Niezwykły widok w Gdańsku. Monumentalny Księżyc lewituje w kościele św. Jana
Czy to sen? To pytanie zadaje sobie każdy, kto wchodzi teraz do kościoła św. Jana w Gdańsku. Do gotyckiej świątyni zawitał monumentalny Księżyc. Lewituje w transepcie i wprawia zwiedzających w osłupienie. Każdy centymetr tej podświetlanej od wewnątrz kuli odpowiada 5 kilometrom prawdziwej powierzchni Srebrnego Globu.
Dzieło sztuki w formie Księżyca wiszące w kościele św. Jana to kolejny zaskakujący pomysł pracowniczek Nadbałtyckiego Centrum Kultury, które realizuje różne projekty wewnątrz tej świątyni. W 2025 roku kościół stał się „LeŚnią”, czyli roślinną strefą wytchnienia. Księżycowe muzeum Instalacja „Museum of the Moon” („Księżycowe Muzeum”) w formie Księżyca to dzieło autorstwa brytyjskiego artysty Luke’a Jerrama. Przedstawia replikę Księżyca w skali 1:500 000. Oznacza to, że każdy centymetr tej podświetlanej od wewnątrz kuli odpowiada 5 kilometrom prawdziwej powierzchni Srebrnego Globu. Mierzy 7 metrów średnicy. Jak powstało to dzieło? Artysta wykorzystał bardzo precyzyjne zdjęcia dostarczone przez amerykańską agencję kosmiczną NASA. Czym dokładnie jest instalacja „Museum of the Moon”? „Proponujemy wydarzenie oparte na minimalizmie formy i skali, wchodzące w unikalny dialog z gotycką architekturą Centrum św. Jana” – czytamy w komunikacie Nadbałtyckiego Centrum Kultury. Dodano, że aranżacja i oprawa przestrzeni zaprojektowano tak, by zaskoczyć zmysły odbiorców – pełen efekt wizualny widzowie odkryją dopiero po przekroczeniu progu. Instalacja znalazła się w świątyni w ramach projektu „chyba śnisz…”. Celem inicjatorek akcji było stworzeniu „totalnego, onirycznego doświadczenia przestrzeni”. Kuratorką wystawy jest Anna Zalewska-Andruszkiewicz. Podróżujący Księżyc Instalacja podróżuje po całym świecie. Gości w katedrach, muzeach i na festiwalach, a teraz na chwilę ląduje w Gdańsku. Jednak to nie jest jej pierwszy raz w Polsce. W 2019 roku można było ją obejrzeć z okazji na dziedzińcu Centrum Nauki Kopernik w Warszawie w okazji 50 rocznicy pierwszego lądowania ludzi na Srebrnym Globie w ramach programu Apollo. Do tej pory praca była pokazywana ponad 350 razy w 40 krajach, zachwycając ponad 30 milionów widzów. Kim jest Luke Jerram – autor instalacji „Museum of the Moon”? Jerram jest Brytyjczykiem. Tworzy rzeźby, instalacje oraz projekty live art. Działa od 1997 roku i ma na swoim koncie blisko 1000 wystaw na całym świecie. Można określić go mianem multiinstrumentalisty, bo tworzy zarówno obiekty muzealne, ale również po spektakularne, wielkoformatowe interwencje w przestrzeni publicznej. Szerokim echem odbiła się jego instalacja Play Me, I’m Yours. Było to ponad 2000 ulicznych pianin w 70 miastach. Dotarła do 10 milionów odbiorców i stała się stałym elementem współczesnej popkultury. Kiedy zobaczyć Księżyc w kościele? Instalację można zobaczyć za darmo! Jest dostępna dla zwiedzających do 4 lipca 2026 roku w Centrum św. Jana (ul. Świętojańska 50, Gdańsk). Świątynia czynna jest codziennie w godzinach 10:00 – 20:00. Z kolei możliwość zwiedzania całonocnego odbędzie się z 3 na 4 lipca – nie są wymagane zapisy. Oprowadzania kuratorskie będzie możliwe 25 czerwca i 2 lipca – te spotkania są bezpłatne, ale ze względu na limit miejsc obowiązują wcześniejsze zapisy w serwisie evenea.pl. Organizatorzy zachęcają do wizyty osoby z niepełnosprawnościami ruchowymi. Całość instalacji oraz wydarzenia towarzyszące odbywają się na parterze NCK – Centrum św. Jana. Przestrzeń jest w pełni dostępna i pozbawiona barier architektonicznych. Źródło: Nadbałtyckie Centrum Kultury Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Zabytki Turcji dostępne nocą. Wśród nich miejsca znane na całym świecie
Podziemne miasta Kapadocji i monumentalne teatry rzymskie dostępne w nocy, pod gwiazdami. Turcja zaprasza do wzięcia udziału w nietypowej „nocy muzeów”, która potrwa aż do jesieni. To świetna okazja, by pozwiedzać spektakularne zabytki w kameralnej atmosferze.
Turcja słynie nie tylko z pięknych plaż, ale również z przebogatego dziedzictwa historycznego i archeologicznego. To tutaj rozkwitały różne starożytne cywilizacje, w tym hellenistyczna czy hetycka. To one pozostawiły po sobie niezliczone zabytki, które po dziś dzień można zwiedzać. Do tej pory możliwe to było jednak z reguły jedynie w ciągu dnia. Teraz się to zmieniło. Noce w muzeach Turcja w ubiegłym roku udostępniała wybrane muzea i stanowiska wieczorową porą. Wówczas inicjatywa ta przyciągnęła ponad milion zwiedzających. Dlatego zdecydowano się na kontynuację tego przedsięwzięcia. Od 1 czerwca do 1 października można wieczorami odwiedzić 20 muzeów i stanowisk archeologicznych w całym kraju. Od góry Nemrut i Efezu, po Zeugmę i Wieżę Galata – obiekty będą otwarte od godziny 19:00 do wyznaczonej pory zamknięcia w późnych godzinach wieczornych. W ten sposób Turcja chce zrównoważyć zarządzanie ruchem turystycznym. „Dzięki wydłużonym godzinom otwarcia, liczba zwiedzających rozkłada się bardziej równomiernie w ciągu dnia, co pomaga ograniczyć tłok w najpopularniejszych obiektach. Inicjatywa zachęca także odwiedzających do dłuższych pobytów i pozwala im lepiej poznać bogate dziedzictwo kulturowe kraju” – czytamy w komunikacie. Stambuł wieczorową porą Do projektu dołączyły też słynne placówki muzealne w Stambule, który uznawany jest za kulturalną stolicę Turcji. Odwiedzić będzie można Muzea Archeologiczne w Stambule – kompleks muzeów, gromadzący wyjątkowe dzieła różnych cywilizacji, w tym m.in. najstarszy zachowany traktat pokojowy na świecie oraz jeden z najdawniejszych poematów miłosnych. Mnie typowym „muzeum” jest Wieża Galata, z której można podziwiać panoramę rozświetlonego miasta i Złotego Rogu. Z kolei turyści zafascynowani historią nowożytną Turcji powinni zwiedzić Muzeum Sztuki Tureckiej i Islamskiej, mieszczące się w dawnym Pałacu Ibrahima Paszy. Archeologia bliższa i dalsza Mniej znanym muzeum, a ze spektakularną kolekcją jest Muzeum w Şanlıurfie, prezentujące zabytki z Göbeklitepe i Karahantepe. Są to jedne z najstarszych na świecie konstrukcji megalitycznych, być może mające funkcje kultowe. W muzeum można zobaczyć m.in. pełnowymiarową rzeźbę dzika czy ludzi niosących na plecach dzikie zwierzęta. W innym oddziale tego muzeum w Şanlıurfie znajdują się spektakularne mozaiki z czasów grecko-rzymskich. Warto też odwiedzić w ramach „nocy muzeów” Efez. Położony w samym sercu regionu Morza Egejskiego w prowincji Izmir, należy do najlepiej zachowanych miast rzymskich na świecie. Są też inne starożytne miejsca nad Morzem Egejskim, gdzie nocą historia ożywa. To między innymi klejnot regionu Denizli – Hierapolis – oraz świątynia Apolla w Didymie w prowincji Aydın. Co, gdzie i kiedy? Pełny spis obiektów Poniżej prezentujemy listę muzeów i stanowisk archeologicznych biorących udział w „Nocach Muzeów” wraz z informacją, do której godziny są czynne: Stanowisko archeologiczne w Nemrut: czynne w godzinach 04:00–09:00; Muzeum Cywilizacji Anatolijskich – czynne do 21:00; Stanowisko archeologiczne w Aspendos – czynne do 22:00; Muzeum w Alanyi – czynne do 22:00; Stanowisko archeologiczne w Patarze – czynne do 22:00; Muzeum Cywilizacji Licyjskich –czynne do 21:00; Stanowisko archeologiczne w Side – czynne do 22:00; Świątynia Apollina – czynne do 21:00; Grobowce Seldżuckie w Ahlat – czynne do 21:00; Stanowisko archeologiczne w Hierapolis –czynne do 23:00; Muzeum Mozaiki Zeugma w Gaziantep – czynne do 21:00; Muzea Archeologiczne w Stambule – czynne do 22:00; Wieża Galata – czynna do 23:00; Muzeum Sztuki Tureckiej i Islamskiej w Stambule – czynne do 22:00; Stanowisko archeologiczne w Efezie –czynne do 23:00 (w dniach: środa, czwartek, piątek, sobota); Muzeum Archeologii Podwodnej w Bodrum – czynne do 22:00; Muzeum w Marmaris – czynne do 22:00; Podziemne miasto Derinkuyu – czynne do 21:00; Muzeum w Şanlıurfie – czynne do 21:00; Muzeum Mozaiki Haleplibahçe – czynne do 21:00. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Stonehenge za darmo i bez wychodzenia z domu. Ruszył niezwykły projekt 3D
Czy można poczuć magię Stonehenge, nie ruszając się z fotela? Dzięki nowemu projektowi naukowców każdy może teraz wejść do świata słynnego kręgu, prześledzić jego historię dzięki technologii 3D i interaktywnym treściom. A wszystko dostępne jest zupełnie za darmo.
W 2022 roku w Muzeum Brytyjskim w Londynie odbyła się wystawa „The World of Stonehenge” („Świat Stonehenge”). To był wielki sukces tej placówki. Odwiedziło ją ponad 190 tysięcy osób. Udało się na niej zgromadzić ponad 400 bezcennych obiektów wypożyczonych z 36 instytucji z całej Europy, tworząc unikatową, jedyną w swoim rodzaju panoramę prehistorycznego świata. Obiekty zgromadzone na wystawie, mimo że pochodziły z różnych zakątków Europy, miały na celu przedstawienie szerszego kontekstu kulturowego, społecznego i religijnego, w którym funkcjonowało Stonehenge. Teraz każdy może zobaczyć tę wystawę bez wychodzenia z domu i to za darmo! Świat Stonehenge widziany z kanapy Naukowcy z University of Reading i Muzeum Brytyjskiego postanowili „unieśmiertelnić” wystawę i umieścić ją w świecie wirtualnym, tak by była dostępna dla każdego. Tak powstał projekt „The Virtual World of Stonehenge” („Wirtualny świat Stonehenge”). Nie jest to jednak standardowa wystawa online, ze zwykłymi zdjęciami ukazującymi sale pełne zabytków. Eksperci wykorzystali skanery laserowe 3D. Surowe dane przekształcono na w pełni interaktywne doświadczenie online, łącznie z warstwą dźwiękową. Stonehenge, jakiego nie znaliście Wirtualna wersja wystawy oferuje znacznie więcej, niż zwykłe przechodzenie między cyfrowymi gablotami. Użytkownicy mogą dosłownie wejść do świata ludzi żyjących w czasach Stonehenge i obserwować, jak monument zmieniał się na przestrzeni wieków. Platforma oferuje immersyjne pejzaże dźwiękowe, animacje i interaktywne treści, które ożywiają prehistorię. View oEmbed on the source website Jednym z najbardziej fascynujących elementów jest możliwość wirtualnej eksploracji neolitycznych kopalni krzemienia w Grimes Graves, co daje rzadką okazję do zajrzenia pod ziemię, skąd pradziejowi mieszkańcy Anglii pozyskiwali cenny surowiec. To taki odpowiednik polskich Krzemionek koło Ostrowca Świętokrzyskiego. Warto przyjrzeć się też wyposażeniu grobu szamanki z Bad Dürrenberg. Uwagę zwraca maska lub nakrycie głowy wykonane z poroża jelenia. Innym znaleziskiem z terenu Niemiec jest Dysk z Nebry, ukazujący ciała niebieskie. Sensacyjne są prezentowane na wystawie relikty po Seahenge – drewnianym kręgu zlokalizowanym niedaleko Norfolk. Te pozostałości pochodzą sprzed 4 tysięcy lat. Skarby w wysokiej rozdzielczości Szczególną uwagę poświęcono historiom mniej znanych, ale niezwykle istotnych obiektów. Internauci mogą z bliska przyjrzeć się artefaktom, które często umykają uwadze podczas tradycyjnego zwiedzania. Wśród nich znajduje się m.in. liść wiązu sprzed 6000 lat, misternie tkana bransoletka z krowiej sierści oraz pozostałości po pradziejowej uczcie. Każdy z tych przedmiotów został wzbogacony o nową zawartość cyfrową, która pozwala zrozumieć jego znaczenie w kontekście życia codziennego i wierzeń dawnych społeczności. Wystawa dostępna jest w kilku językach, w tym angielskim. Polskiego niestety zabrakło. Wirtualna wystawa działa płynnie i załączone są do niej dodatkowe materiały w postaci filmów. Nawet pobieżne „zwiedzanie” zajmie ponad godzinę. Gorąco polecam! Źródło: University of Reading Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Muzeum Brytyjskie opowiada historię świata. Jego sale kryją bezcenne skarby
Muzeum Brytyjskie jest bez wątpienia jednym z najważniejszych miejsc na kulturalnej mapie świata. Tamtejsza kolekcja, licząca ponad osiem milionów eksponatów, pozostaje jedną z największych na świecie. Należy jednak podkreślić, że brytyjska instytucja nie jest wyłącznie właścicielem skarbów przeszłości, ale także ich strażnikiem i propagatorem wiedzy.
