Co bolało kapłanów egipskich? Nowoczesna technologia dała odpowiedź
Uciążliwy ból pleców i zębów towarzyszył pod koniec życia dwóm egipskim kapłanom, który żyli dwa tysiące lat temu nad Nilem. Dzięki technologii skanowania 3D naukowcy zajrzeli do środka ich mumii bez naruszania kruchych szczątków. Wśród bandaży wykryto też… rybę.
Bohaterami tego niezwykłego badania są kapłani egipscy Nes-Min oraz Nes-Hor. Pierwszy z nich żył około 330 roku p.n.e. Drugi sprawował swoje funkcje około 190 roku p.n.e. Przez wieki ich ciała spoczywały w sarkofagach, z których każdy ważył około 90 kilogramów. Teraz obie mumie trafiły do California Science Center w USA na wyjątkową wystawę. Zanim jednak publiczność mogła je zobaczyć, odwiedziły pracownię radiologiczną. Naukowcy chcieli dowiedzieć się, jak żyli ci ludzie i co doprowadziło do ich śmierci. Mumia u lekarza W badaniu wykorzystano potężny, 320-rzędowy skaner CT. To urządzenie działa jak superczuły aparat fotograficzny. Robi ono tysiące zdjęć przekrojowych przez całe ciało. Komputer składa je potem w jeden precyzyjny model cyfrowy 3D. Ta nowoczesna technologia jest znacznie dokładniejsza niż ta używana jeszcze dekadę temu. Dzięki niej badacze mogli zobaczyć detale twarzy, takie jak powieki i dolne wargi. – Mumie od dawna stanowią tajemnicę. Zajrzenie pod powierzchnię i odkrycie konkretnych doświadczeń życiowych poszczególnych osób jest niezwykle ekscytujące – powiedziała dr Diane Perlov, antropolog z California Science Center. – Ta nowoczesna technologia naukowa oferuje nam potężne okno na świat starożytnych ludzi i minionych cywilizacji, które w przeciwnym razie mogłyby zostać utracone – dodała. Bóle pleców i starożytne ubytki Wyniki badania przyniosły fascynujące odkrycia. Okazało się, że Nes-Min prawdopodobnie cierpiał na silne bóle pleców. Jego kręgosłup wykazał zapadnięcie kręgu lędźwiowego. To efekt naturalnego starzenia się i zwykłego zużycia organizmu pod wpływem czasu. Takie same problemy mają dziś miliony ludzi na całym świecie. W jego sarkofagu skaner wykrył też figurki ukazujące święte żuki skarabeusze oraz rybę. Nes-Hor miał natomiast poważne kłopoty z uzębieniem. Skan wykazał również, że jego staw biodrowy był w bardzo złym stanie. Cyfrowa analiza kości pozwoliła ustalić, że w chwili śmierci Nes-Hor był starszy od Nes-Mina. Drukowanie kości w 3D Dane ze skanera posłużyły do stworzenia fizycznych modeli zmarłych. Naukowcy wydrukowali ich kości: kręgosłupy, czaszki i biodra w naturalnej skali. Użyli do tego medycznych drukarek 3D o wysokiej rozdzielczości. Dzięki temu antropologowie mogą dotknąć repliki kości sprzed dwóch tysiącleci. Mumie ze starożytnego Egiptu, a także trójwymiarowe modele cyfrowe i wydruki trójwymiarowe wybranych części ich ciał, będzie można zobaczyć na wystawie „Mumie świata: wystawa” w California Science Center, której otwarcie nastąpi 7 lutego. Od mumii do współczesnych pacjentów Ta sama technologia, którą zastosowania do prześwietlenia kapłanów, ratuje dziś życie w szpitalach. Lekarze używają jej do diagnozowania guzów i urazów. W Keck Medicine – firmie medycznej związanej z Uniwersytetem Południowej Kalifornii – dzięki modelom 3D chirurg może „wydrukować” replikę serca lub wątroby pacjenta. Pozwala to lekarzom przećwiczyć operację, zanim wejdą na salę. Pacjenci również na tym korzystają. Mogą trzymać w dłoni model własnego organu. A to może pomóc im zrozumieć swoją chorobę i poznać plan leczenia. Źródło: Keck Medicine Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Inkaskie mumie dzieci przebadano w klinice. Odkryto brutalną historię rytuału
Zamrożone inkaskie mumie dzieci od lat fascynują naukowców, ale dopiero teraz udało się zajrzeć do ich wnętrza bez naruszania ciał. Zespół kierowany przez dr Dagmarę Sochę z Uniwersytetu Warszawskiego wykorzystał tomografię komputerową. Wyniki badań podważają niektóre dotychczasowe wyobrażenia o enigmatycznym religijnym rytuale capacocha.
Spis treści: Pierwszy taki przypadek Wymuszona mumifikacja? Cios w głowę i walka z chorobami Z zamrażalnika do… kliniki Czym był rytuał capacocha? Najnowszy artykuł opublikowany w „Journal of Archaeological Science: Reports” przedstawia przełomowe wyniki badań czterech zamarzniętych mumii dzieci odkrytych na wulkanach Ampato i Sara Sara w Peru. Zespół naukowców, kierowany przez dr Dagmarę Sochę z Uniwersytetu Warszawskiego po raz pierwszy zastosował tomografię komputerową (CT), by nieinwazyjnie zbadać ofiary inkaskiego rytuału capacocha. Pierwszy taki przypadek Najbardziej sensacyjne okazało się ustalenie dotyczące mumii określanej „Ampato 4”. Tomograf dał wgląd w jej wnętrzności. Okazało się, że brakowało części kości, a te, które zostały, były przemieszczone. Zamiast organów wewnętrznych, w jamie brzusznej znajdowały się kamienie oraz fragmenty tkanin. Takie działania świadczą o tym, że była to celowa mumifikacja. To pierwszy znany przypadek celowej mumifikacji ofiary capacocha. Wymuszona mumifikacja? Dlaczego Inkowie wykonali mumifikację? Naukowcy przypuszczają, że dziewczynka zginęła w innym miejscu i została pochowana, a jej ciało po jakimś czasie zostało odkopane i spreparowane, by mogło przetrwać długą podróż. Mogło to mieć związek z przesiedleniami grup etnicznych. Przesiedleńcy zabierali ze sobą mumie przodków, by oswoić nowy, obcy krajobraz. „Ampato 4” mogła pełnić podobną rolę – stała się wiecznym strażnikiem góry i symbolem pamięci wspólnoty. Cios w głowę i walka z chorobami Wyniki badań pozostałych mumii są również wstrząsające i pokazują brutalną stronę rytuału. Wszystkie badane dzieci zginęły w wyniku silnego uderzenia w głowę. U ośmioletniej dziewczynki tomograf wykazał krwiak śródmózgowy. Z kolei słynna „Dama z Ampato”, o której rekonstrukcji twarzy pisaliśmy jakiś czas temu, miała liczne obrażenia czaszki, klatki piersiowej i miednicy. Te urazy powstały w chwili śmierci, co sugeruje rytualną przemoc. Badania wykazały jednak coś jeszcze: ofiary nie zawsze były idealnie zdrowe. Jedna z dziewczynek cierpiała na chorobę Chagasa. To pasożytnicza infekcja doprowadziła u niej do patologicznego powiększenia przełyku. Jej przełyk osiągał prawie 2 cm średnicy, co u dziecka jest ogromną anomalią. Z kolei w jej płucach odkryto zwapnienia, które mogły być śladem po infekcjach. To przeczy przekazom kronikarzy, że ofiary musiały być fizycznie doskonałe. Z zamrażalnika do… kliniki Skanowanie mumii było sporym wyzwaniem dla archeologów. – Niestety, tomograf jest dużym urządzeniem, więc musieliśmy przetransportować mumie do kliniki. Wybraliśmy klinikę zlokalizowaną 5 minut jazdy od muzeum. Badania wykonywaliśmy w niedzielę wcześnie rano, kiedy ruch na ulicach jest najmniejszy, a klinika była zamknięta dla pacjentów – wspomina dr Socha. Mumie były przewożone pojedynczo do kliniki w specjalnych mobilnych lodówkach. Wyjmowane były tylko na czas badania, które trwało od 10 do 15 minut i potem wracały do muzeum, a na ich miejsce naukowcy przywozili kolejne. Czym był rytuał capacocha? Capacocha była jednym z najważniejszych rytuałów w Imperium Inkaskim, podczas którego dzieci i młode kobiety składano w ofierze najważniejszym bóstwom. W latach 90. XX wieku Johan Reinhard odkrył na szczytach peruwiańskich wulkanów zamarznięte mumie wraz z bogatym wyposażeniem grobowym, które trafiły tam podczas takiej ceremonii. To właśnie te mumie przebadała dr Socha. Imperium Inków było największym państwem Ameryki Południowej. Ich religia opierała się na dominacji nad świętym krajobrazem, a góry uważano za siedziby bóstw. Aby przebłagać bogów lub uczcić ważne wydarzenia, odprawiano rytuał capacocha. Według inkaskich wierzeń dzieci były pośrednikami między bogami i ludźmi. Inkowie wybierali swoje ofiary do rytuału capacocha spośród najważniejszych rodów. Czasami jasno określano powód złożenia ofiary – na przykład by zakończyła się jakaś klęska żywiołowa. Dzieci nie składano w ofierze od razu. Zdarzało się, że pielgrzymowano z nimi po imperium nawet kilka miesięcy. Przyszłość mumii Dr Socha kontynuuje badania mumii. – We współpracy z naukowcami z Uniwersytetu Wiedeńskiego pobraliśmy próbki genetyczne, które w najbliższych miesiącach mają trafić do Europy. Próbki pobierane są w sposób nieinwazyjny, co też jest istotne biorąc pod uwagę ich stan zachowania. Rozwijamy też badania o datowanie radiowęglowe we współpracy z Politechniką Śląską i badania metali we współpracy z Politechniką Wrocławską – wskazuje badaczka. Ale dr Socha chce też wrócić w teren. W 2024 otrzymała grant Narodowego Centrum Nauki, w ramach którego przeprowadziła już wykopaliska na szczycie wulkanu Nokarane (5 800 m n.p.m.) Źródła: Journal of Archaeological Science: Reports, National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Pochowano ich z maskami na twarzach. Po raz pierwszy zobaczyliśmy, jak wyglądali zmumifikowani Kolumbijczycy
Naukowcy odtworzyli wizerunki czterech zmumifikowanych osób z kolumbijskiej części Andów. Ludzie ci żyli między XIII a XVIII wiekiem.
Nakładanie masek na twarze zmarłych było rzadką praktyką poza starożytnym Egiptem. Znane są tylko nieliczne przypadki, m.in. w niektórych częściach Ameryki Południowej, greckich Mykenach czy w kulturze Majów, gdzie w ramach rytuałów pogrzebowych zakładano zmarłym specjalne maski zakrywające głowy. Jednym z takich miejsc są także kolumbijskie Andy, gdzie archeolodzy przed laty odnaleźli cztery mumie pochowane właśnie w nietypowych maskach. Zamaskowane mumie z Kolumbii Są to jedyne tego rodzaju mumie odkryte w tej części kontynentu. Należały do ok. 6–7-letniego dziecka, 60-letniej kobiety oraz dwóch młodych dorosłych mężczyzn. Wszyscy mieli na twarzach maski wykonane z żywicy, gliny, wosku i kukurydzy. Artefakty były uszkodzone – brakowało im nosa i fragmentów u podstawy – natomiast zachowały się ozdobne koraliki znajdujące się w miejscu oczu. Osoby te pochodziły z populacji prekolumbijskich zamieszkujących Kordyliery Wschodnie. Datowanie radiowęglowe wykazało, że żyły one między 1216 a 1797 rokiem. Niestety, w przeszłości doszło do grabieży ich grobów, dlatego niewiele wiadomo o tożsamości zmumifikowanych osób. Teraz, po raz pierwszy, naukowcy postanowili „zdjąć” im maski i ujawnić prawdziwe twarze tych czterech osób, aby zobaczyć, jak mogły wyglądać za życia. W tym celu zespół Face Lab z Liverpool John Moores University przygotował cyfrowe rekonstrukcje ich wizerunków. – Projekt ten bada niezwykłą praktykę pogrzebową polegającą na łączeniu masek z twarzami zmarłych, praktykowaną przez wiele ludów prekolumbijskich Ameryki Południowej. Wykonywali oni maski dla swoich zmarłych z taką precyzją, że zmumifikowane ciała wyglądały jak żywe – napisali badacze w swoim oświadczeniu. Naukowcy zrekonstruowali twarze czterech mumii Zespół przeprowadził analizę twarzy wszystkich mumii, opierając się na standardach anatomicznych, a także szczegółowo przebadał resztki masek, które miały wiernie odwzorować rysy zmarłych. Czaszki z maskami poddano następnie tomografii komputerowej, wykorzystującej promieniowanie rentgenowskie do generowania obrazów 3D z wielu zdjęć dwuwymiarowych. Naukowcy użyli także specjalnego oprogramowania, aby nałożyć mięśnie, tkanki miękkie i tłuszcz na cyfrowo zrekonstruowane czaszki. Dzięki temu możliwe stało się odtworzenie twarzy, które teraz możemy oglądać na zdjęciach. – Jesteśmy podekscytowani i zaszczyceni, że możemy uczestniczyć w tym projekcie, który pokazuje fascynujące praktyki kulturowe rdzennych mieszkańców Ameryki Południowej. Mamy nadzieję, że pokazanie ich twarzy po raz pierwszy zwiększy zainteresowanie tymi niezwykłymi cywilizacjami – powiedziała koordynatorka projektu, dr Jessica Liu. Skąd mamy pewność, że mumie tak naprawdę wyglądały? Badaczka dodała, że ich praca przypominała wirtualne rzeźbienie, podczas którego wykorzystuje się prawdziwą czaszkę, aby idealnie dopasować tkanki do danej osoby. Aby dobrze odtworzyć mięśnie i tkanki miękkie, naukowcy musieli posłużyć się uśrednionymi danymi genetycznymi ludzi z tego regionu. W przypadku dwóch dorosłych mumii wykorzystali dane współczesnych Kolumbijczyków. Nie zrobiono tego natomiast przy rekonstrukcji dziecka i kobiety z powodu braku odpowiednich danych. Rozmiar i kształt nosów określono na podstawie pomiarów kostnych czaszki. Kolor skóry, oczu i włosów dobrano jako typowy dla mieszkańców tego regionu. Nadano im także neutralny wyraz twarzy. Badacze przyznali zgodnie, że najtrudniejsze do zrekonstruowania były szczegóły, takie jak blizny, zmarszczki czy rzęsy. – To, co prezentujemy pod względem tekstury, to uśredniony obraz, oparty na tym, co wiemy o tych osobach – podkreśliła Liu. Oznacza to, że jest to przedstawienie tego, jak te osoby mogły wyglądać, a nie pewność, że tak wyglądały w rzeczywistości. Źródło: LJMU Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Inkowie złożyli nastolatkę w ofierze. Naukowcy zrekonstruowali jej wygląd
Zagadkowy rytuał Inków i twarz sprzed wieków. Naukowcy zrekonstruowali wygląd nastoletniej dziewczyny, która została złożona w ofierze ponad 500 lat temu. Niemal żywa twarz dziewczyny odsłania tajemnice jednego z najbardziej poruszających rytuałów prekolumbijskiej cywilizacji.
