National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-06-16T11:18:14.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Zbadali mózgi ponad 2000 seniorów. Odpowiedni poziom tej witaminy to potężna tarcza przed alzheimerem
items: Farmakologiczna hibernacja mózgu. Niezwykły koktajl leków może uratować pacjentów z udarem
items: Ten stymulator mózgu reaguje na każdy krok pacjenta. Nowa nadzieja dla chorych na parkinsona
items: Koniec mitu o ludzkiej wyjątkowości. Te małpy potrafią przewidywać w głowie przyszłość
items: Czeka cię narkoza? Nie cały twój mózg pójdzie „spać” – naukowcy odkryli, że jego mała część nadal będzie słuchać
items: Śpiew, który zmienia mózg. Te ptaki ostrzegają swoje jaja przed nadchodzącym upałem
items: Mistrzostwa Świata 2026 ruszyły. Mamy dowody, że oglądanie meczów może być dobre dla Twojej psychiki
items: Prof. Agnieszka Chacińska jako pierwsza dostała „polskiego Nobla”. Bada mitochondria
items: Dieta może chronić przed ADHD. Naukowcy udowodnili to, skanując mózgi dzieci
items: Po co ci te emocje? Niektóre z nich potrafią być zaraźliwe
items: Kratom: naturalny środek o kontrowersyjnym działaniu i realnym ryzyku
items: Alzheimer daje o sobie znać nawet dekadę przed utratą pamięci. Te objawy powinny wzbudzić czujność
items: Dlaczego świat oszalał na punkcie Grogu? Za fenomenem Baby Yody stoi nauka
items: Myślisz, że kupujesz to, co chcesz? Sprawdź, jak giganci marketingu wykorzystują ewolucyjne błędy twojego umysłu
items: Mózg matki przechodzi fascynującą metamorfozę. Z każdą ciążą staje się bardziej wyspecjalizowany
items: Nienarodzone dzieci zarażają się ziewaniem od swoich matek. Badania potwierdzają więź głębszą, niż sądziliśmy
items: Skany mózgów dzieci ujawniły trzy biologiczne typy ADHD. To przełom w badaniach
items: Ultraprzetworzona żywność szkodzi nie tylko ciału. Ona nas po cichu ogłupia
items: Naukowcy zidentyfikowali komórki mózgowe odpowiedzialne za depresję. Odkrycie daje szanse na nowe terapie
items: Marihuana działa jak „hamulec” dla mózgu. Największe badanie w historii USA ujawnia skutki u nastolatków
items: Co naturalnie uruchamia hormony szczęścia? Rola dopaminy, serotoniny, oksytocyny i endorfin
items: Naukowcy wydrukowali sztuczne neurony. Te zaczęły „rozmawiać” z żywym mózgiem
items: Co dzieje się w mózgu pod wpływem psychodelików? Nowe badanie daje odpowiedzi
items: To nie ty masz ochotę na słodycze? Mikroby w twoich jelitach mogą zmieniać apetyt i preferencje
items: Osiem godzin może już nie wystarczać. Współczesny styl życia drastycznie upośledza fazę regeneracji

Zbadali mózgi ponad 2000 seniorów. Odpowiedni poziom tej witaminy to potężna tarcza przed alzheimerem
type: item
date: 2026-06-20T11:45:19.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: alzheimer
subject: demencja
subject: mózg
subject: witamina c
subject: Zdrowie
description: Ludzki organizm, w przeciwieństwie do większości zwierząt, nie potrafi samodzielnie syntetyzować witaminy C. Musimy dostarczać ją z pożywieniem, skąd wędruje przez krew m.in. do naszego mózgu. Choć kwas askorbinowy kojarzy się głównie z odpornością, to właśnie w tkance nerwowej jest go najwięcej – płyn mózgowo-rdzeniowy zawiera aż dwukrotnie wyższe stężenie tej witaminy niż krew. Najnowsze badania dowodzą, że ten popularny przeciwutleniacz może być naszym potężnym sprzymierzeńcem w walce z demencją.
encoded: Naukowcy od dawna podejrzewali, że odpowiednia podaż witaminy C zmniejsza ryzyko rozwoju choroby Alzheimera. Brakowało jednak dowodów na to, jak jej stężenie we krwi wpływa na fizyczną strukturę starzejącego się mózgu. Przełomu dokonał zespół z japońskiego Uniwersytetu Hirosaki. Badacze przeanalizowali próbki krwi oraz skany mózgów (wykonane rezonansem magnetycznym) od 2044 ochotników, których średnia wieku wynosiła 69 lat. Gdzie siedzi autopilot naszego umysłu? Badacze skupili się na szczególnym obwodzie neurologicznym – sieci stanu spoczynkowego (DMN – ang. Default Mode Network). To swojego rodzaju „autopilot” naszego mózgu. DMN pozostaje niezwykle aktywna, gdy z pozoru nie robimy nic konkretnego: gdy marzymy, wspominamy przeszłość, planujemy przyszłość lub analizujemy własne „ja”. Sieć ta łączy kluczowe ośrodki w mózgu, w tym brzuszno-przyśrodkową korę przedczołową (odpowiadającą za przetwarzanie strachu, ryzyka i emocji) oraz tylną korę zakrętu obręczy (centralny punkt dowodzenia pamięcią). Z medycznego punktu widzenia DMN jest niezwykle ważna – u pacjentów cierpiących na chorobę Alzheimera, chorobę Parkinsona czy głęboką depresję połączenia w obrębie tej sieci ulegają drastycznemu osłabieniu. Szare komórki lubią witaminę C Analiza wyników ponad dwóch tysięcy japońskich seniorów ujawniła fascynującą zależność. Wykazano, że wyższy poziom witaminy C we krwi wiąże się z wyraźnie większą objętością istoty szarej – tkanki kluczowej dla pamięci, ruchu i emocji. Co więcej, odpowiednie stężenie tego składnika odżywczego korelowało z wyraźnie silniejszymi i zdrowszymi połączeniami wewnątrz sieci DMN. Jak zauważa dr Tomohiro Shintaku, radiolog z Uniwersytetu Hirosaki, to pierwsze w historii badanie, które udowodniło tak bezpośredni związek między stężeniem witaminy C w osoczu a integralnością najważniejszej sieci komunikacyjnej naszego umysłu. Choć są to badania obserwacyjne (wykonane jednorazowo) i wymagają wieloletnich testów potwierdzających w innych grupach etnicznych…

FABRIC-KOLAZ-32-2026-06-16T114033.877-6f0e90c.jpg
width: 2700
height: 1800

Farmakologiczna hibernacja mózgu. Niezwykły koktajl leków może uratować pacjentów z udarem
type: item
date: 2026-06-18T11:50:21.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: hibernacja
subject: leki
subject: mózg
subject: udar mózgu
description: Udar mózgu jest wyścigiem z czasem. Gdy krew przestaje dopływać do neuronów, każda minuta zwłoki oznacza nieodwracalne uszkodzenia. Naukowcy od dekad badają sposoby na wydłużenie tego czasu – np. próbując drastycznie schłodzić ludzki mózg. Kluczem do sukcesu okazały się jednak nie zimne okłady, lecz odpowiednia kombinacja dwóch znanych leków stosowanych pierwotnie w leczeniu kataru siennego i psychoz. Czy dzięki nim uda się zahibernować mózg?
encoded: Z medycznego punktu widzenia idea jest genialna w swojej prostocie – celowe zamrożenie komórek mózgowych i wprowadzenie ich w stan przypominający hibernację. Dzięki temu drastycznie spada ich zapotrzebowanie na tlen i glukozę, gdy udar odcina im życiodajny dopływ krwi. Utrzymanie uśpionych neuronów przy życiu do momentu przywrócenia przepływu (np. poprzez operacyjne usunięcie zakrzepu) mogłoby uchronić pacjenta przed rozległymi uszkodzeniami mózgu, a tym samym przed trwałymi problemami z mową i ruchem. Dlaczego schłodzenie mózgu nie wystarczy? Niestety dotychczasowe strategie fizycznego obniżania temperatury – w tym stosowanie koców chłodzących, okładów z lodu oraz specjalnych hełmów – okazały się nieefektywne. Problem polega na tym, że wywołują one ogromny dyskomfort i niekontrolowane dreszcze. Drżenie mięśni to naturalna metoda, za pomocą której nasz organizm zaciekle broni się przed wywołaniem hipotermii, uniemożliwiając skuteczne obniżenie temperatury głębokiej ciała. Chemiczna hibernacja bez dreszczy Rozwiązanie nadeszło z Chin. Zespół pod kierownictwem dr. Shuaili Xu z Capital Medical University w Pekinie postanowił zamienić koce chłodzące na medykamenty. Badacze wykorzystali dwa leki, o których od lat 50. wiadomo, że skutecznie obniżają temperaturę ciała: prometazynę oraz chloropromazynę. Pierwsza to lek przeciwhistaminowy wykazujący działanie uspokajające, łagodzący objawy kataru siennego i wspomagający sen. Z kolei chloropromazyna jest środkiem przeciwpsychotycznym wykorzystywanym w leczeniu schizofrenii i zaburzeń afektywnych dwubiegunowych. Obie substancje działają bezpośrednio na ośrodkowy układ nerwowy, pozwalając zredukować wewnętrzną temperaturę organizmu bez wyzwalania fizycznych dreszczy czy nawet subiektywnego uczucia zimna. Testy przeprowadzone na myszach oraz makakach królewskich po wywołaniu u nich udaru przyniosły rewelacyjne rezultaty. Koktajl leków skutecznie obniżył temperaturę ich ciał, zahamował metabolizm glukozy w komórkach i istotnie og…

