National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-05-08T11:03:08.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Skany mózgów dzieci ujawniły trzy biologiczne typy ADHD. To przełom w badaniach
items: Ultraprzetworzona żywność szkodzi nie tylko ciału. Ona nas po cichu ogłupia
items: Naukowcy zidentyfikowali komórki mózgowe odpowiedzialne za depresję. Odkrycie daje szanse na nowe terapie
items: Marihuana działa jak „hamulec” dla mózgu. Największe badanie w historii USA ujawnia skutki u nastolatków
items: Co naturalnie uruchamia hormony szczęścia? Rola dopaminy, serotoniny, oksytocyny i endorfin
items: Naukowcy wydrukowali sztuczne neurony. Te zaczęły „rozmawiać” z żywym mózgiem
items: Co dzieje się w mózgu pod wpływem psychodelików? Nowe badanie daje odpowiedzi
items: To nie ty masz ochotę na słodycze? Mikroby w twoich jelitach mogą zmieniać apetyt i preferencje
items: Osiem godzin może już nie wystarczać. Współczesny styl życia drastycznie upośledza fazę regeneracji
items: Składnik X kontra Parkinson. Tajemniczy lek „czyści” mózg i przywraca sprawność
items: „Autostrada” do głowy. Bakterie jelitowe mogą być częstymi gośćmi w… mózgu
items: To proste hobby ma zaskakujący efekt dla zdrowia. Wystarczy lornetka i trochę cierpliwości
items: Mikroplastik odkłada się nawet w tętnicach. Jest jeszcze groźniejszy, niż dotychczas sądzono
items: Codzienne picie kawy może chronić mózg przed demencją. Wyniki 43-letniego badania zaskakują
items: Znasz to uczucie, że im gorzej śpisz, tym trudniej zasnąć? Błędne koło bezsenności jest coraz powszechniejsze
items: Sztuczna inteligencja miała ułatwić nam pracę. Badania mówią, że zbyt częste używanie SI przeciąża mózg
items: Ludzie są z natury „zwierzętami muzycznymi”. Rodzimy się z miłością do dźwięków i dobrze wykształconym słuchem
items: Niektórzy ludzie starzeją się, a ich mózgi pozostają młode. Naukowcy tłumaczą to zjawisko
items: Tak wyglądają filmy zrekonstruowane z mózgu myszy. Naukowa rewelacja
items: Taniec może być skuteczniejszy niż leki przeciwdepresyjne? Badania pokazują zaskakujący wpływ na mózg
items: Skąd wiesz, kiedy przestać się drapać? Ciało ma własny „hamulec” i naukowcy właśnie go odnaleźli
items: W mózgu kobiety zagnieździł się pasożyt, którego wcześniej nie widziano u ludzi. Intruz wywołał niezwykłe choroby i niepamięć
items: Odkryto sekret „superagers”. W ich mózgach powstaje wyjątkowo dużo nowych neuronów
items: Przełomowe badanie mózgu. Naukowcy odkryli gdzie „mieszka” świadomość
items: Nie czekaj, aż „ułoży się w żołądku”. Naukowcy wyjaśniają, dlaczego warto ruszyć się od razu po jedzeniu

Skany mózgów dzieci ujawniły trzy biologiczne typy ADHD. To przełom w badaniach
type: item
date: 2026-05-08T11:03:49.000Z
creator: Helen Bradshaw
subject: Nauka
subject: choroby
subject: mózg
subject: neurologia
subject: psychiatria
description: Naukowcy zidentyfikowali trzy odrębne „biotypy” ADHD, z których każdy charakteryzuje się inną strukturą połączeń mózgowych oraz odmiennymi procesami chemicznymi. Dzięki twardym danym z obrazowania mózgu medycyna staje przed szansą na zakończenie żmudnej ery leczenia opartego na metodzie prób i błędów.
encoded: Spis treści: Badanie mózgu sugeruje trzy biologiczne typy ADHD Biotyp 1: ciężka postać mieszana z zaburzeniami regulacji emocji Biotyp 2: przewaga nadpobudliwości i impulsywności Biotyp 3: Przewaga zaburzeń uwagi ADHD może być bardziej złożone, niż sądzimy ADHD diagnozuje się jako jedno zaburzenie, ale w praktyce lekarskiej bardzo rzadko przebiega ono w „czystej”, podręcznikowej formie. U części pacjentów głównym problemem jest trudność z koncentracją. Inni nie potrafią usiedzieć w miejscu. Jeszcze inni zmagają się z gwałtownymi emocjami, które nakładają się na oba te objawy. Dla pacjentów i lekarzy często oznacza to proces leczenia oparty na próbach i błędach, a czasem także frustracji – aż do momentu znalezienia odpowiedniego leku. Badanie mózgu sugeruje trzy biologiczne typy ADHD Nowe badanie obrazowe mózgu, opublikowane pod koniec lutego sugeruje, że ta różnorodność nie jest przypadkowa. Naukowcy z Chin, Stanów Zjednoczonych i Australii przeanalizowali skany mózgów 446 dzieci z ADHD. Badając istotę szarą – tkankę wypełnioną neuronami, kluczową dla przetwarzania informacji – zespół wyróżnił trzy odrębne podtypy, z których każdy charakteryzuje się innymi procesami chemicznymi. Wyniki te prowadzą do ciekawego wniosku: ADHD może nie być jednym zaburzeniem o różnych objawach, lecz wspólną nazwą dla kilku powiązanych schorzeń o odmiennej strukturze neurologicznej. – Część wniosków płynących z tego badania pokrywa się z tym, co i tak robimy w praktyce lekarskiej, czyli z próbami dopasowania objawów do najskuteczniejszych metod leczenia – mówi Melissa P. DelBello, psychiatra dziecięca z University of Cincinnati College of Medicine i współautorka projektu. – To jednak bardzo cenne, że mamy teraz twarde dane potwierdzające nasze kliniczne spostrzeżenia oparte na latach leczenia pacjentów. Dzięki temu zyskują one biologiczne uzasadnienie. Jak podkreśla dr DelBello, badacze nie szukali z góry określonych podgrup. Mimo to wyodrębnione „biotypy” w dużej mierze odzwierciedlają…

adhd-3f3fa73.jpg
width: 6000
height: 4000

Ultraprzetworzona żywność szkodzi nie tylko ciału. Ona nas po cichu ogłupia
type: item
date: 2026-04-30T07:41:12.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: diety
subject: jedzenie
subject: mózg
subject: żywność
description: Są tanie, smaczne i gotowe do spożycia w kilka minut. Produkty ultraprzetworzone (UPF) zdominowały światową dietę, stając się nieodłącznym elementem naszych jadłospisów. Badania opublikowane w kwietniu 2026 roku dowodzą jednak, że cena za tę wygodę jest niezwykle wysoka. Okazuje się, że przemysłowo produkowane posiłki i przekąski uderzają bezpośrednio w nasze procesy poznawcze, upośledzając zdolność do skupienia uwagi.
encoded: Spis treści: Czym jest ultraprzetworzona żywność? Paczka czipsów a sprawność intelektualna Demencja zaczyna się na talerzu? Czemu żywność ultraprzetworzona szkodzi koncentracji? Czas na zmiany, korelacja jest zbyt silna Analiza przeprowadzona przez zespół pod kierownictwem dr Barbary Cardoso z Monash University w Australii objęła ponad 2000 uczestników w wieku od 40 do 70 lat. Wyniki opublikowane na łamach czasopisma „Alzheimer’s & Dementia” powinny nas zaalarmować – każda kolejna porcja wysoko przetworzonego jedzenia to wyraźny, mierzalny krok w stronę osłabienia sprawności umysłowej. Czy naprawdę lasagna z dyskontu nas ogłupia? Czym jest ultraprzetworzona żywność? Ultraprzetworzona żywność (UPF) to produkty przemysłowe składające się z więcej niż pięciu składników i zawierające emulgatory, konserwanty, barwniki czy utwardzone oleje. To gotowe do spożycia „śmieciowe jedzenie”, które często ma długi termin przydatności i intensywny smak. Od dawna wiemy, że tego typu produkty (jak gotowe do odgrzania dania, chipsy czy napoje gazowane) mają destruktywny wpływ na organizm, ale teraz wiemy też, że osłabiają nasze zdolności poznawcze. Warto wiedzieć, że w klasyfikacji NOVA za ultraprzetworzone (inaczej: wysokoprzetworzone) uznaje się produkty, które zawierają składniki niemal niewystępujące w domowej kuchni – m.in. hydrolizowane białka, utwardzone tłuszcze czy barwniki i emulgatory. Ich produkcja często niszczy naturalną strukturę pokarmu (tzw. matrycę żywności), co zmienia sposób, w jaki nasz organizm ją przyswaja. Paczka chipsów a sprawność intelektualna Naukowcy odkryli, że w badanej grupie ultraprzetworzona żywność stanowiła średnio 41% całkowitego spożycia energii. Co gorsza, odsetek ten był znacznie wyższy u mężczyzn oraz osób młodszych. Zależność jest prosta i bezlitosna: każdy wzrost udziału UPF o 10% w codziennej diecie wiązał się z wyraźnym spadkiem zdolności do koncentracji. – Aby uzmysłowić sobie skalę problemu, wzrost o 10% to mniej więcej tyle, co dodanie j…

