Przybierają na wadze 2,5 kg dziennie i są tak tłuste, że ledwo się ruszają. W Bałtyku pojawiły się młode foczki szare
Marzec to dla Stacji Morskiej im. prof. Krzysztofa Skóry Uniwersytetu Gdańskiego w Helu pracowity czas. Bałtyk to w tym miesiącu prawdziwe „focze przedszkole”. Niektóre młode foczki szare jednak za szybko tracą matki. O życiu fok i ratowaniu maluchów opowiada biolożka, dr Iwona Pawliczka vel Pawlik.
Narodziny i pierwsze tygodni życia fok szarych w Bałtyku przypadają w marcu. Do Stacji Morskiej im. prof. Krzysztofa Skóry w Helu trafiają focze maluchy, które z różnych przyczyn – od sztormów po działalność człowieka – zbyt wcześnie straciły kontakt z matkami. Dr Iwona Pawliczka opowiedziała PAP o niezwykłej biologii tych zwierząt i ich kluczowej roli jako bioindykatorów stanu Bałtyku. W tym roku pierwszym uratowanym foczątkiem jest samczyk Irek z Ustki. Mali biali rekordziści Życie nowonarodzonej foki szarej u boku mamy trwa zaledwie trzy tygodnie. Przez ten krótki czas maluch żywi się wyłącznie jej mlekiem. Nie jest to jednak zwykły pokarm – zawiera on nawet 50% tłuszczu, co czyni go jedną z najbardziej kalorycznych substancji w świecie przyrody. Dzięki takiej diecie foczki mogą przybierać na wadze nawet 2,5 kg dziennie, zmieniając się z kilkunastokilogramowych maluchów w ważące 60 kg tłuste kulki. W tym czasie ich ciało pokryte jest białym, gęstym futrem zwanym lanugo. Jest bardzo ciepłe, ale pełni też rolę kamuflażu na lodzie. Ma jednak istotną wadę: nie jest wodoodporne. Dopiero po zrzuceniu białej sierści i wykształceniu właściwej, krótkiej okrywy włosowej, młoda foka jest gotowa na wejście do zimnej wody. To równocześnie moment separacji od matki. Pozbawiony jej pokarmu maluch stopniowo zużywa zapasy tłuszczu, co dopinguje go do nauki samodzielnego polowania. Ratowanie młodych fok szarych w Helu – To moment w roku, kiedy do naszego „foczego szpitalika” trafiają pierwsze młode foki szare, które zbyt wcześnie straciły kontakt z matkami. (…) Pierwszym tegorocznym pacjentem jest samiec Irek, przywieziony z Ustki. To maleństwo. Ważył około 17 kg i był odwodniony – opowiada dr Pawliczka. W pierwszych dniach pobytu w Stacji Morskiej foczątka dostają tzw. owsiankę rybną – specjalnie przygotowaną mieszankę ryb, tranu, witamin i mikroelementów. Stopniowo wprowadzana jest dieta oparta na rybach, a foki są uczone samodzielnego pobierania pokarmu. Cała rehabilitacja ma jeden cel – przygotować zwierzę do życia w naturze. Największy wróg foki szarej Foki szare prawie nie mają naturalnych wrogów. Poza bielikami polującymi na szczenięta, największym zagrożeniem pozostaje dla nich działalność człowieka. Rozwój turystyki, rybołówstwo oraz budowa infrastruktury na morzu zabierają im naturalne siedliska. Dr Pawliczka podkreśla, że plaże nie należą wyłącznie do ludzi – są domem dla wielu gatunków, które potrzebują spokoju do rozrodu i odpoczynku. Na plażach foki szare odpoczywają, rodzą młode i przechodzą okres linienia. Najczęstszym błędem turystów jest zbyt bliskie podchodzenie do odpoczywających fok. Zasada jest prosta: należy zachować dystans co najmniej 30 metrów. Spłoszenie foki to dla niej ogromny wydatek energetyczny, a w przypadku szczeniąt może prowadzić do odłączenia od matki. Pamiętajmy, że foka, mimo swojego łagodnego wyglądu, jest dzikim zwierzęciem, które w poczuciu zagrożenia może się bronić. Foka szara strażnikiem ekosystemu Foki szare to wyspecjalizowane drapieżniki, znajdujące się na szczycie łańcucha pokarmowego. Z perspektywy naukowej pełnią rolę tzw. bioindykatorów – gatunków skupiających jak w soczewce zdrowie całego ekosystemu. Badanie ich stanu zdrowia, kondycji oraz liczebności pozwala naukowcom ocenić ogólną kondycję Morza Bałtyckiego. Choć obecnie populacja fok w Bałtyku wynosi około 60 tysięcy osobników – co jest ogromnym sukcesem w porównaniu z kryzysem z lat 80. – badacze wciąż monitorują sytuację. Wykorzystują nowoczesne technologie, takie jak drony, do liczenia zwierząt podczas okresu linienia. – Chciałabym, aby ludzie zrozumieli, że plaże nie należą wyłącznie do nas. Są domem wielu gatunków – fok, ptaków, bezkręgowców – i wszystkie tworzą harmonijnie funkcjonujący ekosystem. Jeśli nauczymy się z nimi współistnieć, Bałtyk będzie zdrowszy także dla nas – podsumowuje dr Pawliczka. Źródło: Nauka w Polsce Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Najlepsze uzdrowiska Pomorza Zachodniego. Te miejsca przyciągają kuracjuszy
W zachodniopomorskich uzdrowiskach nikt nie pyta, ile masz lat ani jak szybko żyjesz. Tu liczą się oddech, temperatura wody i zdrowie.
Spis treści: Kamień Pomorski Kołobrzeg Połczyn-Zdrój Podążam za dobrym samopoczuciem, czując sól i wiatr znad Bałtyku, ale też wilgotną borowinę, czasami ciszę przerywaną dźwiękiem kroków w parku zdrojowym. Postanawiam sprawdzić, w jaki sposób spokojny Kamień Pomorski, dynamiczny Kołobrzeg i zanurzony w naturze Połczyn-Zdrój łączy woda, a dzieli tempo życia. Są różne. I właśnie w tej różnicy dostrzegam ich siłę. Kamień Pomorski Moja przygoda zaczyna się od jednego z najstarszych miast regionu, gdzie pociąg zwalnia jeszcze przed stacją, jakby sam chciał dostroić się do tutejszego niespiesznego rytmu. Choć morze oddalone jest stąd o 10 km, w powietrzu czuć dumę z wielkiej historii dawnego biskupstwa, która kojąco miesza się z prowincjonalnym spokojem. Los bywa przewrotny i to on sprawił, że zamiast poszukiwanego w XIX w. węgla odkryto tu prawdziwe skarby: solankę i borowinę. Dziś tutejsze sanatoria kuszą odmiennym charakterem – od nowoczesnego kompleksu Mieszko, przez cichą, położoną blisko mariny Dąbrówkę, aż po odrestaurowanego z duchem epoki Chrobrego. To właśnie w Chrobrym, którego architektura z początku XX w. przypomina czasy kuracjuszy przyjeżdżających tu dorożkami, poddaję się rytuałowi z czarnego złota, bo tym jest dla miasteczka borowina. Kiedy zanurzam się w gęstej aksamitnej mazi podgrzanej do 40 st. Celsjusza, czuję, jak ciepło leczniczego torfu przenika głęboko do mięśni. Ziemisty, pierwotny zapach borowiny wypełnia zmysły, a jej gęsta konsystencja oszukuje grawitację – ciało staje się jednocześnie ciężkie i niebywale lekkie. Gdy resztki stresu ostatecznie kapitulują, opuszczam mury sanatorium, by odkryć duszę tego miejsca. Korzenie Kamienia Pomorskiego sięgają głęboko aż do VIII w. i osady Wolinian. W XII w. Mieszko I przejął te ziemie, a miasto stało się siedzibą potężnego biskupstwa pomorskiego. Ślady dawnych kanoników prowadzą mnie do wirydarza przy Konkatedrze św. Jana Chrzciciela. To jedyny tego typu obiekt w Polsce, prawdziwa perła architektury na skalę europejską. W tym ogrodzie, zamkniętym gotyckimi krużgankami o kunsztownych sklepieniach, cisza jest obezwładniająca. Surowa ceglana architektura w połączeniu z dziką zielenią wnętrza tworzą scenerię, w której czas zdaje się tracić swoją władzę. Kołobrzeg Kilka dni później jestem w Kołobrzegu. Tutaj wszystko działa odwrotnie. Miasto jest głośniejsze, większe, bardziej pewne swojej pozycji. Spacer zaczynam od portu i szybko trafiam na promenadę. Trudno uwierzyć, że historia Kołobrzegu zaczęła się od soli, surowca, który przez wieki decydował o potędze regionów. Już w roku 1000 miasto znalazło się na mapie Europy dzięki utworzeniu biskupstwa. Później był handel, Hanza, kontakty ze Skandynawią. Kołobrzeg rósł wraz z portem, był ważny i bogaty. W XIX w., gdy nadmorskie miejscowości zaczęły przyciągać turystów, Kołobrzeg długo pozostawał twierdzą. Obrona przed wojskami Napoleona w 1807 r. stała się legendą, która na lata zdominowała jego tożsamość. Solanki bogate w jod, brom i magnez oraz Bałtyk, który działa jak naturalny inhalator, przyciągnęły kuracjuszy nieco później. Kluczowa stała się kolej, dzięki której w 1859 r. Kołobrzeg otworzył się na masową turystykę i leczenie. Przedwojenne sanatoria były gigantyczne. W sali balowej jednego z nich nazywanego potocznie Pałacem Nadbrzeżnym mogło jednocześnie przebywać aż tysiąc pacjentów. Pierwsza wojna światowa zamieniła uzdrowisko w szpital wojskowy, druga natomiast obróciła w gruzy 90% miasta. Uzdrowiskowa tradycja wróciła tu szybciej, niż można było się spodziewać. Od momentu, gdy w 1952 r. powstało pierwsze sanatorium dla dzieci Słoneczko (już nie funkcjonuje), miasto nie przestaje się rozwijać. Spaceruję wzdłuż Parku Nadmorskiego im. Stefana Żeromskiego, który ciągnie się kilometrami niczym zielony kordon oddzielający miejski zgiełk od bałtyckich fal. Ten starannie zaprojektowany ponad 30-hektarowy ekosystem pierwotnie, jeszcze w XIX w., miał być niejako barierą zabezpieczającą twierdzę przed piaskiem, a dziś chroni zdrowie kuracjuszy. Tutejszy mikroklimat to fenomen: morski aerozol, bogaty w jod, brom i magnez, miesza się pod osłoną wiekowych drzew z olejkami eterycznymi sosen i dębów. Ciekawostką jest, że park skrywa wyjątkowe gatunki, jak potężny cypryśnik błotny czy rzadkie rośliny słonolubne: mlecznik nadmorski, soliród zielny, które upodobały sobie tutejszą, przesiąkniętą solanką glebę. Zaglądam w boczne ulice, próbując zliczyć niemal przytulone do siebie ośrodki o znajomo brzmiących nazwach: Mewa, Arka, Bałtyk, Jantar, Kormoran, Gryf. Liczenie idzie mi słabo, ale z każdym krokiem uzmysławiam sobie, że leczenie wpisane jest w tutejszy krajobraz tak samo jak morze, krzyk mew i ścieżki rowerowe. Zaglądam do Perły Bałtyku, miejsca uchodzącego za pewny wybór. Plaża jest dosłownie kilka kroków stąd. Wjeżdżam windą na dwunaste piętro, do kawiarni z tarasem. Panorama miasta i Bałtyku przyciąga nie tylko kuracjuszy. Zachwycam się parkiem nadmorskim, który zaczyna się niemal za drzwiami, i słynną Promenadą Wydmową, jedną z najdłuższych i najpiękniejszych alei spacerowych nad morzem. To też dobre miejsce, by zobaczyć, jak sanatorium w Kołobrzegu funkcjonuje dziś: jako ośrodek leczenia i jednocześnie atrakcyjny punkt na mapie miasta. Ponad pięciuset pacjentów korzysta tu z terapii kardiologicznych, oddechowych i rehabilitacji narządów ruchu, a codzienny spacer po parku i plaży jest integralną częścią planu dnia Kawałek dalej wyrasta Wistom, oddalony od linii brzegowej o zaledwie sto metrów. To tutaj widać, jak bardzo zmieniło się nowoczesne uzdrowisko. Obok klasycznych inhalacji i hydromasaży króluje tu fizjoterapeutyczna awangarda: pinopresura czy tapping. Widok kuracjuszy z kolorowymi plastrami na ramionach to dziś stały element kołobrzeskiej mody, symbol świadomego dbania o sprawność. Gdy szukam wyciszenia, moje kroki kierują się ku San Medical Spa. Położony nieco dalej od głównego traktu jest azylem dla tych, którzy lubią Kołobrzeg poza sezonem, miasto wówczas zwalnia, a park nadmorski spowija kojąca mgła. San skupia się na leczeniu kręgosłupów i programach zdrowego odchudzania. Dla wielu pacjentów to nie jednorazowy pobyt, ale powrót do sprawdzonego adresu. Połczyn-Zdrój Pojawia się nagle, otulony naturą Pojezierza Drawskiego w jego najbardziej spektakularnym wydaniu. To tutaj zaczyna się Szwajcaria Połczyńska – kraina polodowcowych wzgórz, głębokich dolin i jezior, która swoją nazwę zawdzięcza krajobrazowi do złudzenia przypominającemu alpejskie przedgórza. Miasto poznaję od strony deptaka i przez chwilę mam wrażenie, że mruga do mnie kolorami. Nad głową unoszą się dziesiątki parasoli, wielobarwna instalacja przyciągająca pojawiających się w mieście turystów. Ale wiem, że to tylko warstwa wierzchnia. Wystarczy skręcić w boczną ulicę, by tempo wyraźnie spadło, a Połczyn-Zdrój zaczął mówić ciszej. To jedno z najstarszych uzdrowisk w Polsce. Są tu stare kamienice i 80-hektarowy Park Zdrojowy z częścią francuską – uporządkowaną, z dywanami kwiatów, fontannami i symetrycznymi alejkami, i angielską – przypominającą naturalny, dziki las z malowniczymi stawami i potężnymi dębami. Już w średniowieczu istniała tu osada strzegąca ważnych szlaków Pomorza, a prawa miejskie nadane w XIV w. otworzyły jej drogę do rozwoju rzemiosła i handlu. Przełom przyszedł w 1688 r., gdy odkryto źródła wód mineralnych. Wyobrażam sobie moment, w którym zwykłe miasteczko zaczęło się zmieniać w uzdrowisko, które na przełomie XVII i XVIII w. stało się jednym z największych na Pomorzu. Kuracjusze przyjeżdżali tu chętnie i masowo, a od 1870 r. zaczęły powstawać duże uzdrowiska: Gryf, Irena, Marta. Siadam w kawiarni niedaleko parku. Piję kawę, jem szarlotkę z lodami i obserwuję ludzi. W powietrzu unosi się zapach wilgotnej ziemi. To borowina znana mi już z Kamienia Pomorskiego. Ta połczyńska cieszy się sławą w całej Europie; jest jedną z najlepszych odmian, wykorzystywaną nie tylko w medycynie, ale i w kosmetologii czy rytuałach spa. Lista dolegliwości, które leczy się tutaj – od schorzeń reumatologicznych po neurologię i osteoporozę, brzmi niezwykle poważnie. Jednak w praktyce Połczyn-Zdrój emanuje zadziwiającym spokojem. Tu nawet medycyna wydaje się mniej surowa. Więcej o atrakcjach Pomorza Zachodniego piszemy w najnowszym wydaniu „National Geographic Extra” nr 1/2026 – już w sprzedaży!
Molo w Kołobrzegu – od XIX-wiecznego pomostu do współczesnej konstrukcji
Molo w Kołobrzegu to jeden z najbardziej rozpoznawalnych obiektów polskiego wybrzeża i zarazem ważny element tożsamości uzdrowiskowej miasta. Choć współczesna konstrukcja powstała w drugiej połowie XX wieku, pierwsze drewniane molo funkcjonowało w Kołobrzegu już w XIX stuleciu. Dziś pełni ono jednocześnie funkcję rekreacyjną i turystyczną, stanowiąc naturalne przedłużenie nadmorskiej promenady.
Spis treści: Od drewnianego pomostu do żelbetowej konstrukcji Rewitalizacja i nowe funkcje po 2014 roku Kawiarnia na końcu mola Molo jako element uzdrowiskowego krajobrazu Kołobrzegu Latarnia morska – naturalne dopełnienie spaceru Kołobrzeskie molo zlokalizowane jest w sercu Dzielnicy Uzdrowiskowej, na przedłużeniu ulicy Mickiewicza, w sąsiedztwie sanatorium Bałtyk oraz Plaży Centralnej. Takie położenie sprawia, że obiekt jest łatwo dostępny zarówno dla kuracjuszy, jak i turystów wypoczywających w centrum miasta. Molo w Kołobrzegu liczy 220 metrów długości i 9 metrów szerokości, a pomost spacerowy znajduje się około 4,5 metra nad poziomem morza. Molo zostało zaprojektowane z myślą o odporności na trudne warunki hydrologiczne Bałtyku, a jego konstrukcję wykonano z żelbetu. Znajdująca się na końcu dwupoziomowa głowica pełni funkcję punktu widokowego oraz przystani dla niewielkich statków wycieczkowych. Molo nie jest wyłącznie atrakcją turystyczną. Budowle tego typu od ponad stu lat towarzyszą kołobrzeżanom, nic więc dziwnego, że to przestrzeń codzienna – miejsce spotkań, spacerów i obserwacji morza. Od drewnianego pomostu do żelbetowej konstrukcji Historia mola w Kołobrzegu sięga 1881 roku, kiedy wybudowano w tym mieście drewniany pomost. Miał on formę litery T i liczył około 100 metrów długości. Na jego końcu funkcjonowała przystań dla małych jednostek pływających. Konstrukcja ta była typowym elementem nadmorskich kurortów końca XIX wieku, łączącym funkcje spacerowe i komunikacyjne. Pierwsze molo zostało jednak zniszczone w czasie II wojny światowej, podobnie jak znaczna część infrastruktury miasta. Do idei pomostu powrócono dopiero w okresie powojennym, gdy Kołobrzeg zaczął odbudowywać swoją pozycję jako ośrodek uzdrowiskowy. Współczesne molo zostało oficjalnie otwarte 19 czerwca 1971 roku. Zamiast drewna zastosowano żelbet, co miało zapewnić większą trwałość obiektu i możliwość całorocznego użytkowania. Od tego momentu molo stało się jednym z centralnych punktów przestrzeni publicznej miasta. Rewitalizacja i nowe funkcje po 2014 roku Przez wiele lat obiekt nie przechodził gruntownego remontu. Dopiero w 2014 roku rozpoczęto kompleksową rewitalizację mola spacerowego, której koszt wyniósł około 3 mln zł, przy znaczącym udziale środków unijnych. Zakres prac objął modernizację elementów konstrukcyjnych, wymianę poszycia części spacerowej, montaż nowych siedzisk, koszy oraz systemu oświetlenia. Szczególną uwagę poświęcono głowicy mola, gdzie wyremontowano pomieszczenia i przystosowano je do funkcji gastronomicznych. Po zakończeniu prac obiekt został ponownie oddany do użytku 27 listopada 2014 roku, zyskując nową jakość estetyczną i użytkową. Iluminacja świetlna sprawiła, że molo stało się atrakcyjne również po zmroku, a spacery nocą nabrały zupełnie innego charakteru. Molo jest administrowane przez Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Kołobrzegu i udostępnione całodobowo przez cały tydzień. Wstęp na molo w sezonie jest płatny. Warto też wiedzieć, że obowiązuje tu zakaz m.in. spożywania alkoholu, wędkowania, wprowadzania pojazdów oraz zwierząt (z wyjątkiem psów asystujących). Kawiarnia na końcu mola Jednym z elementów wprowadzonych podczas rewitalizacji była kawiarnia, zlokalizowana na dwupoziomowej głowicy mola. W sprzyjających warunkach pogodowych z zewnętrznego tarasu może korzystać nawet 200 osób, podziwiając malownicze zachody słońca i otwarte morze. Dostępne jest także przeszklone wnętrze, które mieści około 50 gości. Samo przebywanie w kawiarni, szczególnie podczas wzburzonego morza, stanowi dla wielu odwiedzających ciekawe doświadczenie – pozwala dosłownie „poczuć” żywioł Bałtyku. Oferta lokalu obejmuje kawę, desery, lody produkowane według lokalnych receptur oraz wydarzenia kulturalne, takie jak kameralne koncerty. Molo jako element uzdrowiskowego krajobrazu Kołobrzegu Kołobrzeg od XIX wieku posiada status uzdrowiska i słynie z korzystnego mikroklimatu, bogatego w jod i aerozol morski. Spacer po molo stanowi naturalne uzupełnienie terapii klimatycznych, szczególnie polecanych osobom z problemami układu oddechowego czy schorzeniami reumatycznymi. Z tego względu obiekt od lat pełni ważną funkcję nie tylko turystyczną, ale również zdrowotną. Molo w Kołobrzegu jest także miejscem chętnie odwiedzanym przez rodziny z dziećmi oraz fotografów. Otwarta perspektywa morza sprzyja obserwacji wschodów i zachodów słońca, a zmieniające się warunki atmosferyczne sprawiają, że każda wizyta wygląda inaczej. Latarnia morska – naturalne dopełnienie spaceru W odległości około 650 metrów od mola, czyli mniej więcej 10 minut spacerem plażą, znajduje się Latarnia Morska w Kołobrzegu – kolejny symbol miasta. Jej obecna forma powstała w 1945 roku na fundamentach dawnych umocnień fortecznych i pełni zarówno funkcję nawigacyjną, jak i pamiątkową. Bliskość tych dwóch obiektów sprawia, że molo i latarnia tworzą spójną trasę spacerową, szczególnie popularną wśród odwiedzających miasto po raz pierwszy. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Najniższy poziom Bałtyku w historii pomiarów. Naukowcy alarmują, że tak źle nie było od 1886 roku – a może dłużej
Instytut Oceanografii PAN poinformował, że poziom wody w Morzu Bałtyckim osiągnął prawdziwe „dno” – tak niskiego nie udokumentowano od rozpoczęcia pomiarów w XIX wieku. To jednak nie wysychanie morza, a rzadka anomalia, przez którą cierpi polskie wybrzeże.