Spis treści: Sir Hans Sloane i idea uniwersalizmu Od rezydencji do neoklasycznego pałacu Kolekcja muzealna jak panorama ludzkiej cywilizacji Kamienie milowe historii Akademickie i literackie serce Londynu Od momentu swojego powstania w połowie XVIII wieku, Muzeum Brytyjskie jest czymś więcej niż „tylko” instytucją gromadzącą artefakty. W praktyce mówimy tu o centralnym punkcie globalnego dyskursu o kulturze i historii. Jako pierwsze na świecie darmowe, narodowe i publiczne muzeum, od 1759 roku realizuje misję udostępniania wiedzy „wszystkim osobom pilnym i ciekawym” i robi to niezwykle skutecznie. Obecnie gmach w londyńskim Bloomsbury przyciąga ponad 6 milionów osób rocznie. Sir Hans Sloane i idea uniwersalizmu Historia Muzeum Brytyjskiego jest nierozerwalnie związana z osobą Hansa Sloane’a. Królewski lekarz, przyrodnik i kolekcjoner „naturalnych i sztucznych osobliwości”, a przy tym także prezes Towarzystwa Królewskiego, umiejętnie wykorzystywał globalne sieci handlowe i naukowe rozwijającego się imperium, aby stworzyć kolekcję o ogromnej skali. W chwili jego śmierci, zbiory te liczyły ponad 80 tys. obiektów, w tym 40 tys. drukowanych książek, 7 tys. manuskryptów, bogate okazy historii naturalnej i ogromną liczbę monet i medali. Pragnąc zachować jedność swojej kolekcji, Sloane w testamencie zaoferował ją królowi Jerzemu II dla narodu. Postawił tylko jeden warunek – jego spadkobiercy mieli otrzymać 20 tys. funtów, co stanowiło kwotę znacznie niższą od rynkowej wartości zgromadzonych artefaktów. 7 czerwca 1753 roku parlament przyjął ustawę, która formalnie ustanowiła muzeum. Do zasobów Sloane’a dołączono trzy inne kluczowe biblioteki: Cottonian, Harleian i Old Royal Library, co nadało instytucji charakter zarówno muzealny, jak i biblioteczny (w 1973 roku oficjalnie oddzielono dział biblioteczny i utworzono Bibliotekę Brytyjską). W tym miejscu warto jednak wspomnieć o dość kontrowersyjnych korzeniach placówki. Początkowe finansowanie zakupu kolekcji i jej utrzymania było powiązane z loterią publiczną, a także, co jest przedmiotem współczesnej krytyki, z dochodami pochodzącymi pośrednio z niewolniczej pracy na jamajskich plantacjach cukru. Muzeum narodowe zostało otwarte 15 stycznia 1759 roku, w Montagu House – siedemnastowiecznej rezydencji, zakupionej specjalnie na potrzeby ekspozycji. Choć z założenia miało być dostępne dla każdego, wczesne dekady charakteryzowały się restrykcyjnym systemem biletowym. Zwiedzający musieli składać pisemne wnioski, a grupy były małe i oprowadzane osobiście przez kustoszy. Dopiero w XIX wieku, wraz ze wzrostem nastrojów demokratycznych i przemianami społecznymi, muzeum otworzyło się na tłumy. Od rezydencji do neoklasycznego pałacu W miarę jak imperium brytyjskie rozszerzało swoje wpływy, kolekcja muzeum rosła w tempie uniemożliwiającym dalsze funkcjonowanie w niszczejącym Montagu House. W 1823 roku król Jerzy IV podarował narodowi Bibliotekę Królewską swojego ojca, co stało się impulsem do budowy nowego gmachu. Zadanie to powierzono sir Robertowi Smirke’owi, jednemu z czołowych przedstawicieli stylu neogreckiego. Projekt Roberta Smirke’a i fasada główna Smirke zaprojektował budynek na planie czworoboku z czterema skrzydłami i centralnym dziedzińcem. Styl neogrecki, który stał się popularny pod koniec XVIII wieku dzięki odkryciom archeologicznym w Grecji, miał odzwierciedlać wagę i powagę przechowywanych wewnątrz skarbów. Najbardziej rozpoznawalnym elementem stała się południowa fasada z 44 kolumnami w porządku jońskim, z których każda mierzy 14 metrów wysokości. Pedyment nad głównym wejściem zawiera rzeźby zatytułowane „Postęp cywilizacji” autorstwa sir Richarda Westmacotta, składające się z 15 alegorycznych figur. Budowa została ukończona w 1852 roku, wykorzystując najnowocześniejsze ówczesne technologie, takie jak betonowe fundamenty i żeliwne ramy konstrukcyjne. King’s Library i Reading Room King’s Library, obecnie znana jako Galeria Oświecenia, była pierwszym ukończonym skrzydłem nowego muzeum. Ta imponująca sala, mierząca 91 metrów długości, została zaprojektowana specjalnie do przechowywania 65 tys. książek Jerzego III. Zastosowano w niej pionierskie żeliwne belki wspierające sufit, co pozwoliło na stworzenie tak ogromnej, otwartej przestrzeni bez konieczności stawiania dodatkowych podpór. W 2003 roku, po renowacji, która przywróciła oryginalną żółto-złotą kolorystykę i pozłocenia, galeria otrzymała prestiżową nagrodę Crown Estate Conservation Award. W samym centrum czworobocznego gmachu, na dawnym dziedzińcu ogrodowym, w 1857 roku wzniesiono Reading Room, czyli okrągłą czytelnię według projektu Sydneya Smirke’a, brata Roberta. Jej kopuła o średnicy 42,6 metra była technologicznym majstersztykiem, wykonanym z segmentów żeliwnych z wypełnieniem z papier-mâché. To właśnie w tym miejscu nad swoimi dziełami pracowali tacy autorzy jak Virginia Woolf, Oscar Wilde czy Bram Stoker. Rewolucja Normana Fostera Największą zmianą architektoniczną na przełomie tysiącleci było stworzenie Wielkiego Dziedzińca im. Królowej Elżbiety II, otwartego w grudniu 2000 roku. Projekt biura Foster and Partners przekształcił zaniedbany wewnętrzny dziedziniec w największy zadaszony plac publiczny w Europie (uznawany za taki w chwili otwarcia). Najbardziej spektakularnym elementem jest szklany dach o powierzchni około 6 700 metrów kwadratowych, składający się z 3 312 paneli szklanych, wsparty na stalowej kratownicy. Inwestycja ta zwiększyła przestrzeń publiczną muzeum o 40%, tworząc nowoczesne centrum z kawiarniami, księgarniami i salami wystawowymi, a jednocześnie – przywracając czytelni jej centralne miejsce w sercu instytucji. Kolekcja muzealna jak panorama ludzkiej cywilizacji Zbiory Muzeum Brytyjskiego są jednymi z najbardziej kompleksowych na świecie – obejmują 2 miliony lat historii ludzkości na wszystkich kontynentach. Choć liczba obiektów szacowana jest na około 8 milionów, na stałych ekspozycjach znajduje się w danym momencie około 80 tys. z nich, co stanowi zaledwie 1% całości. Pozostała część jest przechowywana w magazynach lub udostępniana badaczom w ramach szerokiego programu wypożyczeń. Kolekcja jest podzielona na działy geograficzne i tematyczne. Do najważniejszych departamentów należą: Egipt i Sudan – druga co do wielkości i najważniejsza kolekcja egipska (poza Kairem), z ponad 100 000 obiektów; Grecja i Rzym – zawiera rzeźby z Partenonu, fragmenty mauzoleum w Halikarnasie i świątyni Artemidy w Efezie; Bliski Wschód – słynie z asyryjskich reliefów i skarbów z Mezopotamii; Brytania, Europa i Prehistoria – przechowuje skarby z Sutton Hoo, szachy z Lewis i artefakty rzymskiej Brytanii; Azja, Afryka i Ameryki – prezentuje różnorodność kulturową świata, od brązów z Ife, po mozaiki Azteków. Kamienie milowe historii Wśród milionów artefaktów kilka zyskało status globalnych ikon, stając się obowiązkowymi punktami każdej wizyty. Ich znaczenie wykracza poza wartość estetyczną – są to często klucze do zrozumienia całych cywilizacji. Kamień z Rosetty Prawdopodobnie najsłynniejszy obiekt w muzeum. Jest to fragment steli z 196 r. p.n.e., zawierający dekret wydany w Memfis w imieniu Ptolemeusza V. Tekst zapisano w trzech skryptach: hieroglifach, piśmie demotycznym i starożytnej grece. To właśnie dzięki temu porównawczemu zestawieniu Jean-François Champollion zdołał w XIX wieku odczytać egipskie hieroglify, otwierając drzwi do zrozumienia starożytnego Egiptu. Kamień został przejęty przez wojska brytyjskie od Francuzów w 1801 roku, po kapitulacji Aleksandrii. Rzeźby Partenonu Kolekcja rzeźb, metop i fragmentów fryzu z ateńskiego Partenonu, powstałych w V wieku p.n.e. pod nadzorem Fidiasza. Zostały one zdjęte z Akropolu przez lorda Elgina, ambasadora brytyjskiego przy Porcie Ottomańskiej, w latach 1801–1812. Ich obecność w Londynie jest przedmiotem trwającej od dwóch stuleci kontrowersji między Wielką Brytanią a Grecją. Argumenty za ich pozostaniem opierają się na statusie muzeum jako instytucji uniwersalnej, podczas gdy strona grecka domaga się ich zjednoczenia w nowoczesnym Muzeum Akropolu w Atenach. Skarb z Sutton Hoo Odkryty w 1939 roku w Suffolk, jest uważany za jedno z najważniejszych znalezisk archeologicznych w historii Wielkiej Brytanii. Są to pozostałości po królewskim pochówku łodziowym z VII wieku. Grób prawdopodobnie należy do anglosaskiego króla Raedwalda. Najbardziej ikonicznym elementem jest bogato zdobiony hełm, zrekonstruowany z setek drobnych fragmentów, który stał się symbolem wczesnośredniowiecznej Brytanii. Szachy z wyspy Lewis Zestaw 78 figurek szachowych, wykonanych z kłów morsa i zębów wieloryba, datowanych na XII wiek. Odnalezione w 1831 roku na szkockiej wyspie Lewis, prawdopodobnie zostały wykonane w Norwegii. Figurki te, o niezwykle ekspresyjnych twarzach, są uznawane za najsłynniejsze bierki szachowe na świecie. Mumia Katebet Mimo tysięcy mumii w kolekcji, ta należąca do Katebet – śpiewaczki boga Amona z ok. 1300 r. p.n.e. – jest jedną z najlepiej zbadanych i zachowanych. Jej złocona maska i starannie owinięte ciało stanowią przejmujący dowód staroegipskiej wiary w życie pozagrobowe. Akademickie i literackie serce Londynu Niezwykłą atmosferę muzeum determinują nie tylko zgromadzone tam zbiory, ale także lokalizacja instytucji. Bloomsbury jest sercem londyńskiego życia akademickiego i literackiego. W bezpośrednim sąsiedztwie instytucji znajdują się budynki University College London i Senate House. To właśnie tam narodziła się słynna Grupa Bloomsbury, zrzeszająca takich intelektualistów, jak Virginia Woolf, Vanessa Bell czy John Maynard Keynes, którzy spotykali się w okolicznych domach, by dyskutować o sztuce, polityce i wolności osobistej, często buntując się przeciwko wiktoriańskim restrykcjom. Dla odwiedzających muzeum, spacer po Bloomsbury to także spotkanie z historią medycyny (Great Ormond Street Hospital) oraz literaturą (dom-muzeum Karola Dickensa przy Doughty Street). Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Sztokholmskie muzeum Vasa kryje niegdyś najpotężniejszy okręt wojenny świata. Zatonął przepłynąwszy zaledwie 1300 m
Mówiąc o statkach, które zatonęły podczas dziewiczego rejsu, zwykle przychodzi nam do głowy Titanic, który zatonął po niespełna pięciu dniach od wyjścia z portu. Mający symbolizować potęgę militarną Szwecji okręt Vasa nie miał nawet tyle szczęścia. Zatonął już w sztokholmskim porcie i spędził na jego dnie 333 lata. Gdy go w końcu wyciągnięto, zbudowano dla niego specjalne muzeum.
Spis treści: Pływająca forteca Błędy konstrukcyjne Dziewiczy rejs Szwedzki program Apollo 10 sierpnia 1628 roku był spokojnym, idealnym na wodowanie dniem. Z południowego zachodu wiał lekki wiatr i wszystko wskazywało, że szwedzka marynarka wojenna zyskuje właśnie najpotężniejszą broń w swoim arsenale. Pływająca forteca Król Szwecji Gustaw II Adolf, kuzyn Zygmunta III Wazy, był entuzjastą artylerii. Dlatego jego flagowy okręt musiał być solidnie wyposażony w działa. W swój pierwszy rejs wyruszył z 64 działami. Jednak ze względu na opóźnienia w dostawie dział, osiem furt działowych pozostało pustych. Główne uzbrojenie stanowiło 48 dział 24-funtowych (historyczna kategoria) – potężnych, brązowych armat strzelających kulami o wadze około 10 kg. Na górnym pokładzie znajdowały się mniejsze działa: osiem 3-funtowych (1,25 kg) oraz sześć tzw. stormstycken – krótkich dział o cienkich ściankach, używanych do rażenia załogi przeciwnika na krótkim dystansie. Jednorazowo działa Vasy mogły wystrzelić salwą burtową z aż 250 kilogramów amunicji – około cztery razy więcej niż typowy szwedzki okręt wojenny lat 20. XVII wieku i dwa razy więcej niż największe jednostki innych flot północnoeuropejskich. Gdy ciężkie żelazne kule opuszczały lufy, osiągały prędkość zbliżoną do prędkości dźwięku. Przez krótką chwilę Vasa był najpotężniej uzbrojonym okrętem na Bałtyku – jeśli nie na świecie. Był pływającą fortecą budzącą grozę od Tallinna (dawniej Reval) po Kopenhagę. Błędy konstrukcyjne Statek był też bogato zdobiony, miał specjalną komnatę królewską. Jednakże – jak niespełna trzy wieki później Titanic – jego piękno i potęga nie szły w parze z perfekcyjnością konstrukcji. Chociaż projektant statku, Henrik Hybertsson, był doświadczonym szkutnikiem, nie miał praktyki w budowie tak wielkich i potężnie uzbrojonych okrętów. W tamtych czasach nie istniały jeszcze metody matematyczne pozwalające przewidzieć stabilność statku – opierano się na doświadczeniu. Górna część kadłuba Vasy była zbyt wysoka i za ciężka w stosunku do części podwodnej. Środek ciężkości znajdował się zbyt wysoko, przez co nawet lekki wiatr powodował groźne przechyły. Było to widoczne już w dniu katastrofy – a niektórzy podejrzewali to jeszcze przed wypłynięciem. Dzień zwodowania okrętu rozpoczął się nabożeństwem. W całym mieści panowała świąteczna atmosfera. Po licznych opóźnieniach, problemach z dostawami dział i zmianie kapitana, świeżo wyposażona Vasa stała zakotwiczona poniżej sztokholmskiego zamku, z działami na pokładzie i załogą na stanowiskach. Nabrzeże było pełne ludzi, a woda roiła się od małych łodzi z widzami, którzy chcieli zobaczyć, jak potężna machina wojenna wypływa ze stolicy. Jednak to, co zaczęło się nabożeństwami i świąteczną atmosferą, zakończyło się wodnym grobem. Sam statek zwodowano wczesnym popołudniem. Dziewiczy rejs W dziewiczy rejs statku pozwolono załodze zabrać rodziny. Goście – w tym kobiety i dzieci – mieli wysiąść w twierdzy Vaxholm Fortress, zanim okręt popłynie dalej do letniej bazy floty na wyspie Älvsnabben. Tam miał pełnić funkcję okrętu flagowego eskadry rezerwowej, oczekując na rozkazy – czy wzmocnić blokadę Gdańska w wojnie z Rzecząpospolitą Obojga Narodów, czy dołączyć do sił chroniących Stralsund. Dopiero wtedy na pokład mieli wejść żołnierze piechoty morskiej – około 300 ludzi. Nigdy jednak tam nie dotarli. Vasa odbiła od brzegu między godziną czwartą a piątą po południu. Ponieważ wiatr wiał z południa, statek musiał być przeciągany przy pomocy kotwic wzdłuż nabrzeża aż do miejsca znanego dziś jako Slussen. Tam mógł złapać prąd wodny prowadzący przez port. Gdy tak się stało, odwiązano ostatnie liny, postawiono cztery z dziesięciu żagli i oddano salut. Pod klifami Södermalm wiatr był słaby – statek dryfował, słabo reagując na ster. Niewielki podmuch przechylił go na lewą burtę, ale powoli wrócił do pionu. Jednak gdy okręt minął przesmyk przy Tegelviken, silniejszy podmuch przechylił go tak bardzo, że woda zaczęła wlewać się przez otwarte furty działowe na dolnym pokładzie. Vasa zaczęła tonąć. Na pokładzie wybuchła panika. Kapitan Söfring Hansson rozkazał zluzować żagle i zamknąć furty działowe. Wiceadmirał Erik Jönsson zbiegł pod pokład, by sprawdzić działa. Wielu ludzi rzuciło się do wody, inni próbowali wydostać się po przechylonych drabinach. W ciągu kilku minut statek spoczął na dnie na głębokości 32 metrów. Maszty wystawały ponad powierzchnię – część ludzi chwyciła się ich, inni zostali podjęci przez łodzie towarzyszące. Niektórzy dopłynęli do brzegu wyspy Beckholmen. Zginęło około 30 osób, głównie uwięzionych wewnątrz statku. Był to triumf, który zakończył się sromotną porażką. W Sztokholmie zapanowała żałoba. Szwedzki program Apollo W kwietniu 1961 roku grupa nurków i archeologów zanurzyła się w czarnej mazi wypełniającej Vasę. Statek został opróżniony z wody przy pomocy trzech ogromnych pomp. Prace trwały dziesięć dni, a w ich trakcie nurkowie badali kadłub i uszczelniali przecieki. 4 maja okręt został odholowany do suchego doku Gustawa V na wyspie Beckholmen. Tam odłączono go od barek podnoszących i unosząc się już na własnym kilu, wpłynął do doku, osiadając na specjalnie zbudowanym betonowym pontonie. Całą skomplikowaną i kosztowną procedurę media nazwały szwedzkim programem Apollo. Ponieważ podobnie, jak w przypadku Apollo, celem było dokonanie czegoś, co wielu uważało za niemożliwe: wydobycie w całości XVII-wiecznego okrętu wojennego z dna morza. Nawet dziś wiele osób pamięta, gdzie byli w chwili, gdy Vasa po 333 latach w ciemności w końcu wynurzyła się z głębin. Tym bardziej, że zupełnie jak w dniu zwodowania, wydobycie statku z dna przyciągnęło tłumy. Wrak został przetransportowany do tymczasowej hali zwanej „Wasavarvet”, gdzie prowadzono jego konserwację przez kilkadziesiąt lat. Muzeum Vasa zbudowano dopiero w latach 80. ubiegłego wieku. Znajduje się ono przy Galärvarvsvägen 14, na wyspie Djurgården w Sztokholmie, nieopodal muzeum ABBA. Jest najczęściej odwiedzanym muzeum w całej Skandynawii. Tylko w 2024 roku odwiedziło je ponad 1,25 miliona gości. Bilet wstępu kosztuje 195–240 koron (76–94 zł), osoby poniżej 18. roku życia nie płacą. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Kościerzyna jest jednym z głównych ośrodków południowych Kaszub, łączącym funkcje administracyjne z wyraźnie zarysowanym dziedzictwem historycznym i kolejowym. Miasto jest położone w otoczeniu jezior i terenów leśnych. Jego znaczenie nie wynika z wielkości, lecz z kumulacji funkcji i zasobów historycznych, kulturowych i przyrodniczych, które współistnieją w stosunkowo niewielkiej przestrzeni miejskiej.
