Rusałka admirał – wędrowny motyl, który potrafi pokonać tysiące kilometrów
Rusałka admirał zachwyca wyglądem, ale jeszcze bardziej imponuje swoim stylem życia. Ten charakterystyczny motyl o czarnych skrzydłach przeciętych czerwonymi pasami należy do najlepszych lotników wśród europejskich owadów. Każdego roku odbywa dalekie wędrówki między cieplejszymi regionami kontynentu a północnymi obszarami Europy. Dzięki temu jest jednym z najbardziej fascynujących motyli w naszym kraju.
Spis treści: Jak wygląda rusałka admirał? Gdzie występuje rusałka admirał? Gody i cykl życia Wędrówki dłuższe niż u wielu ptaków Czym żywi się dorosła rusałka admirał? Rusałka admirał – ciekawostki Czy rusałka admirał wymaga ochrony w Polsce? Choć można ją spotkać w ogrodach, parkach i na leśnych ścieżkach, wiele osób nie zdaje sobie sprawy, że obserwowane latem osobniki często przyleciały do Polski z miejsc oddalonych o setki, a nawet tysiące kilometrów. To niezwykłe połączenie efektownego wyglądu, zdolności migracyjnych i interesującego cyklu życia sprawia, że rusałka admirał od lat fascynuje naukowców i miłośników przyrody. Jak wygląda rusałka admirał? Rusałka admirał (Vanessa atalanta) to średniej wielkości motyl dzienny z rodziny rusałkowatych. Rozpiętość jego skrzydeł wynosi zwykle od około 5,8 do 6,4 cm. Na przednich skrzydłach widoczny jest ukośny czerwony pas oraz kilka wyraźnych białych plamek przy wierzchołku. Tylne skrzydła zdobi szeroki czerwony pas biegnący wzdłuż ich zewnętrznej krawędzi. Spodnia strona skrzydeł jest znacznie mniej kontrastowa i przypomina mozaikę odcieni brązu, szarości i beżu, dzięki czemu motyl staje się niemal niewidoczny podczas odpoczynku. Gdzie występuje rusałka admirał? Zasięg występowania tego motyla jest wyjątkowo rozległy. Spotykany jest w Europie, północnej Afryce, dużej części Azji oraz Ameryce Północnej. Występuje także na niektórych wyspach karaibskich i oceanicznych. Rusałka admirał to motyl występujący w Polsce i można go obserwować praktycznie na terenie całego kraju. Najchętniej zasiedla: skraje lasów, polany i leśne drogi, ogrody przydomowe, sady, tereny ruderalne, wilgotne zarośla i doliny rzeczne. Jest gatunkiem dobrze przystosowanym do życia w pobliżu człowieka, dlatego często odwiedza miejskie parki oraz działki ogrodowe. Gody i cykl życia U populacji migrujących okres godowy przypada zwykle na późną jesień i początek zimy, po dotarciu do cieplejszych regionów Europy. Poprzedzają go długie zaloty, które mogą trwać nawet kilka godzin. Samice wybierają przede wszystkim samce broniące własnego terytorium, dlatego o sukcesie rozrodczym często decydują zdolności lotnicze i umiejętność odpędzania rywali. Przed złożeniem jaj samica wybiera odpowiednią roślinę żywicielską. Jaja składane są pojedynczo na liściach, co zwiększa szanse larw na dostęp do pokarmu po wykluciu. Jak wygląda gąsienica i czym się żywi? Dla wielu osób zaskoczeniem może być fakt, że larwy tego motyla rozwijają się na roślinie uznawanej często za chwast. Żerują one bowiem przede wszystkim na pokrzywie zwyczajnej. Gąsienice mogą mieć bardzo zróżnicowane ubarwienie, ale najczęściej są brunatne, a nawet niemal czarne. Charakterystyczne są jasne plamki i kolce. Larwy prowadzą skryty tryb życia. Zwijają liście pokrzyw, tworząc naturalne schronienia, w których żerują i chronią się przed drapieżnikami. Wędrówki dłuższe niż u wielu ptaków Jedną z najbardziej niezwykłych cech gatunku jest jego migracyjny tryb życia. Rusałka admirał należy do nielicznej grupy motyli regularnie przemieszczających się na ogromne odległości. Wiosną osobniki zimujące w cieplejszych regionach Europy i północnej Afryki przemieszczają się na północ. Dzięki temu już w maju można obserwować pierwsze motyle pojawiające się między innymi w Polsce. Jesienią część populacji podejmuje lot powrotny na południe. Badania prowadzone w Europie wykazały, że migracje te mają charakter cykliczny i obejmują wiele pokoleń. Rusałka admirał wykorzystuje prądy powietrzne na znacznych wysokościach, co pozwala jej ograniczyć zużycie energii podczas lotu. Czym żywi się dorosła rusałka admirał? Dorosłe osobniki są bardzo aktywne i potrzebują dużych ilości energii. Głównym źródłem pożywienia jest nektar kwiatów. Szczególnie chętnie odwiedzają budleje, astry, aksamitki, nawłocie, ostrożenie i sadźce. W przeciwieństwie do wielu innych motyli rusałka admirał często korzysta również z fermentujących owoców. Można ją zobaczyć na spadających jabłkach, gruszkach czy śliwkach. Chętnie pobiera także soki wypływające z uszkodzonych drzew i to właśnie dlatego późnym latem i jesienią motyle te często pojawiają się w sadach. Rusałka admirał – ciekawostki Ten gatunek kryje sporo interesujących cech, które wyróżniają go spośród innych europejskich motyli. Po pierwsze, samce są terytorialne. Wybierają określone fragmenty terenu i aktywnie przepędzają konkurentów. Sukces rozrodczy zależy w dużej mierze od zdolności do obrony tego obszaru. Po drugie, motyl ten często wykazuje wyjątkowo mały lęk przed człowiekiem. Niejednokrotnie pozwala podejść na bardzo niewielką odległość, a czasem nawet siada na ubraniu lub dłoni obserwatora. Wreszcie, rusałka admirał znalazła miejsce w kulturze. Pojawia się między innymi w twórczości Vladimira Nabokova, który oprócz działalności literackiej zajmował się również badaniami nad motylami. Czy rusałka admirał wymaga ochrony w Polsce? Obecnie rusałka admirał nie jest uznawana w Polsce za gatunek zagrożony. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) klasyfikuje ją jako gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern). Nie oznacza to jednak, że motyl jest całkowicie odporny na zmiany zachodzące w środowisku. Intensywne rolnictwo, ograniczanie liczby naturalnych siedlisk oraz usuwanie pokrzyw mogą lokalnie wpływać na liczebność populacji. Duże znaczenie mają także zmiany klimatyczne. Z jednej strony, cieplejsze warunki mogą sprzyjać rozszerzaniu zasięgu występowania i wcześniejszemu pojawianiu się motyli wiosną. Z drugiej, długotrwałe susze mogą ograniczać dostępność roślin żywicielskich i obniżać przeżywalność młodych stadiów rozwojowych. Dlatego nawet pospolite gatunki warto wspierać poprzez zachowanie różnorodnych siedlisk oraz sadzenie roślin nektarodajnych w ogrodach i parkach. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Motyle w Polsce – różnorodność gatunków i ich ochrona
Motyle w Polsce to wyjątkowo zróżnicowana grupa owadów, obejmująca zarówno dobrze znane gatunki dzienne, jak i znacznie liczniejsze motyle nocne. Choć wielu z nich nie można zaobserwować w ciągu dnia, odgrywają istotną rolę w ekosystemach jako zapylacze i element łańcucha pokarmowego, a ich obecność jest uznawana za wskaźnik kondycji środowiska przyrodniczego.
Spis treści: Ile gatunków motyli żyje w Polsce? Największe motyle w Polsce Najciekawsze gatunki Dlaczego motyle znikają z krajobrazu? Status prawny motyli w Polsce Długość życia motyli jest bardzo zróżnicowana. Niektóre gatunki dorosłe żyją zaledwie kilka dni, inne, jak rusałka żałobnik, mogą przetrwać nawet do roku. W większości przypadków jednak faza dorosła trwa od 1 do 4 tygodni, co sprawia, że ich cykl życiowy jest wyjątkowo intensywny i krótki. Ile gatunków motyli żyje w Polsce? Motyle w Polsce stanowią bardzo liczną grupę owadów. Według danych faunistycznych do tej pory wykazano ponad 3100 gatunków. Zdecydowaną większość stanowią motyle nocne, często określane potocznie jako ćmy, które są mniej widoczne, ale niezwykle istotne ekologicznie. Motyli dziennych, które najczęściej kojarzymy z kolorowymi skrzydłami i kwietnymi łąkami, jest znacznie mniej, bo jedynie 164 gatunki. Wśród nich znajdują się rodziny takie jak bielinkowate, rusałkowate, modraszkowate czy paziowate. Gatunki motyli w Polsce – bogactwo i różnorodność Analizując gatunki motyli w Polsce, można zauważyć, że są one silnie powiązane z różnymi typami środowisk – od łąk i lasów, po tereny bagienne i górskie. Każdy z tych ekosystemów zapewnia inne warunki mikroklimatyczne i dostęp do roślin żywicielskich, które są kluczowe dla rozwoju gąsienic. W efekcie rozmieszczenie motyli jest ściśle zależne od struktury siedlisk oraz stopnia ich przekształcenia przez człowieka. Do najważniejszych rodzin należą: rusałkowate – szeroko rozpowszechnione i łatwe do obserwacji, modraszkowate – niewielkie, ale bardzo zróżnicowane, bielinkowate – często spotykane w ogrodach i na polach uprawnych, paziowate – mniej liczne, ale najbardziej spektakularne. Największe motyle w Polsce Największy motyl w Polsce to zmierzchnica trupia główka (Acherontia atropos), należąca do zawisakowatych. Jej rozpiętość skrzydeł może osiągać nawet 14 cm. Gatunek ten wyróżnia się nie tylko rozmiarem, ale także charakterystycznym wzorem na tułowiu przypominającym czaszkę oraz zdolnością wydawania piszczących dźwięków. Wśród motyli dziennych największe są przedstawiciele rodziny paziowatych. Paź królowej (Papilio machaon) osiąga rozpiętość skrzydeł w granicach 6,5–8 cm i jest jednym z najlepiej rozpoznawalnych gatunków w kraju. Niewiele mniejszy, ale bardziej smukły w sylwetce, jest paź żeglarz (Iphiclides podalirius), którego skrzydła osiągają zwykle 6–7,5 cm rozpiętości i wyróżniają się charakterystycznymi, wydłużonymi „ogonami”. Na szczególną uwagę zasługuje również niepylak apollo (Parnassius apollo) – gatunek rzadki i objęty ochroną, występujący głównie w Tatrach i Pieninach. Jego rozpiętość skrzydeł dochodzi do 8 cm. Warto zauważyć, że duże rozmiary często idą w parze z określonymi strategiami zachowań. W przypadku paziowatych samce wykorzystują wyniesione punkty terenu, gdzie oczekują na samice, stosując strategię określaną jako hilltopping. Z kolei duże motyle nocne, takie jak zmierzchnica trupia główka, są przystosowane do szybkiego i długodystansowego lotu, co pozwala im na migracje i skuteczne poszukiwanie pokarmu. Najciekawsze gatunki Świat motyli w Polsce obejmuje gatunki, które wyróżniają się nie tylko ubarwieniem, ale także zachowaniem, strategią przetrwania i przystosowaniem do różnych środowisk. W tej grupie znajdują się zarówno gatunki wędrowne, jak i silnie wyspecjalizowane ekologicznie, związane z konkretnymi roślinami lub siedliskami. Wędrówki rusałki admirała Rusałka admirał to gatunek wędrowny, którego osobniki spotykane w Polsce najczęściej napływają z południowej Europy. Motyl ten wykorzystuje szeroką gamę siedlisk – od skrajów lasów i polan po ogrody i tereny ruderalne – pod warunkiem dostępności roślin nektarodajnych. Charakterystyczne dla niego jest także duże przywiązanie do pokrzywy zwyczajnej, która stanowi roślinę żywicielską dla gąsienic i miejsce ich rozwoju. Niebieski motyl w Polsce Do najbardziej rozpoznawalnych modraszkowatych należy modraszek ikar (Polyommatus icarus), którego samce mają intensywnie niebieskie skrzydła. Ten niewielki motyl występuje powszechnie na łąkach i terenach otwartych, gdzie rosną rośliny motylkowe, takie jak koniczyna czy lucerna. W kategorii niebieskich motyli w Polsce mieści się także modraszek telejus (Phengaris teleius), u którego samce również prezentują jasnoniebieskie ubarwienie wierzchu skrzydeł z wyraźną ciemną obwódką. Samice są natomiast znacznie ciemniejsze – ich skrzydła mają brunatnoczarny kolor z delikatnym niebieskim nalotem. Jedyny zielony motyl w Polsce Zieleńczyk ostrężyniec (Callophrys rubi) to jedyny w Polsce motyl o wyraźnie zielonym ubarwieniu spodu skrzydeł, które w świetle dziennym przybiera połyskliwy, metaliczny odcień. Wierzch jego skrzydeł pozostaje brązowy, co sprawia, że przy złożonych skrzydłach owad jest bardzo dobrze zamaskowany i trudny do zauważenia w naturalnym środowisku. Gatunek ten występuje na terenie całego kraju, najczęściej na obrzeżach lasów, wrzosowiskach i torfowiskach, gdzie jego zielone ubarwienie pełni funkcję ochronną. Motyl czy koliber? Fruczak gołąbek (Macroglossum stellatarum) często bywa mylony z kolibrem ze względu na sposób żerowania – zawisa w powietrzu i spija nektar z kwiatów za pomocą długiej ssawki. Jego szarobrązowe skrzydła z pomarańczowymi elementami oraz charakterystyczne „zawisanie” sprawiają, że jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych i nietypowych motyli spotykanych w Europie. Właśnie takie przypadki dobrze pokazują, jak zaskakujące i dziwne potrafią być owady. Dlaczego motyle znikają z krajobrazu? Spadek liczebności motyli wiąże się przede wszystkim z utratą i fragmentacją siedlisk. Intensyfikacja rolnictwa, niewłaściwie prowadzone koszenie łąk oraz postępująca urbanizacja prowadzą do upraszczania krajobrazu i zaniku różnorodnych ekosystemów. W efekcie motyle tracą zarówno rośliny żywicielskie dla gąsienic, jak i źródła nektaru niezbędne dorosłym osobnikom. Istotnym czynnikiem jest także stosowanie środków ochrony roślin w rolnictwie, które oddziałują nie tylko na gatunki uznawane za szkodniki, ale również na owady pożyteczne i neutralne ekologicznie. Status prawny motyli w Polsce W Polsce wiele gatunków motyli objętych jest ochroną prawną, co odzwierciedla ich znaczenie dla ekosystemów oraz rosnącą presję środowiskową, z jaką muszą się mierzyć. Do chronionych motyli należą m.in.: niepylak apollo, czerwończyk nieparek, czerwończyk fioletek, szlaczkoń szafraniec. Ochrona motyli obejmuje również ich siedliska, w tym łąki kwietne, torfowiska i naturalne korytarze ekologiczne. W praktyce oznacza to konieczność utrzymania odpowiedniej struktury siedlisk, bez której nawet gatunki objęte ochroną nie są w stanie przetrwać. Jak można pomagać motylom? Ochrona motyli nie wymaga specjalistycznych działań – kluczowe znaczenie mają proste zmiany w sposobie zagospodarowania zieleni w ogrodzie, na działce czy nawet na niewielkich terenach przydomowych. Motyle są silnie zależne od dostępności roślin żywicielskich dla gąsienic oraz roślin nektarodajnych dla dorosłych osobników, dlatego struktura roślinności bezpośrednio wpływa na ich obecność. Największe znaczenie ma zastępowanie jednolitych, regularnie koszonych trawników bardziej zróżnicowaną roślinnością, na przykład w formie fragmentów łąk kwietnych. Takie siedliska zapewniają zarówno pokarm, jak i warunki rozwoju wielu gatunków motyli, również tych mniej pospolitych. Istotne jest ograniczenie częstego koszenia, ponieważ prowadzi ono do szybkiego zaniku źródeł nektaru oraz roślin żywicielskich. Znaczenie ma także dobór roślin – gatunki rodzime i miododajne najlepiej wspierają lokalne populacje owadów przez cały sezon wegetacyjny. Ważną rolę w ochronie motyli odgrywa również ograniczenie stosowania pestycydów, które wpływają nie tylko na szkodniki, ale także na owady zapylające i cały ekosystem. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Ta roślina produkuje czarny nektar i nikt nie wie, w jakim celu to robi
Nocne zawisaki zapylają kwiaty Jasminanthes mucronata, rośliny rodzimej dla Japonii – ustalili naukowcy z University of Tokyo. Nadal jednak nie wiadomo, dlaczego wytwarza ona unikatowy, czarny nektar.