Z Bałtyku „zniknęło” około 275 mld ton wody, a średnie poziomy wody w basenie morza są obecnie aż o 67 cm niższe od wieloletniej normy. Sytuacja ta jest efektem wyjątkowej kumulacji czynników meteorologicznych, które odbierają nam „naszą” część morza. To poważne zagrożenie dla portów, żeglugi i ekosystemu morskiego. Czemu wody w Bałtyku jest tak mało? Naukowcy z Sopotu informują, że za historycznie niski poziom Bałtyku odpowiada specyficzna konfiguracja pogodowa: silne i długotrwałe wiatry z północy, wspierane przez wysokie ciśnienie nad Skandynawią, wypychają wodę z morza w stronę Cieśnin Duńskich i Morza Północnego. W normalnych warunkach wiatry te zmieniają się regularnie, co umożliwia „przepływy wyrównawcze” i stabilizuje poziom morza. Jednak utrzymująca się przez wiele tygodni dominacja jednego kierunku sprawia, że odpływ wody jest znacznie silniejszy niż napływ, prowadząc do gwałtownych anomalii. Ten proces nie jest nowy w oceanografii – nazywa się go efektem „wind set-down” i prowadzi on do lokalnych obniżeń poziomu wód bez ubytku całkowitej wody na świecie. Ta nie znika, tylko po prostu… przenosi się w inne miejsce. Niestety, cierpi na tym polskie nadbrzeże. Paraliż portów, żegluga w kryzysie Poziom wody bezpośrednio wpływa na porty. Zmniejsza się głębokość torów podejściowych, co utrudnia lub uniemożliwia cumowanie dużych jednostek i powoduje konieczność przekierowywania niektórych z nich na tymczasem nabrzeża. Przykładem jest port w Sztokholmie, gdzie odsłonięcie dna umożliwiło nawet odkrycie wraku okrętu z XVII wieku, a niektóre statki musiały cumować daleko od brzegu. Sytuacja jest trudna także w Polsce. W Gdańsku, Gdyni i Szczecinie nie mogą zostać przyjęte statki o dużym zanurzeniu. Armatorzy i służby portowe działają w pocie czoła, by logistyka została jak najmniej zakłócona. Odsłonięte wraki i spektakularne torosy Niski poziom wody powoduje spektakularne efekty – odsłaniają się fragmenty dna, które wcześniej były niewidoczne oraz zmienia się linia brzegowa. Na polskim wybrzeżu – np. na plaży w Mikoszewie – można było zaobserwować powstawanie nawet 2,5 metrowych wałów lodowych, tzw. torosów. Zamarzają także zatoki: zachodnia część Zatoki Puckiej została skuta lodem i wyglądała tak jak na zdjęciu wyżej, a na Archipelagu Zachodnioestońskim między wyspami Hiumą i Saremą otwarto lodową drogę dla samochodów o długości aż 17 kilometrów. Wyjątkowa równowaga Bałtyku zagrożona. Woda wróci, ale organizmy już nie Bałtyk to jeden z największych słonych akwenów świata, którego równowaga opiera się na delikatnym balansie pomiędzy napływem słodkiej wody z rzek a słonymi przepływami z Morza Północnego. Bałtyk już od lat zmaga się z problemem tzw. stref hypoksji, czyli obszarów o bardzo niskiej zawartości tlenu w wodzie, co ogranicza życie organizmów dennych. Rekordowo niski poziom wód dodatkowo pogarsza sytuację, zmniejszając wymianę wód i sprzyjając powstawaniu kolejnych beztlenowych stref. Skutki tej anomalii mogą być długotrwałe, wpływając na bioróżnorodność, kondycję ryb i innych organizmów wodnych. Źródło: gospodarkamorska.pl, Instytut Oceanologii PAN Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Czy ruch samochodowy po Bałtyku jest możliwy? W Estonii ruszyła droga po lodzie
Estoński rząd wychodzi naprzeciw spowijającym Europę mrozom, tworząc pierwszą w tym roku lodową trasę samochodową. Droga została wytyczona na Morzu Bałtyckim pomiędzy dwiema największymi wyspami Estonii. Osoby chcące przejechać po zamarzniętej wodzie muszą jednak spełnić szereg określonych wymagań.
Zamarznięty Bałtyk w historii wielokrotnie stawał się szlakiem komunikacyjnym, ułatwiającym transport w trakcie zimy. W 1270 roku pomiędzy Wielkim Księstwem Litewskim a rycerzami Zakonu Kawalerów Mieczowych doszło nawet do bitwy pod Karuse, która rozegrała się na zamarzniętej powierzchni morza, w pobliżu wyspy Muhu. Współcześnie lód, który w trakcie mrozów pokrywa taflę Morza Bałtyckiego, również bywa wykorzystywany jako trasa łącząca wyspy z lądem. Taka sytuacja ma miejsce w Estonii, gdzie wytyczona lodowa droga zastępuje obecnie niefunkcjonujący ruch promowy. Lodowa droga pomiędzy dwiema wyspami Lodowa trasa połączyła dwie największe wyspy Estonii – Hiiumę i Saaremę. Ponieważ nie istnieje między nimi a stałym lądem żadne połączenie mostowe, mieszkańcy tych terenów na co dzień są uzależnieni od przepraw promowych. W trakcie mroźnej zimy ten środek transportu bywa jednak utrudniony lub całkowicie wstrzymany z powodu zlodzenia akwenu. Aby zapewnić mieszkańcom wysp możliwość przemieszczania się, estońskie władze zdecydowały się na przygotowanie specjalnej drogi lodowej, prowadzącej przez zamarznięte morze. Trasa liczy 17 kilometrów i może być użytkowana wyłącznie przy spełnieniu określonych warunków bezpieczeństwa oraz z zachowaniem rygorystycznych przepisów dotyczących ruchu. Jakie zasady panują na lodowej drodze? Przeprawa przez pierwszą w tym roku otwartą drogę po lodzie wymaga od kierowców zastosowania się do szeregu przepisów. Podróżujący muszą poruszać się z ściśle określoną prędkością – do 25 km/godz. lub od 40 do 70 km/godz. Jazda w przedziale 25–40 km/godz. mogłaby bowiem spowodować powstawanie fali rezonansowej, niebezpiecznej dla lodu. Czas, w którym można wjechać na trasę, został również dokładnie określony. Podróż możliwa jest wyłącznie w ciągu dnia, od godziny 8:30 do 17:00. Ostatni pojazd może wjechać na lód o godz. 16:30. Wszyscy podróżujący po lodowej drodze powinni mieć odpięte pasy bezpieczeństwa. Ten – brzmiący nietypowo – przepis odnosi się do konieczności szybkiej ewakuacji z pojazdu, który mógłby znaleźć się pod załamującą się taflą lodu. Dodatkowo w każdym aucie drzwi powinny pozostać odblokowane, tak aby każdy pasażer mógł swobodnie wydostać się ze środka transportu. Nieoficjalne drogi lodowe Estoński rząd apeluje, aby nie korzystać z dróg lodowych, które nie zostały oficjalnie otwarte. Choć lód pokrywający fragmenty Morza Bałtyckiego bywa na tyle gruby, że umożliwia taką formę przeprawy, należy pamiętać, że poruszanie się po nim wymaga szczególnej ostrożności. Nawet w miejscach, gdzie pokrywa lodowa osiąga grubość 20–25 centymetrów, niezastosowanie się do obowiązujących zasad może stanowić zagrożenie dla życia. Estońskie ministerstwo infrastruktury poinformowało, że w trakcie tegorocznej zimy nie planuje otwierania kolejnych dróg lodowych. Oznacza to, że trasy wykorzystywane nieoficjalnie – m.in. łączące wyspy ze stałym lądem w Vormsi – nie są objęte rządowym nadzorem, a poruszanie się po nich może stanowić zagrożenie dla podróżujących. Źródło: EER Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Zimowy cud natury nad Bałtykiem. Lodowe rzeźby przyciągają tłumy turystów
Mróz, który od pewnego czasu utrzymuje się w Polsce, odsłania dawno niewidziane oblicza przyrody. Jednym z takich zjawisk są lodowe formacje – torosy – spiętrzające się na plaży w Mikoszewie. Te niezwykłe rzeźby z lodu od kilku dni przyciągają tłumy turystów, chcących podziwiać nietypowy cud natury.
Od kilku dni media obiegają zdjęcia spektakularnych formacji lodowych stojących na samym brzegu jednej z nadbałtyckich plaż. Te pochodzące z Mikoszewa (powiat nowodworski) rzeźby osiągają wysokość nawet do trzech metrów, tworząc naturalny mur pomiędzy wodą a lądem. Nowo powstała atrakcja ściągnęła w ostatnich dniach tłumy turystów, którzy w mniej lub bardziej odpowiedzialny sposób podziwiają te niesamowite dzieła natury. Czym są torosy? Te olbrzymie formacje lodowe, tak ochoczo podziwiane nad Bałtykiem, są efektem panujących temperatur poniżej zera stopni Celsjusza. Torosy – bo tak nazywają się te rzeźby – składają się z kier lodowych, które najpierw pękają podczas odwilży, a następnie poprzez prądy morskie i wiatr wypychane są na brzeg. W ten sposób dochodzi do spiętrzania kolejnych warstw brył lodu, które, nałożone na siebie, zaczynają przypominać góry. Im więcej zamrożonej wody, tym wyższe tworzą się torosy. Te z Mikoszewa osiągają nawet 3 metry wysokości, tworząc spektakularny krajobraz niczym z lodowej krainy. Co ciekawe, torosy można było zaobserwować na brzegach Morza Bałtyckiego również w poprzednich latach. Lodowe formacje występowały m.in. w Kuźnicy, tworząc lodowe wzniesienia tuż przy Półwyspie Helskim. Tamten krajobraz nie wzbudził jednak tak dużego zainteresowania jak torosy w Mikoszewie i nie zgromadził tak licznych rzesz odwiedzających. Lodowy szał w Mikoszewie Choć torosy występują w mniejszej lub większej skali w całej nadmorskiej Polsce, to zdecydowanie największym powodzeniem wśród spacerowiczów cieszą się te z Mikoszewa. Wieś położona przy samym ujściu Wisły gościła w ostatnich dniach tłumy osób chcących zobaczyć ten wyjątkowy obiekt. Duże zainteresowanie nowo powstałą formacją lodową można również zaobserwować w mediach społecznościowych – komentarze w jednoznaczny sposób określają mikoszewską rzeźbę jako cud natury. Internetowe zachwyty przeradzają się w ciekawość, która skutkuje napływem kolejnych turystów do nadmorskiej wsi. Jak podaje portal trójmiasto.pl, niektórzy z odwiedzających twierdzą, że lodowe formacje przyciągają więcej przyjezdnych niż w sezonie letnim, kiedy polskie morze staje się jedną z popularniejszych destynacji w kraju. Warto dodać, że to nie pierwszy raz w ciągu ostatniego roku, kiedy o Mikoszewie jest głośno w sieci. W trakcie ubiegłej wiosny tamtejsi spacerowicze mieli okazję zaobserwować inne wyjątkowe zjawisko związane z działalnością natury. Spod tafli Bałtyku wyłonił się bowiem fragment lądu, nazwany Cyplem Mikoszewskim. Nowa atrakcja zdobyła na tyle dużą popularność, że doczekała się nawet własnego kodu pocztowego. Należy jednak pamiętać, że takie ukształtowanie dna ma charakter dynamiczny, dlatego nie ma pewności, czy cypel będzie widoczny także w kolejnym sezonie letnim. Podziwianie z rozwagą Jak to zwykle bywa, wzrost popularności danej atrakcji przyczynił się do negatywnych konsekwencji związanych ze wzmożonym ruchem turystycznym. Nie inaczej było w przypadku mikoszewskich torosów. Wysokość tamtejszych formacji lodowych skusiła niektórych spacerowiczów do wdrapania się na wysoką na jeden metr ścianę lodu. Pewien nastolatek zdecydował się na spacer po powierzchni jednej z rzeźb, co niestety zakończyło się wypadkiem. Upadek z metrowej wysokości sprawił, że po poszkodowanego musiał przylecieć helikopter Lotniczego Pogotowia Ratunkowego, który przetransportował go do szpitala. Kapitan Anna Piechowska z Komendy Powiatowej Policji w Nowym Dworze Mazowieckim poinformowała, że życiu siedemnastolatka nie zagraża żadne niebezpieczeństwo. Lód stanowi zarówno piękny, jak i niebezpieczny element krajobrazu. Informowaliśmy już o sytuacjach mających miejsce nad Morskim Okiem, kiedy to tłumy turystów nierozważnie wchodziły na pokryty lodem zbiornik wodny. Podobne zachowania mogą skończyć się poważnym wypadkiem, zagrażającym życiu nieuważnych przyjezdnych. Zimową turystykę należy więc uprawiać ostrożnie, biorąc pod uwagę niestabilność lodowych powierzchni, które nie tylko są śliskie, ale również mogą zapaść się pod ciężarem człowieka. Torosy lepiej podziwiać z poziomu plaży niż z wierzchołków lodowych brył. To właśnie stamtąd można najlepiej dostrzec i poczuć ogrom tych stworzonych przez naturę konstrukcji. Źródło: trójmiasto.pl Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
To nie żart. Ten rekin naprawdę pojawił się w Bałtyku
Lamna śledziowa – gatunek rekina znany z oceanicznych głębin – pojawiła się w Bałtyku. To niecodzienne zjawisko budzi pytania o zmiany klimatyczne i nowe migracje ryb.
Spis treści: Jak wygląda rekin lamna śledziowa – cechy morfologiczne i adaptacje Czy lamna śledziowa stanowi zagrożenie dla ludzi? Fakty i mity o niebezpieczeństwie Gdzie żyje lamna śledziowa? Zasięg występowania rekina śledziowego Żarłacz śledziowy w Bałtyku – czy rekiny naprawdę tu żyją? Co je lamna śledziowa? Dieta rekina śledziowego pod lupą Choć Morze Bałtyckie nie kojarzy się z rekinami, naukowcy potwierdzili pojawienie się w jego wodach lamny śledziowej. Ten gatunek, spokrewniony z żarłaczem białym, preferuje zimniejsze wody i jest jednym z najszybszych rekinów świata. Jak wygląda rekin lamna śledziowa – cechy morfologiczne i adaptacje Lamna śledziowa (Lamna nasus), znana też jako rekin śledziowy albo żarłacz śledziowy, to silnie umięśniony przedstawiciel ryb chrzęstnoszkieletowych z rodziny lamnowatych (Lamnidae). Osiąga zwykle do ok. 350 cm długości i masę od 150 do 200 kg, chociaż osobniki z północnego Atlantyku czasem są większe, a największe okazy mogą przekraczać te wartości. Wrzecionowate, torpedo-podobne ciało sprzyja szybkiemu pływaniu, a stożkowaty pysk oraz ostre, wąskie zęby ułatwiają chwytanie pożywienia. Oczy są stosunkowo duże i ciemne. Lamna ma dwie płetwy grzbietowe: pierwsza, wysoka i szeroka, zaczyna się tuż za płetwami piersiowymi, druga jest znacznie mniejsza i znajduje się bliżej ogona. Płetwa ogonowa jest asymetryczna o kształcie półksiężyca, co wraz z silnymi płetwami piersiowymi i obecnością wydatnych listew na koniarze (wąska część ciała ryby, do której przyczepia się ogon) poprawia zdolność szybkiego pływania na długich dystansach i manewrowania. Pod względem ubarwienia lamna śledziowa ma ciemnoszary lub niebieskoszary grzbiet i białą stronę brzuszną, co stanowi klasyczny przykład kontrastowego kamuflażu w wodzie (tzw. kontrastowanie odwrotne). Pierwsza płetwa grzbietowa jest często jasno obrzeżona, co bywa cechą rozpoznawczą wśród innych rekinów. Czy lamna śledziowa stanowi zagrożenie dla ludzi? Fakty i mity o niebezpieczeństwie Tak duża drapieżna ryba, jaką jest lamna śledziowa, z pewnością dysponuje potencjałem, by zaatakować dużą zdobycz, w tym również człowieka. Z tego względu należy traktować ją jako potencjalnie niebezpieczną, choć w praktyce ryzyko ataku jest znikome. Jak wynika z danych zawartych w „Międzynarodowym rejestrze ataków rekinów” (International Shark Attack File), który jest jedyną naukowo udokumentowaną bazą danych dotyczącą takich incydentów, dotąd odnotowano jedynie dwa niesprowokowane ataki lamny śledziowej na ludzi. Żaden z nich nie zakończył się śmiercią ofiary. W jednym z przypadków rekin zaobserwowany w Morzu Północnym płynął dynamicznie w stronę nurków, co mogło zostać odczytane jako atak pozorowany – zachowanie mające na celu zniechęcenie intruza, a nie realny atak. Możliwe także, że rekin kierował się ciekawością, ponieważ człowiek nie należy do jego naturalnych ofiar, a kontakt z ludźmi w środowisku otwartym zdarza się sporadycznie. Ogólnie rzecz biorąc, lamna śledziowa nie jest agresywna wobec ludzi i przypadki konfrontacji są ekstremalnie rzadkie. Gdzie żyje lamna śledziowa? Zasięg występowania rekina śledziowego Lamna śledziowa występuje na obu półkulach i wszystkich oceanach na Ziemi, jednak unika wód tropikalnych. To gatunek antytropikalny i dysjunktywny, co oznacza, że zamieszkuje umiarkowane i zimno-umiarkowane rejony oceanów, unikając równikowych stref. Na półkuli południowej można ją spotkać między 30. a 60. równoleżnikiem, m.in. u wybrzeży Argentyny, RPA, Chile, Australii i Nowej Zelandii. Na północy lamna śledziowa występuje przede wszystkim w zachodniej części Oceanu Atlantyckiego, od wybrzeży Nowej Fundlandii, Kanady i Stanów Zjednoczonych, aż po zachodnie wybrzeża Europy – w tym wody brytyjskie, francuskie, norweskie oraz Bałtyk i Morze Północne. Obserwacje w Bałtyku są rzadkie, ale zdarzają się nawet przy polskim wybrzeżu, szczególnie latem, gdy woda jest cieplejsza. W przeszłości rekiny te występowały również w Morzu Śródziemnym, jednak obecnie ich status w tym regionie jest niepewny. Zachodnia część Morza Śródziemnego prawdopodobnie już nie jest zasiedlana przez ten gatunek. Zanik obecności lamny śledziowej w tej strefie może mieć związek z przełowieniem, zmianami klimatycznymi oraz presją środowiskową. Żarłacz śledziowy w Bałtyku – czy rekiny naprawdę tu żyją? W Bałtyku występują trzy gatunki rekinów: rekinek psi, koleń pospolity oraz właśnie żarłacz śledziowy (lamna śledziowa). Choć obecność dużych rekinów w naszym morzu może wydawać się zaskakująca, historycznie zamieszkiwały one cały akwen Bałtyku. Obecnie są to jednak goście sporadyczni, widywani przede wszystkim w rejonach o najwyższym zasoleniu. Zdaniem badaczy, regularny zasięg występowania lamny śledziowej w Bałtyku ogranicza się głównie do cieśniny Kattegat, położonej między Półwyspem Jutlandzkim a Skandynawią. To właśnie tam zasolenie i warunki termiczne bardziej przypominają otwarte wody Atlantyku, co sprzyja obecności tego gatunku. Polskie wybrzeże nie jest przyjazne lamnie śledziowej – zasolenie w tej części morza wynosi zaledwie ok. 7 promili, co jest wartością zdecydowanie niższą niż preferowana przez ten gatunek. Teoretycznie rekin mógłby przystosować się do takiego środowiska, ale wymagałoby to ogromnego wysiłku fizjologicznego, związanego z regulacją gospodarki osmotycznej, co czyni takie migracje mało prawdopodobnymi. Co je lamna śledziowa? Dieta rekina śledziowego pod lupą Lamna śledziowa to typowy drapieżnik pelagiczny, doskonale przystosowany do aktywnego polowania w otwartej toni wodnej. Podstawą jej diety są ryby ławicowe, zwłaszcza takie jak śledzie, sardynki, makrele i ostroboki. W chłodniejszych wodach północnego Atlantyku często poluje także na dorsze i łososie. Dzięki szybkiemu pływaniu i wyostrzonej percepcji, lamna potrafi precyzyjnie namierzyć ofiarę i błyskawicznie zaatakować. Nie gardzi również głowonogami, w tym większymi przedstawicielami rodziny kałamarnic, a także niektórymi skorupiakami. Rekin ten ma zęby dostosowane do chwytania i rozszarpywania śliskich, szybko poruszających się ryb, a jego wysoka przemiana materii wymusza regularne dostarczanie kalorycznego pokarmu. To właśnie z tego powodu lamna śledziowa prowadzi aktywny tryb życia i stale przemierza duże odległości w poszukiwaniu pożywienia. Źródło: National Geographic Polska, International Shark Attack File Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
33 lata temu zatonął „Heweliusz”. To największa tragedia w historii polskiej żeglugi
Zatonięcie „Heweliusza” 14 stycznia 1993 r. to największa morska katastrofa w historii polskiej żeglugi w czasie pokoju. Kulisy tego dramatu i walka o życie na mroźnym Bałtyku wciąż budzą ogromne emocje. Przypominamy splot fatalnych błędów oraz technicznych zaniedbań, które w samym środku sztormu posłały polski prom na dno.
