National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-06-26T09:22:07.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Śmiech ma 15 milionów lat. To dzięki niemu nauczyliśmy się mówić
items: Ludzie są z natury „zwierzętami muzycznymi”. Rodzimy się z miłością do dźwięków i dobrze wykształconym słuchem
items: Ten robot nauczył się mówić dzięki YouTube. Sztuczna inteligencja w akcji
items: „Jakby mucha latała wokół moich uszu”. Zaskakujące opinie obcokrajowców o naszym języku
items: Ludzie, tak jak papugi, mają ptasi móżdżek. Wiele mu zawdzięczamy
items: Mlaskanie szympansów to zalążek ludzkiej mowy
items: Dlaczego mowa i język są dla nas tak ważne? Nasz mózg jest specjalnie do niej przygotowany

Śmiech ma 15 milionów lat. To dzięki niemu nauczyliśmy się mówić
type: item
date: 2026-06-26T09:22:01.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: ewolucja
subject: język
subject: małpy
subject: mowa
subject: śmiech
description: Czy ludzka mowa zaczęła się od łaskotek? Nowe badania sugerują, że nasz przodek śmiał się już 15 milionów lat temu. Pierwszy śmiech na świecie nie był reakcją na żart, lecz na fizyczną zabawę i łaskotki. W jaki sposób doprowadził nas do mowy?
encoded: Ta opowieść zaczyna się od poszukiwań archeologów dotyczących początków mowy. Problem z ich badaniem polega na tym, że dźwięki nie zostawiają śladów – nie są to przecież zabytki. Dlatego naukowcy nie mogą odkopać pierwszego słowa. Z tego powodu badacze szukali żywej skamieliny – zachowanego do dziś zachowania, które jest wspólne dla ludzi i wszystkich wielkich małp, a które mogłoby służyć jako model ewolucji kontroli nad głosem. I tak dotarli do… śmiechu. Coś, co łączy nas z małpami Śmiech jest wyjątkowy, bo występuje u wszystkich wielkich małp – od orangutanów, przez goryle i szympansy, aż po ludzi. Jest on uniwersalną formą ekspresji, która służy do sygnalizowania przyjaznych zamiarów podczas zabawy. To właśnie on stał się dla badaczy „żywym zapisem” ewolucji kontroli nad głosem. Wnioski z tej analizy opublikowali właśnie w „Communications Biology”. Laboratorium pełne śmiechu Zespół pod kierownictwem dr Chiary De Gregorio z Uniwersytetu w Warwick przeanalizował 140 nagrań sekwencji śmiechu u pięciu gatunków. W badaniu wzięły udział m.in. niemowlęta (ludzkie) oraz młode orangutany, goryle, szympansy i bonobo. Naukowcy mierzyli odstępy między poszczególnymi dźwiękami (tzw. tempo) oraz ich regularność. Dzięki temu mogli odtworzyć, jak zmieniał się rytm „ha-ha” na przestrzeni milionów lat i jak te zmiany korelują z rozwojem umiejętności, które ostatecznie pozwoliły nam mówić. Pierwszy śmiech na świecie? Kiedy więc rozległ się pierwszy śmiech? Badania sugerują, że wspólny przodek wszystkich hominidów śmiał się już co najmniej 15 milionów lat temu. Prawdopodobnie nie wywołał go jakiś wyrafinowany dowcip, ale raczej była to reakcja na solidną dawkę łaskotek. Ten pierwotny śmiech był izochroniczny, co oznacza, że dźwięki wydobywały się w bardzo regularnych, niemal mechanicznych odstępach czasu. Można powiedzieć, że nasi przodkowie śmiali się „pod dyktando” swojego oddechu, nie mając jeszcze dużej kontroli nad tym procesem. Ewolucja śmiechu W miarę jak linie ewolucyjne hom…