GettyImages-2195276961-dd8e910.jpg
width: 8192
height: 5464

Naukowcy zidentyfikowali komórki mózgowe odpowiedzialne za depresję. Odkrycie daje szanse na nowe terapie
type: item
date: 2026-04-27T10:01:07.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
subject: depresja
subject: medycyna
subject: mózg
subject: neurologia
subject: psychiatria
subject: Zdrowie
description: Kanadyjskim neurologom udało się zidentyfikowali dwa konkretne typy komórek mózgowych, które u osób cierpiących na depresję zachowują się odmiennie. Zdaniem ekspertów odkrycie udowadnia, że depresja to nie tylko emocje, lecz rzeczywiste, mierzalne zmiany w mózgu. Odkrycie może poskutkować stworzeniem leków, które mogą być wybawieniem dla 264 milionów ludzi ze zdiagnozowaną depresją.
encoded: – Po raz pierwszy udało nam się określić, które dokładnie typy komórek mózgowych są dotknięte depresją. Dokonaliśmy tego poprzez mapowanie aktywności genów wraz z mechanizmami regulującymi kod DNA – powiedział główny autor badania, dr Gustavo Turecki, profesor na McGill University. Prof. Turecki pracuje również w Douglas Institute oraz kieruje Katedrą Badawczą Kanady ds. dużych epizodów depresyjnych i samobójstw. Bank tkanek mózgowych Badacz podkreśla, że zidentyfikowanie zmienionych neuronów pozwala uzyskać znacznie jaśniejszy obraz tego, gdzie dochodzi do zaburzeń i które komórki są w nie zaangażowane. Zespół badawczy wykorzystał próbki mózgu pobrane z Douglas-Bell Canada Brain Bank. To jedno z kilku miejsc na świecie, w którym przechowywane są tkanki mózgowe osób cierpiących na różnego typu zaburzenia psychiczne. Bank jest niezwykle cennym źródłem do badań nad zdrowiem psychicznym na poziomie biologicznym. Analizy próbek wykorzystywały zaawansowane techniki analizy genetycznej pojedynczych komórek. W ten sposób naukowcy przeanalizowali RNA i DNA tysięcy konkretnych neuronów. Takie podejście pozwoliło im ustalić, które z nich zachowują się inaczej u osób z depresją, a tym samym zidentyfikować wzorce genetyczne mogące wyjaśniać te różnice. W badaniu uwzględniono próbki od 59 osób ze zdiagnozowaną depresją oraz 41 zdrowych osób. Depresja a zmiany neuronalne Badania ujawniły zmiany w aktywności genów w dwóch ważnych typach komórek mózgowych. Pierwszym z nich była grupa neuronów pobudzających, które odgrywają rolę w regulacji nastroju i reakcji na stres. Drugim – podtyp mikrogleju, czyli komórek odpornościowych w mózgu, które pomagają kontrolować stan zapalny. W obu typach komórek wiele genów wykazywało różne poziomy aktywności u osób z depresją, co sugeruje, że te systemy mogą nie funkcjonować prawidłowo. Takie zaburzenia mogą pomóc wyjaśnić biologiczne mechanizmy rozwoju depresji. Terapie ukierunkowane Zidentyfikowanie konkretnych komórek mózgu związanych z zaburzen…

neurony-depresja-2cd48ce.jpg
width: 2311
height: 1300

Marihuana działa jak „hamulec” dla mózgu. Największe badanie w historii USA ujawnia skutki u nastolatków
type: item
date: 2026-04-21T06:38:54.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: dojrzewanie
subject: dzieci
subject: marihuana
subject: mózg
subject: rozwój
description: Okres dorastania to dla ludzkiego mózgu czas „wielkiego programowania”. Właśnie wtedy formują się kluczowe połączenia odpowiadające za logiczne myślenie, pamięć i koncentrację. Najnowsze dane z gigantycznego projektu badawczego ABCD (Adolescent Brain Cognitive Development) pierwszy raz na tak olbrzymią skale pokazują, jak kontakt z konopiami modyfikuje ten ważny proces. Okazuje się, że u nastolatków palących marihuanę postęp w rozwoju zdolności poznawczych jest wyraźnie wolniejszy niż u ich rówieśników.
encoded: Badacze z University of California San Diego przeanalizowali dane od ponad 11 000 osób. To największe tego typu długofalowe badanie w historii Stanów Zjednoczonych. Naukowcy śledzili dzieci od 9. roku życia aż do późnej adolescencji (16–17 lat), monitorując zarówno ich wyniki testów psychologicznych, jak i kontakt z substancjami psychoaktywnymi. Wyniki są niepokojące, szczególnie dla rodziców. Efekt płaskowyżu. Dlaczego powinien nas martwić wolniejszy rozwój? Najbardziej niepokojącym wnioskiem z badania, opublikowanego w kwietniu 2026 r. w czasopiśmie „Neuropsychopharmacology”, nie jest to, że nastolatki nagle tracą inteligencję. Problem leży w zahamowaniu naturalnego rozwoju. W normalnych warunkach mózg nastolatka z roku na rok staje się sprawniejszy w zapamiętywaniu informacji i przetwarzaniu danych. Jednak u młodych ludzi regularnie sięgających po marihuanę naukowcy zaobserwowali ograniczony przyrost tych umiejętności. Choć jako dzieci często wypadali w testach równie dobrze (lub nawet lepiej) niż rówieśnicy, po rozpoczęciu używania konopi ich wykres rozwoju „wypłaszczał się” jak płaskowyż, podczas gdy reszta grupy dalej pięła się w górę. W jakich obszarach odnotowano spowolnienie? Pamięć operacyjna, czyli zdolność do przechowywania i czerpania z informacji podczas rozwiązywania zadań. Utrzymywanie uwagi i odporność na rozpraszacze. Szybkość przetwarzania informacji. THC na celowniku Aby wykluczyć błędy w deklaracjach (nastolatki nie zawsze mówią prawdę o używkach), zespół dr Natashy Wade zastosował testy biologiczne – analizowano próbki włosów, moczu i śliny. Pozwoliło to precyzyjnie wykryć obecność kannabinoidów nawet sprzed wielu miesięcy. Badanie wykazało, że głównym winowajcą jest THC (tetrahydrokannabinol) – składnik psychoaktywny marihuany. To on wydaje się „hakować” system endokannabinoidowy w mózgu, który w okresie dojrzewania zarządza procesem synaptycznego przycinania (usuwania niepotrzebnych połączeń, by mózg działał wydajniej). Co ciekawe, u małej gr…

GettyImages-139690618-fac826a.jpg
width: 3072
height: 2040

Co naturalnie uruchamia hormony szczęścia? Rola dopaminy, serotoniny, oksytocyny i endorfin
type: item
date: 2026-04-18T13:13:58.000Z
creator: Daryl Austin
subject: Nauka
subject: biologia
subject: człowiek
subject: dopamina
subject: mózg
subject: szczęście
description: Wydzielanie hormonów szczęścia – dopaminy, serotoniny, endorfin i oksytocyny – jest ściśle powiązane z konkretnymi wyborami dotyczącymi stylu życia, aktywności fizycznej i diety. Oto, co uruchamia każdy z nich.
encoded: Spis treści: Czym są hormony szczęścia Dopamina – motor nagrody i motywacji Serotonina – naturalny stabilizator nastroju Endorfiny – naturalne „środki przeciwbólowe” organizmu Oksytocyna – hormon więzi i bliskości Niektóre wyrzuty hormonów trwają dłużej niż inne Ludzie uruchamiają wydzielanie hormonów szczęścia, często nawet nie zdając sobie z tego sprawy – sportowcy goniący za ulotnym „euforycznym hajem biegacza”, osoby śmiejące się do łez z internetowych memów czy pary budujące więź i bliskość w sypialni. Coraz więcej badań sugeruje, że takie powszechne zachowania mogą mieć znacznie silniejszy wpływ biologiczny, niż dotąd sądzono. Co więcej, najnowsze analizy pokazują, że bezpośrednie interakcje społeczne w świecie rzeczywistym wywołują silniejsze reakcje hormonalne niż kontakty cyfrowe. Jednocześnie nie każda aktywność w świecie rzeczywistym wiąże się z korzystnymi reakcjami chemicznymi, a niektóre zachowania mogą w dłuższej perspektywie przynosić więcej szkody niż pożytku. Co więcej, wydzielanie tych substancji nie zawsze przebiega naturalnie – u części osób uwarunkowania genetyczne lub inne czynniki mogą zaburzać ich produkcję lub metabolizm. W takich przypadkach leczenie farmakologiczne bywa nie tylko pomocne, ale wręcz niezbędne. Dla większości ludzi jednak zrozumienie, co naturalnie uruchamia „hormony szczęścia”, może być bardzo wartościowe. Oto, co działa – i dlaczego – gdy chcemy wspierać ich wydzielanie w naturalny sposób. Czym są hormony szczęścia? Mózg reaguje na różne bodźce, wytwarzając chemiczne przekaźniki zwane neuroprzekaźnikami lub hormonami. Podróżują one po całym organizmie, wyzwalając konkretne funkcje lub uczucia. Jedna grupa hormonów – dopamina, serotonina, endorfiny i oksytocyna – zyskała miano „hormonów szczęścia”, ponieważ każdy z nich jest zazwyczaj powiązany z konkretnym stylem życia, aktywnością fizyczną oraz wyborami żywieniowymi. Choć związki te często działają indywidualnie, nowe badania sugerują, że wchodzą one ze sobą w znacznie b…

