rezydencję, ustanawiając tym samym Palatyn jako cesarską domenę. Domus Augusti i Domus Livia Oktawian August stał się najpotężniejszym człowiekiem ówczesnego świata, jednak jego oficjalna rezydencja wcale tego nie wyrażała. Przeciwnie, zachowywała pozory republikańskiej skromności, co było przemyślanym działaniem. W ten sposób władca chciał zakomunikować poddanym, że jest człowiekiem skromnym, który troszczy się nie o samego siebie, a o ogół. Domus Augusti, prywatna rezydencja cesarza, został zbudowany na dwóch poziomach. Do dziś zachowały się cenne kolorowe fragmenty fresków, które niegdyś zdobiły jego ściany. Tuż obok, oddzielony wąską alejką, znajdował się Domus Livia. Ta skromnie zbudowana, jak na standardy cesarskie, rezydencja z I wieku p.n.e. jest jednym z najlepiej zachowanych budynków na Palatynie. Przypisanie domu Liwii, żonie Augusta, opiera się na inskrypcji Iulia Augusta, znalezionej na ołowianej rurze i bliskości rezydencji cesarza. Wnętrza Domus Livia, odkryte w XIX wieku, są wyjątkowe dzięki zachowanym malowidłom ściennym, datowanym na około 30 rok p.n.e. Stanowią one dojrzałą fazę II stylu pompejańskiego. Apogeum monumentalizmu Szczyt rozwoju architektonicznego Palatynu nastąpił za panowania cesarza Domicjana. Jego Pałac Flawiuszów, ukończony w 92 r. n.e., był archeologicznym symbolem autokratycznej władzy. Choć Domicjan był ostatnim Flawiuszem, miejsce to służyło kolejnym cesarzom, z niewielkimi modyfikacjami, aż do upadku imperium. Kompleks składał się z dwóch ściśle połączonych skrzydeł: Domus Flavia – północno-zachodnia część pałacu, pełniąca publiczne, ceremonialne funkcje, a także przeznaczona na rozrywkę i oficjalne spotkania. Było to skrzydło publiczne, w którym skoncentrowano duże pomieszczenia; Domus Augustana – dwupoziomowa sekcja południowo-wschodnia, stanowiąca prywatną, mieszkalną część kompleksu. Formalne rozdzielenie funkcji obu części jest jednoznacznym dowodem, potwierdzającym formalizację autokracji i dystansu między władcą a poddanymi w czasach panowania ostatniego Flawiusza. W przeciwieństwie do Augusta, który starał się zachować pozory republikańskiej dostępności, Domicjan zbudował prawdziwą „twierdzę władzy”, gdzie ogrom i majestat części publicznej miał przytłaczać gości, a życie prywatne cesarza było ściśle odseparowane i chronione. Kryptoportyk Nerona Ważnym elementem architektury cesarskiej był Kryptoportyk Nerona. Jest to iście niezwykły zabytek – podziemne przejście o długości 130 metrów, które Neron kazał wykopać, aby połączyć pałace. Korytarz ten umożliwiał bezpieczne i dyskretne poruszanie się pomiędzy rezydencjami Tyberiusza, Augusta i Kaliguli, a jego własnym domem – Domus Aurea. To podziemne połączenie jest świadectwem ciągłego rozbudowywania i integrowania imperialnej domeny na wzgórzu. Stadion Palatyński Oprócz rezydencji cesarskich, na Palatynie mieszczą się również budowle związane z rekreacją. W południowo-wschodniej części Domus Augustana, za czasów Domicjana, zbudowano duży stadion. Budowla ma wydłużony, prostokątny kształt i mierzy około 160 metrów długości i 48 metrów szerokości. Mimo rozmiarów i kształtu przypominającego cyrk, Stadion Palatyński był za mały na wyścigi rydwanów. Większość historyków i archeologów wyraża przekonanie, że obiekt ten był przede wszystkim miejscem do jazdy konnej lub zawodów biegowych dla dworu cesarskiego. Architektura stadionu była imponująca. Z trzech stron otaczał go dwupoziomowy portyk, wsparty na kolumnach z kolorowego marmuru, co zapewniało spektakularny widok na arenę. W jego otoczeniu znaleziono liczne rzeźby, z których wiele eksponowanych jest obecnie w Muzeum Palatyńskim. Upadek Cesarstwa pociągnął za sobą upadek Palatynu Gdy Cesarstwo Zachodniorzymskie upadło, Palatyn został porzucony i zaczął popadać w ruinę. Miejsce, które było symbolem cesarskiej potęgi, zostało przeznaczone na cele religijne. Z czasem na wzgórzu wzniesiono kościoły, a wraz z nastaniem średniowiecza – twierdzę. W XVI stuleciu znaczna część Palatynu została podzielona pomiędzy dwa możne rody: Farnese i Barberini. Ci pierwsi założyli rozległe ogrody na pozostałościach wspaniałego niegdyś pałacu Tyberiusza. Drudzy zbudowali tarasy ogrodowe i winnice. Współczesne wzgórze Dziś Wzgórze Palatyn jest jednym z najważniejszych stanowisk archeologicznych świata, oferującym odwiedzającym zarówno głęboką lekcję historii, jak i spektakularne widoki. Muzeum Palatyńskie Obowiązkowym punktem dla wszystkich, którzy odwiedzają to miejsce, jest wizyta w Muzeum Palatyńskim. Do obecnej lokalizacji zostało przeniesione w 1930 roku. Eksponowane są tam kluczowe artefakty archeologiczne, rzeźby i fragmenty architektoniczne, odkryte w toku wykopalisk prowadzonych w cesarskich rezydencjach. Na parterze przedstawione zostały dzieje cywilizacji rzymskiej, od jej początków (z uwzględnieniem artefaktów z epoki żelaza), do