Tajemnicze trzęsienia ziemi na Santorynie. Naukowcy odkryli zaskakujące powiązanie
Tysiące trzęsień ziemi nawiedziły w tym roku Santoryn i pobliskie wyspy. Naukowcy odkryli, że stoją za nimi głębokie procesy magmowe, które mogą zmienić sposób, w jaki rozumiemy aktywność wulkaniczną w tym regionie.
Spis treści: Santoryn i Kolumbo: nowe odkrycie Sztuczna inteligencja kontra wulkan Nowa mapa wnętrza ziemi Wspólny system wulkanów Pod koniec stycznia coś zaczęło się poruszać pod idyllicznymi greckimi wyspami Santoryn, Amorgos i Anafi. Archipelag na Morzu Egejskim doświadczył serii ponad 28 000 trzęsień ziemi. Kilka z nich miało magnitudę powyżej 5,0. Mieszkańcy Santorynu obawiali się, że zbliża się gwałtowna erupcja wulkanu. Ku powszechnej uldze po mniej więcej miesiącu kryzys sejsmiczny wygasł bez konsekwencji. Teraz — dzięki zestawowi czujników i sztucznej inteligencji — naukowcy wskazują winowajcę. Z głębi skorupy ziemskiej gwałtownie uniosła się kurtyna magmy, która uruchomiła rój wstrząsów. Santoryn i Kolumbo: nowe odkrycie Analiza kryzysu, opublikowana 24 września w „Nature”, ujawniła też zaskakujące powiązanie Santorynu z Kolumbo — podmorskim wulkanem znajdującym się niedaleko wybrzeża. — One się ze sobą komunikują — mówi Jens Karstens, geofizyk z GEOMAR Helmholtz Centre for Ocean Research w Kilonii, współautor badania. Zebrane informacje to dopiero drobny fragment tego, co naprawdę dzieje się w głębi. — Badacze wyciągnęli jednak coś naprawdę interesującego — mówi Isobel Yeo, wulkanolog morska z National Oceanography Centre w Southampton, która nie brała udziału w tej pracy. Naukowcy wiedzą też, że potrafią już śledzić ruch magmy pod regionem. Dzięki temu lepiej oszacują prawdopodobieństwo erupcji, gdy wyspy znów zaczną się trząść. Ta część Morza Egejskiego ma wybuchową wulkaniczną historię. Santoryn — magmowy kocioł z parą drobnych wysepek wulkanicznych wystających z zatopionego środka kaldery — jest pod tym względem niesławny. Szczególnie potężna erupcja w 1560 r. p.n.e. przyczyniła się do upadku cywilizacji. Kolumbo, ukryty pod wodą nieco ponad 6,4 km na północny wschód, też bywa kapryśny. W 1650 r. jego eksplozja wzbudziła wysokie fale tsunami i rozsiała śmiercionośną mgłę toksycznych gazów. Oba systemy są aktywne i pewnego dnia znów dadzą o sobie znać wybuchem. Gdy więc na początku roku rój wstrząsów spod Santorynu poruszył 15 000 mieszkańców wyspy, nie było to całkiem zaskakujące — ale niepokój był ogromny. Sztuczna inteligencja kontra wulkan Część osób opuściła wyspę, a naukowcy gorączkowo szukali przyczyny kryzysu. Zagadką było to, że wstrząsy szybko przeniosły się spod Santorynu na wschód, na morze. Skupiały się w pobliskiej strefie uskoków, a nie pod żadnym znanym wulkanem. Na szczęście Santoryn i Kolumbo były już monitorowane. Dodatkowo w momencie rozpoczęcia wstrząsów trwał projekt MULTI-MAREX — niemiecko-grecka inicjatywa badawcza zamieniająca region w naturalne laboratorium obudowane instrumentami geofizycznymi. Podwodne sensory, satelity radarowe, stacje GPS i detektory gazów wulkanicznych umożliwiły śledzenie anomalii. Uruchomiono nawet uczenie maszynowe wytrenowane na dekadach danych sejsmicznych. Algorytmy wyłapywały najcichsze trzęsienia i wskazywały ich dokładną głębokość w skorupie. Nowa mapa wnętrza ziemi Od lipca 2024 do stycznia 2025 r. dane pokazywały niewielkie wyniesienie kaldery Santorynu. Ulatujący dwutlenek węgla i wodór sugerowały, że zbiornik magmy się wypełniał. Potem rozpoczął