Spis treści: Katastrofa promu „Jan Heweliusz” – przebieg tragicznej nocy na Bałtyku Przyczyny i konsekwencje katastrofy Katastrofa Heweliusza a bezpieczeństwo żeglugi i dziedzictwo tragedii Katastrofa promu Heweliusz, która wydarzyła się 14 stycznia 1993 roku, wstrząsnęła Polską i środowiskiem morskim. Rejs ze Świnoujścia do Ystad miał być rutynową przeprawą, lecz zakończył się dramatem z powodu fatalnych warunków pogodowych, błędów proceduralnych i zaniedbań technicznych. Mimo intensywnej akcji ratunkowej ocalało jedynie 9 osób z 64 obecnych na pokładzie. Oprócz ogromnej tragedii rodzin ofiar wydarzenie stało się początkiem licznych kontrowersji oraz dyskusji na temat bezpieczeństwa żeglugi i odpowiedzialności instytucji państwowych. Teraz o tej katastrofie znów mówi cała Polska, za sprawą nowego serialu Netflixa. Katastrofa promu „Jan Heweliusz”– przebieg tragicznej nocy na Bałtyku Opóźniony rejs i fatalna pogoda Prom „Jan Heweliusz” regularnie kursował na trasie Świnoujście – Ystad, przewożąc pasażerów i towary przez Bałtyk. 13 stycznia 1993 roku jednostka rozpoczęła rejs z opóźnieniem, wynikającym z konieczności naprawy furty rufowej, która została uszkodzona podczas wcześniejszego sztormu. Decyzja o wypłynięciu mimo niekorzystnych prognoz pogodowych była jedną z wielu tragicznych okoliczności tej nocy. Według relacji świadków i materiałów ze śledztwa już od początku podróży warunki na morzu były bardzo trudne. Siła wiatru osiągała nawet 12 stopni w skali Beauforta, co oznaczało silny sztorm. Ostatecznie na pokładzie znalazły się 64 osoby: 29 członków załogi oraz 35 pasażerów różnych narodowości, w tym Polacy, Szwedzi, Norwegowie, Czesi i Austriacy. Akcja ratunkowa i dramatyczne okoliczności zatonięcia Około godziny 3:30 w prom uderzyły potężne fale, które spowodowały przechył jednostki. Kapitan Andrzej Ułasiewicz podjął próbę uratowania statku, jednak zaledwie pół godziny później sytuacja była już krytyczna – przechył promu stał się nieodwracalny. Sygnał SOS wysłano niemal natychmiast, co zapoczątkowało jedną z największych akcji ratowniczych w historii polskiej żeglugi. W działania zaangażowano niemieckie i duńskie służby ratownicze, statek ratowniczy „Huragan” oraz śmigłowce SAR. Niestety, ekstremalne warunki pogodowe i szybkie tonięcie promu sprawiły, że szanse na uratowanie załogi i pasażerów były minimalne. Przeżyło jedynie 9 osób, z których większość doznała poważnych obrażeń fizycznych i psychicznych. Pozostałych 55 osób uznano za ofiary katastrofy promu „Heweliusz”. Przyczyny i konsekwencje katastrofy Błędy, zaniedbania oraz kwestie techniczne statku Śledztwa prowadzone przez Izbę Morską oraz specjalistyczne komisje resortowe wykazały szereg poważnych zaniedbań, które przyczyniły się do tragedii. Jednym z kluczowych elementów okazało się nieprawidłowe zarządzanie bezpieczeństwem i stanem technicznym jednostki. Po pożarze w 1986 roku górny pokład promu został zalany betonem w celu jego wzmocnienia. Ten zabieg, choć miał poprawić wytrzymałość konstrukcji, w praktyce znacznie przesunął środek ciężkości statku, pogarszając jego stateczność (czyli zdolność do utrzymania równowagi na wodzie). Badania przeprowadzone przez Politechnikę Gdańską potwierdziły, że taka modyfikacja mogła znacząco wpłynąć na podatność promu na przechyły podczas sztormów. Dodatkowo wskazano na błędy proceduralne po stronie kapitana i załogi, którzy podjęli decyzję o wyjściu w morze mimo niekorzystnych prognoz. Istotną rolę odegrały także zaniedbania armatora (Polskie Linie Oceaniczne) oraz niedostateczny nadzór Polskiego Rejestru Statków. Wiele z tych niedopatrzeń wynikało z presji ekonomicznej i zbyt rutynowego podejścia do przepisów bezpieczeństwa, co stało się niestety normą w polskiej żegludze promowej lat 90. Śledztwo, kontrowersje i teorie spiskowe wokół tragedii Po katastrofie „Heweliusza” natychmiast rozpoczęto oficjalne śledztwo, które miało ustalić winnych i przyczyny tragedii. Jednak od początku budziło ono wiele wątpliwości, zarówno wśród rodzin ofiar, jak i ekspertów morskich. Z raportów wynikało, że część dokumentacji dotyczącej stanu technicznego jednostki była niekompletna lub wręcz sfałszowana, co sugerowało próbę ukrycia faktycznego ryzyka związanego z eksploatacją promu. Szczególnie kontrowersyjne okazały się także rozbieżności w liczbie ofiar i osób przebywających na pokładzie. W przestrzeni medialnej pojawiły się również teorie spiskowe dotyczące możliwego wpływu czynników politycznych i prób zatuszowania odpowiedzialności poszczególnych instytucji państwowych. Analizy przeprowadzone przez Instytut Bezpieczeństwa Morskiego w Szczecinie wykazały, że część decyzji podejmowanych przez służby i władze była obciążona konfliktem interesów. Katastrofa „Heweliusza” a bezpieczeństwo żeglugi i dziedzictwo tragedii Wpływ katastrofy na regulacje i świadomość branży Tragedia promu „Heweliusz” stała się punktem zwrotnym dla całej polskiej żeglugi morskiej. W następstwie katastrofy zrewidowano przepisy dotyczące bezpieczeństwa morskiego, wprowadzono bardziej rygorystyczne kontrole techniczne i zwiększono nacisk na szkolenie załóg oraz przejrzystość dokumentacji pokładowej. Wpływ tragedii widoczny był także w podejściu do konstrukcji nowych jednostek promowych, gdzie szczególną uwagę zaczęto przykładać do stateczności i odporności na sztormowe warunki Bałtyku. Pamięć o ofiarach Katastrofa „Heweliusza” na zawsze zapisała się w historii polskiej żeglugi jako największa tragedia okresu powojennego. Co roku w rocznicę wydarzenia organizowane są uroczystości upamiętniające ofiary – zarówno w Świnoujściu, jak i w Narodowym Muzeum Morskim w Gdańsku. Wydarzenia z 14 stycznia 1993 roku przypominają nie tylko o ludzkich dramatach, ale także o konieczności ciągłego doskonalenia standardów bezpieczeństwa na morzu. Źródła: Polski Rejestr Statków, Gospodarka Morska, Narodowe Muzeum Morskie, Polskie Radio Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Akcja ratunkowa na Bałtyku – z polskiego promu wypadł za burtę pasażer. Trwają poszukiwania
W niedzielę wieczorem z promu pasażerskiego linii Unity Line wypadł za burtę człowiek. Prom płynął z Ystad do Świnoujścia, a sam wypadek miał miejsce w pobliżu Sassnitz na wyspie Rugia. Akcja ratunkowa odbywa się w bardzo trudnych warunkach, a los pasażera pozostaje nieznany.
Nadal nieznane są losy pasażera, który w niedzielę 28 grudnia wypadł z promu Skania należącego do Unity Line. Jak podała w komunikacie przesłanym do Onet.pl rzeczniczka linii, do zdarzenia doszło na Morzu Bałtyckim w okolicach Sassnitz. Prom Skania nadesłał komunikat „Człowiek za burtą”. O wypadku poinformował naoczny świadek zdarzenia. Powiedział załodze promu, że jeden z pasażerów znalazł się w wodzie. Linia nie podaje szczegółowych informacji. Wiadomo jedynie, że pechowy pasażer jest narodowości polskiej. Akcja ratunkowa na Bałtyku „Akcję ratunkowo-poszukiwawczą koordynowała niemiecka służba ratownictwa morskiego (SAR). Do poszukiwań dołączył również prom Polonia należący do Unity Line i znajdujący się w pobliżu miejsca zdarzenia. Działania prowadzone były przez kilka godzin w trudnych warunkach pogodowych” – czytamy w komunikacie. W akcji biorą udział służby z Polski, Szwecji, Danii i Niemiec. Na Bałtyku panują trudne warunki. Wczoraj, w dniu wypadku, Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej informował, że nad południową częścią Bałtyku, czyli m.in. nad polskim wybrzeżem oraz w okolicy, w której doszło do wypadku, temperatura powietrza wynosiła kilka stopni powyżej 0 °C i było przeważnie słonecznie lub z lekkim zachmurzeniem. Wiał jednak wiatr północno-zachodni o sile 5–8 w skali Beauforta, co oznacza dość silny wiatr i falowanie morza. Temperatura wody w pobliżu polskiego wybrzeża osiągnęła maksymalnie 7 stopni Celsjusza. Warunki były dość trudne szczególnie dla żeglarzy i osób na morzu. Przeżywalność w zimnej wodzie Wczoraj wieczorem, o godzinie 18.21, niemiecki SAR podjął decyzję o zwolnieniu z akcji ratunkowej promów Skania i Polonia, które zgodnie z poleceniem skierowały się do portów w Ystad i Świnoujściu. „Unity Line pozostaje w kontakcie z właściwymi służbami. Na obecnym etapie nie udzielamy dodatkowych informacji" – można przeczytać w komunikacie linii. Jakie są szanse na przeżycie upadku z pokładu promu i przetrwanie w wodzie o temperaturze 7 stopni C? Niestety niezbyt duże. Według raportu Transport Canada zatytułowanego „Przeżywalność w zimnej wodzie”, już w momencie wpadnięcia do wody o temperaturze poniżej 10 stopni człowiek przeżywa szok termiczny, a w wyniku mimowolnego wdechu rośnie ryzyko zachłyśnięcia się. Po trzech minutach przebywania w wodzie o niskiej temperaturze następuje znaczna utrata sprawności. Ręce i nogi szybko tracą siłę i koordynację; pływanie i wykonywanie prostych czynności robi się bardzo trudne. Narasta hipotermia. Po około pół godzinie narasta apatia, następnie dochodzi do utraty przytomności. Ponadto istotne jest z jakiej wysokości spada człowiek do wody. Biorąc średnią wysokość 20 metrów, czyli mniej więcej tyle ile dzieli górny pokład promów i taflę wody, przez ułamek sekundy na ciało człowieka ważącego 80 kg działa przyspieszenie grawitacyjne rzędu 60-70 g. Można to porównać do zderzenia z betonową ścianą przy prędkości około 70 km/h. Źródło: Onet.pl, tc.canada.ca Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Te ryby naprawdę żyją w Bałtyku. Niektóre mogą zaskoczyć
Jakie gatunki ryb naprawdę żyją w Bałtyku? Choć często słyszymy, że nasze morze jest ubogie i niemal pozbawione życia, rzeczywistość wygląda inaczej. Bałtyk to akwen wyjątkowy – słonawy, dynamiczny i stale zmieniający się pod wpływem klimatu oraz działalności człowieka.
Spis treści: Jakie ryby żyją w Bałtyku? Największe ryby bałtyckie i inne ciekawostki Ryby żyjące w Bałtyku adaptują się do wyjątkowych warunków tego zbiornika, który szybko się ociepla i zmienia pod wpływem czynników naturalnych oraz działalności człowieka. Warto patrzeć na nasze morze nie jako na ubogi akwen, lecz jako na dynamiczny system, który stale się przeobraża. Jakie ryby żyją w Bałtyku? Naukowcy dowodzą, że Morze Bałtyckie jest jednym z najszybciej ocieplających się mórz na świecie, co wpływa na migracje i kondycję licznych gatunków. Można więc wyróżnić różne grupy ryb, z których każda odgrywa istotną rolę w ekosystemie. Ryby typowo morskie Choć Bałtyk ma niewielkie zasolenie, wciąż żyją w nim klasyczne gatunki, które stanowią podstawę rybołówstwa i najczęściej kojarzone są z określeniem bałtyckie ryby. Śledź Najważniejsza gospodarczo ryba Morza Bałtyckiego. Tworzy ogromne ławice, migruje sezonowo i jest fundamentem łańcuchów pokarmowych. Polski rynek rybny w dużej mierze opiera się na śledziu bałtyckim. Dorsz Jeszcze niedawno król Bałtyku, dziś gatunek w kryzysie. Dorsz występuje w rejonie od Cieśniny Duńskiej do Zatoki Botnickiej. Młode tego gatunku pływają najczęściej w wodach przybrzeżnych, a dorosłe osobniki bytują na otwartym morzu. Szprot Mała, plamiasta ryba pelagiczna, blisko spokrewniona ze śledziem. Odgrywa kluczową rolę w sieciach troficznych, a jej populacja jest wciąż stosunkowo stabilna. Co ciekawe, szproty w Bałtyku dorastają do 10–14 cm, a w Morzu Północnym osiągają aż 17 cm. Stornia (flądra) Najbardziej charakterystyczna płastuga Bałtyku, która wyróżnia się spłaszczonym i asymetrycznym ciałem. Dorosłe flądry mierzą około 35 cm i przez większość czasu leżą na boku zakopane w mule na morskim dnie. Turbot (skarp) Rzadziej spotykany, ceniony kulinarnie. Żyje na dnie i preferuje chłodniejsze, głębsze partie akwenu głównie w polskiej części Bałtyku. Dorosłe osobniki mierzą do 55 cm. Turboty są drapieżnikami, które żywią się małymi rybami. Ryby słodkowodne w Bałtyku W wielu miejscach polskiego wybrzeża zasolenie jest niewysokie, dlatego klasyczne gatunki słodkowodne żyją tu bez większego problemu. Są częścią naturalnych ekosystemów tzw. Bałtyku wewnętrznego. Można je spotkać najczęściej w zatokach. Szczupak Poluje w zarośniętych ujściach rzek. W jego diecie są ryby, płazy, a nawet małe gatunki ptaków wodnych. To drapieżnik, który osiąga nawet 150 cm długości i może ważyć aż 10 kg. Okoń Popularny wśród wędkarzy, liczny w płytkich i nagrzewających się partiach morza. Okoń może mierzyć nawet 50 cm, choć zazwyczaj osiąga 25–30 cm. Co ciekawe, ryby tego gatunku charakteryzuje zmienne ubarwienie, które jest zależne od miejsca występowania. Leszcz i płoć Typowe ryby słodkowodne, które w Bałtyku występują w Zalewie Wiślanym i Szczecińskim, gdzie zasolenie jest najniższe. Ryby wędrowne i dwuśrodowiskowe To grupa gatunków, które część życia spędzają w morzu, a część w wodach śródlądowych. Ich obecność dobrze pokazuje, jak bardzo Bałtyk jest „półmorskim” akwenem. Łosoś i troć wędrowna Jedne z najbardziej cenionych ryb reofilnych. Dorosłe osobniki bytują w Bałtyku, a na tarło wpływają do rzek, m.in. Wisły, Słupi czy Parsęty. Zarówno łosoś, jak i troć wędrowna to gatunki anadromiczne, które w celu rozrodu migrują do słodkich wód rzecznych. Węgorz W słonawych wodach Bałtyku poluje na skorupiaki, owady wodne i ryby. To gatunek, który może żyć nawet ponad 60 lat. Ciekawostką jest też fakt, że wszystkie węgorze europejskie odbywają tarło w Morzu Sargassowym. Minóg morski Gromadzi się przy dnie i prowadzi pasożytniczy tryb życia – przyczepia się do innych ryb i wysysa ich krew oraz płyny ustrojowe. Choć to ryba bałtycka, to w polskiej części morza występuje rzadko. Największe ryby bałtyckie i inne ciekawostki Morze Bałtyckie, choć stosunkowo płytkie i mniej zasobne w porównaniu z oceanami, skrywa gatunki ryb osiągające imponujące rozmiary. Wśród największych ryb tego akwenu wymienić można przede wszystkim sumika europejskiego – w rejonach o niższym zasoleniu zdarzają się osobniki mierzące nawet 3 metry długości i ważące ponad 100 kg. Jeszcze większe rozmiary osiągają samogłowy, które mogą dorastać do 3 metrów i ważyć około 2 ton. W przypadku obu tych ryb należy jednak pokreślić, że w Bałtyku pojawiają się niezwykle rzadko. Inne duże gatunki to łosoś, osiągający do 150 cm długości i 30 kg wagi, dorsz – do 130 cm i 20 kg, oraz troć wędrowna, dorastająca do 110 cm i 20 kg. Na uwagę zasługuje również turbot, który może przekraczać metr długości i ważyć do 25 kg. W słonawych wodach Bałtyku można również spotkać węgorza europejskiego dorastającego do 150 cm i sandacza osiągającego 130 cm. Choć wiele z tych ryb pojawia się w Bałtyku sporadycznie lub w określonych rejonach, razem tworzą obraz akwenu pełnego zarówno gatunków średnich, jak i tych o imponujących rozmiarach, które udowadniają, że Bałtyk wcale nie jest ubogim morzem. Niebezpieczne ryby w Bałtyku Wiele osób zastanawia się też, czy w Bałtyku żyją rekiny. Tak, od czasu do czasu do Bałtyku wpływają zaskakujący goście, którzy wywołują sensację. Najczęściej dotyczy to migrujących osobników żarłacza śledziowego, znanego również jako lamna śledziowa. To jednak rzadkie przypadki, które nie stanowią zagrożenia dla człowieka i nie mają wpływu na codzienne funkcjonowanie ekosystemu. Bałtyk nie uchodzi za morze groźne dla ludzi, ale kilka jego gatunków ma kolce jadowe, którymi może boleśnie ukłuć. Nie są to zagrożenia porównywalne z tropikami, jednak warto znać ostrosza, który jest najczęściej wskazywany jako najniebezpieczniejsza ryba w pojawiająca się Bałtyku (nie mieszka tu na stałe). Ostrosz wytwarza silny jad, który znajduje się w kolcach przy płetwach grzbietowych i przy pokrywach skrzelowych. Jego toksyna nie jest silna, ale powoduje ból, obrzęk i zaczerwienienie, a w rzadkich przypadkach także krótkotrwałe zaburzenia czucia. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Tajemnice w kadrach Mikołaja Nowackiego – jego wystawa to coś więcej niż sztuka
Wystawa „Bałtyckie opowieści” Mikołaja Nowackiego w Kołobrzegu to podróż przez morze wspomnień, emocji i niezwykłych spotkań z ludźmi. Zobacz, jak fotografia odsłania nieznane oblicza Bałtyku.
