Handel mumiami online. Eksperci ujawniają śmiertelne ryzyko
Czy „klątwa mumii” to tylko hollywoodzki wymysł? Nowe badania dowodzą, że kontakt ze zmumifikowanymi szczątkami kupionymi w sieci niesie realne zagrożenie dla życia. To biologiczna bomba zegarowa. W sieci kwitnie handel szczątkami pełnymi arsenu i zabójczych grzybów.
Fascynacja mumiami sięga kilka wieków wstecz. W Europie popularne było rozwijanie egipskich mumii podczas wystawnych przyjęć. Mumie elektryzują do dziś i wystawy, na których są prezentowane przyciągają rzesze ciekawskich. Ta ciekawość doprowadziła do powstania niebezpiecznego, często nielegalnego rynku kolekcjonerskiego. Dziś każdy, kto posiada odpowiednie fundusze, może nabyć fragment ludzkich zwłok, nie zdając sobie sprawy z ukrytych niebezpieczeństw. Mumia nie tylko online Zespół pod kierownictwem dr Kirsty Squires przeanalizował 128 postów online i aukcji, aby zbadać ryzyko zdrowotne związane z tym procederem. Wnioski opublikowano na łamach „International Journal of Cultural Property”. – Rozwój internetu, a w szczególności mediów społecznościowych, napędził międzynarodowy przemyt i popyt na unikalne zabytki, w tym zmumifikowane ciała ludzi i zwierząt – mówi dr Squires. Badacze wcielili się w rolę obserwatorów na platformach Meta i stronach e-commerce. Udało się ustalić, że najczęściej sprzedawane są dłonie czy stopy, ale również… głowy. Czy to bezpieczne? Niebezpieczna mumia Mumia to nie tylko wyschnięta skóra, to magazyn toksycznych substancji używanych do balsamowania na przestrzeni wieków. W procesach konserwacji stosowano substancje, które dziś uważamy za skrajnie niebezpieczne. Zmumifikowane szczątki mogą zawierać arsen, rtęć i ołów, które zastosowali nowożytni konserwatorzy. Kontakt z takimi szczątkami bez odpowiedniego sprzętu ochronnego może prowadzić do poważnych, przewlekłych zatruć metalami ciężkimi. – Te zakonserwowane szczątki niosą ze sobą ryzyko zdrowotne i biologiczne. Wynika to z toksyczności substancji użytych do balsamowania oraz niewłaściwego przechowywania, które sprzyja rozwojowi bakterii i grzybów. Nasze badania pokazały, że mumie sprzedawane w sieci wykazują oznaki rozkładu biologicznego, a sprzedawcy nie ostrzegają przed zagrożeniami – co świadczy o tym, że albo nie są ich świadomi, albo po prostu je ignorują – przestrzega dr Squires. Ekspertka zauważa, że zmumifikowane szczątki są wysyłane do kupujących pocztą i kurierem – zarówno w kraju, jak i za granicą. – Potrzebujemy jasnych i czytelnych regulacji, które ukrócą próby omijania przepisów wysyłkowych i ich opacznej interpretacji – dodaje. Ryzykowne przesyłki. Nieświadome zagrożenie dla kurierów Handel mumiami to nie tylko problem kolekcjonerów, ale i osób postronnych, w tym pracowników poczty. Sprzedawcy często omijają regulacje, używając błędnych kodów celnych, aby uniknąć konfiskaty. Eksperci apelują o zmiany w prawie. W ich ocenie niezbędne są jaśniejsze i bardziej precyzyjne wytyczne, aby kupujący i sprzedający nie mogli błędnie zinterpretować ani znaleźć luk w zasadach dotyczących wysyłki. Wysyłanie zmumifikowanych szczątków w zwykłych paczkach sprawia, że kurierzy i celnicy są narażeni na kontakt z toksynami i patogenami, o których nie mają bladego pojęcia. Biologiczne zagrożenie. Groźne grzyby Najbardziej przerażającym aspektem są uśpione mikroorganizmy, które potrafią przetrwać przez setki lat. Badacze ostrzegają przed zarodnikami grzybów, które po naruszeniu tkanki stają się lotne i niebezpieczne. „Kontakt z zarodnikami kropidlaka (Aspergillus) i ich wdychanie uznano za przyczynę śmierci 10 z 12 (83,3%) konserwatorów zabytków, którzy w latach 70. XX wieku otworzyli grobowiec króla Kazimierza Jagiellończyka w Krakowie” – przypominają autorzy artykułu. Te same patogeny mogą znajdować się na przedmiotach kupowanych dziś na internetowych aukcjach i zagrażać życiu nabywców. Nie kupuj mumii online – Mimo poważnego ryzyka dla zdrowia i bezpieczeństwa, jakie niesie ze sobą kontakt ze zmumifikowanymi szczątkami, sprzedawcy na tym niekontrolowanym rynku zazwyczaj je ignorują. Wynika to prawdopodobnie z małej świadomości zagrożeń biologicznych ze strony zakonserwowanych tkanek miękkich lub z czystej chęci zysku, która stawia pieniądze ponad ludzkie zdrowie i bezpieczeństwo – podsumowuje profesor Squires. Według niej zanim w życie wejdą skuteczniejsze regulacje, społeczeństwo powinno zachować czujność i zgłaszać oferty sprzedaży mumii odpowiednim urzędom oraz organizacjom branżowym. – Skuteczniejszy nadzór i edukacja są absolutnie niezbędne, aby chronić zdrowie publiczne i ocalić dziedzictwo archeologiczne – kończy ekspertka. Źródło: International Journal of Cultural Property Szukasz więcej inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów National Geographic Polska i National Geographic Traveler. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Starożytne DNA ospy w chilijskich mumiach. Ujawniono, kto przyniósł śmiertelną zarazę do Ameryki
Przez ponad 500 lat jedynymi dowodami w tej sprawie były stare, zakurzone kroniki. Trzeba jednak przyznać, że historycy podejrzewali, kto ponosi odpowiedzialność za jedną z największych katastrof demograficznych w dziejach ludzkości – brakowało jednak naukowego potwierdzenia. Aż do teraz. W suchym klimacie północnego Chile odnaleziono naturalnie zmumifikowane ciała, które skrywały w sobie przerażający sekret – starożytny genom ospy, która zmiotła z powierzchni Ziemi całe populacje.
Ospa prawdziwa (wywoływana przez wirus Variola) to jedna z najgroźniejszych chorób o przerażającej historii. Szacuje się, że po przybyciu europejskich kolonizatorów do obu Ameryk wirus ten odpowiadał za śmierć około 4 milionów przedstawicieli rdzennych społeczności. Zdziesiątkowani ludzie, w przeciwieństwie do Europejczyków, nie posiadali absolutnie żadnej naturalnej odporności immunologicznej na ten patogen. Kto przyniósł ospę do Ameryki? Cóż, do tej pory oskarżenia pod adresem przybyszów ze Starego Kontynentu opierały się wyłącznie na zapiskach historycznych. Teraz jednak, ponad 500 lat później, naukowcy znaleźli żelazny dowód genetyczny na to, że to właśnie Europejczycy przywlekli za ocean zarazę, która wywołała katastrofalny spadek populacji. Genetyczne śledztwo w ciele mumii Naukowcy z instytucji w Irlandii oraz Chile dokonali przełomowego odkrycia, izolując DNA wirusa ospy z dwóch naturalnie zmumifikowanych zwłok odnalezionych w północnym Chile. Szczątki należą do osób, które zmarły w kluczowym dla historii Ameryki oknie czasowym – między 1492 a 1631 rokiem naszej ery. Zgodnie z badaniami opublikowanymi na łamach czasopisma „Science”, genomy wirusa u obu ofiar są niemal identyczne. Sugeruje to, że zmarli zarazili się w tym samym czasie, a sama choroba dotarła do Ameryki Południowej niezwykle szybko po pojawieniu się tam pierwszych Europejczyków. Drzewo genealogiczne wirusa i ostateczny dowód naszej winy Wyizolowanie tak starego materiału genetycznego graniczyło z cudem. Jak tłumaczy antropolożka biologiczna Constanza de la Fuente Castro z Uniwersytetu Chilijskiego, praca ze starożytnym DNA (zarówno ludzkim, jak i patogennym) jest potężnym wyzwaniem. Z biegiem czasu materiał ten ulega uszkodzeniom i występuje w ekstremalnie niskim stężeniu, co utrudnia jego odzyskanie oraz analizę. Mimo tych przeszkód naukowcom udało się wyodrębnić nieznaną dotąd linię wirusa, którą nazwano CAM9. Kiedy eksperci zrekonstruowali „drzewo genealogiczne” ospy okazało się, że nowo odkryty szczep idealnie wpasowuje się pomiędzy średniowieczne europejskie odmiany ospy a jej współczesne warianty – pochodzi więc z tej samej rodziny. Jak mówi ScienceAlert genomik, prof. Shigeki Nakagome z Trinity College w Dublinie, starożytny genom pomaga ustalić, jak wirus zmieniał się przed dotarciem do Ameryk oraz co działo się z nim później. Ewolucja, szczepionki i ospa w Polsce Zrekonstruowanie rodowodu szczepu CAM9 pokazało coś jeszcze – jego ewolucja w Amerykach gwałtownie zwolniła na kolejne dwa stulecia tuż po tym, jak dotarł na kontynent. Tempo mutacji genetycznych wirusa przyspieszyło ponownie dopiero w XIX wieku, co naukowcy bezpośrednio powiązali z szeroko zakrojonymi, masowymi kampaniami szczepień. Nakagome podkreśla, że głębokie zmiany w demografii i epidemiologii (w tym zmasowana walka medyczna z chorobą) mogły drastycznie wpłynąć na adaptacyjny krajobraz wirusa. Warto tu zaznaczyć, że ospa prawdziwa stanowiła potężny problem nie tylko za oceanem, ale również w Europie, w tym w Polsce. Zanim w XX wieku światowe programy szczepień ostatecznie wymazały chorobę, nasz kraj także borykał się z jej epidemiami. Najsłynniejszy, współczesny przypadek to oczywiście epidemia we Wrocławiu z 1963 roku, którą udało się stłumić w niecałe dwa miesiące właśnie dzięki natychmiastowemu, przymusowemu szczepieniu ludności. Źródła: Science, Science Alert Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Człowiek Lodu znów zaskakuje naukowców. Na jego skórze dzieje się coś niezwykłego
Ötzi nie wszystek umarł – słowa Horacego idealnie opisują obecny stan mumii z Alp Ötztalskich. Najnowsze analizy laboratoryjne dowodzą obecności żywych gatunków grzybów, które rosną na ciele Człowieka Lodu, mimo głębokiego zamrożenia. Konserwatorzy muszą natychmiast zmienić strategię ochrony pradziejowego ciała.
Jest to jedno z najsłynniejszych znalezisk archeologicznych dokonanych w Europie. Mowa o Ötzim, znanym jako Człowiek Lodu. To naturalnie zmumifikowane ciało mężczyzny sprzed 5300 lat, odnalezione w 1991 roku w Alpach Ötztalskich. Od momentu odkrycia naukowcy starają się zachować go w nienaruszonym stanie. Dlatego zmumifokowane ciało umieszczono w stałej temperaturze −6°C i wilgotności 99%. Przez dekady zakładano, że tak głębokie zamrożenie w połączeniu z zabiegami odkażającymi całkowicie hamuje rozwój biologiczny mikroflory na zwłokach. Jednak najnowsze badania przeprowadzone przez ekspertów z Instytutu Studiów nad Mumiami (Eurac Research) w Bolzano i opublikowane w czasopiśmie „Microbiome”, rzucają nowe światło na to, co dzieje się na powierzchni i wewnątrz ciała Ötziego. Co żyje w zwłokach? Zespół pod kierunkiem Mohameda Sarhana przeprowadził kompleksową analizę mikroorganizmów, wykorzystując nowoczesne techniki metagenomiki oraz hodowle laboratoryjne. Kluczowym wyzwaniem było odróżnienie bakterii, które żyły z Ötzim tysiące lat temu, od tych, które pojawiły się na nim niedawno. Naukowcy wykorzystali profilowanie uszkodzeń DNA. Kopalne mikroby, z racji upływu czasu, posiadają wyraźne sygnatury uszkodzeń genetycznych sięgające nawet 20%. Dzięki temu potwierdzono, że wewnątrz mumii wciąż znajdują się autentyczne bakterie beztlenowe z epoki miedzi, takie jak Clostridium czy Romboutsia hominis. Rezultaty. Drożdże, które pokochały mróz To, co przykuło uwagę naukowców, to odkrycie aktywności mikroorganizmów na powierzchni skóry mumii. Zidentyfikowano cztery gatunki drożdży przystosowanych do zimna m.in. z rodzaju Glaciozyma i Mrakia. Porównując próbki pobrane w 2010 i 2019 roku, zauważono, że liczebność Glaciozyma drastycznie wzrosła i dominuje nad innymi gatunkami. Co więcej, DNA tych grzybów w nowszych próbkach wykazywało znacznie mniej uszkodzeń niż w starszych, co sugeruje, że nie są one martwymi reliktami, lecz aktywnie namnażają się w temperaturze −6°C. Jest to zatem dowód na to, że Człowiek Lodu – słowami Horacego – nie wszystek umarł. A my powinniśmy pamiętać o częstszym myciu lodówki, gdzie temperatura jest przecież wyższa o kilkanaście stopni. Dziedzictwo dezynfekcji i muzealne zraszacze Współczesny mikrobiom Ötziego został ukształtowany nie tylko przez naturę, ale i przez człowieka. Analiza wykazała, że zewnętrzna powierzchnia mumii jest zdominowana przez bakterie z rodzaju Methylobacterium, które pochodzą z wody używanej w systemach nawilżania komory, w której jest przechowywany. Dodatkowo, w przeszłości mumię przemywano roztworami zawierającymi fenol, aby zapobiec wzrostowi grzybów. Paradoksalnie, stworzyło to presję selekcyjną – obecne na skórze mikroby, takie jak Pseudomonas czy niektóre drożdże, posiadają geny pozwalające im rozkładać fenol i traktować go jako źródło pokarmu. Zamiast sterylizacji, uzyskano środowisko sprzyjające wyspecjalizowanym mikroorganizmom. Ukryte zagrożenie dla tkanek Czy te mikroskopijne organizmy mogą zaszkodzić Człowiekowi Lodu? Analiza ich genomów wykazała obecność genów kodujących enzymy zdolne do rozkładania kolagenu, lipidów i białek. Chociaż do tej pory nie zaobserwowano widocznych uszkodzeń tkanek mumii, potencjał do biodegradacji istnieje. Dlatego eksperci muszą teraz jeszcze bardziej uważnie monitorować stan zachowania pradziejowej mumii. Nowa era ochrony dziedzictwa Wyniki badań wskazują na konieczność zmiany podejścia do konserwacji tak cennych reliktów przeszłości. Autorzy artykułu sugerują przejście od statycznej konserwacji do proaktywnego nadzoru genomicznego. Co to oznacza? Zamiast polegać tylko na utrzymywaniu temperatury, muzea powinny regularnie monitorować skład genetyczny mikrobiomu, by wykryć moment przejścia mikrobów ze stanu uśpienia do aktywnego niszczenia tkanki. Widać, że nadchodzi nowa epoka w konserwacji muzealnej. Źródło: Microbiome Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Martwa małpa ubrana w pióra strusia. Poznaj niezwykłe sekrety szamanów zza oceanu
Pojedyncze znalezisko rzadko zmienia całe postrzeganie dawnych kultur, ale zagadkowa mumia z Ameryki Południowej właśnie tego dokonała. Zespół naukowców pod kierownictwem dr. Bernardo Urbaniego po raz pierwszy przebadał wyjątkową mumię wyjca czarno-złotego. Zwierzę, przyozdobione w misterny strój z piór egzotycznych ptaków, okazało się bezcennym kluczem do zrozumienia mistycznych, szamańskich rytuałów sprzed stuleci. Ale nie wszyscy mogą być gotowi je poznać.