okresu republikańskiego. Z kolei na piętrze prezentowane są kolekcje z okresu cesarskiego, w tym cenne fragmenty dekoracji i rzeźby znalezione w okolicach Stadionu Palatyńskiego. Muzeum przechowuje jedno z najciekawszych wczesnochrześcijańskich znalezisk, tzw. Graffiti Aleksamenosa. Jest to kamienna rzeźba z III wieku n.e., przedstawiająca satyryczną scenę człowieka oddającego cześć ukrzyżowanej postaci z głową osła. Jakie zabytki można zobaczyć na Palatynie? Wiele starożytnych budowli nie przetrwało do naszych czasów. Jednak na Palatynie zachowało się sporo ruin, potwierdzających dawną świetność tego miejsca. Należą do nich: Acqua Claudia, czyli Akwedukt Klaudiusza, Domus Severiana i Terme Severiane, Stadion Palatyński, Pałac Flawiuszy, renesansowa Loggia Mattei, świątynia Apollina, rezydencja Oktawiana Augusta i Liwii, świątynia Magna Mater, Domus Transitoria, Dom Romulusa, Kryptoportyk Nerona, Ogrody Farnese. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Jedno z najbardziej rozpoznawalnych muzeów świata. Nauka stała się tu widowiskiem
Muzeum Historii Naturalnej w Londynie to coś więcej niż tylko popularna atrakcja turystyczna i zbiór prehistorycznych skamieniałości i minerałów. Imponujący gmach i zgromadzone tam zbiory są w istocie świadectwem nieustającej misji dokumentowania i ochrony życia na Ziemi. Stając przed gotycką, neoromańską fasadą na Cromwell Road, tak naprawdę staje się przed katedrą nauki.
Spis treści: Lokalizacja w South Kensington Wizja Owena, czyli historia wspaniałego muzeum Podwójna rola muzeum Cztery strefy tematyczne Pałac Westminster i Big Ben, opactwo Westminster, Tower of London, Muzeum Brytyjskie, Muzeum Wiktorii i Alberta, Galeria Narodowa i oczywiście Muzeum Historii Naturalnej. Londyn ma wiele do zaoferowania, ale to właśnie ostatnia z wymienionych atrakcji bije rekordy popularności. Według statystyk, w 2024 roku słynna instytucja gościła 6,3 miliona zwiedzających, co uczyniło ją drugą najczęściej odwiedzaną atrakcją w Wielkiej Brytanii. Trudno się temu dziwić. Tamtejsze zbiory są doprawdy imponujące, a gmach sam w sobie stanowi arcydzieło architektury. Należy jednak podkreślić, że londyńskie Muzeum Historii Naturalnej jest także jedną z największych potęg badawczych i edukacyjnym gigantem. Lokalizacja w South Kensington Muzeum Historii Naturalnej zajmuje miejsce w prestiżowej dzielnicy South Kensington, będącej sercem tzw. Albertopolis – kulturalnego i edukacyjnego kompleksu w zachodnim Londynie. Gmach zlokalizowany na Cromwell Road sąsiaduje z innymi ikonami nauki i kultury, takimi jak Muzeum Nauki i Muzeum Wiktorii i Alberta. Wizja Owena, czyli historia wspaniałego muzeum Historia Muzeum Historii Naturalnej w Londynie jest bezpośrednio związana z kryzysem przestrzennym w Muzeum Brytyjskim, gdzie pierwotnie przechowywano zbiory historii naturalnej. Kolekcje te, w tym eksponaty zgromadzone przez sir Hansa Sloane’a, rosły w niekontrolowanym tempie, przekraczając zdolności magazynowe i wystawowe instytucji. Priorytetową kwestią stało się wybudowanie dla nich dedykowanego „domu”. Kluczową postacią w narodzinach Muzeum Historii Naturalnej był sir Richard Owen, wybitny przyrodnik. W 1856 roku objął on stanowisko kuratora zbiorów historii naturalnej i natychmiast rozpoczął kampanię na rzecz oddzielenia tych zasobów od Muzeum Brytyjskiego. Owen przekonywał zarząd, że dla ich dalszego rozwoju i ekspozycji niezbędny jest odrębny budynek. W 1863 roku uzyskał aprobatę dla swojej wizji. Katedra dla natury Owen nie widział jednak nowego obiektu jako zwykłego magazynu. Wyobrażał sobie go jako „katedrę dla natury” – miejsce, które nie tylko pomieści rosnący katalog świata naturalnego, ale także będzie hołdem dla jego bogactwa i obfitości. W jego wyobrażeniu, nowe muzeum miało być miejscem inspirującym zarówno naukowców, jak i szeroką publiczność. Dzieło Waterhouse’a Wykonaniem projektu budynku zajął się Francis Fowke, jednak po jego nagłej śmierci w 1865 roku, zadanie to przydzielono Alfredowi Waterhouse’owi. Architekt znany ze swojego wkładu w neogotyk wiktoriański i wczesny neoromański, podjął się realizacji niezwykłej wizji. Pod kierownictwem Owena, zaprojektował budynek, który odzwierciedlał ówczesną praktykę muzealną i naukową, zgodnie z którą działy geologii i paleontologii miały być fizycznie oddzielone od działów zoologii i botaniki. Ta wiktoriańska systematyka została nie tylko zachowana w wewnętrznym układzie galerii, ale także wkomponowana w sam budynek. Detale gmachu i ich symbolika Muzeum Historii Naturalnej wyróżniają wszechobecne, misternie wykonane zdobienia z terakoty. Waterhouse zdecydował się na ten materiał, ponieważ był on tańszy, a jednocześnie znacznie bardziej odporny na zanieczyszczenia i smog, „plagę” wiktoriańskiego Londynu, niż tradycyjny kamień. W rezultacie udało mu się uzyskać efekt, który można przyrównać