Spis treści: Kim była Dama z Ampato? Niezwykła historia inkaskiej mumii dziewczynki Rekonstrukcja twarzy Damy z Ampato: Nowe spojrzenie na inkaską ofiarę z dzieci Rytuał capacocha: Dlaczego Inkowie składali dzieci w ofierze na szczytach gór? Halucynogeny i symboliczne dary: Jak przygotowywano dzieci do rytuału capacocha? Hologramy i VR na wystawie: Wirtualna podróż szlakiem inkaskiego rytuału capacocha Choć od jej śmierci minęło ponad pięć wieków, dzięki współczesnej technologii możemy dziś spojrzeć w oczy jednej z najbardziej znanych ofiar inkaskiego rytuału capacocha. Nastolatka, znaleziona wysoko w Andach, była częścią religijnego obrzędu, który wymagał złożenia dzieci w ofierze bogom. Jej doskonale zachowane ciało, wydobyte z wiecznie zamarzniętej ziemi, pozwoliło badaczom nie tylko ustalić przyczynę śmierci, ale też odtworzyć jej wygląd z niezwykłą dokładnością. Kim była Dama z Ampato? Niezwykła historia inkaskiej mumii dziewczynki Był 1995 rok. Amerykański archeolog i antropolog Johan Reinhard wyruszył w góry w okolicach Arequipy na południu Peru. Razem z peruwiańskim przewodnikiem Miguelem Zarate wdrapali się na górę Ampato, która ma ponad 6 tys. m n.p.m. Liczyli na ciekawe znaleziska, bo pobliski czynny wulkan doprowadził do topnienia czapy lodowców. Tuż pod samym szczytem badacze dostrzegli niewielkie brązowe zawiniątko, przypominające worek z tkaniny. Okazało się, że był to szczelnie zawinięty płaszcz, który skrywał doskonale zachowaną zamarzniętą mumię dziewczynki. Jej grobowiec znajdował pierwotnie kilkaset metrów wyżej. Uległ on zniszczeniu, a zawartość usunęła się wzdłuż zbocza. Dama z Ampato miała na sobie suknię, szal i ozdobny pas oraz skórzane mokasyny. Na ramionach ofiary znajdowały się dwie szpile, które spinały szatę. Tuż obok mumii były też trzy figurki wykonane ze złota i potłuczone fragmenty naczyń. Znalezisko szybko stało się sensacją. Dziewczynkę nazwano Damą z Ampato lub po prostu Juanitą. Od kilku dekad jej szczątki są przechowywane w specjalnej komorze Arequipie. Rekonstrukcja twarzy Damy z Ampato: Nowe spojrzenie na inkaską ofiarę z dzieci We wtorek w Muzeum Andyjskich Sanktuariów otwarto wystawę „Capacocha. Podążając za bogami Inków”, na której zaprezentowano rekonstrukcję twarzy Damy z Ampato. Wiosną 2024 roku ekspozycja przybędzie do Polski. Rekonstrukcję stworzył szwedzki artysta i archeolog Oscar Nilsson, używając techniki manchesterskiej – typowej dla kryminalistyki. Procesowi towarzyszyły liczne konsultacje i trwał on blisko pół roku. – Pierwszym etapem było wykorzystanie skanów CT [tomografii komputerowej – przyp. red.], do stworzenia modelu czaszki przez dr. Bartłomieja Ćmielewskiego z Politechniki Wrocławskiej. Następnie czaszkę wydrukowaliśmy w technice druku 3D i nanieśliśmy w punktach anatomicznych 32 kołki, odpowiadające grubości tkanek miękkich – wyjaśniła National Geographic Polska koordynatorka projektu, dr Dagmara Socha z Centrum Badań Andyjskich UW. Następnie wspólnie z Nilssonem Socha konsultowała na bieżąco takie detale jak wiek, stopień odżywienia, odcień skóry, długość włosów, uczesanie zmarłej. W ramach przedsięwzięcia w Centro Textiles Tradicionales w Cuzco zamówiono też ręcznie tkane kopie szala i nakrycia głowy Juanity, tak by maksymalnie przybliżyć jej rekonstrukcję do rzeczywistości. – Odtwarzanie wyglądu zmarłych pozwala nam zmienić postrzeganie mumii, które obecnie traktowane są jako ciekawostki w muzeum. Pozwala opowiedzieć historię osób, które żyły przed setkami lat – podkreśliła dr Socha. Ze względu na warunki panujące na szczycie ciało uległo naturalnej mumifikacji poprzez zamarznięcie. Mumia należała do dziewczynki zmarłej w wieku ok. 14–15 lat. Podczas tomografii ustalono, że zabito ją uderzeniem tępym narzędziem w prawy bok głowy. Rytuał capacocha: Dlaczego Inkowie składali dzieci w ofierze na szczytach gór? Dziewczynkę złożono na górze w ramach rytuału capacocha. Archeolodzy znają kilkanaście miejsc na terenie Peru, gdzie Inkowie na szczytach gór lub wulkanów składali dzieci w ramach tego rytuału. Dzieci były – według inkaskich wierzeń – pośrednikami między bogami i ludźmi. Inkowie wybierali swoje ofiary spośród najważniejszych rodów. Czasami jasno określona była intencja ofiary. Na przykład, by zakończyła się jakaś klęska żywiołowa. Dzieci nie składano w ofierze od razu. Zdarzało się, że pielgrzymowano z nimi nawet kilka miesięcy. Halucynogeny i symboliczne dary: Jak przygotowywano dzieci do rytuału capacocha? Z badań innych mumii wykonanych przez dr Sochę wiadomo, że dzieci były odurzane z pomocą liści koki i halucynogennego naparu ayahuasca. Składał się on z lian Banisteriopsis caapi. W przypadku Damy z Ampato nie jest to jeszcze jasne. Jednak wraz z jej mumią znaleziono torebkę pełną liści koki i jej własnych włosów. Inkowie uważali, że obcięte włosy stanowią integralną cześć danej osoby. Dlatego były przechowywane po obcięciu i składane w ofierze wraz z ofiarą. W drugiej torebce zmarła miała ze sobą również muszlę spondylusa. Traktowana była jako jeden z najbardziej luksusowych przedmiotów w Imperium Inkaskim i sprowadzana aż z Ekwadoru. Hologramy i VR na wystawie: Wirtualna podróż szlakiem inkaskiego rytuału capacocha Na wystawie prezentowane są również hologramy zabytków znalezionych przy pochówkach złożonych na wulkanach przez Inków. Wykonali je dr Bartłomiej Ćmielewski i dr Dominika Sieczkowska. Zwiedzający mogą odbyć wirtualną pielgrzymkę śladami rytuały capacochy, udając się pozostałościami inkaskich dróg. Wystawa powstała dzięki współpracy pomiędzy Centrum Badań Andyjskich UW i Universidad Catolica de Santa Maria w Arequipie, dzięki wsparciu ze Ministerstwa Edukacji i Nauki. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Egipt nie był pierwszy. Najstarsze mumie świata to wynalazek z Azji
Ludzie zaczęli mumifikować swoich zmarłych już ponad 10 tysięcy lat temu. Dowody na taką praktykę pochodzą z kilku azjatyckich krajów, w tym Chin, Japonii czy Filipin. Proces mumifikacji był zdecydowanie inny niż w starożytnym Egipcie. Dla nas może być szokujący.
Ta informacja może być sporym zaskoczeniem. Za „ojczyznę” mumifikacji w powszechnym przekonaniu uważa się cywilizację egipską. Tam pierwsze mumie składano do grobów już ponad 5 tys. lat temu. Okazuje się jednak, że znajomość mumifikacji nad Nilem pojawiła się zdecydowanie później niż w Azji. Dowody na to zebrał zespół pod kierunkiem dr Hsiao-chun Hung, badaczki z Australijskiego Uniwersytetu Narodowego. Wnioski opublikowano na łamach czasopisma „PNAS”. Najstarsze mumie były… wędzone Najstarsze na świecie, azjatyckie mumie przygotowywano w bardzo specyficzny sposób. Zajmowały się tym pradziejowe społeczności łowców-zbieraczy w Chinach i Azji Południowo-Wschodniej. Najpierw ściśle obwiązywano i ściskano ciała zmarłych. Następnie były zawieszane nad ogniem na dłuższy czas. – Ten rodzaj suszenia dymem jest jak dotąd najstarszą znaną metodą celowego konserwowania zwłok, jaką odnotowano na całym świecie – powiedział współautor publikacji, prof. Peter Bellwood. Zwrócił uwagę na to, że technika ta różni się od metod stosowanych w klimacie suchym, a więc w Egipcie czy w Andach, gdzie ciała mogły wysychać w sposób naturalny, chociaż zaawansowana mumifikacja w Egipcie wymagała też m.in. wyjmowania organów. Nie byłoby to możliwe w Azji Południowo-Wschodniej, biorąc pod uwagę wilgotny klimat monsunowy. Dziś szkielety, kiedyś mumie Mumie sprzed ponad 10 tys. lat nie zachowały się do naszych czasów w takim stanie, jak zwłoki egipskich faraonów. Dziś badacze odkrywają jedynie szkielety. Ale z badań laboratoryjnych 54 szczątków z 11 stanowisk archeologicznych wynika, że były poddane nietypowemu działaniu. Na to, że zastosowano rodzaj „wędzenia” wskazują następujące dowody: nienaturalnie ściśnięcie ciał i ich skurczona pozycja; brak pustych przestrzeni między kończynami a tułowiem, co sugeruje, że w momencie pochówku wokół szkieletów nie pozostały żadne tkanki miękkie poza wysuszoną skórą; ślady ognia i dymu na kościach, co wskazuje na kontrolowane działanie ciepła, a nie całkowitą kremację. badania dyfrakcji rentgenowskiej (XRD) oraz spektroskopii w podczerwieni z transformacją Fouriera (FTIR) potwierdziły, że kości były poddane działaniu ciepła, często o niskiej intensywności; ślady cięć na kościach – to pozostałości po interwencjach mających na celu ułatwienie zginania ciała lub drenaż płynów podczas „wędzenia”. Naukowcy wskazują również na analogie etnograficzne. Dr Hsiao-chun Hung, powiedziała, że podobne metody mumifikacji poprzez suszenie dymem odnotowano wśród społeczności tradycyjnych w Australii i na wyżynach Nowej Gwinei. Mumifikacja z szacunku dla zmarłych Próby zachowania ciał zmarłych są globalną praktyką znaną od dawna. – Wszystkie społeczeństwa ludzkie, zarówno starożytne, jak i współczesne, szanowały swoich ukochanych przodków. Naturalnym więc jest pragnienie, aby po śmierci zachować tych przodków w jakiejś formie, poprzez stworzenie grobowca lub mumifikację zwłok – wolnych, przynajmniej przez pewien czas, od rozkładu i zepsucia – mówi dr Hsiao-chun Hung. Wygląda na to, że tradycja mumifikacji za pomocą dymu mogła być znana społecznościom łowców-zbieraczy na rozległym obszarze od północno-wschodniej Azji i Japonii po zachodnią Oceanię i Australię już paręnaście tysięcy lat temu. Jednak takie zabiegi nie były aż tak skuteczne jak te stosowane nad Nilem. Źródło: PNAS Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Zagadka doskonale zachowanej mumii księdza rozwiązana. Wiemy, czym ją wypełniono
Drewniane wióry, fragmenty gałęzi, a także tkaniny wykonane z lnu i konopi wypełniały brzuch i miednicę mumii sprzed blisko 300 lat. Odkryto ją w krypcie kościoła St Thomas am Blasenstein w Austrii.
Spis treści: Odkrycie w krypcie austriackiego kościoła Nieznana wcześniej metoda mumifikacji Nowoczesne metody badawcze i precyzyjne analizy Gdy słyszymy słowo „mumia”, z reguły stają nam przed oczami doskonale zachowane zasuszone ciała egipskich faraonów. Jednak sztuka mumifikacji znana była na całym świecie i to w różnych epokach. Również z Europy znane są zmumifikowane szczątki ludzkie, chociaż ta praktyka nie była zbyt powszechna. Odkrycie w krypcie austriackiego kościoła Międzynarodowy zespół badaczy, w którym znalazł się również Polak, prof. Oskar Nowak z Instytutu Biologii i Ewolucji Człowieka na UAM w Poznaniu, wziął na warsztat zagadkowe szczątki odkryte w krypcie kościoła St Thomas am Blasenstein w Austrii. Ustalono, że był to wikariusz parafii Franz Xaver Sidler von Roseneg, który zmarł w 1746 roku. Przyczyną śmierci były zapewne powikłania związane z gruźlicą. Szczątki zachowały się bardzo dobrze. Nieznana wcześniej metoda mumifikacji – Nasze dochodzenie wykazało, że doskonały stan zachowania wynikał z nietypowego rodzaju balsamowania. Osiągnięto go poprzez wypchanie brzucha przez kanał odbytniczy wiórami drzewnymi, gałązkami i tkaninami. W celu osuszenia [ciała – przyp. red.] dodano chlorek cynku – opowiada dr Andreas Nerlich, patolog z Ludwig-Maximilians-Universität i pierwszy autor artykułu na temat mumii, który opublikowano w czasopiśmie naukowym „Frontiers in Medicine”. Wszystko wskazuje na to, że niezwykła mieszanka umieszczona w trzewiach zmarłego przyczyniła się do silnego osuszenia ciała i zachowania po dziś dzień w świetnym stanie. Taka metoda mumifikacji nie była do tej pory znana badaczom. Nowoczesne metody badawcze i precyzyjne analizy Do analiz zagadkowej mumii użyto szerokiego spektrum metod badawczych. Wiele z nich stosowanych jest do diagnozowania pacjentów. Wśród metod znalazły się: skanowanie CT, czyli tomografia komputerowa. To metoda diagnostyczna wykorzystująca promieniowanie rentgenowskie do tworzenia obrazów przekrojowych ciała; pobranie próbek z narządów wewnętrznych i kości. W tym celu nacięto klatkę piersiową; kwerenda archiwalna. Badacze przeanalizowali dokumenty historyczne, aby ustalić tożsamość zmarłego; datowanie radiowęglowe (analiza C14) przy użyciu spektrometrii mas z akceleratorem (AMS). W ten sposób przeanalizowano próbkę skóry, co umożliwiło precyzyjne określenie okresu, w którym zmarł duchowny. Badacze przypuszczają, że takie nietypowe potraktowanie ciała nie było przypadkowe. Wiele wskazuje, że miało przetrwać dłuższy transport. Ale w końcu pozostawiono je na parafii, w której ksiądz pracował. Źródło: Frontiers in Medicine Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Tajemnica egipskiej mumii. Naukowcy stworzyli niesamowitą rekonstrukcję twarzy kobiety
Tajemnicza mumia pochodząca z Egiptu przez niemal 100 lat znajdowała się w australijskiej szkole. Nikt nie był pewny, skąd pochodziły szczątki ani do kogo należały. Najnowsze badania pozwoliły ustalić, jak wyglądała zmarła osoba.
W tym artykule: Tajemnica egipskiej mumii z Australii Kim była zmumifikowana kobieta? Stworzono niezwykle realistyczną rekonstrukcję twarzy Zmumifikowana głowa od ponad 100 lat znajduje się w liceum Grafton w północnej części stanu Nowa Południowa Walią w Australii. Szczątki przez lata owiane były tajemnicą i służyły jako rekwizyt naukowy. Najwięcej czasu spędziły jednak w klimatyzowanej szkolnej bibliotece. Jedyną wskazówką była notatka z 1960 roku, która znajdowała się w mumii. Wskazywała, że jest to „oryginalny przykład mumifikacji egipskiej”. Tajemnica egipskiej mumii z Australii Mumia została podarowana szkole w 1915 roku przez lekarza z Grafton. Uważa się, że doktor kupił ją jeszcze jako student medycyny w Edynburgu pod koniec XIX wieku. Czyli w okresie, w którym wszelkie egipskie przedmioty i artefakty były bardzo modne na Wyspach Brytyjskich. Nierzadko dochodziło przecież do sytuacji, gdy naukowcy i archeolodzy, którzy brali udział w wykopaliskach w Egipcie, masowo wywozili – mówiąc eufemistycznie – stamtąd egipskie zabytki. Niektórzy uważają jednak, że mumię przekazał szkole w Grafton sir Elliot Smith. To mieszkaniec miasta, który na początku XX wieku był jednym z ważniejszych egiptologów w środowisku. To jednak jedyne poszlaki, które udało się ustalić przez wszystkie lata. Nikt nie wiedział, czy głowa należała do mężczyzny, czy kobiety ani kim dokładnie była ta osoba. Jedynym sensownym tropem były złote fragmenty na czole, które wskazywały, że była to osoba pochodząca z zamożnej rodziny. Pracownicy szkoły przyznają, że przez te wszystkie lata mumia wywoływała różne emocje. Niektórzy uważali, że jest to dobre narzędzie edukacyjne. Inni twierdzili, że jest to nieetyczne, ponieważ w przeszłości była to przecież żywa osoba. – Głowa wywoływała bardzo różne reakcje wśród ludzi – powiedział Simon Robertson, nauczyciel historii w Grafton High School. Kim była zmumifikowana kobieta? W końcu pracownicy szkoły postanowili coś zrobić, aby wyjaśnić pochodzenie mumii i być może przekazać ją odpowiedniej instytucji naukowej w Egipcie. Postanowiono przeprowadzić badania, za które odpowiedzialni byli m.in. archeolodzy, a także eksperci z zakresu medycyny sądowej. Ich zadaniem była analiza czaszki, która miała umożliwić ustalenie wszystkich szczegółów dotyczących zmumifikowanej osoby. Naukowcy przeprowadzili tomografię komputerową, dzięki której udało się uzyskać odpowiedzi na kilka pytań. Okazało się, że czaszka należała do kobiety, która zmarła w wieku od 50 do 60 lat. Z kolei złote elementy, które przyczepiono do głowy, wskazywały, że żyła prawdopodobnie w okresie hellenistycznego Egiptu. – Okres ten obejmuje rządy Aleksandra Wielkiego i Kleopatry VII, okupację rzymską i okres wczesnochrześcijański ok. 395 r. n.e. – powiedziała dr Janet Davey, która była odpowiedzialną za badania. – Mumifikacja została przeprowadzona z niezwykłą starannością. Mózg został usunięty z czaszki niemal doskonale. Wszystko wskazuje na to, że osoba ta pochodziła z zamożnej rodziny – dodaje dr Davey. – Myślę, że należała do klasy średniej lub wyższej – tłumaczy. Stworzono niezwykle realistyczną rekonstrukcję twarzy Władze szkoły średniej w Grafton stwierdziły, że uzyskane informacje mogą być wystarczające do stworzenia rekonstrukcji twarzy Egipcjanki. Liceum postanowiło sfinansować proces odtworzenia modelu. Zatrudniło specjalistów, którzy wykonali niezwykle realistyczną rzeźbę przedstawiającą zmarłą prawie 2000 lat temu kobietę. – Był to trudny proces, ponieważ czasami bardzo trudno było odróżnić materiały użyte do mumifikacji od prawdziwych kości – przyznaje Robertson. Najtrudniejsze było jednak odtworzenie mięśni i skóry zmarłej. Projekt rzeźby wykonała Jennifer Mann, która tworzy podobne modele w celach kryminalistycznych. – W rzeczywistości stworzenie takiego modelu jest połączeniem nauki i sztuki. Nie da się tego zrobić bez jednego lub drugiego – tłumaczy. Mann konsultowała swoją pracę z egiptolożką dr Davey. Uczona pomogła jej odtworzyć m.in. włosy kobiety, aby były wierną repliką fryzury, która była modna w czasach hellenistycznego Egiptu. Inspiracje czerpały z portretów egipskich z tamtego okresu. Rzeźbiarka zdecydowała się na wykonanie głowy z brązu, ponieważ nie wiemy na pewno, jaki był odcień skóry tej osoby ani jej kolor oczu. – W końcu udało nam się odkryć tajemnicę tej mumii. Patrząc na tę rzeźbę, możemy zauważyć, że ta osoba nie różniła się bardzo od współczesnych ludzi. To były takie same osoby jak my. Popkultura sprawiła, że mumie postrzegamy jako coś strasznego. Dlatego ta rekonstrukcja przywraca tej osobie jej człowieczeństwo – powiedział historyk z Grafton. Nauczyciel dodał, że zarówno rzeźba, jak i mumia zostaną wystawione w specjalnej witrynie w szkole. Źródło: ABC Australia. Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Wielka pomyłka archeologiczna. Ta mumia okazała się kobietą bez głowy
Ponad rok temu archeolodzy w Irlandii Północnej odnaleźli bagienną mumię sprzed 2500 lat. Początkowo zidentyfikowali ją jako nastoletniego mężczyznę. Teraz okazuje się, że była to kobieta, a co więcej – że została pozbawiona głowy.