Kiedy myślimy o mumiach, nasza wyobraźnia natychmiast wędruje ku spalonej słońcem dolinie Nilu lub jałowym, skrajnie suchym krańcom chilijskiej pustyni Atakama. Środowisko rzadko pozwala na przetrwanie tkanek miękkich w wilgotnym i ciepłym klimacie, przez co starożytne szczątki organiczne z takich rejonów uważa się za absolutne anomalie. Odkryta na nowo w europejskich magazynach muzealnych mumia z subtropikalnego regionu Gran Chaco (znajdującego się na pograniczu Argentyny, Boliwii i Paragwaju) jest imponująca nie tylko przez swoją walkę z mechanizmami rozkładu, ale przede wszystkim pozwala inaczej spojrzeć na świat rdzennych wierzeń zza oceanu – a w nim granica między człowiekiem a zwierzęciem niemal całkowicie się zaciera. Żeby go jednak zrozumieć, należy porzucić na chwilę optykę mieszkańca Starego Kontynentu. Zrobione? To wejdźmy do krainy czarów. Zagadkowy podarunek z subtropikalnego lasu Historia tego niezwykłego artefaktu w Europie rozpoczęła się pod koniec XIX wieku. Dokładnie 28 maja 1892 roku tajemniczy darczyńca, zapisany w dokumentach jako Th. Lamp, przekazał nietypowy obiekt do Muzeum Etnograficznego w Kilonii. W 1995 roku zbiory te przejęło Muzeum Archeologiczne na zamku Gottorf w Niemczech. Przez ponad stulecie uważano, że to współczesne dzieło rzemiosła ludowego – ciekawostka przywieziona statkiem z Montevideo w Urugwaju. Ówczesna nota katalogowa opisywała znalezisko jako „wyjca z Gran Chaco w Argentynie, owiniętego w kobiecą szatę wykonaną z piór nandu”. Obiekt pozostawał kompletnie niezbadany aż do teraz. Dr Bernardo Urbani wraz z zespołem postanowił zastosować pełen wachlarz nowoczesnych metod badawczych: od analiz genetycznych i fenotypowych, przez badania izotopowe, aż po datowanie radiowęglowe. Wyniki przyniosły sensację. Okazało się, że zwierzę nie jest współczesną pamiątką turystyczną, lecz okazem historycznym. Małpa zmarła między 1475 a 1644 rokiem, czyli na przełomie epoki prekolumbijskiej i wczesnokolonialnej. Co więcej, to jedna z zaledwie dwóch znanych nauce mumii naczelnych pochodzących z Ameryki Południowej i jedyna w europejskich kolekcjach, która wywodzi się z lasu subtropikalnego. Zwierzę – młody samiec wyjca czarno-złotego (Alouatta caraya) – zostało poddane celowej i precyzyjnej taksydermii. Jego ciało wysuszono i wypchano materiałem przypominającym drewnianą słomę. Wykonawca celowo usunął oczy zwierzęcia (co ułatwiało pozbycie się psujących się tkanek miękkich), nienaturalnie poszerzył jego nozdrza oraz pozostawił szeroko otwarty pysk, aby wyeksponować ostre zęby. Strój godny międzywymiarowego przewodnika Badaczy najbardziej zaciekawił strój wyjca. Zwierzę zostało ubrane w białą, bawełnianą szarfę, do której skrupulatnie przymocowano pióra nandu (dużego, nielotnego ptaka nazywanego strusiem południowoamerykańskim). Druga szarfa została utkana z wełnianych nici, a wokół szyi małpy (pierwotnie tuż pod pachami) owinięto kołnierz wykonany z białych piór bociana lub czapli zamieszkującej region Gran Chaco. Eksperci z zakresu etnoprymatologii dostrzegli uderzające podobieństwo do ceremonialnych strojów, jakie nosili szamani z ludu Ishir zamieszkujący te same terytoria. Szata nie była przypadkowym materiałem – stanowiła precyzyjnie odwzorowany kostium rytualny. Wszystko wskazuje na to, że zwierzę zostało upolowane lub przez krótki czas było hodowane przy ludzkich domostwach, a po śmierci z zmumifikowane w ściśle określonym celu religijnym. Śledząc drogę handlową, dr Urbani wskazuje, że pojawienie się tego obiektu w Europie pod koniec XIX wieku odzwierciedla ówczesny niezwykle intensywny, kolonialny przepływ dóbr etnograficznych z rejonu rzeki Río de la Plata do prywatnych i publicznych kolekcji na Starym Kontynencie. Święte wyjce, czyli łącznicy z deszczem i duszami chorych Dlaczego akurat wyjec dostąpił tak ceremonialnego pochówku? Odpowiedź kryje się w bogatej mitologii rdzennych mieszkańców dorzecza Parany. Choć do naszych czasów nie przetrwały bezpośrednie zapiski wyjaśniające sam proces mumifikacji zwierząt w tym regionie, to wierzenia okolicznych plemion doskonale tłumaczą metafizyczny status tych naczelnych. Dla ludu Qom (Toba) granica między ludźmi a zwierzętami była płynna – wierzono, że człowiek może bez przeszkód przekształcić się w małpę. Żyjący w wioskach szamani traktowali wyjce jako domowe zwierzęta wierząc, że dzięki nim zyskują magiczną opiekę przypisywaną dla całego gatunku. Umożliwiało im to rozmawianie z siłami natury: wiatrem, deszczem, chmurami oraz błyskawicami. Maski wykonane ze skóry tych naczelnych były kluczowym elementem rytuałów uzdrawiania. Wyjce to ludzie przemienieni za karę? Z kolei w kosmogonii ludu Guaraní wyjce były uważane za istoty ludzkie, które zostały przemienione w zwierzęta za karę, za złamanie zasad moralnych. Istniał mit mówiący, że małpy wspinające się na najwyższe korony drzew mogły odzyskać ludzką postać, zanim słońce skurczyło je i poparzyło. Co niezwykle istotne, charakterystyczny, basowy i donośny ryk tych zwierząt, niosący się po puszczy na odległość wielu kilometrów (w języku guarani nazywany karaja oporai), był uznawany za święty śpiew modlitewny. Rdzenni mieszkańcy wierzyli, że te potężne dźwięki mają moc uzdrawiania chorych oraz ochrony nowo narodzonych dzieci. Dlaczego mumia jest tak specyficzna? Miała wielką moc Złożenie tych wszystkich elementów w całość nie pozostawia złudzeń – spowity w pióra nandu i czapli wyjec pełnił funkcję szamańskiego łącznika między światem ziemskim a duchowym. – Pionierskie badanie pokazuje, że archeoprymatologia to niezwykle żyzna i obiecująca dyscyplina, która w najbliższych latach przyniesie kolejne, zdumiewające odkrycia – podsumowuje dr Urbani. Kto wie, ile jeszcze ich czeka w zakurzonych gablotach światowych muzeów? Źródło: Archaeological and Anthropological Sciences Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Bakteria starsza niż Kolumb. Boliwijska mumia zmienia historię
Dotarcie Europejczyków do Ameryki uznawano dotąd za początek licznych epidemii, które zdziesiątkowały lokalne populacje. Jednak analiza kopalnego szczepu bakterii ze szczątków boliwijskiego mężczyzny sugeruje, że niektóre groźne mikroorganizmy krążyły w Nowym Świecie już wcześniej.
Konkwista obu Ameryk, do której doszło po 1492 roku, była dramatem społeczności Nowego Świata. Europejczycy krwawo rozprawiali się z napotkanymi ludami i podporządkowywali je sobie. Najeźdźcy nie tylko przywieźli ze sobą nieznane zwierzęta, w tym konie, ale również choroby, które niegdyś nie występowały w Nowym Świecie. No właśnie, czy ta ostatnia informacja jest właściwa? Nowe badania opublikowane na łamach czasopisma „Nature Communications” ukazują to zagadnienie w nowym świetle. Mumia „opowiada” historię choroby Historia tego odkrycia zaczyna się wysoko w boliwijskich górach. Panuje tam suchy i bardzo mroźny klimat. Takie warunki idealnie konserwują ludzkie szczątki. Właśnie tam odnaleziono czaszkę młodego mężczyzny. Spoczywała ona prawdopodobnie w chullpa, czyli tradycyjnej wieży pogrzebowej. Datowanie radiowęglowe wskazało na lata 1283–1383 naszej ery. Jest to okres na długo przed wyprawami Krzysztofa Kolumba. Zespół prowadzony przez Franka Maixnera z Eurac Research dokonał analizy tej mumii pod kątem poszukiwania chorób. Badacze postanowili sprawdzić wszystkie mikroorganizmy zachowane w materiale biologicznym. W ten sposób natrafili na ślady Streptococcus pyogenes. Jest to bakteria odpowiedzialna za wywoływanie szkarlatyny oraz infekcje gardła. To pierwszy raz w historii, gdy udało się zrekonstruować tak stary genom tego patogenu. Odkrycie to natychmiast stało się sensacją w świecie archeologii i medycyny. Rekonstruowanie DNA mikroorganizmów Odczytanie genomu dawnej bakterii było wielkim wyzwaniem. DNA po setkach lat rozpada się na bardzo drobne fragmenty. Naukowcy zastosowali nowoczesną metodę zwaną składaniem de-novo. Pozwala ona odtworzyć geny bez użycia współczesnych wzorców jako szablonów. Metoda ta otwiera zupełnie nową erę w badaniach nad starożytnymi chorobami. Mit o Kolumbie obalony Przez dziesięciolecia dominowało przekonanie, że szkarlatynę przywieźli do Ameryki konkwistadorzy. Nowe badanie całkowicie obala ten historyczny mit. Bakteria występowała w Boliwii już kilka stuleci przed kontaktem z Europą. Oznacza to, że patogen krążył wśród populacji rdzennych mieszkańców niezależnie. Wyniki te zmieniają naszą wiedzę o tym, jak choroby przemieszczały się po świecie. A historia medycyny w obu Amerykach okazuje się znacznie bardziej skomplikowana. Uzbrojony patogen sprzed wieków – Doskonały stan zachowania DNA pozwolił nam na zrekonstruowanie niemal kompletnego genomu, co dostarczyło mnóstwa informacji i wykazało na przykład, że bakteria była już wówczas zdolna do wywoływania chorób. Kopalny szczep posiadał wiele – choć nie wszystkie – geny chorobotwórcze występujące we współczesnych szczepach Streptococcus pyogenes – zauważa biochemik Guido Valverde. Pod względem genetycznym najbardziej przypominał współczesne odmiany infekujące gardło. Choć nie miał wszystkich cech dzisiejszych szczepów, był już groźnym przeciwnikiem. Pięć tysięcy lat ewolucji Szkarlatyna towarzyszy ludzkości od bardzo dawna. Analizy wskazują, że jej główne linie ewolucyjne rozdzieliły się około 5000 lat temu. Zbiegło się to w czasie z przechodzeniem ludzi na osiadły tryb życia. Większe skupiska ludzkie ułatwiły rozprzestrzenianie się mikrobów drogą kropelkową. Ślady tej samej bakterii znaleziono w Europie w szczątkach sprzed 4000 lat. Dziś, gdy liczba zachorowań na świecie znów rośnie, wiedza o dawnych dziejach patogenu może być ważna przy jego zwalczaniu. Źródło: Nature Communications Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Sokushinbutsu to rytuał umierania za życia. Mnisi świadomie przygotowywali ciało do wiecznej medytacji
Mumifikacja występuje w wielu kulturach świata, jednak japoński rytuał sokushinbutsu jest unikatowy na skalę globalną. Praktyka ta zakłada świadome, wieloletnie przygotowanie organizmu do stanu pośmiertnej nienaruszalności. To sprawia, że osoby, które się jej poddały, po śmierci nie są postrzegane jako martwe, a jako istoty znajdujące się w stanie wiecznej medytacji.
Spis treści: Od Kūkaia do shugendō Trzy tysiące dni, prowadzące do nienaruszalności Demistyfikacja „cudu” Gdzie można zobaczyć sokushinbutsu? Termin „sokushinbutsu” tłumaczy się dosłownie jako „Budda w tym oto ciele”. Odnosi się to do fundamentalnej idei osiągnięcia pełnego oświecenia nie w przyszłych inkarnacjach, a w obecnej, fizycznej formie. Praktyka z pogranicza religii, antropologii i biologii, której poddawali się mnisi buddyjscy, jest enigmatyczna i mroczna, a to sprawia, że niezwykle silnie oddziałuje na zachodnią wrażliwość. Od Kūkaia do shugendō Korzenie tej radykalnej ścieżki sięgają IX wieku i są nierozerwalnie związane z postacią Kūkaia, znanego pośmiertnie jako Kōbō Daishi – założyciela szkoły buddyzmu ezoterycznego Shingon. Po powrocie ze studiów w Chinach dynastii Tang, Kūkai przyniósł do Japonii nauki mikkyō (tajemnych słów), które kładły nacisk na możliwość transformacji własnego ciała w naczynie boskiej mądrości. Według hagiografii i ludowych przekazów, Kūkai nie umarł, a wszedł w stan głębokiej medytacji w swojej pustelni na górze Kōya, gdzie ma przebywać do dziś, czekając na nadejście Maitrei, Buddy Przyszłości. Praktyka sokushinbutsu ewoluowała przede wszystkim dzięki tradycji shugendō – nurtu łączącego buddyzm wadżrajany, shintō i taoizm. Wyznawcy tego nurtu, zwani yamabushi, wierzyli, że góry są miejscem o szczególnej mocy, zamieszkałym przez bóstwa i duchy, a surowy trening w ich obrębie pozwala na nabycie nadprzyrodzonych zdolności i oczyszczenie z karmicznych zanieczyszczeń. Region Dewa Sanzan, obejmujący trzy święte szczyty: Haguro, Gassan i Yudono, stał się centrum tych praktyk ze względu na swój odizolowany charakter i obecność specyficznych źródeł mineralnych, które, jak się później okazało, odegrały kluczową rolę w biologicznym sukcesie mumifikacji. Trzy tysiące dni, prowadzące do nienaruszalności Proces stawania się sokushinbutsu był precyzyjnie zaplanowaną transformacją, trwającą zazwyczaj niemal dziesięć lat. Każdy etap służył stopniowemu eliminowaniu z organizmu wilgoci i substancji podatnych na gnicie i rozkład, takich jak tłuszcz i mięśnie. Jednocześnie, tkanki były nasycane naturalnymi konserwantami. Eliminacja zapasów energetycznych W pierwszej fazie mnich rezygnował ze spożywania większości pokarmów, które wcześniej pojawiały się w jego jadłospisie. W tym okresie dieta składała się przede wszystkim z nasion, orzechów, pąków kwiatów i jagód. Towarzyszył temu intensywny wysiłek fizyczny, w tym wielokilometrowe biegi po górskich szlakach, medytacje pod lodowatymi wodospadami oraz nocne czuwania. Celem było drastyczne obniżenie poziomu tkanki tłuszczowej, która po śmierci jest głównym pożywieniem dla bakterii. Dieta drzewna Po osiągnięciu stanu skrajnego wychudzenia, asceta wchodził w fazę mokujiki-gyō. Jadłospis ograniczał się wówczas do kory drzew (najczęściej sosnowej), igliwia, żywicy i korzeni. Ten ekstremalny reżim nie tylko dalej redukował masę ciała, ale również wpływał na skład chemiczny organizmu. Niektóre źródła wskazują, że mnisi połykali również kamienie, co miało służyć stłumieniu głodu i prawdopodobnie dostarczeniu specyficznych minerałów. W tym czasie ciało stawało się niemal całkowicie pozbawione mięśni, a skóra zaczynała ściśle przylegać do kości. Toksyczna impregnacja i osuszanie Najbardziej drastycznym elementem przygotowań było picie naparu sporządzonego z soku drzewa urushi. Substancja ta zawiera silnie toksyczną żywicę, którą stosuje się w procesie produkcji tradycyjnej japońskiej laki. Spożycie napoju wywoływało gwałtowną reakcję organizmu: wymioty, wzmożone pocenie i biegunkę. To prowadziło do ekstremalnego odwodnienia. Kluczowe znaczenie miał fakt, że toksyczna substancja kumuluje się w tkankach, czyniąc je trującymi dla owadów, które mogą zaatakować ciało po śmierci. Dodatkowym wsparciem w procesie konserwacji była woda ze świętych źródeł góry Yudono, charakteryzująca się wysokim stężeniem arsenu. Środek o silnym działaniu bakteriobójczym przenikał do organizmu, zapobiegając namnażaniu się mikroorganizmów. Ostateczna medytacja Gdy mnich czuł, że śmierć jest bliska, przechodził do ostatniego etapu, zwanego dochū nyūjō. Był on zamykany w ciasnej drewnianej komorze, którą następnie umieszczano kilka metrów pod ziemią. Skrzynia była wyłożona węglem drzewnym, który absorbował resztki wydostającej się z ciała wilgoci. Jedynym połączeniem ze światem żywych była cienka bambusowa rurka, która miała za zadanie dostarczać tlen, i sznur połączony z dzwonkiem. W ten sposób, raz dziennie mnich dawał znak swoim uczniom, że proces transformacji wciąż trwa. Moment, w którym dzwonek milkł, oznaczał śmierć fizyczną i wejście w ostateczny stan nyūjō. Wówczas rurka była usuwana, a grób szczelnie zamurowywany na okres kolejnych 1000 dni. Po tym czasie komora była otwierana, by sprawdzić, czy ciało zachowało nienaruszalność. Jeśli mnich „odrodził się” jako sokushinbutsu, jego ciało przenoszono do świątyni, ubierano w uroczyste szaty i wystawiano do publicznej czci jako żywy symbol triumfu ducha nad materią. Demistyfikacja „cudu” Nauka potwierdza skuteczność ascetycznych praktyk i wywaru urushi, jednak należy podkreślić, że czasami mnisi pomagali naturze. W latach 60. XX wieku grupa japońskich naukowców pod przewodnictwem profesora Kosei Ando z Uniwersytetu Waseda przeprowadziła pierwsze szczegółowe badania anatomiczne i antropologiczne zachowanych mumii. Badacze odkryli, że niektóre ciała nosiły ślady dodatkowych zabiegów, wykonanych już po śmierci. Stwierdzono między innymi, że zwłoki były osuszane dymem. Najbardziej zaskakujące odkrycie dotyczyło śladów laparotomii. Stwierdzono, że u niektórych mnichów, pośmiertnie usunięto organy wewnętrzne i mózg, a pustą przestrzeń wypełniono wapnem. Koniec epoki Praktyka sokushinbutsu została oficjalnie zakazana w 1877 roku przez rząd Meiji. Nowe władze, dążąc do modernizacji Japonii na wzór zachodni, uznały akt samomumifikacji za barbarzyński i niecywilizowany. Z prawnego punktu widzenia proces ten zaczęto klasyfikować jako pomoc w odebraniu sobie życia. Ostatnim mnichem, który potajemnie i nielegalnie zdołał ukończyć rytuał, był Bukkai-shōnin (w 1903 roku). Jego ciało, ekshumowane dopiero po II wojnie światowej, spoczywa w świątyni Kannon-ji w Niigacie. Gdzie można zobaczyć sokushinbutsu? Obecnie w całej Japonii znajduje się około 16 do 18 zidentyfikowanych mumii, z czego aż osiem spoczywa w prefekturze Yamagata, w pobliżu gór Dewa Sanzan. Miejsca te można zwiedzać, ale wymaga to szacunku i przestrzegania specyficznych reguł etykiety świątynnej. Świątynia Ryūsuiji Dainichibō (Tsuruoka, Yamagata) To jedno z najważniejszych miejsc kultu, gdzie spoczywa Shinnyokai-shōnin. Mnich ten osiągnął stan sokushinbutsu w wieku 96 lat. Jego ciało jest uważane za najlepiej zachowane w Japonii. Co sześć lat odbywa się uroczysta ceremonia zmiany szat mumii. Stare są cięte na małe kawałki i sprzedawane jako potężne amulety ochronne. Świątynia Chūrenji (Góra Yudono, Yamagata) Miejsce spoczynku Tetsumonkai-shōnina, byłego samuraja, który po uśmierceniu dwóch przeciwników uciekł do świątyni i oddał się ascezie. Świątynia ta słynie nie tylko z obecności „żywego Buddy”, ale również ze wspaniałych malowideł sufitowych, przedstawiających niebiańskie postaci. Szaty Tetsumonkaia są zmieniane co 12 lat. Świątynia Kaikōji (Sakata, Yamagata) W tej świątyni przechowywane są dwa ciała sokushinbutsu: Chūkaia i Enmyōkaia. Mnisi ci siedzą obok siebie w specjalnych niszach, sprawiając wrażenie, jakby wciąż prowadzili cichy, duchowy dialog. Świątynia Nangakuji (Tsuruoka, Yamagata) Spoczywa tam Tetsuryūkai – mnich, który zmarł w 1878 roku, już po oficjalnym zakazie praktyki przez rządy Meiji. Ciekawostką jest, że mimo pożaru, który zniszczył budynek świątyni w 1956 roku, ciało pozostało nienaruszone, co wierni uznali za kolejny dowód jego nadprzyrodzonej mocy. Świątynia Honmyōji (Tsuruoka, Yamagata) Przechowuje ciało Honmyōkaia, najstarszego z mędrców regionu Dewa Sanzan. Świątynia ta przez długi czas była zamknięta dla postronnych. Udostępniono ją zwiedzającym dopiero około 2008 roku, co czyni ją miejscem bardziej intymnym i mniej skomercjalizowanym. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Archeolodzy odkryli nietknięte starożytne trumny w Egipcie. Hieroglify zdradziły, kim były zmarłe
Egipt nie przestaje odsłaniać swoich tajemnic. Archeolodzy natrafili w Luksorze na ciasną skrytkę z trumnami sprzed trzech tysiącleci. Wśród pochowanych znajdowały się kapłanki Amona – jednego z najważniejszych bóstw egipskiego panteonu. Znalezisko jest obecnie poddawane szczegółowym analizom.