Spis treści: Spotkanie z autorem i kulisy pracy nad projektem Symboliczne połączenie rzeki i morza Już 6 grudnia 2025 roku o godz. 18 latarnia morska w Kołobrzegu, historyczna budowla wzniesiona na dawnym forcie, a dziś nowa przestrzeń ekspozycyjna, otworzy swoje drzwi dla miłośników fotografii, morza i niezwykłych historii. To właśnie tam odbędzie się wernisaż wystawy Mikołaja Nowackiego „Bałtyckie opowieści”, obejmujący niemal dwie dekady pracy nad tematami związanymi z wodą, morzem i ludźmi żyjącymi w ich rytmie. Wybór miejsca nie jest przypadkowy. Latarnia, pełniąca funkcję nawigacyjną, turystyczną i edukacyjną, od dziś staje się także przestrzenią sztuki – symboliczną bramą do świata Nowackiego. To tutaj spotkają się wspomnienia autora, jego emocje i niezwykłe historie ludzi morza. Nowacki podkreśla, że Bałtyk jest dla niego głęboko osobisty, pierwsze zdanie wypowiedział właśnie nad jego brzegiem: „Pac tata, oklęt pynie”. Dziś, po latach pracy dla największych światowych tytułów oraz licznych nagrodach, wraca do miejsca swoich inspiracji z retrospektywą obejmującą cykle o Marynarce Wojennej, Stoczni Gdańskiej, górnikach morskich, żeglarstwie w sztormach oraz Odrze, rzece dzieciństwa. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/11/01-Baltic-Tales-Mikolaj-Nowacki-prev-ff6a9ae.jpg" width="2000" height="1333" alt="Żurawie Stoczni Szczecińskiej we mgle, widziane z najwyższej w Europie suwnicy pracującej przy rozbudowie portu. Szczecin, 2016 r." title="Żurawie Stoczni Szczecińskiej we mgle, widziane z najwyższej w Europie suwnicy pracującej przy rozbudowie portu. Szczecin, 2016 r." /> Spotkanie z autorem i kulisy pracy nad projektem Podczas wernisażu odbędzie się spotkanie z autorem, który opowie o kulisach powstawania zdjęć, o swojej relacji z morzem oraz o wieloletniej pracy nad projektami związanymi z Bałtykiem. Wystawa, przygotowana przez Kołobrzeski Instytut Kultury i Promocji i objęta patronatem medialnym National Geographic Polska, dostępna będzie codziennie od 7 grudnia 2025 do 31 stycznia 2026 w godzinach 10:00–16:00, w cenie biletu na Latarnię Morską. Ekspozycja ukazuje morze jako przestrzeń odwagi, pracy, straty, nadziei i powrotów. W cyklu „Bałtyk: gry wojenne” oglądamy żołnierzy Marynarki Wojennej trenujących w warunkach, gdzie dźwięk alarmu staje się codziennością. W części poświęconej Stoczni Gdańskiej wchodzimy w świat robotników w momencie historycznego przełomu. „Górnicy wśród fal” przenoszą nas na platformy wydobywcze, a zdjęcia z cyklu „Życie pod żaglami” oddają intensywność rejsów, w tym sztormów, podczas których powstała nagrodzona fotografia roku Outdoor Photographer of the Year 2017. Symboliczne połączenie rzeki i morza Zwieńczeniem wystawy są prace z projektu „Odra”, symbolicznie łączące rzekę dzieciństwa autora z Bałtykiem, który stał się jego zawodowym i emocjonalnym kompasem. Kołobrzeska latarnia, z której tarasu można podziwiać panoramę portu i morza po pokonaniu 108 schodów, po raz pierwszy stanie się miejscem tak rozbudowanej prezentacji fotografii jednego autora. Wernisaż i wystawa otworzą nowy etap w życiu tej wyjątkowej budowli – latarnia staje się przestrzenią, w której sztuka i morze opowiadają wspólną historię. Wstęp na wernisaż jest wolny. Zapraszamy do zanurzenia się w świat „Bałtyckich opowieści”.
Polskie wybrzeże skrywa wiele skarbów, ale ten został Cudem Polski. Gdzie znajdziecie Zatopiony Las?
Czy wiecie, że na polskim wybrzeżu mamy scenografię jak z „Władcy Pierścieni” czy „Diuny”? Zatopiony niemal 3 tysiące lat temu i odsłonięty przez sztormy las został uznany za jeden z Cudów Polski. Ale trzeba się spieszyć, żeby go obejrzeć. To jedno z najspokojniejszych miejsc nad Morzem Bałtyckim.
Zatopiony Las koło Czołpina to niezwykłe miejsce, które stało się symbolem przemian natury nad polskim wybrzeżem. Przez tysiące lat ukryty pod piaskiem i wodami Bałtyku, starożytny i znakomicie zakonserwowany las został odsłonięty podczas sztormów. Widok liczących 3 tysiące lat pni i szum oceanu robi niezapomniane wrażenie, więc nie ma się co dziwić, że został Cudem Polski 2025 w województwie pomorskim. Historia Zatopionego Lasu koło Czołpina – jak powstał ten cud natury? Pochodzenie pełnego magii lasu sięga epoki brązu. Według analiz dendrochronologicznych przeprowadzonych przez naukowców z Uniwersytetu Gdańskiego, pnie drzew znajdujące się dziś na plaży mają około 3000 lat. W tamtym okresie w miejscu obecnej plaży znajdował się gęsty las dębowo-bukowy. Teoria jego powstania zakłada dwa scenariusze: albo dawni mieszkańcy wykarczowali teren, by zdobyć miejsce pod uprawę, albo doszło do rozległego pożaru. Tak czy inaczej, po nagłej zmianie poziomu morza i sztormach, pozostałości lasu zostały pogrzebane pod warstwami piasku i zakonserwowane przez słoną wodę. Morze Bałtyckie odsłoniło pradawne pnie Odsłonięcie zatopionego lasu to efekt działania Morza Bałtyckiego. Największe sztormy ostatnich lat spowodowały przesunięcia piasku i odsłoniły kilkadziesiąt pni, które przez wieki były całkowicie niewidoczne. Morze zabiera i morze oddaje – przesuwanie się wydm, cofanie lądu i silne fale to naturalny cykl życia tego regionu, a Zatopiony Las jest spektakularnym dowodem na siłę i kapryśność morza. Jak dotrzeć do Zatopionego Lasu? Zatopiony Las znajduje się w granicach Słowińskiego Parku Narodowego w województwie pomorskim, pomiędzy Czołpinem a Rowami, w pobliżu jeziora Dołgie Duże. Najłatwiej dotrzeć tam z parkingu przy byłej jednostce wojskowej w Czołpinie. Stamtąd należy ich wyznaczoną ścieżką (bez zbaczania, to teren parku narodowego) do morza, a następnie skręcić w lewo i wędrować plażą przez około 3 km. Cała malownicza trasa z parkingu liczy sobie około 4,5 km i po drodze podziwiać można nadmorskie wydmy i charakterystyczny, najodowany bałtycki krajobraz. Nie ma możliwości dojazdu samochodem. Zatopiony Las Cudem Polski 2025, który wkrótce może zniknąć Zatopiony Las w Czołpinie pokonał konkurentów i zwyciężył w prestiżowym plebiscycie „Cuda Polski” organizowanym przez magazyn „National Geographic Traveler”. Tam – głosami internautów – został wybrany najciekawszym, nie do końca odkrytym miejscem w całym województwie pomorskim. Nie ma się co dziwić: stwarza atmosferę jak z bajki czy filmowego planu, ale o jego magii może decydować także… ulotność. Wystarczy kolejny sztorm, by na setki lat został pogrzebany pod piaskiem. Tym razem warto się pospieszyć. Sponsorem plebiscytu jest: Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Jesiotr to dinozaur wśród ryb. Wspaniały kolos powoli wraca do wód Bałtyku
Jesiotr pływał w wodach Ziemi na długo przed pojawieniem się dinozaurów. W niemal niezmienionej formie przetrwał kolejne epoki geologiczne, zmiany klimatyczne i dryf kontynentalny. Jeszcze 100 lat temu Wisła i Odra stanowiły główne europejskie ostoje tego gatunku. Dopiero XX wiek przyniósł niemal całkowitą zagładę bałtyckiej populacji tej majestatycznej ryby. Teraz jesiotr powoli powraca, ale jego status wciąż nie jest pewny. Co warto wiedzieć na temat tego gatunku? Na to pytanie odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Pokaźna rodzina Duża ryba z niezwykłymi cechami Wędrówki jesiotra Niezwykły sposób żerowania jesiotra Ciche wyginięcie jesiotra Ryby jesiotrokształtne pojawiły się na Ziemi około 300 milionów lat temu. Bezpośredni przodek gatunków, które znamy dziś, wyewoluował natomiast we wczesnej jurze, około 200 milionów lat temu. Od tamtego czasu te niezwykłe ryby niemal się nie zmieniły. Jesiotry do dziś zachowały wiele cech swoich praprzodków, które są świadectwem ich starego rodowodu. Pokaźna rodzina Na rodzaj Acipenser składa się 19 żyjących gatunków, w obrębie których wyszczególnia się 5 podgatunków. Wszystkie występują w wodach półkuli północnej. Gatunkiem typowym jest Acipenser sturio, czyli jesiotr właściwy, zwany też zachodnim. Z naszej perspektywy znacznie bardziej interesujący jest jednak jesiotr ostronosy, a konkretnie – jego bałtycki krewniak. Duża ryba z niezwykłymi cechami Ryba ta jest uznawana za podgatunek jesiotra ostronosego (Acipenser oxyrinchus). W praktyce jesiotr bałtycki nie jest niczym innym niż wschodnią populacją gatunku, który do dziś licznie występuje u atlantyckich wybrzeży Ameryki Północnej. Morfologia jesiotra jest jednoznacznym świadectwem jego prastarego pochodzenia. Wydłużone, wrzecionowate ciało ryby jest pięcioboczne w przekroju poprzecznym. Głowę wieńczy charakterystyczny, spłaszczony i wydłużony pysk, który kształtem przypomina szpadel. Co ciekawe, skóra jesiotra jest pozbawiona typowych łusek. Pokrywa ją pancerz złożony z pięciu rzędów tarczek kostnych. Jeden znajduje się na grzbiecie, dwa na bokach i dwa na brzuchu. W części grzbietowej, ryba ma kolor od ciemno oliwkowego po niemal czarny. Boki są jaśniejsze, srebrzyste z oliwkowym odcieniem, a część brzuszna niemal – biała. Płetwa ogonowa jest heterocerkalna, czyli niesymetryczna z charakterystycznie wydłużonym i wysokim górnym płatem, co jest kolejną cechą pierwotną. Otwór gębowy znajduje się w dolnym położeniu. Jest bezzębny i wysuwany, co ułatwia zasysanie pokarmu z dna. Przed nim umieszczone są cztery mięsiste wąsiki wyposażone w niezwykle czułe kubki smakowe i mechanoreceptory, które służą do lokalizowania ofiar ukrytych w dennych osadach. Jesiotr bałtycki należy do największych ryb słodkowodnych i morskich. Maksymalna długość ciała przedstawicieli tego gatunku przekracza 5 m. Przeciętnie, dorosłe osobniki osiągają od 2,5 do nawet 4 m. Masa największych okazów dochodzi do 600 kg, przy czym należy podkreślić, że przeciętna waha się od 100 do 150 kg. Wędrówki jesiotra Jesiotr bałtycki jest gatunkiem anadromicznym, czyli dwuśrodowiskowym. Oznacza to, że jego cykl życiowy jest nierozerwalnie związany z dwoma odmiennymi ekosystemami. Większość dorosłego życia spędza w słonych wodach Morza Bałtyckiego, gdzie intensywnie żeruje i rośnie. Na okres rozrodu, podejmuje długą i wyczerpującą wędrówkę do wód słodkich, a konkretnie – w górę rzek. Ta strategia życiowa, choć ryzykowna, pozwala na wykorzystanie bogatych zasobów pokarmowych morza do osiągnięcia imponujących rozmiarów, a jednocześnie zapewnia potomstwu bezpieczne warunki do rozwoju w górnych odcinkach rzek. Tarło jesiotra bałtyckiego Jesiotr bałtycki jest rybą długowieczną (żyje nawet do 100 lat), a przez to późno dojrzewającą płciowo – samce w wieku 7–9 lat, a samice nawet w wieku 8 do 18 lat. Wiosną, zazwyczaj w kwietniu i maju, dojrzałe osobniki rozpoczynają podróż z morza w głąb lądu. Kierują się instynktem zwanym „homingiem”, który pozwala im wracać na te same tarliska, w których same przyszły na świat. W przeszłości jesiotry pokonywały setki kilometrów, docierając Wisłą aż na Śląsk, a Odrą do Raciborza, co było świadectwem niezwykłej drożności i zdrowia tych rzek. Niezwykły sposób żerowania jesiotra Dieta tych ryb jest uzależniona przede wszystkim od ich wieku i środowiska życia. Tuż po opuszczeniu otoczki jajowej, wylęg odżywia się drobnym planktonem. W rzecznym okresie życia na rybek poluje na larwy owadów, wieloszczety i skąposzczety. Gdy jako dorosłe osobniki spłyną do morza, ich dieta staje się znacznie bardziej zróżnicowana. Podstawę jadłospisu i jesiotra stanowią skorupiaki (głównie krewetki), mięczaki (małże i ślimaki) i drobne ryby denne, takie jak babkowate i dobijakowate. Przedstawiciele tego gatunku żyją przy dnie i to właśnie to środowisko determinuje ich sposób żerowania. Jesiotr powoli przesuwa się nad dnem, systematycznie „skanując” je za pomocą czułych wąsików. Po zlokalizowaniu ofiary błyskawicznie wysuwa swój rurkowaty otwór gębowy, zasysając pokarm wraz z wodą i mułem. Ciche wyginięcie jesiotra Zasoby jesiotra bałtyckiego zaczęły kurczyć się już w VIII wieku. Jednak prawdziwe załamanie populacji nastąpiło na przełomie XIX i XX stulecia. Wówczas spadek liczebności był tak drastyczny, że ryba straciła jakiekolwiek znaczenie gospodarcze. Wprowadzane stopniowo środki ochronne – częściowe zakazy połowów w 1918 i 1932 roku, a następnie całkowity zakaz od 1936 roku – okazały się spóźnione i niewystarczające. Po II wojnie światowej odnotowywano już tylko pojedyncze, incydentalne połowy. Ostatnie osobniki na terenie Polski widziano w latach 60. i na początku lat 70. XX wieku. Ostatni znany przedstawiciel dzikiej populacji bałtyckiej został złowiony w 1996 roku u wybrzeży Estonii – był to 50-letni samiec o długości 2,9 m i masie 136 kg. Przyczyny zakłady bałtyckiej populacji Wyginięcie jesiotra było dziełem nie jednego, a kilku czynników. W tym miejscu należy wskazać na: przełowienie – intensywne, nieuregulowane połowy dla cennego mięsa i ikry były głównym i pierwotnym powodem przetrzebienia populacji. Ze względu na swoje rozmiary i skupianie się w rzekach podczas tarła, jesiotry były łatwym celem; zanieczyszczenie wód – postępująca industrializacja i rolnictwo w XX wieku doprowadziły do masowego zrzutu ścieków przemysłowych, komunalnych i rolniczych do Wisły i Odry. Toksyczne substancje degradowały jakość wody, niszcząc tarliska i zabijając wrażliwe stadia rozwojowe ryb; regulację rzek – czynniki takie jak przekształcenie rzek w uregulowane drogi wodne, prostowanie koryt i likwidacja naturalnych siedlisk dodatkowo ograniczały możliwości życia i rozrodu jesiotra. Ostateczny cios Choć populacja jesiotra była już na skraju wymarcia, ostateczny cios zadała jej budowa zapory na Wiśle we Włocławku, ukończona około 1970 roku. Ta monumentalna konstrukcja zadziałała jak „ekologiczna gilotyna”, która trwale i nieodwracalnie przecięła kluczowe dla cyklu życiowego jesiotra połączenie między morzem a śródlądowymi tarliskami. Stanowiła barierę absolutnie nieprzekraczalną dla ostatnich ocalałych osobników, uniemożliwiając im dotarcie do miejsc rozrodu. Co więcej, powstały powyżej zapory zbiornik zaporowy stał się śmiertelną pułapką dla nielicznego narybku, który spływając w dół rzeki, trafiał do stojącej, głębokiej wody, gdzie stawał się łatwym łupem dla drapieżników. Misja: przywrócić jesiotra do Bałtyku W latach 90. XX wieku narodziła się idea przywrócenia tej ryby do Morza Bałtyckiego. Niestety, doszło wówczas do fatalnej pomyłki, która znacząco opóźniła działania. Przez długi czas w polskiej i europejskiej ichtiologii panowało przekonanie, że gatunkiem historycznie zamieszkującym Morze Bałtyckie i wpływającym do polskich rzek był jesiotr zachodni. Próby restytucji, podejmowane m.in. w oparciu o materiał genetyczny z Gruzji, gdzie występują reliktowe populacje jesiotra zachodniego, były z góry skazane na niepowodzenie. Przełom nastąpił dopiero po 2002 roku, kiedy to opublikowano wyniki przełomowych badań genetycznych. Analiza materiału DNA pobranego z muzealnych eksponatów jednoznacznie wykazała, że gatunkiem tym był w rzeczywistości jesiotr ostronosy. Jesiotr powoli powraca do swojego środowiska, ale nie można jeszcze ogłosić sukcesu. Istnieje potencjał do odbudowy, ale wymaga to długotrwałych działań. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
To miasteczko to polski „Przystanek Alaska”. Jeździmy tam dla dziewiczych plaż i dzikiej przyrody
Nie musiałam jechać aż tak daleko, żeby go odkryć. Wystarczyło wyruszyć nad Morze Bałtyckie. Mrzeżyno i okolice to wyjątkowy zakątek Polski.