się rój wstrząsów. Przesunął się z Santorynu pod wody na południe od Kolumbo — od 17,7 do niespełna 3,2 km głębokości. Wstrząsy oraz deformacje terenu zarysowały dynamiczny obraz intruzji magmy. Pędzący ku powierzchni dajk kruszył skały i naciskał na uskoki. — Intruzja dajku uruchomiła reakcję łańcuchową — mówi Jonas Preine, geofizyk z Woods Hole Oceanographic Institution i współautor badania. Równocześnie inny zbiornik magmy pod Santorynem się kurczył. Jego zawartość odpływała, a oba wulkany nieco osiadały. Istniało ryzyko eksplozji przy płytkim dnie morskim. Dajk wytracił jednak impet i kryzys się zakończył. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/09/GettyImages-1303643234-3c33715.jpg" width="7617" height="5080" alt="Erupcja wulkanu na Santorini w 1560 r. p.n.e. pozostawiła po sobie kalderę (widoczną na zdjęciu lotniczym z 2021 roku), która ukształtowała dzisiejszą wyspę. Fot. Lepretre Pierre, Getty Images" title="Erupcja wulkanu na Santorini w 1560 r. p.n.e. pozostawiła po sobie kalderę (widoczną na zdjęciu lotniczym z 2021 roku), która ukształtowała dzisiejszą wyspę. Fot. Lepretre Pierre, Getty Images" /> Wspólny system wulkanów Większość intruzji dajków nie kończy się erupcją. Prawdopodobnie było w nim za mało magmy. Inne próby mogą być skuteczniejsze. Lepsze rozpoznanie „rurociągów” sprawi jednak, że badacze będą śledzić magmę w czasie rzeczywistym i ostrzegą mieszkańców. Nie ma bezpośredniego połączenia w płytkiej skorupie między dwoma zbiornikami magmy. Teraz jednak jasno widać głębsze powiązanie. Fakt, że pojawił się dajk, a zbiornik się opróżniał, nie może być przypadkowy. — Ich systemy hydraulicznie się łączą — mówi Preine. Zmiany ciśnienia lub naprężeń w jednym zbiorniku mogą wpływać na drugi. Coraz więcej dowodów z Hawajów, Islandii i Afryki pokazuje, że magma porusza się też poziomo. — Wulkany nie mają tylko płytkich komór magmowych — mówi David Pyle, wulkanolog z Uniwersytetu Oksfordzkiego. — To systemy magmowe przecinające całą skorupę. Tak samo jest z Santorynem i Kolumbo. To jak dwie aorty połączone magmowym sercem. Naukowcy potrafią już sprawdzić jego puls. Źródło: National Geographic
Nieoczywiste wyspy greckie. Poznaj ich skarby
Jak dobrze znasz wyspy greckie? Możesz się zaskoczyć! Są ich tysiące, a te najbardziej znane wcale nie muszą być najciekawsze.
W tym artykule: Które wyspy greckie warto zobaczyć? Lesbos – trzecia co do wielkości wyspa w Grecji Wyspy greckie a alkohol. Nie tylko ouzo Chios - górzysta wyspa grecka Skarb greckiej wyspy na Morzu Egejskim Plantacje mastyksowe na wyspie Chios Ikaria - Grecka Wyspa Starców Wyspy greckie to jeden z ulubionych wakacyjnych kierunków Polaków. Największą popularnością cieszą się między innymi Kreta, Korfu, Rodos czy Mykonos. Warto jednak rozważyć obranie kursu na mniej oblegane miejsca. Zastaniemy tam mniej turystów i będziemy mieli szansę poznać codzienność lokalsów. Które wyspy greckie warto zobaczyć? – Oddać cumy – krzyczy skiper, budząc na mojej twarzy pełen politowania uśmiech. Czy naprawdę musimy trzymać się tego żeglarskiego żargonu? Gdy jednak kilka minut później jacht wychodzi na pełne morze, wiem już, że trudno o przyjemniejszy sposób na zwiedzanie Grecji, i jestem gotów zgodzić się na wszystkie komendy kapitana. Stoję boso na twardym pokładzie, czując, jak krople wody moczą mi stopy, wiatr smaga twarz, a żagiel furkocze, nadając nam coraz większą prędkość. Jest świt, Morze Egejskie nie może się zdecydować, czy woli