Spis treści: Mumia nastolatka w rzeczywistości była kobietą Jak zginęła kobieta na bagnach? Mumia wkrótce będzie częścią ekspozycji muzeum w Belfaście W National Geographic Polska w lutym ubiegłego roku opisywaliśmy sprawę znalezienia szczątków człowieka na terenie mokradeł w okolicy wsi Bellaghy. Sprawa została zgłoszona przez osobę prywatną. Na miejsce przyjechała policja wraz z kryminologami, którzy dokonali identyfikacji zwłok. Była to rutynowa procedura, ponieważ początkowa teza zakładała, że to może być ofiara przestępstwa. Szybko się jednak okazało, że zwłoki nie są świeże i założono, że człowiek ten mógł zginąć nawet kilkadziesiąt lat temu. Jednak dalsza analiza wykazała, że są to szczątki z okresu starożytności. Mumia nastolatka w rzeczywistości była kobietą Archeolodzy byli pewni, że ciało należało do mężczyzny w wieku od 13 do 17 lat. Nie udało się jednak ustalić przyczyny śmierci. Badaczy zadziwił wyjątkowo dobry stan zachowania zwłok. Bagienne środowisko „zakonserwowało” szczątki, tworząc z nich swoistą mumię. Umożliwiło to częściowe zachowanie fragmentów skóry, paznokci lewej ręki, paznokci u nóg, a nawet niemal nienaruszonej nerki. Szczątki są datowane na okres od 343 do 1 r. p.n.e., co znaczy, że pochodzą z epoki żelaza. Jednak najnowsze badanie wykazało, że doszło do jednej, aczkolwiek poważnej pomyłki. Okazuje się bowiem, że ciało nie należało do mężczyzny, lecz kobiety, która mogła mieć od 17 do 22 lat. – Analiza osteoarcheologiczna wykazała, że ​​ciało należało do kobiety. Jest to tym bardziej znaczące odkrycie, ponieważ większość zachowanych w bagnach zwłok z tego okresu należało do mężczyzn – napisali w oświadczeniu autorzy. Jak zginęła kobieta na bagnach? Kobieta miała ok. 1,67 m wzrostu. Jej ciało zostało pozbawione głowy, której nie odnaleziono w pobliżu. Nowa analiza wykazała również ślady nacięć na kręgach szyjnych, co sugeruje, że przyczyną śmierci było ścięcie głowy. – Do dekapitacji doszło prawdopodobnie na bagnach. Mogła być to część rytuału, a osoba ta została złożona w ofierze – twierdzą naukowcy z Irlandii Północnej. – Bagienna mumia kobiety jest z pewnością jednym z najważniejszych odkryć archeologicznych w Irlandii Północnej. To ważne odkrycie, które rzuca światło na to, jak wyglądało życie ludzi na naszych ziemiach tysiące lat temu, a także jak wyglądała ta starożytna kultura – mówi Niamh Baker, archeolożka z Muzeum Narodowego Irlandii Północnej, która była współautorką badania. Z kolei Eileen Murphy, profesor archeologii z Queen’s University w Belfaście podkreśliła, jak ważne jest, aby badania doprowadzać do końca i nie opierać się wyłącznie na wstępnie postawionych hipotezach. – To był zaszczyt przeprowadzić analizę osteologiczną szczątków odnalezionych w Bellaghy. Podobnie jak w przypadku wielu ciał z torfowisk z epoki żelaza, młoda kobieta poniosła bardzo gwałtowną śmierć. Teraz czekamy na wyniki analizy DNA, która bez wątpienia ujawni więcej szczegółów z życia tej młodej dziewczyny – dodaje Murphy. Mumia wkrótce będzie częścią ekspozycji muzeum w Belfaście Szczątki kobiety obecnie znajdują się w zbiorach Muzeum Narodowego Irlandii Północnej w Belfaście. Wciąż są badane w tamtejszym laboratorium. Naukowcy zapowiadają, że po całym procesie konserwacji zostaną zaprezentowane szerszej publiczności. – Historia związana z ludźmi z dawnych lat może być współcześnie dla nas niezrozumiała i niepokojąca. Jednak takie odkrycia pomagają nam lepiej zrozumieć to, jak wyglądały wierzenia i tradycje np. w epoce żelaza. Studiując bagienną mumię możemy zastanowić się nad zmianami społecznymi na przestrzeni czasu. Patrząc na tę kobietę dzisiaj powinniśmy pamiętać, że kiedyś była człowiekiem, takim jak my – powiedziała Hannah Crowdy, kuratorka muzeum. Źródło: National Museums NI Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Eksperci powąchali starożytne mumie. Pierwsze takie badanie
To pierwsze tego typu badanie przeprowadzone w Egipcie. Eksperci powąchali dziewięć mumii sprzed tysięcy lat. Niektóre z nich pachniały jak doskonałe perfumy, ale zdarzały się egzemplarze zjełczałe.
Spis treści: Mumie celem badań Naukowe wąchanie mumii egipskich Mumie jak perfumy. Chociaż nie zawsze Z czym kojarzymy starożytny Egipt? Z wielkimi piramidami, niebosiężnymi świątyniami i, oczywiście, przerażającymi mumiami. W kulturze popularnej, czyli w filmach, zmarli zawinięci w bandaże ożywają i atakują śmiałków naruszających ich spokój. Prawda o mumiach jest zgoła inna. Konserwatorzy bardzo często mówią, że lubią pracować nad mumiami. Bo te po prostu… ładnie pachną. Mumie celem badań Międzynarodowa grupa naukowców ze Słowenii, Polski i Egiptu postanowiła w usystematyzowany sposób przebadać zapach mumii. Właśnie podsumowano projekt kierowany przez prof. Matiję Strliča z University College London i z Uniwersytetu w Ljubljanie. Publikacja na ten temat ukazała się na łamach czasopisma naukowego „Journal of the American Chemical Society”. Skład substancji służących do balsamowania był celem ekspertyz mumii sprowadzonych w czasach kolonialnych do Europy. Ale do tej pory nie przeprowadzono tak szeroko zakrojonego badania wśród mumii przechowywanych w Egipcie. Wytypowano dziewięć mumii z różnych okresów starożytnego Egiptu – od czasów Nowego Państwa (połowa II tysiąclecia p.n.e.) po okres rzymski (IV wiek n.e.) – z kolekcji słynnego Muzeum Egipskiego w Kairze. – Dla starożytnych Egipcjan mumifikacja była ważną praktyką pogrzebową, mającą na celu zachowanie ciała i duszy w życiu pozagrobowym poprzez szczegółowy rytuał balsamowania zmarłego przy użyciu olejków, wosków i balsamów. Praktyka ta ewoluowała z biegiem czasu, a identyfikacja różnych technik i stosowanych materiałów zapewnia wgląd w epokę, lokalizację i status społeczno-ekonomiczny mumifikowanej osoby – opowiada współautor badania, prof. Ali Abdelhalim, dyrektor Muzeum Egipskiego w Kairze. Również dla starożytnych Egipcjan zapach odgrywał kluczową rolę w procesie mumifikacji. Przyjemne wonie kojarzone były z bóstwami egipskimi i czystością. Dlatego tak dużą wagę przykładano do płukania wnętrzności winem palmowym, wypełniania ich aromatycznymi żywicami i olejami. Te działania były poprzedzone usunięciem organów wewnętrznych i wysuszeniem ciała z pomocą natronu. Naukowe wąchanie mumii egipskich Naukowcy wykorzystali metody instrumentalne i sensoryczne. Użyto chromatografu gazowego połączonego ze spektrometrem masowym do pomiaru i kwantyfikacji substancji chemicznych emitowanych przez mumie. Komplementarną częścią analizy był udział panelu wyszkolonych ludzkich „wąchaczy”, którzy opisali swoje zapachowe wrażenia. – Zapach zmumifikowanych ciał od lat spotyka się ze sporym zainteresowanie ekspertów i ogółu społeczeństwa, ale do tej pory nie przeprowadzono żadnych połączonych chemicznych i percepcyjnych badań naukowych – mówi prof. Matija Strlič. W jego ocenie najnowsza analiza pomoże ekspertom lepiej zaplanować konserwację i poznać starożytne materiały do balsamowania. Mumie jak perfumy. Chociaż nie zawsze We wnioskach z badania naukowcy piszą, że nowo pozyskanie dane dostarczają wskazówek na temat materiałów używanych do mumifikacji oraz ewolucji praktyk i składników, a także ujawniają szczegóły dotyczące późniejszej konserwacji szczątków w muzeach. Eksperci wąchający zmumifikowane ciała w następujący sposób określili ich zapach: 78 % – drzewny, 67 % – pikantny, 56 % – słodki, 33 % – kadzidlany, 33 % – nieświeży, zjełczały. Oznacza to, że mumie pachną najczęściej przyjemnie. Nie znaleziono korelacji między rodzajem zapachu, a okresem wykonania mumii. Na przykład zarówno mumie z okresu Nowego Państwa, jak i z Okresu Późnego wyróżniały się silnymi nutami „słodkimi” i „ziołowymi”. Egzemplarze pachnące nieświeżo zdarzały się wśród mumii z różnych czasów. Na obecny zapach mumii wpłynęło wiele czynników, na przykład sposób ich przechowywania czy konserwacji. Wygląda na to, że każdy przypadek należy traktować indywidualnie i trudno jest o szersze uogólnienia. Co ciekawe, na części mumii wykryto ślady zastosowania pestycydów, jednak w dokumentacji dotyczącej ich konserwacji nigdy nie wspomniano o zastosowaniu takich środków. Być może tego typu substancje zastosowano wiele dekad temu. Miało to na celu zabezpieczenie mumii przed szkodnikami. Źródło: Journal of the American Chemical Society Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Rosalia Lombardo jest nazywana najpiękniejszą mumią świata. Podobno zwłoki dziewczynki wykazują oznaki życia
Rosalia Lombardo była jedną z ostatnich osób, które po śmierci spoczęły w katakumbach kapucynów w Palermo. Dziewczynka zmarła w wieku dwóch lat. Do jej zabalsamowanego ciała przylgnęło imię „La Bella Addormentata”, czyli „Śpiąca Królewna”. Najpiękniejsza mumia świata, jak bywa nazywana, niektórych turystów zachwyca, a innych przeraża. Podobno zmumifikowane zwłoki od czasu do czasu wykazują oznaki życia.
Spis treści: Kim była Rosalia Lombardo? Najpiękniejsza mumia świata Technika balsamowania Niepokojące doniesienia o Rosalii Lombardo Tajemnica najpiękniejszej mumii świata Niewiele osób ma szansę zyskać życie po śmierci. Najczęściej dotyczy to ważnych osobistości, które za życia wywarły wpływ na zbyt wiele osób i pozostawiły po sobie zbyt bogatą spuściznę, by móc spocząć w zapomnieniu. Bo przecież każdy pamięta o koronowanych głowach, gwiazdach estrady, mistrzach pędzla, pióra czy dłuta, ale kto poza najbliższymi wspomina zwykłych szarych ludzi? Z Rosalią Lombardo jest inaczej. Za życia, dla świata nie była nikim ważnym, a mimo to przy miejscu jej spoczynku nawet dziś gromadzą się tysiące osób, które chcą na własne oczy zobaczyć sławną Śpiącą Królewnę. Kim była Rosalia Lombardo? Rosalia Lombardo urodziła się 13 grudnia 1918 roku w Palermo. Dziewczynka przeżyła zaledwie dwa lata. Według opowieści, która do dziś jest powtarzana na Sycylii, była słaba i chorowita, a w ciągu swojego krótkiego życia miała doświadczyć więcej bólu niż niejeden człowiek, który dożył sędziwego wieku. Dziewczynka zmarła 6 grudnia 1920 roku na zapalenie płuc. Po śmierci Rosalii Mario Lombardo, jej ojciec, zwrócił się o pomoc do znanego balsamisty. Cierpiąc z powodu przedwczesnej śmierci dziecka, chciał, żeby Alfredo Salafia zachował ciało jego córeczki na wieki. Udało się. Rosalia Lombardo zmarła ponad 100 lat temu, a jej zwłoki do dziś znajdują się w niemal idealnym stanie. Najpiękniejsza mumia świata Rosalia Lombardo spoczęła w katakumbach pod klasztorem kapucynów w sycylijskim Palermo. Miejsce to słynie ze specyficznego mikroklimatu, który spowalnia rozkład zwłok. Zabalsamowane ciała, które zostały tam złożone, wydają się być całkowicie odporne na upływający czas. To oczywiście hiperbola, bo nawet zmumifikowane zwłoki ulegają powolnemu rozkładowi. W katakumbach znajduje się około 8 tys. mumii, ale żadna nie przedstawia tak dobrego stanu, jak sławna Śpiąca Królewna. Przyglądając się ciału dwulatki, można odnieść wrażenie, że od śmierci dziewczynki nie minęło zbyt dużo czasu. Niewprawione oko nie dostrzeże na nim żadnych śladów rozkładu. Mało tego, prześwietlenie wykazało, że także organy wewnętrzne zostały zachowane w bardzo dobrym stanie. Pierwsze oznaki rozkładu w formie niewielkiego przebarwienia skóry zaczęły pojawiać się na zwłokach małej Rosalii dopiero w 2009 roku. Ciało dziewczynki zostało wówczas przeniesione do innego, suchszego pomieszczenia, a oryginalną trumnę zamknięto w większej skrzyni z transparentnym wiekiem. Hermetyczny pojemnik wypełniono azotem, po czym ciało dziewczynki wróciło na pierwotne miejsce. Technika balsamowania Jak to możliwe, że zwłoki dwulatki okazują się niebywale odporne na upływ czasu? Sekret ujrzał światło dzienne dopiero w 2009 roku, gdy odnaleziono notatki Alfredo Salafii. Z zapisków wynika, że w celu zabicia bakterii, balsamista zastąpił krew dziewczynki formaliną. Ciało osuszył alkoholem, a by zapobiec nadmiernemu wyschnięciu, natarł je gliceryną. Kwas salicylowy zabił grzyby, a sole cynku nadały zwłokom pożądaną sztywność. Receptura opracowana przez włoskiego balsamistę przewidywała użycie „jednej części gliceryny, jednej części formaliny nasyconej siarczanem cynku i chlorkiem oraz jednej części alkoholu nasyconego kwasem salicylowym”. Niepokojące doniesienia o Rosalii Lombardo Z czasem katakumby kapucynów stały się atrakcją turystyczną, a zabalsamowane ciało Rosalii Lombardo zaczęto traktować jako najcenniejszy spośród wszystkich wystawionych tam „eksponatów”. Turyści zwiedzający Palermo na własne oczy chcieli zobaczyć najpiękniejszą mumię świata. Od niedawna zainteresowanie mumią wzrosło. Ciekawych przyciąga już nie tylko doskonały stan zachowania zwłok, ale także niepokojące plotki. Podobno ciało dwulatki od czasu do czasu wykazuje oznaki życia. Dziewczynka ma mrugać, pokazując turystom swoje piękne niebieskie oczy. Mimo zakazu fotografowania i filmowania zwłok złożonych w katakumbach, co jakiś czas do internetu trafiają nagrania, mające potwierdzić to niecodzienne zjawisko. Jak to możliwe, że zwłoki mrugają? Istnieje tylko jedna poprawna odpowiedź – Rosalia Lombardo nie mogła powrócić do życia, więc nic takiego nie mogło się wydarzyć. Tajemnica najpiękniejszej mumii świata Na temat tego zjawiska powstało kilka teorii. Niektórzy badacze sugerowali, że do otwarcia powiek doprowadzają zmiany temperatury w pomieszczeniu. Inni wyrażali przekonanie, że następuje to pod wpływem wibracji, wywołanych krokami zwiedzających. Najbardziej prawdopodobne wyjaśnienie jest jednak znacznie prostsze. Powieki dziewczynki nigdy nie były całkowicie zamknięte. Wrażenie mrugania jest niczym innym, jak tylko złudzeniem optycznym, które powstaje pod wpływem zmiany kąta padania światła, gdy promienie słoneczne ulegają załamaniu. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Igły cieńsze niż w dzisiejszych studiach tatuażu. Polka badała mumie sprzed 800 lat
Różnorodne tatuaże zdobiły ciała mieszkańców Peru w XIII wieku. Złożoność zdobień skóry dostrzeżono na mumiach dzięki laserowi. Okazało się, że czasem stosowano igły mniejsze niż te standardowo używane dzisiejszych studiach.