Spis treści: Mrzeżyno. Ziemia odzyskana Gadające krzywe drzewa Zaślubiny z morzem Słoń nad Bałtykiem Mrzeżyno – informacje praktyczne Tu jest mój przystanek Alaska – powtarza raz za razem Olek, który wiele lat temu przyjechał do Mrzeżyna i się w nim zakochał. Bo dziewicze plaże, bo ludzie pełni dziwactw i pasji, bo jakby na końcu świata. Już po dwóch dniach spędzonych z nim w Mrzeżynie, Rogowie i Trzebiatowie zrozumiałam, co do mnie mówi. Bo choć nie widziałam łosia, który dreptałby środkiem wioski czy ulicy, to jelenie, sarny paradujące po dzikim nadmorskim lesie jak najbardziej. No i do tego cały ten ich słoń, który robi kolosalną przewagę nad fikcyjnym miasteczkiem Cicely z Przystanku Alaska. Ale po kolei. Mrzeżyno. Ziemia odzyskana Do portu wjeżdżamy od tyłu, parkujemy między kolorowymi kutrami, które kołyszą się miarowo na wietrze. Jest sztormowo, po sezonie, tak jak lubię. Uczę się zwalniać, co tutaj wydaje się nadzwyczaj łatwe. Zero kolorowych straganów, głośnej muzyki, plastiku i parawanów na plaży. Otwieram drzwi rodzinnego baru, właściwie legendarnej wędzarni o niewyszukanej nazwie Bar Portowy, i niemal od progu czuję, że tego właśnie szukam, tego potrzebuję. To miejsce niczego więcej nie udaje od tego, czym jest. Drewniana prosta konstrukcja tuż obok malowniczego ujścia Regi do morza uchodzi za kultową. Przyciąga turystów i lokalsów zarówno atmosferą, jak i genialną rybą. Tak więc zachodzą tu w kaloszach pracownicy portu, właściciele psów po długich nadmorskich spacerach, na herbatę wpadają przewodnicy czekający na grupy, są turyści, jestem ja. Szef, który niespiesznie nabija na haczyki kawałki ryby do wędzenia, rybołówstwo ma w genach. W morze przed wschodem słońca wypływał jego dziad i ojciec. Nie mówi dużo, jakieś półsłówka, oszczędny w słowach, nie jest od zabawiania, tym bardziej od odpowiadania na pytania. Ryby, które ładuje nam na talerze, są pierwsza klasa. Świeże, prosto przyrządzone, doskonałe. Wcinam tatara z polskiego łososia, turbota i węgorza, oblizuję palce i słucham opowieści o tym dzikim kawałku Polski położonym nad Bałtykiem. A jest on szczególny, można powiedzieć, że fragment ziemi odzyskanej, przynajmniej dla turystyki. Przez całe dziesięciolecia było miejscem zamkniętym, zoną niedostępną dla zwiedzających. Stacjonowały tutaj oddziały wojskowe, mieścił się poligon niemiecki i polskie jednostki rakietowe. Mieszkali tu mundurowi, a plaże i lasy były niedostępne i objęte kontrolą. I pewnie dzięki temu ten nadmorski kurort rozwijał się nieco inaczej od pozostałych. I pewnie dlatego też ci, którzy tu żyją od dawna, czują się jak bohaterowie „Alaski”, odcięci od reszty świata. Odmierzająca świat własnym rytmem jedna wielka rodzina, znająca swoje tajemnice i dziwactwa. I jak to w rodzinie, niektórzy nieco szaleni, za to wszyscy bezwarunkowo zakochani w tym kawałku ziemi. I dla niej zrobią naprawdę wiele. Gadające krzywe drzewa Dziś szlabanów i przepustek tu nie ma, są za do dzika linia brzegowa, złoty piasek na szerokich dziewiczych plażach, którymi spacerować można godzinami, otwarty port, gdzie siedząc, obserwujesz, jak statki wypływają w morze i jak z niego powracają. Do tego całkiem dobre zaplecze gospodarcze i mnóstwo nietuzinkowych hoteli, hotelików, pensjonatów. Mam wrażenie, że wszyscy się tu znają. Słucham z otwartą buzią opowieści, które pachną legendami z kraju mchu i paproci. Bo czy słyszeliście kiedyś o magicznym krzywym lesie, który wyrósł na wydmach między Mrzeżynem a Pogorzelicą? No właśnie. Dlatego choć wieje, a nawet coś tam z nieba kropi, wsiadam na rower, by do niego dotrzeć. Mam szczęście, las spowija mgła, dzięki czemu jawi się przed moimi oczami niczym z baśni. Czuję się w nim jak bohaterka Tolkienowskich powieści i wyobrażam sobie, że nocą te krzywe drzewa mogą nieźle nastraszyć. Patrzę na dziwnie poskręcane sosny sadzone jakieś 140 lat temu przez niemieckich leśników, przypominające pogarbione postaci, które coś tam do siebie szepcą. Ich pnie, poplątane gałęzie tworzą sieć niebywałych ruchomych figur. A kiedy jeszcze pada i świszczy mocno wiatr, który nimi porusza, robi się naprawdę ciekawie. Zaślubiny z morzem Wracam do portu, zostawiam rower i ruszam na miejsce zaślubin z morzem. Stoi tu dziś pomnik, a mój przewodnik przypomina, że Mrzeżyno to jedyna miejscowość nad Bałtykiem, gdzie morzu ślubowali ułani. Spacerujemy lasem, w którym pachnie mokrą ziemią i mchem, a potem wpadamy do Daniela. Bistro bar Daniel przy Bałtyckiej to przede wszystkim zupa rybna po 29 zł i dorsz z pieca za 70. Zupa jest pyszna, dorsz też doskonały. To nie wszystkie niespodzianki. Olek zabiera mnie w kierunku Rogowa, gdzie zatrzymujemy się przy jeziorze Resko. W latach 30. XX w. tuż przy nim była tu niemiecka baza lotnicza, a na jeziorze lądowały wodnopłaty. Jest i mrożąca w żyłach historia. Z Rogowa w 1945 r. wylatywały niemieckie samoloty z ewakuowanymi cywilami. Jeden z nich zaraz po starcie runął na ziemię, a właściwie do wód jeziora. Na pokładzie znajdowało się około stu osób, także dzieci. Przyczyna awarii nie jest znana, z katastrofy miała się uratować jedna kobieta. Wrak wciąż tkwi na dnie akwenu. Tak się czasami zdarza, że nie udaje się wyjaśnić przyczyn tragedii i odpowiedzieć na wszystkie pytaniami, choćby na to, czy w jeziorze, jak mówią lokalne plotki, tkwi też fragment bursztynowej komnaty. Słoń nad Bałtykiem Wiem, miało być o słoniu. I ten słoń faktycznie nad Bałtykiem był. Egzotyczny, rodem z Cejlonu, nauczony takich sztuczek, że włosy stawały dęba. No bo jak inaczej zareagować na to, kiedy zwierzę strzela z muszkietu? To musiał być odlot. Słonica indyjska o imieniu Hansken żyła w wieku XVII i była wielką podróżniczką. Wraz z trenerem jeździła po Europie, machała flagą, grała na bębnie, podnosiła trąbą pieniądze. Nie wiem, co dziś by powiedzieli obrońcy praw zwierząt, wówczas była prawdziwą bohaterką, która zachwyciła nawet Rembrandta (namalował ją). Nie mogło być inaczej w Trzebiatowie, do którego zajeżdżała w latach 1638–1640. Entuzjazm musiał być na tyle wielki, że anonimowy artysta uwiecznił ją w technice sgraffito na jednej z kamienic przy Rynku. Wizerunek ma 4 m długości i szerokości. To nie wszystko. Dziś ku czci słonicy powstał turystyczny szlak miejski, który prowadzi przez dziewięć kluczowych punktów w mieście, m.in. przez Rynek, ratusz, mury obronne, Basztę Kaszaną, most nad Regą, kaplicę św. Ducha. Przy każdym znajduję tablicę informacyjną z sylwetką słonia, a trasa ma formę gry miejskiej. Okazała słonica jest symbolem miasta, ma swój mural i cieszy się należytym szacunkiem. Malowidło z jej wizerunkiem powstało jako pierwszy spośród miejskich murali, bo są jeszcze inne, w sumie 13. Zamierzam poznać jeszcze malowniczy szlak wodny. Przede mną rejs Regą z Trzebiatowa do Mrzeżyna. Mówią, że to jedna z ciekawszych tras kajakowych północnej Polski. Dzika i malownicza. Kto ma ochotę wskoczyć ze mną do kajaka? Mrzeżyno – informacje praktyczne Nocleg W Mrzeżynie można spać w domkach w lesie, np. w Folga Resort (dom z jedną sypialnią od 390 za dobę), a w apartamencie Art Boulevard od 380 zł. W Domu Wypoczynkowym „Słoneczny” pokoje są od 80 zł za dobę. Zwiedzanie rowerem Przez Trzebiatów i Mrzeżyno przebiega międzynarodowy szlak rowerowy wokół Bałtyku R-10. Został wytyczony wzdłuż wybrzeża. W większości ośrodków są rowery, polecam także wypożyczalnię w Mrzeżynie przy ulicy Trzebiatowskiej 11. Ceny za rower trekkingowy od 40 do 60 zł, elektryczny od ok. 110 zł za dobę. Kajakiem po Redze Na Redzie można pokonywać krótsze odcinki, kilkugodzinne, jak i zaplanować sobie całodniową wyprawę. Malownicze trasy są z Trzebiatowa do Mrzeżyna (15 km, ok. 3 godz.) albo z Borzęcina do Trzebiatowa (16 km, czas płynięcia ok. 3,5 godz.) czy Resko–Taczały (14 km, czas płynięcia 2–4 godz.). Ceny od 40–50 zł za osobę. Źródło: archiwum NG Nasz ekspert Katarzyna Kachel Dziennikarka, redaktorka, terapeutka i trenerka oddechu, autorka książek. Absolwentka filologii polskiej, miłośniczka kina, jedzenia i podróży – zarówno tych bliskich, w głąb siebie, jak i dalszych. Stroni od głównych atrakcji turystycznych i luksusowych hoteli, nie przepada za poleceniami w stylu „Musisz to zobaczyć!”. Interesuje ją człowiek oraz pamięć miejsca; fascynują ją regiony pogranicza i przestrzenie nieoczywistych styku. Chętnie schodzi z utartych szlaków.
„Jeżdżę tam dla kąpieli w lodowatym Bałtyku i żytniego chleba” – te wyspy to raj dla introwertyków
Podróż przez Estonię to nieustanny zachwyt nad lekkością życia i naturą. Jej wyspy Sarema, Pakri i Kihnu to oazy spokoju. Warto tam wpróbować estońskiego podejścia do saunowania. Sauny w Estonii to część dziedzictwa narodowego i społecznego. Na wyspach Sarema, Pakri i Kihnu poznasz, jak ważne są dla lokalnych mieszkańców i jak wygląda ten rytuał.
Spis treści: W saunie na Sarema – gorąco, nago i po estońsku Pakri bez promów i bez lasów – najdziwniejsze wyspy Estonii? Na Kihnu rządzą kobiety i nie ma bankomatów Jak zaplanować podróż na estońskie wyspy – Wszyscy będziemy na golasa i spędzimy dużo czasu w bardzo wysokiej temperaturze – Malle uśmiecha się szeroko, nie mogąc się doczekać, aż wejdziemy do sauny. Nie jestem do końca przekonany co do tego pomysłu. Tym bardziej że Mallego i grupkę jego znajomych poznałem może z godzinę temu. Wypiliśmy po piwie i okazało się, że za chwilę mamy wylądować całą grupą w drewnianym pomieszczeniu pełnym gorącej pary. Wszyscy bez ubrań. Cóż, mam, co chciałem. Nie da się podróżować po Estonii, nie odwiedzając saun. W tym kraju przesiadywanie w rozgrzanych do oporu pomieszczeniach jest sportem narodowym. I fundamentem relacji społecznych. W saunie na Sarema – gorąco, nago i po estońsku Sauna, przed którą stoimy, jest niepozorną budką skleconą z desek, ulokowaną na nadmorskich wydmach. Jestem na wyspie Sarema będącej częścią bałtyckiego archipelagu na zachodnim krańcu Estonii. I choć prawdziwym zagłębiem saun w tym kraju jest południowo-wschodni rejon, pomieszczenia do sesji w wysokiej temperaturze rozsiane są tu w zasadzie wszędzie. W Estonii jest ich ok. 3 tys., a o znaczeniu tych miejsc w lokalnej kulturze opowiadał dokument „Siostrzeństwo świętej sauny” (w 2023 r. film zdobył nominację do Oscara). Krótko mówiąc, saunowanie to tu poważna sprawa. Lepiej więc nie denerwować Estończyków, wspominając o tym, że to przecież Finowie są najbardziej znani z zamiłowania do przesiadywania w gorącym powietrzu. Gdy tylko o tym napomknąłem, Malle zrugał mnie bezceremonialnie, a odzyskanie jego względów wymagało postawienia mu kolejnego piwa. – To nasze sauny są wpisane na listę dziedzictwa kulturowego UNESCO! – pieklił się. – Nasze, nie fińskie! Miał rację. Estońska kultura saunowa trafiła na listę już w 2014 r. – fińska została wpisana dopiero w 2020 r. Tę potyczkę Estończycy więc niewątpliwie wygrali. Żeby nie drażnić mojego nowego znajomego, nie wspomniałem już, że UNESCO umieściło w estońskim spisie wyłącznie sauny dymne. O pochodzeniu wszystkich pozostałych nadal można dyskutować, a spór o to, który kraj jest ojczyzną saunowania, pozostanie zapewne jeszcze długo nierozstrzygnięty. Choć mamy lato, Bałtyk nie jest zbyt ciepły. Miałem nadzieję, że zaczniemy od rozgrzania się, a dopiero później wskoczymy do morza, okazuje się jednak, że Estończycy preferują odmienną kolejność. Zrzucamy ubrania i świecąc gołymi tyłkami, pędzimy do wody. Plan jest taki, że mamy się kilka razy zanurzyć po szyję i wracać na brzeg, jednak okazuje się, że przy plaży jest dość płytko, musimy więc pobiec przez wodę dość daleko od brzegu. Zanim więc porządnie się zanurzę, już szczękam zębami. Pozostaje mi iść za poradą towarzyszy i nie myśleć, lecz po prostu robić, co trzeba. Na szczęście po chwili zmierzamy już ku drewnianemu domkowi, który jawi mi się teraz niczym ocalenie. Wewnątrz, jak w sypialnym wagonie, czekają na nas piętrowe ławy, na których możemy się położyć. Gwałtownie rozszerzające się naczynia krwionośne przyjmują ochoczo fale napływającej krwi i całe moje ciało zalewa wyciskający łzy z oczu przypływ euforii. Ktoś polewa wodą gorące kamienie i pomieszczenie wypełnia się gęstą parą, przez którą nic nie widzę. Jest mi zadziwiająco dobrze. Wkrótce robi się tak gorąco, że zaczynam się rozpływać i wspominać z rozrzewnieniem lodowatą wodę Bałtyku. Teraz jednak, zamiast do wody, przenosimy się do izby obok, gdzie jest nieco chłodniej i leżąc na dywanach możemy odsapnąć, popijając herbatę. To jednak nie koniec sesji – cykl: zimna kąpiel, sesja parowa, odpoczynek, powtarzamy kilkakrotnie (dokładając jeszcze okładanie się brzozowymi witkami). Spotkanie przeciąga się na kilka godzin, a podczas niego nie tylko pozbywam się litrów potu, ale też odbywam cały ciąg rozmów o wszystkim i niczym – i gdy w końcu opuszczam saunę, czuję się, jakbym spędził ten czas z grupą najlepszych, znanych od zawsze przyjaciół. Żytni chleb Estonia jest światem kameralnym, zasady panujące w tak uwielbianych tu saunach odzwierciedlają więc też rzeczywistość kraju. Ważne są tu bliskość z naturą, pieczołowicie tworzona tkanka społeczna i dość swobodny stosunek do najnowszych trendów. Zamiast podążać za zmieniającymi się modami, żyje się w zgodzie z tradycją (co nie przeszkodziło krajowi zostać liderem informatyzacji). Na estońskich wyspach da się to zauważyć szczególnie. Gdy trafiłem na Saremę i opuściłem dość ruchliwy port, znalazłem się w spokojnej przestrzeni pełnej drzew, łąk, pól i malutkich wiosek. Sarema przez wieki pełniła rolę estońskiego spichlerza i do dziś łany zboża ciągną się tu niemal po horyzont. – Czarny chleb żytni jest dla nas bardzo ważnym elementem kulturowym – wytłumaczył mi kelner w przydrożnej knajpce, gdy zatrzymałem się na śniadanie. – Wypiekamy go przynajmniej od średniowiecza. Pieczywo ulepione z wyspiarskiej mąki trafiało na stoły całej wschodniej i środkowej Europy. – Nasze przysłowie mówi, że jeżeli nie zjesz dwóch kromek żytniego chleba, twój dzień nie może być udany – dodaje mężczyzna, podsuwając mi koszyk z pieczywem. Tradycyjnie wyrabiało się je na zakwasie, a ciasto musiało dojrzewać przez minimum 17 godz. Dziś od tej zasady coraz częściej się odchodzi, na wyspie wciąż jednak na szczęście działają rzemieślnicze piekarnie, które trzymają się dawnych, dobrze sprawdzonych metod. Ślady po uderzeniach meteorytów Na Saremę przyjechałem jednak nie po chleb, lecz aby zobaczyć miejsce kosmicznego bombardowania. Ślady po uderzeniach meteorytów można znaleźć w całym kraju, jednak bałtycka wyspa miała wyjątkowego pecha – na zaledwie kilometrze kwadratowym jest tu aż dziewięć kraterów po przybyszach z nieba. Nalot prawdopodobnie miał miejsce ok. 4 tys. lat temu, a gęstość ostrzału wzięła się z jednego, ważącego ok. 10 tys. ton meteoru, który wchodząc w atmosferę, rozpadł się na kilka mniejszych. Te kosmiczne okruchy pędziły z prędkością 10–20 km/s i spadając, narobiły sporo szkód. Drzewa zostały zmiecione w promieniu 6 km, a gigantyczne pożary dopełniły obrazu zniszczenia. Wyobrażenie sobie tego kataklizmu przychodzi mi jednak teraz z trudem. Patrzę na krater, który jest oczkiem wodnym otoczonym 16-metrowej wysokości wałem ziemi. Słucham szumu drzew i w tej spokojnej atmosferze nie jestem w stanie dopatrzeć się nawet najmniejszych śladów dramatyzmu. O szczególnym znaczeniu tego miejsca ludzie wiedzieli jednak już na długo, zanim weszliśmy w epokę oświeconej nauki – 2,5 tys. lat temu zbudowano tu świątynię, po której dziś nie ma już śladu. Ówcześni mieszkańcy wyspy składali w niej ofiary bóstwom, najwyraźniej przeczuwając, że krater Kaali nie jest zwykłą dziurą w ziemi i że w jego powstaniu miały udział siły wyższe. Pakri bez promów i bez lasów – najdziwniejsze wyspy Estonii? Sarema jest największą estońską wyspą, dla odmiany postanawiam odwiedzić też dużo mniejsze, bliźniacze Pakri, na które nie kursują żadne oficjalne promy. By się na nie dostać, trzeba się wybrać w rejs prywatnym kutrem, o co nie jest specjalnie trudno, gdyż kursują one regularnie, wioząc towary codziennego użytku. Pakri są wapiennymi okruchami skał, na których – co jak na Estonię nietypowe – nie rosną żadne lasy, a jedynie dość wątła trawa i krzewy jałowców. To krajobraz bardziej przypominający tereny basenu Morza Śródziemnego niż wybrzeże Bałtyku. Na obu wyspach mieszkali niegdyś Szwedzi tworzący społeczność Rannarootsi. W 1940 r., gdy Estonia była pod radziecką okupacją, Pakri jednak zmilitaryzowano i wyludniono. Większość z nich wróciła do swojej ojczyzny. Na wyspach urzędowali jedynie żołnierze Armii Czerwonej, a po ich wycofaniu zamieszkało tu kilka estońskich rodzin, którym zależy na ponownym ożywieniu wysp. Powołano nawet stowarzyszenie Pakri Rannad, którego głównym zadaniem jest odbudowa rolniczej i pasterskiej tradycji wysp. Spędzam tu kilka godzin, przechadzając się bez większego celu po pastwiskach i mijając co jakiś czas postawione przez Rosjan wojskowe budynki. Zachodzę do opustoszałych szwedzkich wiosek, które przemieniły się już w ledwo widoczną linię dawnych zabudowań i kilka wyróżniających się punktów: cmentarza, kapliczki, dzwonnicy kościoła. W końcu docieram do kamienistej plaży, gdzie spotykam Neeme, jedną z działaczek stowarzyszenia. – Powoli na nowo stawiamy domy i wznawiamy uprawy – mówi. – Zależy nam, by działać w sposób zrównoważony. Tak żeby ludzie byli tu tylko jednym z elementów naturalnego krajobrazu i nie czuli się zarządcami wysp. Może staniemy się przez to inspiracją dla innych miejsc i uda nam się choć trochę naprawić świat. Na Kihnu rządzą kobiety i nie ma bankomatów Jeszcze inny sposób na kształtowanie świata mają mieszkańcy mającej zaledwie ok. 16 km² wyspy Kihnu. A właściwie mieszkanki, bo to rządy kobiet wyróżniają to miejsce spośród innych. Natknięcie się tu na mężczyznę wymaga trochę szczęścia. Ich nieobecność nie jest jednak efektem walki płci, lecz historii. W połowie XIX w. męscy przedstawiciele wyspiarskiej społeczności, poszukując zarobku, zajęli się rybołówstwem i polowaniem na foki, a więc pracą wymagającą wielomiesięcznego przebywania na morzu. W domach zostały kobiety i to one, chcąc nie chcąc, przejęły zarządzanie wyspą. Matriarchalna kultura zakorzeniła się na Kihnu tak mocno, że w 2008 r. UNESCO wpisało ją na listę niematerialnego dziedzictwa ludzkości. Dziś, nawet jeżeli mężczyźni pojawiają się już na wyspie dużo częściej, trzymają się raczej z boku. – Żyje tu około pięćset osób – mówi Mare Matas, jedna z mieszkanek Kihnu. – W tym może z pięciu mężczyzn przebywa tu na stałe. Reszta pracuje na morzu, mój mąż też. Stan cywilny mojej rozmówczyni zdradza fartuch przykrywający tradycyjną pasiastą spódnicę zwaną kort. Są one tu na tyle popularne, że na ulicy naliczyłem zaledwie kilka osób w nowoczesnych ubraniach. Równie widoczne są też rowery i poradzieckie motocykle – ruch samochodowy na wyspie nie istnieje. Podobnie jak bankomaty, hotele, sklepy sieciowe i całoroczne restauracje. Kihnu jest w jakimś sensie światem sprzed dziesięcioleci i między innymi właśnie to przyciąga turystów (nie musicie się jednak obawiać tłumów). Śladem przeszłości jest też tradycyjna, ponadstuletnia sauna w gospodarstwie Miku Talu, która wygrała konkurs na najlepszy tego typu obiekt na wyspie. Prowadzi mnie do niej Vivika Tapp, córka właścicieli gospodarstwa. Sufit i drzwi do sauny są tak niskie, że wchodząc, muszę się pochylić. – Jeżeli nie chcesz wyjść stąd czarny, lepiej nie opieraj się o ściany – śmieje się Vivika. – Przez ponad wiek używania osadziła się na nich sadza z dymu – uprzedza. To najbardziej tradycyjny typ estońskiej sauny. Powietrze ogrzewane jest z sąsiedniego pomieszczenia, w którym do pieca ładuje się pokaźne ilości drewna. Fala gorąca wpływa do sauny. Nagrzanie pomieszczenia trwa ok. 4 godz., później jest ono wentylowane, by pozbyć się dymu. I znów przez kolejne 4 godz. niewielki domek dalej się nagrzewa – idealne warunki do saunowania to 70–90 stopni Celsjusza. – Wszystko gotowe, możemy zaczynać – zachęca Vivika. Przed sauną czeka już kilku gości – turyści, sąsiadki i jakiś zabłąkany męski mieszkaniec wyspy. Jak na komendę wszyscy zrzucamy ubrania. Po kilku dniach spędzonych w tym kraju nagość już mnie nie peszy i z przyjemnością myślę o najbliższych godzinach spędzonych w niewielkim rozgrzanym pomieszczeniu. Jak zaplanować podróż na estońskie wyspy Dojazd Samolotem LOT-u bezpośrednio z Warszawy do Tallinna. Koszt biletu to ok. 800 zł w dwie strony; lot.com. Dalej autobusem do Virtsu. Autobusem linii Lux Express lub FlixBus. Cena biletu w jedną stronę do stolicy Estonii latem zaczyna się od ok. 200 zł, ale podróż jest bardzo długa – ponad 16 godz. Transport Pomiędzy największymi wyspami Estonii kursują promy pasażersko-samochodowe. Połączenia z Virtsu na wyspę Muhu, z której mostem wjeżdża się na Saremę, zaplanowane są co 40 min, a sama przeprawa trwa pół godziny. Koszt przeprawy (auto i 2 os.) to 20–25 euro w jedną stronę. Na Kihnu statki pływają tylko 3–4 razy na dobę (z Munalaid) oraz raz w tygodniu z Parnawy. Jeżeli nie zarezerwujesz wcześniej biletów, obowiązuje zasada „kto pierwszy, ten wygrywa”. Lepszym sposobem może być przeprawa bez auta i poruszanie się po wyspie rowerem; visitestonia.com. Nocleg W Estonii obowiązuje znana ze Skandynawii zasada wolnego biwakowania, co oznacza, że możemy swobodnie rozbić namiot na dziko (prawo igaüheõigus), pod warunkiem że pozostawimy miejsce takim, jakie je zastaliśmy. Pamiętajcie o zakazie prania odzieży i mycia naczyń w rzekach i jeziorach. Jeżeli zależy wam na większych wygodach, polecam m.in. Meri Seaside Hotel & SPA w Kuressaare na wyspie Sarema. Ceny za pokój 2-osobowy zaczynają się w okolicach 300 zł. Jedzenie Umiłowanie Estończyków do chleba przejawia się także atencją do kwasu chlebowego (kali). Popularną przekąską są kanapki z żytniego chleba z pastą jajeczną i śledziem lub szprotem. Na deser Estończycy zajadają kamę – prażoną mąkę jęczmienną, żytnią i owsianą z dodatkiem grochu. Tę zadziwiającą mieszankę dodaje się do maślanki, kefiru lub mleka. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Michał Głombiowski Zaczynałem w dziale motoryzacyjnym jednego z trójmiejskich dzienników, ale szybko odkryłem, że bardziej niż samochody interesuje mnie sama droga. Naturalnym krokiem była zmiana zainteresowań – po doświadczeniach m.in. w „Gazecie Wyborczej” i „Rzeczpospolitej” związałem się z polską edycją „National Geographic Traveler”, z którą współpracuję od kilkunastu lat. Dla magazynu przygotowałem kilkaset artykułów i napisałem trzy książki podróżnicze (jedna z nich została nagrodzona Magellanem). Najbardziej cenię długie, niespieszne wyprawy, wierząc, że w dziennikarstwie podróżniczym najważniejsza jest dobrze opowiedziana historia.