FABRIC-KOLAZ-32-2026-06-18T105208.141-dc4643c.jpg
width: 2700
height: 1800

Ten stymulator mózgu reaguje na każdy krok pacjenta. Nowa nadzieja dla chorych na parkinsona
type: item
date: 2026-06-16T07:42:38.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: Technologia
subject: choroba parkinsona
subject: elektronika
subject: medycyna
subject: mózg
subject: NatGeoBN
subject: terapia
subject: Zdrowie
description: Adaptacyjna głęboka stymulacja mózgu w chorobie Parkinsona, opracowana na UCSF, ma dostosowywać impulsy w ułamkach sekundy do kolejnych faz chodu. W badaniu z udziałem pięciu pacjentów system wykrywał sygnały związane z każdym krokiem, poprawiał parametry chodu i w okresach aktywacji wiązał się z mniejszą liczbą upadków.
encoded: Neurostymulacja polega na tym, że układ elektroniczny, który możemy porównać do rozrusznika serca, wytwarza odpowiednio dobrane impulsy elektryczne. Są przesyłane elektrodami bezpośrednio do mózgu. Głęboka stymulacja mózgu (DBS) łagodzi m.in. objawy choroby Parkinsona: drżenie, sztywność i spowolnienie ruchów. Trudniej jest jednak przeciwdziałać typowym dla tej choroby zaburzeniom chodu, takim jak zastyganie w bezruchu, utrata rytmu kroków i upadki. Tu z pomocą przychodzi adaptacyjna głęboka stymulacja mózgu (aDBS). Jej wariant opracowany na Uniwersytecie Kalifornijskim w San Francisco reaguje błyskawicznie na zmiany w mózgu pacjenta i dopasowuje impulsy tak, by chód był stabilny. Gdy mózg dyktuje tempo, implant uczy się słuchać Zespół z badaczy zaproponował podejście, które traktuje chodzenie jako dynamiczny proces wymagający precyzyjnego „zsynchronizowania” obu stron ciała. Zamiast utrzymywać stały, niezmienny wzorzec stymulacji przez cały czas, aDBS ma reagować na to, co dzieje się tu i teraz: wykrywać sygnały neuronalne powiązane z ruchem lewej i prawej nogi, a następnie korygować stymulację w ułamkach sekundy. Przypomina to ideę znaną z kardiologii: rozrusznik śledzi rytm pracy serca i dostosowuje działanie do potrzeb organizmu. Tutaj „rytmem” jest wzorzec aktywności mózgu związany z kolejnymi etapami kroku. W badaniu opublikowanym na łamach czasopisma „Nature Medicine” naukowcy pokazali, że implantowany stymulator może nie tylko stymulować, ale też rozpoznawać indywidualne sygnatury neuronalne towarzyszące chodzeniu. Co ważne, te spersonalizowane „wzorce” zostały osadzone bezpośrednio w neurostymulatorze. Dzięki temu urządzenie może regulować stymulację podczas kolejnych faz chodu bez konieczności korzystania z zewnętrznego komputera. Mniej upadków przy zachowanej kontroli objawów W testach wzięło udział pięć osób z chorobą Parkinsona. System aDBS poprawił miary symetrii chodu i zmniejszył zmienność wzorca chodzenia. Te wskaźniki są istotne, bo stabilniejszy, …

parkinson-stymulacja-mozgu-d21cdc7.jpg
width: 3840
height: 2160

Koniec mitu o ludzkiej wyjątkowości. Te małpy potrafią przewidywać w głowie przyszłość
type: item
date: 2026-06-16T06:50:05.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: ewolucja
subject: ludzie
subject: małpy
subject: mózg
subject: zwierzęta
description: Ludzki mózg stale tworzy wirtualne symulacje przyszłości – np. gdy planujemy daleką podróż lub przygotowujemy się do ważnej rozmowy. Wyobrażamy sobie różne scenariusze i własne na nie reakcje, co pozwala uniknąć błędów. Do niedawna sądzono, że ta zaawansowana umiejętność – zakorzeniona w tzw. metapoznaniu – jest zarezerwowana wyłącznie dla ludzi. Najnowsze badania obalają ten mit i udowadniają, że nasi krewniacy również potrafią wybiegać myślami w przód.
encoded: Międzynarodowy zespół naukowców z Uniwersytetu w Oksfordzie oraz japońskiego RIKEN Center for Brain Science postanowił sprawdzić, w jaki sposób makaki podejmują przyszłe decyzje. Odkrycie, opublikowane w czasopiśmie „Nature Human Behaviour”, pozwala nam spojrzeć na ewolucję naczelnych w innych sposób. Okazuje się, że makaki również symulują swoich umysłach przyszłe stany i oceniają szanse na powodzenie, choć ich aparatura neuronowa różni się od naszej. Gra w kropki, czyli test na wyobraźnię Jak zbadać umiejętność planowania u zwierząt? Naukowcy wpadli na ciekawy pomysł – stworzyli innowacyjny test komputerowy, który wymagał od makaków oceny prawdopodobieństwa sukcesu w przyszłości. Zadanie opierało się na obserwacji chmury losowo poruszających się kropek. Zwierzęta musiały poprawnie odgadnąć główny kierunek ich ruchu, by otrzymać nagrodę. Małpy miały do wyboru dwie opcje: pierwsza była bardzo trudna (kropki poruszały się chaotycznie), ale gwarantowała nagrodę za poprawny wybór. Druga była prosta wizualnie (kropki poruszały się w jednym kierunku), jednak nagroda zależała w niej od zewnętrznego czynnika – liczby wyświetlanych elementów. Co się dzieje w mózgu małpy? Podczas wykonywania zadania skanowano aktywność całego mózgu zwierząt przy pomocy funkcjonalnego rezonansu magnetycznego (fMRI). Wyniki pokazały, że makaki potrafiły trafnie porównać własne umiejętności z czynnikami zewnętrznymi i wybrać optymalną, najbardziej opłacalną strategię na przyszłość. Dr Kentaro Miyamoto – główny autor badania – tłumaczy, że to dokładnie ten sam proces, który zachodzi u człowieka kalkulującego, czy bezpieczniej pojechać do teatru własnym samochodem (pewność co do własnych umiejętności), czy wybrać autobus (ryzyko związane ze środowiskiem zewnętrznym). Planowanie kryje się w czole przedczołowej U ludzi za takie planowanie i metapoznanie (czyli monitorowanie własnych myśli) odpowiada niewielki rejon w mózgu, określany jako obszar 47 (znajduje się on w przednio-bocznej korze przedczo…

GettyImages-2274866912-83f52f5.jpg
width: 4032
height: 2688

Czeka cię narkoza? Nie cały twój mózg pójdzie „spać” – naukowcy odkryli, że jego mała część nadal będzie słuchać
type: item
date: 2026-06-15T14:15:24.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: chirurgia
subject: mózg
subject: operacja
description: Myślisz, że narkoza to stan całkowitego „wyłączenia” umysłu? Okazuje się, że nie. Wyjątkowe analizy pracy mózgu udowadniają, że nawet pod wpływem silnych leków usypiających nie tylko nie wypełnia się on całkowitą pustką – jego głęboko ukryta część nieustannie nasłuchuje, uczy się i przetwarza to, co dzieje się na sali operacyjnej. Dlatego niektórzy to „pamiętają”.
encoded: Amerykańscy neurobiolodzy z Baylor College of Medicine dokonali przełomowego odkrycia. Przy użyciu innowacyjnych mikrosond zajrzeli prosto do hipokampów (struktur odpowiadających za pamięć i naukę) siedmiu pacjentów poddanych znieczuleniu ogólnemu przed zabiegiem chirurgicznym. Wyniki, opublikowane na łamach prestiżowego magazynu „Nature”, szokują: człowiek pod narkozą potrafi na bieżąco analizować padające wokół niego słowa. Technologiczny przełom w badaniu świadomości. Czy mózg pod narkozą słyszy? Zbadanie tak głębokich warstw umysłu pod narkozą było możliwe tylko dzięki wykorzystaniu nowoczesnych mikroelektrod (tzw. Neuropixels). Rejestrują one sygnały z setek pojedynczych neuronów jednocześnie. Dotychczas naukowcy potrafili obserwować jedynie resztkowe reakcje sensoryczne w korze mózgowej, do której bodźce docierają najszybciej. Hipokamp znajduje się jednak znacznie głębiej. Pojawienie się tam aktywności udowadnia, że centralny układ nerwowy nie ulega całkowitemu zablokowaniu. Jak podkreśla uczestniczący w badaniu neurochirurg prof. Sameer Sheth, nieświadomy mózg jest znacznie bardziej aktywny i zdolny do analizowania środowiska, niż dotąd przypuszczano. Nasz umysł uczy się jak sztuczna inteligencja Naukowcy przeprowadzili dwa nowatorskie testy. Najpierw odtwarzano uśpionym pacjentom monotonne ciągi standardowych dźwięków, sporadycznie przerywając je odmiennymi tonami. W mózgu błyskawicznie zarejestrowano skoki aktywności, co pokazało, że struktury nerwowe bezbłędnie rozróżniały „intruza”, stając się z czasem coraz sprawniejsze w jego identyfikacji. Ale to dopiero drugi eksperyment ujawnił niesamowity mechanizm. Kiedy osobom znieczulonym puszczano fragmenty podcastów i filmów edukacyjnych, ich hipokamp weryfikował mowę w czasie rzeczywistym. Badania dowiodły, że nieświadomy mózg na bieżąco sortuje usłyszane rzeczowniki, czasowniki i przymiotniki. Co więcej, potrafi wręcz przewidywać kolejne słowo w usłyszanym zdaniu. Dr Benjamin Hayden zauważa, że to „kodowanie …