Spis treści: Laserem w tatuaż Precyzja tatuażystów sprzed setek lat Znaczenie tatuaży wśród Chancay Zdobienie ciała tatuażami jest praktyką znaną od co najmniej 5 tysięcy lat. Trudno wskazać miejsce, gdzie po raz pierwszy je wykonano, bo tradycja ta była znana zarówno w Europie, jak i w Azji czy Ameryce Południowej. Tatuażom wykonanym przez mieszkańców tego ostatniego kontynentu przyjrzeli się badacze w ramach nowych badań. Laserem w tatuaż Naukowcy postanowili zbadać tatuaże zachowane na zmumifikowanych szczątkach prekolumbijskiej ludności Chancay, która zamieszkiwała terytorium obecnego Peru. Mumie odkryto w 1981 roku podczas wykopalisk ratunkowych na cmentarzysku Cerro Colorado w dolinie Huaura w Peru. Obecnie są przechowywane w Muzeum Archeologicznym Arturo Ruiz Estrada. Chancay nie zasłynęli z budowy wielkich budowli czy wykwintnego rękodzieła, bo ich wyroby były proste. Jednak – jak czytamy w Encyklopedii Britannica – możemy docenić ich poczucie humoru. Na naczyniach zachowały się namalowane przez ich przedstawicieli „komiksy”, które nawet dzisiaj mogą wywołać uśmiech. Chancay znani są też ze zdobienia ciała tatuażami. Wiemy o tym, bo część ich zwłok zachowała się w formie mumii. Niedawno międzynarodowy zespół badaczy z Peru, USA, Hong Kongu i Polski (należy do niego Judyta Bąk z Instytutu Archeologii UJ) postanowił dokładnie przyjrzeć się tym zdobieniom z pomocą specjalistycznej aparatury. Wnioski opublikowano na łamach czasopisma naukowego „PNAS”. Naukowcy wykorzystali laserowo stymulowaną fluorescencję (LSF). Precyzja tatuażystów sprzed setek lat Naukowcy wzięli na warsztat około 100 mumii. Zachowały się na nich w sposób fragmentaryczny różne wzory tatuaży. Sporo było wzorów geometrycznych przywodzących na myśl łuski czy winorośle. Tatuowano również zwierzęta. Jednobarwne zdobienia wykonywano z pomocą czarnego barwnika, zapewne na bazie węgla. Zastosowanie LSF i jednocześnie ręcznych latarek generujących światło UV ujawniło szczegółowe elementy wzorów dostrzegalnych bez użycia specjalistycznego sprzętu. Poza tym tatuaże stały się zdecydowanie bardziej wyraźnie, bo udało się „usunąć” rozlany po skórze barwnik. Badacze dokonali ciekawego ustalenia. Okazało się, że niektóre tatuaże były wykonane pieczołowicie i dokładnie, a na większości zmarłych – dość niechlujnie. Oznacza to, że wykonywały je osoby o różnych poziomach umiejętności lub cel niektórych tatuaży był inny. Są też dowody na to, że umiejętności tatuażystów z XIII wieku były równie zaawanasowane jak dzisiejszych. Dzięki zastosowaniu lasera naukowcy dostrzegli, że do nakłuwania motywu na skórze wykorzystano bardzo drobne igły. Niektóre linie mają zaledwie od 0,1 do 0,2 mm szerokości, a zatem są nawet cieńsze niż te standardowo wykonywane w dzisiejszych salonach. Tak cienkie igły zostały wykonane z kości lub były to igły z kaktusa. W ocenie naukowców poziom wyrafinowania i precyzji tatuaży był wyższy niż w przypadku innych dzieł sztuki społeczności Chancay, takich jak ceramika, tekstylia i sztuka naskalna. Wskazuje to, że ludzie ci wkładali szczególny wysiłek w swoje tatuaże. Znaczenie tatuaży wśród Chancay Znaczenie „zdobienia” ciała zmienia się w zależności od kultury i okresu. Dziś coraz więcej osób posiada tatuaże i nie są one kojarzone z więziennymi dziarami jak jeszcze kilka dekad temu. A jak było w przypadku Chancay? Niestety, ta kultura nie wykształciła pisma, więc skazani jesteśmy na domysły. Zdaniem badaczy tatuaże odgrywały wśród tego prekolumbijskiego ludu znaczącą rolę. Była to forma ekspresji osobistej i kulturowej (nie zawsze były to po prostu ozdoby) oraz potencjalny wskaźnik statusu społecznego, rangi lub przynależności do grupy. Obecność zarówno zoomorficznych, jak i geometrycznych wzorów dodatkowo sugeruje złożoność tej formy sztuki wykraczającej poza prostą dekorację. Źródło: PNAS Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Złote języki i paznokcie w grobowcach. Tych ludzi pochowano niczym królów
Archeolodzy odnaleźli zjawiskowy grobowiec, w którym pochowano człowieka wraz z wytwornymi i bogatymi darami grobowymi. Odkrycia dokonano na stanowisku archeologicznym Al-Bahnasa.
Spis treści: Fascynujące odkrycie w Al-Bahnasa w Egipcie Setki mumii wraz z bogatymi darami grobowymi Archeolodzy odnaleźli 13 złotych języków i złote paznokcie Mumie pochodziły z okresu dynastii Ptolemeuszy Starożytny Egipt, kolebka jednej z największych cywilizacji w historii ludzkości i miejsce, w którym narodziło się wiele niezwykłych innowacji. To również kraina pełna wyrafinowanych tradycji i mistycznych rytuałów związanych z mumifikacją i balsamowaniem zmarłych. Archeolodzy od wieków badają egipskie doliny w poszukiwaniu skarbów pradawnego Egiptu, aby dowiedzieć się więcej o tym fascynującym kraju. Fascynujące odkrycie w Al-Bahnasa w Egipcie I chociaż wydawać się może, że historycy na wylot poznali starożytny Egipt i Egipcjan, wciąż dochodzą do nas wieści o kolejnych odkryciach znad Nilu. Tym razem badacze prowadzili wykopaliska na stanowisku archeologicznym Al-Bahnasa w prowincji Minja w środkowym Egipcie. Miejsce to jest znane głównie dzięki odkryciu ogromnej liczby tekstów papirusowych. Pierwsze wykopaliska w Al-Bahnasa rozpoczęły się w styczniu 1897, a ich autorami byli Bernard P. Grenfell i Arthur S. Hunt. Teksty pochodziły z okresów od I wieku p.n.e. do X wieku n.e. W ciągu kilku miesięcy odnaleziono prawie dwie tony papirusów, które wysłano później do Anglii. To potężne egipskie archiwum kryje jednak więcej tajemnic. Setki mumii wraz z bogatymi darami grobowymi Naukowcy odkryli tutaj ostatnio strukturę grobową, która była misternie zdobiona inskrypcjami, a także rycinami przedstawiającymi sceny rytualne. Grobowiec miał w sumie trzy komory grobowe i pochowano tu ok. 300 mumii. Na ścianach widniały wizerunki bóstw Anubisa, Ozyrysa, Atum i Nut. Ponadto odkryto tam cztery wapienne sarkofagi. – Mumie zostały ułożone skrupulatnie, co sugeruje podobieństwa praktyk pochówku. Inny szyb grobowy prowadził do podobnie zdobionych komór, z których jedna należała do osoby zidentyfikowanej jako „Wen Nefer”. Na jednej ze ścian grobowca przedstawiono właściciela wraz z rodziną, składającego ofiary bóstwom egipskim – wyjaśnia dr Esther Pons Mellado, kierowniczka badań i archeolożka z Hiszpanii. Archeolodzy odnaleźli 13 złotych języków i złote paznokcie Okazało się, że niektóre mumie złożono wraz z bogatymi darami grobowymi. Uczeni odkryli również w kilku złote paznokcie, a także trzynaście złotych języków. – Mumie pochodzą z okresu Ptolemeuszów. Złote języki w ustach symbolizowały przygotowanie do życia pozagrobowego – powiedział dr Mohamed Ismail Khaled, sekretarz generalny Najwyższej Rady Starożytności. Jedna mumia miała nawet dwa złote języki. W tym samym miejscu odnaleziono cenne przedmioty, takie jak terakota boga Harpokratesa, amulety przedstawiające egipskie bóstwa, takie jak Tot, Izyda i Horus, a także skarabeusza w kształcie serca. – To odkrycie to istotny element układanki historii tego regionu – dodał dr Khaled. Mumie pochodziły z okresu dynastii Ptolemeuszy Badacze podkreślają, że w Al-Bahansa po raz pierwszy odkryto ludzie szczątki, a także teksty i sceny rytualne, które zawierają wzmianki o bóstwach z tego okresu. – Te artefakty, wraz z wyszukanymi zwyczajami pogrzebowymi, dostarczają cennych informacji na temat wierzeń religijnych Ptolemeuszów – napisali w oświadczeniu archeolodzy odpowiedzialni za najnowsze znaleziska. Ptolemeusze to dynastia pochodzenia macedońskiego, która władała starożytnym Egiptem w latach 304–30 p.n.e. A także w południowej Syrii, Libanie i Palestynie w latach 301–200 p.n.e. oraz na Cyprze do 58 p.n.e. i w latach 48–30 p.n.e. Nazwa pochodzi od imienia jej założyciela – jednego z wodzów armii Aleksandra Wielkiego – i kolejnych królów dynastii. Co ciekawe, wcześniejsze wykopaliska ujawniły w ty regionie bazylikę bizantyjską, świątynię poświęconą Ozyrysowi, a także grobowce z okresu Saita, grecko-rzymskiego i rzymskiego. To potwierdzenie, że stanowisko było ważnym miejscem kultu religijnego dla wielu różnych kultur. Źródło: Arkeonews Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Mumia jak z horroru. Naukowcy odkryli, że Egipcjanka sprzed 3,5 tys. lat mogła umrzeć w męczarniach
Niezwykła mumia z drugiego tysiąclecia przed naszą erą ma szeroko otwarte, wykrzywione usta. Długo przypuszczano, że to efekt niedbałości balsamistów. Jednak najnowsze badania wskazują na coś innego. Kobieta najprawdopodobniej zmarła w męczarniach. Przerażający wygląd jej zwłok to efekt rzadkiego skurczu mięśni, pojawiającego się w chwili śmierci.
W tym artykule: Gdzie znaleziono niezwykłą mumię? Czego dowiedzieliśmy się o mumii? Niedbalstwo? Nic podobnego Straszna śmierć starożytnej Egipcjanki Badania z wykorzystaniem nowoczesnych technik obrazowania rzuciły nowe światło na historię jednej z najsłynniejszych mumii znalezionych w Egipcie. Tzw. Krzycząca Kobieta to zabalsamowane i zmumifikowane zwłoki sprzed ok. 3,5 tys. lat. Mumia ma niezwykły, charakterystyczny wygląd. Jej usta są szeroko otwarte i wykrzywione. Przypomina postać ze sławnego obrazu Edvarda Muncha „Krzyk”. Mumia robi przerażające wrażenie, jakby była z horroru. Jednak naukowcy długo uważali, że to efekt zwykłego niedbalstwa starożytnych balsamistów. Przyjmowano, że podczas mumifikacji zapomnieli oni zamknąć usta i unieruchomić szczękę zmarłej. Przez co po śmierci zaczęła wyglądać niczym bohaterka filmu grozy. Najnowsze analizy wskazują na co innego. W czasopiśmie naukowym „Frontiers in Medicine” ukazał się artykuł dr Sahar Saleem, profesorki radiologii z Uniwersytetu Kairskiego. Saleem odkryła, że „Krzycząca Kobieta” była balsamowana z użyciem drogich, sprowadzanych z zagranicy materiałów. Nie mogło więc być mowy o niedbalstwie. Zdaniem Saleem jej straszny wygląd to najprawdopodobniej efekt cierpienia w chwili śmierci. Gdzie znaleziono niezwykłą mumię? W 1935 roku nowojorskie Metropolitan Museum zorganizowało wyprawę archeologiczną do Egiptu. Na stanowisku Deir el-Bahari w pobliżu Luksoru znaleziono grobowiec Senenmuta. Senenmut był wysokim egipskim urzędnikiem, architektem, zaufanym sługą królowej Hatszepsut. Wybudował dla niej słynną, wykutą w skale świątynię, która przetrwała do naszych czasów. Badania grobowca Senenmuta sprzed prawie dziewięćdziesięciu lat przyniosły sporo niespodzianek. Pod grobem architekta znaleziono komorę ze szczątkami jego matki Hat-Nufer. Byli tam również inni, niezidentyfikowani krewni. W komorze znajdowała się także drewniana trumna – a w niej szczątki kobiety w średnim wieku. To właśnie była „Krzycząca Kobieta”. Czego dowiedzieliśmy się o mumii? Mumia – od 1998 r. znajdująca się w Muzeum Egipskim w Kairze – została przebadana z pomocą kilku technik obrazowania. Naukowcy wykorzystali tomograf komputerowy (CT), skaningowy mikroskop elektronowy (SEM), spektrometr FTIR, wykonali też dyfrakcję rentgenowską (XRD). Dzięki temu uzyskali zupełnie nowe informacje o „Krzyczącej Kobiecie”. W chwili śmierci miała około 48 lat. Mierzyła tylko 1,54 m. Cierpiała na łagodne zwyrodnienie kręgosłupa i brakowało jej kilku zębów. Być może zostały jej usunięte przed śmiercią przez starożytnych dentystów (stomatologia została zapoczątkowana właśnie w Egipcie faraonów). Zaskakująca okazała zastosowana technika balsamowania mumii. Klasyczne metody z okresu Nowego Państwa (1500–1000 r. p.n.e.) wymagały usunięcia ze zwłok wszystkich organów wewnętrznych z wyjątkiem serca. Jednak mumia „Krzyczącej Kobiety” nie nosi śladów nacięć. Zaś w jej środku nadal znajdują się mózg, płuca, śledziona, nerki czy jelita. Dlaczego je pozostawiono, nie wiadomo. Niedbalstwo? Nic podobnego Podczas balsamowania zwłok wykorzystano za to jałowiec i kadzidło. W starożytności były to drogie materiały. Do Egiptu sprowadzano je z basenu Morza Śródziemnego, Wschodniej Afryki albo z Półwyspu Arabskiego. Naturalne włosy zmarłej pofarbowano henną. Na głowę założono jej perukę zrobioną z włókien z palmy daktylowej. By je usztywnić, użyto magnetytu, kwarcu i kryształków albitu. Peruka została też poczerniona – czarny w starożytnym Egipcie kojarzył się z młodością. Co było przyczyną zgonu 48-latki? Nie wiadomo. Jednak drogie składniki użyte przez balsamistów wykluczają, że mumifikację przeprowadzono niestarannie. Straszna śmierć starożytnej Egipcjanki Zdaniem dr Saleem przerażający wygląd mumii to skutek cierpienia w chwili śmierci. – Straszny wyraz twarzy mumii można uznać za stężenie kataleptyczne – mówi naukowczyni. – To by oznaczało, że umierając, kobieta krzyczała w męczarniach – dodaje Saleem. Stężenie kataleptyczne, zwane też skurczem pośmiertnym, to bardzo rzadka forma skurczu mięśni. Pojawia się w chwili śmierci i trwa aż do stężenia pośmiertnego (bywa z nim mylony). Skurcz pośmiertny jest znacznie silniejszy od stężenia pośmiertnego i nie da się go odwrócić. Jego przyczyna nie jest znana. Przypuszcza się, że stężenie kataleptyczne może być efektem gwałtownej albo wyjątkowo bolesnej śmierci w tragicznych okolicznościach, np. spalenia na stosie. Źródła: EurekAlert, Frontiers in Medicine.
Czy starożytni Egipcjanie leczyli nowotwory mózgu? Badania dwóch czaszek wskazują, że przynajmniej próbowali
Starożytny Egipt już nie raz zadziwiał badaczy zaawansowaniem wiedzy z różnych dziedzin. Tym razem odkryto, że Egipcjanie prawdopodobnie potrafili leczyć raka mózgu.