Spis treści: Krótka historia – od średniowiecza po współczesność Układ urbanistyczny i atrakcje turystyczne Kościerzyna dziś – między tradycją a nowoczesnością Kościerzyna leży w województwie pomorskim, w południowej części Pojezierza Kaszubskiego. Miasto jest otoczone systemem jezior, wśród których najbliżej znajdują się Gałęźne, Kapliczne i Wierzysko. W nieco większej odległości leżą również większe akweny, takie jak Sudomie, Osuszno czy Garczyn. Taki układ przestrzenny sprzyja rozwojowi turystyki aktywnej i krajoznawczej. Jednocześnie Kościerzyna pełni funkcję lokalnego węzła komunikacyjnego – krzyżują się tu drogi o znaczeniu regionalnym, a infrastruktura kolejowa od XIX wieku pozostaje istotnym elementem rozwoju miasta. Krótka historia – od średniowiecza po współczesność Początki Kościerzyny sięgają końca XIII wieku. Najstarsze wzmianki źródłowe pochodzą z 1284 roku, kiedy miejscowość pojawiła się w dokumentach książęcych. W XIV wieku osada została lokowana na prawie chełmińskim, a w 1398 roku uzyskała pełne prawa miejskie. W kolejnych stuleciach miasto przechodziło przez typowe dla regionu przemiany polityczne. Najpierw znalazło się pod panowaniem zakonu krzyżackiego, a po II pokoju toruńskim wróciło do Korony Polskiej. W tym okresie rozwijało się jako niewielki ośrodek rzemieślniczo-handlowy, silnie związany z rolniczym zapleczem regionu. Historia Kościerzyny nie była jednak pozbawiona dramatycznych epizodów. Miasto wielokrotnie niszczyły pożary, a przemarsze wojsk i epidemie znacząco wpłynęły na liczbę ludności. W XVIII wieku, po I rozbiorze Polski, Kościerzyna znalazła się w granicach Prus, gdzie pozostawała do 1920 roku. XIX wiek przyniósł intensywniejszy rozwój administracyjny i edukacyjny. Powstały szkoły, instytucje publiczne oraz infrastruktura kolejowa. Jednocześnie miasto stało się ważnym ośrodkiem polskości na Kaszubach, mimo nasilonej germanizacji. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę Kościerzyna została włączona do II Rzeczypospolitej. Okres międzywojenny przyniósł rozwój gospodarczy oraz modernizację transportu, w tym rozbudowę połączeń kolejowych. Druga wojna światowa oznaczała okupację niemiecką, represje wobec ludności polskiej oraz tragiczne wydarzenia związane z eksterminacją mieszkańców. Po 1945 roku miasto odbudowało się stosunkowo szybko. Rozbudowa osiedli mieszkaniowych, rozwój instytucji kultury i infrastruktury publicznej ukształtowały współczesny charakter Kościerzyny jako lokalnego centrum administracyjnego i turystycznego. Układ urbanistyczny i atrakcje turystyczne Centrum Kościerzyny zachowało historyczny układ urbanistyczny, którego osią pozostaje rynek. Choć większość zabudowy pochodzi z XIX wieku, siatka ulic jest nadal czytelna i wyznacza podstawowy układ orientacyjny miasta. Wśród najważniejszych obiektów warto zwrócić uwagę na: kościół Świętej Trójcy – monumentalną świątynię z początku XX wieku, utrzymaną w stylu neobarokowym, będącą jednocześnie sanktuarium maryjnym, kościół Zmartwychwstania Pańskiego – przykład architektury neogotyckiej z końca XIX wieku, ratusz i zabudowę rynku – zespół kamienic tworzących spójną, historyczną przestrzeń miejską, dawny browar przy ulicy Słodowej – dziś zaadaptowany na funkcje komercyjne, stanowiący przykład udanej rewitalizacji. Na uwagę zasługują również mniej oczywiste elementy przestrzeni, takie jak dawne budynki użyteczności publicznej przy ulicy Dworcowej czy pozostałości cmentarza ewangelickiego, które dokumentują wielokulturową historię miasta. Muzeum Kolejnictwa w Kościerzynie – serce przemysłowego dziedzictwa Jednym z najważniejszych punktów na mapie miasta jest działające od 1992 roku Muzeum Kolejnictwa w Kościerzynie. Skansen jest zlokalizowany na terenie dawnej parowozowni i prezentuje bogatą kolekcję taboru kolejowego – od parowozów, przez lokomotywy spalinowe, po wagony pasażerskie i techniczne. Muzeum kolejnictwa w Kościerzynie stanowi przykład dobrze zagospodarowanego dziedzictwa przemysłowego, które zyskało nowe życie jako przestrzeń edukacji i turystyki. Przyroda i dziedzictwo regionu Otoczenie miasta stanowi jeden z jego wyraźniejszych atutów. Jeziora, kompleksy leśne oraz pagórkowaty krajobraz Pojezierza Kaszubskiego sprzyjają różnorodnym formom aktywności i kontaktu z naturą. W okresie letnim duże znaczenie ma rekreacja wodna, w tym kajakarstwo i plażowanie nad jeziorami. W okolicy dostępne są tereny sprzyjające turystyce przyrodniczej, które pozwalają na obserwację lokalnej flory i fauny. Dużą popularnością wśród turystów cieszą się więc spacery i wycieczki rowerowe wokół jezior. Na szczególną uwagę zasługuje rezerwat przyrody Strzelnica, gdzie zachowały się ponad dwustuletnie dęby szypułkowe i bezszypułkowe oraz nieco tylko młodsze sosny i buki. Kościerzyna odgrywa istotną rolę w podtrzymywaniu i popularyzowaniu kultury kaszubskiej. Współcześnie funkcjonują tu instytucje kultury bezpośrednio nawiązujące do dziedzictwa regionu. Szczególnie interesującym zjawiskiem jest obecność specjalistycznych placówek muzealnych, takich jak Muzeum Akordeonu, które wpisują się w unikatowy profil miasta. Kościerzyna dziś – między tradycją a nowoczesnością Współczesna Kościerzyna to miasto o stabilnej strukturze demograficznej i wyraźnie zdefiniowanej tożsamości. Łączy funkcje administracyjne, edukacyjne i turystyczne, pozostając jednocześnie silnie zakorzeniona w tradycji kaszubskiej. Jej atutem nie jest spektakularność, lecz spójność. To miejsce, które nie konkuruje skalą z dużymi ośrodkami, ale ma sporo do zaoferowania zarówno w wymiarze historycznym, jak i krajobrazowym. Dla osób zainteresowanych historią, architekturą, kulturą regionalną czy dziedzictwem techniki, Kościerzyna stanowi punkt, który zdecydowanie warto uwzględnić na mapie podróży po Pomorzu. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Warszawa w końcu dogoni słynne stolice. Jest plan budowy Muzeum Historii Naturalnej
W Polsce ma powstać zupełnie nowe Muzeum Historii Naturalnej. Placówka będzie jedynym tego typu obiektem w naszym kraju, uzupełniając lukę w krajowej ofercie kulturalnej. Do tej pory Polska pozostawała jednym z nielicznych państw w Europie, w których odwiedzający nie mieli okazji prześledzić wielkiej historii życia na Ziemi zgromadzonej w jednym miejscu.
Muzea historii naturalnej stanowią ważne punkty w turystycznych przewodnikach na całym świecie. Słynna placówka z Nowego Jorku zasłynęła w 2006 roku za sprawą premiery kinowego hitu „Noc w Muzeum”. Od tamtej pory każdy kto odwiedza największe miasto USA chce poczuć się jak główny bohater i na własnej skórze przeżyć spotkania z szkieletami dinozaurów, wypchanymi zwierzętami oraz naszymi przodkami z epoki kamienia. Polacy długo musieli czekać aby doświadczyć podobnych doznań. Przez lata pozostawaliśmy jednym z nielicznych krajów w Europie, który w swojej ofercie nie posiadał Muzeum Historii Naturalnej. Pojawiło się jednak światełko w tunelu, a wszyscy entuzjaści nauki wypatrują zbliżającej się inwestycji w Warszawie. Polska Akademia Nauk rusza z inicjatywą Dopiero co opadł kurz po ogólnokrajowej Nocy Muzeów, a tu już przybywają do nas kolejne informacje związane z tymi placówkami kulturalnymi. Polska Akademia Nauk ogłosiła pierwsze kroki w kierunku budowy Muzeum Historii Naturalnej - pierwszego takiego miejsca na ziemiach Polski. Póki co projekt został przeniesiony z fazy długoletnich dyskusji do etapu organizacyjnego. Kluczowym ruchem jest powołanie pełnomocnika ds. Muzeum Historii Naturalnej prof. Jarosława Stolarskiego - uznanego paleontologa, który w dużej mierze będzie koordynował prace nad powołaniem placówki. 9 milionów artefaktów pod jednym dachem Mimo, że dokładana lokalizacja planowanego muzeum nie jest jeszcze powszechnie znana, już teraz wiemy, że to co prezentować będą muzealne ekspozycje na pewno przypadnie do gustu odwiedzającym. PAN przez lata kompletował pokaźną kolekcję artefaktów, która do tej pory eksponowana była po rozproszonych placówkach. Po zebraniu wszystkich przedmiotów, do dyspozycji muzealników będzie ok. 9 milionów artefaktów. Wśród tych skarbów znajdują się m.in. największe na świecie kolekcje bursztynu i inkluzji owadów, światowej rangi zbiór morskich bezkręgowców czy jedna z najcenniejszych w Polsce kolekcji meteorytów. Wielkie ambicje nowego muzeum Polska Akademia Nauk nie ukrywała ambicji, jakie kryją się za zbliżającym się projektem. Na nowo powstałej stronie internetowej, która dedykowana jest placówce, wyczytamy, że „projekt ma szansę stać się jednym z kluczowych punktów nie tylko na mapie warszawskich instytucji publicznych, ale i całej Europy”. Nowa inwestycja ma więc przybliżyć polską ofertę kulturalną do standardów znanych z największych europejskich stolic. Powstające centrum nauki stanie się nowoczesną platformą edukacyjną, która od dnia premiery może stać się jednym z najliczniej odwiedzanych obiektów Warszawy. Źródła: MHN PAN, Property.design Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Wmurowano kamień węgielny pod nowe muzeum. Koszt inwestycji to ponad 300 mln zł
W Gdańsku powstaje Muzeum Westerplatte - oddział Muzeum II Wojny Światowej. Wmurowanie kamienia węgielnego rozpoczyna kilkuletnie prace, których efekt mamy dostrzec w 2030 roku. Projekt przywróci historyczny kształt obiektom pamiętającym rozpoczęcie globalnego konfliktu.
Muzeum II Wojny Światowej od dnia otwarcia w 2017 roku cieszy się sporym zainteresowaniem wśród turystów – zarówno polskich, jak i zagranicznych. W 2025 roku placówka świętowała wizytę czteromilionowego odwiedzającego, który zanurzył się w historii tego wielkiego konfliktu. Budowa Muzeum Westerplatte ma szansę jeszcze bardziej wzmocnić tę popularność, oferując zwiedzającym przejmującą podróż do samych źródeł globalnej wojny. Kamień węgielny wmurowany Uroczyste wmurowanie kamienia węgielnego pod nową inwestycję odbyło się 25 kwietnia. Udział w uroczystości wzięła m.in. ministra kultury i dziedzictwa narodowego Marta Cienkowska, która nie kryła optymizmu wobec zbliżającego się projektu. „To tutaj symbolicznie rozpoczęła się II wojna światowa, najtragiczniejsza w dziejach. Dlatego mamy świadomość spoczywających na nas zobowiązań. Wypełniamy obowiązek wobec obrońców Westerplatte, aby w sposób zgodny z prawdą historyczną opowiedzieć o ich bohaterskiej obronie przed przeważającymi siłami niemieckimi” – podkreślała ministra, zwracając uwagę na wartość historyczną wydarzeń z 1939 roku. W wydarzeniu wzięli udział również szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Lech Parell oraz władze Muzeum II Wojny Światowej. Dwuetapowa budowa Realizacja Muzeum Westerplatte została podzielona na dwa etapy. Pierwszy z nich skupia się na rewitalizacji terenu dawnej Wojskowej Składnicy Tranzytowej oraz przywróceniu jej autentycznego układu przestrzennego. Równolegle prowadzone są prace archeologiczne w rejonie tzw. nowych koszar. Ich celem jest odsłonięcie i zabezpieczenie historycznych fundamentów, a szczegółowa dokumentacja pozwoli na podjęcie decyzji o ich przyszłym wyeksponowaniu. Drugi etap inwestycji zakłada budowę nowoczesnego gmachu muzeum, w którym znajdzie się blisko 2800 m kw. powierzchni wystawienniczej. Główną osią narracyjną ekspozycji będzie obrona półwyspu oraz osobiste losy żołnierzy walczących na Westerplatte. Za projekt architektoniczny całego kompleksu odpowiada ceniona pracownia JAZ + Architekci. Kiedy otwarcie muzeum? Oficjalne otwarcie nowego muzeum ma odbyć się w 2030 roku. To zwrot wobec wcześniej planowanego terminu, który zakładał udostępnienie całego kompleksu zwiedzającym już w 2027 roku. Przesunięcie daty finału prac o trzy lata wynika przede wszystkim z ogromnej skali wyzwań, jakie napotkano podczas przygotowywania terenu. Łączny koszt inwestycji ma wynieść 304 564 000 zł. Źródła: PropertyDesign, Portal Samorządowy Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Najtańsza podróż w czasie? Rzym otwiera wyjątkowe „archeo-stacje” obok Koloseum
Tuż obok murów Koloseum otwarto wyjątkową „archeo-stację”, gdzie nowoczesne schody ruchome przecinają starożytne łaźnie i rzymskie studnie. To fascynujące połączenie transportu z historią objęło już pierwsze przystanki. W planach jest stworzenie kolejnych pięciu podziemnych galerii, które odmienią oblicze codziennych podróży po stolicy Włoch.
Budowa rzymskiej linii metra C usłana jest licznymi przeszkodami utrudniającymi drążenie komunikacyjnych tuneli. Jednak to, co w trakcie rozbudowy było znaczącym utrudnieniem, teraz zostało atrakcyjnym punktem na mapie włoskiej stolicy. Wyjątkowe galerie zlokalizowane na podziemnych stacjach stały się domem dla odsłoniętych skarbów starożytności, a turyści mogą je zwiedzać, korzystając jedynie z biletu komunikacji miejskiej. Umieszczone tam artefakty obrazują blisko 3000-letnią historię, po której każdego dnia stąpają miliony ludzi. Starożytne utrudnienia Budowa linii C rzymskiego metra okazuje się podwójnie korzystna dla mieszkańców tego wyjątkowego miasta. Z jednej strony obywatele wschodnich części Rzymu zyskali łatwiejszy dojazd do centrum, a z drugiej – światło dzienne ujrzało mnóstwo artefaktów, do tej pory ukrytych pod miejską posadzką. Proces rozbudowy podziemnej kolei jest jednak niezwykle trudny, a specyfika rzymskich podziemi każdego dnia spowalnia pracę tarcz wiertniczych. W Rzymie budowa, zamiast po prostu przebijać się przez kolejne warstwy skał, co rusz trafia bowiem na wyjątkowe znaleziska pochodzące jeszcze z czasów starożytności. Te unikatowe przeszkody zmuszają do zmiany dotychczasowych tras, co znacznie wydłuża prace budowlane trwające już od niemal 20 lat. Szczególnie problematyczna okazała się budowa najnowszego etapu podziemnej trasy, który znajduje się w okolicy słynnego Koloseum. Robotnicy natrafili tam na farmę, koszary wojskowe, 16-pokojowy dom oraz ponad pół miliona mniejszych artefaktów, pochodzących głównie z okresu od VII wieku p.n.e. do V wieku n.e. Taka liczba znalezisk musiała ostatecznie znaleźć swoje miejsce ekspozycji, co skłoniło władze miejskie do stworzenia wyjątkowych podziemnych galerii. Podziemne muzea Nowoczesność otwartych stacji kontrastuje z tym, co jest na nich eksponowane. Przystanek Colosseo-Fori Imperiali to w rzeczywistości podziemne muzeum historyczne, do którego wstęp wliczony jest w cenę biletu komunikacyjnego. Zjeżdżając w dół, zobaczymy trzy starożytne studnie, które zostały ulokowane w miejscu swojego pierwotnego położenia. Idąc dalej, dostrzeżemy główny punkt ekspozycji – pozostałości łaźni termalnej z basenem, w którym starożytni Rzymianie zaznawali zimnych kąpieli. Całość została wzbogacona materiałami filmowymi, które mają za zadanie zwizualizować odwiedzającym strukturę tego fragmentu Rzymu przed pożarem za czasów Nerona w 64 r. n.e. Stacja Colosseo-Fori Imperiali stanowi już drugi przykład tzw. „archeo-stacji”, na której prezentowane są podziemne znaleziska. Pierwsza – San Giovanni – została otwarta w 2018 roku i również prezentuje wyjątkowe artefakty, na które natrafiły łopaty pracowników budowy. Zjeżdżając w głąb 27-metrowej stacji, mijamy specjalnie zaplanowane strefy, podzielone zgodnie z tym, jak układają się historyczne warstwy Rzymu. Podróżujący, stojąc jedynie na schodach ruchomych, mogą trafić ze współczesności do czasów paleolitycznych. To zupełnie nowy sposób na doświadczanie historii miasta, które przez tysiące lat zasłaniało przeszłość kolejnymi warstwami zabudowy. Przyszłość metra C Już dziś wiemy, że kolejne stacje linii C również wypełnią się wyjątkowymi artefaktami. Stacja Porta Metronia, która podobnie jak Colosseo-Fori Imperiali została otwarta w grudniu 2025 roku, także stała się podziemnym muzeum. Archeolodzy dokonali tam sensacyjnego odkrycia: ogromnych koszar wojskowych z II wieku n.e. z luksusowymi pokojami dowódcy, zdobionymi freskami i mozaikami. Znalezisko okazało się na tyle znaczące, że architekci zdecydowali się kompletnie przeprojektować podziemny przystanek tak, by wkomponować go w odkryte ruiny. Docelowo linia C dotrze do północno-zachodnich dzielnic Rzymu, w tym w okolice Watykanu. Coraz wyraźniej widać, że to, co oglądamy na powierzchni, jest zaledwie połową historii miasta – reszta, ukryta pod ziemią, czeka na odkrycie warstwa po warstwie. Budowa metra wydaje się idealną okazją do kolejnych takich przełomów. Źródło: BBC Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Potężne maszyny w sercu Pałuk. Dlaczego to właśnie w polskiej Wenecji powstało „sanktuarium pary”?
Niewielka wieś w województwie kujawsko-pomorskim, której nazwa jest zbieżna z jednym z najwspanialszych miast w Europie, skrywa jeden z najważniejszych skarbów europejskiego dziedzictwa technicznego – wspaniały pomnik inżynierii i gospodarczej historii regionu Pałuk. Mowa o Muzeum Kolei Wąskotorowej w Wenecji – miejscu, gdzie powietrze pachnie smarem i rozgrzanym żelazem.