GettyImages-1152157066-1-16b6cc8.jpg
width: 5860
height: 3907

Śpiew, który zmienia mózg. Te ptaki ostrzegają swoje jaja przed nadchodzącym upałem
type: item
date: 2026-06-12T12:55:29.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: genetyka
subject: jajka
subject: mózg
subject: ptaki
subject: śpiew
description: Wydaje ci się, że zamknięte w wapienne skorupce pisklę jest całkowicie odcięte od świata zewnętrznego? Nic bardziej mylnego – okazuje się, że ptaki już wtedy przygotowują się na warunki panujące na zewnątrz. Biolodzy odkryli, że dorosłe zeberki timorskie śpiewają do swoich jaj. To fizycznie zmienia mózgi pisklaków. Jeszcze przed wykluciem.
encoded: Dzięki pracy naukowców wiemy więcej o komunikacji prenatalnej zwierząt. Okazuje się, że ptasi rodzice potrafią za pomocą precyzyjnie dobranych tonów „przeprogramować” genetycznie swoje potomstwo, aby ułatwić mu przetrwanie w dobie drastycznych zmian klimatycznych. W rytmie termicznej pieśni. Dlaczego ptaki śpiewają do jaj? Instrygujące wyniki zostały opublikowane w czasopiśmie „Journal of Experimental Biology” i – jak możemy przeczytać – zaskoczyły samych autorów. Początkowo sądzili oni, że dźwięki aktywują w mózgach piskląt geny odpowiedzialne za produkcję hormonów chroniących przed przegrzaniem. Nic takiego się jednak nie stało. Analiza genomu przeprowadzona w Queen Mary University of London wykazała, że ptasia pieśń wpłynęła na podwzgórze – strukturę mózgu odpowiedzialną za termoregulację organizmu. Zamiast aktywować hormony, dźwięki wyciszyły aktywność genów odpowiedzialnych za strukturę komórkową i skurcze mięśni (w tym genu Tropomyosin 1). Mówiąc prościej – śpiew rodziców zmienił działanie genów w mięśniach gładkich otaczających naczynia krwionośne, które tworzą barierę krew-mózg. Dzięki temu naczynia krwionośne w mózgach piskląt nie dojrzewają w pełni przed wykluciem, pozostając niezwykle elastyczne i plastyczne. Ta fizyczna modyfikacja pozwala młodym ptakom na dynamiczne regulowanie przepływu krwi w głowie podczas ekstremalnych upałów, chroniąc je przed udarem termicznym, na który ptasi mózg jest śmiertelnie podatny. Jak embrion słyszy przez skorupę? Naukowcy wciąż głowią się nad tym, w jaki sposób nienarodzone pisklę dekoduje sygnały od rodziców. Ponieważ aparat słuchowy ptaka w jaju dopiero się formuje, dr Mylene Mariette sugeruje, że mechanizm ten może opierać się na wykrywaniu wibracji skorupy jaja wywołanych przez fale dźwiękowe o wysokiej częstotliwości. Śmiertelna genetyczna pułapka To przedziwna genetyczna inżyniera natury ma jednak swoją mroczną stronę. Dr Julia George ostrzega, że ten ewolucyjny system ochrony zadziała tylko wtedy, gdy prognoza rod…

FABRIC-KOLAZ-32-2026-06-12T120702.191-64c8312.jpg
width: 2700
height: 1800

Mistrzostwa Świata 2026 ruszyły. Mamy dowody, że oglądanie meczów może być dobre dla Twojej psychiki
type: item
date: 2026-06-11T12:31:17.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: depresja
subject: mózg
subject: piłka nożna
subject: Sport
subject: telewizja
description: 11 czerwca 2026 roku uwaga miliardów ludzi przenosi się na stadiony Ameryki Północnej. Ruszają Mistrzostwa Świata 2026 – turniej rekordów, który zafunduje nam gigantyczny rollercoaster skrajnych emocji – mimo, że zabraknie na nim naszej reprezentacji. Okazuje się jednak, że ten wielki festiwal futbolu to nie tylko czysta rozrywka, ale też... narzędzie wsparcia dla naszej psychiki. Czy wiesz, że oglądanie tych meczów przyniesie wymierne korzyści dla twojego zdrowia?
encoded: Zamiast wyrzutów sumienia z powodu godzin spędzonych przed ekranem, warto spojrzeć na nadchodzący miesiąc z perspektywy neurobiologicznej i psychologicznej. Śledzenie zmagań najlepszych piłkarzy globu uruchamia w naszych organizmach mechanizmy, które skutecznie chronią nas przed plagami współczesności: samotnością oraz stanami depresyjnymi. Mistrzostwa Świata 2026 – początek globalnej fiesty Mecz otwarcia pomiędzy reprezentacją Meksyku a RPA – odbywający się 11 czerwca 2026 roku o g. 21:00 polskiego czasu na legendarnym stadionie Azteca w Meksyku – oficjalnie inauguruje 23. edycję mundialu. Turniej organizowany wspólnie przez Stany Zjednoczone, Kanadę i Meksyk jest pod wieloma względami historyczny. Po raz pierwszy na murawę wybiegną reprezentacje aż 48 krajów, a kibice z całego świata zjednoczą się w przeżywaniu sportowych dramatów. Zbiorowe emocje wpłyną na nasz dobrostan. Okazuje się, że one są nam po prostu potrzebne. Nie mistrzostwa. Emocje. Twarde dane z brytyjskich laboratoriów Analizy przeprowadzone przez psychologów z Anglia Ruskin University w Wielkiej Brytanii pokazują kibicowanie w nowym świetle. Wykorzystując dane od 7209 dorosłych osób (w wieku 16–85 lat), badacze udowodnili, że ludzie regularnie uczestniczący w wydarzeniach sportowych wykazują wyraźnie wyższą satysfakcję z życia oraz silniejsze poczucie, że ich codzienność ma głębszy sens. Co kluczowe dla milionów fanów zasiadających przed telewizorami – oglądanie meczów na ekranie daje zbliżony, silny efekt ochronny. Częstotliwość śledzenia transmisji w sieci lub telewizji bezpośrednio koreluje z obniżeniem wskaźników depresji oraz rzadszym zgłaszaniem stanów lękowych. Im częściej oglądamy sport, tym mniejsze jest prawdopodobieństwo wystąpienia symptomów obniżonego nastroju. Czy „pławienie się w cudzej chwale” działa? Dlaczego kibicowanie tak silnie na nas działa? Odpowiedzią jest teoria tożsamości społecznej. Jako gatunek instynktownie poszukujemy przynależności do grup, z którymi dzielimy wspólny m…

GettyImages-985969516-c83f6b0.jpg
width: 5000
height: 3334

Prof. Agnieszka Chacińska jako pierwsza dostała „polskiego Nobla”. Bada mitochondria
type: item
date: 2026-06-11T05:43:02.000Z
creator: Małgorzata T. Załoga
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: alzheimer
subject: badania naukowe
subject: choroba parkinsona
subject: medycyna
subject: mózg
subject: polska nauka
subject: Zdrowie
description: Prof. Agnieszka Chacińska z Międzynarodowego Instytutu Mechanizmów i Maszyn Molekularnych Polskiej Akademii Nauk (IMol PAN) prowadzi przełomowe badania nad funkcjonowaniem mitochondriów i degradacją białek. Rzucają one nowe światło na mechanizmy chorób, które wciąż pozostają nieuleczalne. Naukowczyni została uhonorowana prestiżową nagrodą PAN.
encoded: Profesor Agnieszka Chacińska to postać światowego formatu w dziedzinie biologii molekularnej i komórkowej. Jej odkrycia zrewolucjonizowały sposób, w jaki postrzegamy mitochondria. Przez dziesięciolecia traktowano je niemal wyłącznie jako „komórkowe elektrownie” – struktury dostarczające paliwa do procesów komórkowych. Dzięki badaniom prof. Chacińskiej wiemy już, że od mitochondriów zależy ogromna liczba podstawowych procesów w komórce. Stanowią one niezwykle czułe sensory homeostazy białkowej oraz platformy decyzyjne przy tak kluczowych zjawiskach, jak choćby odporność wrodzona czy programowana śmierć komórki. Prof. Chacińska jako pierwsza dostała prestiżową nagrodę PAN, nazywaną „polskim Noblem”. Jest ona przyznawana za osiągnięcia naukowe o realnym wpływie na światową naukę oraz innowacyjność prowadzonych w Polsce badań. Będą ją otrzymywać badacze lub zespoły mające realną szansę na zdobycie Nobla. Nagroda pieniężna wynosi 400 tys. zł. Co chroni przed bałaganem w komórce? Natura nie działa bezbłędnie. Zrozumienie tego faktu leży u podstaw rozpracowania procesu importu białek do wnętrza mitochondriów. Logistyka tego zjawiska jest karkołomna: mitochondrialny proteom buduje ponad 1500 różnych białek, z czego zaledwie 1% kodowanych jest „na miejscu” przez mitochondrialne DNA. Cała reszta musi zostać zsyntetyzowana w cytozolu i „zassana” do wnętrza organelli. Zadanie tym trudniejsze, że mitochondrium posiada aż dwie membrany. Jeśli jakiekolwiek białko trafi nie tam, gdzie powinno, nie tylko nie spełni swojej funkcji, ale wywoła w komórce potężny bałagan. Wieloletnie obserwacje i badania naukowe potwierdzają, że koszt zaprojektowania idealnego, absolutnie nieomylnego systemu transportu jest dla organizmu zbyt wysoki. W systemy biologiczne wręcz wpisana jest pewna ilość błędów, ponieważ ich całkowite wyeliminowanie byłoby ekonomicznie nieopłacalne. – To trochę jak z powodzią tysiąclecia – zauważa badaczka. – Można próbować wznieść gigantyczne, potwornie drogie systemy ch…

chacinska-6524f9b.jpg
width: 1024
height: 683

Dieta może chronić przed ADHD. Naukowcy udowodnili to, skanując mózgi dzieci
type: item
date: 2026-06-02T11:26:21.000Z
creator: redakcja
subject: Nauka
subject: diety
subject: dzieci
subject: mózg
subject: psychiatria
subject: zdrowe odżywianie
subject: żywność
description: Lekarze z Holandii wykazali, że zmiana diety pomaga ograniczyć objawy ADHD u dzieci. Nie chodzi tu jednak o wyeliminowanie cukru z jadłospisu. Na czym polega ta metoda? Więcej o ADHD w nowym wydaniu specjalnym magazynu National Geographic Polska.
encoded: W tym artykule: Dieta ograniczyła objawy ADHD i zmieniła aktywność mózgu Na czym polega dieta oligoantygenowa? Cukier nie wywołuje nadpobudliwości u dzieci Dogoterapia pomaga na ADHD Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) to zaburzenie występujące u kilku procent dzieci. Stanowi poważny problem, utrudniając uczenie się i zaburzając relacje społeczne. Można je leczyć farmakologicznie, lecz analizowane są też inne sposoby. Uczeni z holenderskiego Uniwersytetu Wageningen wykazali, że skuteczną metodą ograniczenia objawów ADHD może być zmiana diety. Wyeliminowanie z niej niektórych produktów prowadzi do znaczącej poprawy zachowania. Pracę naukową na ten temat opublikowało czasopismo „Scientific Reports”. Dieta ograniczyła objawy ADHD i zmieniła aktywność mózgu Naukowcy zastosowali tzw. dietę oligoantygenową. 53 dzieci biorących udział w badaniach było na niej przez pięć tygodni. Po tym czasie ich rodzice zaobserwowali zdecydowane zmniejszenie się objawów ADHD. Aby potwierdzić efekty, uczeni porównali aktywność mózgów uczestników badania. Wykonali u nich badanie rezonansem jądrowym (MRI) przed włączeniem diety i po pięciu tygodniach jej stosowania. Okazało się, że dzięki diecie wzrosła aktywność obszaru mózgu zwanego przedklinkiem. Aktywność tej części płata ciemieniowego spada w ADHD, a rośnie m.in. pod wpływem leków na ADHD takich jak metylofenidat. Taki efekt zaobserwowano u ponad 60% badanych dzieci. – To ważny krok w badaniach nad ADHD i żywieniem. Wykazaliśmy, że dieta prowadzi nie tylko do subiektywnej zmiany objawów, ale też do obiektywnie potwierdzonych zmian aktywności mózgu – wyjaśnia prowadząca badania dr Saartje Hontelez z Uniwersytetu Wageningen. Na czym polega dieta oligoantygenowa? Stosowana u dzieci z ADHD dieta ma na celu ograniczenie antygenów, mogących wywołać objawy nietolerancji pokarmowej. Po angielsku nazywana jest „few foods diet” albo „oligoantigenic diet” (dietą oligoantygenową). Należy ona do diet eliminacyjnych. W pier…