do trójwymiarowego traktatu naukowego. Terakotowe zdobienia pięknie odwzorowują florę i faunę. Jednak genialność tego projektu polegała na ukrytej zasadzie klasyfikacyjnej. Waterhouse i Owen postanowili, że na fasadzie od strony zachodniej i wschodniej umieszczone zostaną rzeźby przedstawiające okazy wymarłe, natomiast wewnątrz muzeum, zwłaszcza na kapitelach kolumn i wewnętrznych galeriach, przedstawione zostaną okazy żyjące. Prace budowlane zakończyły się w 1880 roku. 18 kwietnia 1881 roku nastąpiło oficjalne otwarcie placówki. Podwójna rola muzeum Przez osoby niezwiązane z nauką, słynna instytucja jest kojarzona przede wszystkim jako jedna z najciekawszych atrakcji Londynu. Należy jednak podkreślić, że Muzeum Historii Naturalnej to także globalne centrum badawcze. Muzeum jest domem dla około 80 milionów obiektów, które tworzą najważniejszą kolekcję historii naturalnej na świecie. Zbiory te są aktywnie wykorzystywane przez międzynarodową społeczność naukową do prowadzenia badań. Służą one do znajdowania odpowiedzi na fundamentalne pytania dotyczące przeszłości, teraźniejszości i przyszłości życia na Ziemi, geologii naszej planety i Układu Słonecznego. Cztery strefy tematyczne Imponujący gmach został podzielony na cztery strefy, które organizują ekspozycje wokół kluczowych tematów naukowych i ułatwiają nawigację. Są to: strefa czerwona (poświęcona Ziemi), strefa niebieska (dedykowana różnorodności życia), strefa zielona (skoncentrowana na historii życia), strefa pomarańczowa (pełniąca funkcję archiwum). Centralną częścią gmachu i wizytówką placówki jest natomiast Hintze Hall. Hintze Hall To właśnie tam, od 2017 roku, gości wita 25-metrowy szkielet płetwala błękitnego, nazwany Hope. Szkielet ten pochodzi od wieloryba, który osiadł na mieliźnie w Wexford w Irlandii 126 lat temu. Przejście od znalezienia do zawieszenia wymagało trzyletniego, skomplikowanego procesu konserwacji. Dziś Hope jest symbolem nadziei na przetrwanie dla gatunków zagrożonych, a jego obecność służy edukowaniu. Przed Hope, od 1979 do 2017 roku, salę główną zdobił Dippy – gipsowy odlew szkieletu diplodoka. Zmiana głównego eksponatu – z Dippy’ego, symbolu wymarłej, dalekiej przeszłości, na Hope, symbol zagrożonej, ale wciąż żyjącej przyszłości – była strategicznym posunięciem kuratorskim. Muzeum, zamiast koncentrować się wyłącznie na geologicznej historii, przekształciło się w ośrodek aktywizmu i dialogu na temat stanu planety. Strefa czerwona Strefa czerwona to przestrzeń poświęcona dynamicznej naturze naszej planety i procesom, które ukształtowały życie. Kluczową atrakcją tej strefy jest Earth Hall, gdzie zwiedzających wita 6-metrowy szkielet stegozaura – jeden z najbardziej kompletnych okazów tego dinozaura, jaki kiedykolwiek odkryto. Inne galerie w tej strefie eksponują między innymi skały, także pochodzenia wulkanicznego. Strefa niebieska Strefa zlokalizowana na lewo od Hintze Hall bada różnorodność życia na Ziemi, od najwcześniejszych organizmów, po współczesną megafaunę. Jest to najbardziej popularna część muzeum. To właśnie tam mieści się Galeria Dinozaurów. Poza szkieletami, olbrzymią atrakcją tego miejsca jest ruchomy model tyranozaura. W tej strefie znajduje się także Sala Dużych Ssaków, gdzie można podziwiać imponujący model płetwala błękitnego i wystawy poświęcone innym gigantom, od wymarłych mamutów, po jelenie olbrzymie. Prezentowana jest również bogata różnorodność fauny w galeriach ryb, płazów i gadów, a także szczegółowa ekspozycja poświęcona współczesnym ssakom, od niedźwiedzi polarnych po ryjówki. Strefa zielona Strefa zielona koncentruje się na historii życia, geologii Wielkiej Brytanii i pierwotnych zbiorach muzeum. Jedną z największych tamtejszych atrakcji jest Galeria Minerałów. Zbiory są prezentowane w oryginalnych dębowych gablotach z 1881 roku, umożliwiając zwiedzającym spojrzenie na muzeum tak, jak wyglądało w epoce wiktoriańskiej. Strefa pomarańczowa Trzonem strefy pomarańczowej jest Centrum Darwina – nowoczesne skrzydło, które w praktyce jest zaawansowanym kompleksem badawczym. Przechowuje się tam ważne i wrażliwe eksponaty, w tym 23 miliony okazów zoologicznych zakonserwowanych w alkoholu. Znajduje się tam także większość zbiorów entomologicznych i botanicznych. Warto wspomnieć o niezwykłym Wildlife Garden. W ogrodzie czynnym od marca do listopada można podziwiać nie tylko liczne gatunki roślin, ale także wspaniałe okazy ptaków i płazów. Źródło: National Geographic Traveler Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Udałem się tropem „Atlantydy Bałtyku”. Trafiłem do podziemi z zagadkowymi cylindrami
Cztery enigmatyczne, bezbarwne cylindry wypełnione cieczą znajdują się w podziemiach lokalnego muzeum w Greifswaldzie. Czy stanowią odpowiedź na odwieczne pytanie: gdzie położona była legendarna Wineta, czyli „Atlantyda Bałtyku”? Oto, co udało mi się ustalić.