turkus, granat, czy zieleń. Wodę przecinają pojedyncze kutry rybackie, znacząc ją białymi lub niebieskimi plamami. Gdy na przystani Kalamaki, kilka kilometrów od greckiego Pireusu, przedstawiliśmy Vangelisowi z firmy czarterującej wysokość naszego budżetu, ten podrapał się po głowie i stwierdził, że ma dla nas blisko 15-letni jacht o 10-metrowej długości i 55-metrowej powierzchni żagli. Raczej nie za duży, ale miał wszystko, czego potrzebowaliśmy. Dzień później byliśmy już na morzu. Trochę leniwie, z dala od najbardziej okupowanych przez turystów i żeglarzy miejsc – nasz plan na najbliższy tydzień określiliśmy jeszcze przed wyjściem z portu. I od razu zrezygnowaliśmy z Cyklad. Co prawda mówi się, że to najpiękniejsze wyspy greckie, ale od późnej wiosny do jesieni są niewiarygodnie zatłoczone. Jak nazywają się największe greckie wyspy? Największe greckie wyspy to Kreta, Eubea, Lesbos, Rodos i Chios. To wcale nie oznacza jednak, że wszystkie są tak samo popularne i odwiedzane przez tłumy turystów. Lesbos – trzecia co do wielkości wyspa w Grecji Dodekanez i Kreta leżą za to zbyt daleko od Pireusu, więc płynięcie do nich zniweczyłoby założenia rejsu. Wybór padł na przytulone do Turcji Wyspy Egejskie. Po wyjściu z zatoki, w której kryje się Pireus, odbiliśmy na północny wschód, za cel obierając trzecią co do wielkości grecką wyspę – Lesbos. Sprzyjający wiatr pcha nas do przodu, a żagle napinają się z łoskotem. Łódź jest pod kontrolą mojego kuzyna, który przejął rolę skippera. Reszta sześcioosobowej załogi spędza czas na okupowaniu najbardziej nasłonecznionych miejsc pokładu. Lesbos przypomina nadgryziony pączek z dziurką w środku. Tą dziurką jest zatoka Kalloni, która wcina się głęboko w ląd. Zmusza mieszkańców do jej czasochłonnego objeżdżania, gdy chcą dotrzeć na drugi kraniec wyspy (nie przerzucono bowiem mostu). Zatoka, otoczona gajami oliwnymi i sosnowymi lasami, zasilana przez płytkie i dość niemrawo płynące strumienie, przyciąga co roku miłośników ptaków. Z zapałem wypatrują oni brodzących na płyciznach rdzawych ibisów, białych jak śnieg flamingów i naszych poczciwych boćków, spacerujących po lagunach. Ptaki trzymają się blisko brzegu, najwygodniej więc obserwować je z lądu, choć czasem wymaga to przedzierania się przez podmokły teren i sięgające ponad głowę trzciny. Za naszą przystań obieramy Mitylenę po północnej stronie greckiej wyspy, z widokiem na nieodległą Turcję. Przez lata jachty cumowały w porcie rybackim, od niedawna jednak niecałe 10 km od stolicy wyspy działa nowa marina. Mamy co prawda dalej do miasta, w zamian jednak do naszej dyspozycji oddano infrastrukturę, której brakowało w porcie. Jest więc gdzie się umyć, zatankować i napełnić zbiorniki wody. – Spróbujcie tego – zachęca Nikos, nalewając z niewielkiej szklanej karafki przezroczysty płyn. Ouzo to anyżowa wódka, z której słynie Grecja. Ta wytwarzana na Lesbos skutecznie walczy o prym jednej z najlepszych w całym kraju. Nikos stawia ją obok szklanki z wodą. Po jej dolaniu do wódki ta robi się mlecznobiała. – Możecie pić z wodą lub bez, jak kto lubi – wyjaśnia. Wyspy greckie a alkohol. Nie tylko ouzo Alkohol jest mocny, ale nie pali w gardle. Pachnie delikatnie i przyjemnie. Wódkę destyluje się z zacieru winogronowego pochodzącego z produkcji wina i doprawia anyżem oraz koprem. Popijamy ją powoli, pogryzając oliwkami i kawałkami sera. Nikos jest właścicielem jednej z niewielkich knajpek w bardziej oddalonej od centrum miasta i nieco tańszej dzielnicy