dieta-adhd-6dc74c1.jpg
width: 1800
height: 1200

Po co ci te emocje? Niektóre z nich potrafią być zaraźliwe
type: item
date: 2026-05-26T05:57:13.000Z
creator: Małgorzata T. Załoga
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: emocje
subject: mózg
subject: polska nauka
subject: psychologia
description: Prof. dr. hab. Ewelina Knapska z Instytutu Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN bada, jak mózg rozpoznaje i przetwarza emocje w kontekście społecznym. Analizuje m.in. zjawisko „zarażenia emocjonalnego” – czyli przenoszenia emocji między osobnikami.
encoded: Jednym z kluczowych kierunków badań we współczesnej neurobiologii jest zrozumienie procesów, za pomocą których mózg przetwarza i przekazuje stany emocjonalne. Właśnie w tym obszarze działa naukowo prof. dr hab. Ewelina Knapska, szefowa Pracowni Neurobiologii Emocji w Instytucie Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN w Warszawie. To jej zawdzięczamy lepsze zrozumienie ewolucyjnych mechanizmów stojących za zdolnością do rozpoznawania i współodczuwania emocji, za które w 2025 roku została uhonorowana Nagrodą Fundacji na rzecz Nauki Polskiej (FNP) w dziedzinie nauk o życiu i o Ziemi. Siedlisko emocji w mózgu Wcześniej sądzono, że zdolność ta rozwinęła się głównie jako mechanizm wspierający opiekę nad potomstwem. Badania prof. Knapskiej i jej zespołu zweryfikowały to podejście. Dzięki nim wiemy, że tzw. emocjonalne zarażanie, np. strachem lub radością, pełni przede wszystkim funkcję informacyjną, która ułatwia osobnikom przetrwanie w niesprzyjających warunkach lub w obliczu zagrożenia. Do tego może być ono przekazywane nie tylko między osobnikami jednego gatunku, ale też międzygatunkowo. Dzięki pracy zespołu prof. Knapskiej poznaliśmy konkretne struktury w mózgu odpowiedzialne za te zachowania. Badania wykazały, że kluczową rolę odgrywają ciało migdałowate oraz zachodzące w nim procesy plastyczności neuronalnej, które umożliwiają adaptację mózgu do doświadczeń i uczenie się na podstawie informacji społecznych lub nagrody. Szczególnie interesujące okazały się badania na myszach z objawami przypominającymi depresję – przywrócenie prawidłowej plastyczności neuronalnej prowadziło u nich do odzyskania zdolności uczenia się motywowanego nagrodą. Od badań na myszach do terapii dla ludzi Choć obiektami jej badań były gryzonie, dokładne opisanie mechanizmów odpowiedzialnych za społeczny transfer emocji może posłużyć do projektowania nowych form terapii dla ludzi. Dotyczy to w szczególności wsparcia osób ze spektrum autyzmu oraz opracowywania metod leczenia depresji, fobii s…

Ewelina-Knapska-0a4c13b.jpg
width: 2362
height: 1654

Kratom: naturalny środek o kontrowersyjnym działaniu i realnym ryzyku
type: item
date: 2026-05-24T10:57:28.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Nauka
subject: dopamina
subject: mózg
subject: psychiatria
subject: rośliny
subject: uzależnienie
description: Kratom (Mitragyna speciosa) to roślina pochodząca z Azji Południowo-Wschodniej, która w ostatnich latach zaczęła budzić coraz większe zainteresowanie również w Europie. Przez część użytkowników postrzegana jest jako „naturalna alternatywa” dla leków przeciwbólowych, środków uspokajających lub opioidów. Jednocześnie rośnie liczba danych wskazujących, że jej stosowanie wiąże się z realnym ryzykiem uzależnienia, działań niepożądanych oraz poważnych powikłań zdrowotnych.
encoded: Spis treści: Czym jest kratom i dlaczego budzi kontrowersje? Jak działa kratom? Krótkoterminowe i długoterminowe skutki stosowania Uzależnienie od kratomu i mechanizm tolerancji Czy kratom jest legalny w Polsce? Współczesne badania i raporty toksykologiczne pokazują, że kratom przestał być wyłącznie elementem tradycyjnej medycyny regionów tropikalnych. Stał się substancją o globalnym zasięgu, której popularność rośnie szybciej niż wiedza na temat jej bezpieczeństwa. Czym jest kratom i dlaczego budzi kontrowersje? Kratom to liście drzewa Mitragyna speciosa, które naturalnie występuje w Tajlandii, Malezji, Indonezji oraz innych krajach regionu. Roślina ta zawiera wiele aktywnych alkaloidów, z których najważniejsze to mitragynina oraz 7-hydroksymitragynina. Substancje te oddziałują na receptory opioidowe. Oznacza to, że kratom działa w sposób częściowo podobny do leków przeciwbólowych z grupy opioidów, choć jego profil farmakologiczny jest bardziej złożony. W małych dawkach może działać pobudzająco, zwiększając koncentrację i redukując zmęczenie. W większych dawkach wykazuje działanie uspokajające, przeciwbólowe, a nawet euforyzujące. Jednocześnie nie jest to substancja obojętna dla organizmu. Mimo że bywa postrzegany jako „naturalna alternatywa” dla środków farmakologicznych, jego stosowanie wiąże się z realnym ryzykiem uzależnienia oraz poważnych skutków zdrowotnych. Właśnie ten potencjał sprawia, że kratom budzi istotne kontrowersje w środowisku medycznym i regulacyjnym. Wzrost popularności tej rośliny w Europie sprawia, że temat wymaga dalszych badań oraz rzetelnej edukacji. Z perspektywy zdrowia publicznego kluczowe jest nie tylko monitorowanie skali użycia, ale także zwiększanie świadomości dotyczącej potencjalnych zagrożeń. Jak działa kratom? Substancje zawarte w kratomie pobudzają układ nagrody w mózgu, co wiąże się z wyrzutem dopaminy i odczuwaniem przyjemności. Z czasem organizm może się do nich przyzwyczajać, co prowadzi do spadku wrażliwości i konieczności …

kratom-122068d.jpg
width: 1781
height: 1200

Alzheimer daje o sobie znać nawet dekadę przed utratą pamięci. Te objawy powinny wzbudzić czujność
type: item
date: 2026-05-23T07:14:23.000Z
creator: Meryl Davids Landau
subject: Nauka
subject: alzheimer
subject: choroby
subject: demencja
subject: mózg
subject: pamięć
subject: starość
description: Choroba Alzheimera wysyła pierwsze sygnały ostrzegawcze w sposób, który rzadko kojarzymy z utratą sprawności umysłowej. Te pięć objawów może pojawić się nawet dekadę przed wystąpieniem pierwszych wyraźnych zaburzeń pamięci.
encoded: Spis treści: Wczesne objawy Alzheimera mogą pojawić się na długo przed problemami z pamięcią Problemy z zarządzaniem finansami Utrzymująca się utrata masy ciała Subtelne zmiany językowe Osłabienie zmysłu węchu Znaczące zmiany nastroju Co mogą zrobić pacjenci i ich rodziny Może się wydawać, że osoba z chorobą Alzheimera lub inną formą demencji budzi się pewnego ranka i nagle zaczyna mieć trudności z przypomnieniem sobie ważnych informacji. Naukowcy wiedzą jednak, że proces poprzedzający pierwsze objawy zaburzeń pamięci jest znacznie bardziej złożony. Nawet dekadę przed wystąpieniem zaburzeń pamięci w mózgu mogą już zachodzić subtelne procesy chorobowe. – W tym okresie wiele osób nie ma oczywistych objawów poznawczych, ale w rzeczywistości w mózgu zachodzą już zmiany – mówi dr Yuan Zhang, badaczka zajmująca się chorobą Alzheimera na Uniwersytecie Columbia. Zmiany te mogą nawet poprzedzać pojawienie się blaszek amyloidowych (płytek starczych), wykrywanych w badaniach obrazowych, które stanowią znany wyróżnik tego schorzenia. Szacuje się, że obecnie około 6 milionów Amerykanów żyje z jakąś postacią demencji, a wraz ze starzeniem się populacji liczba ta może się podwoić. Dlatego naukowcy coraz pilniej koncentrują się na mniej widocznych, wczesnych zmianach. Wczesne objawy Alzheimera mogą pojawić się na długo przed problemami z pamięcią Część badaczy analizuje obrazowanie mózgu oraz biopsje jelit w poszukiwaniu innych markerów, które mogłyby ujawniać wcześniejsze sygnały demencji. Inni szukają wskazówek we krwi. Naukowcy z Washington University in St. Louis poinformowali niedawno, że białko powiązane z chorobą Alzheimera może z dokładnością do kilku lat oszacować, kiedy u części osób rozwiną się zauważalne objawy. Nadal jednak potrzeba znacznie więcej badań, zanim testy te będą mogły przewidywać, kto może zachorować – i kiedy dokładnie mogą pojawić się u niego zaburzenia pamięci. W międzyczasie eksperci pracują nad powiązaniem innych fizycznych lub społecznych oznak, któr…