Okres świąteczny to dobry moment nie tylko na siedzenie przy suto zastawionym stole z rodziną, ale też na wspólne bliższe i dalsze podróże. Nie trzeba wcale wylatywać do ciepłych krajów. Również za miedzą może być ciekawie, a czasem wręcz tajemniczo. Tak też było w przypadku mojej wycieczki pod koniec grudnia ubiegłego roku. Celem był Greifswald, ważne miasto w Meklemburgii-Pomorzu Przednim w północnych Niemczech. Swoje kroki skierowałem najpierw do lokalnego Pommersches Landesmuseum, które opowiada historię regionu. W jego podziemiach natknąłem się na coś niezwykłego. I związanego z pasjonującą legendą. „Atlantyda Bałtyku” – to gdzieś tutaj? Jedna z większych archeologicznych zagadek Pomorza Przedniego dotyczy średniowiecznej legendy. Chodzi o losy Winety, czyli wielkiego i bogatego miasta, które miało w średniowieczu pochłonąć morze. Wineta miała znajdować się na południowym wybrzeżu Morza Bałtyckiego i nie mieć sobie równych na całym Morzu Północnym i Bałtyku. Jej mieszkańcy, wraz ze wzrostem bogactwa, stawali się coraz bardziej dumni, aroganccy i bezbożni. Ich domy były zbudowane z marmuru i wyłożone złotem, a w porcie cumowały setki statków. Legenda głosi, że w sztormową listopadową noc boska sprawiedliwość dosięgła miasto, kiedy to straszna powódź zatopiła domy i ludzi; nikt nie uniknął zagłady. Bogate miasto wraz z całą jego chwałą i przepychem zostało zniszczone w ciągu kilku godzin. Skąd czerpiemy informacje o tym miejscu? Niemiecki kronikarz Adam z Bremy w XI wieku opisywał miasto Jumne (identyfikowane z Winetą), które było największe ze wszystkich miast słowiańskich i Europy. Znajdowało się ono u ujścia Odry, na wyspie. Adam z Bremy podkreślał, że miasto było zasobne w towary nordyckich ludów. Wszystkie wskazuje, że Wineta to to samo miejsce opisywane przez Wikingów jako Jomsborg. Trzynastowieczna Saga o Jomsvikingach opisuje to miejsce jako warownię położoną na Słowiańszczyźnie. Według tej sagi miasto miał założyć duński jarl Palnatóki. Inne źródła jako założyciela warowni wskazują Haralda Sinozębego, czyli króla Danii w drugiej połowie X wieku. Ale tak naprawdę pierwsza średniowieczna osada na Wolinie była zapewne stworzona przez Słowian Źródła na temat tej „bałtyckiej Atlantydy” różnie opisują zaginione miasto. Według jednych mieszkali tam Słowianie i Grecy lub barbarzyńcy, a innych – wikingowie. A może opisują one to samo miejsce, tylko w różnych odstępach czasu? Gdzie położona jest Wineta? Powróćmy do mojej wizyty w muzeum w Greifswaldzie. Podróż przez dzieje regionu zaczynam od podziemi. Moje spojrzenie pada na cztery szklane cylindry wypełnione jakąś cieczą. Ponad nimi jest napis: „Gdzie położona była Wineta?” oraz mapka regionu Pomorza Przedniego z zaznaczonymi czterema lokalizacjami. Od dwustu lat naukowcy debatują na temat tego, gdzie położona była „Atlantyda Bałtyku”. Przed II wojną światową niemieccy badacze bardzo chcieli udowodnić, że Jomsborg był germańsko-nordycki (a nie słowiański) i położony w rejonie dzisiejszej wyspy Wolin. Alternatywne lokalizacje zaginionego miasta Padały też inne propozycje położenia legendarnej wyspy. Były to miejsca znajdujące się obecnie na terenie Niemiec: głębiny Bałtyku na wysokości miejscowości Koserow na wyspie Uznam. W XVIII i XIX wieku wielu badaczy wierzyło, że są w morskich topielach widoczne są pozostałości murów obronnych i fundamentów budynków zatopionego miasta; Peenemünder Haken, położone również na wyspie Uznam. Dowodów jest niewiele, wśród nich lokalizacja na mapach z XVII wieku, ale też odkrycia w postaci dziewięciu wikińskich złotych pierścieni w latach 1906–1908; niedaleko Barth – małego miasteczko położonego nad Bałtykiem w Meklemburgii-Pomorzu. Wineta mogła być w obszarze polderów w okolicach tej miejscowości. Liczne znaleziska na powierzchni dowodzą gęstego osadnictwa słowiańskiego. Archeologowie podwodni znaleźli w Barther Bodden pod wodą resztki konstrukcji. Cylindry zdradzą prawdę? Ale jaka jest prawda? Gdzie położone było legendarne miasto? Czy cylindry wspomniane na początku mojego tekstu, które widzę, są jakimiś zabytkami wydobytymi w jednej z tych lokalizacji i postawią kropkę nad „i” w moich rozważaniach? Niestety nie. Jak każda legenda i ta daje duże pole do interpretacji. I każdy może wybrać najbardziej pasującą odpowiedź. Cylindry są tak naprawdę wielkimi, ponad metrowymi urnami do głosowania, wypełnionymi wodą. Każdy z cylindrów symbolizuje jedno z wymienionych przeze mnie powyżej miejsc domniemanej lokalizacji Winety. Głosowanie odbywa się z pomocą monet, które wrzuca się od góry do cylindrów. Na nich zamontowane są cyfrowe liczniki. Gdy jestem w muzeum, na