Egipt ciągle obfituje w znaleziska archeologiczne. Trzy tysiące lat trwania cywilizacji faraońskiej pozostawiły trwały ślad w dzisiejszym krajobrazie tego kraju. Wiele z zabytków widocznych jest na powierzchni. Wśród nich są legendarne piramidy w Gizie czy świątynie, takie jak Abu Simbel, wzniesiona przez potężnego Ramzesa II. Jednak wiele artefaktów skrywa się w piaskach pustyni. Ministerstwo Starożytności i Turystyki Egiptu ogłosiło właśnie odkrycie 22 starożytnych trumien w rejonie Luksoru – ulubionego celu podróżników od wielu lat. Obok trumien znaleziono szereg naczyń ceramicznych, w tym zapewne urny kanopskie, w których w czasie procesu mumifikacji umieszczano organy zmarłych. Wiele z nich jest opieczętowanych, więc możliwe będzie wykonanie specjalistycznych analiz fizykochemicznych. Nekropola tebańska pełna niespodzianek Znaleziska dokonano na terenie nekropolii tebańskiej, służącej starożytnemu miastu Luksor. Położona jest po zachodniej stronie Nilu, gdzie znajduje się słynna Dolina Królów czy grobowa świątynia Hatszepsut. Ale w tej okolicy składano do grobów nie tylko faraonów, ale też inne osoby – wiele o wysokim statusie społecznym. Skrytka wykuta w skale, którą właśnie odkryto, położona jest w południowo-zachodniej części nekropolii Asasif. Ciasny grobowiec pełen trumien Egipcjanie byli bardzo praktycznymi ludźmi. Przy wykonywaniu grobowców kierowali się tym, by spełniły swoją funkcję – zabezpieczały mumie przed zbezczeszczeniem. Dlatego wiele z grobowców było ukrytych wśród załomów skalnych. Zdarza się, że archeolodzy odkrywają mumie nietknięte ręką rabusiów, chociaż wiele grobowców nie przetrwało do dziś. W przypadku najnowszego odkrycia wszystko wskazuje, że grobowiec lub skrytka (czasem przenoszono trumny do zbiorowej skrytki po włamaniach) jest nietknięta. Wykopaliska prowadziła misja Najwyższej Rady Starożytności i Fundacji dr. Zahiego Hawassa na rzecz Archeologii i Dziedzictwa. Rozśpiewane kapłanki Amona Kilka z dwudziestu dwóch trumien należy do kapłanek Amona, co mówią nam hieroglify zapisane na ich wielobarwnie zdobionych trumnach. Kobiety te posiadały wysoki status społeczny i pochodziły często z kapłańskich rodzin. Trudno wskazać zakres ich zakres obowiązków w ramach posiadanego tytułu, ale w jakiś sposób służyły bogowi Amonowi. Zapewne brały udział w rytuałach związanych z czczeniem boga, uczestniczyły w procesjach, śpiewały w chórze i grały z pomocą sistrum, czyli charakterystycznego egipskiego instrumentu, który był rodzajem grzechotki. Kiedy złożono zmarłe do grobu? Zdaniem archeologów trumny pochodzą z czasów III Okresu Przejściowego (ok.1070–664 lat p.n.e.), kiedy stery kierowania państwem przejął potężny kler boga Amona. Kapłani uniezależnili się od dynastii panującej w północnej części kraju w ramach XXI dynastii. Były to czasy schyłku panowania faraonów egipskich, bo wkrótce królestwo przeszło w ręce władców libijskich, a później nubijskich. Trumny są obecnie poddawane pilnej konserwacji ze względu na delikatny stan drewna i znajdujących się na nich malowideł. Źródło: Ministerstwo Starożytności i Turystyki Egiptu Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Naukowcy cyfrowo „rozwinęli” egipską mumię z Wrocławia. Zmarły miał zaledwie 8 lat
Egipska mumia przechowywana w Muzeum Archidiecezjalnym we Wrocławiu po raz pierwszy została poddana kompleksowym badaniom naukowym. Eksperci „rozwinęli” ją z pomoca tomomografii i radiografii. W ten sposób poznali tajniki starożytnej mumifikacji.
Zjawisko egiptomanii, czyli fascynacji starożytnościami egipskimi, pojawiło się w Europie z wielką siłą w XIX wieku. Do kraju faraonów przybywało wielu śmiałków, którzy chcieli zobaczyć piramidy i wielkie świątynie. Czasem przywozili coś do domu. Tymi „pamiątkami” bywały nie tylko zabytki archeologiczne, ale nawet mumie. Mumia przybywa do Wrocławia Świadectwem zainteresowania Egiptem jest mumia dziecka, która trafiła do dzisiejszego Wrocławia na początku XX wieku. Do miasta (wówczas Breslau) przywiózł ją w 1914 roku kardynał Adolf Bertram, który w tym samym roku objął tamtejsze biskupstwo. Szczegóły zakupu nie są znane, ale przypuszcza się, że kardynał wszedł w jej posiadanie dzięki znajomości z braćmi Pelizaeus. Wilhelm Pelizaeus był znanym kolekcjonerem i sponsorem wykopalisk w Egipcie. Kardynał Bertram, będący zapalonym kolekcjonerem starożytności, podarował obiekt wrocławskiemu Muzeum Archidiecezjalnemu, gdzie jest przechowywany do dziś. Cyfrowe badanie mumii Zespół badaczy pod kierunkiem prof. Agaty Kubali z Uniwersytetu Wrocławskiego oraz Marzeny Ożarek-Szilke z Międzynarodowej Fundacji Mummy Research Center z udziałem dr. Wojciecha Ejsmonda i Stanisława Szilke przeprowadził właśnie pierwsze w historii tak kompleksowe badanie wrocławskiej mumii dziecka przechowywanej w Muzeum Archidiecezji. Wyniki opublikowano w artykule w czasopiśmie „Digital Applications in Archaeology and Cultural Heritage”. Naukowcy ujawnili w nim nowe informacje na temat życia i śmierci dziecka sprzed tysięcy lat. Jakie metody zastosowano? To były pierwsze w historii systematyczne i nieinwazyjne badania radiologiczne tej mumii. Radiografię wykonano w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w Lublinie. Wcześniejsza wiedza opierała się głównie na skąpych opisach katalogowych. Oto 6 metod badawczych zastosowanych po raz pierwszy wobec tego obiektu: Tomografia komputerowa (CT). Wykorzystano jeden z najnowocześniejszych skanerów w Polsce, wykonując tysiące przekrojów całego ciała, co pozwoliło na wirtualne „zajrzenie” pod bandaże bez ich naruszania. Radiografia projekcyjna (RTG). Klasyczne zdjęcia rentgenowskie posłużyły jako wstępne rozpoznanie struktur kostnych i ułożenia ciała w trójwymiarowej przestrzeni. Wizualizacje 3D (Volume Rendering). Dzięki cyfrowemu przetwarzaniu danych stworzono trójwymiarowe modele, które umożliwiły analizę powierzchni ciała i szkieletu w formie obrazów 3D. Segmentacja szkieletu. Metoda ta pozwoliła na precyzyjne wyodrębnienie obrazu samych kości z danych tomograficznych, co umożliwiło dokładne określenie wieku (ok. 8 lat) i płci dziecka. Nie tylko mumia Eksperci przeprowadzili reż szczegółową analizę stylistyczną kartonażu chroniącego mumię, co było kluczowym uzupełnieniem badań radiologicznych. Na podstawie jego stylu wykonania i dekoracji kartonażu naukowcy mogli z dużym prawdopodobieństwem datować mumię na okres ptolemejski (lata 305–30 p.n.e.). Są to czasy władania w Egipcie następców Aleksandra Wielkiego, zatem dominacji greckiej w kraju faraonów. Mumia pochodzi prawdopodobnie z południa Górnego Egiptu (region Kom Ombo-Asuan). Słabo rozpoznane mumie dzieci Badania wykazały, że mumia należała do chłopca. Dziecko zmarło w wieku około ośmiu lat. To zachowane tkanki miękkie oraz rozwój uzębienia umożliwiły precyzyjne określenie płci i wieku. – Obrządek pogrzebowy dzieci w starożytnym Egipcie jest słabo znany. Dlatego analiza mumii z Wrocławia jest taka ważna i ciekawa – komentuje dla National Geographic Polska dr Wojciech Ejsmond. Jak dodaje, dopiero w czasach ptolemejskich zaczęto inwestować spore środki w pochówki dzieci i tego świadectwem jest pięknie zdobiony kartonaż, w którym znajduje się mumia dziecka. Publikacja poszerza zatem niewielki korpus opracowanych mumii dziecięcych z Egiptu i rzuca nowe światło zarówno na praktyki pogrzebowe kraju faraonów. Analizy radiologiczne potwierdziły też, że starożytni balsamiści usunęli mózg przez jamę nosową, co było standardową praktyką w Egipcie. Z ciała usunięto również większość narządów wewnętrznych, przypuszczalnie poza wątrobą, która została w jamie brzusznej chłopca. Takie praktyki były kluczowe, by nie doszło do procesów gnilnych i w konsekwencji – rozkładu ciała. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Co bolało kapłanów egipskich? Nowoczesna technologia dała odpowiedź
Uciążliwy ból pleców i zębów towarzyszył pod koniec życia dwóm egipskim kapłanom, który żyli dwa tysiące lat temu nad Nilem. Dzięki technologii skanowania 3D naukowcy zajrzeli do środka ich mumii bez naruszania kruchych szczątków. Wśród bandaży wykryto też… rybę.
Bohaterami tego niezwykłego badania są kapłani egipscy Nes-Min oraz Nes-Hor. Pierwszy z nich żył około 330 roku p.n.e. Drugi sprawował swoje funkcje około 190 roku p.n.e. Przez wieki ich ciała spoczywały w sarkofagach, z których każdy ważył około 90 kilogramów. Teraz obie mumie trafiły do California Science Center w USA na wyjątkową wystawę. Zanim jednak publiczność mogła je zobaczyć, odwiedziły pracownię radiologiczną. Naukowcy chcieli dowiedzieć się, jak żyli ci ludzie i co doprowadziło do ich śmierci. Mumia u lekarza W badaniu wykorzystano potężny, 320-rzędowy skaner CT. To urządzenie działa jak superczuły aparat fotograficzny. Robi ono tysiące zdjęć przekrojowych przez całe ciało. Komputer składa je potem w jeden precyzyjny model cyfrowy 3D. Ta nowoczesna technologia jest znacznie dokładniejsza niż ta używana jeszcze dekadę temu. Dzięki niej badacze mogli zobaczyć detale twarzy, takie jak powieki i dolne wargi. – Mumie od dawna stanowią tajemnicę. Zajrzenie pod powierzchnię i odkrycie konkretnych doświadczeń życiowych poszczególnych osób jest niezwykle ekscytujące – powiedziała dr Diane Perlov, antropolog z California Science Center. – Ta nowoczesna technologia naukowa oferuje nam potężne okno na świat starożytnych ludzi i minionych cywilizacji, które w przeciwnym razie mogłyby zostać utracone – dodała. Bóle pleców i starożytne ubytki Wyniki badania przyniosły fascynujące odkrycia. Okazało się, że Nes-Min prawdopodobnie cierpiał na silne bóle pleców. Jego kręgosłup wykazał zapadnięcie kręgu lędźwiowego. To efekt naturalnego starzenia się i zwykłego zużycia organizmu pod wpływem czasu. Takie same problemy mają dziś miliony ludzi na całym świecie. W jego sarkofagu skaner wykrył też figurki ukazujące święte żuki skarabeusze oraz rybę. Nes-Hor miał natomiast poważne kłopoty z uzębieniem. Skan wykazał również, że jego staw biodrowy był w bardzo złym stanie. Cyfrowa analiza kości pozwoliła ustalić, że w chwili śmierci Nes-Hor był starszy od Nes-Mina. Drukowanie kości w 3D Dane ze skanera posłużyły do stworzenia fizycznych modeli zmarłych. Naukowcy wydrukowali ich kości: kręgosłupy, czaszki i biodra w naturalnej skali. Użyli do tego medycznych drukarek 3D o wysokiej rozdzielczości. Dzięki temu antropologowie mogą dotknąć repliki kości sprzed dwóch tysiącleci. Mumie ze starożytnego Egiptu, a także trójwymiarowe modele cyfrowe i wydruki trójwymiarowe wybranych części ich ciał, będzie można zobaczyć na wystawie „Mumie świata: wystawa” w California Science Center, której otwarcie nastąpi 7 lutego. Od mumii do współczesnych pacjentów Ta sama technologia, którą zastosowania do prześwietlenia kapłanów, ratuje dziś życie w szpitalach. Lekarze używają jej do diagnozowania guzów i urazów. W Keck Medicine – firmie medycznej związanej z Uniwersytetem Południowej Kalifornii – dzięki modelom 3D chirurg może „wydrukować” replikę serca lub wątroby pacjenta. Pozwala to lekarzom przećwiczyć operację, zanim wejdą na salę. Pacjenci również na tym korzystają. Mogą trzymać w dłoni model własnego organu. A to może pomóc im zrozumieć swoją chorobę i poznać plan leczenia. Źródło: Keck Medicine Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Inkaskie mumie dzieci przebadano w klinice. Odkryto brutalną historię rytuału
Zamrożone inkaskie mumie dzieci od lat fascynują naukowców, ale dopiero teraz udało się zajrzeć do ich wnętrza bez naruszania ciał. Zespół kierowany przez dr Dagmarę Sochę z Uniwersytetu Warszawskiego wykorzystał tomografię komputerową. Wyniki badań podważają niektóre dotychczasowe wyobrażenia o enigmatycznym religijnym rytuale capacocha.