Alzheimer-6a4c634.jpg
width: 3000
height: 2001

Dlaczego świat oszalał na punkcie Grogu? Za fenomenem Baby Yody stoi nauka
type: item
date: 2026-05-21T12:00:20.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Nauka
subject: animacja
subject: biologia
subject: emocje
subject: filmy
subject: mózg
subject: opieka
subject: psychologia
description: Do kin właśnie trafia kolejna produkcja ze świata „Star Wars” – „Gwiezdne Wojny: Mandalorian i Grogu”. Historia znana dotąd głównie z serialu Disney+ po raz pierwszy pojawia się na dużym ekranie i już wzbudza ogromne zainteresowanie fanów. Fenomen Grogu wykracza jednak daleko poza samą popularność uniwersum. Zdaniem badaczy za globalną sympatią wobec tej postaci może stać konkretna koncepcja etologiczna związana z tym, jak ludzie reagują na „dziecięce” cechy wyglądu.
encoded: W ciągu ostatnich kilku lat świat oszalał na punkcie niewielkiego zielonego bohatera z uniwersum „Star Wars”, którego fani szybko ochrzcili mianem „Baby Yody”. Grogu – z ogromnymi oczami, dużą głową, drobnym ciałem i charakterystycznymi uszami – niemal natychmiast stał się internetowym fenomenem. Media społecznościowe zalały memy, gadżety i tysiące wyznań miłości do bohatera, który nie musi nawet nic mówić, by wywoływać emocje. Psychologowie i etolodzy zwracają jednak uwagę, że popularność postaci może nie być przypadkowa. Za sympatią wobec Grogu ma stać tzw. teoria „baby schema”. Dlaczego Grogu wydaje się ludziom tak uroczy? Naukowcy mają konkretne wyjaśnienie Fenomen Grogu od początku wykraczał daleko poza zwykłą popularność serialowej postaci. Naukowcy zwracają jednak uwagę, że za tym sukcesem stoją nie tylko emocje fanów „Gwiezdnych Wojen”, ale także konkretne mechanizmy biologiczne i psychologiczne. Zdaniem badaczy Grogu został niemal perfekcyjnie zaprojektowany zgodnie z teorią tzw. baby schema, czyli „schematu niemowlęcego” opracowanego przez austriackiego etologa Konrada Lorenza. Według tej koncepcji ludzie instynktownie reagują opiekuńczo na określone cechy wyglądu przypominające niemowlęta. Chodzi przede wszystkim o bardzo duże oczy, niewielki nos i podbródek, wysokie czoło, zaokrągloną twarz czy nieproporcjonalnie dużą głowę względem reszty ciała. Grogu posiada praktycznie wszystkie te elementy jednocześnie. Badacze podkreślają, że jego wygląd nie jest przypadkowy – ogromne ciemne oczy, powolne ruchy, drobna sylwetka i charakterystyczne uszy uruchamiają w mózgu mechanizmy odpowiedzialne za troskę oraz empatię. Lubimy postacie o dziecięcym wyglądzie W artykule naukowym „Semiotic Perception of Cuteness in Grogu” autor wskazuje, że twórcy postaci świadomie wykorzystali mechanizmy opisane przez Lorenza, które od dziesięcioleci funkcjonują również w animacji i popkulturze. Podobne rozwiązania stosowano wcześniej m.in. przy projektowaniu Myszki Miki, bohaterów …

grogu-18e3cd0.jpg
width: 1300
height: 840

Myślisz, że kupujesz to, co chcesz? Sprawdź, jak giganci marketingu wykorzystują ewolucyjne błędy twojego umysłu
type: item
date: 2026-05-18T11:15:26.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Nauka
subject: mózg
subject: nauka
subject: psychologia
subject: zakupy
description: 30 zamkniętych salonów na trzech kontynentach, interwencje policji i tysiące ludzi owiniętych w śpiwory na miejskich chodnikach. To nie kronika protestów społecznych, a krajobraz po premierze zegarka bioceramic Royal Pop za niespełna 400 dolarów. Nowy obiekt pożądania doprowadził do tąpnięcia na rynku dóbr luksusowych i wywołał wściekłość tradycyjnych kolekcjonerów. Badamy anatomię tego globalnego szału i sprawdzamy, jak mechanizm sztucznego niedoboru oraz FOMO potrafią w ułamku sekundy wyłączyć racjonalne myślenie w ludzkim mózgu.
encoded: Spis treści: Jak plastik za 400 dolarów otworzył drzwi do świata miliarderów Anatomia FOMO. Neurobiologia polowania na unikat Od tłumu do stada. Jak tracimy racjonalność w masie Nowy rozdział antropologii przedmiotów Gdy w sobotni poranek, 16 maja 2026 roku, menedżerowie ponad 30 flagowych salonów na całym świecie sprzedających popularną markę zegarków – od nowojorskiego Times Square po Singapur – podjęli decyzję o natychmiastowym zamknięciu drzwi, powodem nie było zagrożenie terrorystyczne ani klęska żywiołowa. Tysiące ludzi koczujących na ulicach, dantejskie sceny w kolejkach i potężne napięcie społeczne towarzyszyły premierze kolekcji bioceramic „Royal Pop” – efektu współpracy Swatcha z ultraluksusową manufakturą Audemars Piguet. Jak to możliwe, że hybryda kultowego, kosztującego fortunę projektu z masowym tworzywem sztucznym wywołała globalną histerię? Odpowiedź kryje się na styku ewolucyjnej psychologii tłumu, neurobiologii marketingu i socjologii tzw. demokratyzacji luksusu. Jak plastik za 400 dolarów otworzył drzwi do świata miliarderów Dla postronnego obserwatora widok tłumów walczących o możliwość zakupu kieszonkowego zegarka za około 400 dolarów mógł wydawać się aberracją. Jednak z punktu widzenia socjologii kultury, premiera nowego zegarka to tektoniczne tąpnięcie w strukturze postrzegania statusu społecznego. Marka Audemars Piguet od ponad pięciu dekad konsekwentnie budowała status dostępnej wyłącznie dla nielicznych. Szczyciła się, że nie należy do żadnego wielkiego koncernu, a jej zegarki – wyceniane na dziesiątki, a nawet setki tysięcy euro – były symbolem przynależności do absolutnej elity finansowej. Wszystko zmieniło się w połowie maja 2026 roku. W wyniku mariażu ze Swatchem – marka AP zaprezentowało kolekcję ośmiu kolorowych zegarków kieszonkowych. Anatomia FOMO. Neurobiologia polowania na unikat Aby zrozumieć, dlaczego ludzie decydują się na spędzenie kilkudziesięciu godzin w deszczu na nowojorskim bruku tylko po to, by kupić zegarek, musimy zajr…

swatch-GettyImages-2276303896-cec9080.jpg
width: 3000
height: 2003

Mózg matki przechodzi fascynującą metamorfozę. Z każdą ciążą staje się bardziej wyspecjalizowany
type: item
date: 2026-05-16T11:41:37.000Z
creator: Maryam Ibrahim
subject: Nauka
subject: ciąża
subject: kobiety
subject: mózg
subject: neurologia
description: Nowe badania sugerują, że ciąża nie pogarsza pracy mózgu kobiety – ona go przebudowuje. Zmiany te mogą wpływać na pamięć, koncentrację i wrażliwość emocjonalną, a ich efekty utrzymują się nawet przez wiele lat.
encoded: Spis treści: Mózg przebudowuje się pod kątem świadomości społecznej Mózg staje się bardziej wyspecjalizowany z każdą kolejną ciążą Mózg „zamienia” pamięć na większą wrażliwość emocjonalną Zmiany w mózgu mogą wspierać zdrowie psychiczne Mózg nie wraca po prostu do stanu sprzed ciąży Świeżo upieczone mamy często opisują „mgłę mózgową” w bardzo podobny sposób – od wchodzenia do pokoju i zapominania, po co się tam przyszło, aż po gubienie słów w połowie zdania. Choć przez lata zjawisko to lekceważono, uznając je jedynie za skutek uboczny braku snu i stresu, wyjaśnienie to może być niepełne. Nowe badania sugerują, że mózg nie jest po prostu przeciążony – przechodzi proces przebudowy. Badanie opublikowane w 2026 roku przez Amsterdam UMC wykazało, że zmiany te nie kończą się po pierwszej ciąży. Przy kolejnej ciąży mózg wydaje się udoskonalać swoje mechanizmy adaptacyjne, angażując nowe układy neuronalne. Naukowcy zaczynają dziś coraz lepiej rozumieć, jak zmienia się mózg w czasie ciąży – i dlaczego te zmiany mają tak duże znaczenie. Mózg przebudowuje się pod kątem świadomości społecznej Jedna z najlepiej udokumentowanych zmian dotyczy tego, jak mózg rozumie i odczytuje emocje oraz potrzeby innych ludzi. W 2017 roku naukowcy zeskanowali mózgi kobiet przed pierwszą ciążą i po niej, porównując je z kobietami, które nigdy nie były w ciąży. Okazało się, że u wszystkich ciężarnych doszło do zmniejszenia objętości istoty szarej w bardzo precyzyjnym i symetrycznym układzie. Zmiany te nie były przypadkowe. Dotyczyły obszarów związanych z tzw. siecią teorii umysłu – systemem pozwalającym rozpoznać, że ktoś jest zdenerwowany jeszcze zanim coś powie, albo przewidzieć potrzeby drugiej osoby, zanim je wyrazi. W przypadku matki opiekującej się niemowlęciem, które nie potrafi mówić, taka umiejętność staje się kluczowa. Naukowcy podkreślają, że nie jest to oznaka pogorszenia pracy mózgu. Wręcz przeciwnie – mózg wydaje się „przebudowywać” i optymalizować swoje działanie. Proces ten, często …