miejscu pierwszym jest Peenemünder Haken z blisko 14 tysiącami głosów. Ostatnie miejsce zajmuje... Wolin z 10,6 tysiącami głosów. Mimo że obecnie naukowcy skłaniają się do tego, że legendarne miasto położone było istotnie na wyspie Wolin. I to wynika również z opisów zawartych w muzeum. Obszerne wykopaliska potwierdzają, że żadne inne miejsce w delcie Odry nie ma tak wielu znalezisk z lat 800 do 1050. Był to okres świetności Winety. Miasto na wyspie Wolin było ogromne. Składało się z trzech części. Mieszkało tam 8 000 do 10 000 osób. Porty miały 300 metrów długości. Były zbudowane z dębowych pali. Archeolodzy znaleźli ślady mieszkańców z różnych krajów i silne wikińskie wpływy. Ale kluczowy był komponent słowiański. Próbuję ratować sytuację i wrzucam dwie monety do cylindra „wolińskiego”. Licznik ani drgnie. Pacnięcie pojemnika nic nie daje. Czyżby był zepsuty? Na wszelki wypadek sprawdzam, wrzucając jedną monetę na rzecz niemieckiego kandydata. I w tym przypadku licznik nie rusza się. Być może więc należy wrzucać monety o wyższym nominale, bo liczy się waga i cyfra zmieni się po przekroczeniu konkretnego progu? Walka o lokalizację legendarnej Winety/Jomsborga – jak widać – nadal się nie skończyła. Nie mam większych wątpliwości, że gdyby wystawa była eksponowana w jakimś polskim muzeum, to cylinder symbolizujący Wolin byłby wypełniony grosikami niemal po brzegi. Kto nie chciałby mieć w granicach swojego kraju reliktów po „bałtyckiej Atlantydzie”? Archeolodzy z Wolina na tropie W minionym roku w Wolinie rozpoczęły się wspólne badania archeologiczne Polaków i Duńczyków. W ich ramach prowadzone będą wykopaliska przez trzy sezony w latach 2025–2027. – Jestem podekscytowany, że mamy teraz okazję zbadać archeologię miasta razem z naszymi duńskimi kolegami. Obecnie jest to jedno z największych stanowisk archeologicznych w regionie Morza Bałtyckiego, którego znaczna część nie została jeszcze zbadana. W Wolinie istnieje potencjał do znalezienia wszystkiego, od statków, po tkaniny i rzadkie towary handlowe – skomentował dr Wojciech Filipowiak z Polskiej Akademii Nauk, który poprowadzi wykopaliska w Wolinie. Czy archeologom uda się odkryć legendarne domostwa pokryte złotem? Raczej nie, ale i tak zapowiada się fantastyczna archeologiczna przygoda. W grudniu ubiegłego roku badacze ogłosili znalezienie na Srebrnym Wzgórzu reliktów po czterech chatach i setek przedmiotów codziennego użytku z czasów średniowiecza. To znalezisko wskazuje – zdaniem dr. Filipowiaka – że początki miasta Wolina być może nie są takie, jak do tej pory sądzono. Wcześniej uważano, że osada rozrastała się od centrum. – Teraz wygląda na to, być może w centrum miasta była ludność słowiańska – podkreśla naukowiec. Źródła: National Geographic Polska, PAN, Nauka w Polsce PAP Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
To tutaj powstał jeden z najsłynniejszych bohaterów świata. Region pozostał zaskakująco surowy
Wiatraki, muzea, hotele, nawet jedzenie. W regionie La Mancha wszystko ma związek z Miguelem de Cervantesem.
Spis treści: Wiatraki jak z powieści Cervantesa – które są oryginalne, a które to repliki? Żywy Don Kichot i Sancho Pansa – inscenizacja, która chwyta za serce Dulcynea, Casa de la Torre i smak La Manchy – śladami kobiety, która nie zauważyła Don Kichota Najbardziej wielojęzyczna książka świata? W El Toboso znajdziesz ponad 700 wydań „Don Kichota” Juan Bautista raz w miesiącu wspina się na drewniane ramiona zabytkowego wiatraka w miasteczku Campo de Criptana. Jako młynarz i specjalista od wiatraków pracuje od 28 lat. Z białą płachtą przewieszoną przez ramię wygląda na pionowej ścianie trochę jak superbohater. Jego misja? Założyć żagle na wszystkie cztery ramiona. Dzięki temu nieruchomy szkielet za chwilę ożyje, o ile tylko pozwoli na to łaskawy podmuch. Wiatraki jak z powieści Cervantesa – które są oryginalne, a które to repliki? Juan Bautista, nim zaczął się wspinać, sprawdził wraz z bratem José Maríą kierunek wiatru i ustawił skrzydła w odpowiednią stronę. – Widzisz te trzy wiatraki z ciemnego drewna? Są zabytkowe, można je obracać – tłumaczy mi Susana z biura promocji miasta. – Reszta powstała w latach 50. To repliki, postawione, by zachować dawny krajobraz – wskazuje kilka smukłych wież. Niestety dziś prawie nie wieje, więc mimo wysiłków Juana Bautisty skrzydła ani drgną. Dla mnie to jednak niezwykła okazja, by móc wyobrazić sobie, jak wyglądało całe wzgórze pod białymi żaglami. „Don Kichot spostrzegł z daleka ze 30 lub 40 wiatraków” – tak rozpoczyna się ósmy rozdział pierwszej części powieści Miguela de Cervantesa. Badacze nie mają pewności, gdzie dokładnie