hormony-szczescia-96a76f7.jpg
width: 3072
height: 2048

Naukowcy wydrukowali sztuczne neurony. Te zaczęły „rozmawiać” z żywym mózgiem
type: item
date: 2026-04-15T08:54:16.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: eksperyment
subject: elektronika
subject: mózg
subject: NatGeoBN
subject: neurologia
description: Drukowane neurony opracowane na Northwestern University generują impulsy, które potrafią pobudzać żywe komórki nerwowe. W testach na skrawkach móżdżku myszy sztuczne sygnały wywoływały odpowiedzi prawdziwych neuronów i uruchamiały obwody neuronalne w sposób zbliżony do naturalnego. To ważny krok w stronę neuroprotez i oszczędniejszego sprzętu dla AI.
encoded: Inżynierowie z Northwestern University pokazali, że sztuczne neurony można nie tylko budować, ale i „podłączyć” do żywej tkanki. Ich elastyczne, drukowane urządzenia wytwarzały impulsy elektryczne na tyle podobne do naturalnych, że w testach na skrawkach móżdżku myszy pobudzały żywe neurony. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Nature Nanotechnology”. Sztuczne neurony pobudzają mózg Uczeni i wynalazcy od dawna próbują znaleźć sposób na wymianę informacji między elektroniką a żywą tkanką nerwową. Nie wystarczy do tego zwykły prąd elektryczny. Liczy się kształt i dynamika impulsu, bo biologiczne neurony komunikują się na wiele sposobów. Naukowcy opracowali drukowane elementy zdolne do tworzenia zróżnicowanych wzorców: pojedynczych impulsów, ciągłych wyładowań oraz ich serii. Prof. Mark C. Hersam, kierujący badaniem podkreśla, że takie sygnały pozwalają na budowanie mniejszych i bardziej energooszczędnych urządzeń komunikujących się z neuronami. Bogatszy repertuar sygnałów pozwala kodować więcej informacji w pojedynczym komponencie. W konsekwencji przyszłe układy mogą potrzebować mniej elementów, aby wykonywać złożone operacje – a to przekłada się na oszczędność energii. Prof. Hersam zwraca też uwagę na szerszy kontekst. Rozwój sztucznej inteligencji idzie dziś w stronę trenowania na coraz większych zbiorach danych, co pociąga za sobą rosnące koszty energetyczne. Dlatego konstruowanie sprzętu inspirowanego mózgiem – bardzo energooszczędnym urządzeniem obliczeniowym – może pomóc w stworzeniu nowych chipów AI. Ulepszony druk aerozolowy Sztuczne neurony powstały dzięki aerosol jet printing, czyli drukowi aerozolowemu, który nanosi elektroniczne atramenty na elastyczne podłoża polimerowe. Atramenty oparto o nanopłatki dwusiarczku molibdenu (MoS2), pełniącego rolę półprzewodnika oraz grafenu działającego jako przewodnik. Ważną częścią tej technologii jest polimer wchodzący w skład atramentów. W poprzednich podejściach traktowano go jako przeszkodę dla przepływu prądu i całkow…

drukowanie-neuronow-4daf19a.jpeg
width: 4032
height: 3024

Co dzieje się w mózgu pod wpływem psychodelików? Nowe badanie daje odpowiedzi
type: item
date: 2026-04-14T09:48:11.000Z
creator: Meryl Davids Landau
subject: Nauka
subject: mózg
subject: narkotyki
subject: neurologia
description: Naukowcy przeanalizowali szeroki zakres skanów mózgu, aby ustalić, w jaki sposób świadomość przybiera tak niezwykłe, odrealnione formy pod wpływem substancji zmieniających umysł.
encoded: Psychodeliki mogą sprawiać, że ludzie doświadczają siebie i świata w uderzający sposób – kształty ulegają przeobrażeniom, dźwięki zniekształceniu, a niekiedy dochodzi nawet do zaniku poczucia własnego „ja”, zjawiska określanego jako „ego death”. Jednak to, co dokładnie dzieje się w mózgu, by wywołać takie wrażenia, wciąż nie jest w pełni zrozumiałe. Nowa, obszerna analiza opublikowana w czasopiśmie „Nature Medicine” znacząco poszerza tę wiedzę. Badanie połączyło wyniki niemal kilkunastu badań obrazowania mózgu z USA, Europy i Ameryki Południowej i wykazało, że psychodeliki wywołują intensywną komunikację między obszarami mózgu odpowiedzialnymi za percepcję zmysłową a tymi związanymi z myśleniem. – Zazwyczaj percepcja świata zewnętrznego jest w mózgu wyraźnie oddzielona od pamięci i myślenia abstrakcyjnego – wyjaśnia dr Manesh Girn, neurobiolog z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Francisco. – To sugeruje, że psychodeliki mogą zacierać granicę między tym, jak myślimy, a tym, jak postrzegamy rzeczywistość: między tym, co wewnętrzne, a tym, co zewnętrzne – dodaje. Zrozumienie działania psychodelików staje się coraz ważniejsze wraz z rosnącym zainteresowaniem ich potencjałem w leczeniu zaburzeń psychicznych, takich jak lęk czy depresja. – Psychodeliki to obiecujący kierunek terapeutyczny, dlatego lepsze poznanie mechanizmów ich działania może pomóc w optymalizacji ich zastosowań leczniczych – mówi dr Matthew Johnson, badacz z Johns Hopkins University, który nie brał udziału w tym badaniu, ale należy do międzynarodowego konsorcjum naukowców analizujących dane dotyczące psychodelików. Dlaczego potrzebne są nowe analizy działania psychodelików Zazwyczaj naukowcy najpierw badają mechanizm działania leku, a dopiero potem testują go na ludziach. W przypadku psychodelików sytuacja wyglądała inaczej – pierwsze badania prowadzono ponad 50 lat temu, zanim pojawiły się zaawansowane techniki obrazowania mózgu, takie jak funkcjonalny rezonans magnetyczny (fMRI). Dziś badacze próbuj…

psychodeliki-b472d7b.jpg
width: 3072
height: 2048

To nie ty masz ochotę na słodycze? Mikroby w twoich jelitach mogą zmieniać apetyt i preferencje
type: item
date: 2026-04-14T08:02:48.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: bakterie
subject: diety
subject: mózg
subject: Zdrowie
description: Wyobraź sobie, że nagła, nieodparta ochota na pączka lub krwisty stek nie jest wynikiem twojej wolnej woli, lecz subtelną sugestią wysłaną przez miliardy lokatorów zamieszkujących twoje jelita. W ludzkim przewodzie pokarmowym zidentyfikowano ponad 3000 gatunków bakterii, które – jak wiemy od dawna – pomagają w trawieniu i wspierają odporność. Najnowsze doniesienia sugerują jednak, że te mikroorganizmy aktywnie wpływają na nasze preferencje żywieniowe. Czy jesteśmy tylko gospodarzami na usługach mikroskopijnych, wynajmujących nasze ciała smakoszy?
encoded: Spis treści: Jak bakterie przejmują stery? Przykład salmonelli Co lubią jeść myszy? Decyduje mikrobiom jelitowy Serotonina: hormon szczęścia powstaje w jelitach Bakterie jak ozempic? Najnowsze odkrycia Czy mamy jeszcze wolną wolę? Czy wiesz, że liczba komórek bakteryjnych w twoim ciele jest niemal równa liczbie twoich własnych, ludzkich komórek? To oznacza, że pod względem liczebności jesteśmy w połowie ludźmi, a w połowie ekosystemami mikrobów. Te od lat fascynują badaczy. Już w 2014 roku na łamach czasopisma „BioEssays” naukowcy postawili odważną hipotezę: mikroby jelitowe mogą wymuszać na nas jedzenie produktów, które sprzyjają ich rozwojowi, a nawet wywoływać złe samopoczucie, gdy nie dostarczamy im odpowiedniego paliwa. Najnowsza badania potwierdzają tę hipotezę i wskazują coraz więcej gatunków, które potajemnie sterują ludzkimi upodobaniami. Nasze interesy nie zawsze są jednak zbieżne z interesami naszych bakterii. Jak bakterie przejmują stery? Przykład salmonelli Klasycznym przykładem „hakerstwa”, które bakterie wykonują na naszych organizmach, jest bakteria Salmonella typhimurium. W normalnych warunkach infekcja przewodu pokarmowego powoduje utratę apetytu – organizm oszczędza energię na walkę z chorobą. Jednak salmonella potrafi zakłócić komunikację między jelitami a mózgiem, zmuszając żywiciela do dalszego jedzenia. Dzięki temu bakteria ma stały dopływ pożywienia i może intensywniej namnażać się w odchodach, infekując kolejne ofiary. Choć to ekstremalny przypadek patogenu, naukowcy podejrzewają, że podobne, choć subtelniejsze mechanizmy, działają w naszym codziennym życiu. Co lubią jeść myszy? Decyduje mikrobiom jelitowy Przełom weryfikujący te teorie nastąpił w 2022 roku. Dr Kevin Kohl (Uniwersytet w Pittsburgu) i dr Brian Trevelline (Uniwersytet Cornella) przeprowadzili eksperyment. Przeszczepili mikrobiomy dzikich gryzoni o różnych dietach – mięsożerców, roślinożerców i wszystkożerców – do organizmów sterylnych myszy (pozbawionych własnych bakterii). Wy…

GettyImages-904136518-b439f04.jpg
width: 5132
height: 3425

Osiem godzin może już nie wystarczać. Współczesny styl życia drastycznie upośledza fazę regeneracji
type: item
date: 2026-04-12T07:33:27.000Z
creator: Emaan Adeel
subject: Nauka
subject: bezsenność
subject: mózg
subject: sen
subject: Zdrowie
description: Dlaczego osiem godzin snu może już nie wystarczać? Nowe badania sugerują, że nowoczesny styl życia drastycznie upośledza zdolność organizmu do osiągania stanu głębokiego odpoczynku.
encoded: Spis treści: Dlaczego osiem godzin snu nie gwarantuje wypoczynku? Cyfrowy stres a brak fazy snu głębokiego Rytm okołodobowy i social jetlag Jak odzyskać zdrowy sen? Dla wielu z nas odpoczynek przestał być naturalnym zwieńczeniem dnia – stał się jedynie jego wymuszoną przerwą. Praca zwalnia, powiadomienia cichną, a ciało w końcu przestaje być w ruchu. Mimo to sen pozostaje płytki (o ile w ogóle przychodzi), a poranek przynosi to samo tępe zmęczenie, które towarzyszyło nam poprzedniego wieczoru. W laboratoriach snu naukowcy dostrzegają niepokojący wzorzec: drastyczne skrócenie czasu spędzanego w fazie snu głębokiego (wolnofalowego) – etapie najściślej powiązanym z naprawą komórkową i regeneracją metaboliczną – mimo zachowania normalnego całkowitego czasu trwania snu. Osiem godzin w łóżku nie gwarantuje już, że organizm w pełni się zresetował. Dlaczego osiem godzin snu nie gwarantuje wypoczynku? Łatwo ulec pokusie postrzegania tego problemu jako osobistej porażki: zbyt długiego czasu przed ekranem czy nieumiejętności „odłączenia się”. Jednak badacze snu twierdzą, że problem sięga głębiej. – Możesz zakończyć swój dzień, ale twój mózg nie otrzymał jeszcze hormonalnych i neuronalnych sygnałów, że nadszedł czas bezpiecznego odprężenia: spadku poziomu kortyzolu, aktywacji szlaków przywspółczulnych i pełnego przejścia zegara biologicznego w tryb nocny – tłumaczy dr Orfeu Buxton, naukowiec z Pennsylvania State University. W swojej książce „Dopamine Nation” psychiatra ze Stanfordu, prof. Anna Lembk, pisze, że nieustanna stymulacja cyfrowa przesuwa system nagrody w mózgu w stronę ciągłego pożądania, pozostawiając go w stanie niepokoju nawet długo po tym, jak ekran zgaśnie. Najnowsze badania potwierdzają tę zmianę paradygmatu. Studium opublikowane w 2025 roku na łamach „Frontiers in Psychiatry” wykazało, że wysoki poziom zależności od smartfonów jest silnie powiązany z gorszą jakością snu i większym napięciem psychologicznym – nawet u osób, które świadomie rezerwują czas na odpo…