Spis treści: Pierwszy taki przypadek Wymuszona mumifikacja? Cios w głowę i walka z chorobami Z zamrażalnika do… kliniki Czym był rytuał capacocha? Najnowszy artykuł opublikowany w „Journal of Archaeological Science: Reports” przedstawia przełomowe wyniki badań czterech zamarzniętych mumii dzieci odkrytych na wulkanach Ampato i Sara Sara w Peru. Zespół naukowców, kierowany przez dr Dagmarę Sochę z Uniwersytetu Warszawskiego po raz pierwszy zastosował tomografię komputerową (CT), by nieinwazyjnie zbadać ofiary inkaskiego rytuału capacocha. Pierwszy taki przypadek Najbardziej sensacyjne okazało się ustalenie dotyczące mumii określanej „Ampato 4”. Tomograf dał wgląd w jej wnętrzności. Okazało się, że brakowało części kości, a te, które zostały, były przemieszczone. Zamiast organów wewnętrznych, w jamie brzusznej znajdowały się kamienie oraz fragmenty tkanin. Takie działania świadczą o tym, że była to celowa mumifikacja. To pierwszy znany przypadek celowej mumifikacji ofiary capacocha. Wymuszona mumifikacja? Dlaczego Inkowie wykonali mumifikację? Naukowcy przypuszczają, że dziewczynka zginęła w innym miejscu i została pochowana, a jej ciało po jakimś czasie zostało odkopane i spreparowane, by mogło przetrwać długą podróż. Mogło to mieć związek z przesiedleniami grup etnicznych. Przesiedleńcy zabierali ze sobą mumie przodków, by oswoić nowy, obcy krajobraz. „Ampato 4” mogła pełnić podobną rolę – stała się wiecznym strażnikiem góry i symbolem pamięci wspólnoty. Cios w głowę i walka z chorobami Wyniki badań pozostałych mumii są również wstrząsające i pokazują brutalną stronę rytuału. Wszystkie badane dzieci zginęły w wyniku silnego uderzenia w głowę. U ośmioletniej dziewczynki tomograf wykazał krwiak śródmózgowy. Z kolei słynna „Dama z Ampato”, o której rekonstrukcji twarzy pisaliśmy jakiś czas temu, miała liczne obrażenia czaszki, klatki piersiowej i miednicy. Te urazy powstały w chwili śmierci, co sugeruje rytualną przemoc. Badania wykazały jednak coś jeszcze: ofiary nie zawsze były idealnie zdrowe. Jedna z dziewczynek cierpiała na chorobę Chagasa. To pasożytnicza infekcja doprowadziła u niej do patologicznego powiększenia przełyku. Jej przełyk osiągał prawie 2 cm średnicy, co u dziecka jest ogromną anomalią. Z kolei w jej płucach odkryto zwapnienia, które mogły być śladem po infekcjach. To przeczy przekazom kronikarzy, że ofiary musiały być fizycznie doskonałe. Z zamrażalnika do… kliniki Skanowanie mumii było sporym wyzwaniem dla archeologów. – Niestety, tomograf jest dużym urządzeniem, więc musieliśmy przetransportować mumie do kliniki. Wybraliśmy klinikę zlokalizowaną 5 minut jazdy od muzeum. Badania wykonywaliśmy w niedzielę wcześnie rano, kiedy ruch na ulicach jest najmniejszy, a klinika była zamknięta dla pacjentów – wspomina dr Socha. Mumie były przewożone pojedynczo do kliniki w specjalnych mobilnych lodówkach. Wyjmowane były tylko na czas badania, które trwało od 10 do 15 minut i potem wracały do muzeum, a na ich miejsce naukowcy przywozili kolejne. Czym był rytuał capacocha? Capacocha była jednym z najważniejszych rytuałów w Imperium Inkaskim, podczas którego dzieci i młode kobiety składano w ofierze najważniejszym bóstwom. W latach 90. XX wieku Johan Reinhard odkrył na szczytach peruwiańskich wulkanów zamarznięte mumie wraz z bogatym wyposażeniem grobowym, które trafiły tam podczas takiej ceremonii. To właśnie te mumie przebadała dr Socha. Imperium Inków było największym państwem Ameryki Południowej. Ich religia opierała się na dominacji nad świętym krajobrazem, a góry uważano za siedziby bóstw. Aby przebłagać bogów lub uczcić ważne wydarzenia, odprawiano rytuał capacocha. Według inkaskich wierzeń dzieci były pośrednikami między bogami i ludźmi. Inkowie wybierali swoje ofiary do rytuału capacocha spośród najważniejszych rodów. Czasami jasno określano powód złożenia ofiary – na przykład by zakończyła się jakaś klęska żywiołowa. Dzieci nie składano w ofierze od razu. Zdarzało się, że pielgrzymowano z nimi po imperium nawet kilka miesięcy. Przyszłość mumii Dr Socha kontynuuje badania mumii. – We współpracy z naukowcami z Uniwersytetu Wiedeńskiego pobraliśmy próbki genetyczne, które w najbliższych miesiącach mają trafić do Europy. Próbki pobierane są w sposób nieinwazyjny, co też jest istotne biorąc pod uwagę ich stan zachowania. Rozwijamy też badania o datowanie radiowęglowe we współpracy z Politechniką Śląską i badania metali we współpracy z Politechniką Wrocławską – wskazuje badaczka. Ale dr Socha chce też wrócić w teren. W 2024 otrzymała grant Narodowego Centrum Nauki, w ramach którego przeprowadziła już wykopaliska na szczycie wulkanu Nokarane (5 800 m n.p.m.) Źródła: Journal of Archaeological Science: Reports, National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Pochowano ich z maskami na twarzach. Po raz pierwszy zobaczyliśmy, jak wyglądali zmumifikowani Kolumbijczycy
Naukowcy odtworzyli wizerunki czterech zmumifikowanych osób z kolumbijskiej części Andów. Ludzie ci żyli między XIII a XVIII wiekiem.
Nakładanie masek na twarze zmarłych było rzadką praktyką poza starożytnym Egiptem. Znane są tylko nieliczne przypadki, m.in. w niektórych częściach Ameryki Południowej, greckich Mykenach czy w kulturze Majów, gdzie w ramach rytuałów pogrzebowych zakładano zmarłym specjalne maski zakrywające głowy. Jednym z takich miejsc są także kolumbijskie Andy, gdzie archeolodzy przed laty odnaleźli cztery mumie pochowane właśnie w nietypowych maskach. Zamaskowane mumie z Kolumbii Są to jedyne tego rodzaju mumie odkryte w tej części kontynentu. Należały do ok. 6–7-letniego dziecka, 60-letniej kobiety oraz dwóch młodych dorosłych mężczyzn. Wszyscy mieli na twarzach maski wykonane z żywicy, gliny, wosku i kukurydzy. Artefakty były uszkodzone – brakowało im nosa i fragmentów u podstawy – natomiast zachowały się ozdobne koraliki znajdujące się w miejscu oczu. Osoby te pochodziły z populacji prekolumbijskich zamieszkujących Kordyliery Wschodnie. Datowanie radiowęglowe wykazało, że żyły one między 1216 a 1797 rokiem. Niestety, w przeszłości doszło do grabieży ich grobów, dlatego niewiele wiadomo o tożsamości zmumifikowanych osób. Teraz, po raz pierwszy, naukowcy postanowili „zdjąć” im maski i ujawnić prawdziwe twarze tych czterech osób, aby zobaczyć, jak mogły wyglądać za życia. W tym celu zespół Face Lab z Liverpool John Moores University przygotował cyfrowe rekonstrukcje ich wizerunków. – Projekt ten bada niezwykłą praktykę pogrzebową polegającą na łączeniu masek z twarzami zmarłych, praktykowaną przez wiele ludów prekolumbijskich Ameryki Południowej. Wykonywali oni maski dla swoich zmarłych z taką precyzją, że zmumifikowane ciała wyglądały jak żywe – napisali badacze w swoim oświadczeniu. Naukowcy zrekonstruowali twarze czterech mumii Zespół przeprowadził analizę twarzy wszystkich mumii, opierając się na standardach anatomicznych, a także szczegółowo przebadał resztki masek, które miały wiernie odwzorować rysy zmarłych. Czaszki z maskami poddano następnie tomografii komputerowej, wykorzystującej promieniowanie rentgenowskie do generowania obrazów 3D z wielu zdjęć dwuwymiarowych. Naukowcy użyli także specjalnego oprogramowania, aby nałożyć mięśnie, tkanki miękkie i tłuszcz na cyfrowo zrekonstruowane czaszki. Dzięki temu możliwe stało się odtworzenie twarzy, które teraz możemy oglądać na zdjęciach. – Jesteśmy podekscytowani i zaszczyceni, że możemy uczestniczyć w tym projekcie, który pokazuje fascynujące praktyki kulturowe rdzennych mieszkańców Ameryki Południowej. Mamy nadzieję, że pokazanie ich twarzy po raz pierwszy zwiększy zainteresowanie tymi niezwykłymi cywilizacjami – powiedziała koordynatorka projektu, dr Jessica Liu. Skąd mamy pewność, że mumie tak naprawdę wyglądały? Badaczka dodała, że ich praca przypominała wirtualne rzeźbienie, podczas którego wykorzystuje się prawdziwą czaszkę, aby idealnie dopasować tkanki do danej osoby. Aby dobrze odtworzyć mięśnie i tkanki miękkie, naukowcy musieli posłużyć się uśrednionymi danymi genetycznymi ludzi z tego regionu. W przypadku dwóch dorosłych mumii wykorzystali dane współczesnych Kolumbijczyków. Nie zrobiono tego natomiast przy rekonstrukcji dziecka i kobiety z powodu braku odpowiednich danych. Rozmiar i kształt nosów określono na podstawie pomiarów kostnych czaszki. Kolor skóry, oczu i włosów dobrano jako typowy dla mieszkańców tego regionu. Nadano im także neutralny wyraz twarzy. Badacze przyznali zgodnie, że najtrudniejsze do zrekonstruowania były szczegóły, takie jak blizny, zmarszczki czy rzęsy. – To, co prezentujemy pod względem tekstury, to uśredniony obraz, oparty na tym, co wiemy o tych osobach – podkreśliła Liu. Oznacza to, że jest to przedstawienie tego, jak te osoby mogły wyglądać, a nie pewność, że tak wyglądały w rzeczywistości. Źródło: LJMU Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Inkowie złożyli nastolatkę w ofierze. Naukowcy zrekonstruowali jej wygląd
Zagadkowy rytuał Inków i twarz sprzed wieków. Naukowcy zrekonstruowali wygląd nastoletniej dziewczyny, która została złożona w ofierze ponad 500 lat temu. Niemal żywa twarz dziewczyny odsłania tajemnice jednego z najbardziej poruszających rytuałów prekolumbijskiej cywilizacji.
Spis treści: Kim była Dama z Ampato? Niezwykła historia inkaskiej mumii dziewczynki Rekonstrukcja twarzy Damy z Ampato: Nowe spojrzenie na inkaską ofiarę z dzieci Rytuał capacocha: Dlaczego Inkowie składali dzieci w ofierze na szczytach gór? Halucynogeny i symboliczne dary: Jak przygotowywano dzieci do rytuału capacocha? Hologramy i VR na wystawie: Wirtualna podróż szlakiem inkaskiego rytuału capacocha Choć od jej śmierci minęło ponad pięć wieków, dzięki współczesnej technologii możemy dziś spojrzeć w oczy jednej z najbardziej znanych ofiar inkaskiego rytuału capacocha. Nastolatka, znaleziona wysoko w Andach, była częścią religijnego obrzędu, który wymagał złożenia dzieci w ofierze bogom. Jej doskonale zachowane ciało, wydobyte z wiecznie zamarzniętej ziemi, pozwoliło badaczom nie tylko ustalić przyczynę śmierci, ale też odtworzyć jej wygląd z niezwykłą dokładnością. Kim była Dama z Ampato? Niezwykła historia inkaskiej mumii dziewczynki Był 1995 rok. Amerykański archeolog i antropolog Johan Reinhard wyruszył w góry w okolicach Arequipy na południu Peru. Razem z peruwiańskim przewodnikiem Miguelem Zarate wdrapali się na górę Ampato, która ma ponad 6 tys. m n.p.m. Liczyli na ciekawe znaleziska, bo pobliski czynny wulkan doprowadził do topnienia czapy lodowców. Tuż pod samym szczytem badacze dostrzegli niewielkie brązowe zawiniątko, przypominające worek z tkaniny. Okazało się, że był to szczelnie zawinięty płaszcz, który skrywał doskonale zachowaną zamarzniętą mumię dziewczynki. Jej grobowiec znajdował pierwotnie kilkaset metrów wyżej. Uległ on zniszczeniu, a zawartość usunęła się wzdłuż zbocza. Dama z Ampato miała na sobie suknię, szal i ozdobny pas oraz skórzane mokasyny. Na ramionach ofiary znajdowały się dwie szpile, które spinały szatę. Tuż obok mumii były też trzy figurki wykonane ze złota i potłuczone fragmenty naczyń. Znalezisko szybko stało się sensacją. Dziewczynkę nazwano Damą z Ampato lub po prostu Juanitą. Od kilku dekad jej szczątki są przechowywane w specjalnej komorze Arequipie. Rekonstrukcja twarzy Damy z Ampato: Nowe spojrzenie na inkaską ofiarę z dzieci We wtorek w Muzeum Andyjskich Sanktuariów otwarto wystawę „Capacocha. Podążając za bogami Inków”, na której zaprezentowano rekonstrukcję twarzy Damy z Ampato. Wiosną 2024 roku ekspozycja przybędzie do Polski. Rekonstrukcję stworzył szwedzki artysta i archeolog Oscar Nilsson, używając techniki manchesterskiej – typowej dla kryminalistyki. Procesowi towarzyszyły liczne konsultacje i trwał on blisko pół roku. – Pierwszym etapem było wykorzystanie skanów CT [tomografii komputerowej – przyp. red.], do stworzenia modelu czaszki przez dr. Bartłomieja Ćmielewskiego z Politechniki Wrocławskiej. Następnie czaszkę wydrukowaliśmy w technice druku 3D i nanieśliśmy w punktach anatomicznych 32 kołki, odpowiadające grubości tkanek miękkich – wyjaśniła National Geographic Polska koordynatorka projektu, dr Dagmara Socha z Centrum Badań Andyjskich UW. Następnie wspólnie z Nilssonem Socha konsultowała na bieżąco takie detale jak wiek, stopień odżywienia, odcień skóry, długość włosów, uczesanie zmarłej. W ramach przedsięwzięcia w Centro Textiles Tradicionales w Cuzco zamówiono też ręcznie tkane kopie szala i nakrycia głowy Juanity, tak by maksymalnie przybliżyć jej rekonstrukcję do rzeczywistości. – Odtwarzanie wyglądu zmarłych pozwala nam zmienić postrzeganie mumii, które obecnie traktowane są jako ciekawostki w muzeum. Pozwala opowiedzieć historię osób, które żyły przed setkami lat – podkreśliła dr Socha. Ze względu na warunki panujące na szczycie ciało uległo naturalnej mumifikacji poprzez zamarznięcie. Mumia należała do dziewczynki zmarłej w wieku ok. 14–15 lat. Podczas tomografii ustalono, że zabito ją uderzeniem tępym narzędziem w prawy bok głowy. Rytuał capacocha: Dlaczego Inkowie składali dzieci w ofierze na szczytach gór? Dziewczynkę złożono na górze w ramach rytuału capacocha. Archeolodzy znają kilkanaście miejsc na terenie Peru, gdzie Inkowie na szczytach gór lub wulkanów składali dzieci w ramach tego rytuału. Dzieci były – według inkaskich wierzeń – pośrednikami między bogami i ludźmi. Inkowie wybierali swoje ofiary spośród najważniejszych rodów. Czasami jasno określona była intencja ofiary. Na przykład, by zakończyła się jakaś klęska żywiołowa. Dzieci nie składano w ofierze od razu. Zdarzało się, że pielgrzymowano z nimi nawet kilka miesięcy. Halucynogeny i symboliczne dary: Jak przygotowywano dzieci do rytuału capacocha? Z badań innych mumii wykonanych przez dr Sochę wiadomo, że dzieci były odurzane z pomocą liści koki i halucynogennego naparu ayahuasca. Składał się on z lian Banisteriopsis caapi. W przypadku Damy z Ampato nie jest to jeszcze jasne. Jednak wraz z jej mumią znaleziono torebkę pełną liści koki i jej własnych włosów. Inkowie uważali, że obcięte włosy stanowią integralną cześć danej osoby. Dlatego były przechowywane po obcięciu i składane w ofierze wraz z ofiarą. W drugiej torebce zmarła miała ze sobą również muszlę spondylusa. Traktowana była jako jeden z najbardziej luksusowych przedmiotów w Imperium Inkaskim i sprowadzana aż z Ekwadoru. Hologramy i VR na wystawie: Wirtualna podróż szlakiem inkaskiego rytuału capacocha Na wystawie prezentowane są również hologramy zabytków znalezionych przy pochówkach złożonych na wulkanach przez Inków. Wykonali je dr Bartłomiej Ćmielewski i dr Dominika Sieczkowska. Zwiedzający mogą odbyć wirtualną pielgrzymkę śladami rytuały capacochy, udając się pozostałościami inkaskich dróg. Wystawa powstała dzięki współpracy pomiędzy Centrum Badań Andyjskich UW i Universidad Catolica de Santa Maria w Arequipie, dzięki wsparciu ze Ministerstwa Edukacji i Nauki. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Egipt nie był pierwszy. Najstarsze mumie świata to wynalazek z Azji
Ludzie zaczęli mumifikować swoich zmarłych już ponad 10 tysięcy lat temu. Dowody na taką praktykę pochodzą z kilku azjatyckich krajów, w tym Chin, Japonii czy Filipin. Proces mumifikacji był zdecydowanie inny niż w starożytnym Egipcie. Dla nas może być szokujący.