Nektar kojarzy się z napojem spożywanym przez greckich bogów. W przyrodzie to słodki płyn, którymi kwiaty przyciągają zapylaczy, takich jak pszczoły czy motyle. O ile same kwiaty często są kolorowe, to nektar najczęściej jest bezbarwny. Wystarczy jego zapach, by zwabić owady. Jest jednak fascynujący wyjątek od tej reguły. W południowej Japonii rośnie roślina Jasminanthes mucronata. Jej kwiaty są białe, natomiast nektar ma barwę czarną. Dlaczego? Naukowcy od dawna próbują to wyjaśnić. Zespół Soma Chiyody, Ko Mochizukiego i Atsushiego Kawakity z University of Tokyo właśnie ustalił, że to nocne ćmy zwane zawisakami najskuteczniej przenoszą pyłek tej rośliny. Nocne motyle piją czarny nektar Barwny nektar od lat rozpala wyobraźnię biologów, bo wyróżnia się na tle „klasycznej”, przezroczystej słodyczy kwiatów. Taka cecha aż prosi się o pytanie: do kogo roślina kieruje swój sygnał? W praktyce badania nad barwnym nektarem długo obracały się wokół dziennych zapylaczy, bo kolor najłatwiej dostrzec przy świetle. Tym razem jednak decydujące okazało się to, co dzieje się po zmroku. Badacze śledzili odwiedziny kwiatów zarówno w dzień, jak i w nocy, w wielu lokalizacjach na południu kraju. W obserwacjach nocnych regularnie pojawiały się zawisaki. To nocne motyle znane z bardzo sprawnego lotu, który przypomina umiejętności kolibrów. Sama ich obecność przy kwiatach to jednak za mało, by mówić o zapylaniu. Kluczowe jest, czy owad pobiera pyłek z jednego kwiatu i przenosi go do kolejnego. Dowód: pyłek na ssawce W terenie nauka bywa sportem wymagającym cierpliwości. Potwierdzenie roli zawisaków wymagało złapania owada i sprawdzenia, czy przenosi pyłek Jasminanthes mucronata. Początkowo próby odłowu siatką kończyły się niepowodzeniem, bo zawisaki okazały się zbyt sprawnymi lotnikami. Przełom przyniosło dopiero wabienie na światło. Gdy udało się schwytać zawisaka, na jego ssawce, czyli wydłużonym narządzie gębowym służącym do pobierania nektaru, stwierdzono obecność pyłku. To właśnie ten szczegół spina obserwacje w całość: owad nie tylko odwiedza kwiaty, lecz także fizycznie przenosi materiał rozrodczy rośliny. Badanie wskazuje również, że w zapylaniu uczestniczy kilka gatunków ciem. To ważne, bo pokazuje system, w którym roślina nie stawia na jednego partnera, lecz funkcjonuje w gęstszej nocnej sieci powiązań. Taka perspektywa przypomina, jak wiele procesów ekologicznych pozostaje niedoszacowanych, gdy patrzymy na przyrodę wyłącznie przez pryzmat dnia. Czarny nektar wciąż jest zagadką Choć potwierdzono głównych zapylaczy, jedno z najbardziej intrygujących pytań pozostaje otwarte: dlaczego Jasminanthes mucronata wytwarza czarny nektar? Parafrazując znane porzekadło, w nocy wszystkie nektary są czarne, więc ćmy raczej nie reagują na ten kolor. To badanie nie przynosi rozwiązania zagadki. Wiadomo natomiast, że sam fakt istnienia barwnego nektaru nie musi oznaczać sygnału skierowanego do dziennych gości. Autorzy zapowiadają, że chcą wykorzystać J. mucronata jako gatunek modelowy do sprawdzenia adaptacyjnej roli barwnego nektaru w warunkach nocnych oraz do lepszego zrozumienia, jak mogła przebiegać ewolucja tej osobliwej cechy. Jeśli kolejne prace pójdą tym tropem, nocne zapylanie może przestać być marginesem opowieści o kwiatach i owadach, a stać się jednym z jej kluczowych rozdziałów. Zwłaszcza tam, gdzie przyroda „pracuje” najintensywniej wtedy, gdy ludzkie oko przestaje widzieć. Źródło: Ecology
Ćma bukszpanowa to nieproszony gość w polskich ogrodach. Może wyrządzić ogromne szkody
Ćma bukszpanowa należy do najgroźniejszych inwazyjnych szkodników, jakie w ostatnich dekadach pojawiły się w Polsce. Kombinacja specyficznych cech biologicznych i czynników ekologicznych zadecydowały o niebywałym sukcesie tego owada. Na Starym Kontynencie jest obecna zaledwie od kilkunastu lat, jednak w tym krótkim czasie zdołała doprowadzić do wystąpienia głębokich zmian w europejskim krajobrazie.
Spis treści: Jak wygląda ćma bukszpanowa? Biologia i zwyczaje ćmy bukszpanowej Inwazja ćmy bukszpanowej Dlaczego ćma bukszpanowa odniosła tak duży sukces? Pojawienie się ćmy bukszpanowej (Cydalima perspectalis) w Polsce to nie tylko problem ogrodniczy. Mówimy tu o istotnym wydarzeniu ekologicznym, które wywarło fundamentalny wpływ na prywatne ogrody, parki miejskie i historyczne założenia pałacowe. Szybkość i gwałtowność inwazji tego gatunku są bezprecedensowe. W ciągu zaledwie kilku dni, żarłoczne larwy potrafią obrócić pielęgnowane przez dziesięciolecia żywopłoty i formowane krzewy bukszpanu w ogołocone z liści szkielety gałęzi. Jak wygląda ćma bukszpanowa? Ćma bukszpanowa to nocny motyl, zaliczany do wachlarzykowatych. W Europie należy do największych przedstawicieli swojej rodziny. Każda faza cyklu życiowego tego owada wykazuje specyficzne cechy, umożliwiające jego precyzyjną identyfikację. Jajo Niewielkie jaja, o średnicy od 0,8 do 1 mm, mają kulisty kształt. Początkowo przybierają barwę biało-kremową lub jasnożółtą. W miarę rozwoju zarodka, stają się zielonkawożółte z widocznym wewnątrz pomarańczowym pierścieniem. Tuż przed wylęgiem gąsienicy, wewnątrz jaja staje się widoczna charakterystyczna czarna kropka. Jest to kapsułka głowowa larwy. Samica składa je w grupach, liczących od 10 do 30 sztuk, na spodniej stronie zdrowych, najczęściej młodych liści bukszpanu, głęboko w gęstwinie krzewu. Złoża jaj są przytwierdzone do liścia za pomocą lepkiej, śluzowatej wydzieliny, która chroni je przed deszczem i wiatrem. Larwa Stadium larwalne jest jedynym, które bezpośrednio odpowiada za niszczenie roślin. Świeżo wylęgnięte gąsienice są bardzo małe – mierzą od 1 do 2 mm. Mają zielonkawożółty kolor. W miarę wzrostu, który trwa około miesiąca, ich wygląd staje się bardziej charakterystyczny. Ciało przybiera intensywnie zieloną lub żółtozieloną barwę. Wyraźnie widoczne stają się ciemnobrązowe lub czarne pasy, biegnące wzdłuż grzbietu. Pojawiają się też czarne plamki po bokach. Rozwinięta gąsienica jest rzadko pokryta drobnymi włoskami. Najważniejszą i niezmienną cechą identyfikacyjną larwy na każdym etapie jej rozwoju jest duża, błyszcząca, czarna głowa. U niektórych osobników można na niej dostrzec słabo widoczny znak w kształcie litery „Y”. Gąsienice są niezwykle żarłoczne i szybko rosną, osiągając ostatecznie długość od 35 do 44 mm, a w sprzyjających warunkach – nawet do 4,5 cm. Poczwarka Poczwarka mierzy od 1,5 cm do 3 cm. Początkowo jest jasnozielona z ciemnymi pasami na grzbiecie. W miarę rozwoju dorosłego motyla wewnątrz, ciemnieje i staje się jednolicie brązowa. Zazwyczaj znajduje się wewnątrz luźnego kokonu, utkanego z przędzy jedwabnej pomiędzy kilkoma liśćmi i gałązkami bukszpanu, co zapewnia jej ochronę i kamuflaż. Imago Dorosły motyl jest dość duży jak na przedstawiciela rodziny wachlarzykowatych. Rozpiętość jego skrzydeł zazwyczaj wynosi od 36 do 46 mm. Ciało ćmy bukszpanowej jest białawe, z brązowo owłosionym tułowiem i brązowym zakończeniem odwłoka. Występuje w kilku formach barwnych. Ta cecha wskazuje na dużą zmienność genetyczną w europejskiej populacji i jest dowodem na wysokie zdolności adaptacyjne owada. Najczęściej spotykaną, bo stanowiącą aż 60–80% populacji, jest forma typowa. Skrzydła są perłowo białe z szeroką, ciemnobrązową obwódką na obu parach. Forma melanistyczna jest rzadszą odmianą, obejmującą 10–30% osobników. Skrzydła są niemal w całości jasnobrązowe, często z fioletowym, opalizującym połyskiem. Także w tym przypadku widoczna jest ciemniejsza obwódka na krawędziach. Najrzadsza, bo stanowiąca do 10% populacji, jest forma pośrednia o cechach mieszanych. Wspólną cechą identyfikacyjną dla wszystkich form barwnych jest charakterystyczna, biała plamka w kształcie półksiężyca na przednim skrzydle. Na skrzydłach formy typowej może być ona słabiej widoczna, ponieważ znajduje się na białym tle. Biologia i zwyczaje ćmy bukszpanowej Przyglądając się cyklowi życiowemu ćmy bukszpanowej, można dojść do wniosku, że owad ten jest doskonale przystosowany do maksymalnego wykorzystania zasobów rośliny żywicielskiej przez cały sezon wegetacyjny. Przebieg rozwoju tego motyla jest uzależniony od warunków pogodowych, przede wszystkim od temperatury. W Polsce w ciągu roku rozwijają się zwykle dwa do trzech pokoleń. W wyjątkowo ciepłe i długie sezony wegetacyjne może pojawić się czwarte pokolenie. Okres od marca do kwietnia Gdy temperatura powietrza utrzymuje się powyżej 10 stopni Celsjusza, przezimowane gąsienice opuszczają swoje kryjówki i natychmiast rozpoczynają intensywne żerowanie na liściach bukszpanu. Pierwsza fala zniszczeń jest szczególnie dotkliwa, bo rośliny dopiero rozpoczynają wegetację i są osłabione po zimie. Okres od maja do czerwca Po kilku tygodniach żerowania gąsienice przepoczwarczają się. Pojawia się pierwsze pokolenie dorosłych motyli. Owady odbywają loty godowe od końca kwietnia lub początku maja do czerwca. Są aktywne nocą. Po zapłodnieniu samice składają jaja, rozpoczynając cykl na nowo. Okres od czerwca do sierpnia Z jaj złożonych przez pierwsze pokolenie wylęgają się gąsienice. Okres ten często przynosi najbardziej katastrofalne szkody, ponieważ populacja larw osiąga swoje maksimum, a wysokie temperatury sprzyjają ich błyskawicznemu rozwojowi. W ciepłą i wilgotną pogodę cały cykl rozwojowy może zamknąć się w 6–8 tygodniach. Okres od sierpnia do października Drugi lot motyli następuje późnym latem, dając początek trzeciemu pokoleniu gąsienic. Te żerują przez sierpień, wrzesień, a jeśli jesień jest ciepła, nawet do października lub listopada. Późna jesień Gąsienice z ostatniego pokolenia nie kończą swojego rozwoju. Zamiast tego, przy odpowiednim sygnale środowiskowym, przerywają żerowanie i budują hibernakula, czyli zimowe kokony składające się z dwóch zdrowych liści bukszpanu, połączonych jedwabną przędzą. W takich warunkach przetrwają zimę i wraz z nastaniem wiosny przystąpią do żeru. Potencjał rozrodczy Ćma bukszpanowa imponuje zdolnościami rozrodczymi. W ciągu całego życia pojedyncza samica może złożyć od 190 do 790 jaj. Składa je w niewielkich grupach. Taka strategia pozwala znacząco ograniczyć konkurencję pokarmową między potomstwem. Czas rozwoju jest silnie uzależniony od temperatury otoczenia. W ciepłym okresie wylęg może nastąpić po 3–7 dniach. Całe stadium larwalne, w zależności od warunków, trwa od 17 do 87 dni. Inwazja ćmy bukszpanowej Ojczyzną tego gatunku jest Azja Wschodnia. Naturalny zasięg występowania ćmy bukszpanowej ogranicza się do obszaru Chin, Japonii, Korei i rosyjskiego Dalekiego Wschodu. W jaki sposób ten szkodnik „przywędrował” do Europy? Z Azji do Europy Inwazja tego owada najprawdopodobniej nastąpiła w wyniku niezamierzonego działania. Przypuszcza się, że ćma została zawleczona wraz z importem zainfekowanych roślin z Azji. Pierwsze oficjalne stwierdzenie jej obecności nastąpiło w 2007 roku w Niemczech i Holandii, choć niektóre dane sugerują, że mogła pojawić się już rok wcześniej. Stamtąd błyskawicznie rozprzestrzeniła się na cały kontynent, docierając w kolejnych latach m.in. do Szwajcarii, Francji, Wielkiej Brytanii i Austrii. Inwazja na Polskę W Polsce, ten gatunek inwazyjny po raz pierwszy zidentyfikowano w 2012 roku, w okolicach Wałbrzycha i Wrocławia. W początkowej fazie, ekspansja postępowała z zachodu na wschód, głównie przez południowe regiony. Specjaliści zauważyli, że drogi rozprzestrzeniania się owada były powiązane z przebiegiem głównych szlaków komunikacyjnych. Wskazuje to, że o ile naturalne przeloty motyli (na dystansie 5–10 km) odpowiadają za lokalne rozprzestrzenianie się, to za szybką, ogólnokrajową kolonizację odpowiada transport materiału szkółkarskiego przez człowieka. Dlaczego ćma bukszpanowa odniosła tak duży sukces? Za spektakularny sukces inwazji ćmy bukszpanowej odpowiada cały szereg sprzyjających jej czynników ekologicznych: brak naturalnych wrogów – w Azji populacja ćmy jest regulowana przez wyspecjalizowane drapieżniki, pasożyty i patogeny. Po przybyciu do Europy została „uwolniona” od tej presji; dostępność pożywienia – bukszpan jest jedną z najpopularniejszych roślin ozdobnych w Polsce i Europie. Jest masowo sadzony w ogrodach, parkach i na terenach zieleni publicznej, często w formie gęstych, jednorodnych żywopłotów, które stanowią dla tego wyspecjalizowanego roślinożercy niemal nieograniczone źródło pożywienia; obrona chemiczna – rośliny z rodzaju Buxus zawierają toksyczne alkaloidy. Gąsienice ćmy bukszpanowej są ewolucyjnie przystosowane do ich spożywania i magazynowania. To czyni je niesmacznymi lub wręcz trującymi dla większości niespecjalistycznych drapieżników. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
To nieprawda, że motyl nie może być przezroczysty. Greta oto ma skrzydła jak ze szkła
Greta oto to żywy dowód na to, że natura zna sztuczki, o jakich nie śniło się naukowcom. Sprawdź, co kryje się za przezroczystością tego tropikalnego cudu.
Spis treści: Greta oto – klasyfikacja biologiczna motyla szklanoskrzydłego Budowa i wygląd Greta oto Gdzie występuje Greta oto? Cykl życia motyla szklanoskrzydłego Zachowanie i ekologia Greta oto, znana powszechnie jako motyl szklanoskrzydły, jest jednym z najbardziej intrygujących przykładów mimikry i przystosowań ewolucyjnych w świecie owadów. Jej niemal przezroczyste skrzydła wzbudzają podziw i zainteresowanie zarówno entomologów, jak i laików. Ten tropikalny motyl stanowi przykład fascynującej harmonii między biologią, ekologią a zjawiskami optycznymi. Greta oto – klasyfikacja biologiczna motyla szklanoskrzydłego Greta oto została opisana naukowo w 1854 roku przez entomologa J.H. Hewitsona. To gatunek należący do królestwa zwierząt, typu stawonogów. Jest przedstawicielem gromady owadów oraz rzędu motyli. Zaliczany jest do rodziny rusałkowatych (Nymphalidae), a dokładniej do podrodziny Danainae. Gatunek ten należy do rodzaju Greta, którego najbardziej znanym przedstawicielem jest właśnie Greta oto. Rodzaj Greta obejmuje około 16 gatunków, ale to Greta oto jest najbardziej znana dzięki swoim przezroczystym skrzydłom. Budowa i wygląd Greta oto Zjawisko przezroczystości skrzydeł Greta oto jest unikatowe w świecie motyli. W przeciwieństwie do większości motyli, które posiadają skrzydła pokryte mikroskopijnymi łuskami nadającymi im kolor, Greta oto ma skrzydła częściowo pozbawione pigmentu i łusek. Przezroczystość uzyskana jest dzięki nanostrukturom – nieregularnie rozmieszczonym łuskom o właściwościach antyrefleksyjnych. Te mikroskopijne wypustki redukują odbicie światła aż o 80%. Dzięki temu skrzydła stają się praktycznie niewidoczne. W badaniu opublikowanym w czasopiśmie „Nature Communications” naukowcy z Uniwersytetu w Singapurze potwierdzili, że powierzchnia skrzydeł Greta oto zawiera nanostruktury. To one rozpraszają światło i umożliwiają przezroczystość niezależnie od kąta padania światła. Cechy fizyczne Greta oto to motyl o rozpiętości skrzydeł wynoszącej od 5,6 do 6,1 centymetra. Charakterystyczną cechą jego wyglądu są skrzydła. Posiadają przezroczystą membranę otoczoną ciemnymi, brązowymi lub czerwonawymi obrzeżami, co nadaje mu wyjątkowy, delikatny wygląd. Ciało tego owada jest smukłe, z ciemnym tułowiem i lekko owłosionym odwłokiem. Wśród osobników nie występuje wyraźny dymorfizm płciowy. To oznacza, że samce i samice są do siebie bardzo podobne pod względem wyglądu zewnętrznego. Gdzie występuje Greta oto? Greta oto występuje przede wszystkim w Ameryce Środkowej, gdzie można ją spotkać w takich krajach jak Meksyk, Gwatemala, Honduras, Nikaragua, Kostaryka i Panama. Zasięg jej występowania obejmuje również północne rejony Ameryki Południowej, w tym Kolumbię, Ekwador, Peru i Wenezuelę. Sporadycznie obserwowano ją także w południowych Stanach Zjednoczonych, zwłaszcza w Teksasie, gdzie pojawia się jako migrant. Motyl ten preferuje wilgotne środowiska, szczególnie tropikalne lasy deszczowe i mgielne, a także obrzeża plantacji charakteryzujących się dużą bioróżnorodnością. Często występuje również w dolinach rzecznych, gdzie rośnie bujna roślinność zielna. Greta oto jest gatunkiem dziennym, a jej obecność w danym miejscu zwykle wiąże się z występowaniem odpowiednich roślin żywicielskich. Cykl życia motyla szklanoskrzydłego Samice Greta oto składają jaja przypominające maleńkie kulki na spodniej stronie liści roślin z rodzaju Cestrum, należących do rodziny psiankowatych. Jaja mają żółtawy odcień i osiągają średnicę około 1 mm. W naturalnych warunkach okres inkubacji trwa od 3 do 5 dni. Po wykluciu się z jaj gąsienice mają zieloną barwę i są łatwe do rozpoznania dzięki purpurowym i białym paskom biegnącym wzdłuż boków ciała. Dodatkowo pokryte są delikatnymi włoskami. Ich głównym pożywieniem są liście Cestrum nocturnum, które zawierają toksyczne alkaloidy. Spożycie tych związków sprawia, że zarówno gąsienice, jak i dorosłe motyle stają się niejadalne dla wielu drapieżników. W rozwoju larwalnym Greta oto przechodzi przez pięć stadiów, tzw. instary, które łącznie trwają około dwóch tygodni. Po zakończeniu fazy larwalnej gąsienica przekształca się w poczwarkę. Ma ona charakterystyczny, metaliczny, srebrzysty połysk i jest przyczepiona do liścia lub łodygi za pomocą cienkiej nici jedwabnej. Stadium poczwarki trwa od 7 do 10 dni i w tym czasie zachodzi pełna przemiana ciała w procesie zwanym metamorfozą zupełną (holometaboliczną). Gdy rozwój dobiega końca, z poczwarki wyłania się dorosły motyl. Po kilku godzinach, potrzebnych na wyschnięcie i utwardzenie skrzydeł, jest gotów do lotu. Dorosłe osobniki żyją średnio od 2 do 3 tygodni. W tym czasie odżywiają się nektarem roślin takich jak Lantana camara, Eupatorium odoratum oraz przedstawicieli rodzaju Ageratum. Zachowania i ekologia Greta oto to jeden z nielicznych tropikalnych motyli zdolnych do migracji. Badania terenowe wykazały, że może pokonywać nawet do 19 kilometrów dziennie. Zazwyczaj porusza się wzdłuż rzek i strumieni. Tu ułatwia orientację w terenie i dostęp do odpowiednich siedlisk. W zachowaniach godowych samce odgrywają aktywną rolę, wykorzystując feromony płciowe do przyciągania samic. Feromony te są syntetyzowane z alkaloidów pobieranych z nektaru i liści roślin. Substancje zapachowe pełnią podwójną funkcję. Nie tylko służą komunikacji seksualnej, ale również odstraszają inne samce, zwiększając szanse na skuteczne rozród. Ochrona Greta oto opiera się na trzech uzupełniających się strategiach. Pierwszą z nich jest toksyczność chemiczna – gromadzone w ciele alkaloidy czynią motyla niejadalnym dla drapieżników. Drugim mechanizmem jest kamuflaż optyczny. Przezroczyste skrzydła utrudniają dostrzeżenie go wśród liści i kwiatów. Trzecia strategia to zachowania obronne. Motyl lata nisko i nieregularnie, co utrudnia jego schwytanie. Greta oto pełni ważną funkcję w ekosystemach tropikalnych jako zapylacz, zwłaszcza roślin o wąskich rurkach korony, do których dostęp mają tylko nieliczne owady. Co więcej, jego obecność jest uważana za wskaźnik wysokiej jakości środowiska. Tam, gdzie występuje, zwykle panują sprzyjające warunki przyrodnicze. Choć gatunek ten nie jest oficjalnie uznany za zagrożony, jego populacje są podatne na negatywne skutki zmian klimatu, wylesiania i degradacji siedlisk. Stabilne populacje obserwuje się przede wszystkim na obszarach chronionych, takich jak rezerwaty i parki narodowe w Kostaryce, na przykład Monteverde Cloud Forest. Działania podejmowane w celu ochrony tego gatunku obejmują m.in. edukację ekologiczną, wspieranie istnienia rezerwatów przyrody, monitorowanie populacji oraz promocję ogrodów motyli (tzw. butterfly farms), które nie tylko wspierają ochronę gatunkową, ale też pełnią funkcję edukacyjną i turystyczną.