Epano Skala. – Niegdyś, zanim pojawili się tu turyści, żyliśmy z tego, co sami złowiliśmy lub wyprodukowaliśmy – mówi. – Oliwa, wino, ryby, owcze mleko. I właśnie ouzo. Przez wieki doszliśmy do perfekcji w jego produkcji. Jedynie wódka z Samos jest prawie tak dobra jak nasza. Ale wciąż jej jeszcze trochę brakuje – śmieje się. Każdy sklepik w Mitylenie – przyjemnym mieście z kamienicami w pastelowych kolorach – zastawiony jest baterią butelek pełnych anyżowego alkoholu. Najlepiej jednak zdecydować się na wyrób produkowany mniej oficjalnie, czasem rozlewany z trochę podejrzanie wyglądających plastikowych opakowań. Można na niego trafić w ouzeriach bądź liczyć na to, że w którejś z wiosek zostaniemy zaproszeni przez mieszkańców na jedną czy dwie szklaneczki. Takie spotkanie przy ouzo może przeciągnąć się do później nocy. Przeskoczenie z Lesbos na Chios miało nam zająć nie więcej niż kilka godzin. Przed wyjściem z mariny okazało się jednak, że szwankuje bloczek naciągający żagiel, i udało się go odblokować dopiero po męczącej godzinnej walce. Zaraz potem siadł wiatr. Dystans dzielący obie wyspy pokonujemy więc na silniku, zużywając piekielnie drogie paliwo i rozstając się na jakiś czas z wizją romantycznego rejsu pod żaglami. Miasta w Grecji - malownicze miejsca, które warto odwiedzić [PRZEWODNIK] Grecja wieńczy Bałkany od południa. To gorące, wybitnie atrakcyjne turystycznie państwo co roku przyciąga miliony turystów. Większość z nich decyduje się na wypoczynek na plaży, korzyst... Ile jest greckich wysp? W zależności od sposobów pomiarów, greckich wysp są tysiące. Najczęściej szacuje się ich liczebność na od około 1200 do ponad 6000. Większość z nich nie jest zamieszkana. Ludzie pojawili się na stałe tylko na około 200. Wyspy greckie tworzą większe i mniejsze archipelagi. Te najbardziej znane to Wyspy Egejskie i Wyspy Jońskie. Chios - górzysta wyspa grecka Chios wita nas groźnie wyglądającymi, szarymi i niemal nagimi stokami gór. Od północnej strony wyspa robi monumentalne wrażenie. Wydaje się, że jest niezamieszkana, bo niewielkich wiosek rozrzuconych w górach niemal nie widać. Przepływamy wzdłuż wschodniego wybrzeża, kierując się ku stolicy noszącej tę samą nazwę, co wyspa. Jacht sunie gładko, ale dieslowski silnik pyrkocze jak na starej łajbie. Wkrótce oblicze Chios nieco łagodnieje, stoki stają się niższe i bardziej przyjazne. Późną wiosną upstrzone są barwnymi kwiatami. Stolica wyspy wymaga nieco czasu i uporu, by ją polubić. Tłoczna, gwarna, z zakorkowanymi ulicami i klockowatymi domami, z godnym podziwu zapałem stara się zasłużyć na miano metropolii. Miasto rozciągnięte jest wzdłuż brzegu, dzięki czemu puszczona równolegle do niego promenada ma szansę stawać w szranki o najdłuższy deptak w Grecji. Skarb greckiej wyspy na Morzu Egejskim Wysypane na dłoń grudki o nierównym kształcie mienią się żółcią z lekkim odcieniem zieleni. Giannis cierpliwie wysuwa rękę, pozwalając nam przyjrzeć się greckiemu skarbowi. – Kupując mastyks, zawsze wybierajcie ten w grudkach – mówi. – Sproszkowany jest mniej aromatyczny i szybko wietrzeje, częściej też bywa oszukany. Grudki, które oglądamy, to zastygnięta żywica z drzewa mastyksowego należącego do rodzaju pistacji. Przez wieki Chios pęczniało z dumy i dyktowało jej ceny. Tylko tu bowiem drzewa pistacjowe wydzielają taką ilość doskonałej jakościowo żywicy. Na jej zaletach poznali się już starożytni. Do dziś uchodzi ona za skuteczne lekarstwo (działa antybakteryjnie, pomaga w