Spis treści: Technika w sercu Pałuk Zbiory Muzeum Kolei Wąskotorowej w Wenecji Miejsce, w którym historia ożywa Synergia edukacji, zabawy i historii – Muzeum Kolei Wąskotorowej w Wenecji to właściwie miejsce kompletne. Dla miłośników historii jest fascynującą podróżą do XIX wieku, dla zafascynowanych inżynierią – lekcją techniki, a dla dzieci – wielkim placem zabaw, pełnym prawdziwych pociągów. Technika w sercu Pałuk Muzeum znajduje się we wsi Wenecja, w gminie Żnin, w powiecie żnińskim (woj. kujawsko-pomorskie). Jest to serce Pałuk – krainy geograficznej słynącej z malowniczego krajobrazu, usianego jeziorami, lasami i wzniesieniami. To właśnie ta specyfika terenu – podmokłego, pofałdowanego i trudnego inżynieryjnie – zdeterminowała w przeszłości wybór wąskiego toru jako głównego środka transportu. Od poligonu doświadczalnego do muzeum Powstanie muzeum jest nierozerwalnie związane z historią Żnińskiej Kolei Powiatowej. Impuls do budowy wąskiego toru dały niemieckie wojska kolejowe z Berlina. Dla pruskich inżynierów wojskowych tereny wokół Żnina – pełne jezior, bagien i pagórków – stanowiły idealny poligon doświadczalny. Budowa linii była elementem wielkich ćwiczeń polowych, mających na celu przetestowanie szybkości układania torowisk w trudnych warunkach i sprawdzenie logistyki transportu. Pierwsze odcinki oddano do użytku w 1894 roku, co czyni tę linię jedną z najstarszych tego typu w regionie. W szczytowym okresie rozwoju sieć Żnińskiej Kolei Powiatowej mierzyła niemal 80 kilometrów. Kolej stała się gospodarczą arterią regionu. Jej głównym zadaniem był transport płodów rolnych, w szczególności buraków cukrowych do Cukrowni Żnin. Równie ważna była funkcja pasażerska. Do lat 60. XX wieku kolejka była podstawowym, a często jedynym środkiem transportu dla mieszkańców wsi, dowożąc dzieci do szkół i dorosłych do pracy. Po II wojnie światowej, w 1949 roku, kolej przejęły Polskie Koleje Państwowe. Jednak rozwój transportu samochodowego w latach 60. i 70. zaczął wypierać tzw. małą kolej. Autobusy były szybsze i docierały tam, gdzie nie było torów. W 1962 roku zawieszono regularny ruch pasażerski, a nad infrastrukturą zawisło widmo likwidacji i pocięcia na złom. Sanktuarium pary Na szczęście potencjał turystyczny regionu został dostrzeżony. Wzrastająca popularność Rezerwatu Archeologicznego w Biskupinie sprawiła, że decydenci postanowili przekształcić linię gospodarczą w turystyczną. 1 października 1972 roku oficjalnie otwarto Muzeum Kolei Wąskotorowej w Wenecji. Ta decyzja uratowała bezcenny tabor przed zniszczeniem. Dzięki temu w niewielkiej Wenecji powstał największy skansen kolei wąskotorowej w Europie. Zbiory Muzeum Kolei Wąskotorowej w Wenecji Zasoby obiektu imponują nie tylko liczbą, ale także różnorodnością. Kolekcja obejmuje 17 parowozów i kilkadziesiąt innych pojazdów szynowych. Co istotne, zgromadzono tam tabor reprezentujący różne szkoły inżynierskie – od konstrukcji niemieckich, przez polskie, aż po unikatowe rozwiązania przemysłowe. Px38-805 „Leon” Choć weneckie muzeum gromadzi dziesiątki cennych maszyn, największe emocje budzi „Leon” – parowóz Px38-805, który regularnie pojawia się na pobliskich torach w barwach Żnińskiej Kolei Wąskotorowej. To unikat na skalę światową – jedyny istniejący egzemplarz tej serii. Wyprodukowany w 1938 roku w chrzanowskim Fabloku, wciąż jest w pełni sprawny, udowadniając kunszt inżynierów II RP. Ta ważąca 16,5 tony maszyna potrafi rozpędzić się do 30 km/h, spalając przy tym około tony węgla na każde 72 kilometry trasy. Px27-775 Kolejnym ważnym parowozem jest Px27-775, wyprodukowany w 1929 roku w Chrzanowie. Maszyna ta cechuje się nietypowym układem osi Dn2t+t (cztery osie wiązane, tendrzak z dodatkowym tendrem). To rozwiązanie pozwalało na zabranie większych zapasów węgla i wody, niezbędnych na dłuższych trasach. Tx 1116 „Brigadelok” W zasobach muzeum znajduje się również konstrukcja o rodowodzie stricte militarnym, zaprojektowana dla niemieckich kolei polowych podczas I wojny światowej. Maszyny te musiały być niezawodne, proste w naprawie i zdolne do poruszania się po pospiesznie układanych torowiskach frontowych. Techniczne zaplecze podróży Żeby przedstawić techniczne aspekty kolei, nie wystarczy ustawić pociągów na trawie. Dlatego muzeum w Wenecji wiernie odtwarza kompletny ekosystem kolejowy. Na zbiory infrastruktury składają się między innymi: obrotnica z 1908 roku i żuraw wodny, budka dróżnika i przejazd, XIX-wieczna poczekalnia. Miejsce, w którym historia ożywa W przeciwieństwie do wielu placówek, w których eksponaty są odgrodzone grubym sznurem, w weneckim muzeum panuje zasada interaktywności. Turyści mogą wchodzić do wagonów, zaglądać do budek maszynistów, dotykać korb i zaworów. To sensoryczne doświadczenie – zapach starego drewna w wagonach, chłód stali parowozu – sprawia, że historia staje się namacalna. Wizyta w muzeum to tylko część atrakcji – tuż obok przebiegają tory Żnińskiej Kolei Wąskotorowej. Podróżni mogą wsiąść do pociągu relacji Żnin – Gąsawa i poczuć klimat dawnych lat. Wagoniki o otwartej konstrukcji gwarantują bliski kontakt z naturą, a niespieszny rytm jazdy sprzyja podziwianiu uroków pałuckiego krajobrazu”. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Z autobusu do muzeum. Niezwykła historia monety sprzed 2000 lat
Nie w muzeum, nie na wykopaliskach, lecz w autobusie zaczęła się ta niezwykła archeologiczna historia. Jedna z monet, które trafiały do rozliczenia po kursach w Leeds, okazała się znacznie starsza, niż ktokolwiek mógł przypuszczać. Przez lata znajdowała się wśród dziecięcych skarbów. Teraz poznaliśmy prawdę na jej temat.
Powojenna Wielka Brytania. Kraj w latach 50. targany jest kryzysami, ale życie toczy się dalej. Wówczas James Edwards pracował w Leeds jako główny kasjer w miejskim transporcie. Każdego dnia przez jego ręce przechodziły tysiące monet z autobusów i tramwajów. Liczył je, segregował i pakował. Czasem w stercie pensów trafiały się „odrzuty”. Były to monety fałszywe lub zagraniczne, których nie dało się wpłacić do banku. James nie wyrzucał ich jednak do kosza. Zabierał je do domu dla swojego wnuka, Petera. Dla małego chłopca te metalowe krążki były jak okna na inny świat. Peter trzymał je w małej, drewnianej kasetce przez ponad siedem dekad. – Dla mnie były to skarby – wspomina po latach Peter Edwards. Detektyw na tropie Kartaginy Peter Edwards, dziś 77-letni mężczyzna, postanowił w końcu odkryć prawdę na temat jednej z monet, która szczególnie przykuwała jego uwagę. Przeprowadził skrupulatne badania, które przyniosły zaskakujące rezultaty. Okazało się, że moneta nie jest pamiątką z wakacji, ale antycznym artefaktem. Została wybita przez Kartagińczyków w mieście Kadyks. Miało to miejsce w I wieku przed naszą erą. Peter był zdumiony jej wiekiem i pochodzeniem. – Moneta zawsze mnie fascynowała, bo trudno było rozszyfrować, skąd pochodzi – przyznaje Edwards. Postanowił, że tak cenny przedmiot nie może dłużej leżeć w prywatnej szufladzie. Skontaktował się z Leeds Museums and Galleries, aby przekazać znalezisko badaczom. Twarz boga i marketing starożytnych Co właściwie widać na tym maleńkim kawałku metalu? Na jednej stronie widnieje twarz boga Melkarta – boga opiekuna fenickiego Tyru. Oddawano mu cześć podczas święta przebudzenia, przypadającego prawdopodobnie na początek wiosny. Melkart nosi charakterystyczne nakrycie głowy z lwiej skóry. Dzięki temu przypomina greckiego herosa Heraklesa. Nie był to przypadek, lecz sprytny zabieg starożytnych rzemieślników. W tamtym czasie fenickie monety często wykorzystywały grecką symbolikę. Miały dzięki temu wydawać się bardziej atrakcyjne dla zagranicznych kupców. To był antyczny odpowiednik budowania rozpoznawalnej marki. – To niesamowite, że ten maleńki fragment historii, stworzony przez starożytną cywilizację tysiące lat temu, w jakiś sposób trafił do Leeds i do naszej kolekcji – skomentowała Salma Arif z zarządu Rady Miasta Leeds. Nowy dom dla starego wędrowca Tuż po II wojnie światowej żołnierze nieraz przywozili monety z odległych krajów. Być może jeden z nich nie mając świadomości, co do wartości bilonu, użył go do zapłaty za przejazd. Dziś moneta ma już bezpieczne miejsce w Leeds Discovery Centre. Placówka ta przechowuje waluty z całego świata, obejmujące tysiące lat ludzkiej historii. Peter Edwards poczuł ulgę i dumę, oddając skarb w ręce specjalistów. – Mój dziadek byłby dumny wiedząc, że moneta wraca do Leeds – mówi darczyńca. Choć jej dokładna droga z Hiszpanii do kasetki w autobusie pozostanie tajemnicą, jej wartość dla miasta jest ogromna, bo opowiada ludzką historię. Źródło: Miasto Leeds Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Środkowy palec Galileusza. Niezwykła relikwia wielkiego uczonego
We Florencji, tuż przy brzegu rzeki Arno, na tyłach jednej z najwspanialszych galerii świata Ufizzi, znajduje się pełne skarbów Muzeum Historii Nauki, zwane też Muzeum Galileusza. Tam, pośród bogato zdobionych map, kunsztownych modeli sfery niebieskiej, oryginalnych przyrządów samego Galileo Galilei, stoi niepozorne szklane jajo. A w nim – zasuszony środkowy palec prawej ręki ojca współczesnej astronomii. Prawdziwa relikwia nauki.
Spis treści: Panteon florencki Tajny pochówek Galileusza Szczątki naukowca Świecka relikwia Galileusz był człowiekiem tak ciekawym świata, że trudno o dziedzinę naukową, na którą nie wywarł wpływu. Zmarł 8 stycznia 1642 roku, w wieku 77 lat, w swojej willi w Arcetri pod Florencją. W willi spędził ostatnią dekadę życia. Skazany przez inkwizycję za szerzenie herezji, którą było propagowanie teorii heliocentrycznej Mikołaja Kopernika i zmuszony do publicznego odwołania swoich opinii, mimo wszystko nie przestawał pracować. Panteon florencki Śmierć przyszła szybko. Astronom zmarł po kilku dniach gorączki, pozostawiając po sobie dwoje nieślubnych dzieci: syna, który przeżył go o zaledwie siedem lat i córkę, która jako młoda dziewczyna trafiła do zakonu i w nim spędziła całe swoje życie. Pozostawił też naukową spuściznę, która do dziś plasuje go na naukowym Olimpie. Ze względu na tę spuściznę ówczesny wielki książę Toskanii Ferdynand II planował uroczysty pogrzeb i wzniesienie Galileuszowi mauzoleum w bazylice Santa Croce. Tej samej, w której pogrzebano m.in. Michała Anioła czy Niccolò di Bernardo dei Machiavelliego. Bazylika Świętego Krzyża we Florencji jest cmentarzyskiem. Posadzka i mury składają się niemal wyłącznie z płyt nagrobnych. Można tam trafić również na grób kompozytora Gioachina Rossiniego, mauzoleum Dantego czy tablicę upamiętniającą „ostatniego człowieka, który wiedział wszystko” – ojca ery atomowej, Enrico Fermiego. Tajny pochówek Galileusza Własny, rodzinny grób, posiadali tam również Galilei i to tam, według testamentu, chciał spocząć najbardziej znany członek rodziny. Jednak papież Urban VIII oraz prowadzący proces Galileusza kardynał Francesco Barberini nie wyrazili zgody. Argumentowali, iż Galileusz został skazany przez inkwizycję za „poważne podejrzenie herezji”, przez co nie należy mu się miejsce w bazylice. Uprzedzając kolejne ruchy dostojników, przyjaciele Galileusza zadecydowali o tajnym pochówku. Złożyli ciało astronoma w niszy pod dzwonnicą Santa Croce, z dala od głównej części świątyni. Dzięki temu zabiegowi naukowiec spoczął w święconej ziemi i przynajmniej w pobliżu miejsca, w którym chciał zostać pogrzebany. Dopiero niemal wiek później, w 1737 roku, szczątki Galileusza przeniesiono do głównej części bazyliki Santa Croce. Wzniesiono dla niego okazały grobowiec znajdujący się naprzeciwko grobowca Michała Anioła. W trakcie ekshumacji od ciała naukowca odjęto m.in. środkowy palec prawej dłoni. Szczątki naukowca Na dzień ekshumacji wyznaczono 12 marca 1737 roku. Wśród obecnych podczas tego wydarzenie byli m.in. antykwariusz Anton Francesco Gori, anatom Antonio Cocchi, włoski markiz Vincenzio Capponi oraz botanik Giovanni Targioni Tozzetti, który przyniósł ze sobą nóż. Właśnie ten nóż posłużył zebranym do odjęcia od ciała trzech palców Galileusza, jednego kręgu oraz zęba. Ząb, palec wskazujący i kciuk pozostawały w rodzinie Capponich aż do początku XX wieku. Tozzetti napisał później, że Capponi uzasadniał zabranie dwóch palców jako relikwii tym, że „Galileusz napisał nimi tak wiele pięknych rzeczy”. Kręg został podarowany Uniwersytetowi w Padwie przez Domenica Thiene w 1823 roku i nadal znajduje się w zbiorach uczelni. Niestety kciuk, palec wskazujący i ząb zaginęły na początku XX wieku. Odnalazły się dopiero w 2009 roku na aukcji. Po przejęciu poddano je analizom DNA, by upewnić się co do pochodzenia pamiątek. Świecka relikwia Natomiast środkowy palec, ten znajdujący się w szklanym jaju, został po pewnym czasie kupiony przez Angelo Marię Bandiniego z Biblioteki Laurenziana, gdzie był wystawiany. W 1841 roku przeniesiono go do Trybuny Galileusza w Muzeum Fizyki i Przyrody (obecnie La Specola) wraz z instrumentami Galileusza z kolekcji Medyceuszy-Lotaryńskich. W 1927 roku został przekazany do Instytutu i Muzeum Historii Nauki (Museo di Storia della Scienza). W inwentarzu muzeum pierwotnie figurował jako lewy palec wskazujący, choć profesor Uniwersytetu Florenckiego Francesco Leoncini dodał przypis wskazujący, że jest to prawy środkowy palec Galileusza. I do dziś palec ten przechowywany jest w centralnym punkcie Muzeum Historii Nauki. Wskazuje, że prawda naukowa zawsze się obroni, nieważne jak mocarni będą ci, którzy pragnął ją zdyskredytować. Źródło: National Geographic Polska Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Eksponaty prosto z frontu trafiły do Berlina. Wyjątkowe muzeum opowiada o losach wojny w Ukrainie
W czwartą rocznicę początku pełnoskalowej inwazji wojsk rosyjskich na tereny Ukrainy w Berlinie została otwarta muzealna wystawa opowiadająca o losach wojny za naszą wschodnią granicą. Ekspozycja nie tylko tłumaczy przebieg całego konfliktu, ale również prezentuje sylwetki „zwykłych” obywateli, których życie wraz z początkiem walk wywróciło się „do góry nogami”. Główne przesłanie kuratorów brzmi: nie można być obojętnym wobec okrucieństwa.