mozg-podczas-ciazy-0060e80.jpg
width: 3840
height: 2160

Nienarodzone dzieci zarażają się ziewaniem od swoich matek. Badania potwierdzają więź głębszą, niż sądziliśmy
type: item
date: 2026-05-15T13:50:12.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: ciąża
subject: dzieci
subject: matka
subject: mózg
description: Wszyscy znamy to uczucie – wystarczy, że ktoś w metrze lub przy biurku obok szeroko otworzy usta, byśmy po chwili sami poczuli nieodpartą potrzebę ziewnięcia. To zjawisko, zwane ziewaniem zaraźliwym, dotychczas uważano za domenę istot już urodzonych i społecznie rozwiniętych. Najnowsze badania dowodzą jednak, że ta niezwykła nić porozumienia wiąże matkę i dziecko jeszcze przed pierwszym oddechem noworodka.
encoded: Naukowcy od dekad wiedzieli, że płody ziewają w łonie matki – i to mimo tego, że ich płuca nie są jeszcze zdolne do oddychania. Przez lata spierano się jednak, czy jest to jedynie samoczynny odruch fizjologiczny, czy może reakcja na sygnały płynące z zewnątrz. Zagadkę tę rozwiązali badacze pod kierunkiem dr Giulii D’Adamo, neurobiolożki z Uniwersytetu w Parmie. Wyniki ich pracy opublikowano 5 maja 2026 roku w prestiżowym czasopiśmie „Current Biology”. Eksperyment pod okiem ultrasonografu W badaniu wzięło udział 38 kobiet w trzecim trymestrze ciąży. Naukowcy przygotowali dla nich serię nagrań: od ludzi ziewających, przez osoby po prostu otwierające usta, aż po statyczne twarze bez wyrazu. Podczas gdy matki oglądały filmy, badacze monitorowali ich reakcje kamerą, a stan płodów śledzili w czasie rzeczywistym za pomocą ultrasonografii 2D, skupiając się na ruchach nosa i warg nienarodzonych dzieci. Wyniki były jednoznaczne. Podczas gdy matki zarażały się ziewaniem od postaci na ekranie (robiło to 64% badanych), ich dzieci nie pozostawały dłużne. Około 53% płodów ziewało w odpowiedzi na ziewnięcie matki. Co fascynujące, reakcja dziecka nie była natychmiastowa – następowała zazwyczaj po około półtorej minuty. Zauważono również bezpośrednią korelację: im częściej ziewała matka, tym częściej robiło to jej dziecko. Czy płód czuje ziewnięcie? Skoro płód nie widzi twarzy matki, w jaki sposób przejmuje jej zachowanie? Naukowcy wysunęli dwie główne hipotezy: Reakcja mechaniczna: płód może wyczuwać specyficzne drgania i ruchy przepony oraz klatki piersiowej matki podczas głębokiego wdechu, co stymuluje jego własny odruch. Sygnały hormonalne: ziewanie matki może wiązać się z gwałtowną zmianą poziomu hormonów lub natlenienia krwi, co niemal natychmiast dociera do organizmu dziecka przez łożysko. – W ciąży wszystko jest przygotowaniem do tego, co nastąpi później – tłumaczy Giulia D’Adamo. Ziewanie zaraźliwe może być rodzajem treningu neurobiologicznego, który przygotowuje dziecko do …

plod-ziewanie-GettyImages-693662397-30b0f6a.jpg
width: 6000
height: 4000

Skany mózgów dzieci ujawniły trzy biologiczne typy ADHD. To przełom w badaniach
type: item
date: 2026-05-08T11:03:49.000Z
creator: Helen Bradshaw
subject: Nauka
subject: choroby
subject: mózg
subject: neurologia
subject: psychiatria
description: Naukowcy zidentyfikowali trzy odrębne „biotypy” ADHD, z których każdy charakteryzuje się inną strukturą połączeń mózgowych oraz odmiennymi procesami chemicznymi. Dzięki twardym danym z obrazowania mózgu medycyna staje przed szansą na zakończenie żmudnej ery leczenia opartego na metodzie prób i błędów.
encoded: Spis treści: Badanie mózgu sugeruje trzy biologiczne typy ADHD Biotyp 1: ciężka postać mieszana z zaburzeniami regulacji emocji Biotyp 2: przewaga nadpobudliwości i impulsywności Biotyp 3: Przewaga zaburzeń uwagi ADHD może być bardziej złożone, niż sądzimy ADHD diagnozuje się jako jedno zaburzenie, ale w praktyce lekarskiej bardzo rzadko przebiega ono w „czystej”, podręcznikowej formie. U części pacjentów głównym problemem jest trudność z koncentracją. Inni nie potrafią usiedzieć w miejscu. Jeszcze inni zmagają się z gwałtownymi emocjami, które nakładają się na oba te objawy. Dla pacjentów i lekarzy często oznacza to proces leczenia oparty na próbach i błędach, a czasem także frustracji – aż do momentu znalezienia odpowiedniego leku. Badanie mózgu sugeruje trzy biologiczne typy ADHD Nowe badanie obrazowe mózgu, opublikowane pod koniec lutego sugeruje, że ta różnorodność nie jest przypadkowa. Naukowcy z Chin, Stanów Zjednoczonych i Australii przeanalizowali skany mózgów 446 dzieci z ADHD. Badając istotę szarą – tkankę wypełnioną neuronami, kluczową dla przetwarzania informacji – zespół wyróżnił trzy odrębne podtypy, z których każdy charakteryzuje się innymi procesami chemicznymi. Wyniki te prowadzą do ciekawego wniosku: ADHD może nie być jednym zaburzeniem o różnych objawach, lecz wspólną nazwą dla kilku powiązanych schorzeń o odmiennej strukturze neurologicznej. – Część wniosków płynących z tego badania pokrywa się z tym, co i tak robimy w praktyce lekarskiej, czyli z próbami dopasowania objawów do najskuteczniejszych metod leczenia – mówi Melissa P. DelBello, psychiatra dziecięca z University of Cincinnati College of Medicine i współautorka projektu. – To jednak bardzo cenne, że mamy teraz twarde dane potwierdzające nasze kliniczne spostrzeżenia oparte na latach leczenia pacjentów. Dzięki temu zyskują one biologiczne uzasadnienie. Jak podkreśla dr DelBello, badacze nie szukali z góry określonych podgrup. Mimo to wyodrębnione „biotypy” w dużej mierze odzwierciedlają…

adhd-3f3fa73.jpg
width: 6000
height: 4000

Ultraprzetworzona żywność szkodzi nie tylko ciału. Ona nas po cichu ogłupia
type: item
date: 2026-04-30T07:41:12.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: diety
subject: jedzenie
subject: mózg
subject: żywność
description: Są tanie, smaczne i gotowe do spożycia w kilka minut. Produkty ultraprzetworzone (UPF) zdominowały światową dietę, stając się nieodłącznym elementem naszych jadłospisów. Badania opublikowane w kwietniu 2026 roku dowodzą jednak, że cena za tę wygodę jest niezwykle wysoka. Okazuje się, że przemysłowo produkowane posiłki i przekąski uderzają bezpośrednio w nasze procesy poznawcze, upośledzając zdolność do skupienia uwagi.
encoded: Spis treści: Czym jest ultraprzetworzona żywność? Paczka czipsów a sprawność intelektualna Demencja zaczyna się na talerzu? Czemu żywność ultraprzetworzona szkodzi koncentracji? Czas na zmiany, korelacja jest zbyt silna Analiza przeprowadzona przez zespół pod kierownictwem dr Barbary Cardoso z Monash University w Australii objęła ponad 2000 uczestników w wieku od 40 do 70 lat. Wyniki opublikowane na łamach czasopisma „Alzheimer’s & Dementia” powinny nas zaalarmować – każda kolejna porcja wysoko przetworzonego jedzenia to wyraźny, mierzalny krok w stronę osłabienia sprawności umysłowej. Czy naprawdę lasagna z dyskontu nas ogłupia? Czym jest ultraprzetworzona żywność? Ultraprzetworzona żywność (UPF) to produkty przemysłowe składające się z więcej niż pięciu składników i zawierające emulgatory, konserwanty, barwniki czy utwardzone oleje. To gotowe do spożycia „śmieciowe jedzenie”, które często ma długi termin przydatności i intensywny smak. Od dawna wiemy, że tego typu produkty (jak gotowe do odgrzania dania, chipsy czy napoje gazowane) mają destruktywny wpływ na organizm, ale teraz wiemy też, że osłabiają nasze zdolności poznawcze. Warto wiedzieć, że w klasyfikacji NOVA za ultraprzetworzone (inaczej: wysokoprzetworzone) uznaje się produkty, które zawierają składniki niemal niewystępujące w domowej kuchni – m.in. hydrolizowane białka, utwardzone tłuszcze czy barwniki i emulgatory. Ich produkcja często niszczy naturalną strukturę pokarmu (tzw. matrycę żywności), co zmienia sposób, w jaki nasz organizm ją przyswaja. Paczka chipsów a sprawność intelektualna Naukowcy odkryli, że w badanej grupie ultraprzetworzona żywność stanowiła średnio 41% całkowitego spożycia energii. Co gorsza, odsetek ten był znacznie wyższy u mężczyzn oraz osób młodszych. Zależność jest prosta i bezlitosna: każdy wzrost udziału UPF o 10% w codziennej diecie wiązał się z wyraźnym spadkiem zdolności do koncentracji. – Aby uzmysłowić sobie skalę problemu, wzrost o 10% to mniej więcej tyle, co dodanie j…