osiemgodzinsnu-56b72dd.jpg
width: 8192
height: 5464

Składnik X kontra Parkinson. Tajemniczy lek „czyści” mózg i przywraca sprawność
type: item
date: 2026-04-10T06:43:28.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: choroba parkinsona
subject: leczenie
subject: medycyna
subject: mózg
subject: NatGeoBN
subject: Zdrowie
description: Składnik X na Parkinsona to tajemniczy lek, który w badaniu na myszach wyraźnie poprawił równowagę i poruszanie się zwierząt. Zespół z Melbourne pokazał, że preparat może wzmacniać nocne „oczyszczanie” mózgu i zmniejszać złogi alfa-synukleiny, kluczowe dla choroby Parkinsona. Teraz celem są testy z udziałem ludzi.
encoded: W laboratoriach w Melbourne sprawdzono działanie nieujawnionego z nazwy leku, określanego jako „compound X” (składnik X), w mysim modelu objawów choroby Parkinsona. Preparat poprawił równowagę i sprawność ruchową zwierząt, a jednocześnie nasilił procesy nocnego „sprzątania” mózgu przez tzw. układ glimfatyczny. Wyniki przedstawiono podczas Oxford Glymphatic and Brain Clearance Symposium w Wielkiej Brytanii. Kolejnym krokiem ma być przygotowanie badań z udziałem osób we wczesnym stadium choroby. Gdy mózg śpi, pracuje jego system oczyszczania Choroba Parkinsona, dotykająca ponad 10 milionów osób na świecie, wiąże się z obumieraniem komórek nerwowych w obszarach kontrolujących ruch. Jednym z najbardziej charakterystycznych śladów tego procesu jest odkładanie się nieprawidłowej wersji białka o nazwie alfa-synukleina, które tworzy złogi w tkance mózgowej. Coraz częściej w tym kontekście pojawia się hipoteza, że problem nie dotyczy wyłącznie „produkcji” nieprawidłowych białek, lecz także ich usuwania. W centrum uwagi znalazł się układ glimfatyczny, czyli mechanizm krążenia płynu mózgowo-rdzeniowego, który pomaga wypłukiwać z mózgu zbędne produkty przemiany materii. To właśnie podczas głębokiego snu, gdy pojawiają się wolne fale mózgowe, warunki do takiego oczyszczania mają być najlepsze. Do tej pory nie było jednak jasne, czy wzmocnienie tego procesu może przełożyć się na realną poprawę funkcji ruchowych. Udane testy na myszach Zespół Zhao Yan z Swinburne University of Technology zastosował nowatorski model choroby Parkinsona u myszy, Objawy w nim narastają stopniowo i nie są wywołane nagłym uszkodzeniem mózgu. Przez cztery miesiące 20 myszy otrzymywało co tydzień donosowo krople zawierające nieprawidłową alfa-synukleinę. Białko miało następnie rozprzestrzeniać się w mózgu, prowadząc do coraz wyraźniejszych problemów z poruszaniem. Po dwóch miesiącach połowa zwierząt zaczęła dostawać „compound X” cztery razy w tygodniu. Lek podawano razem z metylocelulozą, która pomaga go …

parkinson-mozg-3eb4131.jpg
width: 1600
height: 1200

„Autostrada” do głowy. Bakterie jelitowe mogą być częstymi gośćmi w… mózgu
type: item
date: 2026-03-23T12:43:25.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: alzheimer
subject: badania naukowe
subject: bakterie
subject: choroba parkinsona
subject: mózg
description: Badania na myszach dowodzą, że bakterie mogą podróżować z jelit wprost do mózgu przez nerw błędny. To odkrycie może zmienić sposób, w jaki leczymy choroby neurodegeneracyjne i dbamy o dietę.
encoded: Nauka od dawna bada fascynującą zależność między układem pokarmowym a ośrodkowym układem nerwowym, znaną jako oś jelitowo-mózgowa. Do tej pory większość naukowców skupiała się na „wędrówkach” hormonów, cząsteczek zapalnych czy produktów bakteryjnej przemiany materii. Jednak najnowsze badania przeprowadzone na Uniwersytecie Emory w USA dostarczają zdumiewających dowodów na to, że relacja ta może być znacznie bardziej dosłowna. Zaobserwowano, że w określonych warunkach żywe bakterie jelitowe mogą przedostać się bezpośrednio do mózgu. Choć badanie przeprowadzono na myszach, analogiczny mechanizm z dużym prawdopodobieństwem zostanie potwierdzony także u ludzi. Nerw błędny jako autostrada do mózgu Do tej pory sądzono, że jeśli mikroogranizmy opuszczają jelita, dzieje się to głównie poprzez krew, jak np. w przypadku zagrażającej życiu sepsy (posocznicy). Jednak zespół naukowców z Emory zauważył, że bakterie obecne w mózgach myszy nie były wykrywalne w ich krwi. Jak zatem dostały się do mózgu? Doprowadziło to badaczy do postawienia hipotezy, że bakterie jelitowe „podróżują” przez nerw błędny, który jest najdłuższym i najważniejszym połączeniem nerwowym między jamą brzuszną a mózgiem. Aby ją potwierdzić, przeprowadzili testy z blokadą tego nerwu. Wyniki były jednoznaczne: u myszy z przerwaniem ciągłości nerwu błędnego obecność bakterii w mózgu znacząco się zmniejszyła. Najwyraźniej mikroorganizmy wykorzystują włókna nerwowe jako fizyczny pomost i przemieszczają się po nich. To odkrycie tyleż niespodziewane, co zdumiewające. Co wpływa na „nieszczelność” jelit? Przenikanie bakterii do układu nerwowego nie jest zjawiskiem powszechnym u zdrowych osobników. Wymaga specyficznych okoliczności, które osłabiają barierę jelitową. W eksperymencie brały udział myszy na diecie wysokotłuszczowej (sprzyjającej miażdżycy) oraz osobniki genetycznie zmodyfikowane w celu symulacji chorób Alzheimera i Parkinsona. W obu przypadkach doszło do powstania tzw. „nieszczelnego jelita”. Uszkodzenie na…

bakterie-jelitowe-mozg-bdc47fd.jpg
width: 6064
height: 4800

To proste hobby ma zaskakujący efekt dla zdrowia. Wystarczy lornetka i trochę cierpliwości
type: item
date: 2026-03-21T09:03:37.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: mózg
subject: ornitologia
subject: ptaki
subject: starość
subject: Zdrowie
description: Nowe badania sugerują, że mózg starzeje się wolniej nie tylko od grania w szachy, czytania, czy rozwiązywania sudoku. Korzyści dla zdrowia daje także obserwacja ptaków.
encoded: Spis treści: Badacze zbadali mózgi miłośników ptaków Obserwacja ptaków opóźnia starzenie mózgu Różne hobby są korzystne dla zdrowia Okazuje się, że obserwacja ptaków to nie tylko zwykłe hobby, ale także wymagające zajęcie angażujące wiele funkcji poznawczych. Najnowsze badanie opublikowane w czasopiśmie „Journal of Neuroscience” pokazuje, że osoby, które przez lata przypatrują się ptakom, rozpoznają konkretne gatunki i płeć tych latających zwierząt, mogą spodziewać się konkretnych korzyści dla mózgu, w szczególności w kontekście jego starzenia. Badacze zbadali mózgi miłośników ptaków Zespół badaczy porównał doświadczonych ptasiarzy z osobami, które na co dzień mają inne zajęcia i nie biorą udziału w takich aktywnościach. Badani uczestnicy wykonywali zadania polegające na rozpoznawaniu gatunków oraz zapamiętywaniu różnych bodźców wizualnych. Ich mózgi badano przy użyciu obrazowania metodą rezonansu magnetycznego. Dzięki temu naukowcy mogli sprawdzić nie tylko to, jak badani radzą sobie z zadaniami, ale również jakie zmiany zachodzą w ich strukturach mózgu. – W porównaniu z nowicjuszami, eksperci wykazali niższą średnią dyfuzyjność w obszarach czołowo-ciemieniowych i tylnych obszarach korowych, a także tendencję do bardziej stopniowego wzrostu złożoności ruchowej związanej z wiekiem – napisali badacze w swojej pracy. Oznacza to, że długotrwałe, wymagające hobby, jak w tym przypadku obserwacje ptaków, może sprawić, że mózg działa lepiej i wolniej traci sprawność wraz z wiekiem. Obserwacja ptaków opóźnia starzenie mózgu Badacze stawiają tezę, że intensywny trening wymagany do osiągnięcia biegłości w danej dziedzinie modyfikuje nasz mózg. „Zmiany w strukturze mózgu zaobserwowano w przeszłości w takich dziedzinach jak muzyka, sport i nawigacja” – podkreślili naukowcy. To wszystko ma bezpośredni związek z neuroplastycznością, czyli zdolnością mózgu do przebudowywania się pod wpływem doświadczeń. Regularne wykonywanie złożonych zadań, takich jak rozpoznawanie gatunków ptakó…