Kuratorzy nowo otwartej wystawy, Wieland Giebel i Enno Lenze, zasłynęli już ze swoich inicjatyw mających na celu ukazanie okrucieństwa rosyjsko-ukraińskiej wojny. W 2023 roku przekonali władze Berlina, by przed samym wejściem do tamtejszej ambasady Federacji Rosyjskiej ustawić wrak rosyjskiego czołgu, który został odholowany z frontu w okolicach Kijowa. Tym razem aktywiści wykorzystali powojenne dziedzictwo stolicy Niemiec. W jednym z przeciwlotniczych bunkrów zaprezentowali wstrząsającą wystawę o losach wschodniego konfliktu. „Fizyczna rzeczywistość konfliktu” Wieland Giebel, pytany przez magazyn „The Guardian” o główny cel wystawy, odpowiada, że ma ona zaprezentować odwiedzającym „fizyczną rzeczywistość konfliktu”. I rzeczywiście, od samego początku na własnej skórze można poczuć realia rosyjsko-ukraińskiego konfliktu. Zanim wejdzie się do środka starego bunkru, w którym mieści się ekspozycja, odwiedzający namierzany jest przez rosyjskiego drona – tak samo, jak ma to miejsce na froncie. Na ekranie można dostrzec własną sylwetkę z perspektywy śmiercionośnej maszyny. Całość wystawy skupia się wokół dwóch zagadnień: opisu wojny, która obecnie ma miejsce za naszą wschodnią granicą oraz jej historycznych korzeni wraz z opowieściami o życiu ludzi, których konflikt nieodwracalnie zmienił. Aby wstrząsnąć odwiedzającymi, kuratorzy sięgnęli po wiele obiektów wziętych bezpośrednio z terenów walk. W centralnym miejscu ekspozycji znajduje się srebrnoszary Fiat Scudo z rozbitą przednią szybą, dużą dziurą w dachu i siedzeniami splamionymi krwią. Samochód, który w kwietniu 2025 roku został trafiony przez rosyjskiego drona, używany był jako tzw. społeczna taksówka (ang. social taxi), którą z ukraińskiego Chersonia wywożono osoby starsze i dzieci. W ataku zginął 28-letni Ołeh Salnyk, który na froncie pełnił funkcję pracownika pomocy humanitarnej. Militarne eksponaty W kolejnych salach muzeum dostrzec można inne przedmioty zawierające w sobie historie o wojnie. W jednym z pomieszczeń z sufitu zwisa 20 rosyjskich dronów, które zostały zabrane z frontu. Wśród nich znajduje się m.in. model Mołnia – najtańsza śmiercionośna maszyna, przy budowie której wykorzystuje się np. taśmę klejącą, metalowe pręty i jednorazowy aparat fotograficzny. W innej sali odwiedzający zobaczą największy pocisk manewrujący, który został odtworzony przy użyciu druku 3D. Technika ta została wykorzystana, gdyż kuratorom nie udało się sprowadzić z Ukrainy oryginalnego eksponatu. Aktywiści stojący za wystawą podkreślają, że ekspozycja ma charakter dynamiczny. Wraz z rozwojem wojny i kolejnymi okrucieństwami dziejącymi się w Ukrainie, do muzeum trafiać będą kolejne wojenne eksponaty. Kuratorzy regularnie jeżdżą do kraju ze stolicą w Kijowie, aby nieść pomoc tamtejszym cywilom, przy okazji zabierając z frontu materialne świadectwa konfliktu. Giebel bez ogródek mówi, że dynamiczna wystawa ma otrząsnąć ludzi ze zmęczenia tematem wojny, która od 4 lat rozgrywa się na terenach Ukrainy. Muzealny bunkier – gdzie znajduje się muzeum? Berlin Story Bunker to przestrzeń wystawiennicza otwarta w 2014 roku przez Giebla i Lenzego. Ogromny bunkier przeciwlotniczy, wybudowany przez nazistowskie władze w 1942 roku został przearanżowany na muzeum opowiadające o okrucieństwach różnych konfliktów. Jedną z głośniejszych wystaw, które można zobaczyć w muzealnym bunkrze, jest ekspozycja zatytułowana „Hitler – jak to się mogło stać?”. Przybliża ona sylwetkę nazistowskiego dyktatora oraz ideologię, która w czasach III Rzeszy zyskała miliony wyznawców. Kuratorzy – za sprawą obszernej ekspozycji – starają się zrozumieć okrucieństwo II wojny światowej: losy poległych, skalę zniszczeń oraz destrukcyjną ideę podboju. Praktyczne informacje Muzeum Ukrainy w Berlin Story Bunker znajduje się przy Schöneberger Str. 23A, we wschodniej części stolicy Niemiec. Wejście na ekspozycję jest możliwe w godzinach 10:00–19:00, z tym że ostatni goście mogą rozpocząć zwiedzanie o 17:30. Ceny biletów kształtują się następująco: normalny – 18 EUR; ulgowy – 12 EUR. Bilet wstępu pozwala na zobaczenie wszystkich wystaw, które mają miejsce w muzeum. Czas trwania wystawy jest nieokreślony – kuratorzy zaznaczają, że ekspozycja będzie trwać, dopóki wojna w Ukrainie się nie zakończy. Źródła: The Guardian, Berlin Story Bunker Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Twardy premier i wrażliwy artysta. Ten obraz pokazuje nieznane oblicze Churchilla
Winston Churchill kojarzy się z wojenną determinacją i płomiennymi przemówieniami. Tymczasem w jego życiu ważne miejsce zajmowała także sztuka. Niebawem w jego dawnej posiadłości będzie można zobaczyć namalowany przez niego nietypowy obraz. Nigdy wcześniej nie był prezentowany w Wielkiej Brytanii. To wyjątkowa okazja, by poznać nieznane oblicze „brytyjskiego buldoga”.
Winston Churchill (1874–1965) był brytyjskim mężem stanu, mówcą i pisarzem, który jako premier (1940–1945, 1951–1955) zjednoczył naród brytyjski podczas II wojny światowej. Wkrótce po objęciu przez niego urzędu premiera w 1940 roku Niemcy rozpoczęli naloty bombowe nad Wielką Brytanią. Płomienne przemówienia Churchilla dawały nadzieję Brytyjczykom. Również dzięki jego działaniom w 1945 roku Wielka Brytania i jej sojusznicy wygrali wojnę z nazistami. Malarstwo jako duchowy ratunek Winston Churchill, kojarzony głównie z nieugiętą postawą w czasach wojny, skrywał w sobie drugą, niezwykle wrażliwą naturę. W obliczu nieustającej presji związanej z pełnionymi obowiązkami, malarstwo stało się dla niego kluczowym źródłem spokoju i koncentracji. Sam opisywał tę pasję jako praktykę, która „przyszła mu na ratunek”. Tworzenie przy sztaludze pozwalało mu zwolnić tempo, odzyskać jasność myślenia i zregenerować siły po stresach życia politycznego. W ciągu swojego życia stworzył ponad 500 dzieł, które były jego prywatnym antidotum na frustrację i napięcie. Sztuka nie była dla niego tylko hobby, lecz fundamentem psychicznej odporności. Tajemnica „Quiet Waters” Od 28 lutego do 1 listopada 2026 roku w dawnym domu Winstona Churchill w Chartwell w hrabstwie Kent będzie można zobaczyć ekspozycję „Churchill the Artist” („Churchill artysta”). Kluczowym elementem tej wystawy jest obraz „Quiet Waters”. Dzieło to nigdy wcześniej nie było prezentowane publicznie w Wielkiej Brytanii. Na wystawę zostało wypożyczone z kanadyjskiej fundacji Beaverbrook Canadian Foundation. Churchill podarował ten obraz swojemu bliskiemu przyjacielowi, Lordowi Beaverbrookowi, z okazji jego 80. urodzin w 1959 roku. Jest to nietypowy obraz z jego twórczości, bo z reguły Churchill stosował jaskrawe i odważne barwy. „Quiet Waters” namalował w stonowanych, przygaszonych kolorach, skupiając się na skomplikowanych odbiciach światła na tafli wody. Obraz stanowi namacalny dowód na to, jak malarstwo pomagało Churchillowi wyciszyć się, odzyskać koncentrację i odpocząć od ogromnej presji politycznego życia. Jest on dowodem na to, że natura była dla Churchilla źródłem niekończącego się zachwytu. – Cała natura jest jednakowo interesująca i przesycona pięknem – powiedział kiedyś. Wyposażenie nietypowego artysty Na ekspozycji pokazano też inne przedmioty związane z artystyczną działalności Churchilla. Po raz pierwszy można się przyjrzeć na przykład jego malarskiej pelerynie. Jest ona wykonana z bawełny i wciąż nosi ślady wielogodzinnej pracy – jest gęsto pokropiona kropelkami farby. Co ciekawe, te ochronne ubrania były szyte przez prestiżowych krawców z Savile Row. Zakładanie ich stało się stałym elementem rytuału, który oddzielał życie publiczne od prywatnego azylu w Chartwell. Jedyny autoportret, jaki kiedykolwiek wykonał Churchill, przedstawia go dumnie ubranego właśnie w ten biały płaszcz. Obok płaszcza wystawiono okulary w stalowych oprawkach, których Churchill używał podczas malowania. Są też inne materiały artystyczne oraz osobiste przedmioty należące do premiera. Amator, który zadziwił mistrzów Warto zaznaczyć, że talent Churchilla nie był jedynie ucieczką od stresu, ale zyskał uznanie profesjonalistów. Lidera wspierał sam Sir Alfred Munnings, wybitny artysta i prezes Królewskiej Akademii. To Munnings namawiał premiera do publicznego pokazywania swoich prac. Pomógł mu uzyskać wyjątkowe wyróżnienie Honorowego Akademika Nadzwyczajnego. Churchill był jedynym artystą-amatorem, który kiedykolwiek otrzymał to wyróżnienie. – W świecie ciągłych powiadomień i stresującego życia, relacja Churchilla z malarstwem wydaje się zaskakująco nowoczesna. Ta wystawa przypomina nam, że nie był on jedynie postacią historyczną, ale kimś, kto zwrócił się ku sztuce, tak jak robi to wielu ludzi dzisiaj, aby naładować baterie, zadumać się i zachować odporność – mówi Katherine Carter, kuratorka w Chartwell. Dziedzictwo Churchilla wciąż inspiruje kolejne pokolenia. Tegoroczna wystawa prezentuje również prace współczesnych amatorów, w tym uczniów szkół podstawowych. Źródło: National Trust Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Muzeum BMW to unikatowe połączenie architektury i historii motoryzacji. Ta wyjątkowa bryła skrywa dziesięciolecia inżynieryjnej pasji
Muzeum BMW przyciąga miliony turystów, entuzjastów motoryzacji i koneserów designu. Nic w tym dziwnego. Nie mówimy tu bowiem o zwykłym muzeum techniki, w którym zakurzone maszyny stoją za aksamitnym sznurem, a o najprawdziwszej świątyni inżynierii i galerii sztuki użytkowej.
Spis treści: Jeden z symboli Monachium Siedem domów BMW Samochody z logo wirującego śmigła na masce od zawsze wzbudzają jednoznaczne skojarzenia. Trzy litery – BMW – stały się synonimem dynamiki, precyzji prowadzenia i radości z jazdy. Czy taki zestaw złożonych wrażeń można odzwierciedlić w bryle i wnętrzu budynku? Tak, a profesor Karl Schwanzer zrobił to po mistrzowsku. Muzeum BMW w Monachium to coś więcej niż tylko budynek. To najprawdziwsza nowoczesna rzeźba, która zachwyca nawet po ponad 50 latach od dnia otwarcia. Jeden z symboli Monachium Przełom lat 60. i 70. XX wieku to dla Monachium czas wielkiej transformacji. Decyzja o przyznaniu miastu organizacji Letnich Igrzysk Olimpijskich w 1972 roku stała się katalizatorem bezprecedensowego rozwoju. Powstała wówczas nowa sieć metra, infrastruktura drogowa została zmodernizowana, a tereny Oberwiesenfeld zamieniały się w futurystyczny Park Olimpijski. W tym samym czasie koncern BMW przeżywał swój renesans. Po głębokim kryzysie lat 50., kiedy firma stała na krawędzi bankructwa i wrogiego przejęcia przez Daimlera, sukces rynkowy „Neue Klasse” w latach 60. pozwolił firmie stanąć na nogi. Zarząd, świadomy rosnącej potęgi marki, potrzebował nowej siedziby, która odzwierciedlałaby ambicje, technologiczną precyzję i dynamikę. W 1968 roku rozpisano międzynarodowy konkurs architektoniczny na projekt nowej centrali. Zwyciężył wiedeński profesor Karl Schwanzer. Jego projekt był śmiały, ale idealnie wpisywał się w ducha czasów. Budowa kompleksu rozpoczęła się w 1970 roku, a uroczyste otwarcie nastąpiło 18 maja 1973 roku. Cztery cylindry i kociołek na białą kiełbasę Centralnym punktem kompleksu stał się charakterystyczny, przypominający tłoki silnika spalinowego wieżowiec BMW, znany na całym świecie jako „Vierzylinder” (cztery cylindry). U stóp wieżowca, jako architektoniczny kontrapunkt, stanął tzw. kociołek na białą kiełbasę, nazywany też „misą” – niemal bezokienna bryła w kształcie odwróconego stożka, budynek Muzeum BMW. Podstawa muzeum jest niemal okrągła i ma średnicę około 20 metrów, podczas gdy dach rozszerza się do 40 metrów. Ta charakterystyczna forma stała się ikoną architektury brutalizmu i modernizmu. Dynamika zamiast statyki Koncepcja na wnętrze muzeum była równie rewolucyjna. Architekt wyszedł z założenia, że muzeum motoryzacji musi oddawać dynamikę jazdy, a nie statyczność tradycyjnej galerii sztuki. Jego kluczową ideą była „kontynuacja ulicy w zamkniętej przestrzeni”. Wnętrze oryginalnego „kociołka” to w rzeczywistości jedna, długa spirala. Zwiedzający wchodzą na parter, a następnie spiralną rampą kierują się ku górze, mijając eksponaty umieszczone na platformach. „Kociołek” jest z zewnątrz zamknięty. Srebrna skorupa odcina zwiedzających od świata zewnętrznego, ale wnętrze jest zaskakująco lekkie i przestronne. Światło wpada przez szczeliny i świetliki dachowe, tworząc grę cieni. To podejście sprawiło, że Muzeum BMW stało się pierwszym dedykowanym muzeum samochodowym w Niemczech o tak nowatorskiej koncepcji przestrzennej. Potrzeba zmian Na początku XXI wieku stało się jasne, że oryginalny budynek Karla Schwanzera jest za mały. Powierzchnia wystawiennicza wynosiła zaledwie 1000 metrów kwadratowych, co nie pozwalało na zaprezentowanie rosnącej kolekcji ani na obsłużenie setek tysięcy turystów, odwiedzających Monachium. BMW stanęło przed trudnym dylematem – jak rozbudować obiekt, nie niszcząc jego unikatowego charakteru i nie zaburzając harmonii z sąsiednim Parkiem Olimpijskim? Zdecydowano się na radykalny krok – ekspansję pod ziemię i w głąb przyległego budynku, który dotychczas pełnił funkcje techniczne, socjalne i parkingowe dla pracowników biurowca. Zadanie to powierzono pracowni architektonicznej Atelier Brückner ze Stuttgartu. Renowacja trwała od 2004 do 2007 roku. Rezultat był spektakularny. Powierzchnia wystawowa zwiększyła się pięciokrotnie. Stary „kociołek” został połączony z nową częścią, tworząc spójny kompleks. Siedem domów BMW Stała ekspozycja muzeum, zlokalizowana w nowej części, została podzielona na siedem tematycznych obszarów, zwanych „Domami”. Każdy z nich poświęcony jest innemu kluczowemu aspektowi działalności marki. Dom Designu Dom Designu nie tylko prezentuje gotowe samochody, ale przede wszystkim proces ich powstawania, od pierwszej kreski w szkicowniku, po gotowy produkt. Zwiedzający mogą prześledzić ewolucję narzędzi projektantów, od ołówka i papieru, przez gliniane modele w skali rzeczywistej, aż po zaawansowane projektowanie cyfrowe VR. Ciekawym elementem tej części kompleksu jest szklana podłoga, która pozwala spojrzeć na proces projektowy z innej perspektywy. Dom Firmy Ta część to lekcja historii biznesowej i korporacyjnej. W Domu Firmy zwiedzający mogą zapoznać się z kluczowymi momentami dla BMW, od produkcji pierwszych silników lotniczych, przez trudne czasy powojenne, aż po dramatyczny rok 1959, kiedy akcjonariusze i dealerzy zablokowali przejęcie firmy przez koncern Daimler-Benz. Ekspozycja nie pomija trudnych tematów, takich jak wykorzystywanie pracy przymusowej w zakładach BMW w czasie II wojny światowej. Dom Motocykli Nie można zapomnieć, że zanim BMW zaczęło sygnować swoją marką samochody, produkowało motocykle, które do dziś cieszą się uznaniem wśród miłośników dwóch kółek. Dom Motocykli to wielopiętrowa szklana witryna, w której zgromadzono dziesiątki maszyn: od przedwojennych klasyków, po współczesne cuda i prawdziwie sportowe maszyny, startujące w seriach rajdowych i wyścigowych. Dom Technologii W tej części prezentowane są mechaniczne „serca” maszyn, od wspaniałych rzędowych sześciocylindrowców, przez potężne widlaste ósemki i dwunastki, aż po napędy hybrydowe i elektryczne. Znajduje się tam również sekcja poświęcona aerodynamice, gdzie można zobaczyć, jak powietrze opływa karoserię samochodu. Dom Sportu Motorowego BMW od zawsze było obecne w sporcie – od wyścigów górskich, przez rajdy, wyścigi długodystansowe i samochodów turystycznych, aż po królową sportów motorowych – Formułę 1. Ekspozycja w tym domu jest dynamiczna. Samochody są ustawione tak, jakby mknęły po torze wyścigowym. Można tam podziwiać między innymi bolidy F1, maszyny startujące w kultowej serii DTM i wiele innych „potworów”, które odnosiły mniejsze lub większe sukcesy na torach wyścigowych. Dom Marki Ten dom skupia się na marketingu, reklamie i komunikacji. Pokazuje, jak zmieniał się wizerunek BMW na przestrzeni dekad. Można tam zobaczyć stare plakaty reklamowe, słynne kampanie telewizyjne i prześledzić ewolucję hasła „Radość z jazdy”, które towarzyszy marce od 1972 roku. Dom Serii Ostatni z domów jest dedykowany modelom seryjnym. Można tam zobaczyć, jak poszczególne serie zmieniały się na przestrzeni lat, a także jak ewoluowały słynne „nerki”, czyli charakterystyczna dla marki, składająca się z dwóch segmentów atrapa chłodnicy. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Tykające serce Krosna: powstaje Muzeum Zegarów Wieżowych
Już niebawem na mapie Krosna pojawi się nowe, niezwykłe miejsce o wysokiej wartości kulturowej, które zainteresuje nie tylko entuzjastów lokalnej historii, lecz także – miłośników techniki i… precyzyjnych mechanizmów. Fabryka Zegarów Wieżowych będzie nowym działem Muzeum Rzemiosła w Krośnie i stanie się wspaniałym upamiętnieniem dorobku Michała Mięsowicza, wybitnego zegarmistrza i przemysłowca z przełomu XIX i XX wieku. Historia ożyje na oczach zwiedzających – i to w miejscu, gdzie 100 lat temu naprawdę słychać było miarowe tykanie zegarów.