W tym artykule: Odkrycie w Cambridge Czaszka mężczyzny Czaszka kobiety Nowotwory w starożytności Międzynarodowy zespół badaczy odkrył, że nowotwory mózgu były prawdopodobnie dość częste w starożytnym Egipcie. Mało tego – analiza dwóch czaszek wskazuje na to, że Egipcjanie próbowali nowotwory mózgu także leczyć. Medycyna w Starożytnym Egipcie Starożytny Egipt jest dobrze znany archeologom ze swojej wiedzy medycznej i różnorodnych sposobów leczenia. Na przykład z historycznych źródeł pisanych: papirusów Kahuna (1850–1700 p.n.e.) czy Ebersa (ok. 1550 p.n.e.). Z zachowanych źródeł wiemy na pewno, że medycyna starożytnego Egiptu była na tyle zaawansowana, aby opisywać, klasyfikować i skutecznie leczyć na przykład urazy kości. Zwyczaj mumifikowania zmarłych i tysiące mumii zachowanych po dziś dzień pozwalają także na fizyczne badanie szczątków Egipcjan. Stosowali oni między innymi: trepanacje czaszki, protezy kończyn, plomby dentystyczne, skutecznie składali złamania kości. Mimo pewności badaczy, że w starożytności chorowano także na nowotwory, to dotychczasowe znaleziska nie dawały pewności, czy próbowano je leczyć. Egipcjanie na pewno zmiany nowotworowe rozpoznawali i próbowali klasyfikować. Ale czy próbowali także leczyć – to było trudno stwierdzić. W egipskiej mumii wykryto ślady nowotworu złośliwego. Niezwykłe odkrycie polskich naukowców. Polscy naukowcy dokonali zaskakującego odkrycia w mumii sprzed 2000 lat, która znajdowała się w zbiorach Uniwersytetu Warszawskiego. Okazuje się, że mogła być chora na raka. Odkrycie w Cambridge Ten stan rzeczy właśnie zmieniło nowe badanie. Artykuł opublikowany w czasopiśmie „Frontiers in Medicine” opisuje dwie staroegipskie czaszki. Starsza ma około 4500 lat, młodsza – mniej więcej 2500 lat. Obie znajdują się w tzw. w kolekcji Duckworth na Uniwersytecie Cambridge w Wielkiej Brytanii. Czaszka i żuchwa nr. 236, datowane na lata 2687–2345 p.n.e., należały do mężczyzny w wieku od 30 do 35 lat. Czaszka E270, datowana na lata 663–343 p.n.e., należała do kobiety w wieku powyżej 50 lat. Główni autorzy badania to Tatiana Tondini z Uniwersytetu w Tybindze oraz Edgard Camarós, paleopatolog z Uniwersytetu w Santiago de Compostela. Czaszka mężczyzny Na czaszce 236 obserwacja mikroskopowa wykazała zmianę o dużych rozmiarach, odpowiadającą nadmiernemu zniszczeniu tkanki, co zakwalifikowano jako nowotwór. Ponadto znaleziono około 30 małych zmian przerzutowych rozproszonych po całej czaszce. Tym, co najbardziej zaskoczyło badaczy, było odkrycie śladów nacięć wokół tych zmian. Prawdopodobnie wykonano je ostrym przedmiotem, np. metalowym narzędziem. „Gdy zobaczyliśmy to po raz pierwszy pod mikroskopem, nie mogliśmy uwierzyć własnym oczom” – mówi Tondini. „Wygląda na to, że Egipcjanie dokonali interwencji chirurgicznej związanej z obecnością komórek nowotworowych. To dowód na to, że medycyna starożytnego Egiptu obejmowała także eksperymentalne metody leczenia (lub badania) nowotworów” – wyjaśnia współautor artykułu prof. Albert Isidro (chirurg onkolog ze Szpitala Uniwersyteckiego Sagrat Cor w Barcelonie). Ślady nacięć na czaszce 236 lat mogą wskazywać, że starożytni Egipcjanie próbowali operować nadmierny rozrost tkanki. Mogą też świadczyć o tym, że operacji dokonano już po śmierci pacjenta, próbując dowiedzieć się więcej o przyczynach zgonu i naturze choroby. Odkryto tajemnicę egipskiej mumii. Naukowcy stworzyli zjawiskową rekonstrukcję twarzy kobiety Tajemnicza mumia pochodząca z Egiptu przez niemal 100 lat znajdowała się w australijskiej szkole. Dotychczas nikt nie był pewny, skąd pochodziły szczątki ani do kogo należały. Najnowsze ba... Czaszka kobiety Sporo młodsza czaszka kobiety to przypadek jeszcze ciekawszy. Znaleziono w niej aż trzy różne zmiany, wiele mówiące o tym, co przeszła osoba do której należała. Podobnie jak pierwsza czaszka, również ta posiada dużą zmianę – najprawdopodobniej guz nowotworowy, który doprowadził do zniszczenia kości. Analiza mikro- i makroskopowa według badaczy wskazuje nawet na konkretne nowotwory: kostniakomięsaka lub oponiaka. Druga zmiana to ślad po uderzeniu w głowę ostrym narzędziem. Prawdopodobnie powstał w wyniku walki lub kobieta doznała przemocy. Odniosła głęboki i poważny uraz głowy, jednak rana uległa zagojeniu. Prawdopodobnie kobieta została poddana leczeniu i w rezultacie przeżyła. „Czy ta kobieta była zaangażowana w jakiekolwiek działania wojenne?” – zastanawia się Tondini. „Jeśli tak, to musimy ponownie przemyśleć rolę kobiet w konfliktach w starożytności” – dodaje. Trzecia zmiana na czaszce kobiety to także uraz. Obserwacja mikroskopowa ujawniła dodatkowe, wygojone złamanie bez przemieszczenia. Jest zlokalizowane bardzo blisko zmiany nowotworowej – co znów wskazuje na próby leczenia. Nowotwory w starożytności „Widzimy, że chociaż starożytni Egipcjanie byli w stanie poradzić sobie ze złożonymi złamaniami czaszki, nowotwory nadal stanowiły granicę wiedzy medycznej” – mówi Tatiana Tondini. Chociaż kojarzymy nowotwory ze współczesnością i obecnością wielu rakotwórczych substancji w naszym otoczeniu, mamy coraz więcej dowodów, że również w przeszłości były powszechne. „Chcieliśmy dowiedzieć się, jaką rolę odgrywały nowotwory w przeszłości, jak częsta była ta choroba i jak starożytne społeczeństwa próbowały sobie z nią radzić” – konkluduje Tondini. To badanie to z pewnością nie koniec medycznych odkryć w dziedzinie paleoonkologii. Źródło: Frontiers in Medicine.
Chińskie groby na prekolumbijskim stanowisku archeologicznym w Peru. Skąd się tam wzięli Azjaci?
Niedaleko elitarnego mauzoleum z VIII–X w. w Castillo de Huarmey w Peru, w którym pochowano wśród niezliczonych skarbów kilkadziesiąt osób, polscy archeolodzy odkryli dwa pochówki… Chińczyków. To było spore zaskoczenie na naukowców.
W tym artykule: Nietypowe groby i zaskoczenie studentów Skąd przyszli? Kim byli? Chińczyk w Peru. Skąd i kiedy tam trafił? Co mówią kości zmarłego? Ponad dekadę temu to była prawdziwa sensacja archeologiczna. Wiadomość obiegła cały świat. W 2010 roku naukowcy pod kierunkiem prof. Miłosza Giersza i dr hab. Patrycji Prządki-Giersz z Uniwersytetu Warszawskiego dokonali w Peru odkrycia pierwszego w historii zbiorowego pochówku kobiet najwyższych elit imperium Wari sprzed ponad tysiąca lat. Wraz ze zmarłymi do grobów złożono ponad 1300 przedmiotów wykonanych ze złota, srebra, brązu, zdobionej ceramiki, drogich kamieni, drewna, kości oraz muszli. Wydawać by się mogło, że więcej zaskoczeń w Castillo de Huarmey już nie wchodzi w grę. A jednak. Nietypowe groby i zaskoczenie studentów O najnowszych, nietypowych odkryciach pisze na łamach Archeowieści prof. Wiesław Więckowski. To antropolog fizyczny z Katedry Archeologii Ameryk Wydziału Archeologii UW, który współpracuje z badaczami w Castillo de Huarmey. Do znaleziska doszło w 2017 roku, ale dopiero teraz badacze opracowali znalezisko i opublikowali je w specjalistycznym czasopiśmie „International Journal of Osteoarchaeology”. Zagadkowe groby odkryto na południe od wzgórza Castillo w obrębie strefy budynków o charakterze ceremonialnym lub audiencjonalnym, której dziedzińce służyły zgromadzeniom publicznym. W samym centrum założenia archeolodzy natrafili na doskonale zachowane tkaniny. Wśród nich szybko zauważono doskonale zmumifikowane ciało. – Ekscytacja studentów pracujących na tym odcinku była wielka. Wraz z postępem prac odsłaniano więcej tkanin i szybko okazało się, że zmumifikowane zwłoki były pochowane w pozycji wyprostowanej, owinięte w czerwoną, grubo tkaną tkaninę. Było to o tyle dziwne, że zwyczajowy sposób grzebania zmarłych na tym obszarze to forma tak zwanego fardo, czyli tobołu grzebalnego, w którym ciało było umieszczane w mocno skurczonej pozycji – wspomina prof. Więckowski. Dyskusje na temat enigmatycznego pochówku nie miały końca. Aż do momentu, gdy w okolicy dłoni mumii zauważono… mankiet ubrania. – Jak wiadomo, prekolumbijskie stroje – dość dobrze rozpoznane dzięki zarówno wykopaliskom, jak i ikonografii – mankietów takich, jak przy współczesnych rękawach koszul, nie miały. Szybko też okazało się, że mankiet był spięty…. białym, błyszczącym w promieniach słońca guzikiem z czterema otworkami. Stało się oczywiste, że mamy do czynienia z pochówkiem, bardzo dobrze zmumifikowanym i zachowanym, ale zupełnie… współczesnym – relacjonuje naukowiec. Drugi, podobny pochówek odkryto nieopodal w 2022 roku. Był mocno zniszczony, ale wszystko wskazuje, że pochodzi z tego samego okresu i jest to też grób Azjaty. Skąd przyszli? Kim byli? – Pochówki należały do przedstawicieli diaspory chińskiej – stwierdza bez cienia wątpliwości prof. Więckowski. Takie ustalenie umożliwiła bardzo skuteczna mumifikacja tkanek miękkich zmarłego. Natomiast ostatecznej odpowiedzi udzieliły analizy ubrań, w które odziany był zmarły. Ubranie było dość nietypowe według naszych standardów. Zmarły miał na sobie dwie koszule z charakterystycznymi zapięciami pod szyją, w stylu chińskim. Potem zapinaną bluzę z żółtawego filcu, również z podobnymi zapięciami typu haftka. Z kolei na to założona była zielona bluza z kołnierzykiem i rozpięciem jak w koszulce polo. Całość zamykała zielona marynarka, u której każdy guzik był inny. Z oględzin wynika, że wszystkie ubrania były silnie zużyte, wielokrotnie cerowane i naprawiane. Ciało owinięto do pochówku w czerwony koc. Stopy były owinięte w worek po mące. – Całość robiła zatem wrażenie bardzo biednego człowieka, który nosił na sobie i miał przy sobie wszystko, co posiadał – podsumowuje prof. Więckowski. Chińczyk w Peru. Skąd i kiedy tam trafił? Elementy wyposażenia grobu (szczególnie guziki i worek na mąkę) pozwoliły na dość precyzyjne określenie jego wieku. Wszystko wskazuje na pierwsze dwudziestolecie XX wieku jako czas, w którym musiało dojść do pochówku. Przybycie Azjatów do Ameryki Południowej było związane z wielką polityką. W 1839 roku młoda peruwiańska republika ogłosiła koniec niewolnictwa. Doprowadziło to jednak do niespodziewanych problemów w postaci braku siły roboczej. – Aby zapobiec katastrofie ekonomicznej, państwo postanowiło sprowadzić robotników z Chin. W latach 1849–1874 ponad 100 000 osób sprowadzono z kontynentalnych Chin. Byli to praktycznie wyłącznie młodzi mężczyźni szukający lepszego życia niż w targanym wewnętrznymi niepokojami i biedą własnym kraju – opowiada prof. Więckowski. Imali się najtrudniejszych prac: w rolnictwie, przy nawadnianiu pól, zbiorach, transporcie czy przy przenoszeniu ciężkich ładunków. Ich los jednak był zbliżony do losu niewolników. Była jedna różnica – posiadali kontrakt na pracę z datą zakończenia. Wówczas „stawali się wolni”. Na początku XX wieku chińscy imigranci sprowadzani do pracy w Peru od połowy XIX wieku, uwalniali się od niewolniczych kontraktów. Wszystko wskazuje na to, że taka jest opowieść zmarłych pochowanych na prekolumbijskiej nekropolii. Podobne pochówki Azjatów odkrywane są na całym środkowym wybrzeżu Peru. Wiele z nich zlokalizowanych jest również w obrębie stanowisk archeologicznych. Kilkanaście niezwykłych pochówków sprzed ponad pół tysiąca lat odkryto w Peru. Zmarłych zawijano w piękne tkaniny Na niewyrabowanym cmentarzysku sprzed ponad pół tysiąca lat archeolodzy odkryli kilkanaście niezwykłych pochówków. Ludzi po śmierci zawijano w tkaniny. Wykopaliska prowadzi peruwiańsko-pol... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/kilkanascie-niezwyklych-pochowkow-sprzed-ponad-1000-lat-odkryto-w-peru-zmarlych-zawijano-w-piekne-tkaniny-3741a0e.png" width="938" height="492" alt="Kilkanaście niezwykłych pochówków sprzed ponad 1000 lat odkryto w Peru. Zmarłych zawijano w piękne tkaniny" title="Kilkanaście niezwykłych pochówków sprzed ponad 1000 lat odkryto w Peru. Zmarłych zawijano w piękne tkaniny" /> Co mówią kości zmarłego? Prof. Więckowski przyjrzał się szczątkom zmarłego Chińczyka. Był on mężczyzną w średnim wieku, który za życia bardzo ciężko pracował fizycznie. Na przykład na lędźwiowym odcinku jego kręgosłupa widoczne są zmiany patologiczne określane jako kręgoszczelina, co wiąże się je z dużym wysiłkiem fizycznym. Uwagę badacza zwróciły też liczne i silnie wyrażone przyczepy mięśniowe. Świadczą one o dźwiganiu ciężarów. – Wszystko to sugeruje to, że „nasz Chińczyk” rzeczywiście mógł być robotnikiem na którejś z okolicznych hacjend – uważa prof. Więckowski. Co ciekawe, zapewne na krótko przed śmiercią mężczyźnie ścięto warkoczyk, typowy dla robotników chińskich utrzymujących swoje tradycje. Powody takiego zabiegu były dwa: ze względu na przyjęcie chrześcijaństwa lub za karę za przekroczenie jakichś norm kulturowych. Biorąc pod uwagę lokalizację pochówku poza cmentarzem, można założyć ten drugi scenariusz. Źródło: Archeowieści. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Żył w czasach Tutanchamona. W Egipcie otwarto grobowiec dostojnika służącego potężnemu bogowi
Funkcję głównego skryby boga Amona pełnił Neferhotep. Jego bogato dekorowany grobowiec udostępniono dla turystów po dwóch dekadach prac. Dostojnik żył w niespokojnych czasach faraona Tutanchamona.
W tym artykule: Grobowców cała masa. Wzgórza jak szwajcarski ser Drugie życie Neferhotepa. Rajskie malowidła Kim był Neferhotep? Grobowiec Neferhotepa znajduje się na nekropolii tebańskiej w Górnym Egipcie, obok współczesnego Luksoru. Nieopodal położona jest słynna świątynia królowej Hatszepsut, a za grzbietem górskim – Dolina Królów. Tam spoczywają w grobowcach skalnych faraonowie żyjący głównie w okresie Nowego Państwa, czyli w drugiej połowie II tysiąclecia p.n.e. Grobowców cała masa. Wzgórza jak szwajcarski ser Grobowiec Neferhotepa jest jednym z bardzo wielu grobowców wykutych wewnątrz wzgórz w Tebach. To konkretne nazywa się el-Chocha. Tuż obok jest nekropola zwana Asasifem Północnym, gdzie od paru lat prowadzą badania polscy archeolodzy. Te grobowce pochodzą z okresu Średniego Państwa (2050–1760 lat p.n.e.). Grobowiec Neferhotepa odkryli Europejczycy w XIX wieku. Przez kolejne dziesięciolecia był otwarty i czasem nawet zamieszkiwany. Zachowały się nawet zdjęcia, na których widać tam rodzinę żyjącą z owcami i kozami. Zapewne wewnątrz palono ogniska, bo malowidła pokrywała gruba, czarna sadza. Być może wygenerowały ją spalone mumie, bo ślady po takim bestialstwie zarejestrowali archeolodzy. W konsekwencji piękne płaskorzeźby uległy poważnemu zniszczeniu. Najpiękniej zdobione grobowce pochodzą z okresu Nowego Państwa i takim jest też grobowiec Neferhotepa. Ze względu na pogarszający się stan malowideł grobowiec zamknięto dla turystów w 1980 roku. Przez ostatnie dwie dekady trwały w nim prace dokumentacyjno-konserwatorskie. Zaangażowani w nie byli eksperci z Niemiec i Argentyny. Drugie życie Neferhotepa. Rajskie malowidła Renowacja grobowca rozpoczęła się w 2000 roku. Ekspedycja z Uniwersytetu Buenos Aires w Argentynie była odpowiedzialna za badania epigraficzne i archeologiczne grobowca. Z kolei Niemcy zajęli się konserwacją malowideł i ścian skalnych, na których się znajdują. Była to bardzo czasochłonna i katorżnicza praca. W tym celu zastosowano po raz pierwszy w Egipcie specjalistyczny laser. Umożliwił on usunięcie brudu i spalenizny, ale pozostawił oryginale barwniki. Wejście do grobowca wykutego w skale wiedzie z dziedzińca. Znajdują się tam wejścia do kilku innych grobowców, ale zdecydowanie mniejszych i nie tak dostojnych. Pierwsze pomieszczenie to poprzeczny hol, który wiedzie do obszernej sali z czterema filarami. Na jej końcu widzimy posągi dwóch postaci: Neferhotepa i jego małżonki, Merytre. Komora grobowa znajduje się na niższym poziomie. Bliscy zmarłego składali po pogrzebie dary przed posągami. Nie mieli dostępu do jego sarkofagu. Malowidła w górnej części grobowca ukazują radosne i dostatnie życie jego właściciela w zaświatach. Kim był Neferhotep? Neferhotep żył w czasach słynnego faraona Tutanchamona około 3300 lat temu. Jego panowanie było jednak bardzo krótkie. Król zmarł w wieku 17 lub 18 lat. A Neferhotep z pewnością żył dłużej. Wiemy, że pełnił ważne funkcje również później, za panowania faraonów Aja i Horemheba. Dostojnik nosił wiele tytułów. Jednym z ważniejszych był zapewne taki: główny skryba boga Amona. Oznacza to, że Neferhotep służył klerowi boga egipskiego, Amona. Była to grupa kapłanów, która posiadała bardzo silne wpływy w państwie. Dla okręgów świątynnych w Tebach pracowała cała wielka rzesza ludzi: rolnicy czy rzemieślnicy. Do samych świętych przybytków przylegały magazyny, w których składowano płody rolne. Praca Neferhotepa polegała zapewne głównie na nadzorowaniu przychodów świątyni Amona. Przeglądał raporty pisarzy, który odnotowywali wpływy w postaci zbożna czy innych płodów rolnych. Źródło: Ministerstwo Turystyki i Starożytności Egiptu. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Archeolodzy w Irlandii Północnej odnaleźli szczątki zmumifikowane w bagnie. Pochodzą sprzed 2500 lat
Na terenie torfowiska w okolicy wsi Bellaghy irlandzka policja odnalazła ludzkie szczątki. Początkowo stwierdzono, że człowiek ten zmarł stosunkowo niedawno. Jednak badania wykazały, że zwłoki mogą mieć nawet 2500 lat.