obserwowanie-ptakow-GettyImages-2258329847-480f1e8.jpg
width: 5400
height: 3600

Mikroplastik odkłada się nawet w tętnicach. Jest jeszcze groźniejszy, niż dotychczas sądzono
type: item
date: 2026-03-20T12:00:00.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: Edukacja
subject: medycyna
subject: mikroplastik
subject: mózg
subject: serce
subject: Wolny czas
description: Włoscy naukowcy odkryli, że mikroplastik odkłada się bezpośrednio w ludzkich tętnicach. Obecność cząsteczek polietylenu i PVC w krwiobiegu ponad czterokrotnie zwiększa ryzyko zawału serca.
encoded: W tym artykule: Mikroplastik i nanoplastik są wszechobecne Mikroplastik a miażdżyca Fragmenty folii i butelek w tętnicach? Przełom w badaniach nad mikroplastikiem Jak i dlaczego w ciele gromadzi się mikroplastik? Naukowcy odkrywają mikroplastik niemal wszędzie: w oceanach, skorupiakach, mleku matki, wodzie pitnej, unoszący się w powietrzu czy spadający wraz z deszczem. Może się on też gromadzić w naszych narządach. I dopiero zaczynamy się dowiadywać, jak wpływa na nasze zdrowie. Nowe badanie potwierdza, że mikroplastik jest dla niego groźny. Mikroplastik i nanoplastik są wszechobecne Mikroplastik powstaje, gdy światło słoneczne, woda i inne czynniki powodują rozpad tworzyw sztucznych na fragmenty o długości mniejszej niż 5 milimetrów. Jeszcze gorszy jest nanoplastik, czyli cząsteczki o rozmiarach mierzonych w nanometrach. To miliardowe części metra. Przy tej wielkości cząstki mogą przedostać się do naszych ciał i krwi poprzez żywność, wodę, a nawet powietrze, którym oddychamy. Mikroskopijne plastikowe zanieczyszczenia są nie tylko wszechobecne, ale i trudne do opanowania. Ich rozkład często trwa nawet setki lat. Komórki naszego ciała nie są zatem w stanie mikroplastiku rozłożyć. Jak pozbyć się mikroplastiku z kranówki? Sposób jest prosty i niezwykle skuteczny Mikroplastik jest już niemal wszędzie. To powód do niepokoju o nasze zdrowie. Nie jesteśmy jednak zupełnie bezbronni. Jak pozbyć się cząsteczek tworzyw sztucznych w kranówce? Mikroplastik a miażdżyca Badanie przeprowadzone we Włoszech wykazało, że mikroplastik odkłada się nawet w tętnicach. Zespół naukowców kierowany przez Raffaele Marfellę z Uniwersytetu Kampanii w Neapolu oraz Francesco Prattichizzo ze szpitala IRCCS MultiMedica przebadał pacjentów z miażdżycą. Wszyscy byli poddani endarterektomii tętnicy szyjnej. Zabieg ten polega na usunięciu tzw. blaszek miażdżycowych. To odkładające się w ścianach naczyń krwionośnych złogi zawierające m.in. tłuszcze. Miażdżyca może wystąpić także w tętnicach wieńcowych, a…

mikroplastik-2f709a8.jpg
width: 3843
height: 2564

Codzienne picie kawy może chronić mózg przed demencją. Wyniki 43-letniego badania zaskakują
type: item
date: 2026-03-20T07:51:18.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
subject: Smaki świata
subject: Traveler
subject: demencja
subject: herbata
subject: kawa
subject: medycyna
subject: mózg
subject: Zdrowie
description: Miliony ludzi na świecie rozpoczynają dzień od filiżanki kawy lub herbaty. Spożycie umiarkowanej ilości kofeiny może mieć dobroczynny wpływ na mózg. Wiąże się z niższym ryzykiem rozwinięcia się demencji oraz ogólnie lepszym funkcjonowaniem poznawczym w starszym wieku – przekonują naukowcy.
encoded: – Umiarkowane picie kawy lub herbaty może pomóc chronić mózg wraz z wiekiem, zmniejszając ryzyko demencji i spowalniając pogorszenie funkcji poznawczych – przekonują autorzy artykułu opublikowanego niedawno na łamach czasopisma „JAMA”. Dzięki dwóm wielowątkowym i trwającym ponad 40 lat badaniom, w których wzięło udział niemal 132 tys. uczestników, medycy z Harvardu oraz MIT byli w stanie realnie ocenić wpływ powszechnie spożywanej kofeiny na pracę ludzkich mózgów. Analizy wykazały, że umiarkowane spożycie kawy zawierającej kofeinę (2–3 filiżanki dziennie) lub herbaty (1–2 filiżanki dziennie) wiąże się z niższym ryzykiem demencji i wolniejszym pogorszaniem się funkcji poznawczych. To bardzo dobra informacja dla miłośników kawy i herbaty, choć przyszły stan naszych mózgów nie zależy tylko od kofeiny. Ochrona funkcji poznawczych – Poszukiwaliśmy prostej metody zapobiegania demencji. Uznaliśmy, że coś tak powszechnego jak kawa może być obiecującą interwencją dietetyczną. Mając dostęp do wysokiej jakości danych z badań prowadzonych od ponad 40 lat, mogliśmy ten pomysł dokładnie sprawdzić – powiedział główny autor dr med. Daniel Wang, adiunkt w Harvard Medical School. – Chociaż nasze badanie sugeruje, że picie kawy lub herbaty z kofeiną może być jednym z elementów tej układanki, to należy pamiętać, że efekt jest stosunkowo niewielki i istnieje wiele innych ważnych sposobów ochrony funkcji poznawczych wraz z wiekiem – podkreśla naukowiec. Temat jest ważny, bo według wyliczeń demencja potwierdzana jest u ok 10 milionów nowych osób rocznie. Oznacza to, że co trzy sekundy kolejna osoba dowiaduje się o schorzeniu. Ten problem jest wyjątkowo istotny w Europie. Starzejące się społeczeństwo Starego Kontynentu odpowiada za 25 proc. wszystkich zdiagnozowanych przypadków demencji na świecie. Zapobieganie chorobie ważniejsze niż leczenie W związku z tym, że obecne metody leczenia są ograniczone, wczesne zapobieganie chorobie jest szczególnie istotne. Kawa i herbata zawierają takie zw…

kawa-i-mozg-023f100.jpg
width: 1798
height: 1200

Znasz to uczucie, że im gorzej śpisz, tym trudniej zasnąć? Błędne koło bezsenności jest coraz powszechniejsze
type: item
date: 2026-03-20T07:05:32.000Z
creator: Daryl Austin
subject: Nauka
subject: bezsenność
subject: medycyna
subject: mózg
subject: Zdrowie
subject: zegar biologiczny
description: Coraz większa liczba badań pokazuje, że stres i nawyki związane z bezsennością mogą utrudniać odpoczynek następnej nocy. Okazuje się, że jedna zła noc rzadko jest odosobnionym epizodem – częściej uruchamia mechanizm błędnego koła, w którym napięcie, frustracja i próby „wymuszenia snu” tylko pogarszają sytuację. Naukowcy zwracają uwagę, że to nie tylko kwestia tego, ile śpimy, ale też tego, jak reagujemy na brak snu: nasze myśli, emocje i codzienne nawyki mogą sprawić, że organizm coraz trudniej się wycisza. W efekcie bezsenność przestaje być chwilowym problemem, a zaczyna utrwalać się z nocy na noc.
encoded: Spis treści: Bezsenność to coś więcej niż jedna zła noc – może stać się błędnym kołem Czym naprawdę jest bezsenność – i czym nie jest Bezsenność przewlekła: jakie niesie konsekwencje dla zdrowia Jak jedna zła noc zamienia się w błędne koło bezsenności Jak przerwać błędne koło bezsenności Bezsenność dotyka milionów ludzi i często zaczyna się niewinnie – od jednej niespokojnej nocy. Problem w tym, że rzadko na niej się kończy. Coraz więcej badań pokazuje, że brak snu uruchamia mechanizmy, które utrudniają zasypianie także kolejnej nocy. Stres, napięcie i codzienne nawyki sprawiają, że organizm zamiast się wyciszać, pozostaje w stanie gotowości. W efekcie bezsenność może przerodzić się w samonapędzający się cykl, z którego trudno się wyrwać. Bezsenność to coś więcej niż jedna zła noc – może stać się błędnym kołem Niewielu z nas przechodzi przez życie bez choćby jednej czy dwóch niespokojnych nocy. Czy to przewracanie się z boku na bok przed ważnym egzaminem, pobudzenie przed istotną prezentacją, czy trudności z zaśnięciem pierwszej nocy w nowej strefie czasowej. Gorsza noc bywa frustrująca, ale zwykle szybko o niej zapominamy. Dla milionów osób jednak słaby sen nie jest rzadkim zakłóceniem. To codzienna walka. Szacuje się, że około 30 procent dorosłych doświadcza objawów bezsenności w od czasu do czasu, a około 10 procent spełnia kryteria przewlekłego zaburzenia bezsenności. A ponieważ niedobór snu wpływa na wszystko – od zdrowia serca i układu odpornościowego po regulację nastroju – „bezsenność to w praktyce problem całodobowy, a nie tylko nocne wyzwanie” – wyjaśnia badaczka snu dr Wendy Troxel. Na dodatek coraz więcej badań pokazuje, że zaburzenie to może się samo napędzać. Brak snu sprzyja kolejnym bezsennym nocom poprzez nasilanie reakcji stresu i lęku, które mu towarzyszą. Czym naprawdę jest bezsenność – i czym nie jest Z klinicznego punktu widzenia bezsenność to nie tylko zbyt krótki sen. „To zaburzenie charakteryzujące się utrzymującymi się trudnościami z zasypi…