błędny rycerz zobaczył skrzydlate wieże, ale mogło to być właśnie w Campo de Criptana. Ze spisów katastralnych sprzed stuleci wiemy, że takich młynów znajdowało się tu aż kilkadziesiąt. – Cała okolica należała do zakonu św. Jakuba. W XVI w. tylko to zgromadzenie posiadało królewski przywilej budowania wiatraków – tłumaczy Susana. W innych zakątkach La Manchy, krainy nieopodal Madrytu, podobne konstrukcje pojawiły się znacznie później – choćby w mieście Consuegura, która też bywa łączona z powieścią Cervantesa. Tamtejsze wiatraki pochodzą jednak z połowy XIX w. Żywy Don Kichot i Sancho Pansa – inscenizacja, która chwyta za serce Turystów do Campo de Criptana przyciągają nie tylko wiatraki, z których jeden raz w miesiącu jest wprawiany w ruch przez braci Sanchez-Bermejo. Gdy rozmawiam z Juanem Bautistą, kątem oka dostrzegam, jak grupka gapiów gromadzi się wokół dwóch starszych panów w dziwnych strojach. Ten drobny i niewysoki dzierży lancę, a na głowie ma hełm w kształcie miski golibrody. To jedna z najbardziej charakterystycznych sylwetek w dziejach literatury. Ale nie tylko za sprawą rekwizytów od razu rozpoznaję hiszpańskiego bohatera Don Kichota. Odgrywający go mężczyzna jest stworzony do tej roli – ma szczupłą, pooraną zmarszczkami twarz, nieobecne spojrzenie i ciepły, ujmujący uśmiech. Stoi cichutko z boku, podczas gdy rubaszny i rozgadany Sancho Pansa kokietuje widzów. Po chwili rozpoczyna się przedstawienie: inscenizacja fragmentu, w którym Don Kichot przypuszcza szarżę na „olbrzyma”, biorąc wiatraki za groźne giganty. Nie trzeba znać powieści o szlachcicu z La Manchy, by domyślić się, że ten atak nie może się udać. Rycerz w rzeczywistości nazywa się José María Ortega i jest emerytowanym rolnikiem. Wspólnie z piekarzem Vicente Muñozem, powieściowym giermkiem, należą do opiekującego się wiatrakami stowarzyszenia, Asociación Hidalgos Amigos de los Molinos. José María i Vicente jako aktorzy amatorzy od ćwierćwiecza wcielają się w postacie z powieści Cervantesa. I choć czasem zapominają swoich kwestii, z odsieczą musi pospieszyć im suflerka, jest to najbardziej wzruszające przedstawienie, jakie mogłam sobie wyobrazić. Krucha postać Don Kichota w zestawieniu z majestatycznymi wiatrakami doskonale oddaje realia rozpaczliwie nierównej walki. Dulcynea, Casa de la Torre i smak La Manchy – śladami kobiety, która nie zauważyła Don Kichota Z areny przegranego pojedynku ruszamy w miejsce bliższe sercu błędnego rycerza – do El Toboso, gdzie mieszkała jego ukochana. Po obu stronach szosy aż po horyzont ciągną się równe rzędy winorośli i drzew oliwnych. Docieramy do miasteczka późnym popołudniem, gdy na kościelną wieżę padają ostatnie promienie słońca, a białe ściany domów odbijają niebieskawe światło dopiero co zapalonych latarni. W brukowanych uliczkach słyszymy tylko echo własnych kroków – niczym w mieście duchów, po którym błąkają się zagubione postacie z powieści. Przyjechaliśmy zbyt późno, żeby zajrzeć do głównej atrakcji, czyli świetnie zachowanego Domu Dulcynei, gdzie przed wiekami mieszkał niejaki don Esteban z siostrą Aną. Według niektórych źródeł to ona miała być pierwowzorem damy serca Don Kichota. Okazuje się jednak, że miejsce, w którym spędzimy noc, także niewiele się zmieniło od czasów Cervantesa. – Czujcie się jak u siebie – wita nas Isabel Fernández, właścicielka hotelu Casa de la Torre. Ma krótkie siwe włosy i ciemne, śmiejące się oczy. Na kolację założyła białą koronkową bluzkę i fartuch, co w chłodnych XVI-wiecznych murach wydaje mi się nie lada bohaterstwem; ja mam na sobie dwa swetry. – Jestem prawdziwą kobietą z La Manchy. U siebie nigdy nie marznę – śmieje się Isabel. W jej hotelu naprawdę można się poczuć jak w domu, choć dom to raczej zamożny. Zabytkowe wnętrze mojego pokoju ocieplają drewniane meble w stylu epoki. Nas rozgrzeje zaś kolacja, którą gospodyni przygotowała sama. Na pierwsze danie gęsty sos pisto manchego. – To nic takiego, tylko pomidory i papryka z oliwą z oliwek. Ale przyrządzone wedle przepisu mojej babci: dużo cierpliwości i żeliwna patelnia – opowiada. Duszenie warzyw przez 8 godz. wymaga wytrwałości i jest jakby nie z tej epoki. Isabel podaje pisto ze świeżymi bułkami i sadzonym jajkiem kuropatwy; po nim na stół trafiają croquetas z szynki, mięsa z rosołu i beszamelu, a na koniec salpicón – mięsna potrawka z książki kucharskiej z czasów Filipa II. To za panowania tego monarchy żył Cervantes. W hotelu wszystko wiąże się z hiszpańskim pisarzem. Nad długim stołem wisi portret Dulcynei pędzla Arsenii Tenorio. – Artystka przedstawiła ją pośród świń, jak zwykłą dziewczynę z La Manchy. Z książki wiemy, że Dulcynea była chłopką, że świetnie soliła wieprzowinę, a jak krzyknęła, to słyszała ją cała okolica. To ona zwoływała chłopów z pola. Kawał baby! – mówi z uznaniem Isabel. Z jednej z opowieści Don Kichota wynika również, że gdy on ją ujrzał i zapamiętał na zawsze, ona wcale go nie zauważyła. Dlatego na obrazie rycerz przedstawiony jest jako ledwie widoczny cień za plecami bohaterki. Z inicjatywy Isabel Fernández ukazało się kilka unikatowych wydań dzieł pisarza – choćby „Don Kichot” przepisany ręcznie przez znanych literaturoznawców oraz gości i przyjaciół Casa de La Torre, w przekładzie na 67 języków! Są w nim fragmenty po polsku, w keczua i w guarani, po kurdyjsku i aramejsku. 