shutterstock596362733-6512423.jpg
width: 3563
height: 2625

Ludzie są z natury „zwierzętami muzycznymi”. Rodzimy się z miłością do dźwięków i dobrze wykształconym słuchem
type: item
date: 2026-03-14T13:31:23.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: dzieci
subject: mowa
subject: mózg
subject: muzyka
subject: rozwój
description: Niemowlę jeszcze nie potrafi mówić, ale już wie, kiedy muzyka przyspiesza, kiedy zwalnia, a kiedy melodia robi się bardziej łagodna. Naukowcy udowodnili, że ludzie są „zwierzętami muzycznymi”, a umiejętność rozumienia dźwięków jest częścią naszej biologii, a nie kultury.
encoded: Prof. Henkjan Honing z Uniwersytetu w Amsterdamie dowiódł, że jesteśmy genetycznie zaprogramowani do bycia „zwierzętami muzycznymi”. Dwie dekady badań – od psychologii po genetykę – pokazały, że muzykalność nie jest wyłącznie wytworem kultury. Słuch muzyczny jest głęboko zakorzeniony w naszym mózgu. Rytm jest z nami od kołyski Już noworodki instynktownie wyczuwają rytm i rozpoznają melodie. Jak pokazują eksperymenty z holenderskiej uczelni, nawet śpiące niemowlęta reagują na zmiany tempa i wysokości dźwięków. Maluchy są jeszcze za małe, by uczyć się tego od rodziców – mają to zapisane w genach. – To umiejętności pojawiające się spontanicznie. Niemowlęta reagują na muzykę, zanim jeszcze nauczą się języka – wyjaśnia prof. Honing. Ta wrodzona muzykalność nie zależy od miejsca urodzenia ani tradycji muzycznej – niezależnie czy słyszymy gamelan w Indonezji, czy kołysanki w Polsce, dzieci intuicyjnie rozpoznają wzorce muzyczne. Rozwiązanie logopedycznej zagadki: muzyka nie jest tylko dodatkiem do mowy Długo sądzono, że muzyka to uboczny efekt rozwoju mowy – jej rozumienie miało rozwijać się przypadkiem wraz z rozwojem zdolności komunikacji. Badania pokazują jednak, że muzyka i język angażują zupełnie różne części mózgu. Osoby z zaburzeniami mowy potrafią czasem śpiewać nawet, gdy cierpią na afazję, czyli nie są w stanie mówić. To dowód, że „bycie umuzykalnionym” to coś więcej niż tylko znajomość nut czy rytmiki – to fundament naszego człowieczeństwa. – Muzyka to nie tylko język z ozdobami. Coraz więcej dowodów wskazuje na to, że słuch muzyczny to starożytna zdolność biologiczna, prawdopodobnie starsza niż sam język – komentuje Honing. Muzyka to mozaika umiejętności Nasza „muzykalność” to nie jedna cecha, lecz ich cały zestaw: mamy wrodzone wyczucie rytmu, umiejętność śledzenia linii melodycznych czy reagujemy emocjonalnie na dźwięki. Chociaż muzyka jest bardzo zróżnicowana na całym świecie, to powtarzające się wzorce (czyli właśnie np. relacje wysokości dźwięków czy struk…

GettyImages-907861760-bf3d23f.jpg
width: 4831
height: 3264

Ten robot nauczył się mówić dzięki YouTube. Sztuczna inteligencja w akcji
type: item
date: 2026-01-18T13:31:30.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Technologia
subject: mowa
subject: roboty
subject: sztuczna inteligencja
description: Roboty humanoidalne są ciągle najczęściej mało ludzkie i dość sztywne. Amerykańscy naukowcy udowodnili właśnie, że przyszłość takich maszyn ma o wiele bardziej ludzką twarz. Stworzyli system, który uczy się mowy i śpiewu oraz obserwuje ludzi tak, jak robi to dziecko. To milowy krok w stronę robotów, z którymi naprawdę będziemy chcieli rozmawiać.
encoded: Postępy w rozwoju sztucznej inteligencji w ostatnich latach robią wrażenie. Kolejnym etapem byłoby „zamknięcie” tej niesamowitej mocy obliczeniowej w humanoidalnej oprawie. Eksperci czynią w tym zakresie pewne kroki. Zespół inżynierów z Uniwersytetu Columbia pod kierunkiem prof. Hoda Lipsona stworzył bardzo ważny element humanoidalnego robota. Swoje doświadczenia badacze opisali na łamach czasopisma „Science Robotics”. Dlaczego roboty nas przerażają? Podczas rozmowy twarzą w twarz prawie połowę uwagi skupiamy na ruchu ust rozmówcy. Niestety, współczesne roboty wciąż mają z tym elementem ogromny problem. Większość z nich nie ma twarzy wcale lub ich ruchy są sztywne i nienaturalne. Stworzenie od podstaw sztucznej ludzkiej twarzy nie jest łatwe, bo jest animowana przez dziesiątki mięśni pod miękką skórą. Tymczasem humanoidalne twarze są zazwyczaj sztywne i działają według z góry zaprogramowanych i dość ograniczonych reguł. Ten brak naturalności wywołuje u nas gęsią skórkę, a nawet odrazę. Zjawisko to nazywamy „doliną niesamowitości”. Wybaczamy robotom dziwny chód czy niezgrabne ruchy rąk. Jednak nawet najmniejszy błąd w mimice sprawia, że maszyna wydaje nam się martwa i niepokojąca. Aby roboty mogły pracować w edukacji czy medycynie, muszą nauczyć się ruszać ustami tak jak my. Szkoła przed lustrem i YouTube Zespół prof. Hoda Lipsona postanowił porzucić sztywne reguły programowania na rzecz nauki przez obserwację i rzucić wyzwanie sztywnym humanoidalnym twarzom. Uczeni stworzyli robota wyposażonego w 26 miniaturowych silników ukrytych pod elastyczną skórą. Jak nauczyć tak skomplikowany mechanizm płynnego ruchu? Naukowcy zastosowali dwuetapowy proces, który przypomina dorastanie człowieka. Najpierw robot stanął przed lustrem. Robił tysiące losowych min i gestów oraz obserwował własne odbicie. Dzięki temu nauczył się, jak praca poszczególnych silników zmienia wygląd jego twarzy. W drugim etapie maszyna zaczęła oglądać godziny nagrań z serwisu YouTube. Obserwowała, jak rus…