To prawdziwy koszmar rolników. Niewielki owad potrafi wyrządzić ogromne szkody w uprawach
Tantniś krzyżowiaczek jest uznawany za najbardziej rozpowszechnionego szkodnika z rzędu motyli. Dzięki niezwykłym zdolnościom adaptacyjnym, ten niewielki owad zdołał opanować niemal cały świat. Pojawia się wszędzie, gdzie występują jego rośliny żywicielskie, a straty, które wywołuje globalnie, są liczone w miliardach dolarów. Jak wygląda tantniś krzyżowiaczek? Na jakich roślinach żeruje? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Jak rozpoznać tantnisia krzyżowiaczka? Cykl życiowy tantnisia krzyżowiaczka Na jakich roślinach żeruje tantniś krzyżowiaczek? Niezwykłe zdolności adaptacyjne uczyniły go globalnym szkodnikiem Zwalczanie tantnisia krzyżowiaczka Cenny obiekt badań Ciepła i sucha jesień to dla rolników znak, że w następnym roku przyjdzie im zmierzyć się z niewielkim, za to żarłocznym wrogiem. Gdy tantniś krzyżowiaczek, bo o nim mowa, przepoczwarzy się w motyla, staje się całkowicie nieszkodliwy. Jednak w stadium larwalnym jest prawdziwym pogromcą upraw. Należy jednak podkreślić, że dzięki swoim naturalnym cechom, ten niewielki owad jest nie tylko szkodnikiem, ale także cennym obiektem badań naukowych. Jak rozpoznać tantnisia krzyżowiaczka? Tantniś krzyżowiaczek, czyli Plutella xylostella, to owad zaliczany do rzędu motyli, reprezentujący rodzinę tantnisiowatych. Gatunek ten przechodzi pełne przeobrażenie, czyli w jego cyklu życiowym należy wyróżnić cztery stadia rozwojowe, którymi są: jajo, larwa, poczwarka, imago. Jaja tantnisia krzyżowiaczka Samice opisywanego gatunku składają jaja pojedynczo lub w niewielkich skupiskach, liczących do ośmiu sztuk. Następuje to na spodniej części lub w naturalnych zagłębieniach, występujących na powierzchni liści roślin żywicielskich. Płaskie, owalne jaja o błyszcząco żółtym kolorze mierzą zaledwie 0,5 mm długości. W praktyce trudno je zauważyć. O tym, że rośliny zostały zaatakowane przez szkodniki, często świadczy dopiero obecność larw. Larwy tantnisia krzyżowiaczka Larwy, nazywane gąsienicami, przechodzą przez cztery stadia rozwojowe. W najwcześniejszym, czyli tuż po wykluciu, są szare, a ich główki mają żółtą barwę. Wraz z postępem rozwoju stają się jasnozielone, a ich główki przybierają ciemnobrązowy kolor. Starsze osobniki są szaro-, jasno– lub jaskrawozielone, a na ich ciele widoczne są żółte znaczenia. Ich zwężające się na obu końcach ciało składa się z wyraźnie zaznaczonych segmentów, na których odznaczają się krótkie włoski. Na odwłoku występuje pięć par posuwek (nóżek odwłokowych). Tylne układają się w kształt litery „V”. W pełni rozwinięte osobniki mierzą około 10 mm długości. Poczwarki tantnisia krzyżowiaczka W stadium poczwarki, owad ma żółto-brązową lub zieloną barwę. Rozwija się wówczas w luźnym, otwartym kokonie o białej barwie. Takie osłony najczęściej są przyczepione do liści lub łodyg roślin żywicielskich. Rzadziej znajdują się na ziemi, wśród roślinnych szczątków. Imago tantnisia krzyżowiaczka Charakterystyczna morfologia dorosłych osobników pozwala na ich łatwą identyfikację. Imago ma ciało o długości około 7 mm, a rozpiętość jego skrzydeł wynosi 15 mm. Przednia para jest jasnobrązowa, z jasną linią na tylnym brzegu. Skrzydła tylne są szare, a na ich brzegu widoczna jest długa strzępina. Na wewnętrznej krawędzi przedniej pary widoczne są trójkątne znaczenia. Cykl życiowy tantnisia krzyżowiaczka Samica składa średnio 75 jaj. Wylęg następuje już po 15 dniach, jednak należy podkreślić, że w cieplejszych regionach, larwy lęgną się już po 3 dniach. Stadium larwalne trwa od 7 do 21 dni. Gdy gąsienice skończą żerować, przędą kokon z jedwabiu, w którym następuje przepoczwarzenie. Zależnie od temperatury, poczwarki pozostają w osłonie od 2 do 14 dni. Dorosłe motyle żyją od 2 do 3 tygodni. Kopulacja odbywa się już w dniu wylotu. Samiec zapładnia samicę o zmierzchu. ta wkrótce przystępuje do składania jaj. Na jakich roślinach żeruje tantniś krzyżowiaczek? Dorosłe osobniki żywią się nektarem kwiatów i są nieszkodliwe dla upraw. Co innego larwy. W tym stadium tantniś krzyżowiaczek posila się na roślinach krzyżowych, zarówno dzikich, jak i uprawnych. W tej drugiej grupie jego głównym celem są: różne odmiany kapusty (m.in. głowiasta, biała i chińska), kalafior, brokuł, rzepa, kalarepa, rzodkiew. W pierwszym stadium rozwoju gąsienice pożywiają się gąbczastą tkanką roślinną, znajdującą się pod powierzchnią liścia. Starsze żerują na powierzchni, konsumując prawie wszystkie tkanki (z wyjątkiem żyłek i górnej epidermy). To prowadzi do powstania transparentnych „okienek”, które z czasem przekształcają się w dziury. Niezwykłe zdolności adaptacyjne uczyniły go globalnym szkodnikiem Tantnisie krzyżowiaczki to szkodniki, które opanowały prawie cały świat. Występują wszędzie tam, gdzie pojawiają się ich rośliny żywicielskie. Obecności tych owadów nie stwierdzono wyłącznie na Antarktydzie. Mimo że dorosłe osobniki są słabymi lotnikami, rozprzestrzeniają się przede wszystkim naturalnie, przenoszone na znaczne odległości przez wiatr. Masowe migracje i coroczne inwazje są napędzane przede wszystkim zmianami klimatycznymi. Należy jednak podkreślić, że w rozprzestrzenianiu tego gatunku niemałą rolę odgrywa czynnik antropogeniczny. Gdy tantniś zadomowi się w danym środowisku, trudno jest się go pozbyć. Owady rozmnażają się błyskawicznie. W danym roku pojawia się kilka ich pokoleń (tym więcej, im wyższa jest temperatura otoczenia). Larwy błyskawicznie reagują na zagrożenie ze strony drapieżników i potrafią natychmiast spaść z liścia, zawisając na jedwabnej nici. Przez cały okres rozwoju pozostają na wewnętrznej części roślin, co czyni je niemal niewidocznymi dla ludzi. Mało tego, gąsienice są w stanie błyskawicznie rozwinąć odporność na stosowane insektycydy. Owady te pozostają niewrażliwe na większość głównych klas środków ochrony roślin. Cecha ta jest konsekwencją intensywnego, niekontrolowanego stosowania tych środków. Zatem jak zwalczać tego szkodnika? Zwalczanie tantnisia krzyżowiaczka Specjaliści rekomendują podejście holistyczne, obejmujące: metody kulturowe (międzyplony, odmiany odporne), metody biologiczne (wykorzystanie naturalnych wrogów tych owadów, w tym parazytoidów i drapieżników, takich jak pająki), ukierunkowane i ograniczone stosowanie insektycydów. Ważne są też działania profilaktyczne. Podstawą jest głęboka orka przedzimowa, pozostawiająca rolę w ostrej skibie. Zasadne jest też dokładne usuwanie wszystkich chwastów z rodziny kapustowatych. Cenny obiekt badań Należy podkreślić, że tantniś krzyżowiaczek jest nie tylko szkodnikiem. Dla naukowców, owad ten jest niezwykle cennym obiektem badań. Jego unikatowe cechy biologiczne czynią go organizmem modelowym, między innymi w badaniach nad mechanizmami odporności na insektycydy, dynamiką migracji owadów i genetycznymi podstawami płodności. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Zjada wszystko i zakłada trupią zbroję. To koszmar z Hawajów
W królestwie zwierząt nie brakuje zachowań, które ludziom mogą przypominać sceny z filmów grozy. Co ciekawe, prym wiodą maleńkie owady. Ta gąsienica również ma drastyczną rutynę.
Spis treści: Zbroja z trupów i życie wśród pająków Ewolucyjna osobliwość na skraju wyginięcia Pod względem nietypowej fauny Australia nie ma sobie równych. Ale nie tylko tam można spotkać owady, które zaskakują nie tylko wyglądem, ale i zachowaniem. Na hawajskiej wyspie Oʻahu żyje gąsienica nie bez powodu nazywana „kolekcjonerem kości”. Jest nie tylko mięsożernym kanibalem. Szczątki martwych owadów służą jej jako pancerz z funkcją kamuflażu. Makabryczna zbroja pozwala jej niezauważenie przemieszczać się po pajęczynach i wykradać zdobycze pająkom. Zbroja z trupów i życie wśród pająków Takie zachowanie charakteryzuje nowo opisaną odmianę z rodzaju Hyposmocoma. Obejmuje on endemiczną dla Hawajów grupę ciem. Do tej pory badacze odnaleźli zaledwie 62 osobniki, wszystkie w jednym, sześciokilometrowym fragmencie lasu na zboczu górskim w paśmie Waiʻanae. To pierwsza znana gąsienica, która prowadzi taki tryb życia. Jej odkrycie zostało opisane na łamach prestiżowego czasopisma naukowego „Science”. Bez trupiego pancerza gąsienica nieszczególnie się wyróżnia. Mierzy zaledwie 5 mm, jest blada i przypomina larwę muchy. Wszystko zmienia się, kiedy zaczyna przeszukiwać pajęczynę w poszukiwaniu szczątków. Głowy, odwłoki, chitynowe odnóże czy wyliniałe pancerze idealnie sprawdzają się w jej przypadku jako materiały do tworzenia oryginalnej zbroi. Gąsienica przycina je, dopasowuje i przymocowuje do przędzonej uprzednio jedwabnej osłony. W odróżnieniu od większości roślinożernych gąsienic, ten gatunek jest drapieżnikiem. Zjada wszystko, co wpadnie w pajęczą sieć. Nie pogardzi zarówno sparaliżowanymi owadami, jak i resztkami wcześniej upolowanych ofiar. W warunkach laboratoryjnych zaobserwowano, że gąsienice te atakują również żywe, powolne owady – a nawet siebie nawzajem. Ewolucyjna osobliwość na skraju wyginięcia Mięsożerne gąsienice stanowią mniej niż 0,13% wszystkich znanych gatunków motyli i ciem. To prawdziwa rzadkość w różnorodnym królestwie zwierząt. Początkowo badacze podejrzewali, że to pojedynczy przypadek. Kolejne obserwacje na przestrzeni ponad 20 lat potwierdziły jednak, że to nie jednorazowa anomalia, a unikatowy styl życia. Co ciekawe, gąsienice te są w stanie dostosować się do nowych warunków. Sugeruje to fakt, że zamieszkują pajęczyny pająków niebędących gatunkami rodzimymi. Mimo to ich przetrwanie wisi na włosku. Winne są zmiany klimatu i rosnąca liczba gatunków inwazyjnych, które zagrażają ich mikroskopijnemu siedlisku. Naukowcy alarmują, że bez działań ochronnych możemy stracić nie tylko kolejne ogniwo hawajskiego ekosystemu, ale także unikatową gałąź ewolucji, która trwa na Ziemi od ponad 15 milionów lat. Ten maleńki kolekcjoner kości na swój sposób jest cudem natury. Życie gąsienicy raz jeszcze pokazuje nam, jak nieoczywiste ścieżki może obrać ewolucja. To także przypomnienie o kruchości unikatowych ekosystemów i konieczności ich ochrony. Również tych, których nie widzimy gołym okiem. Źródło: Science Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Niesamowity wyczyn. Naukowcy odkryli, że motyle potrafią przelecieć 4200 km i pokonać Atlantyk
Rusałka osetnik, motyl występujący również w Polsce, potrafi pokonać ocean. Wielostopniowe badania wykazały, że owady te migrują z Afryki nie tylko na północ, ale również na zachód. I przy korzystnych wiatrach docierają do Gujany Francuskiej.
W tym artykule: Motyle znalezione na plaży Motyle przelatują nad oceanem Nie tylko sprzyjające wiatry Motyle migrują i są w tym równie dobre, jak ptaki. Do motyli pokonujących gigantyczne odległości należy rusałka osetnik (Vanessa cardui). W Polsce pojawia się w czerwcu, mając za sobą podróż aż z basenu Morza Śródziemnego. Niektóre rusałki nie poprzestają na tym i lecą jeszcze dalej na północ. Zdarza im się docierać do koła podbiegunowego. Owady te żyją bardzo krótko. Dorosłe osobniki – między dwa a cztery tygodnie. Są w stanie pokonać drogę z Afryki do Arktyki, ponieważ podróż jest kilkupokoleniowa. Wczesną wiosną zaczyna się w Afryce, po czym kolejne generacje posuwają się coraz dalej na północ. Naukowcy policzyli, że potrzeba ich sześć, by motyle pokonały liczącą 14 tys. km drogę z tropików za koło podbiegunowe i z powrotem. Przy takich talentach podróżniczych nie dziwi, że rusałka osetnik to jeden z najbardziej rozpowszechnionych motyli na świecie. Występuje na wszystkich kontynentach, poza Antarktydą i Ameryką Południową. A przynajmniej tak sądzono do tej pory. Wszystko zmieniło się w październiku 2013 r, kiedy Gerard Talavera, naukowiec z Institut Botànic de Barcelona, zauważył rusałki na plaży w Gujanie Francuskiej. Motyle znalezione na plaży Niezwykłego odkrycia Talavera dokonał o szóstej rano. Zaobserwował dziesięć motyli, które odpoczywały na plaży. Ich skrzydełka były w kiepskim stanie, a uszkodzenia wskazywały, że owady mają za sobą długi lot. Talaverze udało się złapać trzy żywe osobniki. Skąd się tam wzięły? Pytanie dało początek międzynarodowemu śledztwu, prowadzonemu przez badaczy z kilku różnych uniwersytetów. Postawili oni hipotezę, że „osobniki znalezione na wybrzeżu Gujany Francuskiej powinny wywodzić się z populacji zamieszkujących Amerykę Północną, Europę albo Afrykę” – jak można przeczytać w pracy opublikowanej właśnie w czasopiśmie naukowym „Nature Communications”. Artykuł stanowi zwieńczenie dziesięciu lat badań nad migracjami rusałek. I przynosi rozwiązanie zagadki. Motyle przelatują nad oceanem To rozwiązanie okazało się niezwykłe. Nie potwierdziła się najbardziej prawdopodobna teoria zakładająca, że motyle pochodzą z Ameryki Północnej. Seria analiz wykazała, że przyleciały z Zachodniej Afryki. To zaś oznacza, że pokonały 4200 km dzielące wybrzeża afrykańskie od Ameryki Południowej! Oczywiście bez przystanków. Pierwszą rzeczą, jaką sprawdzono, były charakterystyki wiatrów wiejących w październiku 2013 r. Okazało się, że w tamtym miesiącu wiatry były wyjątkowo sprzyjające. Mogły pozwolić motylom przelecieć nad oceanem. Naukowcy oszacowali, że trwało to między 5 a 8 dni. Policzyli też, że motyle miały dość energii na taki lot, jednak pod warunkiem, że ograniczały lot aktywny. Bez szybowania pokonałyby zaledwie 780 km. Łącząc lot aktywny z szybowaniem były w stanie pokonać całą trasę. Odkryto nowy rodzaj motyli. Został nazwany po najmroczniejszej postaci z „Władcy Pierścieni” Motyla rodzina właśnie się powiększyła. Naukowcy dodali do niej zupełnie nowy rodzaj. Został nazwany Saurona – od władcy Mordoru z powieści J.R.R. Tolkiena. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/odkryto-nowy-rodzaj-motyli-zostal-nazwany-po-najmroczniejszej-postaci-z-wladcy-pierscieni-fot-https-doi-org-10-1111-syen-12590-cc-by-4-0-c3b4c13.jpg" width="938" height="670" alt="Odkryto nowy rodzaj motyli. Został nazwany po najmroczniejszej postaci z „Władcy Pierścieni” (Fot. https://doi.org/10.1111/syen.12590, CC BY 4.0)" title="Odkryto nowy rodzaj motyli. Został nazwany po najmroczniejszej postaci z „Władcy Pierścieni” (Fot. https://doi.org/10.1111/syen.12590, CC BY 4.0)" /> Nie tylko sprzyjające wiatry Inne dowody? Badania genetyczne złapanych rusałek wykazały, że owady były bliżej spokrewnione z populacjami afrykańskimi i europejskimi niż z północnoamerykańskimi. Analiza DNA pyłków roślin przeniesionych na motylich skrzydłach dowiodła z kolei, że motyle musiały posilać się na dwóch roślinach rosnących tylko w Afryce tropikalnej. Ponadto badacze przeprowadzili analizę izotopową. Izotopy strontu i wodoru pochodzące z motylich skrzydeł wskazały regiony, z których mogły wywodzić się pierwotne populacje. Okazało się, że poprzednie generacje „transatlantyckich” rusałek mogą pochodzić z zachodniej Europy: Francji, Irlandii, Wielkiej Brytanii albo Portugalii. Jeśli tak, ich migracja byłaby jeszcze dłuższa. Wnioski z badań? – Postrzegamy motyle jako symbol kruchości i piękna. Jednak nauka pokazuje nam, że owady te potrafią dokonywać niesamowitych wyczynów. Jest jeszcze wiele do odkrycia na temat ich możliwości – podsumowuje Roger Vila, jeden ze współautorów badań. Źródło: Phys.org, Nature Communications. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Włochate świnie węgierskie ratują motyla zagrożonego wyginięciem w Wielkiej Brytanii
Przyrodnicy walczący o uratowanie najbardziej zagrożonego motyla w Wielkiej Brytanii zwerbowali do pomocy wyjątkowych wolontariuszy: włochate węgierskie świnie. W jaki sposób zwierzęta te wesprą drobne owady?