trawieniu, sprzyja gojeniu się ran, niesie ulgę przy wrzodach żołądka) oraz ceniony składnik kulinarny. Z dodatkiem żywicy powstają także doskonałe lakiery, farby, werniksy oraz kosmetyki. Niestety, po latach sukcesów, zarówno za czasów monopolu genueńczyków w XIV i XV w., jak i późniejszego tureckiego panowania, rynek mastyksowy się załamał. Głównym winowajcą okazało się wynalezienie środków syntetycznych, które z powodzeniem zastąpiły żywicę. Plantacje mastyksowe na wyspie Chios Na tej greckiej wyspie wciąż jednak działa kilka tysięcy plantatorów drzew mastyksowych. Giannis jest jednym z nich. Lasy zajmują południową część Chios i rozsiane są wokół tzw. wiosek mastyksowych. Jest ich przynajmniej kilkanaście, my wybraliśmy jednak Pirgi. Niewielka miejscowość to labirynt wąskich uliczek biegnących pomiędzy wysokimi domami, których kamienne ściany zdobione są wszelkimi możliwymi motywami geometrycznymi. Te czarno-białe wzory, pokrywające niemal każdy budynek, sprawiają, że wioska wygląda, jakby wzniesiono ją z piernika. Plantacje mastyksowe przyciągają wzrok wiecznie zielonymi liśćmi niewysokich drzew i plamami białej glinki otaczającej pnie. – To tradycyjny sposób na zbieranie żywicy – wyjaśnia Giannis. – Gdyby kapała bezpośrednio na ziemię, spędziłbym większość życia na próbach jej odczyszczenia. Z naciętych pni sączą się lepkie, na razie jeszcze przeźroczyste krople. Gdy opadną i nieco podeschną w słońcu, pracownicy zbiorą je i posortują. Zajmują się tym głównie starsze kobiety. Skupione wokół stołów gawędzą na wszelkie możliwe tematy. Plotki i zasłyszane historie nabierają konkretniejszych kształtów, a zręczne palce sortują twarde żywiczne kryształki. Gdy dotrą one do sklepów, osiągną cenę blisko 200 zł za kilogram. Po powrocie do Pirgi kupujemy w cukierni ciasto z mastyksem. Żywica nadaje mu lekko gorzkawego smaku, łagodzącego typową dla greckich deserów obłędną słodycz. Ikaria - Grecka Wyspa Starców Z Chios mieliśmy popłynąć dalej na południe, na Samos i Ikarię. Z braku czasu padło na Ikarię. W przeciwieństwie do Samos, mało kto bowiem na nią dociera. Decydujące okazało się jednak to, że żyją na niej ludzie, którzy przechytrzyli śmierć. Ikaria, wąski pasek lądu pokryty łupkowymi skałami, trafiła na czołówki gazet kilka lat temu, gdy naukowcy odkryli, że jej mieszkańcy to jedni z najdłużej żyjących ludzi na świecie. Ponad 75 proc. populacji wyspy stanowią osoby powyżej sześćdziesiątki, a spotkanie w tutejszych wioskach stulatków czy jeszcze starszych osób nie jest niczym niezwykłym. Gdy cumujemy w Ajos Kirikos – urokliwym porcie obleganym przez malutkie jak łupinki kutry rybackie – z zaciekawieniem wylegamy na ulice w poszukiwaniu żwawych staruszków. I rzeczywiście, krzesła w kafenionach zajmują raczej seniorzy, a młodsze osoby zdają się być w mniejszości. – My zapominamy, że trzeba umrzeć – wyjaśnia zagadnięty o tutejszą długowieczność staruszek. Jego słowa brzmią trochę jak dobrze wyuczony i często powtarzany slogan przygotowany specjalnie dla turystów. Za sekret długiego i zdrowego życia uważa się specyficzną dietę oraz tryb życia. Tradycyjne posiłki są proste, oparte na lokalnej oliwie, warzywach oraz czerwonym winie. Nikt się tu nie spieszy, wstaje się późno (znalezienie przed jedenastą otwartego sklepu to spore wyzwanie), a po południu większość osób ucina sobie drzemkę. Mimo zaawansowanego wieku mieszkańcy pozostają aktywni, pracując w gajach oliwnych, rodzinnych winnicach lub przydomowych ogródkach.