GettyImages-2195276961-dd8e910.jpg
width: 8192
height: 5464

Naukowcy zidentyfikowali komórki mózgowe odpowiedzialne za depresję. Odkrycie daje szanse na nowe terapie
type: item
date: 2026-04-27T10:01:07.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
subject: depresja
subject: medycyna
subject: mózg
subject: neurologia
subject: psychiatria
subject: Zdrowie
description: Kanadyjskim neurologom udało się zidentyfikowali dwa konkretne typy komórek mózgowych, które u osób cierpiących na depresję zachowują się odmiennie. Zdaniem ekspertów odkrycie udowadnia, że depresja to nie tylko emocje, lecz rzeczywiste, mierzalne zmiany w mózgu. Odkrycie może poskutkować stworzeniem leków, które mogą być wybawieniem dla 264 milionów ludzi ze zdiagnozowaną depresją.
encoded: – Po raz pierwszy udało nam się określić, które dokładnie typy komórek mózgowych są dotknięte depresją. Dokonaliśmy tego poprzez mapowanie aktywności genów wraz z mechanizmami regulującymi kod DNA – powiedział główny autor badania, dr Gustavo Turecki, profesor na McGill University. Prof. Turecki pracuje również w Douglas Institute oraz kieruje Katedrą Badawczą Kanady ds. dużych epizodów depresyjnych i samobójstw. Bank tkanek mózgowych Badacz podkreśla, że zidentyfikowanie zmienionych neuronów pozwala uzyskać znacznie jaśniejszy obraz tego, gdzie dochodzi do zaburzeń i które komórki są w nie zaangażowane. Zespół badawczy wykorzystał próbki mózgu pobrane z Douglas-Bell Canada Brain Bank. To jedno z kilku miejsc na świecie, w którym przechowywane są tkanki mózgowe osób cierpiących na różnego typu zaburzenia psychiczne. Bank jest niezwykle cennym źródłem do badań nad zdrowiem psychicznym na poziomie biologicznym. Analizy próbek wykorzystywały zaawansowane techniki analizy genetycznej pojedynczych komórek. W ten sposób naukowcy przeanalizowali RNA i DNA tysięcy konkretnych neuronów. Takie podejście pozwoliło im ustalić, które z nich zachowują się inaczej u osób z depresją, a tym samym zidentyfikować wzorce genetyczne mogące wyjaśniać te różnice. W badaniu uwzględniono próbki od 59 osób ze zdiagnozowaną depresją oraz 41 zdrowych osób. Depresja a zmiany neuronalne Badania ujawniły zmiany w aktywności genów w dwóch ważnych typach komórek mózgowych. Pierwszym z nich była grupa neuronów pobudzających, które odgrywają rolę w regulacji nastroju i reakcji na stres. Drugim – podtyp mikrogleju, czyli komórek odpornościowych w mózgu, które pomagają kontrolować stan zapalny. W obu typach komórek wiele genów wykazywało różne poziomy aktywności u osób z depresją, co sugeruje, że te systemy mogą nie funkcjonować prawidłowo. Takie zaburzenia mogą pomóc wyjaśnić biologiczne mechanizmy rozwoju depresji. Terapie ukierunkowane Zidentyfikowanie konkretnych komórek mózgu związanych z zaburzen…

neurony-depresja-2cd48ce.jpg
width: 2311
height: 1300

Marihuana działa jak „hamulec” dla mózgu. Największe badanie w historii USA ujawnia skutki u nastolatków
type: item
date: 2026-04-21T06:38:54.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: dojrzewanie
subject: dzieci
subject: marihuana
subject: mózg
subject: rozwój
description: Okres dorastania to dla ludzkiego mózgu czas „wielkiego programowania”. Właśnie wtedy formują się kluczowe połączenia odpowiadające za logiczne myślenie, pamięć i koncentrację. Najnowsze dane z gigantycznego projektu badawczego ABCD (Adolescent Brain Cognitive Development) pierwszy raz na tak olbrzymią skale pokazują, jak kontakt z konopiami modyfikuje ten ważny proces. Okazuje się, że u nastolatków palących marihuanę postęp w rozwoju zdolności poznawczych jest wyraźnie wolniejszy niż u ich rówieśników.
encoded: Badacze z University of California San Diego przeanalizowali dane od ponad 11 000 osób. To największe tego typu długofalowe badanie w historii Stanów Zjednoczonych. Naukowcy śledzili dzieci od 9. roku życia aż do późnej adolescencji (16–17 lat), monitorując zarówno ich wyniki testów psychologicznych, jak i kontakt z substancjami psychoaktywnymi. Wyniki są niepokojące, szczególnie dla rodziców. Efekt płaskowyżu. Dlaczego powinien nas martwić wolniejszy rozwój? Najbardziej niepokojącym wnioskiem z badania, opublikowanego w kwietniu 2026 r. w czasopiśmie „Neuropsychopharmacology”, nie jest to, że nastolatki nagle tracą inteligencję. Problem leży w zahamowaniu naturalnego rozwoju. W normalnych warunkach mózg nastolatka z roku na rok staje się sprawniejszy w zapamiętywaniu informacji i przetwarzaniu danych. Jednak u młodych ludzi regularnie sięgających po marihuanę naukowcy zaobserwowali ograniczony przyrost tych umiejętności. Choć jako dzieci często wypadali w testach równie dobrze (lub nawet lepiej) niż rówieśnicy, po rozpoczęciu używania konopi ich wykres rozwoju „wypłaszczał się” jak płaskowyż, podczas gdy reszta grupy dalej pięła się w górę. W jakich obszarach odnotowano spowolnienie? Pamięć operacyjna, czyli zdolność do przechowywania i czerpania z informacji podczas rozwiązywania zadań. Utrzymywanie uwagi i odporność na rozpraszacze. Szybkość przetwarzania informacji. THC na celowniku Aby wykluczyć błędy w deklaracjach (nastolatki nie zawsze mówią prawdę o używkach), zespół dr Natashy Wade zastosował testy biologiczne – analizowano próbki włosów, moczu i śliny. Pozwoliło to precyzyjnie wykryć obecność kannabinoidów nawet sprzed wielu miesięcy. Badanie wykazało, że głównym winowajcą jest THC (tetrahydrokannabinol) – składnik psychoaktywny marihuany. To on wydaje się „hakować” system endokannabinoidowy w mózgu, który w okresie dojrzewania zarządza procesem synaptycznego przycinania (usuwania niepotrzebnych połączeń, by mózg działał wydajniej). Co ciekawe, u małej gr…

GettyImages-139690618-fac826a.jpg
width: 3072
height: 2040

Co naturalnie uruchamia hormony szczęścia? Rola dopaminy, serotoniny, oksytocyny i endorfin
type: item
date: 2026-04-18T13:13:58.000Z
creator: Daryl Austin
subject: Nauka
subject: biologia
subject: człowiek
subject: dopamina
subject: mózg
subject: szczęście
description: Wydzielanie hormonów szczęścia – dopaminy, serotoniny, endorfin i oksytocyny – jest ściśle powiązane z konkretnymi wyborami dotyczącymi stylu życia, aktywności fizycznej i diety. Oto, co uruchamia każdy z nich.
encoded: Spis treści: Czym są hormony szczęścia Dopamina – motor nagrody i motywacji Serotonina – naturalny stabilizator nastroju Endorfiny – naturalne „środki przeciwbólowe” organizmu Oksytocyna – hormon więzi i bliskości Niektóre wyrzuty hormonów trwają dłużej niż inne Ludzie uruchamiają wydzielanie hormonów szczęścia, często nawet nie zdając sobie z tego sprawy – sportowcy goniący za ulotnym „euforycznym hajem biegacza”, osoby śmiejące się do łez z internetowych memów czy pary budujące więź i bliskość w sypialni. Coraz więcej badań sugeruje, że takie powszechne zachowania mogą mieć znacznie silniejszy wpływ biologiczny, niż dotąd sądzono. Co więcej, najnowsze analizy pokazują, że bezpośrednie interakcje społeczne w świecie rzeczywistym wywołują silniejsze reakcje hormonalne niż kontakty cyfrowe. Jednocześnie nie każda aktywność w świecie rzeczywistym wiąże się z korzystnymi reakcjami chemicznymi, a niektóre zachowania mogą w dłuższej perspektywie przynosić więcej szkody niż pożytku. Co więcej, wydzielanie tych substancji nie zawsze przebiega naturalnie – u części osób uwarunkowania genetyczne lub inne czynniki mogą zaburzać ich produkcję lub metabolizm. W takich przypadkach leczenie farmakologiczne bywa nie tylko pomocne, ale wręcz niezbędne. Dla większości ludzi jednak zrozumienie, co naturalnie uruchamia „hormony szczęścia”, może być bardzo wartościowe. Oto, co działa – i dlaczego – gdy chcemy wspierać ich wydzielanie w naturalny sposób. Czym są hormony szczęścia? Mózg reaguje na różne bodźce, wytwarzając chemiczne przekaźniki zwane neuroprzekaźnikami lub hormonami. Podróżują one po całym organizmie, wyzwalając konkretne funkcje lub uczucia. Jedna grupa hormonów – dopamina, serotonina, endorfiny i oksytocyna – zyskała miano „hormonów szczęścia”, ponieważ każdy z nich jest zazwyczaj powiązany z konkretnym stylem życia, aktywnością fizyczną oraz wyborami żywieniowymi. Choć związki te często działają indywidualnie, nowe badania sugerują, że wchodzą one ze sobą w znacznie b…

hormony-szczescia-96a76f7.jpg
width: 3072
height: 2048

Naukowcy wydrukowali sztuczne neurony. Te zaczęły „rozmawiać” z żywym mózgiem
type: item
date: 2026-04-15T08:54:16.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: eksperyment
subject: elektronika
subject: mózg
subject: NatGeoBN
subject: neurologia
description: Drukowane neurony opracowane na Northwestern University generują impulsy, które potrafią pobudzać żywe komórki nerwowe. W testach na skrawkach móżdżku myszy sztuczne sygnały wywoływały odpowiedzi prawdziwych neuronów i uruchamiały obwody neuronalne w sposób zbliżony do naturalnego. To ważny krok w stronę neuroprotez i oszczędniejszego sprzętu dla AI.
encoded: Inżynierowie z Northwestern University pokazali, że sztuczne neurony można nie tylko budować, ale i „podłączyć” do żywej tkanki. Ich elastyczne, drukowane urządzenia wytwarzały impulsy elektryczne na tyle podobne do naturalnych, że w testach na skrawkach móżdżku myszy pobudzały żywe neurony. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Nature Nanotechnology”. Sztuczne neurony pobudzają mózg Uczeni i wynalazcy od dawna próbują znaleźć sposób na wymianę informacji między elektroniką a żywą tkanką nerwową. Nie wystarczy do tego zwykły prąd elektryczny. Liczy się kształt i dynamika impulsu, bo biologiczne neurony komunikują się na wiele sposobów. Naukowcy opracowali drukowane elementy zdolne do tworzenia zróżnicowanych wzorców: pojedynczych impulsów, ciągłych wyładowań oraz ich serii. Prof. Mark C. Hersam, kierujący badaniem podkreśla, że takie sygnały pozwalają na budowanie mniejszych i bardziej energooszczędnych urządzeń komunikujących się z neuronami. Bogatszy repertuar sygnałów pozwala kodować więcej informacji w pojedynczym komponencie. W konsekwencji przyszłe układy mogą potrzebować mniej elementów, aby wykonywać złożone operacje – a to przekłada się na oszczędność energii. Prof. Hersam zwraca też uwagę na szerszy kontekst. Rozwój sztucznej inteligencji idzie dziś w stronę trenowania na coraz większych zbiorach danych, co pociąga za sobą rosnące koszty energetyczne. Dlatego konstruowanie sprzętu inspirowanego mózgiem – bardzo energooszczędnym urządzeniem obliczeniowym – może pomóc w stworzeniu nowych chipów AI. Ulepszony druk aerozolowy Sztuczne neurony powstały dzięki aerosol jet printing, czyli drukowi aerozolowemu, który nanosi elektroniczne atramenty na elastyczne podłoża polimerowe. Atramenty oparto o nanopłatki dwusiarczku molibdenu (MoS2), pełniącego rolę półprzewodnika oraz grafenu działającego jako przewodnik. Ważną częścią tej technologii jest polimer wchodzący w skład atramentów. W poprzednich podejściach traktowano go jako przeszkodę dla przepływu prądu i całkow…