W tym artykule: Motyl gigant w tarapatach Naturalne kosiarki w działaniu Co wiemy o motylu Fabriciana adippe Od 1978 roku populacja pięknego, jaskrawo ubarwionego motyla Fabriciana adippe ze skrzydłami w czarną szachownicę zmniejszyła się w Wielkiej Brytanii o 65%. Ten gatunek zniknął z większości obszarów Zjednoczonego Królestwa. Przyrodnicy zaczęli bić na alarm. Coś należało zrobić, żeby nie dopuścić do wyginięcia tego jednego z największych motyli Wielkiej Brytanii. Motyl gigant w tarapatach Dziś Fabriciana adippe występuje tylko w trzech miejscach w Anglii. Jednym z nich jest skąpana w słońcu dolina Heddon w pobliżu miasta Barnstaple w hrabstwie Devon, w południowo-zachodniej części Wielkiej Brytanii. Przyrodnicy z organizacji z Butterfly Conservation współpracujący z narodową agencją zajmująca się naturą, National Trust, postanowili wesprzeć zagrożone owady w tym miejscu. Zbocza pochylone ku południu, porośnięte paprociami oferują idealne warunki do rozrodu Fabriciana adippe. Jednak wysokie drzewa i krzewy szybko porastają siedlisko. A to oznacza zagładę dla motyli. Naturalne kosiarki w działaniu Przyrodnicy stwierdzili, że należy w jakiś sposób zachować siedlisko – w tym celu niezbędne było ograniczenie rozrostu wysokiej roślinności. Odpowiedzią okazały się kudłate świnie rasy węgierskiej – mangalice – i angielskie bydło Longhorn. Te „żywe kosiarki” skutecznie rozdrabniają wysoką roślinność. Tym samym dają miejsce, dla maleńkich, delikatnych psich fiołków (Viola canina L.) Są one jedyną rośliną, którą spożywają gąsienice tego gatunku motyla. – National Trust wykorzystuje świnie od kilku lat. Zauważyło, jak ich działania w zakresie ukorzeniania przyniosły korzyści glebie i spowodowały, że fiołki zaczęły kiełkować – powiedziała Ellie Wyatt z Butterfly Conservation Project. Wyraziła nadzieję, że majestatycznie wyglądające bydło rasy Longhorn również będzie skuteczne w ochronie motyla. To nie jedyne działania w ochronie drobnego owada. Wyatt współpracuje z wolontariuszami nad usuwaniem kolczastych zarośli, które mogłyby zająć siedlisko. Zespół skrupulatnie zbiera nawet maleńkie nasiona pospolitych psich fiołków i kiełkuje nowe rośliny w szkółce. Następnie sadzi je w nowych lokalizacjach, aby zwiększyć zasięg potencjalnego siedliska lęgowego. Organizacja Butterfly Conservation zidentyfikowała 10 innych miejsc, w których mogłyby powstać nowe kolonie motyli. Aby było to możliw,e niezbędne jest przeprowadzenie badań i ekspertyz, a potem zaadaptowanie krajobrazu. Naukowcy liczą na sukces w dolinie Heddon, gdyż podobne działania wykonano w pobliskim Dartmoor. Tam populacja jednego z gatunków wzrosła w 2022 r. dwudziestokrotnie. Odkryto nowy rodzaj motyli. Został nazwany po najmroczniejszej postaci z „Władcy Pierścieni” Motyla rodzina właśnie się powiększyła. Naukowcy dodali do niej zupełnie nowy rodzaj. Został nazwany Saurona – od władcy Mordoru z powieści J.R.R. Tolkiena. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/odkryto-nowy-rodzaj-motyli-zostal-nazwany-po-najmroczniejszej-postaci-z-wladcy-pierscieni-fot-https-doi-org-10-1111-syen-12590-cc-by-4-0-c3b4c13.jpg" width="938" height="670" alt="Odkryto nowy rodzaj motyli. Został nazwany po najmroczniejszej postaci z „Władcy Pierścieni” (Fot. https://doi.org/10.1111/syen.12590, CC BY 4.0)" title="Odkryto nowy rodzaj motyli. Został nazwany po najmroczniejszej postaci z „Władcy Pierścieni” (Fot. https://doi.org/10.1111/syen.12590, CC BY 4.0)" /> Co wiemy o motylu Fabriciana adippe Motyle tego gatunku zasiedlają duża część północnej półkuli, z wyłączeniem Ameryki. Rozpiętość ich skrzydeł sięga 7 cm, czyli prawie tyle, ile wynosi długość papierosa. To jest jeden z największych motyli w Wielkiej Brytanii. Jego gąsienice są charakterystyczne, pokryte kolcami. To świetny kamuflaż w suchej brązowej ściółce wśród liści w kwietniu i maju. Dorosłe osobniki pojawiają się w czerwcu i lipcu. Wówczas piją nektar z ostów i kwiatów jeżyny. Gatunek ten był niegdyś szeroko rozpowszechniony w Anglii i Walii, ale od lat sześćdziesiątych XX wieku odnotował dramatyczny spadek liczebności. Głównie z powodu zniszczenia jego siedlisk przez zabudowę i szkodzącą im gospodarkę gruntami. Źródło: National Trust. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Kokony jedwabnika są źródłem jedwabiu. Jak powstaje ten niezwykły materiał i jaka jest jego historia?
Jest znany od 8500 lat, ale do dziś pozostaje jednym z najbardziej luksusowych materiałów na świecie. Przez wieki był synonimem bogactwa i ożywiał światowy handel. Jak kokony jedwabnika zmieniają się w jedwab?
W tym artykule: Jak powstają kokony jedwabnika? Legenda o odkryciu jedwabiu Historia produkcji jedwabiu Proces produkcji jedwabiu Właściwości jedwabiu Jedwabniki to niewielkie, nocne motyle, pierwotnie występujące na Dalekim Wschodzie. Gdzie dokładnie? To niełatwe do ustalenia, bo zostały udomowione przez człowieka i zaprzęgnięte do wytwarzania jedwabnej przędzy prawdopodobnie ponad 5 tysięcy lat temu. Udomowienie nastąpiło w Chinach, ale przypuszcza się że oryginalnym siedliskiem jedwabnika były Himalaje. Jedwab wytwarzają dwa gatunki motyli: jedwabnik morwowy (większość produkcji) oraz dębowy. Jedwabnika morwowego już w naturze nie spotkamy – tylko w hodowli. Setki tysięcy pokoleń pod nadzorem człowieka sprawiły, że jedwabnik morwowy utracił zdolność lotu oraz pigment, który przestał być potrzebny do kamuflażu. Jedwabnik dębowy wciąż w Chinach występuje, ma rdzawy kolor i duże skrzydła. Pierwotnie jedwabniki były szkodnikami drzew. Ich gąsienice odżywiają się bowiem liśćmi morwy lub dębu. Jak powstają kokony jedwabnika? Przepoczwarzające się gąsienice wytwarzają duże kokony jedwabnika. To właśnie one są źródłem jedwabnych nici. Inaczej niż pająki, jedwabniki produkują swoje nici za pomogą gruczołów ślinowych. Przeciętny kokon jest stworzony z jednej, bardzo cienkiej i wytrzymałej nici o długości około półtora kilometra. To może być przełom w medycynie i obronności. Jedwabniki po raz pierwszy stworzyły kuloodporny pajęczy jedwab Pajęczy jedwab jest niezwykle wytrzymały, ale trudny do produkcji na masową skalę. Jak temu zaradzić? Naukowcy zmodyfikowali genetycznie pewien gatunek. Z dobrym skutkiem. Jedwabniki w naturze rozmnażają się raz do roku. W hodowli, zależnie od populacji, nawet osiem razy. Po złożeniu przez samicę motyla jajeczek, po około 2 tygodniach wykluwają się larwy. Gąsienice są bardzo żarłoczne i szybko rosną. Po czterech wylinkach przygotowują się do przemiany w poczwarkę, a potem w motyla. Zaczynają budować kokon jedwabnika. Kiedy poczwarka w kokonie przeobrazi się w motyla, wydziela specjalne enzymy rozpuszczające jedwabne nici i wydostaje się z kokonu. Cały cykl życiowy jedwabnika trwa 6–8 tygodni. Legenda o odkryciu jedwabiu Możliwość pozyskania przędzy z kokonów jedwabnika została odkryta prawdopodobnie przypadkowo, już w neolicie. Najstarsze ślady obecności jedwabnych nici znaleziono w neolitycznych grobowcach w Jiahu w Chinach. Nieco późniejsze znaleziska pochodzą sprzed około 4000 lat, również z terenu Chin. Jena z wielu chińskich legend o jedwabiu głosi, że odkryła go cesarzowa Leizu, kiedy to kokon jedwabnika przypadkiem wpadł jej do gorącej herbaty. Próbując go wyjąc, zauważyła odwijającą się długą, błyszczącą i mocną nić. Z czasem stała się pierwszą znaną tkaczką jedwabiu. Kult Leizu jest popularny w chińskiej mitologii. Historia produkcji jedwabiu Chiny miały monopol na produkcję jedwabiu przez około 2000 lat. Tajników jego wytwarzania skutecznie strzegły. Do Europy był eksportowany tzw. jedwabnym szlakiem, jedną z najważniejszych dróg handlowych w historii. Szlak wiódł z Chin, przez pustynię Takla Makan, tereny dzisiejszego Kirgistanu, Uzbekistanu, Turkmenistanu, Iranu, Iraku aż do Konstantynopola. Miał około 12 tysięcy kilometrów. Sekret produkcji jedwabiu w Europie znano jednak prawdopodobnie już w starożytnej Grecji, a na pewno w cesarstwie bizantyjskim. Stamtąd jedwabnictwo rozprzestrzeniło się na Sycylię, a potem do Włoch i Francji. W XVII wieku opanowało resztę Europy. Z jedwabiu produkowano nie tylko luksusowe ubrania i tekstylne akcesoria, ale i pokrycia mebli, tapety, dywany, spadochrony, torby na proch strzelniczy, a nawet opony rowerowe. O znaczeniu jedwabiu w historii może świadczyć na przykład mnogość określeń na rodzaje przędzy i materiałów, także w języku polskim. Słowa takie jak kordonek, mulina, fular, brokat, krepa, lampas, muślin czy tafta pierwotnie określały właśnie produkty jedwabne. Proces produkcji jedwabiu Proces produkcji jedwabiu, zwany serikulturą, jest wyjątkowo pracochłonny. Jego pozyskiwanie to nic innego, jak mozolne rozwijanie każdego kokonu. To nie zmieniło się od neolitu. Wprawdzie nie robi się już tego w gorącej herbacie, ale najskuteczniejszą metodą jest nadal zanurzenie kokonów we wrzątku. Gorąca woda rozpuszcza salicynę – jeden ze składników śliny jedwabnika, pozwalający na sklejenie nici. Uzbekistan: Jedwabna podróż W połowie drogi między Chinami a Paryżem. Nie tylko na mapie. Uzyskane w ten sposób pojedyncze nici przędzie się w grubsze włókna i nawija na szpule. W jednym włóknie przędzy może być aż 48 pojedynczych nici pozyskanych z kokonów. Aby wyprodukować kilogram jedwabnej przędzy, potrzeba 3000 kokonów. Wcześniej jedwabniki muszą zjeść ponad 100 kg liści morwy. Jedno kimono wymaga przędzy z 5000 kokonów. Co ciekawe, naturalną barwą nici można sterować już na etapie karmienia gąsienic. Wystarczy do karmy dodać odpowiedniego barwnika. Właściwości jedwabiu Jedwab ma wyjątkowe właściwości. Jest wytrzymały, a jednocześnie elastyczny, oddychający, hipoalergiczny, szybko schnie i dobrze przewodzi ciepło. Dzięki temu jest użyteczny zarówno w wysokich, jak i niskich temperaturach. Produkcja jedwabiu współcześnie jest krytykowana przez organizacje broniące praw zwierząt, np. PETA. W trakcie gotowania kokonów giną także poczwarki. Podejmuje się próby bardziej etycznej produkcji – na przykład pozwalając motylom opuścić kokony, kosztem przerwania nici na wiele krótszych odcinków. W ten sposób powstaje tzw. „jedwab ahimsa”. Ahimsa to zasada moralna obecna w hinduizmie i buddyzmie, nakazująca szacunek dla wszelkiego życia. Jedwab ahimsa jest przynajmniej dwukrotnie droższy od zwykłego. W Indiach i Chinach produkuje się też tzw. „dziki jedwab”, z kokonów zbieranych w naturze lub na specjalnych plantacjach roślin lubianych przez jedwabniki. Do jego produkcji używa się kokonów wielu innych gatunków jedwabników, na przykład z rodzaju Antheraea. Współcześnie największym producentem tradycyjnego jedwabiu są niezmiennie Chiny. Na kolejnych miejscach plasują się Indie, Uzbekistan, Brazylia, Iran i Tajlandia. Uśmiercone w procesie produkcji poczwarki jedwabników w wielu krajach są używane do przyrządzania potraw. W Chinach i Tajlandii pieczone są popularnym street foodem. W Japonii podaje się je w potrawie tsukudani, w słodko-kwaśnym sosie. Nasz ekspert Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Fruczak gołąbek bywa nazywany polskim kolibrem. Wbrew pozorom nie jest jednak ptakiem
Fruczak gołąbek bywa nazywany polskim kolibrem, choć nie jest zaliczany ani rodziny kolibrowatych, ani gołębiowatych. Mało tego, nie jest nawet klasyfikowany w gromadzie ptaków, bo wbrew temu, co sugeruje jego właściwa i potoczna nazwa, mówimy tu o owadzie. Gdzie występuje fruczak gołąbek? Czym się odżywia i jaką pełni funkcję w ekosystemie? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Fruczak gołąbek – czemu zawdzięcza swoją nazwę? Czym odżywia się fruczak gołąbek? Gdzie występuje fruczak gołąbek? Czy fruczak gołąbek gryzie? Znaczenie fruczaka gołąbka w ekosystemie Można go spotkać od wiosny do jesieni. Pojawia się przede wszystkim na kwiecistych łąkach, ale często można zaobserwować jego obecność także w przydomowych ogrodach, a nawet na balkonach, na których ustawione są donice z kwiatami. Fruczak gołąbek to piękny owad, a przy tym także niezwykle pożyteczny. Fruczak gołąbek – czemu zawdzięcza swoją nazwę? Fruczak gołąbek (Macroglossum stellatarum), znany też jako dłużniec gwiaździk, to motyl z rodziny zawisakowatych. Bywa nazywany polskim kolibrem. I nic dziwnego – widząc go po raz pierwszy, rzeczywiście można odnieść wrażenie, że patrzy się na tego egzotycznego ptaka. Trzeba przyznać, że mamy tu do czynienia z nietypową sytuacją. W końcu niewielu przedstawicieli gromady owadów może poszczycić się dwiema „ptasimi” nazwami. Skąd się wzięły? Spieszymy z wyjaśnieniem. Pierwszy człon oficjalnej nazwy – fruczak – nawiązuje do stylu latania owada, ale nad tym pochylimy się w dalszej części tekstu. W Australii znaleziono niezwykle rzadką gigantyczną ćmę. Jest tak ciężka, że ledwo lata Największa ćma na świecie „upolowana” przez budowniczych? Niecodziennego odkrycia dokonano na jednem z placów budowy w północno-wschodniej Australii. Wymiary owada robią wrażenie. Drugi człon – gołąbek – wskazuje na jego ubarwienie. Tułów motyla jest pokryty szarymi włoskami, które na pierwszy rzut oka przypominają ptasie pióra. Podobny do ptasiego ogona odwłok składa się z białych i czarnych łusek. Także szaro-srebrne przednie skrzydła mają ubarwienie podobne do gołębich piór. Druga para ma natomiast pomarańczowo-złoty kolor. Przejdźmy teraz do potocznej nazwy tego niezwykłego owada. Dlaczego fruczaka gołąbka nazywa się polskim kolibrem? Wynika to ze stylu latania owada i jego zachowania. Tak jak koliber, fruczak gołąbek potrafi zawisnąć w powietrzu, tuż nad kielichem kwiatu. Jego skrzydła poruszają się błyskawicznie i wydają przy tym charakterystyczny dźwięk. Jako że mówimy tu o okazałym motylu (którego długość to 3–4 cm, a rozpiętość skrzydeł wynosi 4–5 cm), w pierwszej chwili rzeczywiście można go pomylić z kolibrem. Tym bardziej, że jedną z jego charakterystycznych cech jest masywny, aerodynamiczny tułów, przypominający nieco ptasi. Czym odżywia się fruczak gołąbek? Dlaczego fruczak gołąbek zawisa w powietrzu? Takie zachowanie wynika z jego nawyków żywieniowych. Opisywany gatunek odżywia się nektarem. Żeruje na gatunkach, które obfitują w słodki płyn. Preferuje kwiaty o wysokich kielichach. Gdy już wybierze odpowiedni okaz, zawisa nad nim i wsuwa do kielicha długą rurkę ssawki. Najczęściej żeruje na kwiatach ostu, marzanny barwierskiej, petunii, cynii, gwiazdnicy i chabru, ale nie tylko. Gdzie występuje fruczak gołąbek? Fruczak gołąbek żyje w krajach Europy Środkowej, Południowej i Afryki Północnej. Występuje także na niektórych obszarach Azji. W Polsce pojawia się w dwóch falach: na przełomie maja i czerwca i w sierpniu. Pierwsza przylatuje do nas z południa Europy. Samice składają w naszym kraju jajeczka, z których wylęgają się larwy. W sierpniu na łąkach i w ogrodach można zaobserwować charakterystyczne gąsienice o jasnozielonej barwie z białymi kropkami i białymi liniami. Z nich rozwijają się dorosłe osobniki, widoczne u nas od końca sierpnia do października. Wtedy odlatują na południe (fruczak gołąbek preferuje ciepły klimat). Osobniki, które zostają na miejscu, mają niewielkie szanse na przeżycie. Wraz z nadejściem kolejnej wiosny, fruczaki gołąbki wracają do Polski. Nie są to jednak te same osobniki, które opuściły kraj wraz z nastaniem jesieni, a ich potomstwo. Motyle z rodziny zawisakowatych są wyśmienitymi lotnikami, a polski koliber nie stanowi tu wyjątku. Natura dobrze wyposażyła go do odbywania dalekich podróży. Jego skrzydła są poruszane przez silne mięśnie. W locie osiąga prędkość dochodzącą do 50 km/godz., jest więc urodzonym sprinterem. Czy fruczak gołąbek gryzie? Średnie i duże owady mają w sobie coś, co wzbudza w nas strach. Nie jest to specjalnie zaskakujące. W tej gromadzie jest przecież wiele jadowitych gatunków, których użądlenie jest dla nas wyjątkowo bolesne, a nawet niebezpieczne. Nawet te pozornie nieszkodliwe potrafią boleśnie ugryźć i pozostawić po sobie swędzący ślad. Motyle zazwyczaj nie wzbudzają lęku. Przeciwnie, ich wielobarwne skrzydła częściej niż strach wywołują u nas autentyczny zachwyt. Wyjątek stanowią ćmy – zazwyczaj znacznie masywniejsze niż pozostałe motyle i znacznie skąpiej ubarwione. Fruczak gołąbek, choć wiedzie dzienny tryb życia, jest właśnie ćmą. Natura przystosowała go do długich i szybkich lotów. W związku z tym ma masywne, mocno umięśnione ciało, w większości w szarym kolorze. Nic więc dziwnego, że bardziej wrażliwe osoby mogą się go przestraszyć. Uspakajamy jednak – fruczak gołąbek nie gryzie. Natura wyposażyła tego owada w aparat gębowy typu ssącego. Nie może więc ugryźć ani rośliny, ani tym bardziej człowieka. Można więc bez przeszkód podejść i obserwować pięknego fruczaka w trakcie żerowania na kwiatach. Nie będzie to jednak łatwe. Trzeba bowiem pamiętać, że te motyle mają dobry wzrok. Spłoszone, ratują się ucieczką, a latają zwinnie i szybko. Znaczenie fruczaka gołąbka w ekosystemie Fruczak gołąbek nie jest szkodnikiem. Nie gryzie roślin, więc nie może im zaszkodzić. Wielu doświadczonych ogrodników celowo „zaprasza” tego motyla do swoich ogrodów. Nic dziwnego, bo owad pełni wyjątkowo pożyteczną funkcję w każdym ekosystemie, w którym występuje, zarówno w tych naturalnych, jak i w sztucznych. Pszczoły zapylają jedną trzecią roślin, które są naszym pożywieniem. Jak możemy pomóc tym pożytecznym owadom? Pszczoła dba o równowagę ekosystemów. Zapylają jedną trzecią roślin, które są naszym pożywieniem: od jabłek i kabaczków, po kaszę gryczaną i kawę. Tymczasem populacja pszczół male... Jako owad zapylający, żyje w symbiozie z roślinami i poniekąd jest gwarantem bioróżnorodności. Wraz z pozostałymi zapylaczami (błonkówkami, muchówkami, chrząszczami i innymi motylami), odpowiada za zapylanie ok. 78 proc. roślin porastających naszą planetę. Fruczak gołąbek jest o tyle cennym owadem, że wykazuje dużą zdolność transportową. Jest dużym owadem, który lata szybko i świetnie kontroluje lot. To sprawia, że może zbierać pyłek z wielu kwiatów. Obserwując tego owada, można zauważyć, że błyskawicznie przemieszcza się od kwiatka do kwiatka, szukając nektaru. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Odkryto nowy rodzaj motyli. Został nazwany po najmroczniejszej postaci z „Władcy Pierścieni”
Motyla rodzina właśnie się powiększyła. Naukowcy dodali do niej zupełnie nowy rodzaj. Został nazwany Saurona – od władcy Mordoru z powieści J.R.R. Tolkiena.