Zegary wieżowe to monumentalne mechanizmy przeznaczone do montażu na wieżach kościołów, ratuszy, dworców czy zamków. Ich zadaniem było – i w wielu miejscach nadal jest – podawanie czasu wszystkim osobom znajdującym się w ich zasięgu. Najsłynniejszym zegarem wieżowym na świecie jest bez wątpienia londyński Big Ben, jednak Polska również może pochwalić się licznymi imponującymi obiektami tego typu. Co istotne – wiele z nich powstało właśnie w krośnieńskiej fabryce! Pod patronatem najsłynniejszego krośnieńskiego zegarmistrza Muzeum Rzemiosła w Krośnie mieści się w budynku dawnej Fabryki Zegarów Wieżowych, w samym sercu miasta. Charakterystyczny „Dom z zegarem” to miejsce niezwykle ważne dla dziejów Krosna – to tu powstawały jedne z najlepszych zegarów wieżowych w tej części Europy, które przyniosły fabryce sławę w całej Galicji, a później w niepodległej Polsce. Historia tego miejsca nierozerwalnie łączy się z postacią Michała Mięsowicza – człowieka, który zegarmistrzowskiego fachu uczył się m.in. w Pradze i Wiedniu, a następnie założył w Krośnie własną fabrykę, gdzie wykorzystał gromadzoną przez lata wiedzę. Tym samym kontynuował rodowe tradycje – wywodził się bowiem z rodziny mieszczańskiej, która od pokoleń była związana z rzemiosłem. Michał Mięsowicz był jednak nie tylko wybitnym rzemieślnikiem i przedsiębiorcą. Przez lata silnie angażował się w życie miasta – to właśnie on wysunął koncepcję zelektryfikowania Krosna! Był ponadto nauczycielem młodzieży rzemieślniczej i zasiadał w komisjach egzaminów czeladniczych. Przez wiele lat pełnił nawet funkcję wiceburmistrza. Talent i techniczna perfekcja Fabryka Zegarów Wieżowych funkcjonowała w kamienicy, w której mieszkał Mięsowicz z rodziną. Na najniższej kondygnacji znajdowała się kuźnia, natomiast na parterze montowano mechanizmy zegarowe oraz wykonywano prace wykończeniowe. Zakład był bardzo nowoczesny, a produkowane w nim mechanizmy trafiały na wieże kościołów, ratuszy i dworców w całej Europie Środkowej. Każdy zegar był wykonywany zgodnie z życzeniami klienta i ze szczególnym uwzględnieniem miejsca, w którym miał zostać zamontowany. Produkcja i montaż jednego egzemplarza zajmowały zazwyczaj około miesiąca – a trzeba pamiętać, że waga kompletnego zegara wraz z tarczami i innymi częściami wahała się od 200 do nawet 800 kg! O wysokiej klasie krośnieńskich mechanizmów zegarowych świadczą liczne nagrody otrzymywane podczas wystaw krajowych i zagranicznych. Jednym z największych osiągnięć był złoty medal na Międzynarodowej Wystawie Przemysłowej w Paryżu w 1908 roku, który stał się niepodważalnym dowodem technicznej perfekcji. W ciągu 37 lat działalności fabryki w Krośnie powstały setki mechanizmów, z których wiele działa do dziś. Jeden z nich znajduje się na budynku obecnego Muzeum Rzemiosła w Krośnie, inne podziwiać można m.in. na krakowskim „Domu pod Globusem”, na Klasztorze ojców Bernardynów w Leżajsku czy Kościele farnym pw. Przemienienia Pańskiego w Sanoku. Na szczególną uwagę zasługuje też wykonany w 1927 roku dla Kościoła Kolegiackiego w Szamotułach zegar z mechanizmem wygrywającym na dzwonach pieśń maryjną "Witaj Święta". Fabryka Zegarów Wieżowych zakończyła swoją działalność wraz ze śmiercią Michała Mięsowicza w 1938 roku. Zegarowe dziedzictwo: nowy rozdział Fabryka Zegarów Wieżowych, będąca częścią Muzeum Rzemiosła w Krośnie, ma na celu nie tylko upamiętnienie postaci Michała Mięsowicza, lecz także promocję dziejów krośnieńskiego zegarmistrzostwa. Zapowiada się naprawdę interesująco i to od samego wejścia: zwiedzających powita interaktywna ekspozycja poświęcona historii pojęcia czasu i jego mierzenia, od starożytności do współczesności. W muzeum znajdzie się również miejsce na bogaty zbiór archiwaliów, w tym rodzinne fotografie, oryginalne meble i inne przedmioty z domu Michała Mięsowicza. Goście obejrzą ponadto unikatową kolekcję mechanizmów zegarowych, w tym oryginalne egzemplarze zaprojektowane przez krośnieńskiego Mistrza. Ekspozycja pozwoli też zrozumieć, jak skomplikowanym i wymagającym kunsztu był proces tworzenia zegara wieżowego – od projektu, przez odlewy i obróbkę metalu, aż po montaż na wieży. W podziemnej części muzeum odtworzone zostanie bowiem wnętrze dawnej fabryki zegarów – wraz z maszynami sprzed 100 lat. Wizyta w Fabryce Zegarów Wieżowych stanie się więc fascynującą lekcją historii techniki, a zarazem okazją do poznania opowieści o pasji, talencie, przedsiębiorczości i niezwykłej precyzji, która jest w stanie przetrwać dekady. Materiał promocyjny Muzeum Rzemiosła w Krośnie
Historyczne odkrycie w sercu Nowego Jorku. Tajne przejście służyło zbiegłym niewolnikom
Zabytkowa kamienica na Manhattanie, która dziś funkcjonuje jako muzeum poświęcone życiu nowojorczyków w XIX wieku, skrywała dotąd nieznaną tajemnicę. Pod podłogą jednej z wbudowanych komód natrafiono na wąski, starannie zamaskowany tunel, który przez niemal dwa stulecia pozostawał niewidoczny dla kolejnych mieszkańców i konserwatorów budynku.
Pod dolną szufladą zabudowanej komody odkryto luźny drewniany panel, za którym znajduje się wąskie przejście prowadzące około 4,5 metra w głąb ziemi. Badacze przypuszczają, że tunel mógł pełnić funkcję znacznie ważniejszą niż dotąd sądzono – według historyków istnieje duże prawdopodobieństwo, że stanowił element tzw. Podziemnej Kolei, czyli sieci tajnych tras wykorzystywanych w XIX wieku do pomocy osobom uciekającym z niewoli. Wejście do ukrytego korytarza znajduje się na drugim piętrze Merchant’s House Museum – niemal dwustuletniej kamienicy na Manhattanie, która do dziś zachowała oryginalny układ wnętrz. Jak podkreślają przedstawiciele placówki, sposób ukrycia przejścia wskazuje na jego celowe zamaskowanie i brak analogii w innych historycznych domach tego typu w Nowym Jorku, co czyni to odkrycie szczególnie wyjątkowym z punktu widzenia architektury i historii miasta. Tajemniczy tunel w Merchant's House odnaleziony Powiązanie Merchant’s House Museum z działalnością tzw. Podziemnej Kolei (czyli nieformalnej sieci abolicjonistów, która w XIX wieku pomagała osobom uciekającym z niewoli przedostać się do stanów wolnych) ujawniono dopiero podczas szczegółowych badań konstrukcji budynku. Archeolodzy, analizując elementy zabudowy na drugim piętrze kamienicy, natrafili na niewielki, prostokątny otwór wycięty bezpośrednio w deskach podłogowych, ukryty pod szufladami wbudowanej komody znajdującej się w korytarzu prowadzącym do sypialni. Za nim odkryto zamkniętą przestrzeń o wymiarach około 60 na 60 centymetrów oraz drabinę prowadzącą na niższy poziom domu, co – zdaniem ekspertów – mogło stanowić improwizowaną kryjówkę lub awaryjną drogę ewakuacji w sytuacji zagrożenia. Układ konstrukcyjny przejścia wskazuje, że nie było ono przypadkowym elementem architektonicznym, lecz celowo zaprojektowaną skrytką, która mogła służyć do ukrywania zbiegów w okresie poprzedzającym wojnę secesyjną. W tamtym czasie obowiązywała bowiem ustawa o zbiegłych niewolnikach z 1850 roku, umożliwiająca łowcom niewolników (często działającym przy wsparciu lokalnych władz) ściganie osób, które próbowały przedostać się na północ w poszukiwaniu wolności. W efekcie nawet mieszkańcy stanów formalnie wolnych narażeni byli na konsekwencje prawne za udzielanie pomocy uciekinierom, co wymuszało stosowanie zaawansowanych metod ukrywania takich przestrzeni w prywatnych domach. Jak przyznają przedstawiciele muzeum, sam fakt istnienia ukrytej przestrzeni był znany już wcześniej, jednak jej funkcja przez lata pozostawała niejasna. Dopiero analiza kontekstu historycznego oraz konsultacje z architektami i specjalistami ds. ochrony zabytków pozwoliły wysunąć hipotezę o możliwym związku domu z działalnością Podziemnej Kolei. – To naprawdę niezwykłe odkrycie – podkreśliła Emily Hill-Wright, dyrektorka muzeum. Eksperci zwracają uwagę, że sposób zamaskowania przejścia – niewidocznego z zewnątrz i dostępnego jedynie po odsunięciu zabudowy meblowej – nie ma analogii w innych zachowanych rezydencjach z tego okresu na terenie Manhattanu. W rezultacie odkrycie to może stanowić jeden z najbardziej znaczących przykładów ukrytej architektury miejskiej XIX wieku, a zarazem materialny ślad działań podejmowanych w ramach walki z systemem niewolnictwa na długo przed jego formalnym zniesieniem. Kto zaprojektował tajne przejście w Merchant's House Museum? Coraz więcej wskazuje na to, że ukryty tunel nie był przypadkowym elementem konstrukcyjnym, lecz świadomie zaprojektowaną częścią budynku już na etapie jego powstawania. Kamienica, w której dziś mieści się Merchant’s House Museum, została wzniesiona w 1832 roku przez rzemieślnika Josepha Brewstera – kapelusznika z Connecticut, który kilka lat później sprzedał ją zamożnej rodzinie kupieckiej Tredwellów. To właśnie Brewster, jak sugerują najnowsze analizy architektoniczne, miał odpowiadać za stworzenie systemu ukrytych przestrzeni, które mogły pełnić funkcję awaryjnej kryjówki dla osób uciekających z niewoli. Historyk architektury Patrick Ciccone wskazuje, że budowniczy był niemal na pewno związany z ruchem abolicjonistycznym, co w realiach XIX-wiecznego Nowego Jorku (zwłaszcza wśród białych rzemieślników i przedsiębiorców) należało do rzadkości. – Bycie abolicjonistą było niezwykle rzadkie wśród białych Nowojorczyków, zwłaszcza zamożnych – podkreślił badacz, zaznaczając jednocześnie, że jako projektant Brewster miał możliwość wprowadzenia takich rozwiązań jeszcze przed sprzedażą nieruchomości. Dodatkowe światło na tę hipotezę rzuciły archiwalne dokumenty, które wskazują, że Brewster mógł stosować podobne zabiegi konstrukcyjne także w innych budynkach. Jak zauważyła historyczka muzeum Ann Haddad, odnalezione zapisy dotyczące prac prowadzonych w pobliskim kościele sugerują, że rzemieślnik miał doświadczenie w projektowaniu ukrytych przestrzeni. – Moim zdaniem świadczy to o oddanym i zagorzałym abolicjoniście – stwierdziła w rozmowie z „New York Times”. Nie jest natomiast jasne, czy rodzina Tredwellów była świadoma istnienia przejścia ani w jakim stopniu mogła je wykorzystywać. Wiadomo jednak, że w okresie poprzedzającym wojnę secesyjną Afroamerykanie przebywający w Nowym Jorku – zarówno zbiegli niewolnicy, jak i wolni mieszkańcy – byli narażeni na porwania i przemoc ze strony łowców nagród działających na podstawie ustawy o zbiegłych niewolnikach z 1850 roku. Sam budynek przez niemal sto lat pozostawał w rękach Tredwellów, zanim w XX wieku został przekształcony w muzeum, a następnie objęty ochroną konserwatorską. W 1966 roku uznano go za Narodowy Zabytek Historyczny, co podkreśliło jego znaczenie dla dziedzictwa miasta. Dziś Merchant’s House Museum nie tylko prezentuje życie zamożnej nowojorskiej rodziny kupieckiej z XIX wieku, lecz także – dzięki nowym ustaleniom – może stanowić namacalny dowód zaangażowania mieszkańców Północy w walkę z niewolnictwem oraz funkcjonowanie sieci wsparcia dla osób uciekających z Południa. Źródła: The Guardian, Popular Mechanics, Smithsonian Magazine, New York Times Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Już niedługo premiera wyjątkowego muzeum w Wiśle. Odwiedzający zostaną oprowadzeni przez słynnego skoczka
Na przełom czerwca i lipca 2026 roku planowane jest otwarcie Beskidzkiego Centrum Narciarstwa w Wiśle. Nowa inwestycja ma być nie tylko przestrzenią wystawienniczą, przedstawiającą najważniejsze trofea polskich skoczków narciarskich, ale również miejscem, w którym zwiedzający poznają historię i tajniki wielu zimowych dyscyplin sportów. Na fanów najbardziej znanego wiślańskiego sportowca – Adama Małysza – czeka również specjalna atrakcja wewnątrz nowego budynku.
Dla tych, którym sezon narciarski nie wystarczył, powstaje nowa przestrzeń przenosząca odwiedzających w świat zimowej rywalizacji. Beskidzkie Centrum Narciarstwa w Wiśle, którego premiera planowana jest na pierwsze miesiące lata 2026 r., będzie pierwszym w Polsce obiektem na taką skalę, opowiadającym o historii, regułach i tajnikach sportów zimowych. Inwestycja wspierana jest przez słynnego skoczka narciarskiego Adama Małysza, który dla swoich fanów przygotował specjalną niespodziankę. Premiera wraz z początkiem wakacji Choć otwarcie Beskidzkiego Centrum w Wiśle miało odbyć się wiosną, inicjatorzy obiektu nie wydają się przestraszeni opóźnieniami. Burmistrz Wisły, Tomasz Bujok, zapowiada, że poszukiwania dogodnego terminu wciąż trwają. Wiemy już, że nowy obiekt zostanie otwarty wraz z początkiem wakacji. Negocjacjom podlega jednak konkretna data: z jednej strony władze wskazują na korzystny termin pod koniec czerwca – kiedy uczniowie kończą rok szkolny – z drugiej podkreślają możliwość organizacji w Wiśle letniego konkursu skoków narciarskich, który idealnie wpasowałby się w premierę centrum. Możemy być przekonani, że bez względu na ostateczny termin otwarcia Beskidzkie Centrum w Wiśle wystartuje w iście sportowym nastroju. Co zobaczymy w centrum im. Adama Małysza? Ostatnie olimpijskie dokonania polskich skoczków niewątpliwie rozbudziły narciarski entuzjazm w społeczeństwie. Nowe centrum wychodzi naprzeciw osobom, które chciałyby przybliżyć sobie tę zimową dyscyplinę oraz sylwetki najwybitniejszych polskich skoczków. Ekspozycja zostanie podzielona na dwie części: pierwsza opowiadać będzie o historii, kulturze i tradycji miasta oraz regionu Wisły, druga – o najsłynniejszym wiślaninie, Adamie Małyszu. Takie rozłożenie tematów pozwoli w pełni dostrzec i zrozumieć fenomen tej dyscypliny sportu w lokalnej przestrzeni. Wystawy zostaną podzielone na kilka obszarów tematycznych, wśród których znajdą się m.in.: położenie geograficzne miasta Wisła; historia i tradycja regionu; kariera sportowa Adama Małysza; historia narciarstwa zimowego wraz ze starymi, zabytkowymi eksponatami oraz sylwetkami narciarzy z terenu Beskidów, zwłaszcza Wisły; życiorysy innych znanych narciarzy z Beskidów, szczególnie z Wisły, takich jak Piotr Fijas, Stefan Hula czy Piotr Żyła. Prawdziwym rarytasem dla fanów skoków narciarskich będzie obecność trofeów podarowanych m.in. przez Adama Małysza, zdobytych w trakcie jego bogatej kariery. Zwiedzanie z Małyszem Zastępczyni burmistrza, Katarzyna Czyż-Kaźmierczak, zapowiada, że wewnątrz muzeum czeka na fanów sportowa niespodzianka. Odwiedzający centrum zostaną niemal osobiście oprowadzeni po ekspozycji przez słynnego skoczka. „Niemal”, ponieważ przy wykorzystaniu multimediów wiślanin stanie się wirtualnym przewodnikiem po muzeum swojego imienia. Wiceburmistrz zaznacza również, że nowa inwestycja nie jest skierowana wyłącznie do fanów sportów zimowych. Czyż-Kaźmierczak podkreśla znaczenie wyposażenia, które – jak mówi – „musi być dostosowane do różnych odbiorców: zapalonych miłośników skoków narciarskich, ale też do tych, którzy nimi nie są”. „Betonowe pudło” – co o centrum myślą mieszkańcy Wisły? Budowa nowego Beskidzkiego Centrum Narciarstwa spotkała się wśród mieszkańców z umiarkowanym entuzjazmem. Pod facebookowym postem opublikowanym przez „Miasto Wisła” można dostrzec szereg komentarzy zwracających uwagę na „szpetny” wygląd budynku. Internauci porównują obiekt do betonowego pudła, które – ich zdaniem – w żaden sposób nie nawiązuje do górskiego krajobrazu Beskidów. Zaznaczają, że nowa budowla może wręcz oszpecić naturalny pejzaż miasta w województwie śląskim. Pozostaje więc czekać i obserwować, czy wartość merytoryczna tej inwestycji wynagrodzi mieszkańcom kontrowersyjną warstwę wizualną. Źródła: Wisła.pl, Propertydesign.pl Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Średniowieczna Atlantyda w Gnieźnie. Odkryj zaginiony ląd naszych wyobrażeń
Epoka średniowiecza nie jest zamkniętym rozdziałem historii, lecz zjawiskiem nieustannie reinterpretowanym – zarówno kilkaset lat temu, jak i współcześnie. Obrosła mitami i wyobrażeniami tak, jak mityczna Atlantyda. Co wiemy na jej temat na pewno? Dowiecie się w Gnieźnie.