Najlepsze sanatoria i uzdrowiska nad Bałtykiem – poznaj 7 wyjątkowych miejsc, które cieszą się świetnymi opiniami
Najlepsze sanatoria u uzdrowiska nad Bałtykiem to idealny wybór dla osób szukających skutecznej rehabilitacji i relaksu w zdrowym, morskim klimacie. Zebraliśmy opinie kuracjuszy i przygotowaliśmy zestawienie najchętniej wybieranych ośrodków, które wyróżniają się szeroką ofertą zabiegów i komfortowymi warunkami.
Spis treści: Uzdrowisko Kołobrzeg – kompleksowe zabiegi i nowoczesna baza nad morzem Sanatorium uzdrowiskowe MSWiA w Sopocie – rehabilitacja blisko plaży i molo Uzdrowisko Świnoujście – sanatoria z ofertą dla osób z problemami oddechowymi Sanatorium „Cegielski” w Ustce – kameralna atmosfera i profesjonalna obsługa Uzdrowisko Kamień Pomorski – borowina, solanki i spokojna lokalizacja Sanatorium „Energetyk” w Kołobrzegu – rodzinny klimat i szeroka oferta rehabilitacji Uzdrowisko Dąbki – zabiegi w otoczeniu przyrody i spokojnej atmosferze Sanatoria nad Bałtykiem przyciągają kuracjuszy z całej Polski dzięki połączeniu profesjonalnych zabiegów, leczniczego mikroklimatu i wypoczynku blisko morza. Ranking powstał na podstawie opinii pacjentów i branżowych zestawień. Obejmuje miejsca takie jak pełen atrakcji Kołobrzeg, Sopot czy Świnoujście, które regularnie otrzymują wysokie oceny za poziom świadczonych usług, nowoczesną bazę zabiegową oraz wyjątkową atmosferę sprzyjającą regeneracji i wypoczynkowi. Uzdrowisko Kołobrzeg – kompleksowe zabiegi i nowoczesna baza nad morzem Uzdrowisko Kołobrzeg jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych miejsc dla kuracjuszy szukających najlepszych sanatoriów nad Morzem Bałtyckim. To ośrodek oferujący szeroki zakres zabiegów, od balneoterapii przez hydroterapię po fizykoterapię. Baza zabiegowa jest regularnie modernizowana, a bliskość plaży sprawia, że kuracjusze mogą korzystać nie tylko z terapii, ale również codziennych spacerów nad morzem. Zaletą jest bogaty wybór pakietów turnusowych, dostosowanych do różnych potrzeb zdrowotnych. Opinie pacjentów podkreślają profesjonalizm personelu i wysoką jakość świadczonych usług. Wśród zabiegów znaleźć można kąpiele solankowe, masaże, inhalacje oraz terapie borowinowe. Wady? W sezonie letnim ośrodek cieszy się dużą popularnością, co może wiązać się z większą liczbą gości. Sanatorium uzdrowiskowe MSWiA w Sopocie – rehabilitacja blisko plaży i molo Sopockie sanatorium MSWiA przyciąga zarówno lokalizacją tuż przy plaży i molo, jak i profesjonalną ofertą zabiegów rehabilitacyjnych. Kuracjusze mają do dyspozycji nowoczesny sprzęt oraz specjalistyczne programy rehabilitacyjne, w tym zabiegi na kręgosłup i stawy oraz terapie oddechowe. Atmosfera jest spokojna, a personel słynie z życzliwości i indywidualnego podejścia do pacjenta. Sopot jest ostatnio szczególnie popularny wśród kuracjuszy z Czech i Słowacki, którzy nazywają nadbałtycki kurort „polskim Monte Carlo”. Dużym plusem są także smaczne posiłki, które według opinii pacjentów, wyróżniają się na tle innych sanatoriów. Ośrodek oferuje także bogaty program rekreacyjny, pozwalający na korzystanie z atrakcji Sopotu. Minusem dla niektórych mogą być ograniczone terminy dostępności miejsc w szczycie sezonu. Uzdrowisko Świnoujście – sanatoria z ofertą dla osób z problemami oddechowymi Świnoujście to wyjątkowe uzdrowisko na wyspach, gdzie morski klimat i obecność jodu sprzyjają terapii schorzeń układu oddechowego i krążenia. Ośrodki w Świnoujściu oferują nowoczesne zaplecze zabiegowe oraz szeroki wachlarz terapii: od hydroterapii, przez inhalacje solankowe po kinezyterapię. Kuracjusze chwalą wysoką jakość usług oraz zaangażowanie personelu medycznego. Szczególnie doceniane są terapie indywidualne, przystosowane do potrzeb seniorów oraz osób po urazach. Położenie tuż przy promenadzie i blisko plaży sprzyja spacerom i relaksowi. Wadą może być większa liczba odwiedzających w sezonie wakacyjnym. Sanatorium „Cegielski” w Dąbkach – kameralna atmosfera i profesjonalna obsługa Sanatorium „Cegielski” w Dąbkach to propozycja dla osób ceniących kameralność i indywidualne podejście do pacjenta. Położone blisko plaży i nadmorskiej promenady, zapewnia szybki dostęp do kąpieli słonecznych i morskich. Kuracjusze mogą liczyć na szeroką gamę zabiegów rehabilitacyjnych, od masaży leczniczych przez hydroterapię po elektroterapię. Po godzinach warto zobaczyć wybrać się na wycieczkę i zobaczyć jedno z nadbałtyckich miast, jak choćby atrakcje Ustki. Wyróżnikiem są komfortowe pokoje oraz domowa atmosfera. Obsługa dba o indywidualne potrzeby każdego kuracjusza, co znajduje odzwierciedlenie w bardzo dobrych opiniach. W ofercie znajdują się także zabiegi pielęgnacyjne oraz programy wellness. Wadą dla niektórych może być ograniczona liczba miejsc, co wymaga wcześniejszej rezerwacji. Uzdrowisko Kamień Pomorski – borowina, solanki i spokojna lokalizacja Kamień Pomorski to jedno z najstarszych uzdrowisk nad Bałtykiem, słynące z naturalnych złóż borowiny i solanek. Ośrodek specjalizuje się w leczeniu schorzeń reumatologicznych, układu ruchu oraz oddechowego. Kuracjusze mogą korzystać z kąpieli solankowych, okładów borowinowych, fizykoterapii i hydroterapii. Położenie w spokojnej okolicy, z dala od tłumów, sprzyja regeneracji i relaksowi. Opinie podkreślają skuteczność zabiegów oraz spokojną, wyciszającą atmosferę. Wady? Mniejsza liczba atrakcji turystycznych w porównaniu z większymi kurortami, co dla niektórych może być minusem. Sanatorium „Energetyk” w Kołobrzegu – rodzinny klimat i szeroka oferta rehabilitacji Sanatorium „Energetyk” w Kołobrzegu wyróżnia się przyjazną, niemal rodzinną atmosferą oraz szeroką ofertą rehabilitacyjną. Ośrodek jest niewielki, co pozwala na większą indywidualizację terapii i szybki kontakt z personelem. Kuracjusze korzystają z różnorodnych zabiegów: masaży, inhalacji, fizykoterapii oraz hydroterapii. Komfortowe warunki zakwaterowania oraz dogodna lokalizacja blisko plaży sprzyjają wypoczynkowi. Opinie często podkreślają profesjonalizm obsługi oraz czystość w ośrodku. Wadą może być ograniczona liczba miejsc, przez co warto zarezerwować pobyt z wyprzedzeniem. Uzdrowisko Dąbki – zabiegi w otoczeniu przyrody i spokojnej atmosferze Dąbki to mniejsze, ale bardzo cenione uzdrowisko nad Bałtykiem. Ośrodki w Dąbkach oferują zabiegi balneologiczne, inhalacje, masaże oraz terapie z wykorzystaniem borowiny i solanki. Klimat jest tu wyjątkowo łagodny, a bliskość lasów i jezior sprzyja regeneracji sił witalnych. Kuracjusze cenią sobie ciszę, spokój oraz bezpośredni kontakt z naturą. Ośrodki dbają o komfortowe warunki pobytu oraz indywidualne podejście do każdego pacjenta. W opiniach przewija się zachwyt nad spokojem i możliwością prawdziwego wypoczynku z dala od miejskiego zgiełku. Wadą może być mniejszy wybór atrakcji poza sezonem letnim. Najważniejsze zabiegi oferowane w sanatoriach nad Bałtykiem Sanatoria nad Bałtykiem oferują szeroką gamę zabiegów, w tym: balneoterapię (kąpiele solankowe, borowinowe) hydroterapię masaże lecznicze fizykoterapię (elektroterapia, ultradźwięki) inhalacje kinezyterapię terapie indywidualne dla seniorów Każdy ośrodek dostosowuje zabiegi do potrzeb kuracjuszy, bazując na aktualnych standardach lecznictwa uzdrowiskowego. Opinie kuracjuszy o pobycie w sanatoriach nadmorskich Kuracjusze najczęściej chwalą: wysoki poziom opieki medycznej nowoczesną bazę zabiegową dostęp do morza i nadmorskich spacerów różnorodność zabiegów miłą i pomocną obsługę Wadą może być większe obłożenie w sezonie wakacyjnym. Klimat morski i jego wpływ na zdrowie kuracjuszy Pobyt w sanatorium nad Bałtykiem wspiera leczenie m.in. chorób układu oddechowego, krążenia i reumatycznych. Mikroklimat z wysoką zawartością jodu oraz bliskość lasów wpływają korzystnie na odporność organizmu i ogólne samopoczucie. Czym kierować się przy wyborze sanatorium nad Bałtykiem Przy wyborze ośrodka warto zwrócić uwagę na: profil leczniczy sanatorium ofertę zabiegów lokalizację względem morza opinie innych kuracjuszy warunki zakwaterowania dostępność terminów Rezerwacja pobytu – na co zwrócić uwagę Rezerwując turnus, warto: zrobić to z wyprzedzeniem, zwłaszcza na sezon letni upewnić się, czy ośrodek ma wolne miejsca sprawdzić możliwość refundacji przez NFZ dopytać o szczegóły pobytu (dieta, animacje, rekreacja) Sanatoria u uzdrowiska nad Bałtykiem to propozycja zarówno dla osób aktywnych, jak i szukających spokoju oraz pełnej regeneracji. Niezależnie od wybranego ośrodka, nadmorski klimat sprzyja zdrowiu i dobremu samopoczuciu. Źródła: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Zwierzęta na bombie? Naukowcy odnaleźli stworzenia, których domem stały się niewybuchy z II wojny światowej
Do tej pory bomby z czasów II wojny światowej, szczególnie te pozostałe w Morzu Bałtyckim czy Północnym, uważaliśmy za toksyczne zagrożenie dla organizmów morskich. Okazuje się jednak, że mogą one stać się domem dla wielu zwierząt. Niezwykłe spotkanie naukowców pokazuje, jak natura próbuje poradzić sobie z wpływem człowieka.
Badawcza łódź podwodna natknęła się na kraby, ryby i inne organizmy morskie, które rozwijały się na leżących na dnie Morza Bałtyckiego ładunkach wybuchowych z czasów II wojny światowej. Teren dawnego składowiska broni był dla nich bardziej atrakcyjny niż otaczające je dno morskie. Życie na bombach w Bałtyku W wodach Morza Bałtyckiego wzdłuż niemieckiej granicy leży około 1,5 miliona ton zatopionej broni – pochodzi ona nie tylko z II wojny światowej, ale także z pierwszej. Składają się na nią nie tylko materiały wybuchowe, ale także pozostałości broni chemicznej czy nawet… jądrowej. Sądzono, że bomby w Bałtyku będą odstraszać zwierzęta. Naukowcy udowodnili jednak, że cmentarzyska bomb stanowią przestrzeń do bujnego rozwoju dzikiej przyrody. Sfilmowali sieć ukwiałów, rozgwiazd i innych organizmów w Zatoce Lubeckiej. Zwierzęta wybrały sobie specyficzne miejsce do życia: zasiedliły fragmenty bomb V-1 wykorzystywanych przez nazistów. – Byliśmy przygotowani na znacznie niższą liczbę wszystkich gatunków zwierząt. Okazało się jednak, że jest odwrotnie – mówi Andrey Vedenin z Instytutu Badawczego Senckenberga w Niemczech. Naukowcy opublikowali wyniki badań wynikających z niezwykłego spotkania w czasopiśmie „Communications Earth and Environment”. Dlaczego morskie organizmy wolą bomby od dna? Niewybuchy nie brzmią jak idealne miejsce do życia, prawda? Cóż, z perspektywy morskich stworzeń wszystko ma swoje plusy i minusy. Według naukowców mogą być one przyciągane przez twarde powierzchnie, których w Bałtyku jest stosunkowo niewiele. Głównie wyściela go piasek – kamienie i głazy zostały usunięte w XIX i XX wieku w celach budowlanych. Obecność substancji chemicznych sprawia również, że w tym terenie… brakuje ludzi. To ochronna bańka dla zwierząt przed najgroźniejszym stworzeniem na Ziemi, mimo konieczności pójścia na pewne toksyczne kompromisy. Mogą one być zresztą nieświadome zagrożenia: naukowcy zajmą się teraz obliczeniem, ile zanieczyszczeń zostało wchłoniętych przez organizmy i czy są one nadal zdolne do rozmnażania. To kolejny dowód na to, że natura ima się wszystkich sposobów, by przetrwać. Zasiedla nawet odpady po ludziach i wykorzystuje ich toksyczność, by się przed nimi chronić. To wspaniały dowód siły życia. Źródło: Communications Earth & Environment Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Najpiękniejsze plaże Władysławowa i miejsca nad Bałtykiem
Plaża we Władysławowie jest znana z szerokich, piaszczystych obszarów. Jej wyjątkowe walory przyciągają turystów nie tylko z Polski, ale też z zagranicy. Wzdłuż jego wybrzeża rozciąga się aż 23 kilometry linii brzegowej, a każda część plaży ma swój niepowtarzalny charakter – od strzeżonych kąpielisk pełnych atrakcji po niemal dzikie, ustronne zakątki. To miejsce, gdzie każdy znajdzie coś dla siebie, niezależnie od tego, czy szuka relaksu, rodzinnej zabawy, sportowych emocji czy chwili kontaktu z naturą.
Spis treści: Różnorodność plaż we Władysławowie – coś dla każdego Kąpieliska strzeżone – bezpieczeństwo i atrakcje Plaże dzikie – cisza i kontakt z naturą Najpopularniejsze plaże w gminie Władysławowo Centralna plaża, położona w samym centrum miasta, to jeden z najbardziej rozpoznawalnych fragmentów wybrzeża. Rozciąga się na długości 3 kilometrów, a jej szerokość sięga ponad 20 metrów, co zapewnia mnóstwo przestrzeni dla plażowiczów. Aby tu trafić, z centrum miasta trzeba przejść około kilometra – spacer wśród wydm i sosnowego lasu prowadzi do licznych wejść na plażę. Plaża centralna jest bezpieczna i strzeżona, a ratownicy czuwają nad bezpieczeństwem kąpiących się osób. Wejścia wyposażono w toalety, przebieralnie i kładki dla osób niepełnosprawnych, dzięki czemu każdy może komfortowo korzystać z plaży. Dodatkowo na plaży znajdują się bary oraz wypożyczalnie sprzętu, co pozwala urozmaicić pobyt nad morzem. W sezonie letnim najmłodszych czekają zjeżdżalnie wodne, dmuchane miasteczka i przedszkola plażowe, a osoby lubiące sport mogą korzystać ze sprzętu do sportów wodnych, w tym bananów i skuterów wodnych. Różnorodność plaż we Władysławowie – coś dla każdego Plaże Władysławowa zachwycają różnorodnością krajobrazów i atmosfer. W zależności od odcinka brzegu można natknąć się na tętniące życiem plaże strzeżone, które są idealne dla rodzin z dziećmi. Znajdują się tu place zabaw, wypożyczalnie sprzętu wodnego i atrakcje sezonowe, takie jak szkółki żeglarskie czy przedszkola plażowe. Na plaży we Władysławowie znajdują się też strefy sportów wodnych. Cieszą się one dużą popularnością wśród fanów windsurfingu, kitesurfingu i innych sportów wodnych. Warto wiedzieć, że są one dostosowane do aktywności dla osób początkujących i zaawansowanych. Można tu też znaleźć przestrzenie idealne do relaksu z szerokimi piaszczystymi plażami. To doskonałe miejsca do opalania, na spacery czy piknik nad morzem. Ciekawostką są też dzikie plaże, czyli ciche i kameralne zakątki, które pozwalają na pełne wyciszenie. Tu można podziwiać strome klify i kamieniste fragmenty wybrzeża. Dzięki tej różnorodności każdy turysta znajdzie odpowiedni dla siebie zakątek, niezależnie od tego, czy szuka spokoju, czy aktywnej rozrywki. Kąpieliska strzeżone – bezpieczeństwo i atrakcje Władysławowo oferuje pięć kąpielisk strzeżonych, które są wyposażone w odpowiednią infrastrukturę i zapewniają bezpieczeństwo plażowiczom. Ratownicy są obecni na miejscu, dzięki czemu rodziny z dziećmi mogą spokojnie korzystać z uroków Bałtyku. Na strzeżonych plażach znajdują się liczne atrakcje i udogodnienia, w tym: zjeżdżalnie wodne i dmuchane miasteczka dla dzieci, wypożyczalnie sprzętu wodnego – deski, banany, kajaki, stoiska gastronomiczne i bary plażowe, łagodne zejścia do wody, odpowiednie dla małych dzieci i osób nieumiejących pływać. Plaże te są najczęściej tłumnie odwiedzane w sezonie, ale oferują wszystko, czego potrzeba do komfortowego wypoczynku: bezpieczeństwo, rozrywkę i wygodę. Plaże dzikie – cisza i kontakt z naturą Dla osób szukających spokoju i kontaktu z przyrodą, Władysławowo oferuje dzikie, niestrzeżone odcinki plaży. Są one szczególnie urokliwe w okolicach Rozewia czy niektórych fragmentach północnej Mierzei Helskiej. Na takich plażach można podziwiać strome klify i kamieniste fragmenty brzegu, spacerować po niemal dziewiczym wybrzeżu lub po prostu cieszyć się ciszą i spokojem, z dala od tłumów. Warto też poświęcić nieco czasu na obserwację lokalnej fauny i flory Nadmorskiego Parku Krajobrazowego. Dzikie plaże to idealna propozycja dla miłośników fotografii i romantycznych spacerów. Szczególnie podczas podziwiania zachodów słońca nad Bałtykiem, kiedy spokojna tafla wody odbija kolory nieba, tworząc spektakularne widoki. Najpopularniejsze plaże w gminie Władysławowo Władysławowo jest położone nad otwartym morzem i Zatoką Pucką – taka lokalizacja sprawia, że nie tylko w samej miejscowości, ale i w całej gminie znajduje się sporo plaż wartych uwagi. Choć nie trafiły one na naszą listę najpiękniejszych plaż w Polsce, to mimo wszystko polecamy je osobom spragnionym nadmorskiego relaksu: Plaża w Karwi – czysta, szeroka plaża, idealna dla rodzin z dziećmi. Latem tętni życiem, przyciągając zarówno mieszkańców, jak i turystów. Przestrzeń pozwala na zabawy w piasku, opalanie i sportowe aktywności. Plaża w Jastrzębiej Górze – charakteryzuje się różnorodnym krajobrazem – od wschodu jest kamienista, a od zachodu piaszczysta. To miejsce dla osób, które cenią połączenie naturalnego piękna z atrakcjami turystycznymi. Plaża w Chłapowie – oferuje szerokie wybrzeże i nowoczesne udogodnienia. Latem odbywają się tu różne animacje i imprezy, a plaża jest doskonałym miejscem zarówno do relaksu, jak i zabawy. Plaża w Rozewiu – słynie z dzikiej atmosfery i klifowego brzegu. Wąskie, kamieniste fragmenty oraz malownicze widoki czynią ją wyjątkowym miejscem dla osób szukających kontaktu z naturą. Dużym jej atutem jest też fakt, ze zazwyczaj nie jest zatłoczona. Plaża w Chałupach – znana z plaży nudystów, przyciąga turystów ceniących swobodę. Chałupy oferują także doskonałe warunki do kitesurfingu i innych sportów wodnych. Plaża w Swarzewie – położona nad Zatoką Pucką, to mekka dla windsurferów i kitesurferów. Sprzyjające warunki wiatrowe czynią ją jednym z najlepszych miejsc w regionie do nauki i doskonalenia umiejętności. Jest położna nieopodal ścieżki rowerowej, która łączy Hel z Puckiem. Plaża w Pucku – charakteryzuje się cieplejszą wodą i kameralną atmosferą, co sprawia, że jest idealna dla osób szukających relaksu z dala od tłumów. Plaża w Dębkach – jedna z najszerszych plaż w Polsce (ma około 108 m szerokości). To miejsce doskonałe na rodzinne wakacje i długie spacery brzegiem morza. Plaża w Kuźnicy – położona od strony otwartego Bałtyku, oferuje unikalne widoki i kontakt z naturą w jej najczystszej postaci. Plaża w Białogórze – idealna dla osób poszukujących spokoju i ciszy, z dala od centrum turystycznego. Otoczona przyrodą, pozwala na relaks w harmonii z naturą. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Socjolożka z wykształcenia, od ponad dekady związana z marketingiem internetowym. Zawodowo od lat zgłębia tajniki SEO oraz storytellingu opartego na rzetelnych źródłach. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Meduza – jak żyje i dlaczego wciąż zadziwia naukowców?