W tym artykule: Zagrożone gatunki motyli Ile motyli żyje na świecie? Tolkien w biologii i astronomii Otoczone ogniem, żółte jak u kota, czujne i skupione, z czarną szczeliną pośrodku. Takie było Oko Saurona, strzegące tolkienowskiego Mordoru. Podobny wzór odkryto na skrzydłach niewielkich motyli. Naukowcy nazwali je Saurona. Motyle należące do rodzaju Saurona mają pomarańczowe skrzydła. Zdobią je jasne plamy w czarnych obwódkach. Plamy te wyglądają jak oczy. Dzięki nim nieduże i delikatne owady wydają się swoim naturalnym wrogom groźniejsze niż są w istocie. Na razie naukowcy odkryli dwa nowe gatunki należące do Saurona. Zostały nazwane Saurona triangula i Saurona aurigera. Badacze przypuszczają, że może być ich znacznie więcej. Ich poszukiwanie to jednak wyścig z czasem. Zagrożone gatunki motyli – Motyle znajdują się pod ogromną presją środowiskową – mówi Blanca Huertas z Muzeum Historii Naturalnej w Londynie dla „Guardiana”. – Dlatego desperacko staramy się identyfikować i opisywać nowe gatunki – dodaje. Największe, najpiękniejsze i najbarwniejsze – poznaj fascynujące gatunki motyli Te gatunki motyli to jedne z najbardziej niezwykłych owadów świata. Huertas należy do międzynarodowej grupy naukowców, którzy spędzili dziesięć lat, szukając nieznanych przedstawicieli motylej rodziny. W tym czasie przeanalizowano DNA 400 gatunków motyli należących do plemienia Euptychiina. Plemię to jednostka taksonomiczna niższa od rodziny. Nazwanie nowych gatunków od imienia postaci Tolkiena nie jest tylko efektem tego, że naukowcy uważają się za miłośników jego prozy. – Nadając motylom nietypowe imiona, próbujemy zainteresować nimi ludzi – mówi Huertes. – Oraz zwrócić uwagę na to, że motyle na całym świecie radzą sobie coraz gorzej – dodaje naukowczyni. Ile motyli żyje na świecie? Na Ziemi żyje około 150 tysięcy gatunków motyli. W Polsce około trzech tysięcy, z czego większość to motyle nocne, czyli ćmy. Niewiele wygląda tak, jak nowe gatunki należące do Saurona. Choć niektóre z motyli są barwne, a ich skrzydła zdobią skomplikowane desenie, większość woli nie rzucać się w oczy. Motyle są delikatne. Nie mają ani jak walczyć, ani jak się bronić. Jak więc chronią się przed swoimi naturalnymi wrogami – ptakami i nietoperzami? Wiele gatunków stosuje kamuflaż, czyli ma takie ubarwienie i wzory, które sprawiają, że owad zlewa się z otoczeniem. Siedząc ze złożonymi skrzydłami, rusałka pawik przypomina jak uschnięty liść pokrzywy. Nieruchomy w ciągu dnia zawisak borowiec upodabnia się do pnia drzewa. W Australii znaleziono niezwykle rzadką gigantyczną ćmę. Jest tak ciężka, że ledwo lata Największa ćma na świecie „upolowana” przez budowniczych? Niecodziennego odkrycia dokonano na jednem z placów budowy w północno-wschodniej Australii. Wymiary owada robią wrażenie. Inną strategią ochronną jest mimetyzm, czyli udawanie groźniejszych stworzeń. Kiedy rusałka pawik rozłoży skrzydła, odsłania rysunek kocich oczu, niepokojący dla ptaków. Z kolei motyle z rodziny Caligo przypominają siedzącą na gałęzi sowę. Tę samą formę ochrony stosują Saurona – oczy na ich skrzydłach mają uchronić je przed polującymi na nie drapieżnikami. Tolkien w biologii i astronomii Nazywanie nowych gatunków imionami wziętymi z różnych utworów Tolkiena ma długą tradycję. Tylko imieniem Saurona nazwane już zostały pluskwiak, żaba drzewna i dinozaur. Inne postacie wymyślone przez Tolkiena także użyczyły swoich imion najróżniejszym zwierzętom. Macrostyphlus gandalf to chrząszcz, Gollum attenuatus – rekin, a Syconycteris hobbit – nietoperz. Określenie „Oko Saurona” upodobali sobie z kolei astronomowie. Tak został nazwany układ podwójny HR 4796 w gwiazdozbiorze Centaura, otoczony charakterystycznym świecącym pierścieniem. A także dwie mgławice planetarne i galaktyka spiralna z poprzeczką NGC 4151, która znajduje się w gwiazdozbiorze Psów Gończych. Źródło: The Guardian, Systematic Entomology, Wikipedia. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Ciekawostki o motylach. Piszczą, udają drapieżniki i mają „panele słoneczne”. 9 zadziwiających cech motyli
Niektóre żywią się padliną, inne zachowują się jak kolibry. Oto ciekawostki o motylach, które zaskoczą nawet miłośników przyrody.
W tym artykule: Ciekawostki o motylach Gatunki nocne motyli udają dzienne (i na odwrót) Niektóre motyle potrafią piszczeć Motyle wykorzystują skrzydła jako panele słoneczne Motyle udają drapieżniki Motyle mogą dolecieć z Polski do Afryki Istnieją motyle, które żywią się padliną Motyle zachowują się jak kolibry Motyle żyją nawet przez 9 miesięcy Motyle opanowały nanotechnologię lepiej od nas Wszyscy wiemy, że motyle są kruche, bezbronne i żyją zaledwie kilka dni. Tylko czy tak jest naprawdę? Te kolorowe owady nieustannie zaskakują badaczy. Poniżej przedstawiamy najbardziej niezwykłe ciekawostki o motylach. Ciekawostki o motylach Na całym świecie żyje ponad 150 tys. gatunków motyli. Zasiedlają wszystkie kontynenty poza Antarktydą. Kojarzą nam się przede wszystkim z przepięknymi kolorami, choć większość wygląda raczej niepozornie. Mają fascynujący cykl życiowy – z mało atrakcyjnej gąsienicy przekształcają się w budzącą zachwyt postać dorosłą, zwaną imago. W przyrodzie motyle nie są jednak tylko ozdobą. Stanowią pożywienie dla wielu gatunków zwierząt, pełnią także ważną funkcję owadów zapylających. Żeby nie było za słodko – jako gąsienice są wyjątkowo żarłoczne i często traktujemy je jak szkodniki. Przykładami mogą być znane powszechnie bielinki kapustniki czy mole. Motyle fascynują od wieków. Bywają inspiracją dla artystów i wynalazców, ale przede wszystkim są wyzwaniem dla entomologów. To naukowcy studiujący budowę i zachowania tych delikatnych owadów. Gatunki nocne motyli udają dzienne (i na odwrót) Większość z nas wie, że ćmy znacznie różnią się wyglądem od motyli aktywnych w ciągu dnia. Są jednak wyjątki od tej reguły. Gatunki nocne należące do zmroczników, np. gładysz czy oleandrowiec, kolorami nie ustępują dziennym motylom. Naprawdę wyjątkowo prezentują się motyle z rodziny Urania, które do złudzenia przypominają pazie. W przeciwieństwie do większości ciem mają delikatny, wydłużony odwłok oraz duże skrzydła z ogonkami, które układają tak jak motyle dzienne. Odwrotnie jest w przypadku kraśników. Są motylami dziennymi, ale wyglądem do złudzenia przypominają ćmy. Naukowcy długo uznawali je za gatunki nocne, które są aktywne w ciągu dnia. Niektóre motyle potrafią piszczeć Niektóre ćmy odstraszają nietoperze, emitując ultradźwięki typowe dla motyli z rodziny niedźwiedziówek, wyjątkowo przez nietoperze nielubianych z powodu okropnego smaku. Natomiast zmierzchnica trupia główka poszła o krok dalej. W chwilach zaniepokojenia wydobywa z przełyku dobrze słyszalne piszczące dźwięki, które są w stanie przepłoszyć drapieżcę. Motyle wykorzystują skrzydła jako panele słoneczne Jak wszystkie owady, motyle są zmiennocieplne. Jeśli ich ciała nie osiągną odpowiedniej temperatury (z reguły ok. 30 st. C), będą niezdolne do lotu. Dlatego często można zaobserwować, że odpoczywające motyle wygrzewają się na słońcu z rozłożonymi płasko skrzydłami. Zdecydowanie łatwiej mają gatunki o ciemnym ubarwieniu (jak Battus polydamas), ponieważ takie „panele fotowoltaiczne” skuteczniej gromadzą energię. Motyle udają drapieżniki Motyle potrafią się chronić przed swymi naturalnymi wrogami. Rusałka pawik siedząca ze złożonymi skrzydłami wygląda jak uschnięty liść pokrzywy. Aktywny nocą zawisak borowiec dostosował swoje barwy do deseni na korze drzew do tego stopnia, że gdy w dzień pozostaje w stanie spoczynku, staje się niemal niewidoczny. Inną formą ochrony jest mimetyzm, czyli udawanie innych, znacznie bardziej agresywnych gatunków. Przeziernik osowiec przypomina szerszenia, podobnie jak zmierzchnica trupia główka, która także straszy żółtoczarnym odwłokiem. Wspomniana wcześniej rusałka pawik potrafi zmylić przeciwnika rysunkiem kocich oczu na wierzchniej stronie skrzydeł. Motyle z rodziny Caligo – również dzięki kojarzącym się z oczami wzorom – przypominają siedzącą na gałęzi sowę. Motyle mogą dolecieć z Polski do Afryki Nie wszystkie gatunki motyli zimują w chłodniejszych strefach klimatycznych. Niektóre – w tym rusałki, część perłowców, szlaczkonie i zawisaki – potrafią migrować na ogromne odległości, nie ustępując w tym ptakom. Znanym na całym świecie przykładem są amerykańskie monarchy, podróżujące masowo z Kanady do Meksyku. Jednak nasz rodzimy osetnik też jest wytrwałym lotnikiem. W ciągu roku pokonuje trasę długości nawet 14 tys. km! Tyle tylko, że nie robi tego ten sam motyl. Migrujące osetniki co jakiś czas robią sobie przerwę w podróży. Wówczas rozmnażają się i w dalszą drogę wyrusza kolejne pokolenie. Takich przystanków po drodze może być nawet sześć lub siedem. Migracja osetników nadal jest słabo zbadana, ponieważ nie podróżują one w dużych stadach. Na dodatek ich obserwacja podczas lotu na dużych wysokościach jest znacznie trudniejsza niż w przypadku ptaków. Istnieją motyle, które żywią się padliną Podstawą motylej diety jest nektar kwiatów. Brakuje w nim jednak soli mineralnych, które owady muszą pozyskać z innych źródeł. Mogą być nim fermentujące owoce, które spadły z drzew, ale również błoto (deszczówka wypłukuje sole z ziemi, dlatego motyle przy kałużach to dość częsty widok), odchody zwierząt czy nawet padlina. Tę ostatnią upodobała sobie zwłaszcza rusałka admirał o pięknym ciemnym ubarwieniu. Sole mineralne są potrzebne głównie samcom, ponieważ od tych substancji zależy jakość ich plemników. Motyle zachowują się jak kolibry W Polsce można spotkać zwierzęta bardzo podobne do tych maleńkich ptaszków. To motyle z rodziny zawisaków. Sama ich nazwa wskazuje na wyróżniającą je umiejętność. W trakcie wysysania nektaru z kwiatów umieją zawisnąć w powietrzu, utrzymywane przez bardzo szybki ruch skrzydeł (nawet do 5 tys. uderzeń na minutę!). Ssawki zawisaków są wyjątkowo długie, co też kojarzy się z dziobami kolibrów. Motyle te często są jaskrawo ubarwione. Fruczak gołąbek, będący typowym przedstawicielem tej grupy, ma dodatkowo owłosiony odwłok, kojarzący się z pierzastym ogonem. Takie podobieństwa w przyrodzie noszą nazwę konwergencji. Wynikają z identycznego przystosowania dwóch zupełnie różnych gatunków do podobnych warunków środowiska. Motyle żyją nawet przez 9 miesięcy Dorosłe postaci motyli nie są zbyt długowieczne – giną najczęściej po 2–4 tygodniach. Są jednak wyjątki od tej reguły. W biciu rekordów motylom pomaga zima, a konkretnie hibernacja. Jeśli zapadają w nią osobniki dorosłe, mogą przeżyć nawet dziewięć miesięcy. W Polsce jednym z rekordzistów jest pospolity latolistek cytrynek. Wylęga się w lipcu, w sierpniu zapada w sen, a wiosną pojawia się jako jeden z pierwszych gatunków owadów. Wówczas przystępuje też do rozrodu. Motyle opanowały nanotechnologię lepiej od nas Bajeczne kolory motyli przyciągają uwagę, ale nie zawsze są „prawdziwe”. Ich skrzydła same w sobie są pozbawione barw. Kolor to zasługa łusek, ułożonych jak dachówki. Gdy dotkniemy skrzydła motyla, osypują się one jak pyłek. Niektóre łuski, na pozór kolorowe, tak naprawdę są bezbarwne. Tak jest w przypadku występujących w Polsce mieniaków (np. strużnika i tęczowca) oraz tropikalnych motyli z rodzaju Morpho. Ich łuski wydają się niebieskie lub fioletowe, ponieważ mają specyficzną strukturę, widoczną dopiero pod mikroskopem. Są częściowo wypełnione powietrzem, dzięki czemu działają jak pryzmaty. Czyli rozpraszają białe światło, wydobywając z niego kolory, które zmieniają się zależnie od tego, pod jakim kątem na nie patrzymy. Ewolucja wyposażyła motyle skrzydła w struktury tak małe i tak złożone, że są one obiektem zazdrości specjalistów od nanotechnologii. Oni na razie mogą tylko pomarzyć o skonstruowaniu czegoś podobnego.
Celnicy znaleźli na lotnisku bardzo rzadką ćmę . Ostatni raz widziano ją 110 lat temu
Larwy i poczwarki niezwykłego owada znaleziono w bagażu podręcznym. Analiza wykazała, że to gatunek, który ostatnio widziano w 1912 roku.