robot-d53dd6c.png
width: 1575
height: 1050

„Jakby mucha latała wokół moich uszu”. Zaskakujące opinie obcokrajowców o naszym języku
type: item
date: 2025-12-09T12:36:12.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Nauka
subject: język
subject: języki obce
subject: mowa
subject: polska
description: Dla wielu cudzoziemców język polski to dźwiękowa łamigłówka. Zaskakują ich szeleszczące dźwięki, nietypowe samogłoski i trudne do wymówienia zbitki spółgłoskowe. Jak naprawdę brzmi polszczyzna w ich uszach?
encoded: Spis treści: Polski w uszach obcokrajowców hitem Instagrama Polski jako język szeleszczący Te okropne samogłoski Zbitki spółgłoskowe – wyzwanie dla językoznawców Intonacja i melodia języka polskiego Ulubione polskie słowo U Polaków lubię jedno – ich język. Kiedy inteligentni ludzie mówią po polsku, wpadam w ekstazę. Jego brzmienie wywołuje we mnie dziwne obrazy, w których tle zawsze jest murawa z pięknej kolczastej trawy i buszujące w niej szerszenie i węże. (...) Nigdy nie rozumiałem, o czym mówią, ale odnosiłem wrażenie, jakby mordowali kogoś w elegancki sposób – pisał amerykański pisarz Henry Miller. Jak dziś język polski brzmi w uszach obcokrajowców? Polski w uszach obcokrajowców hitem Instagrama Turecka aktorka Defne Bolukbasioglu dała się poznać dzięki swojemu kanałowi na Instagramie, gdzie w umiejętny sposób parodiuje różne języki obce. Naśladując charakterystyczne dźwięki i intonacje, tworzy wypowiedzi w wymyślonych językach, które mają brzmieć jak angielski, francuski czy arabski. 18 lutego 2025 r. Defne opublikowała nowy odcinek swojego cyklu, w którym imituje kilka kolejnych języków, w tym polszczyznę. Nagrania możesz posłuchać poniżej. Choć dla Polaków taka parodia może nie być szczególnie trafna, obcokrajowcy powtarzają w komentarzach, że tak właśnie polszczyzna brzmi w ich uszach. Polski jako język szeleszczący Jednym z pierwszych aspektów, które zauważają osoby uczące się polskiego, jest obfitość dźwięków szeleszczących. Spółgłoski takie jak „sz”, „cz”, „dż”, „ś”, „ć” sprawiają, że polski może brzmieć jak niekończąca się sekwencja szumów, świstów i bzyczenia. „Kiedy po raz pierwszy przyjechałem do Polski, język polski brzmiał dla mnie jakby mucha latała wokół moich uszu” – pisze na portalu Quora pochodzący z Turcji Can Yuksek. Dla osób mówiących po angielsku czy francusku słowa takie jak „szczęście” wydają się niemal niemożliwe do wymówienia. Co ciekawe, natężenie szeleszczących dźwięków w naszej mowie jest wyzwaniem również dla użytkowników języków s…