W tym artykule: Bagienna mumia w Irlandii Północnej Odkrycie w pobliżu domu noblisty Bagienne mumifikacje w Europie W styczniu władze hrabstwa Derry w Irlandii Północnej otrzymały zgłoszenie o znalezieniu ludzkich szczątków na terenie mokradeł w okolicy wsi Bellaghy. Na miejsce przyjechała policja, a także kryminolodzy, którzy mieli również zidentyfikować zwłoki. Początkowo służby myślały, że ciało ma najwyżej kilkadziesiąt lat. Dalsza analiza wykazała, że nieboszczyk zmarł w starożytności. Bagienna mumia w Irlandii Północnej – Podczas wstępnego badania nie mogliśmy być pewni, ile lat mogą mieć te szczątki. Dlatego przystąpiliśmy do wydobycia ciała, uwzględniając wszelkie procedury, aby nie uszkodzić kości. Chodziło o to, aby zabezpieczyć wszelkie dowody, które pozwoliłby na przeprowadzenie badań DNA na potrzeby potencjalnego dochodzenia – powiedział inspektor Nikki Deehan w rozmowie z Irish Times. Do badań szczątków wezwano również lokalnych archeologów. Sekcja zwłok wykazała, że był to mężczyzna, który w chwili śmierci miał od 13 do 17 lat. Badacze stwierdzili, że przyczyna śmierci pozostaje niejasna. Jednak to, co ich najbardziej zaskoczyło to wyjątkowo dobry stan zachowania zwłok. Bagienne środowisko sprawiło, że szczątki uległy mumifikacji, co pozwoliło na częściowe zachowanie fragmentów skóry, paznokci lewej ręki, paznokci u nóg, a nawet niemal nienaruszonej nerki. Odkrycie w pobliżu domu noblisty Co ciekawe, szczątki zostały odnalezione bardzo blisko domu Seamusa Heaneya. To irlandzki poeta i laureat nagrody Nobla w dziedzinie literatury w 1995 roku. Pisarz znany był ze swoich opowiadań, które poruszały tematy związane ze śmiercią, umieraniem, pamięcią, a często w jego dziełach przewija się metafora przeszłości ukrytej w bagnach. Tak jest np. w wierszu „Człowiek z Tollund”, co jest nawiązaniem do słynnej bagiennej mumii z Tollund. To zmumifikowane zwłoki mieszkańca Półwyspu Jutlandzkiego, który żył ok. IV wieku p.n.e. Zostały odnalezione 6 maja 1950 r. na torfowisku nieopodal Silkeborg w Danii. Ciało zmarłego ułożone było w pozycji embrionalnej na głębokości dwóch i pół metra pod powierzchnią bagna. W Danii odkryto bagienną mumię sprzed 5000 lat. Zmarły został złożony w ofierze Niedaleko Kopenhagi archeolodzy odkryli dobrze zachowane szczątki człowieka. Badacze twierdzą, że „bagienny człowiek” ok. 5000 lat temu został zamordowany i złożony w ofierze. – Seamus Heaney, pisząc serię wierszy inspirowanych ciałami torfowisk, prawdopodobnie nie spodziewał się takiego znaleziska na wyciągnięcie ręki – powiedział John Joe O'Boyle, dyrektor Służby Leśnej Irlandii Północnej. Ta organizacja jest właścicielem gruntu, na którym znajdują się torfowiska. Bagienna mumia została wysłana do specjalistów z Uniwersytetu w Belfaście. Badanie metodą datowania radiowęglowego wykazało, że mężczyzna ten zmarł ok. 500 r. p.n.e., czyli we wczesnej epoce żelaza. Badacze ze stolicy Irlandii Północnej sugerują, że chłopiec mógł zostać pochowany na terenie tego torfowiska. Ze względu na dobry stan zachowania ciała naukowcy być może będą w stanie ustalić, jak zmarł ten człowiek, a nawet jak wyglądały jego ostatnie dni życia. Bagienne mumifikacje w Europie – To bardzo ekscytujące znalezisko. Ciało zostanie przekazane służbom muzealnym w celu dalszego zbadania i konserwacji bagiennej mumii. Z pewnością odkrycie dodaje ważny rozdział do historycznego i kulturowego znaczenia regionu Bellaghy. Rzuca także nowe światło na praktykę grzebania ciał na torfowiskach w Europie – powiedział John Joe O’Boyle. Niedawne badania wykazały, że bagienne mumie były częścią bardzo długiej, europejskiej tradycji. Prehistoryczni ludzie często zostawiali zmarłych na bagnach i torfowiskach, gdzie ciała w naturalny sposób ulegały mumifikacji. Historycy sugerują, że mistyczna atmosfera bagien sprawiała, iż ludzie wierzyli w świętość regionów podmokłych. Właśnie dlatego mogło dochodzić tam do morderstw rytualnych, ale też zwykłych pochówków. Uważano bowiem, że mokradła są świętą bramą pomiędzy światem żywych i zmarłych. Źródło: Irish Times. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Starożytne „ogniste mumie” czeka zniszczenie? Los zabytków z Filipin pod znakiem zapytania
Mumie z Kabayan są zagrożone zniszczeniem. Nowe badania wykazały, że zmiany środowiskowe mają bardzo negatywny wpływ na ich stan.
W tym artykule: Ogniste mumie z Kabayan Dlaczego mumie grzebano w wysokich górach? Jak uratować filipińskie mumie? Mumie z Kabayan, znane również mumiami ognistymi, to dobrze zakonserwowane ludzkie szczątki. Najstarsze mogą mieć nawet 4000 lat. Odnaleziono je m.in. na zboczach górskich w regionie Kabayan, który jest częścią prowincji Benguet na Filipinach. Wiele z nich trafiło do muzeum, ale niektóre zmumifikowane ciała wciąż znajdują się w środowisku naturalnym. Ogniste mumie z Kabayan Niektórzy naukowcy uważają, że „mumie ogniste” zostały stworzone przez lud Ibaloi między 1200 a 1500 r. n.e. Powstawały w pięciu miastach prowincji Benguet i zostały ukryte w jaskiniach. Z kolei niektórzy badacze twierdzą, że proces mumifikacji rozpoczął się już w 2000 roku p.n.e. Do dziś nie wiadomo dokładnie, kiedy mogła powstać pierwsza mumia. Mumie z Kabayan są wyjątkowe ze względu na proces mumifikacji. To dlatego, że rozpoczynała się jeszcze za życia danej osoby. Człowiek, który chciał przeobrazić się w mumię, miał na chwilę przed śmiercią spożywać bardzo słony napój. Po śmierci zwłoki myto i „wędzono” w pozycji siedzącej. Uważa się, że do ust zmarłego wdmuchiwano dym tytoniowy, aby „osuszyć wnętrze ciała”. Na koniec w skórę wcierano różne zioła. W ten sposób zmumifikowane ciała były następnie umieszczane w trumnie wykonanej z drewna sosnowego, a potem transportowane do grot i jaskiń w górach, które pełniły funkcje grobowców. Dlaczego mumie grzebano w wysokich górach? Mumie ogniste z Filipin zostały odkryte przez Europejczyków na początku XX wieku. Rdzenna ludność wysp znała je od setek lat i uważała szczątki za świętość. Z czasem wiele zmumifikowanych szczątków wykradziono, głównie dlatego, że jaskinie nie były szczególnie chronione. Współcześnie uważa się, że Kabayan jest miejscem dziedzictwa kulturowego, które jest zagrożone zniszczeniem. Jednak nie tylko ze względu na ludzi, ale także zmiany środowiskowe. Eksperci od lat wskazują, że co najmniej kilkusetletnie mumie wymagają przetransportowania do specjalnych pomieszczeń w celu zabezpieczenia ich i dalszej konserwacji. Doskonale zachowane mumie z Kotliny Kaszgarskiej. Kim byli zmarli? To zaskoczenie nawet dla naukowców Enigmatyczne, niezwykle dobrze zachowane mumie z Kotliny Kaszgarskiej wciąż wymykają się wyjaśnieniom. I budzą kontrowersje. Są nawet częścią sporu politycznego. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/kim-byli-zmarli-z-kotliny-kaszgarskiej-zachowani-w-formie-mumii-bylo-to-zaskoczenie-nawet-dla-naukowcow-d728a3f.png" width="812" height="700" alt="Kim byli zmarli z Kotliny Kaszgarskiej zachowani w formie mumii? Było to zaskoczenie nawet dla naukowców" title="Kim byli zmarli z Kotliny Kaszgarskiej zachowani w formie mumii? Było to zaskoczenie nawet dla naukowców" /> Zmumifikowane ciała umieszczono w jaskiniach w najwyższych partiach gór. Warunki na wysokości prawie 3000 m n.p.m. miały pomagać chronić ciała przed degradacją i rozkładem. Jednak zmiany klimatyczne i ingerencja człowieka spowodowały, że niektóre z tych mumii zostały zaatakowane przez pleśń. Jak uratować filipińskie mumie? Naukowcy z Uniwersytetu w Melbourne postanowili ostatnio sprawdzić, czy obawy wobec zmumifikowanych szczątków są uzasadnione. Badacze chcieli zbadać stan mumii w niektórych jaskiniach. W tym celu zainstalowali tam specjalne urządzenia, które miały mierzyć parametry środowiskowe. Dzięki temu będą mogli śledzić zmiany wilgotności i temperatury. Wyniki mają dać odpowiedź na pytania, co zrobić, aby zapobiec całkowitemu zniszczeniu mumii. Innym zadaniem naukowców jest również dokładne poznanie historii tej tradycji. Sekrety procesu mumifikacji z Kabayan były przekazywane wyłącznie ustnie. Według badań metodą datowania radiowęglowego ostatnia mumia została prawdopodobnie stworzona w XIX wieku. Oznacza to, że osoby odpowiedzialne za proces już nie żyją. Jedyną nadzieją na poznanie szczegółów są ludzie ze społeczności Ibaloi, którym przodkowie mogli przekazywać tę wiedzę. W przeszłości naukowcy przeprowadzali wywiady z rdzennymi mieszkańcami Benguet. Dowiedzieli się m.in. tego, że jednym z ziół, których używano w procesie mumifikacji była rodzima roślina o nazwie Embelia philippinensis. Wybierano ją głównie ze względu na jej właściwości przeciwdrobnoustrojowe. Z relacji mieszkańców Filipin wynika również, że mumie grzebano w jaskiniach w wysokich partiach gór nie bez powodu. Według lokalnych wierzeń chodziło o to, aby zmarli byli bliżej bogów. Co ciekawe, uważa się, że wiele z grobowców wciąż pozostaje nieodkrytych. Nie wszystkie jamy, grobowce i jaskinie w górach Kabayan zostały bowiem poznane. Naukowcy z Melbourne liczą na to, że ich badania zapobiegną zniszczeniom mumii. A w przyszłości uda się dowiedzieć więcej o tajemnicach mumifikacji ludu Ibaloi. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Ta mumia została odkryta sto lat temu. Dopiero teraz okazało się, że kryje coś niespotykanego
Mumia młodej dziewczyny znajdowała się w kolekcji muzealnej. Razem ze zmarłą pochowano jej nowo narodzone dziecko. Badania wykazały, że żyjąca Egipcjanka była w ciąży bliźniaczej.
W tym artykule: Mumia z bliźniakami Śmierć w oazie Kharga Zagadka mumii Czary przeciw bliźniakom To jedna z najniezwyklejszych mumii, jakie kiedykolwiek znaleziono. Została odkryta w 1908 r., w czasie ekspedycji naukowej zorganizowanej pod auspicjami nowojorskiego Metropolitan Museum of Art. Wykopaliska prowadzono w El Bagawat w oazie Kharga. El Bagawat jest znany jako jeden z najstarszych cmentarzy chrześcijańskich na świecie. Jednak w tym miejscu grzebano zmarłych jeszcze przed pojawieniem się chrześcijaństwa. W 1908 r. naukowcy zbadali 115 grobów. Aż w jednej trzeciej znaleźli szczątki dzieci. To pokazuje, jak trudne było życie w starożytnym Egipcie. Inny dowód na to stanowi jedna ze znalezionych wówczas mumii. To szczątki młodej dziewczyny, mającej między 14 a 17 lat. Kiedy badano je na początku poprzedniego wieku, mumia – zgodnie z ówczesnymi standardami – została odwinięta z bandaży. Między jej nogami znaleziono wówczas płód i resztki łożyska. Z powstałych przed stuleciem notatek naukowców wynika, iż podejrzewali, że młoda Egipcjanka zmarła podczas porodu ok. 2 tys. lat temu. Mumia z bliźniakami Wraz z innymi znaleziskami z El Bagawat mumia trafiła do kolekcji muzealnej Nowego Jorku. Ponad sto lat przeleżała w zbiorach Smithsonian Museum. Dopiero w 2019 r. zainteresowała się nią archeolożka Francine Margolis. W ramach badań prowadzonych na potrzeby pracy magisterskiej Margolis przeskanowała mumię z pomocą tomografu. – Chciałam uzyskać wymiary miednicy – wspomina badaczka na łamach „Live Science”. Wtedy na jaw wyszła niespodzianka. – Odkryliśmy drugi płód – wspomina naukowczyni. Jego istnienia nikt wcześniej nie podejrzewał. Położenie tego drugiego płodu było zagadkowe. Został znaleziony… w klatce piersiowej mumii. – Kiedy zobaczyliśmy drugi płód, wiedzieliśmy, że to znalezisko unikatowe i pierwsze dla starożytnej archeologii egipskiej – opowiada Margolis. Śmierć w oazie Kharga W 2023 r. Margolis wraz z Davidem Huntem, antropologiem z Uniwersytetu Jerzego Waszyngtona, ponownie przebadali tajemniczą mumię. Tym razem zrobili jej zdjęcia rentgenowskie. Porównali je z fotografiami z 1908 roku. Wyniki analiz opublikowali pod koniec zeszłego roku w czasopiśmie „International Journal of Osteoarchaeology”. Tak jak wcześniej podejrzewali, młoda Egipcjanka zmarła podczas porodu. Główka pierwszego dziecka utkwiła w jej kanale rodnym, prawdopodobnie na skutek nieprawidłowego ułożenia płodu. Kobieta była drobna. Miała tylko 152 cm wzrostu i ważyła między 45 a 55 kg. Niski wzrost i waga, a do tego młody wiek również mogły przyczynić się do nieudanego porodu, który doprowadził do jej śmierci. Japońscy archeolodzy poszukują grobu faraona Cheopsa. I to nie w jego piramidzie Mumii faraona Cheopsa do dzisiaj nikt nie odnalazł. Wyzwania podjęli się japońscy archeolodzy, którzy rozpoczęli poszukiwania. Wcale jednak nie robią tego wewnątrz Wielkiej Piramidy należ.. Zagadka mumii Niestety trudno powiedzieć coś więcej o zdrowiu starożytnej Egipcjanki. Mumia nie ma bowiem głowy. Co prawda widać ją na jednym ze starych zdjęć, jednak nie trafiła do kolekcji amerykańskiej. Jak przypuszcza Margolis, mogła zostać ponownie zakopana, ukradziona albo znalazła się w lokalnym muzeum. – Gdybyśmy mieli głowę, badania włosów i zębów mogłyby dostarczyć informacji o jej diecie i stresie metabolicznym, jakiego ta kobieta doświadczała w ciągu życia – mówi Margolis. Nie jest pewne, w jaki sposób drugi płód znalazł się w klatce piersiowej mumii. Naukowcy podejrzewają, że w czasie balsamowania zwłok przepona i inne tkanki uległy rozpuszczeniu. Płód mógł przesunąć się wówczas w górę. Czary przeciw bliźniakom – To badanie matki i jej dzieci ponownie potwierdza, jak niebezpieczna była ciąża i poród w tamtym okresie – piszą badacze w swojej pracy. I dodają: „Poród w starożytnym Egipcie był uważany za wydarzenie religijne, a nie medyczne. Podczas gdy medycyna starożytnego Egiptu jest dobrze udokumentowana, ciąża nie”. Istnieją dowody wskazujące, że w starożytnym Egipcie ciąża bliźniacza wcale nie była pożądana. Jak wspominają Margolis i Hunt, w papirusie znanym jako Oracular Amuletic Decree znajduje się czar, który ma chronić matkę przed urodzeniem bliźniaków. Źródła: Live Science, Business Insider, International Journal of Osteoarchaeology Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Doskonale zachowane mumie z Kotliny Kaszgarskiej. Kim byli zmarli? To zaskoczenie nawet dla naukowców
Enigmatyczne, niezwykle dobrze zachowane mumie z Kotliny Kaszgarskiej wciąż wymykają się wyjaśnieniom. I budzą kontrowersje. Są nawet częścią sporu politycznego.