Uwielbiam rowery. Pamiętam, jak kiedyś zapomniałam się w Dolomitach. Miałam świetnego włoskiego trenera – Gianniego, którego dla żartu nazwałam „Giro d’Italia”, i to on zafundował mi wycieczkę, którą zapamiętam na lata. Ruszyliśmy niewielkim peletonem, przed nami były przepiękne i bardzo strome góry. Czułam ekscytację i radość. Wyzwoliły się endorfiny. Ale że Gianni od początku narzucił dość ostre tempo, radość powoli ustępowała zmęczeniu. Poczułam, że boli mnie każdy mięsień, każda tkanka mojego ciała. Gdy po godzinie obejrzałam się za siebie, okazało się, że jesteśmy tylko we dwójkę: trener i ja. Koledzy odpadli po drodze (później okazało się, że okupują lokalne bary i restauracje). Byłam zmordowana, ale uznałam, że nie mogę się poddać. Zacisnęłam zęby i siłą woli – bo już nie mięśni – dojechałam do mety. Schodząc z roweru, słaniałam się na nogach, miałam wszystkiego dość; koledzy śmiali się, że wyglądałam jak po kilku nieprzespanych nocach. Ale w tym momencie nie miało to znaczenia. Udowodniłam coś sobie, sprawdziłam się. I jeszcze bardziej pokochałam rower. I tego również Wam życzę na wiosnę. W tym miesiącu piszemy w TRAVELERZE o trasach zarówno dla kolarskich ekstremistów (Bajkał, Paragwaj, Hiszpania), jak i całkowitych żółtodziobów (Oslo, Bornholm, ale też wspaniałe polskie Green Velo). Mam nadzieję, że znajdziecie coś dla siebie. Agnieszka Franus REDAKTOR NACZELNA TEMAT NUMERU | Czas na rower W ostrym słońcu, w siarczystym mrozie, w strugach deszczu, przez pustynię i po lodzie…okazuje się, że w każdych warunkach można podróżować na rowerze. Wśród 25 najciekawszych tras rowerowych w Polsce, Europie i na świecie, które są tematem głównym kwietniowego TRAVELERA, nie zabraknie wypraw ekstremalnych. Do takich zalicza się jazda po jeziorze Bajkał. Okazuje się, że można po nim przejechać, a nawet rozbić na nim biwak. Jest jeden warunek: trzeba to zrobić zimą, kiedy syberyjskie mrozy zamieniają taflę wody w komfortową lodową skorupę („Lodowa epopeja”, Jakub Rybicki). Miłośnicy cieplejszych klimatów zechcą rozważyć Calpe, kolarską mekkę w Hiszpanii, która słynie z niezliczonych zakrętów i podjazdów („Kolarska mekka”, Piotr Trybalski), a może nawet bezkresne Chaco. Wojciech Ganczarek, autor bloga fizyk-w-podrozy.blogspot.com, relacjonuje swoją wyprawę przez ogromną równinę na pograniczu Paragwaju, Argentyny i Boliwii. 900 kilometrów pustkowia i pięćdziesięciostopniowej spiekoty. Kto poczuł zew przygody? Cyklistom preferującym spokojniejszy styl jazdy polecamy Polskę! Szlak Green Velo to 2 tysiące kilometrów wytyczonych tras i rowerowej infrastruktury z prawdziwego zdarzenia wzdłuż wschodnich granic kraju („Cały ten Wschód”, Jakub Rybicki). Natomiast ci, którzy nie są w stanie zdecydować, czy wakacje spędzić w górach czy nad morzem, powinni rozważyć pomysł Mateusza Waligóry. Podróżnik zabrał swoją rodzinę na przejażdżkę rowerową, która rozpoczęła się na Helu, a zakończyła na Śnieżce w Karkonoszach („Znad morza w góry”, Mateusz Waligóra). Ponadto: TANIE PODRÓŻOWANIE | ALASKA z Busem Przez Świat Alaska to oszałamiająca przyroda, ogromne lodowce i kierunek, który cieszy się reputacją trudno dostępnego, zarówno geograficznie jak i finansowo. Natomiast Ola, Karol i pozostała część ekipy Busem Przez Świat znani są z tego, że takie opinie nie zniechęcają ich do wyjazdu. Poznajcie ich patenty na tańszą Alaskę, a na pewno pojawi się ona w zasięgu Waszych możliwości. POLSKA JEST NAJFAJNIEJSZA | Zagroda Guciów Położona nieopodal Zwierzyńca Zagroda Guciów to prawdziwy klejnot na roztoczańskiej ziemi. Prywatny skansen Państwa Jachymków to miejsce ciepłe i rodzinne, w którym można odpocząć od wielkomiejskiego zgiełku i pośpiechu. 130 LAT EKSPLORACJI | Pierwszy lot etapami z Anglii do Australii W tym roku świętujemy 130 lat istnienia Towarzystwa National Geographic. Z tej okazji przypominamy najważniejsze wydarzenia w naszej historii. Pierwszy lot etapami z Anglii do Australii odbył się w samolocie z drewna, płótna i drutów. W 1919 roku 27-letni australijski lotnik Ross Macpherson Smith i jego załoga przemierzyli 18 tysięcy km nad trzema kontynentami. Zapraszamy do lektury! INDEKS GŁÓWNYCH KIERUNKÓW | Brazylia, Alaska, Hiszpania, Bornholm, Oslo, z Helu na Śnieżkę, Wschodni Szlak Rowerowy Green Velo, Oman, Syberia, Stan Utah w USA, Boliwia, Gdynia, Guciów, Wieliczka
Plaża Iztuzu z jednej strony oblana jest ciepłymi wodami Morza Śródziemnego, a z drugiej chłodnymi wodami rzeki Dalyan. Miejsce stanowi jeden z ostatnich terenów lęgowych żółwi Karreta w basenie Morza Śródziemnego.