jezyk-polski-d3e369b.png
width: 2160
height: 1440

Ludzie, tak jak papugi, mają ptasi móżdżek. Wiele mu zawdzięczamy
type: item
date: 2025-03-24T13:29:49.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: mowa
subject: mózg
subject: papugi
subject: ptaki
subject: zwierzęta
description: Papugi od lat fascynują naukowców zdolnością do naśladowania ludzkiej mowy. Najnowsze badania sugerują, że mogą one pomóc w zrozumieniu mechanizmów stojących za naszym sposobem komunikacji, a nawet przyczynić się do opracowania terapii dla osób z zaburzeniami mowy.
encoded: Spis treści: Ptasi móżdżek papużek falistych Co łączy ludzi i papugi? Przyszłość badań Papugi są często nazywane jednymi z najpiękniejszych ptaków na Ziemi. Oczywiście dzielą się na różne gatunki i nie wszystkie są tak barwne, jak np. ary. Ptaki te intrygują jednak naukowców nie tylko tym, jak wyglądają. Od lat przedmiotem badań jest też ich zdolność do powtarzania ludzkiej mowy. Nowe światło na ten temat rzuca badanie opublikowane na łamach najnowszego wydania czasopisma naukowego „Nature”. Ptasi móżdżek papużek falistych Autorzy badania twierdzą, że papużki faliste mogą być wykorzystane do zgłębiania mechanizmów ludzkiej mowy. To kolejne już naukowe zaprzeczenie, jakoby tzw. ptasi móżdżek wziął się z ograniczonego intelektu tych stworzeń. W rzeczywistości wiele ptaków wykazuje imponującą zdolność do uczenia się, zapamiętywania, a nawet liczenia. Prym wiodą właśnie papużki faliste. Te niewielkie kolorowe ptaki pochodzą z Australii, choć znamy je też jako zwierzęta domowe. Na wolności żyją w stadach, komunikując się za pomocą długich, trelowych pieśni. Opiekunowie szczycą się ich talentem do naśladowania ludzkiej mowy. Pewien samiec, znany jako Puck, był pod tym względem rekordzistą (Guinnessa, ma się rozumieć). Znał bowiem aż 1728 słów. Aby zbadać, jak to możliwe, że papugi wydają tak różnorodne dźwięki, naukowcy wszczepili w mózgi czterech ptaków specjalne sondy. Monitorowały one aktywność neuronalną podczas wokalizacji. Następnie zebrane dane porównano z wynikami podobnych badań przeprowadzonych na ludziach i ptakach śpiewających – zeberkach. Okazało się, że część płaszcza mózgu papug działa podobnie do części kory mózgowej człowieka odpowiedzialnej za funkcje motoryczne mowy. U zeberki każdy dźwięk ma swój unikatowy wzór aktywności neuronalnej. To oznacza, że ich wokalizacje są sztywno zakodowane i ptaki te mają ograniczoną zdolność do improwizacji. – Nie widzimy żadnych śladów rzeczywistych nut, które te ptaki śpiewają – komentuje Michael Long, współautor badan…

Ludzie-tak-jak-papugi-maja-ptasi-mozdzek-153da5b.jpg
width: 2801
height: 1991

Mlaskanie szympansów to zalążek ludzkiej mowy
type: item
date: 2020-08-03T14:33:09.000Z
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: Edukacja
subject: mowa
subject: szympansy
description: Jest bardziej prawdopodobne, że ludzka mowa wyewoluowała z mimiki twarzy niż wokalizacji. Za neurobiologiczne źródło naszej metody komunikowania się przez wiele lat uważano dźwięki wydawane przez małpy. Sęk w tym, że to jak mówimy jest kombinacją pracy języka, ust i szczęki. W ostatnim czasie przybyło badań wskazujących, że pierwowzorem ludzkiej mowy u szympansów jest swoiste ”mlaskanie” ustami.
encoded: Prowadzone od dekad obserwacje pozwoliły nam całkiem nieźle zrozumieć sposób, w jaki małpy porozumiewają się ze sobą w naturalnym środowisku. Na tej podstawie możemy odtwarzać scenariusz rozwoju ludzkiego języka. Większość zwierząt reaguje na bodźce lub przeżywa stany emocjonalne. Nie potrafią celowo emitować komunikatów, chyba że mówimy o śpiewie delfinów czy zachowaniu wielkich małp afrykańskich, a szczególnie szympansów. Zwierzęta te mają niezwykle bogaty repertuar sygnałów służących do komunikacji. Wokalizacja jest podstawą, bo w gęstwinie leśnej prędzej usłyszymy krzyk niż zobaczymy machanie rękami. Za najważniejsze wokalizacje uznaje się m.in. skomlenie, krzyk, pisk, szczekanie, kaszel, chrząkanie, dyszenie i śmiech. Obserwując kontekst oraz reakcję odbiorców dało się określić funkcje tych dźwiękowych sygnałów. Oczywiście gesty, przybieranie postur i mimika twarzy też są często stosowane. W przypadku samej mimiki doliczono się 250 różnych schematów. Jeżeli chodzi o gestykulację, jest ich przynajmniej 66 Według istniejących teorii nasi przodkowie mieli rozwinąć język migowy (tzw. rytualizacja gestów), rodzaj pantomimy, a dopiero potem mowę. Po drodze ukształtowały się ich mózgi dając możliwość zapanowania nad aparatami głosowymi. Według angielskich naukowców z uniwersytetów w Warwick, St. Andrews i Yorku ewolucja naszej mowy wyszła od wspomnianego już małpiego ”mlaskania”. Nowe badanie pokazało, jak szympansy uderzają ustami w tym samym rytmie co w my w naszej mowie. - Wielkie małpy afrykańskie (goryle, szympansy i bonobo) w następujących po sobie szybkich cyklach otwierania i zamykania ust emitują sygnały w tym samym tempie, co nasza mowa – ogłoszono w czasopiśmie „”Biology Letters” wydawanego przez brytyjskie Królewskie Towarzystwo naukowe. Odkrycie to nazywa się “kluczowym krokiem” w drodze do odkrycia tajemnicy ewolucji ludzkiej mowy. Gdy się odzywamy do siebie, zazwyczaj otwieramy usta od 2 do 7 razy na sekundę. Każdy cykl otwarcia-zamknięcia odpowiada jed…