Meduzy często budzą mieszane uczucia – od zachwytu nad ich delikatnym pięknem, po lęk przed parzącymi czułkami. Te pozornie proste organizmy w rzeczywistości kryją w sobie niezwykle złożoną biologię i nietypowy cykl życiowy, który fascynuje badaczy na całym świecie. Choć nie posiadają mózgu ani serca, potrafią orientować się w otoczeniu, reagować na bodźce, a nawet uczyć się na błędach. Naukowcy odkrywają też gatunki, które wymykają się zasadom biologii, jak „nieśmiertelna” Turritopsis dohrnii. Dowiedz się więcej i jednych z najbardziej zagadkowych mieszkańców mórz i oceanów.
Spis treści: Czym jest meduza? Jak długo żyją meduzy? Gatunki meduz Jak rozmnażają się meduzy? Gdzie występują meduzy? Czy wszystkie meduzy parzą? Meduza (łac. Scyphozoa) to jedna z dwóch form morfologicznych parzydełkowców (Cnidaria). Jest to stadium swobodnie pływające, pelagiczne, o charakterystycznym, galaretowatym ciele przypominającym kształtem dzwon, parasol, a niekiedy dysk czy nawet grzyb. To właśnie ta forma życia parzydełkowców jest najczęściej spotykana przez człowieka – na plaży, w trakcie kąpieli w morzu czy na fotografiach i w filmach przyrodniczych. Czym jest meduza? Warto jednak pamiętać, że meduza to nie osobny gatunek zwierzęcia, lecz jedna z form życiowych parzydełkowców. Drugą formą jest polip, czyli przytwierdzony do podłoża, cylindryczny organizm rozmnażający się bezpłciowo. Polip i meduza są ze sobą ściśle powiązane, a cykl życiowy parzydełkowców opiera się na przemianie tych dwóch form. Pod względem budowy meduzy wyróżnia symetria promienista. Ciało składa się z dwóch warstw naskórka – zewnętrznej pochodzenia ektodermalnego oraz wewnętrznej gastrodermy wyścielającej jamę gastralną. Pomiędzy nimi znajduje się galaretowata mezoglea. Na spodniej stronie meduzy mieści się otwór gębowy prowadzący do gardzieli i jamy gastralnej, pełniącej funkcję trawienną. Brzegi ciała zaopatrzone są w czułki, pojedyncze oczka i statocysty, dzięki czemu meduza odbiera bodźce ze środowiska i reaguje na zmiany w otoczeniu. Zobacz też: Meduzy potrafią się uczyć, choć nie mają mózgu. Jak długo żyją meduzy? Czas życia meduzy jest stosunkowo krótki. Większość gatunków żyje od kilku tygodni do kilku miesięcy, a osobnik dorosły ginie zazwyczaj po zakończeniu rozrodu. To właśnie etap meduzy jest zwieńczeniem cyklu życiowego parzydełkowca. Wyjątkową ciekawostką jest tzw. meduza nieśmiertelna – Turritopsis dohrnii, należąca do stułbiopławów. Gatunek ten w pewnych warunkach potrafi powrócić z formy meduzy do formy polipa. Oznacza to teoretyczną możliwość nieśmiertelności biologicznej, choć w praktyce osobniki zwykle giną wskutek drapieżnictwa lub chorób. Turritopsis dohrnii jest zaliczana do najdłużej żyjących zwierząt. Gatunki meduz Meduzy nie stanowią jednej odrębnej grupy zoologicznej. Różne gromady parzydełkowców (poza koralowcami) wytwarzają własne formy meduz, które różnią się szczegółami budowy i rozwoju. Dlatego wyróżnia się kilka typów: Scyfomeduza – meduza krążkopławów (Scyphozoa). To właśnie one kojarzone są najczęściej z klasycznym obrazem meduzy o dużym, galaretowatym ciele. Należy do nich np. chełbia modra. Hydromeduza – meduza stułbiopławów (Hydrozoa). Charakteryzuje się mniejszymi rozmiarami i uproszczoną budową. Kubomeduza – meduza kostkowców (Cubozoa). W tej grupie znajdują się gatunki szczególnie niebezpieczne dla człowieka, np. osa morska. Meduzy poszczególnych grup różnią się sposobem powstawania, cyklem życiowym oraz anatomią, jednak wszystkie łączy obecność parzydełek. Jak rozmnażają się meduzy? Rozmnażanie meduz wiąże się ściśle z cyklem rozwojowym parzydełkowców, w którym występuje przemiana pokoleń. Dojrzałe meduzy są rozdzielnopłciowe i wytwarzają gamety. Komórki jajowe i plemniki wyrzucane są do wody, gdzie dochodzi do zapłodnienia. Powstaje zygota, a z niej larwa (planula), która ewoluuje. Planula – pierwsza forma, która powstaje z zygoty po zapłodnieniu. Polip – planula osiada na podłożu i przekształca się w polipa. Ten ma kształt tuby, z otworem gębowym otoczonym wieńcem czułków. Może występować pojedynczo lub w koloniach. Efyra – powstaje w procesie strobilizacji, kiedy to dojrzały polip dzieli się poprzecznie, tworząc kolejne segmenty przypominające talerzyki. Meduza – ostatnie stadium rozwoju parzydełkowców, następna forma przekształcona z efyry (w pełni dojrzała płciowo). Ten cykl pozwala na łączenie rozmnażania bezpłciowego (stadium polipa, który dojrzewając, dzieli się poprzecznie, w wyniki czego powstają efyry) z płciowym (stadium rozdzielnopłciowych meduz). Dzięki temu parzydełkowce zachowują dużą zdolność adaptacyjną i skutecznie zasiedlają różne środowiska morskie. Gdzie występują meduzy? Meduzy są organizmami kosmopolitycznymi – można je spotkać w morzach i oceanach niemal całego świata, od tropików po zimne rejony polarne. Zasiedlają przede wszystkim wody słone, rzadziej wody słonawe. Ich obecność jest szczególnie zauważalna w strefach przybrzeżnych, gdzie łatwo spotkać je podczas kąpieli morskich. Liczebność meduz w danym akwenie może zmieniać się w zależności od sezonu, warunków środowiskowych i dostępności pożywienia. Meduza w Morzu Bałtyckim Bałtyk, jako morze stosunkowo młode i ubogie w gatunki, nie jest bogatym siedliskiem meduz. Występuje tu jednak chełbia modra (Aurelia aurita), przedstawiciel krążkopławów. To najbardziej znany gatunek meduzy spotykany w Polsce. Chełbia modra ma ciało o średnicy do kilkudziesięciu centymetrów, przezroczyste i delikatne, z widocznymi czterema półkolistymi gonadami w centrum ciała. Jest drapieżnikiem – żywi się planktonem, drobnymi skorupiakami i larwami ryb. Jej parzydełka są stosunkowo słabe. Kontakt z nimi może wywołać jedynie nieznaczne podrażnienie skóry, porównywalne do użądlenia przez osę czy pszczołę. Tylko u osób uczulonych reakcja może być silniejsza, zwykle jednak nie stanowi zagrożenia życia. Czy wszystkie meduzy parzą? Meduzy to parzydełkowce, a te jak sama nazwa wskazuje, wyposażone są w parzydełka, czyli wyspecjalizowane komórki zawierające kapsułki z toksyną. Jednak siła działania parzydełek zależy od gatunku. Gatunki występujące w Bałtyku, takie jak chełbia modra, parzą bardzo słabo. Ich jad jest odczuwalny, ale niegroźny dla zdrowego człowieka. Z kolei niektóre meduzy tropikalne, np. osa morska (Chironex fleckeri) czy żeglarz portugalski (Physalia physalis), są skrajnie niebezpieczne. Ich jad może powodować ciężkie poparzenia skóry, zaburzenia pracy serca, skurcze mięśni, a w skrajnych przypadkach nawet zgon. Właśnie dlatego osa morska jest uznawana za jedno z najbardziej jadowitych zwierząt na świecie. Odpowiadając więc wprost: tak, wszystkie meduzy parzą, ale nie wszystkie w stopniu zauważalnym dla człowieka. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Socjolożka z wykształcenia, od ponad dekady związana z marketingiem internetowym. Zawodowo od lat zgłębia tajniki SEO oraz storytellingu opartego na rzetelnych źródłach. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Rekord Polaka: przepłynął Bałtyk w 8,5 godziny. „Jak zobaczyłem Rozewie to się popłakałem”
Maciek Rutkowski - mistrz świata i 20-krotny mistrz Polski w windsurfingu – przepłynął Bałtyk ze Szwecji do Polski. Morderczą trasę pokonał 18 września, teraz czas na procedury związane z wpisaniem wyczynu do Księgi Rekordów Guinnessa.
Trasę o długości 227,5 km Rutkowski pokonał w rekordowym czasie 8 godzin i 28 minut, pędząc w niektórych momentach z prędkością nawet 55 kilometrów na godzinę. Na metę w Surf Stolicy, we Władysławowie Rutkowski dotarł o 15:28. Czekały na niego tłumy. Mordercze kulisy rekordowej wyprawy „Po godzinie wyłączył mi się układ nerwowy. Były takie momenty, że nie wiedziałem gdzie mam płynąć. Widzisz gorzej, odczuwasz gorzej. Musisz się zmuszać, żeby pić. Fale z trzech stron. Musisz się zmuszać, żeby jeść. Zaczęły mnie łapać kurcze w rękach. Było dwa razy ciężej, niż myślałem. Jak zobaczyłem Rozewie, to się popłakałem” – opowiadał po dopłynięciu na metę Maciek Rutkowski. Jak tłumaczy w rozmowie z National Geographic, utrzymanie najwyższego poziomu uwagi po pewnym czasie staje się dla organizmu ogromnym wyzwaniem. Windsurfing to sport techniczny, wymagający umiejętności i koordynacji, które w tym przypadku trzeba było zachować przez ponad 8 godzin. Zwykle wyścigi, w których bierze udział Maciek Rutkowski trwają kilka minut. Stuprocentowa mobilizacja układu nerwowego była jednym z największych wyzwań. „Jak ucieka skupienie, to leżymy” – kwituje. Gdyby wiatr wiał trochę mocniej…. „Stanie w miejscu bez wiatru przez pierwsze dwie godziny nie było optymalne dla czasu rekordu, ale po tym piekle, które zobaczyłem i przeżyłem tam na środku, po moim mózgu odmawiającym współpracy, po 7 glebach i bólu jakiego nigdy nie czułem jestem naprawdę szczęśliwy, że udało mi się ukończyć to wyzwanie!” – pisał Rutkowski w mediach społecznościowych po powrocie. Gdyby nie brak dostatecznie silnego wiatru na samym początku próby, Rutkowski, jak sam szacuje, mógłby pokonać Bałtyk nawet w 6,5 godziny. Jednym z kluczowych czynników przy wyborze terminu była właśnie pogoda. Jak opowiada windsurfer, wiatry muszą być dostatecznie silne i koniecznie zachodnie. Najlepsze warunki zaczynają się jesienią, ale trzeba się „wstrzelić” także w odpowiednio długi dzień. Koordynacja wszystkich czynników była wielkim wyzwaniem. W pokonaniu Bałtyku pomagali m.in. ratownicy, fizjoterapeuci, ekipa filmowa, partnerzy zapewniający sprzęt. Trzymetrowe fale i zakłócenia sygnału Rutkowski wystartował punktualnie o 7 rano z Sandhamn na południu Szwecji, w asyście dwóch łodzi motorowych z ratownikami i ekipą wideo, która transmitowała przebieg morderczej trasy na żywo. Nie obyło się bez przygód. Polak mierzył się z falami sięgającymi 3 metrów i wiatrem dochodzącym w porywach do blisko 60 km na godzinę. Miał po drodze 7 wywrotek. „Zrobiło się tak mokro na łódce, że telefon sam wysyła wiadomości, nagrywa filmiki i fotki. (...) Maciek daje radę. Kilka wywrotek spowodowanych było trudnymi warunkami. Są momenty, że nie widzimy drugiej motorówki, bo chowa się między falami” – informowała na bieżąco ekipa ratunkowa na łodzi asekurującej. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/09/MissionBalticmain-photo-1c9f88a.jpg" width="2322" height="3173" alt="Maciek Rutkowski to mistrz świata i wielokrotny mistrz Polski w windsurfingu. Fot. Misja Bałtyk | Krzysiek Jędrzejak - Baltic Surf Scapes" title="Maciek Rutkowski to mistrz świata i wielokrotny mistrz Polski w windsurfingu. Fot. Misja Bałtyk | Krzysiek Jędrzejak - Baltic Surf Scapes" /> Nie tylko sport – charytatywny cel wyprawy Maćka Rutkowskiego Maciek Rutkowski płynął nie tylko z myślą o rekordzie. W trakcie trasy odbywała się zbiórka na pomoc chorej Malwince – córce Bartka Marszałka, jedynego Polaka startującego w Mistrzostwach Świata Formuły 1 na wodzie. W chwili dotarcia Maćka na metę widzowie wpłacili blisko 70 tysięcy złotych. Łącznie zebrano ponad 120 tysięcy złotych. Spalone przez Maćka Rutkowskiego kilokalorie zostały pomnożone przez trzy – i taką sumę sam dorzucił do zbiórki. Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Na ratunek podwodnym łąkom Bałtyku – naukowcy przywracają życie morskim roślinom
Fundacja MARE wraz z Uniwersytetem Gdańskim rozpoczęła nowy projekt naukowy w Zatoce Puckiej. Celem tych działań jest wspomaganie regeneracji łąk trawy morskiej na obszarach jej dawnego zasięgu. Przywrócenie występowania tych podwodnych organizmów może pozytywnie wpłynąć na ekosystem morza Bałtyckiego.
Spis treści: Dlaczego łąki podwodne są potrzebne? Wpływ człowieka na łąki podwodne Na czym polega rewilding Bałtyku? Łąki podwodne to bardzo ważny element morskiego ekosystemu, składający się z wielu gatunków roślinności. W Polsce, łąki są tworzone przede wszystkim przez trawę morską Zostera marina i inne rośliny naczyniowe. Funkcjonowanie łąk podwodnych może do złudzenia przypominać sposób życia ich lądowych odpowiedników. Morskie rośliny wytwarzają nasiona, systemy korzeniowe, które utrzymują je na dnie, a nawet kwitną. Rozwój roślin podwodnych (tak samo jak lądowych) uzależniony jest od procesu fotosyntezy, dlatego płytkie wody Zatoki Puckiej stają się idealnym środowiskiem dla występowania tego typu łąk. Promienie słoneczne mogą bezpośrednio docierać do roślin, bez większych strat na etapie przenikania przez wodę. Dlaczego łąki podwodne są potrzebne? Podwodne łąki na wiele sposobów wpływają pozytywnie na funkcjonowanie Morza Bałtyckiego. Ich obecność oddziałuje zarówno na stan i jakość samej wody, jak i na warunki życia organizmów zamieszkujących morski ekosystem. Łąki morskie działają m.in. jak naturalne filtry. Gęste liście zatrzymują zawiesiny i osady, przez co woda staje się bardziej przejrzysta. Dodatkowo pochłanianie wodnych składników odżywczych (takich jak azot czy fosfor) przez łąki zmniejsza występowanie glonów, które swoją obecnością ograniczają dopływ światła oraz pogarszają warunki życia w morzu. Innym pozytywnym działaniem podwodnych systemów roślinnych jest ich funkcja schronienia i miejsca rozrodu dla wielu gatunków ryb, mięczaków i skorupiaków. W gęstwinie roślin młode ryby znajdują ochronę przed drapieżnikami, a liczne bezkręgowce mają tam optymalne warunki do życia. Utrata łąk oznacza więc także spadek liczebności wielu gatunków zależnych od tego siedliska. Podwodne łąki przeciwdziałają również negatywnym skutkom ocieplenia klimatu. Rośliny podwodne prowadzą fotosyntezę, pochłaniając dwutlenek węgla z atmosfery i wody. Łąki stają się ważnym magazynem tzw. „niebieskiego węgla”, czyli węgla uwięzionego w ekosystemach przybrzeżnych. Wpływ człowieka na łąki podwodne Jeszcze przed latami 60. XX wieku łąki podwodne zajmowały znaczną część Zatoki Puckiej. Obecnie, jak podkreślają członkowie fundacji MARE zajmującej się ochroną Bałtyku, obszary łąk w rejonie Zatoki Puckiej zmniejszyły się o ok. 80%. Głównej przyczyny tego zjawiska należy szukać w działalności człowieka. Rozwój nadmorskiej infrastruktury był jednym z czynników spadku występowania łąk morskich. Do morza trafiały ogromne ilości azotu i fosforu z rolnictwa, ścieków i przemysłu. Powodowało to masowe zakwity glonów, które ograniczały przejrzystość wody i docieranie światła niezbędnego do fotosyntezy. Rozbudowa wybrzeża również negatywnie wpłynęła na jakość życia łąk. Porty, kurorty czy ośrodki turystyczne zajęły miejsce naturalnych łąk, zabierając możliwość rozprzestrzeniania się roślin. Pespektywa powrotu łąk morskich jest jednak optymistyczna. Jak podaje MARE: „Dziś, gdy jakość środowiska Morza Bałtyckiego poprawiła się, obserwowany jest proces naturalnej regeneracji łąk trawy morskiej, którego przejawem jest m. in. zwiększanie zasięgu ich występowania oraz powrót gatunków, które dawniej były na nich obserwowane, jak np. widlik Furcellaria lumbricalis i Coccotylus brodiei”. Znajdujemy się więc w idealnym momencie, aby aktywnie pomóc naturze w odbudowie tego wyjątkowego podwodnego ekosystemu. Na czym polega rewilding Bałtyku? Rewilding, czyli odtwarzanie naturalnych procesów i siedlisk oraz umożliwianie naturze odzyskania równowagi bez ciągłej ingerencji człowieka, jest fundamentem prac prowadzonych w Zatoce Puckiej. Projekt, który ma na celu odtworzenie łąk podwodnych, został podzielony na dwa etapy. Pierwszy etap polega na nasadzeniu Zostera marina (zostery morskiej) w dwóch rejonach eksperymentalnych. Jeden z nich pozbawiony był roślinności, a drugi charakteryzował się dnem porośniętym nielicznymi roślinami. Zastosowano również dwie metody sadzenia roślin. Przy pierwszej została użyta ekologiczna jutowa siatka, która umacnia dno, a przy drugiej nie użyto żadnych wspomagaczy do nasadzenia. Korzystając z metody porównawczej naukowcy będą mogli stwierdzić, która strategia transplantacji sadzonek ma największe szanse powodzenia. Drugi etap polega na monitorowaniu sadzonek. Aby projekt był skuteczny, należy przez okres jednego roku, co miesiąc monitorować warunki życia zostery oraz badać rozwój podwodnych roślin. Olga Sarna z fundacji MARE opisuje projekt w następujący sposób: „Zależy nam na budowaniu nowej narracji o morzu, szczególnie o połączeniu człowieka z morzem i o więzi, którą mamy z wodą. Skupiamy się na wybudzaniu wrażliwości wśród społeczeństwa i uświadamianiu społeczeństwa, jak funkcjonuje ekosystem, którego jesteśmy częścią”. Ucząc wspomnianej wrażliwości, w przyszłości będziemy mogli zapobiegać sytuacjom destrukcyjnym dla środowiska, takim jakie miały miejsce w Zatoce Puckiej od lat 60. ubiegłego stulecia. Źródło: Fundacja MARE Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
„Nasze polskie morze jest najpiękniejsze!” i „Nigdy więcej tu nie wrócę!” – rozmawiamy z turystami nad Bałtykiem
Morze Bałtyckie stało się urlopową krainą kontrastów. Niektórzy turyści piszą z przekąsem: „wakacje nad Bałtykiem – drogo, ale za to leje”. Inni z kolei zachwycają się nowoczesną infrastrukturą, widokami i nie tylko. Zapytałam podróżnych, za co najbardziej cenią ten region, a co woleliby w nim zmienić.