W tym artykule: Okoliczności odkrycia mumii z Kotliny Kaszgarskiej Kim byli zmarli pochowani w formie mumii? Badania DNA zdradzają tajemnicę pochodzenia mumii Jak dokonano mumifikacji? Forma pochówków Dlaczego mumie z Kotliny Kaszgarskiej budzą kontrowersje? Osoby zmarłe tysiące lat temu i pochowane w formie mumii w Kotlinie Kaszgarskiej w Azji Wschodniej wyglądają niemal jak żywe. Zachowały się ich fryzury, ubrania i wyposażenie grobowe. Wszystko wskazywało na to, że byli to Indoeuropejczycy – i migranci, którzy osiedlili się na terenach dzisiejszych Chin tysiące lat temu. Badania DNA ujawniły, że zakonserwowane ciała należały do rdzennych mieszkańców Kotliny Kaszgarskiej – a jednocześnie genetycznie różniły się od innych pobliskich populacji. Wówczas mumie te stały się jeszcze bardziej zagadkowe. Okoliczności odkrycia mumii z Kotliny Kaszgarskiej Pochowane na różnych cmentarzach w całym dorzeczu już 4000 lat temu, naturalnie zmumifikowane zwłoki po raz pierwszy odkryli europejscy eksploratorzy na początku XX wieku. Z biegiem czasu odkopywano coraz więcej ciał wraz z ich spektakularnym wyposażeniem. Do chwili obecnej archeolodzy odnaleźli ich setki. Najstarsza z mumii pochodzi z około 2100 r. p.n.e., natomiast późniejsze mumie datowane są na około 500 r. p.n.e. Jedną z najsłynniejszych mumii znalezionych w Kotlinie Kaszgarskiej jest Księżniczka Xiaohe, znana również jako Piękność Xiaohe. Jej mumia jest wyjątkowo dobrze zachowana. Kim byli zmarli pochowani w formie mumii? Początkowo ubiór i europejski wygląd mumii nasuwał naukowcom wysunięcie hipotezy, że są to pozostałości indoeuropejskiej grupy migrantów mającej korzenie w Europie. Być może spokrewnionej z pasterzami z epoki brązu z Syberii lub rolnikami na obecnych terenach Iranu. Mieli blond, brązowe i rude włosy, duże nosy. Nosili jasne, czasem wyszukane ubrania wykonane z wełny, futer lub skóry bydlęcej. Niektórzy nosili spiczaste kapelusze. Część ubrań była wykonana z filcu lub tkaniny, co sugerowało powiązania z kulturą zachodnioeuropejską. Inni mieli na sobie ubrania przypominające tradycyjny strój celtycki – tartan. Badania DNA zdradzają tajemnicę pochodzenia mumii Badanie starożytnego DNA 13 mumii w 2021 r. rzuciło światło na ich pochodzenie. Okazało się, że ludzie ci należeli do odizolowanej grupy, która żyła w całym pustynnym regionie w epoce brązu. Przejęli znajomość rolnictwa, ale pozostali odrębną grupą pod względem kultury i genetyki. Naukowcy doszli do wniosku, że zmarli pochowani w formie mumii byli potomkami pradziejowych północnych Eurazjatów. Była to stosunkowo niewielka grupy prehistorycznych łowców-zbieraczy, którzy migrowali do Azji Środkowej z Azji Zachodniej. Mają genetyczne powiązania ze współczesnymi Europejczykami i rdzennymi Amerykanami. Jak dokonano mumifikacji? I tu zaskoczenie. Wszystko wskazuje na to, że ciał nie poddano celowej mumifikacji. To raczej suche, słone środowisko Kotliny Kaszgarskiej, gdzie znajduje się pustynia Takla Makan, jedna z największych na świecie, pozwoliło ciałom rozkładać się powoli, a czasem minimalnie. Uważa się również, że ekstremalne zimowe mrozy panujące na tym obszarze pomogły w ich zachowaniu. Forma pochówków Wiele ciał zostało pochowano w drewnianych trumnach w kształcie łodzi, pokrytych skórami bydlęcymi i oznaczonych drewnianymi słupami lub wiosłami. Wśród pochówków znaleziono też przęśl chińską, czyli zioło o właściwościach leczniczych, ale stosowane też w czasie rytuałów. Wyposażenie pochówków wskazuje, że byli rolnikami. Wśród zmarłych są nasiona jęczmienia, prosa i pszenicy. Ciekawostką są naszyjniki z najstarszym serem, jaki kiedykolwiek znaleziono. Naukowcy uważają, zmarli nie tylko uprawiali ziemię, ale też hodowali zwierzęta, wytapiali metale i wyplatali kosze. Klimat w tym miejscu był inny tysiące lat temu. Opustoszała obecnie pustynia regionu Kotliny Kaszgarskiej była kiedyś znacznie bardziej zielona i obfitowała w słodką wodę. Dlaczego mumie z Kotliny Kaszgarskiej budzą kontrowersje? Niesamowicie zachowane mumie od dawna fascynują archeologów. Ale mumie te stały się również politycznym punktem zapalnym. Jest to współczesny obszar w Regionie Autonomicznym Sinciang-Ujgur, do którego prawa rości sobie mniejszość ujgurska w Chinach. Ujgurscy nacjonaliści twierdzą, że mumie są ich przodkami. Jednak chiński rząd zaprzecza temu i niechętnie zezwala naukowcom na badanie mumii lub ich starożytnego DNA. W 2011 roku Chiny wycofały grupę mumii z wystawy objazdowej, twierdząc, że są one zbyt delikatne do transportowania. Niektóre badania nad DNA mumii skrytykowano jako bagatelizujące odrębność regionu na rzecz chińskich prób asymilacji Ujgurów. Tak jak więcej pozostaje do odkrycia na temat enigmatycznych mumii, ich przyszłość jako symboli politycznych i narodowych również pozostaje sporna. Na ten moment wiele aspektów dotyczących ludzi pochowanych w formie niezwykłych mumii pozostaje dla nas nieznanych. Podobnie jest z ich przyszłością w związku z ich politycznym znaczeniem. Źródło: National Geographic Opracował: Szymon Zdziebłowski
Pierwszy polski egiptolog. Nie zostałby nim, gdyby nie chorował na gruźlicę
Leczył się w uzdrowiskach w Rawie i w Zakopanem. Bezskutecznie. Ostatnią deską ratunku miał być suchy egipski klimat. W 1905 roku Tadeusz Smoleński udał się nad Nil. Tam, pod okiem szefa Służby Starożytności, poznał dziedzictwo Egiptu. Ten pierwszy polski egiptolog dorabiał nawet w egipskim domu handlowym.
W tym artykule: Gruźlica powodem wyprawy do Egiptu Zabytki z Egiptu trafiły do Krakowa Zagadki mumii Smoleńskiego Muzeum w plecaku Smoleński jest jednym z bohaterów czasowej wystawy „Śladami polskich pionierów badań starożytnego Egiptu”, którą można obejrzeć w Muzeum Archeologicznym w Krakowie. Potrwa do końca stycznia 2024 r. Gruźlica powodem wyprawy do Egiptu Smoleński (ur. 16 sierpnia 1884 w Jaworzu, zm. 29 sierpnia 1909 w Krakowie) był pierwszym polskim egiptologiem, ale nieco z przypadku. Zamiast leczyć gruźlicę w suchym klimacie, rzucił się w wir poznawania zabytków Egiptu. Pod swe skrzydła wziął go szef Służby Starożytności, Francuz Gaston Maspero. W 1906 roku Smoleński wygłosił odczyt na temat Egiptu w krakowskiej Akademii Umiejętności. Była ona też sponsorem wykopalisk, które wkrótce ruszyły w kraju faraonów. Zabytki z Egiptu trafiły do Krakowa Wystawa ukazuje jego dokonania na polu egiptologicznym w Egipcie – wykopaliska w El- Gamhoud, el-Hibeh i Sharuna oraz zabytki, które dzięki niemu trafiły do Krakowa. Smoleńskiemu nie przelewało się. Trudności finansowe zmusiły go do podjęcia pracy w jednym z kairskich domów handlowych. Prowadził tam księgi rachunkowe. W Gamhoud przebadał większą część cmentarzyska. Wydobył 47 sarkofagów, 70 drewnianych masek trumiennych, 20 masek płóciennych, 2 stele grobowe, fragmenty naczyń glinianych i 11 szkatułek z posążkami bóstw. Większość zabytków trafiła do Budapesztu i Kairu. Smoleński obracał się w świecie archeologii. Wkrótce nauczył się odczytywać hieroglify. Współorganizował II Kongres Archeologii Klasycznej w Kairze. Wkrótce jednak nadwątlone zdrowie dało znać o sobie. Po powrocie do Krakowa w 1909 roku, zmarł w wieku zaledwie 25 lat. Mimo bardzo młodego wieku, Smoleński pozostawił po sobie wielki dorobek naukowy w postaci ponad 260 pozycji w języku polskim i francuskim. Badania zapoczątkowane przez Smoleńskiego kontynuowali jego następcy, o których również można się dowiedzieć na wystawie w Krakowie. Zagadki mumii Smoleńskiego Na wystawie zaprezentowano też interdyscyplinarne badania mumii egipskiej Aset-iri-khet-es ze zbiorów Muzeum Archeologicznego w Krakowie, przeprowadzone w latach 1995–1998. Mumię tę odkrył Smoleński na starożytnej nekropoli w miejscowości El-Gamhud. Były to pierwsze tak wszechstronne badania mumii egipskiej w naszym kraju. W sumie zaangażowanych było w nie 23 naukowców z 11 polskich placówek naukowych oraz dwóch zagranicznych. Wypracowane wtedy procedury mogą być wzorem dla prowadzenia podobnych badań obecnie. Dużą rolę odegrały badania mumii wykonane techniką tomografii komputerowej. Ustalono, że jest to mumia kobiety, która zmarła w wieku 25–30 lat. Być może przyczyną śmierci było przezkłykciowe złamanie kości udowej. W takim przypadku kość może uszkodzić tętnicę podkolanową, co prowadzi do krwotoku. Sarkofag, w którym złożono mumię, wykonano z drewna sykomory, należy do typu sarkofagów „brzuchatych”. Charakteryzuje się mocno wypukłym wiekiem. Muzeum w plecaku Wystawa poświęcona jest też fascynującej historii pozyskania egipskich zabytków przez polskich wojskowych w czasie II wojny światowej. Kolekcja ta określana jest jako tzw. Muzeum w Plecaku. Powstała dzięki żołnierzom Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich, walczącym w brytyjskich siłach zbrojnych. Jak pozyskiwano zabytki? W różnorodny sposób: na kairskim suku (targu), w Muzeum Egipskim w Kairze (kiedyś była taka możliwość), ale też u renomowanych antykwariuszy. Czasem walutą były przydziałowe papierosy. Co warte odnotowania, wszystkie obiekty pozyskane przez żołnierzy okazały się oryginalne. Nie były to współczesne podróbki. – To jedyny tego rodzaju przykład gromadzenia zbiorów na świecie! Kolekcja jest nawet wzmiankowana w książce Normana Davisa „Szlak Nadziei. Armia Andersa. Marsz przez trzy kontynenty” – zwracają uwagę organizatorzy wystawy. Źródło: Muzeum Archeologiczne w Krakowie. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Kilkadziesiąt pochówków z maskami i drewniane berła. Spektakularne odkrycie sprzed tysiąca lat w Peru
73 nienaruszone pochówki z rzeźbionymi maskami i piękne drewniane berła odkryto w Pachacámac na południe od Limy w Peru. Znaleziska dokonali archeolodzy z Papieskiego Katolickiego Uniwersytetu w Peru pod kierownictwem prof. Krzysztofa Makowskiego. Znaleziska pochodzą z czasów Imperium Wari i mają około tysiąca lat.
W tym artykule: W dawnych Andach nikt nie umierał… Pachacámac – wyrocznia i świątynia Zwalony mur – kluczem do sukcesu archeologów Kim byli zmarli? Piękne drewniane berła zdobione wizerunkiem dostojników Co już wiemy o Pachacámac? Pochówki mają formę tobołów grzebalnych. Oznacza to, że zmarłych zawinięto w tkaniny. Ciekawostką jest fakt, że zmarli obu płci mieli przytwierdzone do tobołów maski z rzeźbionego drewna i ceramiki. Groby pochodzą z okresu ekspansji Imperium Wari, czyli z lat 800–1100 n.e. O odkryciu pierwszy poinformował serwis Archeowieści. Zdaniem badaczy toboły, czyli ciała ludzi zawinięte w tkaniny, początkowo składano indywidualnie, a później także grupowo. Natomiast stan zachowania większości z nich jest rewelacyjny. W dawnych Andach nikt nie umierał… – W Andach przedhiszpańskich nikt nie umierał. Wszyscy byli predestynowani do dalszego życia w równoległym świecie przodków (hurin pacha). Warunkiem było, aby członkowie rodziny spełnili swój obowiązek i przygotowali zmarłego do dalszego życia – wyjaśnia prof. Makowski. W jego ocenie powszechność tobołów grzebalnych na cmentarzyskach wybrzeża Peru w okresach późnych (800–1531/32) i na początku okresu kolonialnego w przypadku pochówków wszystkich grup wiekowych obu płci jest świadectwem, że wspomniany obowiązek zapewnienia ciągłości życia po życiu swoim bezpośrednim przodkom był traktowany bardzo na poważnie. – Wszak to zmarli powracają co roku na ziemię i pilnują zbiorów. Od nich też zależy obfitość wody, która spływa z gór na pustynne wybrzeża i wypełnia kanały nawadniające – dodaje naukowiec. Pachacámac – wyrocznia i świątynia Pachacámac była bardzo znaną świątynią i wyrocznią bóstwa Pacha Kamaq w późniejszym okresie – w czasie panowania Inków. Jego imię oznacza „ten, który daje życie ziemi”. Pochówki znaleziono na terenie rozległego zespołu cmentarzysk z różnych okresów, u stóp Świątyni Malowanej. Nekropole odkrył już pod koniec XIX wieku Max Uhle, który jest uważany za pioniera archeologii naukowej w Andach. Poza ogólnymi informacjami nie opublikował swoich znalezisk. Z kolei cmentarzysko ulegało systematycznemu niszczeniu, również przez rabusiów. – Można przypuszczać, że niewielki procent grobów w obrębie wykopalisk Uhlego było dobrze zachowanych. Stąd też wyjątkowość aktualnego odkrycia – podkreślono w serwisie Archeowieści. Zwalony mur – kluczem do sukcesu archeologów Najnowsze badania przeprowadzono w miejscu, w którym osunął się mur z okresu inkaskiego i kolonialnego. Naukowcy przypuszczali, że zwały cegieł mułowych utrudniły dostęp rabusiom do grobów. Okazało się być to prawdą. To tam prof. Makowski i jego współpracownicy – Cynthia Vargas, Doménica Villavicencia Mergoni i Ana Fernández – natknęli się na doskonale zachowane toboły grzebalne. Kim byli zmarli? Naukowcy stwierdzili, że na cmentarzysku objętym wykopaliskami przez prof. Makowskiego wcale nie pochowano elity, jak sugerowano wcześniej. Porównywalne jest ze stanowiskiem Ancón, które zarówno w okresie Imperium Wari, jak i w okresach późniejszych było miejscem pochówku rybaków. Pachacámac w okresie Imperium Wari – a dokładnie między 800 a 1100 rokiem – miał charakter osady z platformą ceremonialną. Platforma ta obecnie znajduje się jest pod zwaliskami i tarasami Świątyni Malowanej z okresu inkaskiego, a zatem późniejszego o kilkaset lat. Pochówki są prawdziwą kopalnią informacji o pozycji społecznej mężczyzn, kobiet i dzieci. Do laboratorium udało się przenieść w całości 19 tobołów. Niebawem zostaną prześwietlone z pomocą tomografii komputerowej bez konieczności ich otwierania. Badacze porównają też odkrycia z Pachacámac z tymi z Castillo de Huarmey. Tam w 2010 roku, zespół pod kierownictwem prof. Miłosza Giersza i dr hab. Patrycji Prządki-Giersz odkrył pierwszy w historii zbiorowy pochówek kobiet najwyższych elit imperium Wari. Piękne drewniane berła zdobione wizerunkiem dostojników Oprócz pochówków zespół prof. Makowskiego odkrył dwa berła. Były złożone w depozycie wotywnym i przykryte warstwą fragmentów muszli tropikalnej Spondylus princeps, importowanej z Ekwadoru. Przedmioty są rzeźbione w drzewie i dekorowane wizerunkami dwóch dostojników noszących nakrycie głowy typu Tiwanaku. Berła znaleziono w niewielkiej odległości od cmentarzyska. Pochodzą z tego samego okresu. Co już wiemy o Pachacámac? Pachacámac, wbrew poprzednim koncepcjom, nie funkcjonowało nieprzerwanie jako święte miasto i centrum kultu od czasów budowy Starej Świątyni kultury Lima do podboju hiszpańskiego. W okresie trwania Imperium Wari było stosunkowo skromną osadą o odmiennym planie i charakterze, Pachacámac stało się monumentalnym założeniem godnym funkcji wyroczni i jedną z trzech najważniejszych świątyń w centralnych Andach dopiero prawie pięć stuleci później. Czyli po włączeniu tej części wybrzeża Peru do Imperium Inków. Źródło: Archeowieści. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Jak powstał mit o satyrach? Zaskakujące odkrycie w Iranie
Satyrowie to jedne z bardziej fascynujących postaci greckich legend. Nowe wyjaśnienie pochodzenia popularnego mitu przedstawiła badaczka antyku ze Stanford University. Jak zauważa, źródeł legend o satyrach należy szukać nie w Grecji, lecz na ziemiach dzisiejszego Iranu.