W powszechnej świadomości średniowiecze to czasy mężnych rycerzy, wielkich bitew, zamków i potężnych plag. Ile jest prawdy w tych wyobrażeniach? Z mitami dotyczącymi średniowiecza postanowiło się zmierzyć Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie. Niedawno otwarło wystawę „Re: Średniowiecze. 1000 lat 1000 wersji”, którą można zwiedzać do 4 października 2026 r. Atlantyda w Gnieźnie Jedna z części wystawy nosi dość zaskakujący tytuł: „Średniowieczna Atlantyda”. Skąd się wziął? W XX wieku szukano dla tej epoki „nowego życia” w sferze publicznej. Termin ten służy jako metafora zaginionego, mitycznego świata, który próbowano zrozumieć na potrzeby współczesnej polityki i społeczeństwa. Porównanie wynika z faktu, że nasza wizja tamtych czasów często opiera się na mitach narastających wokół nich już od XVI wieku. Średniowiecze traktowano niczym legendarną krainę – mityczny „świt narodów”, w którym ukryte były korzenie dzisiejszych państw. Podobnie jak w przypadku Atlantydy, badacze i politycy starali się wydobyć tę przeszłość na powierzchnię, by uzasadnić prawa do spornych terytoriów. Przykładem takich działań były wykopaliska osady w Biskupinie, której badacza, prof. Józefa Kostrzewskiego, okrzyknięto nawet „nowym Schliemannem”. Heinrich Schliemann odkrył przecież mityczną Troję, a Biskupin był uważany niemal za kolebkę polskości. Choć z punktu widzenia archeologii był to gród kultury łużyckiej, w ówczesnej narracji nadano mu ogromne znaczenie symboliczne i polityczne oraz dowód na odwieczny autochtonizm Słowian. Oczywiście słynna osada w Biskupinie, badana w okresie międzywojennym, nie była średniowieczna, to wpleciono opowieść o niej ze względu na teorię ciągłości kulturowej, która miała dowodzić, że Słowianie mieszkali na tych ziemiach od zawsze. W tej interpretacji kultura materialna Biskupina została na wystawie celowo połączona z okresem wczesnopiastowskim. Polska tożsamość zaklęta w średniowieczu Wystawa pokazuje, że średniowiecze było źródłem potężnych mitów tożsamościowych. Były to między innymi: Mit bitwy pod Grunwaldem. Uznawany za największy symbol średniowiecznej siły i triumfu nad „odwiecznym wrogiem” (Zakonem Krzyżackim), służący budowaniu jedności narodowej przez dekady. Mit Bolesława Chrobrego jako „pierwszego narodowca”. Postać króla stała się ikoną silnej władzy i twórcy historycznych granic opartych na Odrze i Bugu, co miało legitymizować nowoczesne granice państwa. Legenda o Wandzie i Śpiących Rycerzach. Opowieści te funkcjonowały jako alegorie narodowej ofiarności (Wanda, która „nie chciała Niemca”) oraz nadziei na przebudzenie i odzyskanie niepodległości. Od obrazu po winyle – co zobaczycie na wystawie? Ekspozycja wykracza daleko poza prezentowanie malarstwa czy medali. Prezentuje szeroki wachlarz obiektów, które pokazują, jak średniowiecze przenikało do życia codziennego, nauki i polityki XX wieku. Nie zabraknie też… memów. Pamiątkowy medal Jana Reszki (1918): Medal wybity dla upamiętnienia 900. rocznicy zajęcia Przemyśla przez Bolesława Chrobrego. Przedstawia on symbolikę nawiązującą do wyprawy kijowskiej z 1018 roku. Obiekt ten służył jako narzędzie kampanii propagandowej podczas wojny polsko-ukraińskiej w 1918 roku. Miał udowadniać „odwieczną polskość” spornych terytoriów (Grodów Czerwieńskich) poprzez odwołanie się do sukcesów militarnych pierwszego króla Polski. Drzeworyt Władysława Skoczylasa przedstawiający legendę o Śpiących Rycerzach w Tatrach, cieszącą się w okresie młodopolskim szaloną popularnością. Pod piórami popularnych poetów (np. Jana Kasprowicza), ludowa opowieść stała się alegorią kondycji narodu po powstaniu styczniowym. Nie bez przyczyny drzeworyt powstał w 1914 r. – wybuch „wojny powszechnej ludów”, jak pisał Mickiewicz, dawał nadzieję na przebudzenie Polaków i niepodległość. Anioł już czeka by wręczyć miecz nowemu Chrobremu. Rzeźba „Bitwa pod Grunwaldem” dłuta Wincentego Krajewskiego (1896-1978), rzeźbiarza ludowego spod Sierpca. Już 15 lipca 1945 r. władze komunistyczne zorganizowały na polach grunwaldzkich wielką manifestacje, podkreślającą paralelność chwili bieżącej do tryumfu nad Zakonem w 1410 r. Wielkie obchody zorganizowana w 1960 r., z okazji 550. rocznicy bitwy. To wówczas też, do upamiętnienia wydarzenia ważnego dla antyniemieckiej propagandy Gomułki rzucono wszystkie siły – także twórców ludowych, którzy najlepiej mieli oddawać „narodowego ducha”. Obiekty popkultury: wśród nich jest tarcza używana podczas tras koncertowych zespołu Manowar z autografami muzyków, sceniczne stroje Tomasza Budzyńskiego (Armia) i Anji Orthodox, winylowe okładki płyt inspirowane średniowieczem – w tym „Ostatni Wojownik” zespołu Turbo – oraz kostium Utopca z teledysku „Topielica” Heli Korczyckiej. Pamiętajmy, że wystawa jest eksponowana w muzeum poświęcony początkom Polski, więc nie zabraknie na niej też obiektów z czasów formowania się królestwa Piastów. Wśród nich są oczywiście naczynia ceramiczne i kabłączki skroniowe (a zatem biżuteria) sprzed ponad tysiąca lat. Źródło: Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
To będzie pierwsze takie muzeum na świecie. Powstanie w miejscu chrztu Jezusa nad Jordanem
Już wiadomo, jak będzie wyglądać pierwsze na świecie Muzeum Chrztu Jezusa. Ten wyjątkowy budynek powstanie w Betanii nad rzeką Jordan w Jordanii, w miejscu, gdzie według tradycji Jezus został ochrzczony przez Jana Chrzciciela. Zwycięski projekt nawiązuje do duchowych doznań, jakie mają towarzyszyć odwiedzającym.
Spośród listy siedmiu finalistów jury wybrało projekt stworzony przez brytyjską pracownię architektoniczną Níall McLaughlin Architects (NMLA). Organizatorom konkursu zależało, aby projekt nawiązywał zarówno do sakralnego charakteru miejsca, w którym stanie muzeum, jak i do historycznego dziedzictwa, jakie niosą za sobą tamtejsze tereny Jordanii. Czynniki te zostały wzięte pod uwagę przy wyborze głównego laureata, którego praca – jak podkreślono – „budzi zachwyt i pokorę u odwiedzających oraz wrażliwie odpowiada na kontekst miejsca”. Podróż przez symbole – jak wygląda zwycięski projekt? Projekt muzeum od samego początku miał zawierać nie tylko wymiar architektoniczny, ale i symboliczny. Bryła miała być nośnikiem religii, symboli i historii związanej ze wschodnim brzegiem Jordanu. Zwycięska koncepcja została doceniona za stworzenie wielowarstwowej narracji, w której ważnym elementem jest doznanie chrztu jako momentu odnowy i rozpoczęcia nowego życia. Narracja ta opiera się na drodze, według której odwiedzający będą zwiedzać muzeum. Ekspozycja rozpoczynać się będzie w jałowym ogrodzie pustynnym, symbolizującym okres życia przed chrztem. Następnie trasa poprowadzi w głąb budynku, gdzie umiejscowiony zostanie sztuczny ciek wodny – odpowiednik rzeki Jordan. Po wyjściu z drugiej strony obiektu odwiedzający ponownie znajdą się w ogrodzie, tym razem bujnym, rozświetlonym i pełnym rajskich owoców. Zwiedzanie będzie więc stanowić symboliczną podróż, odzwierciedlającą drogę Chrystusa do chrztu. Główny pawilon zostanie również wyposażony w taras widokowy, z którego rozpościerać się będzie widok na dolinę Jordanu i szlak pielgrzymkowy do Miejsca Chrztu. Nowoczesne muzeum pośrodku pustyni – nowa inwestycja a krajobraz Jordanii Przy ocenie projektów jury brało pod uwagę także to, w jaki sposób budynek nawiązuje do lokalnego krajobrazu oraz czy czerpie z typowych technik budowlanych stosowanych na terenach Bliskiego Wschodu. Zwycięska propozycja zaprezentowana przez NMLA w dużej mierze odwołuje się do tradycji jordańskiej architektury, co widać m.in. w sposobie kształtowania bryły. Ściany muzeum mają zostać wykonane z lokalnego kamienia, a ich konstrukcja powstanie z wykorzystaniem tzw. metody ubijanej ziemi. Technika ta polega na warstwowym zagęszczaniu wilgotnej mieszanki ziemi, piasku, gliny i kruszywa w tymczasowych formach budowlanych. Za architekturę krajobrazu wokół Muzeum Chrztu Jezusa Chrystusa odpowiada pracownia Kim Wilkie Landscape, której projekt ma stanowić integralną część doświadczenia obiektu. Brytyjscy architekci nawiązują do pustynnego krajobrazu Jordanii, obecności rzeki Jordan oraz religijnej symboliki chrztu. Przewidziano zarówno zamknięte ogrody z wonnymi roślinami, jak i otwarte przestrzenie z dominacją kamienia, piasku i niskiej roślinności. Całość ma zachować wizualną ciągłość pustyni i sprawiać wrażenie, że budynek zanurza się w naturalnym krajobrazie. Nowa destynacja pielgrzymek W rekordowym 2023 roku wpisane na listę UNESCO miejsce chrztu Jezusa nad Jordanem odwiedziło ponad 200 tys. pielgrzymów i turystów z całego świata. Był to najlepszy wynik w historii funkcjonowania stanowiska archeologicznego Al-Maghtas, które od lat stanowi jeden z najważniejszych punktów na mapie chrześcijańskich pielgrzymek. Inwestorzy planowanego Muzeum Chrztu Jezusa zakładają, że jego otwarcie – przewidywane na 2030 rok – znacząco zwiększy zainteresowanie tym miejscem. Według założeń muzeum ma być przygotowane na przyjęcie ponad 400 tys. osób już w pierwszym roku działalności, co oznaczałoby podwojenie dotychczasowej frekwencji turystycznej. Źródło: Architektura Murator Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Państwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie wraca po 7 latach. Arsenał odsłania coś więcej niż nowe sale
Dzięki gigantycznej inwestycji Państwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie zyskało dwa razy więcej miejsca na eksponowanie swoich skarbów i działalność edukacyjną. W ciągu siedmiu ostatnich lat placówka przeszła generalny remont. Znamy datę jej ponownego otwarcia.
Zabudowania Arsenału powstały przy ulicy Długiej w latach 1638–1643 z inicjatywy króla Władysława IV. Ta zbrojownia była wielokrotnie przebudowywana i rozbudowywana. W latach 30. XX wieku nadano Arsenał uzyskał wygląd, który ma do dziś. Państwowe Muzeum Archeologiczne mieści się w budynku Arsenału Warszawskiego od 1958 roku. Wcześniej znajdowało się w dawnej Szkole Podchorążych w Łazienkach Królewskich. Tak przebiegał remont Modernizacja północnego i wschodniego skrzydła oraz dziedzińca Państwowego Muzeum Archeologicznego trwała blisko 7 lat. Prace remontowe rozpoczęły się w maju 2019 roku i pochłonęły blisko 50 mln złotych ze środków Samorządu Województwa Mazowieckiego. Tak długi czas trwania inwestycji wynikał z kilku kluczowych czynników: Ogromnego zakresu prac. Remont nie był jedynie odświeżeniem wnętrz, ale gruntowną przebudową, która dwukrotnie powiększyła przestrzeń wystawienniczą i edukacyjną muzeum. Objął on dwa skrzydła budynku, dziedziniec oraz adaptację poddaszy na potrzeby biurowe i gościnne. Zabytkowego charakteru obiektu. Muzeum mieści się w XVII-wiecznym Arsenale Warszawskim (zbudowanym w 1643 r.), co wymagało szczególnej dbałości o detale, takie jak odnowienie cennych portali i drzwi. Montażu nowoczesnej infrastruktury w starych murach. Wprowadzenie nowoczesnych udogodnień do historycznego gmachu było skomplikowane technicznie. Budynek wyposażono w instalację wentylacyjną, klimatyzację oraz windę łączącą trzy kondygnacje, aby dostosować go do potrzeb osób z niepełnosprawnościami i starszych. Kiedy będzie można wejść do PMA? Teraz muzealnicy ogłosili otwarcie muzeum. Na początek 2 marca udostępnione zostaną dwie nowe wystawy czasowe. Pierwsza, „Skarby wieków średnich”, prezentuje cenne zabytki pochodzące z okresu średniowiecza. Druga ekspozycja – „Nad Wisłą, na Urzeczu” – poświęcona jest specyfice i historii regionu Urzecza, położonego wzdłuż Wisły. Kto ostrzył już sobie zęby na ekspozycję stałą, musi się obejść smakiem. Przyszła wystawa stała będzie prezentować najdawniejsze dzieje ziem polskich, od epoki kamienia po późne średniowiecze. Zobaczymy na niej około 3500 zabytków, a także liczne modele, animacje i filmy. Jej realizacja i otwarcie są przewidziane na koniec 2027 roku. Ale w bieżącym roku muzeum planuje przygotować łącznie osiem wystaw czasowych, więc w oczekiwaniu na główną wystawę nie będzie nudno. Wygląda więc, że Warszawa uzyska ponownie ważne miejsce na swojej kulturalnej mapie. Muzeum to nie tylko wystawy Oprócz tradycyjnego zwiedzania wystaw, PMA oferuje szeroki wachlarz atrakcji, które pozwalają na interaktywny kontakt z historią. Wśród nich są następujące warsztaty i zajęcia edukacyjne: Lepienie naczyń z gliny metodą pradziejową – tworzenie naczyń techniką stosowaną przed wynalezieniem koła garncarskiego. Odtwarzanie szklanych paciorków – poznawanie historii produkcji szkła i własnoręczne tworzenie koralików z modeliny. Tkanie kolorowych krajek – nauka tkania ozdobnych pasków na tradycyjnych starosłowiańskich narzędziach, tzw. bardkach. Średniowieczne skryptorium – nauka malowania i zdobienia inicjałów na syntetycznym pergaminie, wzorowana na dawnych księgach. Dzięki programowi „Kulturalna szkoła na Mazowszu” uczniowie mogą brać udział w tych zajęciach za symboliczną złotówkę. W ramach remontu w skrzydle wschodnim stworzono nowoczesną muzealną bibliotekę, która liczy 75 tys. woluminów i zawiera jedne z najcenniejszych zbiorów archeologicznych w Polsce. Teraz jej czytelnia jest jeszcze większa. A z uwagi na to, że teraz wejście prowadzi tam wprost z dziedzińca, czytelnicy mogą korzystać z księgozbioru niezależnie od godzin pracy muzeum. Źródło: Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Sześć tysięcy lat historii zamknięte na jednej wyspie, czyli Wyspa Muzeów w Berlinie
Wyspa Muzeów to jedno z nielicznych miejsc w Europie, gdzie historia idei muzealnictwa jest tak samo istotna jak same zbiory. Berliński kompleks nie powstał przypadkowo. Od początku projektowano go jako przestrzeń edukacyjną, która będzie dostępna dla wszystkich, a nie wyłącznie dla elit. Dziś, jako obiekt wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO, stanowi unikatowe połączenie architektury i nauki ukazując, jak zmieniało się europejskie podejście do ochrony i prezentowania kultury.