W tym artykule: Ostatni raz ćmę odkryto i opisano w 1912 roku. Od tamtego czasu nikt jej nie widział Gdyby owady wydostały się z lotniska, mogłyby stanowić zagrożenie dla ekosystemów Ile żyją ćmy? Niektórzy entomolodzy czekają na takie odkrycie całe życie, a i tak nie wszystkim się to udaje. Właśnie dlatego pracownicy z lotniska w Detroit mogą mówić o niesamowitym szczęściu. We wrześniu ubiegłego roku podczas rutynowej kontroli, w bagażu podręcznym pewnego pasażera odnaleźli larwy i poczwarki bardzo rzadkiej ćmy. Ostatni raz ćmę odkryto i opisano w 1912 roku. Od tamtego czasu nikt jej nie widział Pasażer przyleciał do Stanów Zjednoczonych z Filipin. W jego walizce znajdowały się strąki rośliny leczniczej. Celnicy zwrócili jednak uwagę na to, że w nasionach znajdują się dziury, które były wydrążone przez larwy owadów. Rządowa agencja U.S. Customs and Border Protection (CBP) zarekwirowała nasiona. Wstępne oględziny wykazały, że ćmy należą do rodziny omacnicowatych (Pyralidae). Motyle piszczą, udają drapieżniki i mają „panele słoneczne". 9 cech motyli, o których nie wiedziałeś Niektóre żywią się padliną, inne zachowują się jak kolibry. Oto ciekawostki o motylach, które zaskoczą nawet miłośników przyrody. W celu dokładniejszej ekspertyzy owady, które były we wczesnej fazie rozwoju, zostały przesłane ekspertom z dziedziny entomologii. Sprawą zajął się Departament Rolnictwa USA. Naukowcom udało się rozpoznać tajemniczego owada. Okazało się, że jest to Salma brachyscopalis Hampson. Gatunek, który ostatni raz widziano w 1912 roku. Co ciekawe, to pierwszy raz w historii, kiedy odnaleziono larwy i poczwarki tej ćmy. Gdyby owady wydostały się z lotniska, mogłyby stanowić zagrożenie dla ekosystemów Chociaż odkrycie jest niewątpliwie niezwykłe, to władze CBP przypominają, że to duży sukces celników, że udało im się wykryć te owady. – Nasi specjaliści odkrywają kluczową rolę w dbaniu o bezpieczeństwo naszego kraju i ekosystemów – mówił w oświadczeniu Robert Larkin, dyrektor portu lotniczego w Detroit. W Australii znaleziono niezwykle rzadką gigantyczną ćmę. Jest tak ciężka, że ledwo lata Największa ćma na świecie „upolowana” przez budowniczych? Niecodziennego odkrycia dokonano na jednem z placów budowy w północno-wschodniej Australii. Wymiary owada robią wrażenie. Chociaż każdego roku dochodzi do dziesiątek tysięcy przypadków nielegalnego przemytu niebezpiecznych stworzeń na teren Stanów Zjednoczonych, śledczy nie mają podstaw, by sądzić, że turysta próbował przeszmuglować Salma brachyscopalis Hampson. Eksperci przyznają, że nowy gatunek owada, który nie występuje naturalnie na danym kontynencie, może stanowisk zagrożenie dla innych insektów lub zwierząt oraz wyrządzić duże szkody w sektorze rolniczym. Larwy i poczwarki ćmy zostały po wszystkim unicestwione poprzez sterylizację parową. Ile żyją ćmy? Ćmy to owady z grupy motyli. Prowadzą nocny tryb życia. Żywią się głównie nektarem kwiatowym. Mają cienkie i proste czułki. Ich skrzydła są połączone wędzidełkiem i zazwyczaj są w odcieniach brązu, czerni i szarości. Widoczne na nich wzory służą im zazwyczaj jako kamuflaż. Niektóre gatunki bardzo różnią się wielkością. Najmniejsze osiągają rozpiętość skrzydeł zaledwie kilku milimetrów, a największe nawet ponad 30 centymetrów. Motyl monarcha – najbardziej zagadkowy ze świata motyli. Badanie jego wędrówek trwało 30 lat Motyl monarcha (Danaus plexippus) podczas lotu na południe może pokonywać nawet 4 tysiące kilometrów. To jedyny na świecie tak daleko migrujący owad. Co jeszcze o nim wiemy? Duża liczba gatunków ciem nie spożywa żadnego pokarmu. Energię pozyskują z zapasów, które nagromadziły w fazie życia larwy. Właśnie dlatego ćmy żyją bardzo krótko. Zazwyczaj od kilku dni do kilku tygodni. Co ciekawe, istnieją gatunki motyli nocnych, które wysysają krew. Wkłuwają w ciało ofiary sztywną kłujkę i wprowadzają swój aparat gębowy pod skórę. To między innymi Calpytra thalictri. Źródło: U.S. Customs and Border Protection
Największe, najpiękniejsze i najbarwniejsze – poznaj fascynujące gatunki motyli
Te gatunki motyli to jedne z najbardziej niezwykłych owadów świata.
W tym artykule: Motyle w Polsce Największe motyle Ciekawostki o motylach Motyle w Polsce Motyle to owady, które występują na wszystkich kontynentach, poza Antarktydą. Spośród największych motyli w Europie, które występują także w Polsce, ogromne wrażenie robi zmierzchnica trupia główka (Acherontia atropos) i pawica gruszówka (Saturnia pyri). Piszczą, udają drapieżniki i mają „panele słoneczne". 9 cech, których nie wiedziałeś o motylach Niektóre żywią się padliną, inne zachowują się jak kolibry. Oto ciekawostki o motylach, które zaskoczą nawet miłośników przyrody. Nad Wisłą żyje ponad 3150 gatunków motyli, z czego niespełna 160 to motyle dzienne, a aż 3 tysiące to motyle ciemne. Dla porównania na świecie jest ich aż 150 tysięcy. Najpowszechniejszy gatunek w Polsce to rusałka pawik (Aglais io). Co ciekawe, gąsienice tego motyla można spotkać na pokrzywie zwyczajnej. Na terenie naszego kraju często odnotowuje się również: bielinka rzepnika (Pieris rapae) i bielinka bytomkowca (Pieris napi). Zarówno w Polsce, jak i na świecie populacja motyli kurczy się. Już dziś trzeba mieć szczęście, żeby spotkać motyla w mieście. Dzieje się tak głównie za sprawą zanieczyszczenia środowiska oraz ograniczania naturalnych siedlisk motyli, takich jak łąki i lasy. Największe motyle Największe motyle na świecie żyją w strefie tropikalnej i subtropikalnej. Rekordzistą jest motyl królowej Aleksandry (Ornithoptera aleksandrae) z rodz. Papilionidae. Jest gatunkiem chronionym, występującym już tylko na jednym stanowisku w Papui Nowej Gwinei. Rozpiętość skrzydeł samic tego gatunku może osiągać 280 mm, a masa ciała 25 g. Do grona największych motyli na świecie zalicza się też Ornithoptera goliath. Ten niezwykle rzadko występujący owad żyje w nowej Gwinei, a swoją nazwę zawdzięcza porównaniom zawdzięcza do biblijnego olbrzyma. Trzeci co do wielkości motyl świata to Papilio antimachus. Pomarańczowo-czarny owad żyje w tropikalnych lasach zachodniej i środkowej Afryki. W przeciwieństwie do wielu innych motyli Papilio antimachus może czuć się bezpiecznie, ponieważ jego ciało jest niezwykle toksyczne dla potencjalnego drapieżnika. Motyl monarcha – najbardziej zagadkowy ze świata motyli. Badanie jego wędrówek trwało 30 lat Motyl monarcha (Danaus plexippus) podczas lotu na południe może pokonywać nawet 4 tysiące kilometrów. To jedyny na świecie tak daleko migrujący owad. Co jeszcze o nim wiemy? Ciekawostki o motylach Nie wszystkie motyle swym wyglądem odpowiadają temu, co w powszechnej świadomości uchodzi za wizerunek motyla – istnieją gatunki, których samice są bezskrzydłe. Żyjące na Hawajach ćmy z rodzaju Eupithecia (rodz: Geometridae, E. staurophragma i E. orichloris) mają gąsienice, będące drapieżnikami polującymi na drobne owady. Ofiara zostaje pochwycona w utworzony z przekształconych odnóży tułowiowych kosz. Atak trwa zaledwie 1/12 sekundy. Bezkolczy śnieżyczek (Acentria ephemerella rodz. Pyralidae) to motyl, którego gąsienice żyją pod wodą. Ponadto u tego gatunku występują dwie formy samic: uskrzydlona – żyjąca na lądzie oraz o zredukowanych skrzydłach, żyjąca pod wodą. Występujące także w Polsce sówkowate (Noctuidae), takie jak Mamestra brassicae i Cosmia trapezina, mogą uzupełniać swoją dietę innymi gąsienicami, często również swojego gatunku i dlatego nazywane bywają „kanibalami”. Południowoamerykańska omacnica (rodz. Pyralidae Cryptoses choloepi) związana jest z leniwcem trójpalczastym. Postacie dorosłe żyją w jego sierści, natomiast gąsienice odżywiają się jego odchodami. Gąsienice korowódki śródziemnomorskiej (Thaumetopoea pityocampa) w swoich włoskach mają białko o właściwościach parzących, taumatopeinę, która może powodować stany zapalne skóry, a nawet owrzodzenia i wtórne zakażenia ropne. Gąsienice południowoamerykańskiej pawicy (rodz. Saturniidae Lonomia achelous), dysponują substancją fibrynolityczną i mogą powodować u zwierząt, trwające nawet do czterech tygodni, krwawienie, między innymi z nosa i skóry. Nie wszystkie motyle żywią się nektarem kwiatów. Zdarzają sie gatunki, dla których pożywieniem są krew, mocz i padlina. Większość motyli żyje zaledwie kilka tygodni. Zdarzają się jednak gatunki, jak np. latolistek cytrynek (Gonepteryx rhamni), które potrafią przeżyć nawet do 9 miesięcy. Dzieje się tak, dzięki zimowej hibernacji. Machnięcie skrzydeł motyla może zmienić bieg historii? Naukowo o „efekcie motyla” Czy podróżnik w czasie zabijający Hitlera, gdy ten był jeszcze dzieckiem, powstrzymałby nie tylko II wojnę światową, ale zmienił niechcący bieg wydarzeń całego XX wieku? Fizycy kwantowi... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/czy-teoria-dotyczaca-efektu-motyla-nosi-w-sobie-choc-ziarno-naukowej-prawdy-photo-by-carl-court-getty-images-3f3d720.jpeg" width="938" height="626" alt="Czy teoria dotycząca efektu motyla nosi w sobie choć ziarno naukowej prawdy? (Photo by Carl Court/Getty Images)" title="Czy teoria dotycząca efektu motyla nosi w sobie choć ziarno naukowej prawdy? (Photo by Carl Court/Getty Images)" />
Ważny apel Lasów Państwowych. Chodzi o zabijanie gąsienic
Każdy motyl był kiedyś gąsienicą i to wiedzą już dzieci w przedszkolu, ale czy pamiętamy o tym, kiedy owady zawędrują nasze ramiona, a my pospiesznie je strącamy?
W tym artykule: Apel Lasów Państwowych Gąsienice a różnorodność roślin Motyle w Polsce Latem lasy dają nam chłód, zimą ciepło, a przez cały rok tlen. Mimo wielu dobrodziejstw nadal zapominamy o tym, że między drzewami jesteśmy gośćmi. Często zachowujemy według własnych zasad, często niszcząc przy tym nasz ekosystem. Z pomocą przychodzą akcje edukacyjne prowadzone przez Lasy Państwowe. Najnowszy apel w Internecie dotyczy gąsienic. Apel Lasów Państwowych Licznymi mieszkańcami lasów i nie tylko, są między innymi małe, czarne, włochate gąsienice. Nie wszyscy o tym pamiętamy, ale to przecież larwy motyli rusałek pokrzywników i rusałek pawików. Owady te często budzą niepokój ogrodników. Na forach internetowych nie brakuje pytań o to, jak skutecznie się ich pozbyć. Lasy Państwowe przypominają, dlaczego nie powinniśmy zabijać gąsienic. We wpisie na oficjalnym profilu Lasu Państwowych na Facebooku czytamy, że gąsienice stanowią pożywienie dla ptaków, a zwłaszcza dla ich potomstwa. Te, które przetrwają, następnie przemienią się w motyle, które cieszą nasze oczy. Bez gąsienic, zabraknie motyli – to prosta matematyka. W Australii znaleziono niezwykle rzadką gigantyczną ćmę. Jest tak ciężka, że ledwo lata Największa ćma na świecie „upolowana” przez budowniczych? Niecodziennego odkrycia dokonano na jednem z placów budowy w północno-wschodniej Australii. Wymiary owada robią wrażenie. Gąsienice a różnorodność roślin Co zrobić, żeby zadbać o różnorodność ekosystemu? Zadbajcie o różnorodność roślin. Także tak zwanych chwastów, które są szalenie potrzebne, ale i równie piękne! Nie można mieć w ogrodzie samych tuj, a potem dziwić się, że przylatuje do nas mało ptaków, mało zapylaczy, mało motyli. Dbajmy o roślinną różnorodność, a będziemy cieszyć oczy wspaniałymi motylami, zarówno w dzień, jak i w nocy – tłumaczą Lasy Państwowe. Co ciekawe, spośród ponad 3 tysięcy gatunków motyli tylko 163 to gatunki dzienne. Prawdziwy spektakl kolorów rozgrywa się pod osłoną nocy. Motyl monarcha – najbardziej zagadkowy ze świata motyli. Badanie jego wędrówek trwało 30 lat Motyl monarcha (Danaus plexippus) podczas lotu na południe może pokonywać nawet 4 tysiące kilometrów. To jedyny na świecie tak daleko migrujący owad. Co jeszcze o nim wiemy? Motyle w Polsce W ostatnich latach na terenie Polski zaobserwowano obecność ponad 160 gatunków motyli dziennych. Najliczniejsze grupy to rusałkowate (75 gatunków) i modraszkowate (49 gatunków). Mimo że największą popularnością cieszy się paź królowej, to nie tylko on zasługuje za uznanie. Równie kolorowi są jego kuzyni z tej samej grupy paziowatych, w tym na przykład niepylak apollo czy zygzakowiec koronkowiec. Choć motyle mogą wydawać się owadami występującymi niemal wszędzie w dodatku to bardzo licznie, to wiele gatunków wymaga ścisłej ochrony. Owady te stanowią podporę ekosystemów nie tylko jako ważne ogniwa łańcuchów pokarmowych, ale też zapylacze roślin. Pamiętajmy o tym, kiedy będziemy myśleli o pozbyciu się gąsienic z naszych ogrodów.
Motyl monarcha – najbardziej zagadkowy ze świata motyli. Badanie jego wędrówek trwało 30 lat
Motyl monarcha (Danaus plexippus) podczas lotu na południe może pokonywać nawet 4 tysiące kilometrów. To jedyny na świecie tak daleko migrujący owad. Co jeszcze o nim wiemy?
Charakterystyka motyla monarchy Danaus plexippus czyli motyl monarcha – jak ochrzcił go słynny szwedzki przyrodnik Karol Linneusz, na cześć angielskiego króla Wilhelma III – to przedstawiciel rodziny nymphalidae (rusałkowate, południcowate, południce, perłowce). Występuje w obu Amerykach – na obszarze od Kanady po Argentynę, na Hawajach, a także w Australii, Europie i w Indonezji. Jednak najbardziej danaus plexippus kojarzony jest z Kanadą, przez niektórych uważany nawet za jej symbol. Motyl monarcha nazywany jest również danaidem wędrownym. Monarcha to motyl o jednolitym, łatwo rozpoznawalnym pomarańczowo-czarnym ubarwieniu skrzydeł, co jest charakterystyczne dla gatunków motyli o dużym zasięgu występowania. Rozpiętość skrzydeł monarchy wynosi maksymalnie nawet 10 centymetrów, a długość od głowy do końca odwłoka trzy centymetry. Długość życia motyla monarchy to trzy-cztery tygodnie, a w przypadku pokolenia zimującego, do ośmiu miesięcy. Zaloty motyla monarchy odbywają się w dwóch etapach. Pierwszy to faza powietrzna – samiec motyla monarchy goni samicę i ściąga na ziemię, natomiast w fazie ziemnej samiec i samica złączone ze sobą kopulują przez około 60 minut. Samice Danaus plexippus składają jaja na roślinach – głównie z rodziny trojeściowatych, których to liście stanowią pożywienie dla larw motyla monarchy. Z jaj wykluwają się właśnie larwy, które potem zamieniają się w poczwarki, aby następnie stać się dorosłym motylem. Pełną dojrzałość reprodukcyjną monarcha osiąga po trzech dniach. Zimowiska monarchy znajdują się w Kaliforni i Meksyku. Kiedy przychodzi wiosna, danaus plexippus budzą się z zimowego snu, kopulują na terenach zimowisk, a następnie wyruszają w drogę na północ. Motyl monarcha: migracja Rokrocznie motyle monarchy pokonują kilka tysięcy kilometrów, z Kanady i północy Stanów Zjednoczonych do swych meksykańskich i kalifornijskich zimowisk. Jest to najdłuższa na Ziemi tego typu migracja. Właśnie masowe wędrówki motyla monarchy czynią go tak popularnym i ciekawym owadem. Przez lata motyle danaus plexippus stanowiły nie lada zagadkę dla naukowców. A wszystko zaczęło się od pewnego małżeństwa naukowców z Kanady. Fred i Norah Urquhartowie poświęcili całe życie na obserwację i badania motyli monarchów. Nurtowało ich pytanie, dokąd odlatują te niezwykłe owady. Przez lata oznaczali złapane motyle naklejkami ze swoim adresem, aby można było wytyczyć trasę lotu motyli monarchów. Dzięki żmudnym obserwacjom i pomocy rzeszy innych naukowców, po 30 latach, w 1975 roku Urquarthowie zlokalizowali miejsca zimowania danaus plexippus na niektórych wulkanicznych górach niedaleko pasma Sierra Madre. To odkrycie otworzyło drzwi do kolejnych badań nad motylem monarchą. Naukowcy zaczęli się bowiem zastanawiać, jak ważący niespełna pół grama motyl, którego życie trwa jedynie około miesiąca, jest w stanie przetrwać tak daleką podróż, podczas której dziennie pokonuje aż 130 kilometrów. Istnieje kilka hipotez na ten temat. Jedna z nich jest taka, że żaden motyl monarcha nie przeżywa całej trasy lotu, a w trakcie wędrówki pojawia się kilka nowych pokoleń, które są wyposażone w pamięć gatunkową o trasie przelotu. Z kolei inna hipoteza zakłada, że danaus plexippus w ogóle nie rozmnażają się podczas wędrówki, co pozwala im zaoszczędzić energię potrzebną do przelotu i przetrwania zimy. Motyl monarcha podczas wędrówki w ogóle się nie odżywia. Czerpie energię z zapasów zgromadzonych w ciele tłuszczowym znajdującym się w odwłoku. Badaczy interesuje również nawigacja stosowana przez motyla monarchę. Okazuje się, że podczas dalekich migracji bardzo ważną rolę pełnią czułki i.. kompas. Przedstawiciele danaus plexippus do nawigacji wykorzystują pozycję słońca. Naukowcy odkryli, że motyl monarcha pozbawiony czułek traci orientację w terenie. Z kolei jeśli pomaluje mu się czułki na czarno, zbacza z kursu, bo nie jest w stanie zsynchronizować się ze słońcem. Stąd wniosek, że to właśnie w czułkach znajduje się zegar dobowy motyla monarchy. Oprócz tego danaus plexippus posiada tak zwany zmysł magnetyczny (magnetorecepcja). Oznacza to, iż motyl monarcha wyposażony jest w specjalne białka, które umożliwiają mu wykrywanie pola magnetycznego ziemi. Motyl monarcha w Polsce Motyl monarcha nie jest gatunkiem występującym w Polsce naturalnie. Zdarzały się pojedyncze przypadki natrafienia na danaus plexippus, jednak najprawdopodobniej osobniki te pochodziły z zamkniętych hodowli. Monarcha gatunkiem zagrożonym Motyl monarcha jest gatunkiem zagrożonym. W ciągu kilkunastu lat populacja danaus plexippus zmalała w drastycznym stopniu. Ocenia się, że do głównych przyczyn tego niepokojącego zjawiska zaliczyć można stosowanie w rolnictwie herbicydów, które uniemożliwiają rozwój trojeści, na których monarchy składają jaja. Kolejną przyczyną zmniejszania populacji motyla monarchy jest nielegalny wyrąb lasów meksykańskich. Ten proceder udało się w znacznym stopniu zahamować, przekonując mieszkańców chronionych obszarów, że motyle monarchy, stanowiący ogromną atrakcję turystyczną, przynosi im więcej korzyści, aniżeli drzewo, które ścinają. Istnieje wiele inicjatyw i projektów mających na celu ochronę gatunku motyla monarchy. Jest on, na przykład, jako jedyny owad, objęty ochroną w ramach Konwencji Bońskiej czyli konwencji o ochronie wędrownych gatunków zwierząt. Mieszkańcy terenów odwiedzanych przez motyla monarchę zachęcani są do sadzenia niezbędnych mu do życia roślin. Tworzone są specjalne stacje (monarch waystation) zapewniające motylom monarchom zasoby niezbędne do przeżycia. Mimo to wciąż istnieje obawa, że wyjątkowe zjawisko migracji danaus plexippus zaniknie. Motyl monarcha: ciekawostki Larwy motyla monarchy nie bez powodu odżywiają się liśćmi roślin trojeściowatych. Owady te stosują nierzadki w przyrodzie fortel. Niektóre rośliny trojeściowate zawierają bowiem substancje trujące, które odkładają się w powłokach larw monarchy, co sprawia, że gąsienice stają się trujące dla drapieżników. Również wyraziste ubarwienie motyla monarchy jest dla potencjalnego napastnika wyraźnym sygnałem – “nie jedz mnie, jestem trujący” Motyl monarcha zimuje w lasach Meksyku na różnych gatunkach drzew. Występuje tam tak licznie, że las zmienia kolor z zielonego na pomarańczowy, a gałęzie drzew czasem łamią się pod wpływem ciężaru motyli monarchów, w wyniku czego drzewa z czasem obumierają. Oprócz typowego, pomarańczowo-brunatnego motyla monarchy istnieje również biały przedstawiciel tego niezwykłego gatunku. Jest on jednak bardzo rzadko spotykany. Występuje między innymi w Australii, Indonezji, czy Stanach Zjednoczonych.