bezsennosc-GettyImages-526934594-1ce35bb.jpg
width: 4500
height: 4500

Sztuczna inteligencja miała ułatwić nam pracę. Badania mówią, że zbyt częste używanie SI przeciąża mózg
type: item
date: 2026-03-16T07:36:34.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Technologia
subject: komputery
subject: mózg
subject: psychologia
subject: sztuczna inteligencja
description: Nieustanne korzystanie ze sztucznej inteligencji może przynieść więcej problemów niż korzyści. Ci, których praca wymaga dużego i wciąż rosnącego wykorzystywania SI w zadaniach służbowych, coraz częściej zgłaszają narastający stres, bóle głowy, przemęczenie i w końcu wypalenie zawodowe.
encoded: W miarę jak firmy coraz częściej zachęcają pracowników do tworzenia i nadzorowania złożonych zespołów agentów SI – na przykład mierząc i nagradzając zużycie tokenów jako wskaźnik wydajności – ludzie zaczynają dochodzić do granic swoich możliwości poznawczych. Tematowi przyjrzeli się eksperci badający wykorzystywanie algorytmów sztucznej inteligencji w biznesie. Praca podsumowująca wyniki ich badań została opublikowana na łamach „Harvard Business Review”. Wypalenie zawodowe przez SI Temat wypalenia zawodowego w związku z nadmiernym wykorzystywaniem SI w pracy pojawia się w mediach branżowych co pewien czas. Jednak wysyp postów dotyczących tego zagadnienia wiąże się z uruchomieniem Gas Town. Jest to platforma typu open source, pozwalającą użytkownikom jednocześnie koordynować całe „roje” agentów Claude Code, którzy z ogromną prędkością tworzą oprogramowanie. Rezultaty były imponujące, ale też dezorientujące. Jeden z pierwszych użytkowników Gas Town napisał: „Dzieje się tam naprawdę zbyt wiele, by można to było sensownie ogarnąć. Obserwując to czułem wyraźny stres. Gas Town działał dla mnie za szybko.” Właśnie połączenie szybkości działania SI z koniecznością nadzorowania jej wydaje się głównym problemem. Bo z jednej strony SI miała wzmacniać produktywność i efektywność pracy, biorąc na siebie tworzenie powtarzalnych elementów. A z drugiej strony pracownicy korzystający z tych narzędzi często mówią, że SI raczej intensyfikuje pracę niż ją upraszcza. System wieloagentowy Są firmy, które wręcz oceniają wydajność pracownika poprzez wzrost użycia zespołów agentów SI. Na przykład Meta, właściciel m.in. Facebooka i Instagrama, wprowadziła nawet liczbę linii kodu generowanych przez AI jako jeden z mierników oceny inżynierów. Ale wraz z rosnącym wykorzystaniem systemów wieloagentowych pracownicy muszą przełączać się między coraz większą liczbą narzędzi. Zamiast obiecywanego czasu na bardziej twórczą pracę, żonglowanie narzędziami i multitasking stają się podstawową cechą pracy…

ai-w-pracy-33eec39.jpg
width: 1800
height: 1200

Ludzie są z natury „zwierzętami muzycznymi”. Rodzimy się z miłością do dźwięków i dobrze wykształconym słuchem
type: item
date: 2026-03-14T13:31:23.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: dzieci
subject: mowa
subject: mózg
subject: muzyka
subject: rozwój
description: Niemowlę jeszcze nie potrafi mówić, ale już wie, kiedy muzyka przyspiesza, kiedy zwalnia, a kiedy melodia robi się bardziej łagodna. Naukowcy udowodnili, że ludzie są „zwierzętami muzycznymi”, a umiejętność rozumienia dźwięków jest częścią naszej biologii, a nie kultury.
encoded: Prof. Henkjan Honing z Uniwersytetu w Amsterdamie dowiódł, że jesteśmy genetycznie zaprogramowani do bycia „zwierzętami muzycznymi”. Dwie dekady badań – od psychologii po genetykę – pokazały, że muzykalność nie jest wyłącznie wytworem kultury. Słuch muzyczny jest głęboko zakorzeniony w naszym mózgu. Rytm jest z nami od kołyski Już noworodki instynktownie wyczuwają rytm i rozpoznają melodie. Jak pokazują eksperymenty z holenderskiej uczelni, nawet śpiące niemowlęta reagują na zmiany tempa i wysokości dźwięków. Maluchy są jeszcze za małe, by uczyć się tego od rodziców – mają to zapisane w genach. – To umiejętności pojawiające się spontanicznie. Niemowlęta reagują na muzykę, zanim jeszcze nauczą się języka – wyjaśnia prof. Honing. Ta wrodzona muzykalność nie zależy od miejsca urodzenia ani tradycji muzycznej – niezależnie czy słyszymy gamelan w Indonezji, czy kołysanki w Polsce, dzieci intuicyjnie rozpoznają wzorce muzyczne. Rozwiązanie logopedycznej zagadki: muzyka nie jest tylko dodatkiem do mowy Długo sądzono, że muzyka to uboczny efekt rozwoju mowy – jej rozumienie miało rozwijać się przypadkiem wraz z rozwojem zdolności komunikacji. Badania pokazują jednak, że muzyka i język angażują zupełnie różne części mózgu. Osoby z zaburzeniami mowy potrafią czasem śpiewać nawet, gdy cierpią na afazję, czyli nie są w stanie mówić. To dowód, że „bycie umuzykalnionym” to coś więcej niż tylko znajomość nut czy rytmiki – to fundament naszego człowieczeństwa. – Muzyka to nie tylko język z ozdobami. Coraz więcej dowodów wskazuje na to, że słuch muzyczny to starożytna zdolność biologiczna, prawdopodobnie starsza niż sam język – komentuje Honing. Muzyka to mozaika umiejętności Nasza „muzykalność” to nie jedna cecha, lecz ich cały zestaw: mamy wrodzone wyczucie rytmu, umiejętność śledzenia linii melodycznych czy reagujemy emocjonalnie na dźwięki. Chociaż muzyka jest bardzo zróżnicowana na całym świecie, to powtarzające się wzorce (czyli właśnie np. relacje wysokości dźwięków czy struk…

GettyImages-907861760-bf3d23f.jpg
width: 4831
height: 3264

Niektórzy ludzie starzeją się, a ich mózgi pozostają młode. Naukowcy tłumaczą to zjawisko
type: item
date: 2026-03-14T08:17:27.000Z
creator: Avery Hurt
subject: Nauka
subject: mózg
subject: neurologia
subject: starość
description: Nowe badania dostarczyły przełomowych dowodów w trwającym od dekad sporze naukowym o regenerację mózgu. Uzyskane wyniki mogą całkowicie zmienić sposób leczenia chorób takich jak alzheimer czy demencja.
encoded: Spis treści: Czy dorosły mózg potrafi się regenerować? Pierwsze dowody na neurogenezę Neurogeneza u dorosłych to chimera? Co o neurogenezie mówią nowe badania? Niektórzy badacze pozostają sceptyczni Od zarania współczesnej neuronauki obowiązywało jedno, zdawało się niepodważalne przekonanie, sformułowane przez Santiago Ramóna y Cajala, ojca tej dziedziny: u dorosłych komórki mózgowe są „stałe, skończone i niezmienne. Wszystko może umrzeć, nic nie może się zregenerować” – ogłosił na początku XX wieku. „Zmienić ten surowy wyrok, jeśli to możliwe, należy do nauki przyszłości”. Czy dorosły mózg potrafi się regenerować? Przez ostatnie dekady nauka konsekwentnie próbowała tego dokonać. Doprowadziło to do długotrwałej debaty na temat tego, czy u dorosłych ludzi powstają nowe komórki mózgowe – ten proces nazywamy neurogenezą. Artykuł opublikowany niedawno w czasopiśmie „Nature” wywołał falę entuzjazmu, gdyż zdawał się rozstrzygać ten spór na korzyść zwolenników regeneracji. Sugeruje on, że sekretem superagers (super-seniorów) – osób o wyjątkowych zdolnościach poznawczych jak na swój wiek – może być fakt, że posiadają oni więcej nowych neuronów niż ich rówieśnicy. To już drugie badanie w ciągu ostatniego roku, które zdaje się potwierdzać możliwość zachodzenia neurogenezy. Mimo to nie wszyscy eksperci są przekonani. Okazuje się, że znalezienie dowodów na neurogenezę jest niezwykle trudnym zadaniem. Jednak odkrycie to mogłoby całkowicie zmienić sposób, w jaki leczymy choroby takie jak Alzheimer czy demencja. Pierwsze dowody na neurogenezę W 1962 roku Josef Altman, ówczesny neurobiolog z MIT, jako jeden z pierwszych rzucił wyzwanie teorii Cajala. Wykorzystał on znakowanie radioaktywne, aby wykazać, że u dorosłych szczurów nowe neurony powstawały w kilku regionach mózgu – w tym w hipokampie, czyli obszarze odpowiedzialnym za naukę i pamięć. Większość ekspertów była jednak zgodna, że odkrycia Altmana dotyczące gryzoni nie mają zastosowania u ludzi. Minęły kolejne trzy dekady, zan…