Ta informacja może być sporym zaskoczeniem. Za „ojczyznę” mumifikacji w powszechnym przekonaniu uważa się cywilizację egipską. Tam pierwsze mumie składano do grobów już ponad 5 tys. lat temu. Okazuje się jednak, że znajomość mumifikacji nad Nilem pojawiła się zdecydowanie później niż w Azji. Dowody na to zebrał zespół pod kierunkiem dr Hsiao-chun Hung, badaczki z Australijskiego Uniwersytetu Narodowego. Wnioski opublikowano na łamach czasopisma „PNAS”. Najstarsze mumie były… wędzone Najstarsze na świecie, azjatyckie mumie przygotowywano w bardzo specyficzny sposób. Zajmowały się tym pradziejowe społeczności łowców-zbieraczy w Chinach i Azji Południowo-Wschodniej. Najpierw ściśle obwiązywano i ściskano ciała zmarłych. Następnie były zawieszane nad ogniem na dłuższy czas. – Ten rodzaj suszenia dymem jest jak dotąd najstarszą znaną metodą celowego konserwowania zwłok, jaką odnotowano na całym świecie – powiedział współautor publikacji, prof. Peter Bellwood. Zwrócił uwagę na to, że technika ta różni się od metod stosowanych w klimacie suchym, a więc w Egipcie czy w Andach, gdzie ciała mogły wysychać w sposób naturalny, chociaż zaawansowana mumifikacja w Egipcie wymagała też m.in. wyjmowania organów. Nie byłoby to możliwe w Azji Południowo-Wschodniej, biorąc pod uwagę wilgotny klimat monsunowy. Dziś szkielety, kiedyś mumie Mumie sprzed ponad 10 tys. lat nie zachowały się do naszych czasów w takim stanie, jak zwłoki egipskich faraonów. Dziś badacze odkrywają jedynie szkielety. Ale z badań laboratoryjnych 54 szczątków z 11 stanowisk archeologicznych wynika, że były poddane nietypowemu działaniu. Na to, że zastosowano rodzaj „wędzenia” wskazują następujące dowody: nienaturalnie ściśnięcie ciał i ich skurczona pozycja; brak pustych przestrzeni między kończynami a tułowiem, co sugeruje, że w momencie pochówku wokół szkieletów nie pozostały żadne tkanki miękkie poza wysuszoną skórą; ślady ognia i dymu na kościach, co wskazuje na kontrolowane działanie ciepła, a nie całkowitą kremację. badania dyfrakcji rentgenowskiej (XRD) oraz spektroskopii w podczerwieni z transformacją Fouriera (FTIR) potwierdziły, że kości były poddane działaniu ciepła, często o niskiej intensywności; ślady cięć na kościach – to pozostałości po interwencjach mających na celu ułatwienie zginania ciała lub drenaż płynów podczas „wędzenia”. Naukowcy wskazują również na analogie etnograficzne. Dr Hsiao-chun Hung, powiedziała, że podobne metody mumifikacji poprzez suszenie dymem odnotowano wśród społeczności tradycyjnych w Australii i na wyżynach Nowej Gwinei. Mumifikacja z szacunku dla zmarłych Próby zachowania ciał zmarłych są globalną praktyką znaną od dawna. – Wszystkie społeczeństwa ludzkie, zarówno starożytne, jak i współczesne, szanowały swoich ukochanych przodków. Naturalnym więc jest pragnienie, aby po śmierci zachować tych przodków w jakiejś formie, poprzez stworzenie grobowca lub mumifikację zwłok – wolnych, przynajmniej przez pewien czas, od rozkładu i zepsucia – mówi dr Hsiao-chun Hung. Wygląda na to, że tradycja mumifikacji za pomocą dymu mogła być znana społecznościom łowców-zbieraczy na rozległym obszarze od północno-wschodniej Azji i Japonii po zachodnią Oceanię i Australię już paręnaście tysięcy lat temu. Jednak takie zabiegi nie były aż tak skuteczne jak te stosowane nad Nilem. Źródło: PNAS Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Zagadka doskonale zachowanej mumii księdza rozwiązana. Wiemy, czym ją wypełniono
Drewniane wióry, fragmenty gałęzi, a także tkaniny wykonane z lnu i konopi wypełniały brzuch i miednicę mumii sprzed blisko 300 lat. Odkryto ją w krypcie kościoła St Thomas am Blasenstein w Austrii.
Spis treści: Odkrycie w krypcie austriackiego kościoła Nieznana wcześniej metoda mumifikacji Nowoczesne metody badawcze i precyzyjne analizy Gdy słyszymy słowo „mumia”, z reguły stają nam przed oczami doskonale zachowane zasuszone ciała egipskich faraonów. Jednak sztuka mumifikacji znana była na całym świecie i to w różnych epokach. Również z Europy znane są zmumifikowane szczątki ludzkie, chociaż ta praktyka nie była zbyt powszechna. Odkrycie w krypcie austriackiego kościoła Międzynarodowy zespół badaczy, w którym znalazł się również Polak, prof. Oskar Nowak z Instytutu Biologii i Ewolucji Człowieka na UAM w Poznaniu, wziął na warsztat zagadkowe szczątki odkryte w krypcie kościoła St Thomas am Blasenstein w Austrii. Ustalono, że był to wikariusz parafii Franz Xaver Sidler von Roseneg, który zmarł w 1746 roku. Przyczyną śmierci były zapewne powikłania związane z gruźlicą. Szczątki zachowały się bardzo dobrze. Nieznana wcześniej metoda mumifikacji – Nasze dochodzenie wykazało, że doskonały stan zachowania wynikał z nietypowego rodzaju balsamowania. Osiągnięto go poprzez wypchanie brzucha przez kanał odbytniczy wiórami drzewnymi, gałązkami i tkaninami. W celu osuszenia [ciała – przyp. red.] dodano chlorek cynku – opowiada dr Andreas Nerlich, patolog z Ludwig-Maximilians-Universität i pierwszy autor artykułu na temat mumii, który opublikowano w czasopiśmie naukowym „Frontiers in Medicine”. Wszystko wskazuje na to, że niezwykła mieszanka umieszczona w trzewiach zmarłego przyczyniła się do silnego osuszenia ciała i zachowania po dziś dzień w świetnym stanie. Taka metoda mumifikacji nie była do tej pory znana badaczom. Nowoczesne metody badawcze i precyzyjne analizy Do analiz zagadkowej mumii użyto szerokiego spektrum metod badawczych. Wiele z nich stosowanych jest do diagnozowania pacjentów. Wśród metod znalazły się: skanowanie CT, czyli tomografia komputerowa. To metoda diagnostyczna wykorzystująca promieniowanie rentgenowskie do tworzenia obrazów przekrojowych ciała; pobranie próbek z narządów wewnętrznych i kości. W tym celu nacięto klatkę piersiową; kwerenda archiwalna. Badacze przeanalizowali dokumenty historyczne, aby ustalić tożsamość zmarłego; datowanie radiowęglowe (analiza C14) przy użyciu spektrometrii mas z akceleratorem (AMS). W ten sposób przeanalizowano próbkę skóry, co umożliwiło precyzyjne określenie okresu, w którym zmarł duchowny. Badacze przypuszczają, że takie nietypowe potraktowanie ciała nie było przypadkowe. Wiele wskazuje, że miało przetrwać dłuższy transport. Ale w końcu pozostawiono je na parafii, w której ksiądz pracował. Źródło: Frontiers in Medicine Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Tajemnica egipskiej mumii. Naukowcy stworzyli niesamowitą rekonstrukcję twarzy kobiety
Tajemnicza mumia pochodząca z Egiptu przez niemal 100 lat znajdowała się w australijskiej szkole. Nikt nie był pewny, skąd pochodziły szczątki ani do kogo należały. Najnowsze badania pozwoliły ustalić, jak wyglądała zmarła osoba.
W tym artykule: Tajemnica egipskiej mumii z Australii Kim była zmumifikowana kobieta? Stworzono niezwykle realistyczną rekonstrukcję twarzy Zmumifikowana głowa od ponad 100 lat znajduje się w liceum Grafton w północnej części stanu Nowa Południowa Walią w Australii. Szczątki przez lata owiane były tajemnicą i służyły jako rekwizyt naukowy. Najwięcej czasu spędziły jednak w klimatyzowanej szkolnej bibliotece. Jedyną wskazówką była notatka z 1960 roku, która znajdowała się w mumii. Wskazywała, że jest to „oryginalny przykład mumifikacji egipskiej”. Tajemnica egipskiej mumii z Australii Mumia została podarowana szkole w 1915 roku przez lekarza z Grafton. Uważa się, że doktor kupił ją jeszcze jako student medycyny w Edynburgu pod koniec XIX wieku. Czyli w okresie, w którym wszelkie egipskie przedmioty i artefakty były bardzo modne na Wyspach Brytyjskich. Nierzadko dochodziło przecież do sytuacji, gdy naukowcy i archeolodzy, którzy brali udział w wykopaliskach w Egipcie, masowo wywozili – mówiąc eufemistycznie – stamtąd egipskie zabytki. Niektórzy uważają jednak, że mumię przekazał szkole w Grafton sir Elliot Smith. To mieszkaniec miasta, który na początku XX wieku był jednym z ważniejszych egiptologów w środowisku. To jednak jedyne poszlaki, które udało się ustalić przez wszystkie lata. Nikt nie wiedział, czy głowa należała do mężczyzny, czy kobiety ani kim dokładnie była ta osoba. Jedynym sensownym tropem były złote fragmenty na czole, które wskazywały, że była to osoba pochodząca z zamożnej rodziny. Pracownicy szkoły przyznają, że przez te wszystkie lata mumia wywoływała różne emocje. Niektórzy uważali, że jest to dobre narzędzie edukacyjne. Inni twierdzili, że jest to nieetyczne, ponieważ w przeszłości była to przecież żywa osoba. – Głowa wywoływała bardzo różne reakcje wśród ludzi – powiedział Simon Robertson, nauczyciel historii w Grafton High School. Kim była zmumifikowana kobieta? W końcu pracownicy szkoły postanowili coś zrobić, aby wyjaśnić pochodzenie mumii i być może przekazać ją odpowiedniej instytucji naukowej w Egipcie. Postanowiono przeprowadzić badania, za które odpowiedzialni byli m.in. archeolodzy, a także eksperci z zakresu medycyny sądowej. Ich zadaniem była analiza czaszki, która miała umożliwić ustalenie wszystkich szczegółów dotyczących zmumifikowanej osoby. Naukowcy przeprowadzili tomografię komputerową, dzięki której udało się uzyskać odpowiedzi na kilka pytań. Okazało się, że czaszka należała do kobiety, która zmarła w wieku od 50 do 60 lat. Z kolei złote elementy, które przyczepiono do głowy, wskazywały, że żyła prawdopodobnie w okresie hellenistycznego Egiptu. – Okres ten obejmuje rządy Aleksandra Wielkiego i Kleopatry VII, okupację rzymską i okres wczesnochrześcijański ok. 395 r. n.e. – powiedziała dr Janet Davey, która była odpowiedzialną za badania. – Mumifikacja została przeprowadzona z niezwykłą starannością. Mózg został usunięty z czaszki niemal doskonale. Wszystko wskazuje na to, że osoba ta pochodziła z zamożnej rodziny – dodaje dr Davey. – Myślę, że należała do klasy średniej lub wyższej – tłumaczy. Stworzono niezwykle realistyczną rekonstrukcję twarzy Władze szkoły średniej w Grafton stwierdziły, że uzyskane informacje mogą być wystarczające do stworzenia rekonstrukcji twarzy Egipcjanki. Liceum postanowiło sfinansować proces odtworzenia modelu. Zatrudniło specjalistów, którzy wykonali niezwykle realistyczną rzeźbę przedstawiającą zmarłą prawie 2000 lat temu kobietę. – Był to trudny proces, ponieważ czasami bardzo trudno było odróżnić materiały użyte do mumifikacji od prawdziwych kości – przyznaje Robertson. Najtrudniejsze było jednak odtworzenie mięśni i skóry zmarłej. Projekt rzeźby wykonała Jennifer Mann, która tworzy podobne modele w celach kryminalistycznych. – W rzeczywistości stworzenie takiego modelu jest połączeniem nauki i sztuki. Nie da się tego zrobić bez jednego lub drugiego – tłumaczy. Mann konsultowała swoją pracę z egiptolożką dr Davey. Uczona pomogła jej odtworzyć m.in. włosy kobiety, aby były wierną repliką fryzury, która była modna w czasach hellenistycznego Egiptu. Inspiracje czerpały z portretów egipskich z tamtego okresu. Rzeźbiarka zdecydowała się na wykonanie głowy z brązu, ponieważ nie wiemy na pewno, jaki był odcień skóry tej osoby ani jej kolor oczu. – W końcu udało nam się odkryć tajemnicę tej mumii. Patrząc na tę rzeźbę, możemy zauważyć, że ta osoba nie różniła się bardzo od współczesnych ludzi. To były takie same osoby jak my. Popkultura sprawiła, że mumie postrzegamy jako coś strasznego. Dlatego ta rekonstrukcja przywraca tej osobie jej człowieczeństwo – powiedział historyk z Grafton. Nauczyciel dodał, że zarówno rzeźba, jak i mumia zostaną wystawione w specjalnej witrynie w szkole. Źródło: ABC Australia. Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Wielka pomyłka archeologiczna. Ta mumia okazała się kobietą bez głowy
Ponad rok temu archeolodzy w Irlandii Północnej odnaleźli bagienną mumię sprzed 2500 lat. Początkowo zidentyfikowali ją jako nastoletniego mężczyznę. Teraz okazuje się, że była to kobieta, a co więcej – że została pozbawiona głowy.
Spis treści: Mumia nastolatka w rzeczywistości była kobietą Jak zginęła kobieta na bagnach? Mumia wkrótce będzie częścią ekspozycji muzeum w Belfaście W National Geographic Polska w lutym ubiegłego roku opisywaliśmy sprawę znalezienia szczątków człowieka na terenie mokradeł w okolicy wsi Bellaghy. Sprawa została zgłoszona przez osobę prywatną. Na miejsce przyjechała policja wraz z kryminologami, którzy dokonali identyfikacji zwłok. Była to rutynowa procedura, ponieważ początkowa teza zakładała, że to może być ofiara przestępstwa. Szybko się jednak okazało, że zwłoki nie są świeże i założono, że człowiek ten mógł zginąć nawet kilkadziesiąt lat temu. Jednak dalsza analiza wykazała, że są to szczątki z okresu starożytności. Mumia nastolatka w rzeczywistości była kobietą Archeolodzy byli pewni, że ciało należało do mężczyzny w wieku od 13 do 17 lat. Nie udało się jednak ustalić przyczyny śmierci. Badaczy zadziwił wyjątkowo dobry stan zachowania zwłok. Bagienne środowisko „zakonserwowało” szczątki, tworząc z nich swoistą mumię. Umożliwiło to częściowe zachowanie fragmentów skóry, paznokci lewej ręki, paznokci u nóg, a nawet niemal nienaruszonej nerki. Szczątki są datowane na okres od 343 do 1 r. p.n.e., co znaczy, że pochodzą z epoki żelaza. Jednak najnowsze badanie wykazało, że doszło do jednej, aczkolwiek poważnej pomyłki. Okazuje się bowiem, że ciało nie należało do mężczyzny, lecz kobiety, która mogła mieć od 17 do 22 lat. – Analiza osteoarcheologiczna wykazała, że ​​ciało należało do kobiety. Jest to tym bardziej znaczące odkrycie, ponieważ większość zachowanych w bagnach zwłok z tego okresu należało do mężczyzn – napisali w oświadczeniu autorzy. Jak zginęła kobieta na bagnach? Kobieta miała ok. 1,67 m wzrostu. Jej ciało zostało pozbawione głowy, której nie odnaleziono w pobliżu. Nowa analiza wykazała również ślady nacięć na kręgach szyjnych, co sugeruje, że przyczyną śmierci było ścięcie głowy. – Do dekapitacji doszło prawdopodobnie na bagnach. Mogła być to część rytuału, a osoba ta została złożona w ofierze – twierdzą naukowcy z Irlandii Północnej. – Bagienna mumia kobiety jest z pewnością jednym z najważniejszych odkryć archeologicznych w Irlandii Północnej. To ważne odkrycie, które rzuca światło na to, jak wyglądało życie ludzi na naszych ziemiach tysiące lat temu, a także jak wyglądała ta starożytna kultura – mówi Niamh Baker, archeolożka z Muzeum Narodowego Irlandii Północnej, która była współautorką badania. Z kolei Eileen Murphy, profesor archeologii z Queen’s University w Belfaście podkreśliła, jak ważne jest, aby badania doprowadzać do końca i nie opierać się wyłącznie na wstępnie postawionych hipotezach. – To był zaszczyt przeprowadzić analizę osteologiczną szczątków odnalezionych w Bellaghy. Podobnie jak w przypadku wielu ciał z torfowisk z epoki żelaza, młoda kobieta poniosła bardzo gwałtowną śmierć. Teraz czekamy na wyniki analizy DNA, która bez wątpienia ujawni więcej szczegółów z życia tej młodej dziewczyny – dodaje Murphy. Mumia wkrótce będzie częścią ekspozycji muzeum w Belfaście Szczątki kobiety obecnie znajdują się w zbiorach Muzeum Narodowego Irlandii Północnej w Belfaście. Wciąż są badane w tamtejszym laboratorium. Naukowcy zapowiadają, że po całym procesie konserwacji zostaną zaprezentowane szerszej publiczności. – Historia związana z ludźmi z dawnych lat może być współcześnie dla nas niezrozumiała i niepokojąca. Jednak takie odkrycia pomagają nam lepiej zrozumieć to, jak wyglądały wierzenia i tradycje np. w epoce żelaza. Studiując bagienną mumię możemy zastanowić się nad zmianami społecznymi na przestrzeni czasu. Patrząc na tę kobietę dzisiaj powinniśmy pamiętać, że kiedyś była człowiekiem, takim jak my – powiedziała Hannah Crowdy, kuratorka muzeum. Źródło: National Museums NI Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Eksperci powąchali starożytne mumie. Pierwsze takie badanie
To pierwsze tego typu badanie przeprowadzone w Egipcie. Eksperci powąchali dziewięć mumii sprzed tysięcy lat. Niektóre z nich pachniały jak doskonałe perfumy, ale zdarzały się egzemplarze zjełczałe.