drukowanie-neuronow-4daf19a.jpeg
width: 4032
height: 3024

Co dzieje się w mózgu pod wpływem psychodelików? Nowe badanie daje odpowiedzi
type: item
date: 2026-04-14T09:48:11.000Z
creator: Meryl Davids Landau
subject: Nauka
subject: mózg
subject: narkotyki
subject: neurologia
description: Naukowcy przeanalizowali szeroki zakres skanów mózgu, aby ustalić, w jaki sposób świadomość przybiera tak niezwykłe, odrealnione formy pod wpływem substancji zmieniających umysł.
encoded: Psychodeliki mogą sprawiać, że ludzie doświadczają siebie i świata w uderzający sposób – kształty ulegają przeobrażeniom, dźwięki zniekształceniu, a niekiedy dochodzi nawet do zaniku poczucia własnego „ja”, zjawiska określanego jako „ego death”. Jednak to, co dokładnie dzieje się w mózgu, by wywołać takie wrażenia, wciąż nie jest w pełni zrozumiałe. Nowa, obszerna analiza opublikowana w czasopiśmie „Nature Medicine” znacząco poszerza tę wiedzę. Badanie połączyło wyniki niemal kilkunastu badań obrazowania mózgu z USA, Europy i Ameryki Południowej i wykazało, że psychodeliki wywołują intensywną komunikację między obszarami mózgu odpowiedzialnymi za percepcję zmysłową a tymi związanymi z myśleniem. – Zazwyczaj percepcja świata zewnętrznego jest w mózgu wyraźnie oddzielona od pamięci i myślenia abstrakcyjnego – wyjaśnia dr Manesh Girn, neurobiolog z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Francisco. – To sugeruje, że psychodeliki mogą zacierać granicę między tym, jak myślimy, a tym, jak postrzegamy rzeczywistość: między tym, co wewnętrzne, a tym, co zewnętrzne – dodaje. Zrozumienie działania psychodelików staje się coraz ważniejsze wraz z rosnącym zainteresowaniem ich potencjałem w leczeniu zaburzeń psychicznych, takich jak lęk czy depresja. – Psychodeliki to obiecujący kierunek terapeutyczny, dlatego lepsze poznanie mechanizmów ich działania może pomóc w optymalizacji ich zastosowań leczniczych – mówi dr Matthew Johnson, badacz z Johns Hopkins University, który nie brał udziału w tym badaniu, ale należy do międzynarodowego konsorcjum naukowców analizujących dane dotyczące psychodelików. Dlaczego potrzebne są nowe analizy działania psychodelików Zazwyczaj naukowcy najpierw badają mechanizm działania leku, a dopiero potem testują go na ludziach. W przypadku psychodelików sytuacja wyglądała inaczej – pierwsze badania prowadzono ponad 50 lat temu, zanim pojawiły się zaawansowane techniki obrazowania mózgu, takie jak funkcjonalny rezonans magnetyczny (fMRI). Dziś badacze próbuj…

psychodeliki-b472d7b.jpg
width: 3072
height: 2048

To nie ty masz ochotę na słodycze? Mikroby w twoich jelitach mogą zmieniać apetyt i preferencje
type: item
date: 2026-04-14T08:02:48.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: bakterie
subject: diety
subject: mózg
subject: Zdrowie
description: Wyobraź sobie, że nagła, nieodparta ochota na pączka lub krwisty stek nie jest wynikiem twojej wolnej woli, lecz subtelną sugestią wysłaną przez miliardy lokatorów zamieszkujących twoje jelita. W ludzkim przewodzie pokarmowym zidentyfikowano ponad 3000 gatunków bakterii, które – jak wiemy od dawna – pomagają w trawieniu i wspierają odporność. Najnowsze doniesienia sugerują jednak, że te mikroorganizmy aktywnie wpływają na nasze preferencje żywieniowe. Czy jesteśmy tylko gospodarzami na usługach mikroskopijnych, wynajmujących nasze ciała smakoszy?
encoded: Spis treści: Jak bakterie przejmują stery? Przykład salmonelli Co lubią jeść myszy? Decyduje mikrobiom jelitowy Serotonina: hormon szczęścia powstaje w jelitach Bakterie jak ozempic? Najnowsze odkrycia Czy mamy jeszcze wolną wolę? Czy wiesz, że liczba komórek bakteryjnych w twoim ciele jest niemal równa liczbie twoich własnych, ludzkich komórek? To oznacza, że pod względem liczebności jesteśmy w połowie ludźmi, a w połowie ekosystemami mikrobów. Te od lat fascynują badaczy. Już w 2014 roku na łamach czasopisma „BioEssays” naukowcy postawili odważną hipotezę: mikroby jelitowe mogą wymuszać na nas jedzenie produktów, które sprzyjają ich rozwojowi, a nawet wywoływać złe samopoczucie, gdy nie dostarczamy im odpowiedniego paliwa. Najnowsza badania potwierdzają tę hipotezę i wskazują coraz więcej gatunków, które potajemnie sterują ludzkimi upodobaniami. Nasze interesy nie zawsze są jednak zbieżne z interesami naszych bakterii. Jak bakterie przejmują stery? Przykład salmonelli Klasycznym przykładem „hakerstwa”, które bakterie wykonują na naszych organizmach, jest bakteria Salmonella typhimurium. W normalnych warunkach infekcja przewodu pokarmowego powoduje utratę apetytu – organizm oszczędza energię na walkę z chorobą. Jednak salmonella potrafi zakłócić komunikację między jelitami a mózgiem, zmuszając żywiciela do dalszego jedzenia. Dzięki temu bakteria ma stały dopływ pożywienia i może intensywniej namnażać się w odchodach, infekując kolejne ofiary. Choć to ekstremalny przypadek patogenu, naukowcy podejrzewają, że podobne, choć subtelniejsze mechanizmy, działają w naszym codziennym życiu. Co lubią jeść myszy? Decyduje mikrobiom jelitowy Przełom weryfikujący te teorie nastąpił w 2022 roku. Dr Kevin Kohl (Uniwersytet w Pittsburgu) i dr Brian Trevelline (Uniwersytet Cornella) przeprowadzili eksperyment. Przeszczepili mikrobiomy dzikich gryzoni o różnych dietach – mięsożerców, roślinożerców i wszystkożerców – do organizmów sterylnych myszy (pozbawionych własnych bakterii). Wy…

GettyImages-904136518-b439f04.jpg
width: 5132
height: 3425

Osiem godzin może już nie wystarczać. Współczesny styl życia drastycznie upośledza fazę regeneracji
type: item
date: 2026-04-12T07:33:27.000Z
creator: Emaan Adeel
subject: Nauka
subject: bezsenność
subject: mózg
subject: sen
subject: Zdrowie
description: Dlaczego osiem godzin snu może już nie wystarczać? Nowe badania sugerują, że nowoczesny styl życia drastycznie upośledza zdolność organizmu do osiągania stanu głębokiego odpoczynku.
encoded: Spis treści: Dlaczego osiem godzin snu nie gwarantuje wypoczynku? Cyfrowy stres a brak fazy snu głębokiego Rytm okołodobowy i social jetlag Jak odzyskać zdrowy sen? Dla wielu z nas odpoczynek przestał być naturalnym zwieńczeniem dnia – stał się jedynie jego wymuszoną przerwą. Praca zwalnia, powiadomienia cichną, a ciało w końcu przestaje być w ruchu. Mimo to sen pozostaje płytki (o ile w ogóle przychodzi), a poranek przynosi to samo tępe zmęczenie, które towarzyszyło nam poprzedniego wieczoru. W laboratoriach snu naukowcy dostrzegają niepokojący wzorzec: drastyczne skrócenie czasu spędzanego w fazie snu głębokiego (wolnofalowego) – etapie najściślej powiązanym z naprawą komórkową i regeneracją metaboliczną – mimo zachowania normalnego całkowitego czasu trwania snu. Osiem godzin w łóżku nie gwarantuje już, że organizm w pełni się zresetował. Dlaczego osiem godzin snu nie gwarantuje wypoczynku? Łatwo ulec pokusie postrzegania tego problemu jako osobistej porażki: zbyt długiego czasu przed ekranem czy nieumiejętności „odłączenia się”. Jednak badacze snu twierdzą, że problem sięga głębiej. – Możesz zakończyć swój dzień, ale twój mózg nie otrzymał jeszcze hormonalnych i neuronalnych sygnałów, że nadszedł czas bezpiecznego odprężenia: spadku poziomu kortyzolu, aktywacji szlaków przywspółczulnych i pełnego przejścia zegara biologicznego w tryb nocny – tłumaczy dr Orfeu Buxton, naukowiec z Pennsylvania State University. W swojej książce „Dopamine Nation” psychiatra ze Stanfordu, prof. Anna Lembk, pisze, że nieustanna stymulacja cyfrowa przesuwa system nagrody w mózgu w stronę ciągłego pożądania, pozostawiając go w stanie niepokoju nawet długo po tym, jak ekran zgaśnie. Najnowsze badania potwierdzają tę zmianę paradygmatu. Studium opublikowane w 2025 roku na łamach „Frontiers in Psychiatry” wykazało, że wysoki poziom zależności od smartfonów jest silnie powiązany z gorszą jakością snu i większym napięciem psychologicznym – nawet u osób, które świadomie rezerwują czas na odpo…

osiemgodzinsnu-56b72dd.jpg
width: 8192
height: 5464