szachy-shutterstock459924517-6dfef12.jpg
width: 4272
height: 2848

Tak wyglądają filmy zrekonstruowane z mózgu myszy. Naukowa rewelacja
type: item
date: 2026-03-13T08:29:41.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Nauka
subject: eksperyment
subject: mózg
subject: myszy
subject: sztuczna inteligencja
subject: wideo
description: Filmy zrekonstruowane z mózgu myszy to efekt eksperymentu, w którym naukowcy połączyli obserwację tysięcy neuronów z modelem AI. Badacze odtworzyli 10-sekundowe nagrania wyłącznie na podstawie aktywności kory wzrokowej myszy. Brzmi jak science-fiction? To właśnie wydarzyło się w laboratorium.
encoded: Od dekad neuronauka stara się zrozumieć, jak mózg buduje obraz świata. Do tej pory przypominało to próbę odgadnięcia fabuły filmu na podstawie migających świateł w oknach kina. Badania na ludziach, wykorzystujące rezonans magnetyczny (fMRI), dawały często dyskusyjne rezultaty. Wynikało to z niskiej rozdzielczości tej metody. W nowym badaniu naukowcy skupili się na myszach. Wykorzystali techniki pozwalające na obserwację tysięcy pojedynczych neuronów w czasie rzeczywistym. Wyniki opublikowali na łamach „eLife”. Tłumacz między neuronem a pikselem Celem było stworzenie systemu, który potrafi wygenerować film wyłącznie na podstawie sygnałów elektrycznych z kory wzrokowej. Badacze chcieli sprawdzić, czy da się odtworzyć dynamikę ruchu i szczegóły obrazu. Zespół wykorzystał technikę zwaną dwufotonowym obrazowaniem wapniowym. Pozwala ona „widzieć” aktywność około 8000 neuronów jednocześnie, gdy mysz ogląda film. Sercem eksperymentu stał się model sztucznej inteligencji o nazwie DwiseNeuro. Po wytrenowaniu modelu naukowcy skonstruowali wideo oparte wyłącznie na aktywności neuronowej myszy, mierzonej podczas oglądania przez nią filmu, który nie był wcześniej wykorzystywany w trenowaniu modelu. View oEmbed on the source website – Stosując to podejście, byliśmy w stanie uzyskać wysokiej jakości rekonstrukcje 10-sekundowych klipów wideo. Dokładność rekonstrukcji poprawiła się wraz z uwzględnieniem danych z większej liczby pojedynczych neuronów, co dowodzi znaczenia kompleksowych danych neuronowych – komentuje główny autor dr Joel Bauer z University College London. Zaskakująca ostrość obrazu Wyniki eksperymentu okazały się przełomowe. Korelacja między oryginałem a rekonstrukcją wyniosła aż 0,57. To wynik ponad dwa razy lepszy niż w poprzednich próbach dotyczących obrazów statycznych. Odtworzone filmy wiernie oddawały ruch i kształty obiektów, które widziała mysz. Aby określić wiarygodność rekonstrukcji, zespół wykorzystał korelację pikseli – zestawiając każdy piksel filmu między…

mysza-7497669.jpg
width: 1575
height: 1050

Taniec może być skuteczniejszy niż leki przeciwdepresyjne? Badania pokazują zaskakujący wpływ na mózg
type: item
date: 2026-03-05T12:39:27.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Nauka
subject: depresja
subject: leki
subject: mózg
subject: nauka
subject: taniec
subject: Zdrowie
description: Ile z tańczących osób zdaje sobie sprawę, że robi coś dobrego nie tylko dla swojego ciała, lecz także dla mózgu? Ruch w rytm muzyki od dawna kojarzy się z przyjemnością i formą ekspresji, jednak coraz częściej mówi się o nim w kontekście zdrowia. Taniec wykorzystywany jest już m.in. w terapii osób z chorobą Parkinsona, ponieważ wspiera koordynację ruchową i pracę mózgu. Coraz więcej badań wskazuje również, że może on pomagać osobom zmagającym się z depresją.
encoded: Taniec od wieków pełnił w różnych kulturach funkcję znacznie szerszą niż tylko rozrywka. W wielu społecznościach był elementem rytuałów, sposobem budowania więzi, a także praktyką o znaczeniu terapeutycznym. Na długo przed tym, jak naukowcy zaczęli analizować fale mózgowe czy poziom neuroprzekaźników, ludzie intuicyjnie dostrzegali, że wspólny ruch i rytm mogą wpływać na samopoczucie i stan psychiczny. Współczesne badania zaczynają potwierdzać te obserwacje. Metaanaliza z 2024 roku opublikowana w czasopiśmie „The BMJ”, obejmująca 218 badań klinicznych, wykazała, że taniec może łagodzić objawy depresji skuteczniej niż spacery, joga, trening siłowy, a nawet standardowe leki przeciwdepresyjne. Jak to możliwe? Dlaczego taniec wpływa na mózg? Naukowcy wyjaśniają jego działanie Choć taniec towarzyszy ludziom od tysięcy lat, jego wpływ na funkcjonowanie mózgu naukowcy zaczęli badać stosunkowo niedawno. Dopiero w ostatnich latach zwrócono większą uwagę na złożoną koordynację procesów poznawczych i ruchowych, jakiej wymaga poruszanie się w rytm muzyki. Neurobiolodzy wskazują, że połączenie muzyki i ruchu działa na mózg szczególnie intensywnie. W artykule opublikowanym w 2008 roku w „Scientific American” badacz z Uniwersytetu Columbia określił to zjawisko mianem „podwójnej przyjemności”. Muzyka pobudza bowiem ośrodki nagrody w mózgu, podczas gdy sam taniec aktywuje jednocześnie układy sensoryczne i motoryczne odpowiedzialne za ruch oraz koordynację ciała. Zdaniem specjalistów nasz mózg jest naturalnie wrażliwy na rytm, dlatego taniec angażuje niemal cały układ nerwowy. W trakcie takiej aktywności dochodzi do szeregu reakcji neurochemicznych – oczekiwanie na melodię może wywoływać wyrzut dopaminy, ruch fizyczny zwiększa poziom endorfin, a wspólne tańczenie sprzyja uwalnianiu oksytocyny. To właśnie ta kombinacja substancji odpowiada za poprawę nastroju, redukcję stresu i wzmacnianie więzi społecznych. Jak podkreśla Julia F. Christensen, neurobiolog z Instytutu Estetyki Empirycz…

taniec-fb5b9cf.jpg
width: 5107
height: 3398

Skąd wiesz, kiedy przestać się drapać? Ciało ma własny „hamulec” i naukowcy właśnie go odnaleźli
type: item
date: 2026-02-28T09:49:18.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: choroby
subject: mózg
subject: skóra
description: W ciele masz zakodowany mechanizm, który mówi „STOP” podczas drapania. No bo tak właściwie skąd wiemy, że należy przestać i dlaczego drapanie powoduje, że skóra przestaje nas swędzieć?
encoded: Coś każe nam przestawać się drapać, a naukowcy jeszcze do niedawna nie mieli pojęcia, co to takiego. Udało im się jednak zidentyfikować zakodowany w naszych ciałach „mechanizm hamowania”, który jest ściśle powiązany z aktywnością receptorów w neuronach czuciowych. Przez przypadek odkryli, że zaburzenia tego mechanizmu prowadzi do wielu chorób skóry, co może pomóc w ich leczeniu. Jak powstaje świąd i dlaczego się drapiemy? Swędzenie (świąd) to subiektywne odczucie zmuszające do drapania. Najczęściej wywołują je mediatory zapalne, takie jak histamina, cytokiny czy substancje uwalniane przez komórki skóry i zakończenia nerwowe w odpowiedzi na podrażnienie lub stan zapalny. To mechanizm obronny – sygnał ostrzegawczy, że ze skórą dzieje się coś niepożądanego. Mózg wywołuje go świadomie. Receptory, serotonina i błędne koło drapania Receptory czuciowe obecne w skórze, głównie zakończenia nerwów obwodowych, są pierwszym ogniwem w kaskadzie sygnałów prowadzących do powstania świądu. Najważniejszą rolę odgrywają tu neurony ekspresjonujące receptory TRPV1 oraz TRPV4, które przekazują sygnał do rdzenia kręgowego i dalej do mózgu. Odpowiadają zarówno za uczucie swędzenia, jak i bólu. Drapanie powoduje chwilową ulgę, ponieważ aktywuje szlaki bólowe, które chwilowo tłumią świąd. Jednak naukowcy z Washington University School of Medicine w St. Louis wykazali, że podczas drapania w mózgu wydziela się serotonina – neuroprzekaźnik, który w pewnych warunkach nasila świąd. W ten sposób powstaje błędne koło: im więcej się drapiemy, tym bardziej nas swędzi. Nie zawsze się tak dzieje – jeśli tylko receptory spełniają swoje zadanie. Skąd wiemy kiedy przestać się drapać? Czy istnieje biologiczny „hamulec”, który mówi nam, że drapanie było skuteczne? Zespół badawczy Roberta Gualdaniego z Uniwersytetu w Louvain przeprowadził eksperymenty, które pomogły zrozumieć kontrolę drapania. Wykazał on, że kluczową rolę odgrywa tutaj kanał jonowy TRPV4 w neuronach czuciowych, a nie tylko w komórkach skór…

GettyImages-523137642-2595718.jpg
width: 5200
height: 3460

W mózgu kobiety zagnieździł się pasożyt, którego wcześniej nie widziano u ludzi. Intruz wywołał niezwykłe choroby i niepamięć
type: item
date: 2026-02-27T12:59:42.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: australia
subject: mózg
subject: pasożyty
subject: węże
description: Wyobraź sobie, że zwyczajny spacer po dzikiej łące i zerwanie rosnących tam ziół całkowicie zmienia twoje życie. Tak zaczęła się historia 64-letniej kobiety z Australii, która przez długie miesiące zmagała się z niewyjaśnionymi dolegliwościami: bólem brzucha, suchym kaszlem, nawracającą gorączką a z czasem z zanikami pamięci. Żadne leki nie pomagały, a badania – zamiast przynosić odpowiedzi – dodawały tylko coraz więcej pytań. Odpowiedź kryła się w mózgu.
encoded: W głowie kobiety zagnieździł się pasożyt, którego nigdy wcześniej nie widziano u ludzi. Lekarze nie przypuszczali, że mógł być on powodem wszystkich dolegliwości, które na przestrzeni miesięcy dotykały Australijkę. Nicień dosłownie niszczył cały jej organizm. Jak pasożyt zagnieździł się w mózgu kobiety i jak udało się go odkryć? Po miesiącach przewlekłego bólu brzucha i kaszlu pojawiły się kolejne symptomy, których nie można było zbagatelizować. Kobieta zaczęła mieć problemy z pamięcią, zaburzenia nastroju, zapadła na depresję. Zaczęły występować zmiany na wątrobie. Coraz częściej zapominała prostych rzeczy, traciła orientację. Lekarze niemal przez rok szukali przyczyny, a australijka bezskutecznie krążyła pomiędzy specjalistami. Wreszcie zlecono rezonans magnetyczny – i wtedy zobaczyli w jej mózgu niepokojącą zmianę. Biopsja przyniosła przełom: z tkanki wydobyto żywego, czerwonego nicienia. Pasożyt, dotąd spotykany jedynie u pytonów dywanowych, zamieszkał w ludzkim mózgu. Jak pasożyt przeniknął do mózgu kobiety? Ophidascaris robertsi, długi na 8 centymetrów i cienki jak sznurówka, przedostał się do ciała kobiety najprawdopodobniej wraz z dzikimi ziołami zebranymi w okolicy zamieszkałej przez węże. Jego obecność tłumaczyła wszystkie dotychczasowe objawy – od przewlekłego zapalenia płuc po zaburzenia pamięci. Leczenie i powrót do zdrowia po zakażeniu pasożytem Zespół neurochirurgów usunął pasożyta podczas operacji mózgu. Po zabiegu wdrożono leczenie przeciwpasożytnicze – albendazol oraz iwermektynę – i długotrwałą terapię sterydową. W ciągu kilku miesięcy zmiany w płucach i wątrobie ustąpiły, a kobieta powoli odzyskiwała sprawność umysłową. Jak dochodzi do zakażenia Ophidascaris robertsi? Jaja Ophidascaris robertsi trafiają na rośliny wraz z odchodami pytonów. Nawet nieświadomy kontakt z zanieczyszczonymi liśćmi czy ziemią może wystarczyć, by stać się żywicielem tego nietypowego pasożyta. Lekarze zaznaczają, że najważniejsza jest więc profilaktyka: dokładne mycie dzi…