Spis treści: Kiedy zbudowano Wyspę Muzeów? Jakie muzea są na Wyspie Muzeów w Berlinie? Dlaczego Wyspa Muzeów jest tak wyjątkowa? Wyspa Muzeów w Berlinie to jeden z najważniejszych kompleksów muzealnych w Europie i symbol kulturowych ambicji XVIII- i XIX-wiecznych Prus. Położona na niewielkiej wyspie na rzece Sprewie, w centrum Berlina, skupia pięć muzeów państwowych o randze międzynarodowej. To miejsce, w którym sztuka, archeologia i architektura tworzą spójną opowieść o dziejach cywilizacji – od starożytnego Egiptu i Mezopotamii, przez Grecję i Rzym, aż po sztukę XIX wieku. Wyspa Muzeów w Niemczech pełni nie tylko funkcję ekspozycyjną, lecz także edukacyjną i symboliczną. Od początku była projektowana jako „świątynia sztuki” dostępna dla szerokiej publiczności, a nie zamknięta kolekcja dworska. Dziś stanowi jedno z kluczowych miejsc na mapie kulturalnej Berlina i punkt obowiązkowy dla osób zainteresowanych historią, sztuką i dziedzictwem Europy. Kiedy zbudowano Wyspę Muzeów? Początki Wyspy Muzeów sięgają końca XVIII wieku, kiedy król Fryderyk Wilhelm II pozytywnie ocenił pomysł budowy obiektu. Jego następca, król Fryderyk Wilhelm III, w 1810 roku wskutek żądań obywateli zlecił stworzenie zbioru dzieł sztuki. Za symboliczny moment narodzin kompleksu uznaje się otwarcie Starego Muzeum w 1830 roku, zaprojektowanego przez Karla Friedricha Schinkla. Określenie Wyspa Muzeów funkcjonuje od końcówki lat 70. XIX wieku. Wówczas nazwa ta zaczęła być powszechnie stosowana w odniesieniu do tego obszaru. Kolejne dekady przyniosły rozbudowę założenia o następne gmachy, wznoszone aż do początku XX wieku. Każde muzeum powstawało w innym kontekście historycznym i stylistycznym, jednak całość podporządkowano wspólnej wizji urbanistycznej. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/04/shutterstock583683247-0558e64.jpg" width="4293" height="2795" alt="Jeden z najważniejszych komplesów muzealnych świata – Wyspa Muzeów leżąca na Sprewie. Została wpisana na listę UNESCO w 1999 r." title="Jeden z najważniejszych komplesów muzealnych świata – Wyspa Muzeów leżąca na Sprewie. Została wpisana na listę UNESCO w 1999 r." /> Mimo licznych zniszczeń wojennych i późniejszych podziałów Berlina, Wyspa Muzeów została odbudowana i zmodernizowana, zachowując swój pierwotny charakter. W 1999 roku kompleks wpisano na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, co podkreśla jego wyjątkową wartość kulturową. Jakie muzea są na Wyspie Muzeów w Berlinie? Na Wyspie Muzeów znajduje się pięć instytucji, z których każda ma wyraźnie określony profil tematyczny. Razem tworzą one jedną z najbardziej wszechstronnych kolekcji tego typu na świecie. Muzeum im. Bodego Muzeum im. Bodego wyróżnia się monumentalną bryłą i kopułą widoczną z wielu punktów miasta. Jego zbiory koncentrują się na rzeźbie europejskiej od średniowiecza, a także na sztuce bizantyjskiej i numizmatyce. Obecnie obiekt ten nosi imię pierwszego dyrektora generalnego berlińskich muzeów królewskich, jednak jego pierwotna nazwa brzmiała Muzeum Cesarza Fryderyka. Muzeum Pergamońskie Muzeum Pergamońskie to najbardziej rozpoznawalna część Wyspy Muzeów w Berlinie. Znane jest z monumentalnych rekonstrukcji architektonicznych, takich jak Ołtarz Pergamoński czy Brama Isztar. Ekspozycje poświęcone są sztuce starożytnego Bliskiego Wschodu, Grecji i Rzymu, a także kulturze islamu. Obecnie w muzeum trwają prace renowacyjne i możliwe jest zwiedzanie jedynie wystawy czasowej. Nowe Muzeum Nowe Muzeum, odbudowane i zmodernizowane po zniszczeniach wojennych, łączy historyczną architekturę z nowoczesną koncepcją wystawienniczą. Jego kolekcje obejmują zabytki starożytnego Egiptu, prehistorii i sztuki antycznej. Najbardziej znanym eksponatem jest popiersie królowej Nefertiti z 1340 roku p.n.e. Stara Galeria Narodowa Stara Galeria Narodowa poświęcona jest sztuce XIX wieku, ze szczególnym uwzględnieniem malarstwa i rzeźby. W jej zbiorach znajdują się dzieła romantyków, realistów i impresjonistów, a także prace artystów europejskich, którzy mieli wpływ na rozwój nowoczesnej sztuki. Sam gmach, inspirowany antyczną świątynią, stanowi istotny element architektoniczny całego zespołu. Stare Muzeum Stare Muzeum, jako najstarszy obiekt na Wyspie Muzeów, pełniło kluczową rolę w kształtowaniu idei publicznego muzeum w Niemczech. Jego zbiory obejmują rzeźby etruskie, rzymskie, greckie i staroegipskie. Klasycystyczna forma budynku podkreśla edukacyjny charakter ekspozycji i nawiązują do wzorców antycznych. Dlaczego Wyspa Muzeów jest tak wyjątkowa? Wyspa Muzeów w Berlinie nie jest zwykłym zespołem muzealnym, lecz przemyślaną koncepcją urbanistyczną i kulturową, która od blisko dwóch stuleci realizuje ideę powszechnego dostępu do dziedzictwa ludzkości. Zgromadzono tam obiekty reprezentujące różne epoki, style architektoniczne i tradycje artystyczne, tworząc spójną narrację o rozwoju cywilizacji. Wyjątkowość tego miejsca polega także na jego ciągłości – mimo wojen, zniszczeń i politycznych podziałów Berlina, kompleks po odbudowach odzyskał swoją tożsamość i funkcję. Dziś Wyspa Muzeów w Niemczech łączy rolę zabytku, nowoczesnej instytucji naukowej oraz przestrzeni dialogu między kulturami. Dla zwiedzających oznacza to nie tylko kontakt z arcydziełami światowej klasy, lecz także możliwość spokojnego, pogłębionego obcowania z historią w samym sercu współczesnej metropolii. To właśnie ta równowaga między monumentalnością a dostępnością sprawia, że Wyspa Muzeów pozostaje jednym z najważniejszych punktów odniesienia dla europejskiej kultury muzealnej i jednym z najbardziej znaczących miejsc na mapie Berlina. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
„Zapach z zaświatów” naprawdę istnieje. Naukowcy odtworzyli aromat starożytnego Egiptu
Zapach zaświatów w starożytnym Egipcie miał prowadzić zmarłych ku życiu po śmierci. Naukowcy właśnie go odtworzyli. Projekt połączył archeologów, chemików i perfumiarkę. Aromat stał się narzędziem opowiadania historii i wzbudził sporo emocji.
Na przestrzeni ostatnich dekad zarówno archeologia, jak i muzealnictwo przeszły poważne zmiany. Spektrum metod badawczych znacząco wzrosło, coraz częściej badacze sięgają po cyfrowe narzędzia. Jeśli chodzi o muzea, to ekspozycje stały się bardziej angażujące i multimedialne. Archeolożka Barbara Huber z Instytutu Geonauki Maxa Plancka postanowiła połączyć dwa światy: archeologii i muzealnictwa. Wspólnie z zespołem postanowiła wyekstrahować jeden z zapachów znanych w starożytnym Egipcie. Tak pachniała śmierć w Egipcie Eksperci pobrali próbki z pozostałości substancji organicznych, które przetrwały wewnątrz dwóch egipskich urn kanopskich sprzed 3500 lat. To w tych naczyniach znajdowały się organy wewnętrzne zmumifikowanej kobiety. Była nią Senetnay, wysoko urodzona osoba, która pełniła funkcję mamki faraona Amenhotepa II. Te naczynia pochodzą z grobowca KV 42 w Dolinie Królów. Zabytki te znajdują się obecnie Muzeum Augusta Kestnera w Hanowerze. Naukowcy zbadali resztki substancji, która konserwowała organy. Dzięki czułym metodom analitycznym, w tym chromatografii gazowej sprzężonej z olfaktometrią udało się zidentyfikować konkretne składniki aromatyczne, takie jak żywice, wosk pszczeli i oleje roślinne. Składniki te nie były przypadkowe, lecz stanowiły część wyrafinowanego „przepisu” na balsamowanie. Wykrycie tych substancji potwierdziło, że mumifikacja była procesem niezwykle zaawansowanym pod względem chemicznym. Zaświatowy „perfum” Sama identyfikacja składników to jednak tylko połowa sukcesu. Największym wyzwaniem było przekształcenie suchych danych z komputera w doświadczenie zmysłowe. Do projektu zaproszono profesjonalną perfumiarkę, Carole Calvez, która pracowała ramię w ramię z chemikami i archeologami. Calvez nie dokonała prostej replikacji, ponieważ współczesne składniki różnią się od tych sprzed tysięcy lat. Jej praca była raczej artystyczną i naukową interpretacją, która miała oddać ducha oryginalnego zapachu. – Dane biomolekularne dostarczają istotnych wskazówek, ale perfumiarz musi przełożyć informacje chemiczne na kompletne i spójne doznania zapachowe, które przywołają złożoność oryginalnego materiału, a nie tylko jego poszczególnych składników – powiedziała Calvez. Perfumiarka stworzyła kompozycję składającą się z około 20 składników. Nie użyła dokładnie tych samych substancji, co starożytni Egipcjanie, lecz ich nowoczesnych odpowiedników węchowych. Było to konieczne, ponieważ wiele oryginalnych składników jest dziś toksycznych lub niemożliwych do pozyskania w etyczny sposób Aromatyczna lekcja historii Powstały zapach zaprezentowano w dwóch muzeach w formie „pachnących kart” oraz stacjonarnych dyfuzorów. W Muzeum Moesgaard w Danii zainstalowano specjalne stacje, w których zapach umieszczono w nowoczesnych naczyniach przypominających urny kanopskie. Goście mogli podnieść wieczko i poczuć aromat mumifikacji, co nadało wystawie nową głębię. Reakcja publiczności przerosła oczekiwania badaczy. Aż 99% ankietowanych zwiedzających przyznało, że zapach pomógł im poczuć silniejszą więź z przeszłością. – Badania te stanowią znaczącą zmianę w sposobie udostępniania wyników naukowych poza publikacjami akademickimi – oceniła Barbara Huber. Źródło: Frontiers in Environmental Archaeology Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Nowy pawilon muzealny w Oświęcimiu. Pokaże unikatowe znalezisko z 2023 roku
W Oświęcimiu powstanie nowy pawilon muzealny, w którym opowiedziana zostanie historia Żydów zamieszkujących niegdyś tamtejsze tereny Małopolski. Impulsem do wybudowania nowego obiektu było wyjątkowe znalezisko z 2023 roku. Nowa atrakcja stanie się kolejnym powodem, dla którego warto odwiedzić to miasto w południowej Polsce.
Oszpicin w języku jidysz oznacza słowo „goście”. W ten sposób, ponad 400 lat temu, pierwsi Żydzi zaczęli nazywać miejscowość, która obecnie zwie się Oświęcimiem. Ślady obecności tej społeczności są widoczne w przestrzeni miejskiej Oświęcimia do dziś — zarówno w architekturze Starego Miasta, jak i w śladach jej tragicznego losu w czasie II wojny światowej, związanego z funkcjonowaniem niemieckiego nazistowskiego obozu Auschwitz-Birkenau. W mieście ma stanąć kolejny obiekt nawiązujący do historii dawnych mieszkańców Oświęcimia. Impulsem do powstania nowego pawilonu muzealnego było wyjątkowe odkrycie dokonane przez archeologów w 2023 roku. Drewniana mykwa stanowić będzie główny punkt ekspozycji ulokowanej w nowoczesnych wnętrzach zapowiadanego budynku. Nowy pawilon w miejscu dawnej synagogi Nowy pawilon ma uzupełniać narrację opowiadaną w oświęcimskim Muzeum Żydowskim „Oszpicin”. Autorem projektu jest znana pracownia architektoniczna Nizio Design, odpowiedzialna m.in. za projekt wystawy stałej w warszawskim Muzeum Historii Żydów Polskich. Budynek o powierzchni 600 m² ma składać się z dwóch kondygnacji: górnej, w której eksponowana będzie odkryta mykwa oraz dolnej — z zapleczem technicznym, salami edukacyjnymi i szatnią. Całość zostanie wkomponowana w Park Pamięci Wielkiej Synagogi, czyli miejsce, w którym do czasów niemieckiej okupacji znajdowało się główne centrum życia judaistycznego w Oświęcimiu. Budowa oraz otwarcie nowego pawilonu muzealnego planowane są na 2027 rok. Obecnie trwa przetarg na wykonawcę nowej placówki muzealnej. Czym jest mykwa? Mykwa stanowi bardzo ważny element wierzeń judaistycznych. Zwyczaj związany z tym obiektem polega na rytualnym obmyciu, oznaczającym duchową przemianę. W ten sposób osoba zyskuje czystość, rozpoczynając nowy etap swojego życia duchowego. Początkowo rolę mykwy pełniły wszystkie naturalne zbiorniki, takie jak morza, jeziora i rzeki. Woda, która je wypełniała, pochodziła bowiem — według wierzeń — bezpośrednio od Boga, który napełnił je jeszcze przed stworzeniem lądu. Rozprzestrzenienie się judaizmu na cały świat sprawiło jednak, że naturalne zbiorniki przestały być dostępne dla każdego wiernego. Z tego powodu zaczęto budować sztuczne, niewielkie zbiorniki, tak aby każda społeczność miała możliwość dostąpienia rytualnego oczyszczenia. Nie każda wanna, basen czy jacuzzi może jednak pełnić sakralną funkcję mykwy. Zbiornik musi zawierać co najmniej 750 litrów tzw. boskiej wody, czyli takiej pochodzącej z naturalnych zbiorników lub bezpośrednio z deszczu. W przypadku braku deszczówki dopuszcza się również wykorzystanie wody ze śniegu lub naturalnego lodu. Taka modyfikacja sprawiła, że mykwy stały się popularne w pobliżu większości synagog na świecie. Możliwość odbycia rytualnych kąpieli pojawiła się w niemal każdym miejscu, w którym funkcjonowała społeczność żydowska. Legendarna mykwa z Oświęcimia – odkrycie na skalę światową Na początku 2023 roku archeolodzy natrafili na wyjątkowy obiekt, dający świadectwo funkcjonowania żydowskiej kultury na tym obszarze. Niepozorne prace przy budowie nowego parkingu miejskiego pozwoliły odnaleźć ponad 300-letnią mykwę. Badacze zaznaczają, że odkrycie ma ogromne znaczenie historyczno-kulturowe. Po pierwsze, odkryte pozostałości mykwy są jednymi z nielicznych tego typu obiektów odnalezionych w tej części Europy. Po drugie, drewniana mykwa potwierdza lokalną legendę o trzech wielkich cadykach (przywódcach duchowych), którzy w trakcie swoich podróży w XVIII wieku zatrzymali się w Oświęcimiu. Jeden z nich miał spędzić noc w odnalezionej mykwie, która od tamtej pory nosiła jego imię. Źródła: OświęcimOnline, Oszpicin Muzeum Żydowskie, nizio.com.pl, Oświęcim Nasze Miasto Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Tajemnica słojów Darwina rozwiązana. Co skrywa się w ich wnętrzu?
200-letnie okazy zebrane przez Karola Darwina zostały zbadane po raz pierwszy – i to bez otwierania słojów, w których były przechowywane od czasów jego podróży na HMS Beagle. Jak wreszcie udało się do nich „zajrzeć” i co skrywają? Jak niegdyś konserwowano okazy?
Naukowcy z Muzeum Historii Naturalnej w Londynie przeprowadzili szczegółową analizę chemiczną 46 historycznych okazów pochodzących z podróży Karola Darwina. Słoje przechowywane są od niemal 200 lat i wreszcie udało się je zbadać bez konieczności naruszania ich konstrukcji. Chodziło o to, by określić skład płynów konserwujących i móc lepiej chronić bezcenne zbiory... Tylko jak to zrobić? Co znajduje się w słojach pozostawionych przez Darwina? Karol Darwin wyruszył w swoją podróż – podczas której zebrał obserwacje kluczowe dla rozwoju teorii ewolucji – w 1831 roku. Na wyprawie towarzyszyli mu także inni przyrodnicy i wszyscy przywieźli z niej mnóstwo zakonserwowanych okazów, wśród których znalazły się ssaki, gady, ryby, meduzy i krewetki. Wciąż znajdują się one w Londynie: w Muzeum Historii Naturalnej. W czym są jednak zanurzone i jak długo pozostaną „w całości”? Tego chcieli dowiedzieć się naukowcy. Nie było jednak mowy o otwieraniu zamkniętych przez niemal 200-lat słojów. To mogłoby prowadzić do utleniania się płynów i zniszczenia okazów. Ta nowa technologia ratuje muzealników Należało wymyślić coś, co pozwoli zbadać zawartość słoja… od zewnątrz. Odpowiedzią okazała się technologia znana jako SORS (z ang. Spatially Offset Raman Spectroscopy), czyli spektroskopia Ramana z przesunięciem przestrzennym. Polega ona na analizie zmian długości fali światła laserowego odbitego od badanej próbki. SORS pozwala na identyfikację składu chemicznego płynów znajdujących się zamkniętych, nieprzezroczystych pojemnikach – takich jak stare słoje muzealne. Metoda ta została została zastosowana po raz pierwszy w historii. Próba zakończyła się sukcesem: okazało się, że naukowcy są w stanie poprawnie określić skład płynu nawet w 80% przypadków, a w kolejnych 15% częściowo go zidentyfikować. SORS pozwala także określić rodzaj szkła lub plastiku, z jakiego wykonano pojemnik, dostarczając cennych informacji o ewolucji metod przechowywania. Według szacunków, na całym świecie w muzeach znajduje się ponad 100 mln okazów zakonserwowanych w cieczy. Dlatego możliwość ich analizy bez naruszania integralności ma ogromne znaczenie dla ochrony dziedzictwa przyrodniczego. W czym 200 lat temu przechowywano okazy? Na przestrzeni XIX i XX wieku metody konserwacji eksponatów przyrodniczych ulegały znaczącym zmianom. Początkowo dominowały proste roztwory alkoholowe. Z czasem wprowadzano coraz bardziej zaawansowane mieszanki chemiczne, by lepiej zabezpieczyć tkanki. Ssaki i gady zazwyczaj utrwalano w formalinie i przechowywano w etanolu, natomiast bezkręgowce można było przechowywać w formalinie, roztworach buforowych lub mieszankach zawierających dodatki takie jak glicerol. Muzea na całym świecie świętują – Do tej pory zrozumienie, jaki płyn konserwujący znajduje się w każdym słoiku, wiązało się z koniecznością jego otwarcia, co groziło parowaniem, skażeniem i narażeniem próbek na działanie czynników środowiskowych. Ta technika pozwala nam monitorować i pielęgnować te bezcenne próbki bez naruszania ich integralności – mówi dr Sara Mosca z STFC Central Laser Facility, w którym powstała nowa metoda badawcza. – Poznanie i zrozumienie płynu, w którym przechowywane są okazy, ma ogromne znaczenie dla sposobu, w jaki dbamy o zbiory i przechowujemy je na potrzeby przyszłych badań w nadchodzących latach – dodaje Wren Montomery, technik Muzeum Historii Naturalnej w Londynie. Źródła: UK Research and Innovation, ACS Omega Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.