Nazwa: Iztuzu Państwo: Turcja Długość: 4,5 km Lokalizacja: Dalyan Region: Wybrzeże Egejskie Akwen: Morze Egejskie Podłoże: złoty, drobny piasek Sezon: od maja do września Opalanie topless: nie Psy: nie Rafy koralowe: brak Sporty: brak Ratownicy: nie Dojazd: Na plażę można dopłynąć rzeką statkiem lub dojechać mini-busem (tzw. dolmuszem) z miasteczka Dalyan. Przy wybraniu pierwszej opcji, podróż trwa około 30 minut. W czasie rejsu można podziwiać likijskie grobowce miasteczka Kaunos wykute w skale około IV w p.n.e . Turystów zachwyca tutejsza bujna roślinność i wspaniałe widoki po drodze. Nie ma określonego rozkładu rejsów. Ilość pasażerów na pokładzie wyznacza godzinę odpływu. W przypadku dolmuszów, dojazd na plażę zajmuje około 15 minut. Zasada odjazdów jest podobna jak w przypadku łodzi. Plaża Iztuzu z jednej strony oblana jest ciepłymi wodami Morza Śródziemnego, a z drugiej chłodnymi wodami rzeki Dalyan. Mamy więc do wyboru kąpiel w słonej lub słodkiej wodzie. Plażę charakteryzuje łagodne zejście do morza. Jest więc idealna dla rodzin z dziećmi. Dzięki dużej dbałości o zachowanie ekosystemu, zabroniono budowania jakichkolwiek większych budynków przy samej plaży. Jedynymi oznakami cywilizacji jest tu kilka mniejszych obiektów z napojami, przebieralnią i wypożyczalnią leżaków i parasoli. Miejsce stanowi jeden z ostatnich terenów lęgowych żółwi Karreta w basenie Morza Śródziemnego. Aby chronić ten zagrożony gatunek , z plaży można korzystać tylko w części oddzielonej palikami i wyłącznie w godzinach 8 – 20. Wkraczanie pod 20-stej lub przekraczanie granicy wyznaczonej przez pale jest karane. Na plażę nie można też wprowadzać psów. Zobacz również: Turcja - Patara Turcja - Ölüdeniz
Żadnych zabytków. Żadnego zwiedzania, muzeów, turystyki. Można z czystym sumieniem zająć się tym, co tu najważniejsze – wspinaniem.
Odgłos pierdzącego skutera wyrwał mnie ze snu. Narastające tran tan tan ta tan tta ttadan, którego nie dało się zdusić poduszką naciąganą na uszy. – Już ósma – pomyślałem. – Gruby sklepikarz za chwilę wyłoży świeże bułki – szepnąłem do śpiącej w najlepsze narzeczonej. Była późna jesień. Zbyt późna, by jeszcze nacieszyć się poranną kąpielą w morzu. Póki na wznoszące się nad wioską wapienne ściany nie wyjdzie pełne, ostre słońce, trzeba o tej porze roku chodzić tu w dwóch polarach. Szybka kawa, bułki z figowym dżemem albo miodem tymiankowym i można wychodzić. Z sąsiednich pokojów dochodzą odgłosy przyjaciół kończących poranną toaletę. Jeszcze kilka minut i spotykamy się na obrośniętym kwieciem podwórzu. Plany były ustalone przy kolacji, więc nie ma co deliberować. Pakujemy liny i resztę wspinaczkowych „zabawek” do plecaków, odpalamy skutery (główny środek transportu na wyspie) i jedziemy w skały. Nareszcie. Mimo wspinania prawie dzień w dzień nikt nie ma dość – w końcu na Kalimnos są jedne z najlepszych w Europie skał do uprawiania naszego hobby! Z daleka skały Kalimnos wyglądają jak jeden wielki mur wapienia ciągnący się kilometrami wzdłuż zachodniego wybrzeża wyspy. Wysoki miejscami na 30, a czasami na ponad 200 metrów, wznosi się nad drogą wijącą się w rytmie wcinających się w głąb lądu zatok Morza Egejskiego. Na poboczu krętej szosy półmetrowe obeliski z napisem „rock climbing area” – żeby, broń Boże, nie przegapić żadnego z najlepszych rejonów wspinaczkowych. Parkujemy przy jednym z takich znaków, skąd pod samą ścianę prowadzi 