Kabang-3-e58e6a0.jpg
width: 2700
height: 1800

Odkryto sekret „superagers”. W ich mózgach powstaje wyjątkowo dużo nowych neuronów
type: item
date: 2026-02-25T16:00:28.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: mózg
subject: NatGeoBN
subject: neurologia
subject: starość
description: Przełomowe badanie naukowców z University of Illinois Chicago, Northwestern University i University of Washington ujawnia, że superagers, czyli osoby powyżej 80. roku życia z wyjątkową pamięcią, mają mózgi produkujące dwukrotnie więcej nowych neuronów niż ich rówieśnicy. Wyniki opublikowano w prestiżowym czasopiśmie „Nature”.
encoded: W najnowszym badaniu, przeprowadzonym przez naukowców z University of Illinois Chicago, Northwestern University oraz University of Washington, pod lupę wzięto osoby określane mianem superagers (super-seniorzy). Są to ludzie w wieku co najmniej 80 lat, którzy wykazują się niespotykanie dobrą pamięcią i wyjątkową kondycją poznawczą. Okazało się, że mózgi tych osób produkują dwa razy więcej nowych neuronów niż mózgi innych zdrowych seniorów. Nowe neurony – sekret odporności mózgu superagers Aby uzyskać szczegółowe dane, badacze przeanalizowali próbki mózgów. Pochodziły one z inicjatyw i ośrodków takich jak University of Washington Alzheimer’s Disease Research Center, Adult Changes in Thought Study, Pacific Northwest Brain Donor Network, Allen Institute for Brain Science oraz SuperAging Research Initiative. To właśnie dzięki tej współpracy możliwe było przeprowadzenie tak szeroko zakrojonego i precyzyjnego badania. Badanie koncentrowało się na neurogenezie w hipokampie, czyli powstawaniu nowych neuronów w obszarze odpowiedzialnym za pamięć. Naukowcy analizowali trzy kluczowe etapy rozwoju neuronów: komórki macierzyste, neuroblasty oraz młode neurony. Wyniki nie pozostawiły wątpliwości – superagers wykazywali najwyższy poziom neurogenezy, zdecydowanie wyprzedzając swoich rówieśników. Ich mózgi wykazywały tak zwaną „sygnaturę odporności”, czyli zdolność do utrzymania dynamicznego namnażania komórek nerwowych mimo podeszłego wieku. Różnice epigenetyczne – nowe tropy dla medycyny Niepokojące dane wynikają z analiz mózgów osób cierpiących na chorobę Alzheimera oraz tych, u których dopiero zaczynały się objawy spadku funkcji poznawczych. U pierwszych niemal nie odnotowano powstawania nowych neuronów, zaś u tych z wczesnymi symptomami neurogeneza była minimalna. Tymczasem superagers pozostawali wyraźnie odporni na takie zmiany – ich mózgi utrzymywały podwójną produkcję nowych komórek nerwowych w porównaniu z innymi zdrowymi starszymi osobami. Naukowcy zauważyli także, że nowe …

mozg-superager-hipokamp-ec0428f.jpg
width: 1800
height: 1200

Przełomowe badanie mózgu. Naukowcy odkryli gdzie „mieszka” świadomość
type: item
date: 2026-02-23T10:29:13.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: mózg
subject: neurologia
subject: odkrycia
description: Przez lata sądziliśmy, że za świadome myślenie odpowiada głównie kora mózgowa, ale prawda leży znacznie głębiej. Nowe eksperymenty wykazały, że kluczową rolę pełni wzgórze, czyli struktura ukryta w samym sercu naszego umysłu.
encoded: Spis treści Trudności w badaniach głębokich struktur mózgu Jak zbadano aktywność wzgórza? Wzgórze decyduje o tym, co dociera do świadomości Badanie świadomości nie jest rzeczą łatwą, szczególnie gdy w grę wchodzą głębsze obszary mózgu. O ile aktywność położonej „na wierzchu” kory mózgowej dość łatwo można zmierzyć, to dotarcie głębiej jest dużo trudniejsze. O tym, że kora mózgowa bierze aktywny udział w świadomych myślach wiadomo już od dawna. Teraz, w nowym eksperymencie, naukowcom udało się zmierzyć także funkcjonowanie głębokich struktur mózgu. Trudności w badaniach głębokich struktur mózgu Dotychczasowe badania nad świadomością koncentrowały się na korze mózgowej. Jej aktywność elektryczną łatwo zbadać, rejestrując fale mózgowe elektroencefalografem (EEG). Jednak badacze od dawna podejrzewali, że także inne części mózgu aktywizują się wraz z ze świadomymi działaniami: myślami, czy reakcją na bodźce z otoczenia. Problem w tym, że zmierzenie aktywności głębszych części mózgu wymaga zabiegów chirurgicznych, a konkretnie wszczepienia elektrod. Dlatego tego typu badania są rzadkie i kontrowersyjne. Próbowano tego typu eksperymenty przeprowadzać na zwierzętach, jednak ich mózgi za bardzo różnią się od naszych. Poznanie tajemnicy świadomości długo się naukowcom wymykało. Jak zbadano aktywność wzgórza? W najnowszym numerze czasopisma „Science” opublikowano wyniki badania, w którym neurobiologom z Uniwersytetu w Pekinie udało się dotrzeć do wzgórza – części mózgu położonej bardzo głęboko. Wzgórze odpowiada m.in. za przekazywanie wrażeń czuciowych, wyrażanie emocji i motorykę. Jego rola w badaniach nad świadomością była dotychczas nieznana, choć podejrzewano jego znaczący udział w czynnościach podejmowanych przez mózg w okresach przytomności. Jak badacze z Chin „dobrali się” do wzgórza? Otóż uczestnikami badania były osoby poddane terapii na silne i uporczywe bóle głowy. Taka terapia polega na wysyłaniu impulsów elektrycznych za pomocą elektrod wszczepionych do mózgu. Bad…

mozg-e27a041.jpg
width: 5294
height: 3971

Nie czekaj, aż „ułoży się w żołądku”. Naukowcy wyjaśniają, dlaczego warto ruszyć się od razu po jedzeniu
type: item
date: 2026-02-21T12:44:17.000Z
creator: Tiffany Nieslanik
subject: Nauka
subject: aktywność fizyczna
subject: jedzenie
subject: mózg
subject: spacer
description: Spacer po posiłku to nie tylko sposób na lepsze trawienie. Badania pokazują, że nawet krótka i łagodna aktywność fizyczna może wpływać na kontrolę poziomu cukru we krwi oraz komunikację między jelitami a mózgiem.
encoded: Spis treści: Co dzieje się w organizmie po posiłku Dlaczego warto ruszać się po jedzeniu? Kiedy i jak ruszać się po posiłku Mały nawyk o wielkim znaczeniu Jedzenie to nie tylko dostarczanie energii organizmowi – to impuls, który uruchamia precyzyjnie zaprogramowaną sekwencję zmian fizjologicznych, zachodzących zwłaszcza w pierwszych minutach po posiłku. Badania sugerują, że w tym krótkim czasie aktywność fizyczna po posiłku może zdziałać znacznie więcej niż tylko przynieść ulgę żołądkowi. Ma ona potencjał, by przekształcić sposób, w jaki organizm przetwarza pokarm, oraz to, jak mózg na niego reaguje. Co zatem dzieje się w tym kluczowym oknie poposiłkowym i w jaki sposób krótki spacer może wpłynąć na przebieg tych procesów? Co dzieje się w organizmie po posiłku Trawienie to aktywny proces angażujący cały organizm. Krótko po posiłku nasze ciało przechodzi w tryb „odpoczynku i trawienia” – jest to okres, w którym jelita i mózg intensywnie się komunikują, wymieniając sygnały wpływające na trawienie, nastrój oraz poziom stresu. Węglowodany, tłuszcze i białka są rozkładane na glukozę, kwasy tłuszczowe i aminokwasy, które następnie trafiają do krwiobiegu. Powstaje w ten sposób wrażliwe okno dla osi jelita–mózg – dwukierunkowej „autostrady” nerwów i sygnałów, która łączy procesy trawienne ze stresem i nastrojem. Jak twierdzi prof. Loretta DiPietro, specjalistka w dziedzinie nauk o sporcie i żywieniu na Uniwersytecie Jerzego Waszyngtona, jest to również idealny moment na ruch. Dlaczego warto ruszać się po jedzeniu? Kiedy się ruszasz – nawet podczas spokojnego spaceru – twoje mięśnie pracują, a ich skurcze pomagają przenosić glukozę z krwi do komórek. Proces ten zachodzi niezależnie od insuliny, co jest szczególnie korzystne dla osób starszych, osób z insulinoopornością oraz każdego, kto zjada obfitą kolację, kiedy działanie insuliny bywa mniej efektywne. Oznacza to, że ruch zapewnia organizmowi drugi mechanizm regulacji poziomu cukru we krwi. Może on łagodzić gwałtowne skoki…

spacer-po-posilku-9abaea2.jpg
width: 5700
height: 3800