127 osób z całego świata usiadło, by wykaligrafować rozdziały wskazane przez pomysłodawczynię. Książkę wydano w 300 egzemplarzach; po jednym otrzymał każdy z twórców, pozostałe trafiły do kolekcjonerów. Najbardziej wielojęzyczna książka świata? W El Toboso znajdziesz ponad 700 wydań „Don Kichota” Isabel poza swoimi wydaniami ma też imponującą kolekcję dzieł Cervantesa w różnych językach w bibliotece obwieszonej rycinami i obrazami inspirowanymi „Don Kichotem”. To nie jedyny taki zbiór w El Toboso. Drugi, znaczenie starszy, znajduje się w Museo Cervantino. Przez drzwi z witrażem przedstawiającym błędnego rycerza wchodzimy do instytucji poświęconej jednej jedynej książce. Pomysłodawcą placówki był burmistrz Jaime Martínez Pantoja. W 1926 r. napisał do ambasadorów różnych krajów w Hiszpanii z prośbą, by przesłali do jego rodzinnego miasta egzemplarz najsłynniejszego dzieła Cervantesa przełożonego na swój język. Jako że Don Kichot z La Manchy jest ponoć, zaraz po Biblii, najczęściej tłumaczonym dziełem na świecie do El Toboso zaczęły wkrótce spływać książki. Zebrało się ich ponad 700. Ta wielość języków doskonale oddaje ducha epoki, w której Cervantes pisał „Don Kichota”. Choć działo się to już po wypędzeniu innowierców z Hiszpanii przez królów katolickich, Półwysep Iberyjski nadal był tyglem kultur, co znajduje odbicie w powieści. Dziś w La Manchy można już tylko szukać śladów tego świata. Choć region znajduje się obok Madrytu, pozostaje z boku turystycznych szlaków. Lekko zapatrzony w przeszłość, jest idealnym miejscem na odpoczynek. Źródło: National Geographic Traveler
Czarnolas Kochanowskiego – wieś, która na zawsze zapisała się w historii polskiej literatury
Czarnolas fascynuje nie tylko jako rodzinne gniazdo Jana Kochanowskiego, ale również jako przykład miejsca, które mimo upływu czasu i zmian właścicieli nigdy nie utraciło swojej symbolicznej wartości. Wieś konsekwentnie pełni rolę jednego z najważniejszych punktów na mapie polskiego dziedzictwa. To przestrzeń, w której historia i natura tworzą spójną, nadal żywą opowieść.
Spis treści: Gdzie leży Czarnolas Kochanowskiego? Historia wsi Muzeum Kochanowskiego w Czarnolesie – miejsce przesiąknięte duchem poety Czarnolas to niewielka, malownicza wieś położona w województwie mazowieckim, w powiecie zwoleńskim, na terenie gminy Policzna. Miejscowość znajduje się na obszarze Równiny Radomskiej, w regionie, który zachował charakter spokojnego, rolniczego krajobrazu. Struktura osadnicza Czarnolasu zachowała wiele cech dawnego układu wsi. Choć współczesny Czarnolas to miejscowość skromna pod względem wielkości, jej znaczenie historyczne i kulturowe jest nieporównywalnie większe niż sugerowałaby liczba mieszkańców. To właśnie tu, wśród pól i starych drzew, Jan Kochanowski tworzył swoje najważniejsze utwory. Gdzie leży Czarnolas Kochanowskiego? Dzisiejszy turysta przyjeżdżający do Czarnolasu bez trudu odnajdzie ślady poety. Wieś stanowi centrum tzw. krainy Kochanowskiego, obejmującej okoliczne tereny związane z życiem twórcy. Można tu zobaczyć zarówno współczesne miejsca pamięci, jak i historyczny układ przestrzenny, który nawiązuje do dawnej siedziby szlacheckiej. Dzięki temu Czarnolas stał się jedną z najważniejszych atrakcji kulturowych regionu radomskiego, a jednocześnie miejscem, gdzie nadal można poczuć atmosferę spokojnego, ziemiańskiego życia XVI wieku. Historia wsi Historia Czarnolasu jest nierozerwalnie związana z dziejami rodu Kochanowskich herbu Korwin. Już w pierwszej połowie XVI wieku wieś była prywatną własnością tej rodziny. W 1519 roku podzielono ją pomiędzy dwóch braci – Filipa i Piotra Kochanowskich. To właśnie syn tego drugiego, Jan Kochanowski, w 1559 roku odziedziczył część dóbr i ulokował w Czarnolesie swoją siedzibę. Wzniesiony przez poetę w 1560 roku dwór, położony w cieniu słynnej lipy, stał się przestrzenią twórczą, w której powstały „Pieśni”, „Fraszki” czy „Treny”. Czarnolas Jana Kochanowskiego