Machnięcie skrzydeł motyla może zmienić bieg historii? Naukowo o „efekcie motyla”
Czy podróżnik w czasie zabijający Hitlera, gdy ten był jeszcze dzieckiem, powstrzymałby nie tylko II wojnę światową, ale zmienił niechcący bieg wydarzeń całego XX wieku? Fizycy kwantowi twierdzą, że niekoniecznie taki niechciany efekt motyla istnieje.
Przed takimi niebezpieczeństwami mieszania w historii doktor Emmet Brown ostrzegał młodego Marty’ego w filmie „Powrót do przeszłości”. Pokazane są one także w filmach „Przypadek”, „Biegnij Lola, biegnij” czy „Efekt motyla” właśnie. Co innego popularno-naukowa rozrywka, a co innego rzeczywiste problemy fizyki. View oEmbed on the source website Nie mogąc skorzystać z przenoszącego się w czasie DeLoreana DMC-12, para fizyków z amerykańskiego Los Alamos National Laboratory musiała zadowolić się symulacją na komputerze kwantowym IBM-Q. Symulacja – Na tego typu maszynie nie jest szczególnie trudne ani symulowanie wydarzeń dziejących się równolegle na dwóch gałęziach czasu, ani pokazywanie jakiegoś procesu wspak – wyjaśnił fizyk teoretyczny Nikolai Sinitsyn. Fizycy nie stworzyli w maszynie kwantowej identycznej z naszą alternatywnej rzeczywistości zasiedlonej przez symulowane byty ludzkie, jak miało to miało na przykład miejsce w serialu „Devs” sieci FX. Im wystarczyła uboższa scenografia złożona ze skorelowanych ze sobą stanów kwantowych. Pozwoliło im to na obserwowanie jak drobne zmiany podczas odtwarzania przeszłych wydarzeń wpływać będą na rozwój sytuacji w kolejnych etapach. – Zobaczyliśmy jak w złożonym świecie kwantowym wyglądać będzie proces cofnięcia się w czasie, dokonania tam małych uszkodzeń i powrót do współczesności. Nasz świat przetrwał ten eksperyment, ergo efekt motyla w mechanice kwantowej nie istnieje – przekonuje Sinitsyn. Znane zjawisko Założenie, że drobna zmiana może przynieść olbrzymie skutki nie jest nowa. Choćby w 1800 roku w pracy „Die Bestimmung des Menschen” (niem. powołanie człowieka) niemiecki filozof Johann Gottlieb Fichte napisał, że „nie da się usunąć ziarnka piasku ze swojego miejsca nie zmieniając wszystkich części niepoliczalnej całości”. Samemu wyrażeniu „efekt motyla”, zapożyczonemu przez autorów filmu o tym samym tytule z 2004, pozwolił niejako narodzić się Ray Bradbury, który w krótkim opowiadaniu z 1952 roku „I uderzył grzmot” (org. ”Sound of thunder”, ze zbioru wydanego w Polsce jako „Złociste jabłka słońca”) pokazał jak dramatyczne skutki dla przyszłości może wywołać rozdeptanie motyla. Niecałą dekadę później, w 1961 roku, eksperyment ilustrujący takie zjawisko wykonał niechcący (zmianę wyniku wywołał zaokrąglając pierwotne dane wprowadzonych do systemu) matematyk Edward Lorenz specjalizujący się w komputerowym przepowiadaniu pogody i deterministycznej teorii chaosu. Dwa lata później przekuł on swoje przypadkowe odkrycie w teorię zaprezentowaną w pracy ”Deterministic Nonperiodic Flow”, w której zawarł komentarz o uderzeniach skrzydeł, ale ptaka. Mewa – Jeden z meteorologów powiedział, że jeżeli [moja] teoria jest prawdziwa, to jedno uderzenie skrzydeł mewy wystarczyłoby do zmiany pogody na zawsze. Choć kontrowersje jeszcze nie umilkły, najnowsze dowody zdają się wskazywać w stronę mewy – napisał. Pod wpływem sugestii kolegów zmienił mewę na bardziej poetycko brzmiącego motyla. Wreszcie, jak głosi anegdota opowiadana przez samego autora, nie mając lepszego tytułu dla prezentacji na 139. spotkaniu Amerykańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Nauki (AAAS), jego kanadyjski kolega matematyk teoretyczny z McGill University podrzucił słynne „Czy machnięcie skrzydeł motyla w Brazylii może wywołać tornado w Teksasie?” Podobnie do rozgniecionego butem motyla z opowiadania Bradbury’ego, efekt trzepania skrzydłami w deterministycznej teorii chaosu ma daleko idące konsekwencje. Jeżeli wszystko z góry jest ukartowane, to jedynym problemem powstrzymującym nas przed poznaniem przyszłości jest złożoność równania. Chaos kontra chaos W świecie klasycznej fizyki, gdzie rzeczywistość działa jak ułożone jedna za drugą kostki domina, łatwiej wyobrazić sobie następowanie kolejnych wydarzeń. Nawet, gdy ostateczny efekt jest poza zasięgiem złożonych algorytmów. Stany kwantowe podlegają jednak innym prawom i do teraz nie było jasne, jak efekt motyla mógłby objawić się w tak złożonej rzeczywistości. Sinitsyn i jego kolega, Bin Yan, chcieli zobaczyć co stanie się jeżeli cofnęliby przebieg interakcji plączących ze sobą kubity (jednostki informacji kwantowej) a potem rozdeptaliby kilka (dokonując ich pomiaru, tym samym zmieniając ich stan) i ponownie uruchomili system i dokonali pomiaru w tej samej konfiguracji. – Odkryliśmy, że jeżeli ktoś z zewnątrz dokonałby zmieniającego stan pomiaru jakiegoś splątania, to nadal moglibyśmy odczytać istotne informacje bo w czasie dekodowania zmiana stanu nie została powiększona – wyjaśnił Yan. Motyl w świecie kwantowym może trzepać swoimi skrzydłami jak opętany. Niczego już nie zmieni. W deterministycznym chaosie kwantowego świata zwyczajnie nie ma możliwości zmiany „efektu końcowego poprzez cofnięcie się w czasie”. Maszyny do podróży w czasie na tym odkryciu nie zbudujemy, ale jacyś fizycy teoretyczni będą mieli szansę zastosować je do swoich filozoficzno-matematycznych rozważań. – Chaos w klasycznej fizyce i chaos w fizyce kwantowej to dwie kompletnie różne rzeczy. I to pokazaliśmy – komentuje Sinitsyn swoją analizę opisaną w czasopiśmie ”Physical Review Letters”.
Ich skrzydła są przepiękne. Dlaczego? Znamy powód [GALERIA]
Dlaczego jedno skrzydło motyla wygląda inaczej? Jak i dlaczego nauczyły się naśladować otoczenie? Zdradzamy ich tajemnice.
Przyjrzyjcie się dokładniej pawicy atlas na zdjęciu powyżej. Zauważ, że jedno skrzydło różni się od drugiego. Z reguły tego nie zauważamy, ale u wielu motyli i ciem wierzchnia i spodnia część skrzydła różnią się wizualnie. To dlatego że używane są do innych celów. Zdaniem Roberta Clarka, fotografa dla National Geographic, to dosyć zdumiewające. - Od wewnętrznej strony skrzydła motyla wyglądają jak brązowy zeschnięty liść, a z kolei od zewnątrz widać niebieski i pomarańczowy kolor. To świetny przykład kamuflażu – wyjaśnia. Motyl opisywany przez Clarka to kallima paralekta (ang. Indian Leafwing) z Sumatry, widoczny na rysunku poniżej. Skrzydlata pasja Motyle, inaczej lepidoptera (rząd owadów obejmujący motyle i ćmy), od dawna intrygują Clarka, który, kiedy tylko natrafi się okazja, odwiedza insektaria i kolekcje entomologiczne. To w Akademii Nauk Przyrodniczych w Filadelfii po raz pierwszy obejrzał ogromną, pochodzącą z epoki Wiktoriańskiej kolekcję amerykańskiego przyrodnika Titiana Ramsaya Peale’a. Z wystawy zafascynowała go budowa tzw. skrzynki Peale’a, przez którą można oglądać okazy z góry i z dołu. Clark zaczął się zastanawiać, jak pokazać to dualistyczne piękno motyli na zdjęciach. W końcu wymyślił, że stworzy zdjęcia kombinowane, które pokazują górną i dolną warstwę skrzydeł obok siebie. Dzięki temu od razu widzimy całość: górę z lewej, a dół z prawej strony. Różnice w wyglądzie skrzydeł pokazują, jak poszczególne gatunki przystosowują się do swojego otoczenia. Clark wyjaśnia, że kolory służą do dopasowywania się do roślin oraz nadają im seksualnej atrakcyjności. – Żywe kolory oznaczają zdrowie i witalność – dodaje. Z kolei bardziej stonowane odcienie pozwalają motylom kolorystycznie dopasować się do liści czy krzaków. Clark ogłasza, że motyle to wizualny dowód na istnienie doboru naturalnego – coś, co w prawie obsesyjny sposób sam stara się udokumentować. (Na jesieni ukaże się jego album o ewolucji). Jak kanarki w kopalni Ćmy i motyle mają wspólnego przodka, ale z czasem ewoluowały do dwóch różnych gatunków. I jeden z nich z pewnością cieszy się lepszą reputacją niż drugi. Clark przyznaje, ze wcześniej nie zdawał sobie sprawy, z tego że ćmy też są piękne. Jednak bliższa obserwacja pozwoliła mu naprawdę docenić ten gatunek. - Nie wiedziałem, że dzienne gatunki ciem są równie fascynujące i piękne – przyznaje. Miłość Clarka do motyli nie ogranicza się do robienia im zdjęć. Sam zaczął również kolekcjonować i wystawiać chrząszcze i motyle. - Zapisałem się na kurs o wystawianiu tutaj w Nowym Jorku – opowiada. – Ta dziwna pasja uaktywniła się u mnie dosyć późno. Czy można mu się dziwić? Kiedy Clark rozpływa się na temat majestatycznych barw i kształtów tych skrzydeł, wiadomo, ze coś w tym jest. One naprawdę są piękne. Tym bardziej, jeśli zdamy sobie sprawę, że ta różnorodność barw i wzorów nie występuje bez powodu – pomaga tym osobnikom przeżyć. - Są niezwykle delikatne – komentuje Clark. – Motyle, żaby, gady – są w pewnym sensie pierwszym wyznacznikiem zmian zachodzących w środowisku. Pod względem zmian klimatu są jak przysłowiowe kanarki w kopalni. Pasja przechodzi dalej Clark wspomina swoje dzieciństwo we wschodnim Kansas – zaraz obok przechodził tamtędy szlak wędrówek motyli zwanych monarchami, którym teraz grozi wyginięcie. - Pamiętam, jak tam schodziliśmy (do niewielkich rozmiarów mulistego dopływu rzeki), by znaleźć miliony monarchów – opowiada. – Leciały w naszą stronę i siadały na nas. Jego siedmioletnia córka, podobnie jak wiele innych dzieci, uwielbia motyle. Zdaniem Clarka narysowała ich pewnie już z tysiąc. I ma nadzieję, że mimo upływu czasu, pomoże jej pielęgnować w sobie tę samą pasję, którą on sam czuje w stosunku do tych cudownych osobników. - Jedną z fajnych aspektów tego projektu jest możliwość opowiadania jej o tym. Pytam się jej: „Lola, dlaczego ten motyl wygląda jak liść?”, a ona odpowiada: „żeby go nikt nie zjadł.” Więcej wspaniałych fotografii Roberta Clarksona przedstawiających upierzenia znajdziecie tutaj. Zajrzyjcie na jego stronę i profil na Instagramie. Źródło: National Geographic Proof
Ten motyl korzystał z nawigacji zanim to było modne. Wykształcił własny system oparty na słońcu
Naukowcy wyjaśnili zagadkę migracji motyli z gatunku danaid wędrowny, zwany także monarchą. Te przepiękne owady korzystają z naturalnego systemu naprowadzania. W wędrówkach orientują się za pomocą kąta padania promieni słonecznych. Badacze rozszyfrowali ten mechanizm.
Monarcha występuje między innymi w północnej Ameryce i Kanadzie. Najbardziej znany jest właśnie ze swoich wędrówek do zimowisk w Kalifornii i Meksyku. Jesienią potrafią przebyć aż 3 tysiące kilometrów. Ich organiczny kompas analizuje kąt nachylenia promieni słonecznych by ustalić kierunek wędrówki: na południe. Autorzy opublikowanego w czasopiśmie “Cell reports” zarejestrowali połączenia na poziomie neuronów owada i na tej podstawie stworzyli matematyczny model opisujący proces przetwarzania danych przez owadzi instynkt. Naukowcy chcą wykorzystać ten mechanizm do stworzenia robotów, które będą dopasowywać się do słońca by efektywniej czerpać z niego energię. W planach jest stworzenie także malutkich robotów, które będą mogły korzystając z tego samego mechanizmu śledzić migrację motyli. Populacja monarchy niestety się kurczy. W ciągu dekady zmniejszyła się prawie dziesięciokrotnie. Jedną z głównych przyczyn jest wykorzystywanie w rolnictwie herbicydów oraz wyrąb lasów w Meksyku. ________________________________________ Właśnie trwa 10. edycja konkursu TRAVELERY. To najbardziej prestiżowe nagrody podróżnicze. Zagłosuj na "Podróż roku"! View oEmbed on the source website
Ten człowiek postanowił samodzielnie uratować cały gatunek motyli. Możesz mu pomóc w bardzo prosty sposób
Wystepujący w Kalifornii motyl z gatunku paziowatych jest na granicy wyginięcia z powodu zanieczyszczenia środowiska i wzrastającej temperatury na planecie. Młody amerykański biolog Timothy Wong próbuje go uratować.
Naukowiec zbudował obok swojego domu specjalną szklarnię, w której stara się stworzyć warunki sprzyjające dla motyli. Dowiedział się także, że potrzebują one do życia konkretnej rośliny - Aristolochia californica. Nie tylko udało mu się ją zdobyć (uzyskać szczep od zaprzyjaźnionego ogrodu botanicznego), ale także rozmnożyć. Trzy lata po rozpoczęciu prac naukowiec chwali się rezultatami: w pojedynkę przywraca do życia gatunek skazany na wymarcie. Zobacz jak piękne są motyle Battus philenor! Teraz zbiera fundusze na rozwój swojego projektu sprzedając koszulki z kalifornijskim motylem. Internauci mogą dołożyć się do jego projektu kupując sobie jedną z nich. Warto także zajrzeć na jego Instagram, bo oprócz bycia naukowcem, Wong jest także utalentowanym fotografem.
Potęga historycznego piaruZa panowania Tyberiusza, przybranego syna Oktawiana Augusta, został ukrzyżowany Jezus. Jak podają różne źródła, cesarz doprowadził do śmierci swojej żony, bez skrupułów pozbywał się pretendentów do tronu, w tym bratanka. Winny jest skazania na śmierć tysięcy obywateli Rzymu, których jedynym grzechem była jego patologiczna podejrzliwość, a pod koniec życia organizował liczne orgie z udziałem dzieci, które wyszukiwali mu specjalni urzędnicy. Na jego tle cesarz Neron nie wypada najgorzej. Dlaczego więc to właśnie Neronowi przypisuje się w wielu rankingach tytuł największego zwyrodnialca starożytnego Rzymu? Zapewne dlatego, że w latach 54-68, kiedy rządził, nie było jeszcze Facebooka czy Twittera, a cesarz nie zadbał o odpowiednią promocję. Po prostu padł ofiarą czarnego PR-u. Artykuł "Nie taki zły Neron" ukazuje jego inną twarz - wielbiciela sztuki, wizjonera, ulubieńca tłumów.