Spis treści: Mumie celem badań Naukowe wąchanie mumii egipskich Mumie jak perfumy. Chociaż nie zawsze Z czym kojarzymy starożytny Egipt? Z wielkimi piramidami, niebosiężnymi świątyniami i, oczywiście, przerażającymi mumiami. W kulturze popularnej, czyli w filmach, zmarli zawinięci w bandaże ożywają i atakują śmiałków naruszających ich spokój. Prawda o mumiach jest zgoła inna. Konserwatorzy bardzo często mówią, że lubią pracować nad mumiami. Bo te po prostu… ładnie pachną. Mumie celem badań Międzynarodowa grupa naukowców ze Słowenii, Polski i Egiptu postanowiła w usystematyzowany sposób przebadać zapach mumii. Właśnie podsumowano projekt kierowany przez prof. Matiję Strliča z University College London i z Uniwersytetu w Ljubljanie. Publikacja na ten temat ukazała się na łamach czasopisma naukowego „Journal of the American Chemical Society”. Skład substancji służących do balsamowania był celem ekspertyz mumii sprowadzonych w czasach kolonialnych do Europy. Ale do tej pory nie przeprowadzono tak szeroko zakrojonego badania wśród mumii przechowywanych w Egipcie. Wytypowano dziewięć mumii z różnych okresów starożytnego Egiptu – od czasów Nowego Państwa (połowa II tysiąclecia p.n.e.) po okres rzymski (IV wiek n.e.) – z kolekcji słynnego Muzeum Egipskiego w Kairze. – Dla starożytnych Egipcjan mumifikacja była ważną praktyką pogrzebową, mającą na celu zachowanie ciała i duszy w życiu pozagrobowym poprzez szczegółowy rytuał balsamowania zmarłego przy użyciu olejków, wosków i balsamów. Praktyka ta ewoluowała z biegiem czasu, a identyfikacja różnych technik i stosowanych materiałów zapewnia wgląd w epokę, lokalizację i status społeczno-ekonomiczny mumifikowanej osoby – opowiada współautor badania, prof. Ali Abdelhalim, dyrektor Muzeum Egipskiego w Kairze. Również dla starożytnych Egipcjan zapach odgrywał kluczową rolę w procesie mumifikacji. Przyjemne wonie kojarzone były z bóstwami egipskimi i czystością. Dlatego tak dużą wagę przykładano do płukania wnętrzności winem palmowym, wypełniania ich aromatycznymi żywicami i olejami. Te działania były poprzedzone usunięciem organów wewnętrznych i wysuszeniem ciała z pomocą natronu. Naukowe wąchanie mumii egipskich Naukowcy wykorzystali metody instrumentalne i sensoryczne. Użyto chromatografu gazowego połączonego ze spektrometrem masowym do pomiaru i kwantyfikacji substancji chemicznych emitowanych przez mumie. Komplementarną częścią analizy był udział panelu wyszkolonych ludzkich „wąchaczy”, którzy opisali swoje zapachowe wrażenia. – Zapach zmumifikowanych ciał od lat spotyka się ze sporym zainteresowanie ekspertów i ogółu społeczeństwa, ale do tej pory nie przeprowadzono żadnych połączonych chemicznych i percepcyjnych badań naukowych – mówi prof. Matija Strlič. W jego ocenie najnowsza analiza pomoże ekspertom lepiej zaplanować konserwację i poznać starożytne materiały do balsamowania. Mumie jak perfumy. Chociaż nie zawsze We wnioskach z badania naukowcy piszą, że nowo pozyskanie dane dostarczają wskazówek na temat materiałów używanych do mumifikacji oraz ewolucji praktyk i składników, a także ujawniają szczegóły dotyczące późniejszej konserwacji szczątków w muzeach. Eksperci wąchający zmumifikowane ciała w następujący sposób określili ich zapach: 78 % – drzewny, 67 % – pikantny, 56 % – słodki, 33 % – kadzidlany, 33 % – nieświeży, zjełczały. Oznacza to, że mumie pachną najczęściej przyjemnie. Nie znaleziono korelacji między rodzajem zapachu, a okresem wykonania mumii. Na przykład zarówno mumie z okresu Nowego Państwa, jak i z Okresu Późnego wyróżniały się silnymi nutami „słodkimi” i „ziołowymi”. Egzemplarze pachnące nieświeżo zdarzały się wśród mumii z różnych czasów. Na obecny zapach mumii wpłynęło wiele czynników, na przykład sposób ich przechowywania czy konserwacji. Wygląda na to, że każdy przypadek należy traktować indywidualnie i trudno jest o szersze uogólnienia. Co ciekawe, na części mumii wykryto ślady zastosowania pestycydów, jednak w dokumentacji dotyczącej ich konserwacji nigdy nie wspomniano o zastosowaniu takich środków. Być może tego typu substancje zastosowano wiele dekad temu. Miało to na celu zabezpieczenie mumii przed szkodnikami. Źródło: Journal of the American Chemical Society Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Rosalia Lombardo jest nazywana najpiękniejszą mumią świata. Podobno zwłoki dziewczynki wykazują oznaki życia
Rosalia Lombardo była jedną z ostatnich osób, które po śmierci spoczęły w katakumbach kapucynów w Palermo. Dziewczynka zmarła w wieku dwóch lat. Do jej zabalsamowanego ciała przylgnęło imię „La Bella Addormentata”, czyli „Śpiąca Królewna”. Najpiękniejsza mumia świata, jak bywa nazywana, niektórych turystów zachwyca, a innych przeraża. Podobno zmumifikowane zwłoki od czasu do czasu wykazują oznaki życia.
Spis treści: Kim była Rosalia Lombardo? Najpiękniejsza mumia świata Technika balsamowania Niepokojące doniesienia o Rosalii Lombardo Tajemnica najpiękniejszej mumii świata Niewiele osób ma szansę zyskać życie po śmierci. Najczęściej dotyczy to ważnych osobistości, które za życia wywarły wpływ na zbyt wiele osób i pozostawiły po sobie zbyt bogatą spuściznę, by móc spocząć w zapomnieniu. Bo przecież każdy pamięta o koronowanych głowach, gwiazdach estrady, mistrzach pędzla, pióra czy dłuta, ale kto poza najbliższymi wspomina zwykłych szarych ludzi? Z Rosalią Lombardo jest inaczej. Za życia, dla świata nie była nikim ważnym, a mimo to przy miejscu jej spoczynku nawet dziś gromadzą się tysiące osób, które chcą na własne oczy zobaczyć sławną Śpiącą Królewnę. Kim była Rosalia Lombardo? Rosalia Lombardo urodziła się 13 grudnia 1918 roku w Palermo. Dziewczynka przeżyła zaledwie dwa lata. Według opowieści, która do dziś jest powtarzana na Sycylii, była słaba i chorowita, a w ciągu swojego krótkiego życia miała doświadczyć więcej bólu niż niejeden człowiek, który dożył sędziwego wieku. Dziewczynka zmarła 6 grudnia 1920 roku na zapalenie płuc. Po śmierci Rosalii Mario Lombardo, jej ojciec, zwrócił się o pomoc do znanego balsamisty. Cierpiąc z powodu przedwczesnej śmierci dziecka, chciał, żeby Alfredo Salafia zachował ciało jego córeczki na wieki. Udało się. Rosalia Lombardo zmarła ponad 100 lat temu, a jej zwłoki do dziś znajdują się w niemal idealnym stanie. Najpiękniejsza mumia świata Rosalia Lombardo spoczęła w katakumbach pod klasztorem kapucynów w sycylijskim Palermo. Miejsce to słynie ze specyficznego mikroklimatu, który spowalnia rozkład zwłok. Zabalsamowane ciała, które zostały tam złożone, wydają się być całkowicie odporne na upływający czas. To oczywiście hiperbola, bo nawet zmumifikowane zwłoki ulegają powolnemu rozkładowi. W katakumbach znajduje się około 8 tys. mumii, ale żadna nie przedstawia tak dobrego stanu, jak sławna Śpiąca Królewna. Przyglądając się ciału dwulatki, można odnieść wrażenie, że od śmierci dziewczynki nie minęło zbyt dużo czasu. Niewprawione oko nie dostrzeże na nim żadnych śladów rozkładu. Mało tego, prześwietlenie wykazało, że także organy wewnętrzne zostały zachowane w bardzo dobrym stanie. Pierwsze oznaki rozkładu w formie niewielkiego przebarwienia skóry zaczęły pojawiać się na zwłokach małej Rosalii dopiero w 2009 roku. Ciało dziewczynki zostało wówczas przeniesione do innego, suchszego pomieszczenia, a oryginalną trumnę zamknięto w większej skrzyni z transparentnym wiekiem. Hermetyczny pojemnik wypełniono azotem, po czym ciało dziewczynki wróciło na pierwotne miejsce. Technika balsamowania Jak to możliwe, że zwłoki dwulatki okazują się niebywale odporne na upływ czasu? Sekret ujrzał światło dzienne dopiero w 2009 roku, gdy odnaleziono notatki Alfredo Salafii. Z zapisków wynika, że w celu zabicia bakterii, balsamista zastąpił krew dziewczynki formaliną. Ciało osuszył alkoholem, a by zapobiec nadmiernemu wyschnięciu, natarł je gliceryną. Kwas salicylowy zabił grzyby, a sole cynku nadały zwłokom pożądaną sztywność. Receptura opracowana przez włoskiego balsamistę przewidywała użycie „jednej części gliceryny, jednej części formaliny nasyconej siarczanem cynku i chlorkiem oraz jednej części alkoholu nasyconego kwasem salicylowym”. Niepokojące doniesienia o Rosalii Lombardo Z czasem katakumby kapucynów stały się atrakcją turystyczną, a zabalsamowane ciało Rosalii Lombardo zaczęto traktować jako najcenniejszy spośród wszystkich wystawionych tam „eksponatów”. Turyści zwiedzający Palermo na własne oczy chcieli zobaczyć najpiękniejszą mumię świata. Od niedawna zainteresowanie mumią wzrosło. Ciekawych przyciąga już nie tylko doskonały stan zachowania zwłok, ale także niepokojące plotki. Podobno ciało dwulatki od czasu do czasu wykazuje oznaki życia. Dziewczynka ma mrugać, pokazując turystom swoje piękne niebieskie oczy. Mimo zakazu fotografowania i filmowania zwłok złożonych w katakumbach, co jakiś czas do internetu trafiają nagrania, mające potwierdzić to niecodzienne zjawisko. Jak to możliwe, że zwłoki mrugają? Istnieje tylko jedna poprawna odpowiedź – Rosalia Lombardo nie mogła powrócić do życia, więc nic takiego nie mogło się wydarzyć. Tajemnica najpiękniejszej mumii świata Na temat tego zjawiska powstało kilka teorii. Niektórzy badacze sugerowali, że do otwarcia powiek doprowadzają zmiany temperatury w pomieszczeniu. Inni wyrażali przekonanie, że następuje to pod wpływem wibracji, wywołanych krokami zwiedzających. Najbardziej prawdopodobne wyjaśnienie jest jednak znacznie prostsze. Powieki dziewczynki nigdy nie były całkowicie zamknięte. Wrażenie mrugania jest niczym innym, jak tylko złudzeniem optycznym, które powstaje pod wpływem zmiany kąta padania światła, gdy promienie słoneczne ulegają załamaniu. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Igły cieńsze niż w dzisiejszych studiach tatuażu. Polka badała mumie sprzed 800 lat
Różnorodne tatuaże zdobiły ciała mieszkańców Peru w XIII wieku. Złożoność zdobień skóry dostrzeżono na mumiach dzięki laserowi. Okazało się, że czasem stosowano igły mniejsze niż te standardowo używane dzisiejszych studiach.
Spis treści: Laserem w tatuaż Precyzja tatuażystów sprzed setek lat Znaczenie tatuaży wśród Chancay Zdobienie ciała tatuażami jest praktyką znaną od co najmniej 5 tysięcy lat. Trudno wskazać miejsce, gdzie po raz pierwszy je wykonano, bo tradycja ta była znana zarówno w Europie, jak i w Azji czy Ameryce Południowej. Tatuażom wykonanym przez mieszkańców tego ostatniego kontynentu przyjrzeli się badacze w ramach nowych badań. Laserem w tatuaż Naukowcy postanowili zbadać tatuaże zachowane na zmumifikowanych szczątkach prekolumbijskiej ludności Chancay, która zamieszkiwała terytorium obecnego Peru. Mumie odkryto w 1981 roku podczas wykopalisk ratunkowych na cmentarzysku Cerro Colorado w dolinie Huaura w Peru. Obecnie są przechowywane w Muzeum Archeologicznym Arturo Ruiz Estrada. Chancay nie zasłynęli z budowy wielkich budowli czy wykwintnego rękodzieła, bo ich wyroby były proste. Jednak – jak czytamy w Encyklopedii Britannica – możemy docenić ich poczucie humoru. Na naczyniach zachowały się namalowane przez ich przedstawicieli „komiksy”, które nawet dzisiaj mogą wywołać uśmiech. Chancay znani są też ze zdobienia ciała tatuażami. Wiemy o tym, bo część ich zwłok zachowała się w formie mumii. Niedawno międzynarodowy zespół badaczy z Peru, USA, Hong Kongu i Polski (należy do niego Judyta Bąk z Instytutu Archeologii UJ) postanowił dokładnie przyjrzeć się tym zdobieniom z pomocą specjalistycznej aparatury. Wnioski opublikowano na łamach czasopisma naukowego „PNAS”. Naukowcy wykorzystali laserowo stymulowaną fluorescencję (LSF). Precyzja tatuażystów sprzed setek lat Naukowcy wzięli na warsztat około 100 mumii. Zachowały się na nich w sposób fragmentaryczny różne wzory tatuaży. Sporo było wzorów geometrycznych przywodzących na myśl łuski czy winorośle. Tatuowano również zwierzęta. Jednobarwne zdobienia wykonywano z pomocą czarnego barwnika, zapewne na bazie węgla. Zastosowanie LSF i jednocześnie ręcznych latarek generujących światło UV ujawniło szczegółowe elementy wzorów dostrzegalnych bez użycia specjalistycznego sprzętu. Poza tym tatuaże stały się zdecydowanie bardziej wyraźnie, bo udało się „usunąć” rozlany po skórze barwnik. Badacze dokonali ciekawego ustalenia. Okazało się, że niektóre tatuaże były wykonane pieczołowicie i dokładnie, a na większości zmarłych – dość niechlujnie. Oznacza to, że wykonywały je osoby o różnych poziomach umiejętności lub cel niektórych tatuaży był inny. Są też dowody na to, że umiejętności tatuażystów z XIII wieku były równie zaawanasowane jak dzisiejszych. Dzięki zastosowaniu lasera naukowcy dostrzegli, że do nakłuwania motywu na skórze wykorzystano bardzo drobne igły. Niektóre linie mają zaledwie od 0,1 do 0,2 mm szerokości, a zatem są nawet cieńsze niż te standardowo wykonywane w dzisiejszych salonach. Tak cienkie igły zostały wykonane z kości lub były to igły z kaktusa. W ocenie naukowców poziom wyrafinowania i precyzji tatuaży był wyższy niż w przypadku innych dzieł sztuki społeczności Chancay, takich jak ceramika, tekstylia i sztuka naskalna. Wskazuje to, że ludzie ci wkładali szczególny wysiłek w swoje tatuaże. Znaczenie tatuaży wśród Chancay Znaczenie „zdobienia” ciała zmienia się w zależności od kultury i okresu. Dziś coraz więcej osób posiada tatuaże i nie są one kojarzone z więziennymi dziarami jak jeszcze kilka dekad temu. A jak było w przypadku Chancay? Niestety, ta kultura nie wykształciła pisma, więc skazani jesteśmy na domysły. Zdaniem badaczy tatuaże odgrywały wśród tego prekolumbijskiego ludu znaczącą rolę. Była to forma ekspresji osobistej i kulturowej (nie zawsze były to po prostu ozdoby) oraz potencjalny wskaźnik statusu społecznego, rangi lub przynależności do grupy. Obecność zarówno zoomorficznych, jak i geometrycznych wzorów dodatkowo sugeruje złożoność tej formy sztuki wykraczającej poza prostą dekorację. Źródło: PNAS Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Złote języki i paznokcie w grobowcach. Tych ludzi pochowano niczym królów
Archeolodzy odnaleźli zjawiskowy grobowiec, w którym pochowano człowieka wraz z wytwornymi i bogatymi darami grobowymi. Odkrycia dokonano na stanowisku archeologicznym Al-Bahnasa.