20-minutowe podejście. Słońce praży już na dobre, więc ostry marsz w górę przebiega w atmosferze przesyconej zapachem tymianku porastającego suche zbocza. – Artysta! Koniec tych zachwytów. Wiąż się „sznurkiem” i łoimy – z romantycznego nastroju wyrywa mnie (jakże słuszne!) wezwanie przyjaciół, gdy już docieram pod ścianę. Już pierwsze ruchy potwierdzają same najlepsze rzeczy, których nasłuchałem się o sztandarowym sektorze Kalimnos – „Grande Grotta”. Skała doskonałej jakości. Lita, finezyjnie urzeźbiona i jeszcze nie wyślizgana przez tłumy „łojantów”, jacy odwiedzają setki innych ogródków skałkowych południowej Europy. Droga nie jest bardzo trudna – w specjalistycznej skali używanej w górach ma 6c+ – ale wspinanie się na niej przynosi satysfakcję jak diabli! Niby wielkie chwyty, ale jakoś tak szybko „ręce otwiera”, jak się mawia w slangu. A to z racji solidnego przewieszenia – skała jest odchylona „do tyłu” tak, że czasami wspinacz znajduje się plecami do ziemi. Na takich drogach najważniejsze jest wyszukiwanie miejsc odpoczynkowych. Klucząc wśród wapiennych sopli, czasami nawet 5-metrowej długości, szukam więc miejsc, gdzie mogę zaprzeć się plecami, stanąć w półszpagacie, żeby złapać, jak to się z angielska określa „no hand rest”, czyli miejsce, w którym można odpocząć, nie trzymając się rękami ściany. Droga składa się z kolejnych daszków i brzuszków. Kiedy po kwadransie wspinania docieram wreszcie do karabinka kończącego drogę, jest mi żal, że tak szybko się skończyła! Chociaż ręce mam tak zmęczone, że wyciągnęły mi się chyba o metr, wiem, że za chwilę uderzę na następną drogę, a potem na kolejną, póki zmierzch nie wygoni nas w doliny. Zjazd z końca „mojej” drogi jest nie mniej emocjonujący niż samo jej pokonywanie – przez to że jej linia wiodła jakby stropem wielkiej otwartej jaskini, jedzie się na linie w „pełnej lufie” – bez kontaktu ze ścianą. To dziwne uczucie, nawet dla wspinacza, gdy nagle wokoło robi się tak bardzo dużo powietrza... Przez tę minutę zjazdu jest już czas na podziwianie widoków. Panorama na upstrzone wysepkami morze w każdym obudzi romantyka! Dziewięć dni tegorocznego długiego weekendu to minimum, które warto spędzić na Kalimnos na wspinaniu. Choć prawdę mówiąc, gdybym mógł znów tam jechać, starałbym się chyba o urlop trzytygodniowy. Z wizyt „miłośników pionu” żyje dziś gros mieszkańców na zachodzie wyspy. A jeszcze niedawno Kalimnos znane było z zupełnie czegoś innego – od stuleci słynęło z poławiania gąbek. Swój kunszt rozwinęli tu nurkowie bezdechowi, którzy zbierali z dna ten cenny dar morza. Raz na jakiś czas gąbki dopadała jednak zaraza, która dziesiątkowała tak podwodne uprawy, jak i dochody mieszkańców. Po jednej z takich epidemii kilkuset poławiaczy wyjechało na Florydę. Ostatni masowy pomór gąbek miał miejsce dwie dekady temu. Miejscowi tym razem jednak zamiast na emigrację, zdecydowali się na... rozwój turystyki. Wspinaczom, którzy docenili wyjątkowe klify wyspy, wcale zresztą nie przeszkadzało (a wręcz przeciwnie), że nie ma portu lotniczego (ciągle w budo-wie) ani rozbudowanej bazy turystycznej. Dzięki temu zamiast tłumów przelewających się z czarterów do hoteli i z powrotem spotyka się grupki miłośników południowego wapienia, a knajpki (niektóre tuż przy ścieżkach prowadzących pod ściany) wciąż serwują pyszne jedzenie w domowej atmosferze. Spośród naszej małej grupy znajomych Kalimnos urzekł wszystkich.