szybko urósł do rangi symbolu polskiego renesansu. Niestety, oryginalny dwór poety nie przetrwał. W 1720 roku budynek spłonął, pozostawiając jedynie fragmenty murów. Zainteresowanie Czarnolasem nie gasło jednak wraz z upływem dekad. Właściciele wsi zmieniali się, a każdy kolejny ród w pewien sposób odciskał na niej swoje piętno. W XVIII wieku Czarnolas należał do księcia Józefa Aleksandra Jabłonowskiego. Kolejni właściciele – Raczyńscy, Lubomirscy czy ponownie Jabłonowscy – sprawili, że Czarnolas stopniowo stawał się nie tylko majątkiem ziemskim, lecz także miejscem pamięci o poecie. Przekształcenia XIX wieku i kaplica Teresa Jabłonowskiej W XIX wieku Teresa Jabłonowska włączyła zachowane fragmenty murów spalonego dworu Kochanowskiego w konstrukcję kaplicy, którą wzniesiono około 1830 roku. To właśnie ona zapoczątkowała proces przekształcania Czarnolasu w miejsce symboliczne, będące hołdem dla poety. Równocześnie wieś rozwijała się jako typowa osada dworska. W 1827 roku liczyła 35 domów i 232 mieszkańców, a już w latach 60. XIX wieku populacja wzrosła do niemal 700 osób. Podział wsi na część dworską i włościańską odzwierciedlał charakterystyczny dla epoki model organizacji ziemiańskiej. Już pod koniec XIX wieku krajoznawcy, turyści i badacze zaczęli odwiedzać wieś, aby zobaczyć kaplicę, lipę i pamiątki po poecie. Aleksander Janowski, pionier polskiego krajoznawstwa, w 1904 roku wskazywał Czarnolas jako obowiązkowy punkt na trasie najciekawszych wycieczek po kraju. W kolejnych latach dawna wieś szlachecka zyskiwała status coraz ważniejszego punktu na mapie polskiej tożsamości kulturowej. Po II wojnie światowej zmienił się charakter zarządzania posiadłością. W latach 1954–1972 Czarnolas był siedzibą władz gromady, a w 1961 roku po raz pierwszy udostępniono zwiedzającym muzeum poświęcone Kochanowskiemu. Proces ten doprowadził do ostatecznego uformowania dzisiejszej roli wsi – miejsca pamięci narodowej, atrakcji kulturowej i centrum edukacji literackiej. Muzeum Kochanowskiego w Czarnolesie – miejsce przesiąknięte duchem poety Jedną z największych atrakcji w Czarnolesie jest Muzeum Jana Kochanowskiego, działające w zabytkowym dworze Jabłonowskich. Obiekt powstał w XIX wieku według projektu Jakuba Kubickiego, który był jednym z najwybitniejszych architektów polskiego klasycyzmu. Dwór, murowany i tynkowany, z elegancką bryłą parterowego budynku na wysokich piwnicach, na początku XX wieku został odrestaurowany po pożarze, dzięki czemu dziś możemy oglądać go w formie zbliżonej do oryginału. Powstanie muzeum i ekspozycja stała Muzeum otwarto w 1961 roku. Dziś jest to nowoczesna instytucja, która od 2020 roku działa jako samodzielna placówka kultury. Jej ekspozycja jest rozmieszczona w kilku salach tematycznych. Zwiedzający muzeum ma okazję poznać życie i twórczość poety z całkowicie nowej perspektywy – nie jako postać pomnikową, lecz jako człowieka zanurzonego w renesansowej kulturze europejskiej. W gablotach znajdują się starodruki, liczne wydania dzieł poety oraz prace naukowe poświęcone jego twórczości. Najcenniejsze eksponaty związane z poetą Wśród najcenniejszych eksponatów można zobaczyć dębowy fotel z herbem Korwin, obity skórą w ozdobne tłoczenia, który według tradycji należał do poety. Równie symboliczne są żelazne drzwi z inicjałami rodu – element pochodzący prawdopodobnie ze skarbca znajdującego się w spalonej w 1720 roku rezydencji Kochanowskich. Jednak muzeum to przede wszystkim miejsce, w którym „duch” Czarnolasu jest wciąż żywy. Wystawa „Jan Kochanowski – duch miejsca, klimat epoki” pozwala zanurzyć się w atmosferę renesansowej Polski, a interaktywne elementy ekspozycji umożliwiają zwiedzającym poznanie miejsc związanych z działalnością poety, a także zanurzenie się w klimacie gościny czartoryskiego dworu. Efekty dźwiękowe przywołują atmosferę życia rodziny Kochanowskich, a rekonstrukcje i prezentacje multimedialne pomagają zrozumieć kulturowy kontekst jego twórczości – od „Psałterza Dawidów” po „Pieśni” czy „Treny”. Park krajobrazowy i otoczenie muzeum Nie można pominąć także otoczenia dworu. Muzeum znajduje się w centrum pięknego parku krajobrazowego z XIX wieku, zaprojektowanego przez Józefa Stichego, a później przekształconego przez znanego ogrodnika Stefana Celichowskiego. Park, utrzymany w stylu angielskim, to miejsce spacerów, odpoczynku i kontaktu z naturą, w którym łatwo wyobrazić sobie krajobraz, jaki oglądał Kochanowski. To tu stoi obelisk upamiętniający miejsce dawnej lipy – tej samej, którą poeta wspominał w swoich utworach. Źródło: Muzeum Jana Kochanowskiego w Czarnolesie Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.