Spis treści: Oblicza Ziemi Skaner Eureka! Polska murowana Twoje zdjęcie Owadzia sesja: Niezwykłość form, kolorów i kształtów całej tej drobnicy fruwającej i bzykającej gdzieś w naszym otoczeniu umyka ludzkim oczom. Trzeba dopiero utalentowanego makrofotografa, żeby je przed nami odsłonić. Neron: Potwór. Szalony kabotyn gotów do największych zbrodni – oto potoczna opinia o tym rzymskim cesarzu, który dla własnej fantazji podpalił ponoć Rzym. Cóż, wiele z wysuwanych przeciw niemu zarzutów jest prawdziwych. Ale z drugiej strony – sporo jest efektem czarnego piaru jego politycznych przeciwników. Czy zatem Neron wymaga rehabilitacji? Podwodny skarb: Rafa Mezoamerykańska jest wprawdzie mniejsza od Wielkiej Rafy Australijskiej, ale blisko 1000 km długości to przecież imponujący rozmiar. A że jest znacznie bliżej lądu, tworzy niepowtarzalny wodno-lądowy ekosystem. Rzecz w tym, że bliskość lądu oznacza też bliskość człowieka. I jak zwykle nie wiadomo, czy ten uszanuje arcydzieło natury. Jak Taj z Tajem: Królestwo Tajów, które w ostatnich dekadach przeżyło gospodarczy boom i stało się turystycznym rajem, mogłoby się wydawać przykładem sukcesu. Jednak dla zbyt wielu obywateli sukces państwa nie okazał się ich własnym. Tajlandia wpadła w gigantyczny polityczny kryzys, który pachnie wojną domową. Dieta jaskiniowa: Mówi się, że dieta współczesnych społeczeństw oparta na produktach wysokoprzetworzonych i równie wysoko kalorycznych odpowiada za epidemie chorób cywilizacyjnych. Czy zatem powrót do menu myśliwych-zbieraczy mógłby nam pomóc? A jeśli tak, to czy jesteście gotowi porzucić mąkę i nabiał, i dania gotowane? Pytań jest sporo, odpowiedzi wciąż kontrowersyjne, ale z pewnością wiele od nich zależy. Tylko dla prenumeratorów: Minnesota Keillora. Całe życie w jednym miejscu – w Ameryce rzecz to raczej rzadka. Spędzenie go wśród ludzi znanych od dzieciństwa, w stałych, bliskich relacjach przyjacielskich i rodzinnych, ale na tle zmieniającego się miasta i społeczeństwa, daje niezwykłą perspektywę. 70-letni dziennikarz Garrison Keillor spróbował pokazać ją w swoich wspomnieniach z Minneapolis.
W Marcinkowie koło Mrągowa powstaje motylarnia. Będzie to jedyna tego typu atrakcja turystyczna w regionie - azyl dla zagrożonych gatunków motyli ale również placówka edukacyjna. Otwarcie zaplanowano na lipiec
Kilkanaście lat temu na ukwieconych łąkach latało mnóstwo motyli. Dziś trzeba dobrze szukać, aby znaleźć miejsce gdzie można spotkać kilka gatunków motyli dziennych. Na pastwiskach nie ma już polnych ziół, na łąkach atrakcyjnych kwiatów. Alternatywą stają się prywatne, wiejskie ogrody, gdzie nie stosuje się chemii, a bogactwo roślin kwitnących jest oszałamiające - piszą pomysłodawcy, właściciele Ogrodów Pokazowych w Marcinkowie. Budowę azylu może wesprzeć każdy. Zbiórka datków prowadzona jest na stronie www.polakpotrafi.pl
Dziś mijają 2 lata od zdobycia Tramén Tepui! Odkryty tam nowy gatunek motyla Erateina sprytna dziewczyna, oficjalnie zarejestrowany!
Opis nowego gatunku motyla, odkrytego przez grupę polskich naukowców w Wenezueli, został opublikowany w międzynarodowym kwartalniku „Genus”. Erateina sprytna dziewczyna (łac. Erateina puellaastuta) nowy, endemiczny gatunek motyla został odkryty w lutym 2012 r. podczas polsko-wenezuelskiej wyprawy na Tramén Tepui do Wenezueli. Nowy dla nauki owad został zidentyfikowany przez naukowców z Muzeum Zoologicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego. “A new Andean element in the lepidopterous fauna of the Guiana Shield: the day-flying genus Erateina Doubleday, with the description of two new species from Roraima, Tramén and Auyán Tepui (Geometridae: Larentiinae)” brzmi tytuł publikacji autorstwa Tomasza W. Pyrcz, Izabeli Stachowicz i Rafała Garlacza (Genus, Vol. 24(3-4): 291-301), która oficjalnie rejestruje nowy dla nauki gatunek. W konkursie na nazwę dla motyla zorganizowanym przez „National Geographic Polska” jego laureatka - Alicja Zdobylak - otrzymuje wyjątkową nagrodę za swoją pomysłowość, jaką jest cytacja w publikacji naukowej. Wyprawa eksploratorsko-naukowa do Wenezueli „Tramén Tepui 2012” Polsko-wenezuelska ekspedycja zdobyła 14 lutego 2012 roku (dokładnie dwa lata temu) izolowaną górę Tramén Tepui w południowo-wschodniej Wenezueli. Grupa doświadczonych eksploratorów-przyrodników po raz pierwszy w historii stanęła na niedostępnym szczycie o wysokości 2726 metrów. Na zboczach Tramén Tepui Polakom udało się odkryć unikalne okazy fauny, w tym zupełnie nowe dla nauki endemiczne gatunki motyli oraz rozpoznać nowy, również endemiczny, gatunek żaby. Szczyt zdobyli Marek Arcimowicz – fotograf od zadań specjalnych i współpracownik „National Geographic Polska” oraz dwóch wenezuelskich wspinaczy: Carlos Mario Osorio i Alberto Raho. Wyprawą kierował Michał Kochańczyk – doświadczony podróżnik, lider wielu wypraw, jeden z polskich pionierów wspinaczki w Andach. Nowe dla nauki gatunki odnalazła Izabela Stachowicz – absolwentka Wydziału Biologii i Nauk o Ziemi Uniwersytetu Jagiellońskiego, miłośniczka tropikalnych ekosystemów i naukowych wyzwań. Pomocy przy identyfikacji nowych gatunków motyli udzieliło Muzeum Zoologiczne Uniwersytetu Jagiellońskiego. Obszerny fotoreportaż zatytułowany „U wrót zaginionego świata”, dokumentujący wyprawę oraz niezwykłe odkrycia polskich naukowców ukazał się we wrześniowym (2012) wydaniu miesięcznika „National Geographic Polska”.
Biolog E.O. Wilson penetruje słynny park narodowy w Mozambiku. Odradzający się po wojnie domowej obszar staje przed nowym zagrożeniem: osadnikami, którzy wycinają w pień lasy porastające świętą górę
W porze letnich monsunów, przypadającej między końcem listopada a połową marca, deszczowe chmury gnają z pasatami na wschód, przez Ocean Indyjski, do Mozambiku. Przekraczając linię wybrzeża, skrapiają ożywczą wilgocią lasy płaskowyżu Cheringoma zwane miombo, później przetaczają się nad trawiastymi równinami Wielkiego Rowu Zachodniego. Na koniec docierają do stoków góry Gorongosa, gdzie spadają ulewnym deszczem. Na sięgający 1863 m masyw Gorongosa co roku spada niemal 2 m wody. To wystarcza do zasilenia wspaniałego lasu deszczowego na szczytach, a na wschodzie, w rowie tektonicznym, do utrzymania parku, który był kiedyś jedną z najbogatszych w gatunki ostoi dzikich zwierząt na świecie. Zanim spustoszyła go wojna domowa, Park Narodowy Gorongosa przemierzały słonie, bawoły afrykańskie, hipopotamy, lwy, guźce i kilkanaście gatunków antylop. Dziś niektóre z nich wracają, głównie dzięki wysiłkom Grega Carra, amerykańskiego filantropa, który szefuje projektowi odnowy parku. W roku 2010 odnotowano sukces: rząd Mozambiku naprawił błąd popełniony przy tworzeniu ostoi i włączył w granice parku górę Gorongosa, źródło zasilających go życiodajnych rzek. Latem 2011 pojechałem do Gorongosy, by wspomóc wysiłki Carra i pracować nad swoim nowym podręcznikiem biologii dla szkół średnich. Park to świetne miejsce, pozwalające połączyć wyzwania współczesnej nauki z radosnym podnieceniem płynącym z odkrywania dzikiej przyrody. Zajmujący 75 km2 wokół szczytu deszczowy las Gorongosa wyróżnia się niczym wyspa na oceanie traw sawanny. Trudno tu dotrzeć, więc pozostał dotąd dla biologów niemal czystą kartą. Zanim się tu pojawiłem, nic nie wiedziano np. o mrówkach, w których się specjalizuję. Dla badacza przyrody nie ma zaś nic równie magnetycznego jak nieznany ląd. Gdy podczas mojej pierwszej wyprawy do Afryki odwiedziłem górę Gorongosa, od razu urzekła mnie obietnicą niespodzianek i potencjalnych odkryć. Podczas pobytu w parku towarzyszył mi Tonga Torcida – młody człowiek, który właśnie tu się urodził. Jako jeden z pierwszych ze swej wioski ukończył szkołę średnią – niemały sukces, zważywszy że w Mozambiku nauka na poziomie ponadpodstawowym oznacza konieczność opłaty czesnego i zakupu mundurka, na co może sobie pozwolić niewiele rodzin. W trakcie naszej współpracy Tonga dowiedział się, że dostanie stypendium umożliwiające mu dalszą naukę w college’u w Tanzanii. Zamierza zostać biologiem, specjalistą od dzikich zwierząt. Dzięki niemu poznałem historię stworzenia świata opowiadaną przez tutejszych mieszkańców i dowiedziałem się, dlaczego uznają oni górę Gorongosa za świętą. – Dawno, dawno temu – opowiadał Torcida – Bóg żył razem z ludźmi na stokach góry. Ludzie byli wtedy olbrzymami i nie bali się prosić Go o przysługi. W czasie suszy co chwila mówili do Niego: Daj nam wody! Bóg zmęczony ciągłym nagabywaniem przeniósł się do nieba, ale ludzie olbrzymy nadal nękali go prośbami, sięgając do chmur ze szczytu góry. Wreszcie Bóg postanowił, że czas pokazać im, gdzie ich miejsce, i uczynił ich małymi. Odtąd życie ludzi stało się o wiele trudniejsze i takim pozostaje do dziś. Powiedziałem swojemu asystentowi, że jego legenda i płynący z niej morał są bardzo podobne do nauk zawartych w Starym Testamencie. Gorongosa naprawdę wypadła z łaski. Trzy lata po tym, jak w 1975 Mozambik wyzwolił się spod władzy Portugalii, wybuchła wojna domowa, która trwała 17 lat. Ustanowiony przez rząd kolonialny w roku 1960 park stał się polem bitwy. Zniszczono biura i turystyczną infrastrukturę. Wiele dużych zwierząt zabili żołnierze wałęsający się w poszukiwaniu żywności i kości słoniowej, którą w RPA mogli przehandlować za broń. Jeszcze większe spustoszenia poczyniły bandy kłusowników, które w okresie między podpisaniem pokojowych traktatów a przywróceniem jako takiego porządku na obszarze parku bezkarnie handlowały dziczyzną na targach. W efekcie cała duża zwierzyna została wytępiona. Tylko krokodyle przetrwały niemal bez uszczerbku, nauczywszy się migiem dawać nura z bagnistych brzegów w odmęty rzeki. Taka rzeź miała głębokie konsekwencje dla ekosystemu. Gdy zabrakło wielkich stad zebr, trawy i krzaczaste zarośla rozrosły się, przez co wywoływane uderzeniem pioruna pożary stały się bardziej niszczycielskie. Bez słoni obalających pnie drzew, by móc objadać ich gałęzie, niektóre lasy stały się gęstwiną nie do przejścia. Niedostatek odchodów i padliny przetrzebił populacje padlinożerców. Jednak podstawa wegetacji i drobne zwierzęta, w tym tysiące gatunków owadów, w większości przetrwały złe czasy. Park Gorongosa obejmuje niezwykle różnorodne środowiska. Oprócz trawiastych dolin i kilku pięter górskiej roślinności są tu zalesione płaskowyże i wapienne wąwozy, nawet dziś będące domem dla istnej arki Noego. Na terenie parku znaleziono 398 gatunków ptaków, 122 gatunki ssaków, 34 gadów i 43 płazów. Dziesiątki tysięcy gatunków owadów, pajęczaków i innych bezkręgowców zapewne wciąż czeka na odkrycie. Przez 10 lat od zakończenia wojny domowej, gdy formowała się nowa, demokratyczna republika Mozambiku, Gorongosa pozostawała w ruinie. W międzyczasie zainteresował się nią Greg Carr i postanowił pomóc. Po tym jak dorobił się fortuny na internecie, poświęcił się filantropii. Podjął się przywrócić świetność Gorongosy niemal na własny koszt i zajął się tym na pełny etat. Dzięki długoterminowemu porozumieniu Ministerstwo Turystyki Mozambiku ma w nim wsparcie w zarządzaniu i planach dalszego rozwoju terenu. Dziś, po niemal dziesięciu latach, Gorongosa wydaje się na najlepszej drodze do odrodzenia. Duże zwierzęta, jak słonie i bawoły afrykańskie przywiezione z sąsiedniej RPA, szybko się mnożą. Następne w kolejności są zebry i antylopy eland. Mimo że ich liczebność wciąż daleka jest od tej sprzed wojny, stada roślinożerców i przeżuwaczy znów przemierzają sawannę. Wraz z fauną powraca ekologiczna równowaga, a z nią turyści z Europy i Ameryki Północnej. W głównym obozie Chitengo i w terenowych obozach zbudowano dla nich wspaniałe zaplecze. W Chitengo zachowano jako wojenną pamiątkę zrytą pociskami betonową płytę. Osiągnięcia zespołu Grega Carra i Mozambijczyków zasługują na szacunek, ale odbudowa zniszczonego parku to zadanie trudniejsze niż tworzenie jakiegoś od nowa, a Gorongosa – zwłaszcza święta góra – nadal jest w niebezpieczeństwie. Podczas wojny domowej, gdy po zboczach wałęsali się żołnierze, drobni rolnicy zaczęli karczować tam niewielkie poletka. Niemal zapomniano o odwiecznym tabu świętej góry. Z czasem farmerzy dotarli do granicy deszczowego lasu, zaczęli wycinać wysokie drzewa i przekształcać wilgotną, żyzną ziemię w pola kukurydzy i ziemniaków. W minionej dekadzie powierzchnia lasu deszczowego zmniejszyła się o ponad jedną trzecią. To oznacza, że może on dać schronienie znacznie mniejszej liczbie gatunków roślin i zwierząt, z których wiele występuje prawdopodobnie tylko tutaj. Całkowite zniszczenie lasu, do którego przy obecnym tempie wycinki może dojść już niedługo, byłoby katastrofą dla całego parku. Znikłaby zdolność góry do wyłapywania, magazynowania i stopniowego uwalniania wilgoci z obfitych monsunowych deszczów. Woda szybko by się wyczerpywała, a jej dostawy dla całego parku stałyby się sezonowe zamiast całoroczne. W obliczu suszy przyroda na terenie parku i w jego otoczeniu stałaby się uboższa, zarówno dla zwierząt, jak i ludzi. Teraz, gdy góra stała się integralną częścią parku, jego władze mogą wreszcie prawnie zabezpieczyć granice lasu. Nie uda się go jednak skutecznie chronić, dopóki tym, którzy dziś go niszczą, nie zaproponuje się sensownej alternatywy. Turystyka to tylko część propozycji, z którymi wyszedł Carr. Zatrudnił on również zespoły tworzące liczne szkółki leśne, mające za zadanie przywracać wilgotny las na jego pierwotnym obszarze. U podnóża góry, poniżej granicy deszczowego lasu, władze parku budują też szkoły i ośrodki zdrowia dla miejscowej ludności. I wreszcie: w obozie Chitengo planowane jest centrum naukowo-edukacyjne, którego działalność ma być ukierunkowana przede wszystkim na bada- nie środowiska na terenie parku i zachowanie jego bioróżnorodności. Aby zbadać obecny poziom bioróżnorodności na górze Gorongosa, Greg Carr i ja zdecydowaliśmy się przeprowadzić bioblitz i zaangażować do tego ludzi mieszkających w dolnych partiach zboczy. Poprosiliśmy Tonga Torcidę, by zebrał do pomocy miejscowe dzieci. Bioblitz to akcja wymyślona kilkanaście lat temu w Stanach Zjednoczonych. Jej celem jest znalezienie i zidentyfikowanie jak największej liczby gatunków na ograniczonym obszarze, w ściśle określonym czasie (zazwyczaj są to 24 godziny). Zasady są proste: uczestnicy szukają roślin i zwierząt w określonym promieniu wokół centralnego punktu. Pomagają im miejscowi przyrodnicy, którzy umieją identyfikować znalezione okazy. Pierwszy bioblitz, który pomagałem zorganizować, odbył się latem 1998 r. w Concord w stanie Massachusetts, a jego centralnym punktem był Walden Pond. Zjawili się przyrodnicy z całej Nowej Anglii, a ich wysiłek okazał się tak owocny, że od tego czasu podobne spisy organizowano w całych Stanach i przynajmniej 18 innych krajach. Ten miał miejsce 1100 m n.p.m., na zboczu góry Gorongosa. Z racji problemów logistycznych (sam musiałem się tam dostać helikopterem) czas operacji ograniczyliśmy do dwóch godzin, a ja byłem jedynym ekspertem. Udało mi się przyporządkować większość owadów i pająków do ich rodzin (jak krocionogi z rodziny Julidae, no i oczywiście mrówki, które wszystkie należą do rodziny Formicidae). Przy niektórych gatunkach musiałem zgadywać. Poszukiwania wydawały się istnym pandemonium, bezładną bieganiną wśród radosnych krzyków. Dzieci okazały się jednak zdolnymi łowcami. Chętnie słuchały też, co miałem do powiedzenia o ich odkryciach. Torcida dwoił się i troił przy tłumaczeniu i na koniec eskapady naliczyłem 60 gatunków należących do 39 rodzin z 13 rzędów. Były tam niezwykłe owady i stawonogi, w większości bardzo małe. Liczni przedstawiciele Hymenoptera (rzędu obejmującego mrówki, pszczoły i osy), Coleoptera (chrząszcze) i Diptera (muchówki). Choć samych mrówek widzieliśmy niewiele, jednym ze zidentyfikowanych gatunków okazała się rzadko spotykana mrówka koczująca Dorylus bequaerti. Dostrzegliśmy też kilka ptaków, gadów, płazów i jedną mysz. Dla większości laików termin „dzikie zwierzęta” oznacza przede wszystkim ssaki i ptaki, które na górze Gorongosa bardzo ucierpiały. Ludzie chcą oglądać duże dzikie zwierzęta w naturze i sam nie jestem pod tym względem wyjątkiem. Jednak dzika przyroda to także wszystkie małe stworzenia, które rządzą światem – owady i inne bezkręgowce tworzące podstawę lądowych ekosystemów. Nie rozczarowałem się więc Gorongosą. Przeciwnie – góra spełniła wszystkie moje marzenia o przygodzie i odkryciach, które towarzyszyły mi od dzieciństwa, gdy byłem w wieku moich obecnych pomocników w bioblitzu i przemierzałem lasy Alabamy i Florydy z siatką na motyle, szpadlem i słoikami na złowione okazy.