szympans-fot-getty-images-f1ed28d.jpeg
width: 1398
height: 784

Dlaczego mowa i język są dla nas tak ważne? Nasz mózg jest specjalnie do niej przygotowany
type: item
date: 2018-08-29T12:14:35.000Z
creator: redakcja
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: język
subject: mowa
subject: Zdrowie
description: Język, w tym mowa i czytanie, jest tak istotny dla przeżycia, że zajmuje w czaszce niezwykle dużo miejsca. Poznajcie jego rolę.
encoded: Czytanie i słuchanie Ciche czytanie zapoczątkowuje zdolność do wyczuwania kształtów liter i słów w pierwotnej korze wzrokowej, w tylnej części mózgu. Jest też wyzwaniem dla pamięci operacyjnej i krótkotrwałej. Muszą bowiem utrzymać te słowa tak długo, aż czytelnik złoży je w sensowne zdanie, oraz dla ośrodków analitycznych, które odnajdują w zdaniach znaczenie. Gdy dziecko słyszy wypowiadane na głos słowa, aktywuje ośrodek asocjacji słuchowych. Zrozumienie mowy wymaga kodowania i odkodowywania języka w ośrodkach odbiorczych, które otrzymują bodźce z wtórnych ośrodków słuchowych, a jeśli słowa widzimy na stronie/ekranie, z wtórnych ośrodków wzrokowych. Rodzic czytający dziecku na głos wykorzystuje inne obwody niż słuchające go dziecko. Czytanie na ogół rozpoczyna się aktywacją kory wzrokowej, która wysyła sygnał do ośrodka Wernickego, podczas gdy mówienie aktywuje sąsiadujące z nim pole Broki. Głośne czytanie wymaga współpracy obu tych ośrodków. Język kreuje umysł? A może jest zbędny? Ewolucja języka Choć zdaniem niektórych naukowców umysł może istnieć bez języka, inni twierdzą, że to właśnie język kreuje umysł. – Co prawda nie jest niemożliwym doświadczanie przez umysł przeżyć bez języka, ale moim zdaniem nie są to przeżycia spójne – mówi Derek Bickerton, specjalista od języków kreolskich. Twierdzi on, że pierwszym krokiem w rozwoju języka jest pidżyn. Języki pidżynowe tworzą się na styku kultur, gdy żyjące na jednym terenie społeczności nie mają wspólnego języka, jak wśród niewolników z rozmaitych plemion Afryki Zachodniej przewożonych do Nowego Świata. Pidżyn przypisuje słowa określonym obiektom, ale nie ma gramatyki, zatem brak mu złożoności. „Strzała... jeleń” mogłoby oznaczać zarówno wołanie o pomoc w zabiciu jelenia, jak i oświadczenie, że myśliwy właśnie to zrobił. Bickerton uważa, że narastająca złożoność dziecięcego mózgu i towarzysząca jej zdolność do opanowania mowy może oddawać ewolucję ludzkiego języka. Języki zwierząt Zwierzęta wytworzyły własne, złożo…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/4f0ab0ff51caec3021edc3b0a28518929184391f-b1b9028.png
width: 963
height: 846