Spis treści: Fascynujące odkrycie w Al-Bahnasa w Egipcie Setki mumii wraz z bogatymi darami grobowymi Archeolodzy odnaleźli 13 złotych języków i złote paznokcie Mumie pochodziły z okresu dynastii Ptolemeuszy Starożytny Egipt, kolebka jednej z największych cywilizacji w historii ludzkości i miejsce, w którym narodziło się wiele niezwykłych innowacji. To również kraina pełna wyrafinowanych tradycji i mistycznych rytuałów związanych z mumifikacją i balsamowaniem zmarłych. Archeolodzy od wieków badają egipskie doliny w poszukiwaniu skarbów pradawnego Egiptu, aby dowiedzieć się więcej o tym fascynującym kraju. Fascynujące odkrycie w Al-Bahnasa w Egipcie I chociaż wydawać się może, że historycy na wylot poznali starożytny Egipt i Egipcjan, wciąż dochodzą do nas wieści o kolejnych odkryciach znad Nilu. Tym razem badacze prowadzili wykopaliska na stanowisku archeologicznym Al-Bahnasa w prowincji Minja w środkowym Egipcie. Miejsce to jest znane głównie dzięki odkryciu ogromnej liczby tekstów papirusowych. Pierwsze wykopaliska w Al-Bahnasa rozpoczęły się w styczniu 1897, a ich autorami byli Bernard P. Grenfell i Arthur S. Hunt. Teksty pochodziły z okresów od I wieku p.n.e. do X wieku n.e. W ciągu kilku miesięcy odnaleziono prawie dwie tony papirusów, które wysłano później do Anglii. To potężne egipskie archiwum kryje jednak więcej tajemnic. Setki mumii wraz z bogatymi darami grobowymi Naukowcy odkryli tutaj ostatnio strukturę grobową, która była misternie zdobiona inskrypcjami, a także rycinami przedstawiającymi sceny rytualne. Grobowiec miał w sumie trzy komory grobowe i pochowano tu ok. 300 mumii. Na ścianach widniały wizerunki bóstw Anubisa, Ozyrysa, Atum i Nut. Ponadto odkryto tam cztery wapienne sarkofagi. – Mumie zostały ułożone skrupulatnie, co sugeruje podobieństwa praktyk pochówku. Inny szyb grobowy prowadził do podobnie zdobionych komór, z których jedna należała do osoby zidentyfikowanej jako „Wen Nefer”. Na jednej ze ścian grobowca przedstawiono właściciela wraz z rodziną, składającego ofiary bóstwom egipskim – wyjaśnia dr Esther Pons Mellado, kierowniczka badań i archeolożka z Hiszpanii. Archeolodzy odnaleźli 13 złotych języków i złote paznokcie Okazało się, że niektóre mumie złożono wraz z bogatymi darami grobowymi. Uczeni odkryli również w kilku złote paznokcie, a także trzynaście złotych języków. – Mumie pochodzą z okresu Ptolemeuszów. Złote języki w ustach symbolizowały przygotowanie do życia pozagrobowego – powiedział dr Mohamed Ismail Khaled, sekretarz generalny Najwyższej Rady Starożytności. Jedna mumia miała nawet dwa złote języki. W tym samym miejscu odnaleziono cenne przedmioty, takie jak terakota boga Harpokratesa, amulety przedstawiające egipskie bóstwa, takie jak Tot, Izyda i Horus, a także skarabeusza w kształcie serca. – To odkrycie to istotny element układanki historii tego regionu – dodał dr Khaled. Mumie pochodziły z okresu dynastii Ptolemeuszy Badacze podkreślają, że w Al-Bahansa po raz pierwszy odkryto ludzie szczątki, a także teksty i sceny rytualne, które zawierają wzmianki o bóstwach z tego okresu. – Te artefakty, wraz z wyszukanymi zwyczajami pogrzebowymi, dostarczają cennych informacji na temat wierzeń religijnych Ptolemeuszów – napisali w oświadczeniu archeolodzy odpowiedzialni za najnowsze znaleziska. Ptolemeusze to dynastia pochodzenia macedońskiego, która władała starożytnym Egiptem w latach 304–30 p.n.e. A także w południowej Syrii, Libanie i Palestynie w latach 301–200 p.n.e. oraz na Cyprze do 58 p.n.e. i w latach 48–30 p.n.e. Nazwa pochodzi od imienia jej założyciela – jednego z wodzów armii Aleksandra Wielkiego – i kolejnych królów dynastii. Co ciekawe, wcześniejsze wykopaliska ujawniły w ty regionie bazylikę bizantyjską, świątynię poświęconą Ozyrysowi, a także grobowce z okresu Saita, grecko-rzymskiego i rzymskiego. To potwierdzenie, że stanowisko było ważnym miejscem kultu religijnego dla wielu różnych kultur. Źródło: Arkeonews Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Mumia jak z horroru. Naukowcy odkryli, że Egipcjanka sprzed 3,5 tys. lat mogła umrzeć w męczarniach
Niezwykła mumia z drugiego tysiąclecia przed naszą erą ma szeroko otwarte, wykrzywione usta. Długo przypuszczano, że to efekt niedbałości balsamistów. Jednak najnowsze badania wskazują na coś innego. Kobieta najprawdopodobniej zmarła w męczarniach. Przerażający wygląd jej zwłok to efekt rzadkiego skurczu mięśni, pojawiającego się w chwili śmierci.
W tym artykule: Gdzie znaleziono niezwykłą mumię? Czego dowiedzieliśmy się o mumii? Niedbalstwo? Nic podobnego Straszna śmierć starożytnej Egipcjanki Badania z wykorzystaniem nowoczesnych technik obrazowania rzuciły nowe światło na historię jednej z najsłynniejszych mumii znalezionych w Egipcie. Tzw. Krzycząca Kobieta to zabalsamowane i zmumifikowane zwłoki sprzed ok. 3,5 tys. lat. Mumia ma niezwykły, charakterystyczny wygląd. Jej usta są szeroko otwarte i wykrzywione. Przypomina postać ze sławnego obrazu Edvarda Muncha „Krzyk”. Mumia robi przerażające wrażenie, jakby była z horroru. Jednak naukowcy długo uważali, że to efekt zwykłego niedbalstwa starożytnych balsamistów. Przyjmowano, że podczas mumifikacji zapomnieli oni zamknąć usta i unieruchomić szczękę zmarłej. Przez co po śmierci zaczęła wyglądać niczym bohaterka filmu grozy. Najnowsze analizy wskazują na co innego. W czasopiśmie naukowym „Frontiers in Medicine” ukazał się artykuł dr Sahar Saleem, profesorki radiologii z Uniwersytetu Kairskiego. Saleem odkryła, że „Krzycząca Kobieta” była balsamowana z użyciem drogich, sprowadzanych z zagranicy materiałów. Nie mogło więc być mowy o niedbalstwie. Zdaniem Saleem jej straszny wygląd to najprawdopodobniej efekt cierpienia w chwili śmierci. Gdzie znaleziono niezwykłą mumię? W 1935 roku nowojorskie Metropolitan Museum zorganizowało wyprawę archeologiczną do Egiptu. Na stanowisku Deir el-Bahari w pobliżu Luksoru znaleziono grobowiec Senenmuta. Senenmut był wysokim egipskim urzędnikiem, architektem, zaufanym sługą królowej Hatszepsut. Wybudował dla niej słynną, wykutą w skale świątynię, która przetrwała do naszych czasów. Badania grobowca Senenmuta sprzed prawie dziewięćdziesięciu lat przyniosły sporo niespodzianek. Pod grobem architekta znaleziono komorę ze szczątkami jego matki Hat-Nufer. Byli tam również inni, niezidentyfikowani krewni. W komorze znajdowała się także drewniana trumna – a w niej szczątki kobiety w średnim wieku. To właśnie była „Krzycząca Kobieta”. Czego dowiedzieliśmy się o mumii? Mumia – od 1998 r. znajdująca się w Muzeum Egipskim w Kairze – została przebadana z pomocą kilku technik obrazowania. Naukowcy wykorzystali tomograf komputerowy (CT), skaningowy mikroskop elektronowy (SEM), spektrometr FTIR, wykonali też dyfrakcję rentgenowską (XRD). Dzięki temu uzyskali zupełnie nowe informacje o „Krzyczącej Kobiecie”. W chwili śmierci miała około 48 lat. Mierzyła tylko 1,54 m. Cierpiała na łagodne zwyrodnienie kręgosłupa i brakowało jej kilku zębów. Być może zostały jej usunięte przed śmiercią przez starożytnych dentystów (stomatologia została zapoczątkowana właśnie w Egipcie faraonów). Zaskakująca okazała zastosowana technika balsamowania mumii. Klasyczne metody z okresu Nowego Państwa (1500–1000 r. p.n.e.) wymagały usunięcia ze zwłok wszystkich organów wewnętrznych z wyjątkiem serca. Jednak mumia „Krzyczącej Kobiety” nie nosi śladów nacięć. Zaś w jej środku nadal znajdują się mózg, płuca, śledziona, nerki czy jelita. Dlaczego je pozostawiono, nie wiadomo. Niedbalstwo? Nic podobnego Podczas balsamowania zwłok wykorzystano za to jałowiec i kadzidło. W starożytności były to drogie materiały. Do Egiptu sprowadzano je z basenu Morza Śródziemnego, Wschodniej Afryki albo z Półwyspu Arabskiego. Naturalne włosy zmarłej pofarbowano henną. Na głowę założono jej perukę zrobioną z włókien z palmy daktylowej. By je usztywnić, użyto magnetytu, kwarcu i kryształków albitu. Peruka została też poczerniona – czarny w starożytnym Egipcie kojarzył się z młodością. Co było przyczyną zgonu 48-latki? Nie wiadomo. Jednak drogie składniki użyte przez balsamistów wykluczają, że mumifikację przeprowadzono niestarannie. Straszna śmierć starożytnej Egipcjanki Zdaniem dr Saleem przerażający wygląd mumii to skutek cierpienia w chwili śmierci. – Straszny wyraz twarzy mumii można uznać za stężenie kataleptyczne – mówi naukowczyni. – To by oznaczało, że umierając, kobieta krzyczała w męczarniach – dodaje Saleem. Stężenie kataleptyczne, zwane też skurczem pośmiertnym, to bardzo rzadka forma skurczu mięśni. Pojawia się w chwili śmierci i trwa aż do stężenia pośmiertnego (bywa z nim mylony). Skurcz pośmiertny jest znacznie silniejszy od stężenia pośmiertnego i nie da się go odwrócić. Jego przyczyna nie jest znana. Przypuszcza się, że stężenie kataleptyczne może być efektem gwałtownej albo wyjątkowo bolesnej śmierci w tragicznych okolicznościach, np. spalenia na stosie. Źródła: EurekAlert, Frontiers in Medicine.
Czy starożytni Egipcjanie leczyli nowotwory mózgu? Badania dwóch czaszek wskazują, że przynajmniej próbowali
Starożytny Egipt już nie raz zadziwiał badaczy zaawansowaniem wiedzy z różnych dziedzin. Tym razem odkryto, że Egipcjanie prawdopodobnie potrafili leczyć raka mózgu.
W tym artykule: Odkrycie w Cambridge Czaszka mężczyzny Czaszka kobiety Nowotwory w starożytności Międzynarodowy zespół badaczy odkrył, że nowotwory mózgu były prawdopodobnie dość częste w starożytnym Egipcie. Mało tego – analiza dwóch czaszek wskazuje na to, że Egipcjanie próbowali nowotwory mózgu także leczyć. Medycyna w Starożytnym Egipcie Starożytny Egipt jest dobrze znany archeologom ze swojej wiedzy medycznej i różnorodnych sposobów leczenia. Na przykład z historycznych źródeł pisanych: papirusów Kahuna (1850–1700 p.n.e.) czy Ebersa (ok. 1550 p.n.e.). Z zachowanych źródeł wiemy na pewno, że medycyna starożytnego Egiptu była na tyle zaawansowana, aby opisywać, klasyfikować i skutecznie leczyć na przykład urazy kości. Zwyczaj mumifikowania zmarłych i tysiące mumii zachowanych po dziś dzień pozwalają także na fizyczne badanie szczątków Egipcjan. Stosowali oni między innymi: trepanacje czaszki, protezy kończyn, plomby dentystyczne, skutecznie składali złamania kości. Mimo pewności badaczy, że w starożytności chorowano także na nowotwory, to dotychczasowe znaleziska nie dawały pewności, czy próbowano je leczyć. Egipcjanie na pewno zmiany nowotworowe rozpoznawali i próbowali klasyfikować. Ale czy próbowali także leczyć – to było trudno stwierdzić. W egipskiej mumii wykryto ślady nowotworu złośliwego. Niezwykłe odkrycie polskich naukowców. Polscy naukowcy dokonali zaskakującego odkrycia w mumii sprzed 2000 lat, która znajdowała się w zbiorach Uniwersytetu Warszawskiego. Okazuje się, że mogła być chora na raka. Odkrycie w Cambridge Ten stan rzeczy właśnie zmieniło nowe badanie. Artykuł opublikowany w czasopiśmie „Frontiers in Medicine” opisuje dwie staroegipskie czaszki. Starsza ma około 4500 lat, młodsza – mniej więcej 2500 lat. Obie znajdują się w tzw. w kolekcji Duckworth na Uniwersytecie Cambridge w Wielkiej Brytanii. Czaszka i żuchwa nr. 236, datowane na lata 2687–2345 p.n.e., należały do mężczyzny w wieku od 30 do 35 lat. Czaszka E270, datowana na lata 663–343 p.n.e., należała do kobiety w wieku powyżej 50 lat. Główni autorzy badania to Tatiana Tondini z Uniwersytetu w Tybindze oraz Edgard Camarós, paleopatolog z Uniwersytetu w Santiago de Compostela. Czaszka mężczyzny Na czaszce 236 obserwacja mikroskopowa wykazała zmianę o dużych rozmiarach, odpowiadającą nadmiernemu zniszczeniu tkanki, co zakwalifikowano jako nowotwór. Ponadto znaleziono około 30 małych zmian przerzutowych rozproszonych po całej czaszce. Tym, co najbardziej zaskoczyło badaczy, było odkrycie śladów nacięć wokół tych zmian. Prawdopodobnie wykonano je ostrym przedmiotem, np. metalowym narzędziem. „Gdy zobaczyliśmy to po raz pierwszy pod mikroskopem, nie mogliśmy uwierzyć własnym oczom” – mówi Tondini. „Wygląda na to, że Egipcjanie dokonali interwencji chirurgicznej związanej z obecnością komórek nowotworowych. To dowód na to, że medycyna starożytnego Egiptu obejmowała także eksperymentalne metody leczenia (lub badania) nowotworów” – wyjaśnia współautor artykułu prof. Albert Isidro (chirurg onkolog ze Szpitala Uniwersyteckiego Sagrat Cor w Barcelonie). Ślady nacięć na czaszce 236 lat mogą wskazywać, że starożytni Egipcjanie próbowali operować nadmierny rozrost tkanki. Mogą też świadczyć o tym, że operacji dokonano już po śmierci pacjenta, próbując dowiedzieć się więcej o przyczynach zgonu i naturze choroby. Odkryto tajemnicę egipskiej mumii. Naukowcy stworzyli zjawiskową rekonstrukcję twarzy kobiety Tajemnicza mumia pochodząca z Egiptu przez niemal 100 lat znajdowała się w australijskiej szkole. Dotychczas nikt nie był pewny, skąd pochodziły szczątki ani do kogo należały. Najnowsze ba... Czaszka kobiety Sporo młodsza czaszka kobiety to przypadek jeszcze ciekawszy. Znaleziono w niej aż trzy różne zmiany, wiele mówiące o tym, co przeszła osoba do której należała. Podobnie jak pierwsza czaszka, również ta posiada dużą zmianę – najprawdopodobniej guz nowotworowy, który doprowadził do zniszczenia kości. Analiza mikro- i makroskopowa według badaczy wskazuje nawet na konkretne nowotwory: kostniakomięsaka lub oponiaka. Druga zmiana to ślad po uderzeniu w głowę ostrym narzędziem. Prawdopodobnie powstał w wyniku walki lub kobieta doznała przemocy. Odniosła głęboki i poważny uraz głowy, jednak rana uległa zagojeniu. Prawdopodobnie kobieta została poddana leczeniu i w rezultacie przeżyła. „Czy ta kobieta była zaangażowana w jakiekolwiek działania wojenne?” – zastanawia się Tondini. „Jeśli tak, to musimy ponownie przemyśleć rolę kobiet w konfliktach w starożytności” – dodaje. Trzecia zmiana na czaszce kobiety to także uraz. Obserwacja mikroskopowa ujawniła dodatkowe, wygojone złamanie bez przemieszczenia. Jest zlokalizowane bardzo blisko zmiany nowotworowej – co znów wskazuje na próby leczenia. Nowotwory w starożytności „Widzimy, że chociaż starożytni Egipcjanie byli w stanie poradzić sobie ze złożonymi złamaniami czaszki, nowotwory nadal stanowiły granicę wiedzy medycznej” – mówi Tatiana Tondini. Chociaż kojarzymy nowotwory ze współczesnością i obecnością wielu rakotwórczych substancji w naszym otoczeniu, mamy coraz więcej dowodów, że również w przeszłości były powszechne. „Chcieliśmy dowiedzieć się, jaką rolę odgrywały nowotwory w przeszłości, jak częsta była ta choroba i jak starożytne społeczeństwa próbowały sobie z nią radzić” – konkluduje Tondini. To badanie to z pewnością nie koniec medycznych odkryć w dziedzinie paleoonkologii. Źródło: Frontiers in Medicine.
Chińskie groby na prekolumbijskim stanowisku archeologicznym w Peru. Skąd się tam wzięli Azjaci?
Niedaleko elitarnego mauzoleum z VIII–X w. w Castillo de Huarmey w Peru, w którym pochowano wśród niezliczonych skarbów kilkadziesiąt osób, polscy archeolodzy odkryli dwa pochówki… Chińczyków. To było spore zaskoczenie na naukowców.