W tym artykule: Gdzie znaleziono „solnego człowieka"? Jak powstają mumie? Co nam mówią mumie? Co łączy mumie z mitami greckimi? Jak „szczątki" satyrów stawały się atrakcją? Trudno w to uwierzyć, ale w kopalni soli w Chehrehābādzie na północy Iranu można trafić na mumię. W 1994 r. przekonali się o tym pracujący tam górnicy. Zmumifikowane zwłoki, przechowane w sposób naturalny w złożu soli, okazały się pierwszym z całej serii znalezisk w następnych latach. Zwłokom towarzyszyły narzędzia drewniane, odzież, ceramika i skórzane obuwie. Gdzie znaleziono „solnego człowieka"? Szczególną popularność zdobył „solny człowiek” znaleziony w 2007 r. Na odkrycie natrafiono po ulewnych deszczach, które rozmyły złoże. Mumia miała jaskraworude włosy i brodę. Najprawdopodobniej był to górnik z czasów Cesarstwa Rzymskiego, zasypany w czasie zawału w kopalni. Datowanie metodą radiowęglową pozwoliło ustalić, że wypadek wydarzył się około roku 400 p.n.e. Znalezione dotychczas mumie solne pochodzą z czasów od dynastii Achemenidów (lata 539–333 p.n.e.) do Sasanidów (lata 240–640 n.e.). Jak powstają mumie? W 2008 r. irańską kopalnię soli – funkcjonującą od stuleci – zamknięto, aby umożliwić międzynarodowej ekipie przeprowadzenie badań. I poszukiwanie mumii. Wprawdzie mumie są zazwyczaj efektem świadomych zabiegów człowieka, ale mumifikacja może też zajść w szczególnych warunkach naturalnych. Szczególnie jeśli mróz, susza lub właśnie sól powstrzymają procesy rozkładu. Mrozy panujące w peruwiańskich Andach umożliwiły przetrwanie zwłok z epoki Inków. W bagnach północnej Europy znajdowano mumie z epoki żelaza zachowane dzięki kwasowości wody, niskim temperaturom i niedostatkowi tlenu w torfie. Mumie są dla naukowców bezcennym materiałem badawczym. Każda mumia pozwala wzbogacić naszą wiedzę o trybie życia, a nawet stanie zdrowia dawnych ludzi. Irańscy „solni ludzie” okazali się dla nauki prawdziwym skarbem dzięki doskonałemu stanowi zachowania zwłok, łącznie z nienaruszonym owłosieniem i odzieżą, a nawet resztkami niestrawionego pokarmu w żołądkach. Co nam mówią mumie? W 2012 r. w przewodzie pokarmowym jednej z mumii znaleziono coś wyjątkowego – jaja tasiemca. To najstarszy znaleziony w Iranie dowód na występowanie pasożytów jelitowych. Znalezisko świadczy o tym, że ówcześni ludzie jadali surowe lub niedogotowane mięso, przez co możliwe było zakażenie żywymi jajami pasożyta. Co więcej, inne badania dostarczyły wiedzy o ówczesnych wędrówkach: okazało się, że nie wszyscy zachowani w soli górnicy pochodzili z bezpośredniej okolicy kopalni. Niektórzy przybyli z daleka: z północno-wschodniego Iranu, Azji Środkowej, a nawet wybrzeża Morza Kaspijskiego. Co łączy mumie z mitami greckimi? Niewykluczone, że mumie solne przez stulecia wpływały na mity greckie. Może tak być choćby w przypadku satyrów, czyli grających na fletach leśnych bożków z końskimi uszami i ogonami. Badaczka folkloru Adrienne Mayor ze Stanford University sugeruje, że satyrowie z mitów greckich powstali z inspiracji mumiami solnymi. Satyrowie intrygowali od stuleci. W mitologii greckiej byli towarzyszami boga wina Dionizosa. Mieli reputację pijaków i lubieżników. Psotni, ale płochliwi, spędzali czas, uganiając się za nimfami, grając na instrumentach i tańcząc grupkami w lesie. Złośliwymi psotami straszyli pasterzy i podróżnych. Z czasem satyrowie przybrali nowe postaci. W wersji rzymskiej byli istotami o kozich rogach i kopytach, z ludzkimi torsami. Unikatowe odkrycie w Starym Mieście w Kostrzynie nad Odrą. Pochodzi z czasów II wojny światowej Silnik wyprodukowany w fabryce Volkswagena w 1944 roku znaleziono wśród ruin Starego Miasta w Kostrzynie nad Odrą. Pod koniec wojny miasto zmagało się z brakiem elektryczności. Urządzenie pe... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/unikatowe-odkrycie-w-starym-miescie-w-kostrzynie-nad-odra-pochodzi-z-czasow-ii-wojny-swiatowej-dba9e23.png" width="938" height="492" alt="Unikatowe odkrycie w Starym Mieście w Kostrzynie nad Odrą. Pochodzi z czasów II wojny światowej" title="Unikatowe odkrycie w Starym Mieście w Kostrzynie nad Odrą. Pochodzi z czasów II wojny światowej" /> Jak „szczątki" satyrów stawały się atrakcją? I satyrowie, i solne mumie zdolne są ściągać tłumy. W IV w. n.e. cesarz Konstantyn Wielki udał się w podróż do Antiochii w dzisiejszej Turcji, żeby zobaczyć przechowanego w soli „satyra”, jak opisywał później chrześcijański pisarz i tłumacz św. Hieronim. Zdaniem Adrienne Mayor tym satyrem, który ściąga tłumy ciekawych, mogła być właśnie mumia solna. – Zwłoki zmumifikowane przez sól są zdumiewająco podobne do wizerunków satyrów w antycznej sztuce greckiej – pisze folklorystka. – Podstarzały satyr Sylen portretowany był z brodą, wypukłym czołem, zadartym nosem, wysuniętą szczęką i długimi złotymi włosami – powiedziała Mayor. – Każdy wiedział, jak wyglądają satyrowie. Nie ma powodu przypuszczać, by ludzie w tamtych czasach nie dostrzegali podobieństwa. Opowieści o dziwacznych satyrach były w Grecji tak powszechnie lubiane, że nic dziwnego, iż „szczątki satyrów” stawały się atrakcją. I tak np. w V w. p.n.e. u ujścia rzeki Meander (dziś Menderes) w dzisiejszej południowo-zachodniej Turcji wystawiano na pokaz skórę satyra Marsjasza, którego według mitu uśmiercił bóg Słońca Apollo. Tysiące pielgrzymów zdążało tam, by oglądać szczątki satyra. Ówcześni wierzyli, że satyrowie żyją na pustynnych wyspach gdzieś w Egipcie, Libii czy Indiach. Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Zagadkowa egipska mumia eksponowana w Poznaniu. Chłopiec zmarł w wieku ośmiu lat
Starannie owinięte bandażami jest ciało ośmioletniego chłopca, którego mumia eksponowana jest w Muzeum Archeologicznym w Poznaniu. Można ją obejrzeć tylko do końca tego roku.
W tym artykule: Mumia chłopca – przez nos usunięto jego mózg Co wiemy o zmarłym? Dzieje mumii Gdzie i kiedy można obejrzeć mumię? W Polsce jest niewiele mumii pochodzących ze starożytnego Egiptu. Można je zobaczyć między innymi w Muzeum Narodowym w Warszawie i Muzeum Archeologicznym w Krakowie. Tymczasem w Muzeum Archeologicznym w Poznaniu jeszcze tylko do końca 2023 roku można zobaczyć mumię egipskiego chłopca. Po 1945 roku nie była wystawiana na widok publiczny. Mumia chłopca – przez nos usunięto jego mózg Zmumifikowane ciało należy do chłopca w wieku około 8 lat. Ciało zostało starannie owinięte bandażami oraz całunem o znacznie luźniejszym wątku. Zdaniem naukowców, prawdopodobnie na klatce piersiowej – pomiędzy bandażami – znajduje się zwinięty papirus. Mumifikacja była procesem bardzo inwazyjnym. Chłopcu usunięto mózg przez nos. Z ciała wyciągnięto także organy wewnętrzne: płuca, żołądek i jelita. Przypuszczalnie w mumii nadal znajduje się wątroba. Jest to jednak dość nietypowa mumia, bo balsamiści usunęli również serce. Ten organ zazwyczaj zostawiano w ciele zmarłego, aby mogło ono zostać zważone w czasie Sądu Ozyrysa, jednego z kluczowych bogów egipskich. Był to bardzo ważny element wierzeń Egipcjan. Prawdopodobnie podczas mumifikacji dziecka uszkodzono palce lewej stopy. Co wiemy o zmarłym? Zdaniem naukowców mumia pochodzi z III-II wieku p.n.e. Wynika to z analizy fragmentów kartonażu. To płótno, czasami papirus, sklejone gipsem, które pokrywało mumię. Na nim znajdują się charakterystyczne zdobienia i napisy, specyficzne dla każdej epoki w Egipcie. W tym czasie Egiptem rządzili następcy Aleksandra Wielkiego i państwo to znalazło się w strefie wpływów Grecji. Był to tzw. okres ptolemejski. Jego nazwa pochodzi od pierwszego władcy tej dynastii, Ptolemeusza I Sotera, który rozpoczął rządy w 323 r. p.n.e. Ostatnią władczynią tej dynastii była słynna Kleopatra. Dzieje mumii Mumia jest własnością Muzeum Archidiecezjalnego we Wrocławiu. W Europie trafiła najpierw do Niemiec – do Hildesheim pod Hanowerem na początku XX wieku. Sprowadził ją kupiec i hiszpański konsul w Egipcie Wilhelm Pelizaeus. Pelizaeus był wielkim entuzjastą starożytności. Podczas pobytu w Egipcie stworzył bogatą kolekcję obiektów, którą w 1907 r. przekazał rodzinnemu miastu Hildesheim. W 1911 r. mumię umieszczono w Pelizaeus-Museum (obecnie Roemer- und Pelizaeus-Museum Hildesheim). Przed II wojną światową przewieziono ją do Wrocławia, czyli ówczesnego Breslau zapewne dzięki kardynałowi Adolfowi Bertramowi. Był on biskupem diecezji wrocławskiej w latach 1914-1945. Pochodził z Hildesheim. Niestety, we Wrocławiu nie zachowała się żadna dokumentacja archiwalna na temat prezentowanej mumii. Badacze próbują teraz rozwikłać tę zagadkę. Mumia złotego chłopca została rozpakowana cyfrowo. W jej środku znaleziono 49 drogocennych amuletów Niezwykłe odkrycie w Egipcie. Naukowcy przebadali mumię złotego chłopca. W środku znaleźli m.in. kosztowności związane z wierzeniami starożytnych Egipcjan. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/mumia-zlotego-chlopca-zostala-rozpakowana-cyfrowo-w-jej-srodku-znaleziono-49-drogocennych-amuletow-fot-sn-saleem-sa-seddik-m-el-halwagy-cc-by-ebdd691.jpg" width="938" height="674" alt="Mumia złotego chłopca została rozpakowana cyfrowo. W jej środku znaleziono 49 drogocennych amuletów (fot. SN Saleem, SA Seddik, M el-Halwagy, CC-BY)" title="Mumia złotego chłopca została rozpakowana cyfrowo. W jej środku znaleziono 49 drogocennych amuletów (fot. SN Saleem, SA Seddik, M el-Halwagy, CC-BY)" /> Gdzie i kiedy można obejrzeć mumię? Mumia chłopca prezentowana jest do końca grudnia br. na pięknym renesansowym dziedzińcu Muzeum Archeologicznego w Poznaniu. Bilet wstępu nie jest potrzebny. Na dziedziniec można wejść w godzinach otwarcia muzeum od ulicy Klasztornej. W centralnej części dziedzińca znajduje się oryginalny granitowy obelisk ze starożytnego Egiptu. To jedyny taki obiekt w Polsce. Mierzy trzy metry wysokości i jest pokryty pismem hieroglificznym. Na czterech jego bokach są wykute inskrypcje z imionami i tytułami trzech faraonów XIX dynastii: Ramzesa II (1279–1213 p.n.e.), Merenptaha (1213–1203 p.n.e.) i Setiego II (1200–1194 p.n.e.). W tym samym muzeum warto jednak wykupić bilet i wejść na wystawę „Śmierć i życie w starożytnym Egipcie”. Prezentowane są na niej mumie zwierzęce: dwóch kotów, krokodyla i ibisa oraz pięknie zdobione sarkofagi. Jedna z części ekspozycji poświęcona jest obyczajom pogrzebowym nad Nilem. Źródło: Muzeum Archeologiczne w Poznaniu Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Na szczytach andyjskich wulkanów odkryto zmumifikowane gryzonie. Nie wiadomo, co tam robiły
Na szczytach trzech wulkanów w Andach naukowcy odnaleźli zmumifikowane gryzonie. Zwierzęta znajdowały się w miejscach, które dawniej były uważane za święte przez Inków.
W tym artykule: Skąd gryzonie wzięły się na szczytach wulkanów? Gryzonie wspinały się na wysokość powyżej 6000 m Wyniki analizy DNA Środowisko porównywane do innej planety Na trzech szczytach andyjskich wulkanów w Chile i Argentynie odnaleziono zmumifikowane gryzonie z gatunku Phyllotis vaccarum. Ssaki te należą do rodzaju liściouchów, znanych również jako nadbrzeżniki. Znajdowały się na wysokości ponad 6000 m n.p.m. To niezwykle surowy region gór, w którym brakuje roślinności i wody. Skąd gryzonie wzięły się na szczytach wulkanów? Do tej pory uważano, że ssaki, w szczególności tak małe, nie zamieszkują tak wysokich partii Andów. Dotychczas dominowało przekonanie, że martwe już zwierzęta zostały zabrane w te miejsca przez Inków. To w ramach rytuału Capacocha, podczas którego składano ofiary z dzieci. – Nie można winić archeologów za takie myślenie, bo jakie jest inne wytłumaczenie? – powiedział Jay Storz, profesor nauk biologicznych na Uniwersytecie Nebraska–Lincoln. – Nic nie miało prawa tam żyć, więc uznano, że ktoś musiał je tam przenieść – dodaje. Najnowsze badania opublikowane na łamach „Current Biology” zaprzeczają tej hipotezie. Na podstawie sekwencjonowania genomu gryzoni i datowania radiowęglowego naukowcy ustalili, że najstarsza zwierzęca mumia ma zaledwie kilkaset lat. Uczeni uważają zatem, że chomikowate znalazły się na szczytach płaskowyżu Puna de Atacama wiele lat po upadku Państwa Inków w 1572 roku. Gryzonie wspinały się na wysokość powyżej 6000 m – Nasze zrozumienie granic życia zwierząt jest stale weryfikowane w wyniku badań ekstremalnych środowisk – piszą naukowcy w swoim artykule. – Odkrycia wzmacniają dowody na istnienie populacji liściouchów (Phyllotis) zamieszkujących wysokości powyżej 6000 m n.p.m. Podważa to założenia dotyczące środowiskowych ograniczeń życia kręgowców i fizjologicznej tolerancji małych ssaków – twierdzą badacze. Rodzaje wulkanów – jak się je dzieli ze względu na aktywność i budowę? Potocznie mianem wulkanu określa się formę terenu, która powstała w następstwie procesów wulkanicznych, zachodzących w głębi i na powierzchni Ziemi. Jakie rodzaje wulkanów rozróżniamy? <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/rodzaje-wulkanow-jak-sie-je-dzieli-ze-wzgledu-na-aktywnosc-i-budowe-fot-salvatore-allegra-anadolu-agency-via-getty-images-295d552.jpeg" width="938" height="627" alt="Rodzaje wulkanów - jak się je dzieli ze względu na aktywność i budowę? (fot. Salvatore Allegra/Anadolu Agency via Getty Images)" title="Rodzaje wulkanów - jak się je dzieli ze względu na aktywność i budowę? (fot. Salvatore Allegra/Anadolu Agency via Getty Images)" /> Naukowcy sugerują zatem, że gryzonie samodzielnie wspięły się na olbrzymie wulkany w Argentynie i Chile. Zdecydowały się na wymagającą wędrówkę do miejsca jałowego, gdzie temperatury nie przekraczają 0 stopni Celsjusza i jest znacznie mniej tlenu niż w niższych partach gór. Zespół naukowców pod kierunkiem Jaya Storza postanowił wyjaśnić tę tajemnicę. Powtórne badania nad zmumifikowanymi gryzoniami rozpoczęli w 2020 roku po tym, jak wraz ze swoim przyjacielem i alpinistą Mario Pérezem Mamanim schwytali żywego przedstawiciela żywego okazu Phyllotis vaccarum. Gryzonia znaleźli na szczycie Llullaillaco. To najwyższy na Ziemi czynny wulkan. Jest położony na wysokości ponad 6700 m n.p.m., na granicy Chile i Argentyny. Wyniki analizy DNA Wkrótce się okazało, że żywy okaz nie był przypadkiem odosobnionym. Storz i Pérez Mamani odnaleźli podczas swojej ekspedycji 13 martwych osobników tego gatunku. Zmumifikowane szczątki znaleźli na trzech sąsiednich wulkanach – Salín, Púlar i Copiapó. Analiza tych zwierzęcych mumii wykazała, że te niewielkie istoty musiały wspiąć się tak wysoko bez żadnej pomocy Inków. Datowanie radiowęglowe wykazały, że osiem osobników Phyllotis vaccarum z Salín zmarło nie później, niż zaledwie kilkadziesiąt lat temu, prawdopodobnie po 1955 roku. Tak samo było w przypadku jednego gryzonia z Copiapó. Z kolei cztery drobne ssaki z Púlar zginęły maksymalnie 350 lat temu. – Teraz wydaje się coraz bardziej jasne, że te chomikowate dostały się tam z własnej woli – przyznał Storz. Naukowcy przeprowadzili również sekwencjonowanie DNA tych zmumifikowanych szczątków. Okazało się, że należały do tego samego gatunku, który zamieszkuje podnóża wulkanów. – Dane, które uzyskaliśmy wskazują, że zarówno gryzonie ze szczytów wulkanicznych, jak i te z niższych warstw wulkanów to jedna wielka i szczęśliwa rodzina – dodał badacz. – To dowód na to, że te stworzenia nie były „autostopowiczami” ani ofiarami, lecz swoistymi alpinistami – twierdzi autor badania. Środowisko porównywane do innej planety – To zdumiewające, biorąc pod uwagę, że Puna de Atacama należy do najbardziej niegościnnych miejsc na naszej planecie. Warunki tam są tak ekstremalne, zimne i ubogie w tlen, że NASA ćwiczyła tam poszukiwania życia na Marsie – zwrócił uwagę Storz. – Nawet podnóża wulkanów przypominają iście marsjańskie środowisko, a żyją tam gryzonie Phyllotis vaccarum. Co dopiero na szczytach wulkanów, gdzie jest jeszcze gorzej. Muszą czuć się tam jak w kosmosie – wyjaśnia badacz. Uczeni przyznają, że to zadziwiające, iż jakiekolwiek zwierzę, nie mówiąc już o stałocieplnym ssaku, może przeżyć i funkcjonować w takim środowisku. Naukowcy nie wiedzą jeszcze, jak te małe zwierzęta przystosowały się do życia w takich warunkach. To będzie przedmiotem kolejnych badań. Uczeni mają również nadzieję, że uda im się odpowiedzieć na pytanie, dlaczego właściwie stworzenia te weszły tak wysoko. Być może była to pewnego rodzaju próba przetrwania i ucieczka przed groźnymi drapieżnikami, które żyją na płaskowyżu. – Czy niemal zupełny brak wody, prawie całkowity brak pożywienia, ryzyko zamarznięcia są warte ucieczki przed drapieżnikami? Z pewnością wulkan o wysokości ponad 6000 metrów to dobra kryjówka. Tylko wówczas na głowie masz inne zagrożenia – podsumowuje Storz. Źródło: Current Biology. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".