W tym artykule: Nietypowe groby i zaskoczenie studentów Skąd przyszli? Kim byli? Chińczyk w Peru. Skąd i kiedy tam trafił? Co mówią kości zmarłego? Ponad dekadę temu to była prawdziwa sensacja archeologiczna. Wiadomość obiegła cały świat. W 2010 roku naukowcy pod kierunkiem prof. Miłosza Giersza i dr hab. Patrycji Prządki-Giersz z Uniwersytetu Warszawskiego dokonali w Peru odkrycia pierwszego w historii zbiorowego pochówku kobiet najwyższych elit imperium Wari sprzed ponad tysiąca lat. Wraz ze zmarłymi do grobów złożono ponad 1300 przedmiotów wykonanych ze złota, srebra, brązu, zdobionej ceramiki, drogich kamieni, drewna, kości oraz muszli. Wydawać by się mogło, że więcej zaskoczeń w Castillo de Huarmey już nie wchodzi w grę. A jednak. Nietypowe groby i zaskoczenie studentów O najnowszych, nietypowych odkryciach pisze na łamach Archeowieści prof. Wiesław Więckowski. To antropolog fizyczny z Katedry Archeologii Ameryk Wydziału Archeologii UW, który współpracuje z badaczami w Castillo de Huarmey. Do znaleziska doszło w 2017 roku, ale dopiero teraz badacze opracowali znalezisko i opublikowali je w specjalistycznym czasopiśmie „International Journal of Osteoarchaeology”. Zagadkowe groby odkryto na południe od wzgórza Castillo w obrębie strefy budynków o charakterze ceremonialnym lub audiencjonalnym, której dziedzińce służyły zgromadzeniom publicznym. W samym centrum założenia archeolodzy natrafili na doskonale zachowane tkaniny. Wśród nich szybko zauważono doskonale zmumifikowane ciało. – Ekscytacja studentów pracujących na tym odcinku była wielka. Wraz z postępem prac odsłaniano więcej tkanin i szybko okazało się, że zmumifikowane zwłoki były pochowane w pozycji wyprostowanej, owinięte w czerwoną, grubo tkaną tkaninę. Było to o tyle dziwne, że zwyczajowy sposób grzebania zmarłych na tym obszarze to forma tak zwanego fardo, czyli tobołu grzebalnego, w którym ciało było umieszczane w mocno skurczonej pozycji – wspomina prof. Więckowski. Dyskusje na temat enigmatycznego pochówku nie miały końca. Aż do momentu, gdy w okolicy dłoni mumii zauważono… mankiet ubrania. – Jak wiadomo, prekolumbijskie stroje – dość dobrze rozpoznane dzięki zarówno wykopaliskom, jak i ikonografii – mankietów takich, jak przy współczesnych rękawach koszul, nie miały. Szybko też okazało się, że mankiet był spięty…. białym, błyszczącym w promieniach słońca guzikiem z czterema otworkami. Stało się oczywiste, że mamy do czynienia z pochówkiem, bardzo dobrze zmumifikowanym i zachowanym, ale zupełnie… współczesnym – relacjonuje naukowiec. Drugi, podobny pochówek odkryto nieopodal w 2022 roku. Był mocno zniszczony, ale wszystko wskazuje, że pochodzi z tego samego okresu i jest to też grób Azjaty. Skąd przyszli? Kim byli? – Pochówki należały do przedstawicieli diaspory chińskiej – stwierdza bez cienia wątpliwości prof. Więckowski. Takie ustalenie umożliwiła bardzo skuteczna mumifikacja tkanek miękkich zmarłego. Natomiast ostatecznej odpowiedzi udzieliły analizy ubrań, w które odziany był zmarły. Ubranie było dość nietypowe według naszych standardów. Zmarły miał na sobie dwie koszule z charakterystycznymi zapięciami pod szyją, w stylu chińskim. Potem zapinaną bluzę z żółtawego filcu, również z podobnymi zapięciami typu haftka. Z kolei na to założona była zielona bluza z kołnierzykiem i rozpięciem jak w koszulce polo. Całość zamykała zielona marynarka, u której każdy guzik był inny. Z oględzin wynika, że wszystkie ubrania były silnie zużyte, wielokrotnie cerowane i naprawiane. Ciało owinięto do pochówku w czerwony koc. Stopy były owinięte w worek po mące. – Całość robiła zatem wrażenie bardzo biednego człowieka, który nosił na sobie i miał przy sobie wszystko, co posiadał – podsumowuje prof. Więckowski. Chińczyk w Peru. Skąd i kiedy tam trafił? Elementy wyposażenia grobu (szczególnie guziki i worek na mąkę) pozwoliły na dość precyzyjne określenie jego wieku. Wszystko wskazuje na pierwsze dwudziestolecie XX wieku jako czas, w którym musiało dojść do pochówku. Przybycie Azjatów do Ameryki Południowej było związane z wielką polityką. W 1839 roku młoda peruwiańska republika ogłosiła koniec niewolnictwa. Doprowadziło to jednak do niespodziewanych problemów w postaci braku siły roboczej. – Aby zapobiec katastrofie ekonomicznej, państwo postanowiło sprowadzić robotników z Chin. W latach 1849–1874 ponad 100 000 osób sprowadzono z kontynentalnych Chin. Byli to praktycznie wyłącznie młodzi mężczyźni szukający lepszego życia niż w targanym wewnętrznymi niepokojami i biedą własnym kraju – opowiada prof. Więckowski. Imali się najtrudniejszych prac: w rolnictwie, przy nawadnianiu pól, zbiorach, transporcie czy przy przenoszeniu ciężkich ładunków. Ich los jednak był zbliżony do losu niewolników. Była jedna różnica – posiadali kontrakt na pracę z datą zakończenia. Wówczas „stawali się wolni”. Na początku XX wieku chińscy imigranci sprowadzani do pracy w Peru od połowy XIX wieku, uwalniali się od niewolniczych kontraktów. Wszystko wskazuje na to, że taka jest opowieść zmarłych pochowanych na prekolumbijskiej nekropolii. Podobne pochówki Azjatów odkrywane są na całym środkowym wybrzeżu Peru. Wiele z nich zlokalizowanych jest również w obrębie stanowisk archeologicznych. Kilkanaście niezwykłych pochówków sprzed ponad pół tysiąca lat odkryto w Peru. Zmarłych zawijano w piękne tkaniny Na niewyrabowanym cmentarzysku sprzed ponad pół tysiąca lat archeolodzy odkryli kilkanaście niezwykłych pochówków. Ludzi po śmierci zawijano w tkaniny. Wykopaliska prowadzi peruwiańsko-pol... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/kilkanascie-niezwyklych-pochowkow-sprzed-ponad-1000-lat-odkryto-w-peru-zmarlych-zawijano-w-piekne-tkaniny-3741a0e.png" width="938" height="492" alt="Kilkanaście niezwykłych pochówków sprzed ponad 1000 lat odkryto w Peru. Zmarłych zawijano w piękne tkaniny" title="Kilkanaście niezwykłych pochówków sprzed ponad 1000 lat odkryto w Peru. Zmarłych zawijano w piękne tkaniny" /> Co mówią kości zmarłego? Prof. Więckowski przyjrzał się szczątkom zmarłego Chińczyka. Był on mężczyzną w średnim wieku, który za życia bardzo ciężko pracował fizycznie. Na przykład na lędźwiowym odcinku jego kręgosłupa widoczne są zmiany patologiczne określane jako kręgoszczelina, co wiąże się je z dużym wysiłkiem fizycznym. Uwagę badacza zwróciły też liczne i silnie wyrażone przyczepy mięśniowe. Świadczą one o dźwiganiu ciężarów. – Wszystko to sugeruje to, że „nasz Chińczyk” rzeczywiście mógł być robotnikiem na którejś z okolicznych hacjend – uważa prof. Więckowski. Co ciekawe, zapewne na krótko przed śmiercią mężczyźnie ścięto warkoczyk, typowy dla robotników chińskich utrzymujących swoje tradycje. Powody takiego zabiegu były dwa: ze względu na przyjęcie chrześcijaństwa lub za karę za przekroczenie jakichś norm kulturowych. Biorąc pod uwagę lokalizację pochówku poza cmentarzem, można założyć ten drugi scenariusz. Źródło: Archeowieści. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Żył w czasach Tutanchamona. W Egipcie otwarto grobowiec dostojnika służącego potężnemu bogowi
Funkcję głównego skryby boga Amona pełnił Neferhotep. Jego bogato dekorowany grobowiec udostępniono dla turystów po dwóch dekadach prac. Dostojnik żył w niespokojnych czasach faraona Tutanchamona.
W tym artykule: Grobowców cała masa. Wzgórza jak szwajcarski ser Drugie życie Neferhotepa. Rajskie malowidła Kim był Neferhotep? Grobowiec Neferhotepa znajduje się na nekropolii tebańskiej w Górnym Egipcie, obok współczesnego Luksoru. Nieopodal położona jest słynna świątynia królowej Hatszepsut, a za grzbietem górskim – Dolina Królów. Tam spoczywają w grobowcach skalnych faraonowie żyjący głównie w okresie Nowego Państwa, czyli w drugiej połowie II tysiąclecia p.n.e. Grobowców cała masa. Wzgórza jak szwajcarski ser Grobowiec Neferhotepa jest jednym z bardzo wielu grobowców wykutych wewnątrz wzgórz w Tebach. To konkretne nazywa się el-Chocha. Tuż obok jest nekropola zwana Asasifem Północnym, gdzie od paru lat prowadzą badania polscy archeolodzy. Te grobowce pochodzą z okresu Średniego Państwa (2050–1760 lat p.n.e.). Grobowiec Neferhotepa odkryli Europejczycy w XIX wieku. Przez kolejne dziesięciolecia był otwarty i czasem nawet zamieszkiwany. Zachowały się nawet zdjęcia, na których widać tam rodzinę żyjącą z owcami i kozami. Zapewne wewnątrz palono ogniska, bo malowidła pokrywała gruba, czarna sadza. Być może wygenerowały ją spalone mumie, bo ślady po takim bestialstwie zarejestrowali archeolodzy. W konsekwencji piękne płaskorzeźby uległy poważnemu zniszczeniu. Najpiękniej zdobione grobowce pochodzą z okresu Nowego Państwa i takim jest też grobowiec Neferhotepa. Ze względu na pogarszający się stan malowideł grobowiec zamknięto dla turystów w 1980 roku. Przez ostatnie dwie dekady trwały w nim prace dokumentacyjno-konserwatorskie. Zaangażowani w nie byli eksperci z Niemiec i Argentyny. Drugie życie Neferhotepa. Rajskie malowidła Renowacja grobowca rozpoczęła się w 2000 roku. Ekspedycja z Uniwersytetu Buenos Aires w Argentynie była odpowiedzialna za badania epigraficzne i archeologiczne grobowca. Z kolei Niemcy zajęli się konserwacją malowideł i ścian skalnych, na których się znajdują. Była to bardzo czasochłonna i katorżnicza praca. W tym celu zastosowano po raz pierwszy w Egipcie specjalistyczny laser. Umożliwił on usunięcie brudu i spalenizny, ale pozostawił oryginale barwniki. Wejście do grobowca wykutego w skale wiedzie z dziedzińca. Znajdują się tam wejścia do kilku innych grobowców, ale zdecydowanie mniejszych i nie tak dostojnych. Pierwsze pomieszczenie to poprzeczny hol, który wiedzie do obszernej sali z czterema filarami. Na jej końcu widzimy posągi dwóch postaci: Neferhotepa i jego małżonki, Merytre. Komora grobowa znajduje się na niższym poziomie. Bliscy zmarłego składali po pogrzebie dary przed posągami. Nie mieli dostępu do jego sarkofagu. Malowidła w górnej części grobowca ukazują radosne i dostatnie życie jego właściciela w zaświatach. Kim był Neferhotep? Neferhotep żył w czasach słynnego faraona Tutanchamona około 3300 lat temu. Jego panowanie było jednak bardzo krótkie. Król zmarł w wieku 17 lub 18 lat. A Neferhotep z pewnością żył dłużej. Wiemy, że pełnił ważne funkcje również później, za panowania faraonów Aja i Horemheba. Dostojnik nosił wiele tytułów. Jednym z ważniejszych był zapewne taki: główny skryba boga Amona. Oznacza to, że Neferhotep służył klerowi boga egipskiego, Amona. Była to grupa kapłanów, która posiadała bardzo silne wpływy w państwie. Dla okręgów świątynnych w Tebach pracowała cała wielka rzesza ludzi: rolnicy czy rzemieślnicy. Do samych świętych przybytków przylegały magazyny, w których składowano płody rolne. Praca Neferhotepa polegała zapewne głównie na nadzorowaniu przychodów świątyni Amona. Przeglądał raporty pisarzy, który odnotowywali wpływy w postaci zbożna czy innych płodów rolnych. Źródło: Ministerstwo Turystyki i Starożytności Egiptu. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Archeolodzy w Irlandii Północnej odnaleźli szczątki zmumifikowane w bagnie. Pochodzą sprzed 2500 lat
Na terenie torfowiska w okolicy wsi Bellaghy irlandzka policja odnalazła ludzkie szczątki. Początkowo stwierdzono, że człowiek ten zmarł stosunkowo niedawno. Jednak badania wykazały, że zwłoki mogą mieć nawet 2500 lat.
W tym artykule: Bagienna mumia w Irlandii Północnej Odkrycie w pobliżu domu noblisty Bagienne mumifikacje w Europie W styczniu władze hrabstwa Derry w Irlandii Północnej otrzymały zgłoszenie o znalezieniu ludzkich szczątków na terenie mokradeł w okolicy wsi Bellaghy. Na miejsce przyjechała policja, a także kryminolodzy, którzy mieli również zidentyfikować zwłoki. Początkowo służby myślały, że ciało ma najwyżej kilkadziesiąt lat. Dalsza analiza wykazała, że nieboszczyk zmarł w starożytności. Bagienna mumia w Irlandii Północnej – Podczas wstępnego badania nie mogliśmy być pewni, ile lat mogą mieć te szczątki. Dlatego przystąpiliśmy do wydobycia ciała, uwzględniając wszelkie procedury, aby nie uszkodzić kości. Chodziło o to, aby zabezpieczyć wszelkie dowody, które pozwoliłby na przeprowadzenie badań DNA na potrzeby potencjalnego dochodzenia – powiedział inspektor Nikki Deehan w rozmowie z Irish Times. Do badań szczątków wezwano również lokalnych archeologów. Sekcja zwłok wykazała, że był to mężczyzna, który w chwili śmierci miał od 13 do 17 lat. Badacze stwierdzili, że przyczyna śmierci pozostaje niejasna. Jednak to, co ich najbardziej zaskoczyło to wyjątkowo dobry stan zachowania zwłok. Bagienne środowisko sprawiło, że szczątki uległy mumifikacji, co pozwoliło na częściowe zachowanie fragmentów skóry, paznokci lewej ręki, paznokci u nóg, a nawet niemal nienaruszonej nerki. Odkrycie w pobliżu domu noblisty Co ciekawe, szczątki zostały odnalezione bardzo blisko domu Seamusa Heaneya. To irlandzki poeta i laureat nagrody Nobla w dziedzinie literatury w 1995 roku. Pisarz znany był ze swoich opowiadań, które poruszały tematy związane ze śmiercią, umieraniem, pamięcią, a często w jego dziełach przewija się metafora przeszłości ukrytej w bagnach. Tak jest np. w wierszu „Człowiek z Tollund”, co jest nawiązaniem do słynnej bagiennej mumii z Tollund. To zmumifikowane zwłoki mieszkańca Półwyspu Jutlandzkiego, który żył ok. IV wieku p.n.e. Zostały odnalezione 6 maja 1950 r. na torfowisku nieopodal Silkeborg w Danii. Ciało zmarłego ułożone było w pozycji embrionalnej na głębokości dwóch i pół metra pod powierzchnią bagna. W Danii odkryto bagienną mumię sprzed 5000 lat. Zmarły został złożony w ofierze Niedaleko Kopenhagi archeolodzy odkryli dobrze zachowane szczątki człowieka. Badacze twierdzą, że „bagienny człowiek” ok. 5000 lat temu został zamordowany i złożony w ofierze. – Seamus Heaney, pisząc serię wierszy inspirowanych ciałami torfowisk, prawdopodobnie nie spodziewał się takiego znaleziska na wyciągnięcie ręki – powiedział John Joe O'Boyle, dyrektor Służby Leśnej Irlandii Północnej. Ta organizacja jest właścicielem gruntu, na którym znajdują się torfowiska. Bagienna mumia została wysłana do specjalistów z Uniwersytetu w Belfaście. Badanie metodą datowania radiowęglowego wykazało, że mężczyzna ten zmarł ok. 500 r. p.n.e., czyli we wczesnej epoce żelaza. Badacze ze stolicy Irlandii Północnej sugerują, że chłopiec mógł zostać pochowany na terenie tego torfowiska. Ze względu na dobry stan zachowania ciała naukowcy być może będą w stanie ustalić, jak zmarł ten człowiek, a nawet jak wyglądały jego ostatnie dni życia. Bagienne mumifikacje w Europie – To bardzo ekscytujące znalezisko. Ciało zostanie przekazane służbom muzealnym w celu dalszego zbadania i konserwacji bagiennej mumii. Z pewnością odkrycie dodaje ważny rozdział do historycznego i kulturowego znaczenia regionu Bellaghy. Rzuca także nowe światło na praktykę grzebania ciał na torfowiskach w Europie – powiedział John Joe O’Boyle. Niedawne badania wykazały, że bagienne mumie były częścią bardzo długiej, europejskiej tradycji. Prehistoryczni ludzie często zostawiali zmarłych na bagnach i torfowiskach, gdzie ciała w naturalny sposób ulegały mumifikacji. Historycy sugerują, że mistyczna atmosfera bagien sprawiała, iż ludzie wierzyli w świętość regionów podmokłych. Właśnie dlatego mogło dochodzić tam do morderstw rytualnych, ale też zwykłych pochówków. Uważano bowiem, że mokradła są świętą bramą pomiędzy światem żywych i zmarłych. Źródło: Irish Times. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".