Urlop nad Bałtykiem dla jednych to relaks i sentymentalny powrót do dzieciństwa, dla innych – nieprzyjemna przygoda, której nie chcą powtarzać. Kilka razy pisaliśmy o tym, jak Czesi i Słowacy zakochali się w polskim wybrzeżu. Biorąc pod uwagę relacje polskich turystów wracających z urlopu, można śmiało wysnuć hipotezę, że Bałtyk albo się kocha, albo nienawidzi. Jednym widok pstrokatych parawanów i okrzyki handlarzy „gorącej, gotowanej kukurydzy” wcale nie przeszkadzają. Twierdzą nawet, że to cegiełka do uroku i specyfiki tego regionu. – Ja tam byłam zażenowana. Nigdy więcej – słyszymy od pani Weroniki, turystki z Wrocławia. Gdy Bałtyk rozczarowuje – niska ocena pogody i cen „Nie stać mnie na wakacje nad Bałtykiem, więc pojechałem do Portugalii” – napisał w mediach społecznościowych pan Piotr. Podobnych głosów jest więcej. Zazwyczaj internauci zwracają uwagę na dwa aspekty: niepewną pogodę i bardzo wysokie ceny. – Jest drogo, to fakt. I chyba jest większa szansa, że trafi się szóstkę w Lotto, niż na ładną pogodę nad polskim morzem. Pół żartem, pół serio, ale tylko przez te dwa aspekty w życiu nie wybrałabym się w ten rejon na dłużej niż tydzień. Byłam na 4 dni i wystarczy – mówi pani Weronika. Nie tylko ceny czy pogoda ją zniechęciły. – Zdarzały się ładne widoki, zachody słońca. Ale co z tego, skoro, gdy zamknę oczy i pomyślę o Bałtyku, to przed oczami mam: parawany w niebiesko-białe pasy; kwadratowe skrzynki sprzedawców kukurydzy i peleryny przeciwdeszczowe. Ludzie to lubią, koleżanka w pracy mi mówi: „taki urok Morza Bałtyckiego”. Ja byłam zażenowana. Nigdy więcej – opowiada. Bałtyk na plus? Krótkie wypady i cicha infrastruktura Więcej zalet nadbałtyckiego urlopu dostrzegł pan Maks, który na co dzień mieszka w Szczecinie. – W tym sezonie byłem dwukrotnie nad Bałtykiem – pod koniec czerwca w Rewalu i w połowie sierpnia w Łukęcinie. W obu przypadkach zdecydowałem się na krótszy, trzydniowy wyjazd. Dłuższy pobyt potrafi męczyć ze względu na liczbę turystów, a także jest po prostu drogi – twierdzi. – Oczywiście nie jest to najtańsza forma wypoczynku, ale zdecydowanie najwygodniejsza. Czasami po prostu mam ochotę wypocząć przy szumie fal na plaży. Na szczęście podczas obu moich wyjazdów dopisała pogoda, co nie było normą w te wakacje – dodaje. Podczas pobytu w Łukęcinie zachwyciły go przede wszystkim: cisza, spokój i puste plaże. Mimo szczytu sezonu turystycznego w centrum tego niewielkiego kurortu widać było praktycznie samych rowerzystów. – To, co mnie rozczarowało, to coraz wyższe ceny w restauracjach i smażalniach. Niestety, w niektórych miejscach za koktajl trzeba zapłacić nawet 50 zł. To równowartość obiadu w niejednej knajpie w Szczecinie. Takie ceny sprawiają, że dłuższy pobyt nad morzem po prostu się nie opłaca – mówi. – Mimo wszystko polecam wypoczynek nad Bałtykiem wszystkim turystom. Nadmorskie kurorty zmieniły się wręcz nie do poznania na przestrzeni ostatnich kilku lat – podsumowuje. Deszcz, wysokie ceny i… tęsknota za Helem Z kolei pani Małgorzata odwiedziła Półwysep Helski w połowie lipca. – Tydzień spędziłam w Helu i drugi tydzień w Chałupach. Jechałam ze Śląska, z Katowic. Kocham ten region, jeżdżę tam na wakacje od ośmiu lat. Z biegiem lat niestety przybywa turystów, choć akurat podczas mojego pobytu nie było wielkich tłumów. Podobno spowodowane to było niepewną pogodą i ludzie odwoływali noclegi – opowiada turystka. – Uwielbiam Hel również za wiele miejsc, w których można się schować przed tłokiem. Lasy, dzikie i puste plaże. Czasami wystarczy przejść raptem 20 minut i cieszyć się spokojem – dodaje. Panią Małgorzatę od urlopu nad Bałtykiem nie odstraszyły nawet ceny. – Wszystko ostatnio podrożało i to dało się zauważyć. Obiad można było kupić za ok. 50 zł i w górę. Kawa 14, 16 zł. Gałka lodów 7 zł, 9 zł. Gofry z dodatkami ok. 25–30 zł. To, co jest na minus, to zdecydowanie cena noclegów w samym Helu. – W porównaniu z innymi miastami czasem jest nawet 100% drożej w porównaniu z noclegami choćby we Władysławowie. Od lat to obserwuję – zaznacza. Mimo wszystko za rok najpewniej urlop spędzi również nad Bałtykiem. – Nasze polskie morze jest najpiękniejsze, mamy cudowne plaże nad Bałtykiem. Sam Hel to moje miejsce na ziemi, na pewno wrócę – podsumowuje. Źródło: National Geographic Traveler Nasza ekspertka Wiktoria Szydło Dziennikarka i miłośniczka dalekich wypraw rowerowych, okazjonalnie poetka. Z pasją pisze o ciekawych miejscach, zapomnianych szlakach oraz niestworzonych – i tych realnych – historiach.
Cypel Rewski – spacer po dnie Zatoki Puckiej
Mało jest w Polsce miejsc równie intrygujących jak Cypel Rewski – naturalna mierzeja, która niczym wąska grobla wysuwa się w głąb Zatoki Puckiej. To unikatowe zjawisko przyrodnicze, które przyciąga turystów nie tylko latem, ale również poza sezonem, kiedy ukazuje zupełnie inne oblicze. Cypel Rewski to jeden z tych zakątków, gdzie natura, lokalna historia i kontrowersje spotykają się w jednym punkcie.
Spis treści: Rybitwia Mielizna – swoiste przedłużenie Cypla Rewskiego Marsz Śledzia – tradycja i kontrowersje Rewa – brama na cypel Cypel Rewski zimą Cypel Rewski jest znany również jako Szpyrk lub Szperk. Zamieszkujący ten region Kaszubi określają go w swoim języku jako Réwsczi Ùsëp lub Szpërk. Cypel Rewski to długi na około 1 kilometr piaszczysty nasyp wypływający z miejscowości Rewa w kierunku Kuźnicy na Półwyspie Helskim. W rzeczywistości mierzeja ciągnie się pod wodą jeszcze przez kilka kilometrów, stanowiąc granicę między Zatoką Pucką a otwartym morzem. To niezwykłe miejsce tworzą nanoszone przez morze osady, które dzięki specyficznym warunkom geologicznym i prądowi morskiemu uformowały naturalną groblę widoczną szczególnie podczas odpływów. Przy sprzyjającej pogodzie można niemal przejść po niej „na sucho” przez spory odcinek morza. Warto jednak podkreślić, że całkowite przejście możliwe jest tylko na odcinku blisko Rewy. Dalej mierzeja znajduje się już pod wodą, a próby przejścia nią do Kuźnicy są nie tylko trudne, ale i niekiedy ryzykowne. Mimo to, każdego roku organizowane są wydarzenia, które w sposób kontrolowany pozwalają symbolicznie „przejść przez morze”. Rybitwia Mielizna – swoiste przedłużenie Cypla Rewskiego Rybitwia Mielizna to wąska, piaszczysta mielizna o długości około dziesięciu kilometrów, łącząca Cypel Rewski z Mierzeją Helską. Powstała w wyniku nanoszenia piasku przez prądy morskie w Zatoce Puckiej i stanowi jedno z najbardziej niezwykłych siedlisk w polskiej części Bałtyku. Nazwa wzięła się od gniazdujących tu rybitw – ptaków objętych ścisłą ochroną. Obszar objęty jest ochroną krajobrazową i przyrodniczą – jest częścią obszaru Natura 2000. Średnia głębokość na całej długości Rybitwiej Mielizny wynosi około jednego metra, z wyjątkiem sztucznego przekopu o szerokości około 700 metrów, zwanego Głębinką. Znajduje się on około kilometra na północ od Rewy i umożliwia żeglugę małych jednostek w kierunku portu w Pucku. W najgłębszym miejscu osiąga około 5 metrów. Przekop – znany wcześniej pod niemiecką nazwą Depke, a w okresie międzywojennym także jako Dypka – został wykonany najprawdopodobniej na początku XX wieku i od tamtej pory jest stale utrzymywany oraz oznakowany nawigacyjnie. W 1950 roku urzędowo przyjęto nazwę Głębinka. Warto dodać, że w lutym 2004 roku w helskim fokarium przyszła na świat foka szara, której nadano imię Depka – nawiązujące właśnie do dawnej nazwy tego przekopu. Marsz Śledzia – tradycja i kontrowersje Najbardziej znanym wydarzeniem związanym z mielizną jest Marsz Śledzia – spektakularny marsz przez Zatokę Pucką. Pomysł narodził się w 2000 roku, a jego organizatorzy chcieli połączyć zabawę z promocją regionu oraz propagowaniem bezpiecznego odpoczynku nad wodą. Uczestnicy pokonują trasę przez Rybitwią Mielizną o długości około 10 km z Rewy do Kuźnicy. Marsz Śledzia cieszy się dużą popularnością, ale jednocześnie wzbudza kontrowersje. Przyrodnicy alarmują, że przejście przez Rybitwią Mieliznę, objętą ochroną w ramach programu Natura 2000, może zagrażać lęgowiskom ptaków i zakłócać ekosystem unikatowego obszaru. Niektóre organizacje ekologiczne postulowały nawet o jego ograniczenie lub zakazanie. Rewa – brama na cypel Sama Rewa to niewielka miejscowość położona w powiecie puckim, która w ostatnich latach zyskała miano jednej z ciekawszych baz wypadowych nad Zatokę Pucką. Przyciąga miłośników sportów wodnych – zwłaszcza kitesurfingu i windsurfingu. Płytkie i spokojne wody zatoki sprzyjają nauce i rekreacji. W miejscowości znajdują się pensjonaty, kawiarnie, wypożyczalnie sprzętu oraz punkty gastronomiczne. Latem przyciąga rodziny z dziećmi, a zimą staje się ostoją spokoju – idealną do kontemplacji natury i spacerów wzdłuż pustych plaż. Cypel Rewski zimą W okresie jesienno-zimowym Cypel Rewski nabiera zupełnie innego charakteru. Tłumy turystów znikają, a miejsce spowija cisza i surowe piękno natury. Plaża pokrywa się szronem, a wiatr przynosi zapach morza zmieszany z mroźnym powietrzem. To idealny moment, by odwiedzić Rewę i spojrzeć na Cypel Rewski z dystansu – spacerując po plaży lub podziwiając go z pobliskich punktów widokowych. W pogodny dzień widać zarys Półwyspu Helskiego, a bezchmurne niebo potęguje poczucie przestrzeni i oderwania od codzienności. Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Socjolożka z wykształcenia, od ponad dekady związana z marketingiem internetowym. Zawodowo od lat zgłębia tajniki SEO oraz storytellingu opartego na rzetelnych źródłach. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Czy w Bałtyku żyją rekiny? Fakty, które mogą cię zaskoczyć
Rekiny w Bałtyku budzą silne emocje. Choć najczęściej kojarzymy je z ciepłymi wodami tropikalnymi, informacje o rekinach w Morzu Bałtyckim przewijają się od czasu do czasu w obiegowych opiniach i przekazach medialnych. Niekiedy pojawiają się sensacyjne nagłówki o rzekomych rekinach „czyhających na kąpiących się wczasowiczów”, a internetowe fora pełne są pytań: czy w Bałtyku są rekiny i czy naprawdę mogą pojawić się u polskich wybrzeży? Aby odpowiedzieć na te pytania, warto wyjść poza spekulacje i spojrzeć na Bałtyk z punktu widzenia biologii, geografii i klimatu.
Spis treści: Jakie rekiny żyją w Bałtyku? Inne gatunki – sporadyczni goście znad Atlantyku Dlaczego nie widujemy rekinów na polskich plażach? Zacznijmy od uspokojenia: rekiny w polskim Bałtyku nie stanowią zagrożenia dla ludzi. Zdecydowana większość gatunków rekinów, które pojawiają się w tym rejonie, to stworzenia małe, łagodne i prowadzące przydenny tryb życia. Nie wykazują agresji wobec człowieka i w zasadzie są zupełnie niegroźne. W rzeczywistości przypadki interakcji między rekinami w Bałtyku a ludźmi są ekstremalnie rzadkie. Ostatni udokumentowany atak rekina na człowieka w tym obszarze miał miejsce w 1755 roku u wybrzeży Danii. I choć w przekazach historycznych opisywano go jako „krwawego drapieżnika”, to tak naprawdę nie wiadomo, jaki gatunek rekina zaatakował człowieka w Bałtyku w XVIII wieku. Zatem czy w Bałtyku żyją rekiny? Tak – ale nie takie, jakie znamy z filmów grozy. Wśród zamieszkujących tu gatunków nie znajdziemy takich, które mogłyby stanowić realne zagrożenie dla ludzi. Wręcz przeciwnie: ich obecność świadczy o różnorodności biologicznej i równowadze ekosystemu. Jakie rekiny żyją w Bałtyku? Choć Morze Bałtyckie nie jest typowym siedliskiem rekinów, w jego wodach odnotowano kilka gatunków, które zasługują na uwagę. Rekinek psi (Scyliorhinus canicula) To najmniejszy i zarazem najczęściej spotykany przedstawiciel rekinów w Morzu Bałtyckim. Jego obecność ogranicza się głównie do cieplejszych i lepiej zasolonych rejonów południowo-zachodnich – zwłaszcza w cieśninach duńskich i okolicach Kattegatu. Dorasta zwykle do 60–75 cm, choć najwięksi przedstawiciele tego gatunku mogą osiągać nawet metr długości i ważyć do 3 kg. Prowadzi przydenny tryb życia, spędzając dnie ukryty wśród glonów i kamieni, a aktywność wykazuje głównie nocą. Żywi się drobnymi zwierzętami dennymi – mięczakami, skorupiakami, niewielkimi rybami i głowonogami. Choć należy do rodziny rekinowatych, nie stanowi żadnego zagrożenia dla człowieka i jest zupełnie niegroźny. Ze względu na skryty tryb życia oraz stosunkowo głębokie siedliska (od 10 do nawet 400 metrów), rekinek psi jest niemal niewidoczny dla plażowiczów i nurków rekreacyjnych, choć pozostaje ważnym elementem przydennych ekosystemów Bałtyku. Koleń pospolity (Squalus acanthias) To jeden z gatunków rekinów, który jeszcze kilkadziesiąt lat temu był stosunkowo powszechny w wodach Bałtyku, zwłaszcza w jego zachodnich rejonach. Dziś zaliczany jest do gatunków narażonych na wyginięcie (kategoria VU w „Czerwonej Księdze IUCN”), a jego obecność w Morzu Bałtyckim ma charakter szczątkowy. Przetrwanie kolenia pospolitego zależy od dalszych działań ochronnych i międzynarodowej współpracy w zakresie zrównoważonego rybołówstwa. Rekiny te dorastają przeciętnie do 1,5 metra długości i mogą ważyć do 9 kg, choć największe okazy osiągają nawet 2 metry. Charakteryzują się torpedowatym ciałem, szaro-brązowym grzbietem i jasnym brzuchem, a ich cechą rozpoznawczą są dwa kolce przy płetwach grzbietowych, połączone z gruczołami jadowymi. Wbrew potocznej opinii koleń pospolity nie jest agresywny – to spokojna, powolna ryba, która unika kontaktu z ludźmi. Żywi się głównie rybami, głowonogami i skorupiakami. Pływa zwykle w dużych stadach, nierzadko liczących setki lub tysiące osobników. To także jeden z najdłużej żyjących rekinów (dożywa nawet 70–75 lat). Lamna śledziowa (Lamna nasus) To największy z rekinów, które mogą zapuszczać się do Bałtyku – osiąga nawet 3,5 metra długości i wagę przekraczającą 150 kg. Mimo imponujących rozmiarów lamna śledziowa nie stanowi zagrożenia dla człowieka – atakuje wyjątkowo rzadko i tylko w warunkach prowokacji lub stresu. Jest to gatunek o szerokim, choć rozproszonym zasięgu – historycznie notowany był w całym Bałtyku, jednak obecnie spotykany bywa wyłącznie w cieśninie Kattegat i to niezwykle sporadycznie. Preferuje umiarkowane, dobrze natlenione wody otwartego morza i trzyma się górnych warstw wodnych, gdzie poluje na śledzie, makrele oraz głowonogi. Lamna śledziowa jest też jednym z najszybszych rekinów – jej smukła sylwetka i silna, półksiężycowata płetwa ogonowa pozwalają osiągać duże prędkości. Inne gatunki – sporadyczni goście znad Atlantyku Choć rzadko, do Bałtyku trafiają także inne gatunki rekinów – zazwyczaj młode osobniki, które przypadkowo wpłynęły z Morza Północnego. Wśród takich „gości” odnotowano m.in. żarłacza błękitnego (Prionace glauca), rekina polarnego (Somniosus microcephalus) i głowomłota (Sphyrna spp.). Ich obecność to ciekawostka, nie norma – zazwyczaj nie przeżywają długo w chłodnych i ubogich w tlen wodach Bałtyku. Dlaczego nie widujemy rekinów na polskich plażach? Brak rekinów przy brzegu Bałtyku ma kilka logicznych przyczyn. Po pierwsze – zbyt niski poziom zasolenia. Bałtyk jest morzem słonawym, a wiele gatunków rekinów potrzebuje wyższych stężeń soli w wodzie do prawidłowego funkcjonowania. Rekiny preferują morza i oceany o zasoleniu powyżej 30 promili, podczas gdy w polskim Bałtyku wynosi ono średnio 7 promili. Po drugie – zbyt niska temperatura. Wody Bałtyku, zwłaszcza przy powierzchni, są zbyt chłodne dla większości rekinów. Dodatkowo latem woda przybrzeżna bywa zbyt płytka, co również odstrasza te ryby. Po trzecie – sposób życia rekinów. Większość z nich to drapieżniki głębinowe, które unikają miejsc pełnych ludzi, hałasu i łodzi. Wędrują głównie nocą, a ich aktywność skupia się wokół głębszych stref morza. Polskie plaże to dla nich przestrzeń nieatrakcyjna – zarówno pod względem pokarmowym, jak i środowiskowym. Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Socjolożka z wykształcenia, od ponad dekady związana z marketingiem internetowym. Zawodowo od lat zgłębia tajniki SEO oraz storytellingu opartego na rzetelnych źródłach. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Koniec z górą śmieci nad Bałtykiem. Gdańskie plaże będzie sprzątał robot
Każdego roku przyjezdni koszmarnie zaśmiecają gdańskie plaże. Tylko podczas ostatniego letniego sezonu zebrano z nich ponad 300 ton odpadów. Problemowi zaradzić ma teraz autonomiczny robot, który będzie zbierać drobne śmieci – pierwszy taki w Polsce.
Spis treści: Robot połknie śmieci Jak działa robot? Trudno się z tym pogodzić, ale podczas letnich urlopów zwiedzający bez skrupułów zaśmiecają atrakcyjne zakątki naszego kraju, takie jak parki narodowe czy piękne plaże nad Bałtykiem. W ubiegłym roku podczas dwudniowej akcji na tatrzańskich szlakach zebrano ćwierć tony odpadów. To jednak nic w porównaniu ze śmietniskami, które tworzą wczasowicze nad morzem. Tylko w ubiegłym sezonie letnim na gdańskich plażach zebrano blisko 310 ton odpadów! Władze miasta postanowiły więc wziąć sprawy w swoje ręce. Robot połknie śmieci Na plaży w Stogach pojawił się w środę autonomiczny robot BeBot, który oczyszcza piasek z drobnych odpadów: niedopałków, szkła, kapsli, plastiku. Słowem, są to śmieci trudne do zebrania tradycyjnymi metodami. To pierwszy tego typu robot w Polsce, a jego zakup sfinansował terminal kontenerowy Baltic Hub w ramach działań na rzecz ochrony środowiska. Robot jest zasilany energią słoneczną (posiada panele fotowoltaiczne na swojej obudowie), pracuje cicho i nie emituje spalin, dzięki czemu nie zakłóca wypoczynku plażowiczów. Szacuje się, że przez pół roku codziennej pracy może zebrać nawet 27,5 tony śmieci. Jak działa robot? Na plażach w Gdańsku w szczycie sezonu przebywa jednocześnie nawet kilkadziesiąt tysięcy osób. Wiele z nich nie chce przenosić swoich odpadków do śmietników. – Podczas testów BeBot w 10 minut zebrał około 8,5 kg odpadów, w tym niedopałki, kawałki szkła, plastiku i kapsle. To pokazuje dużą skuteczność tej technologii w usuwaniu drobnych zanieczyszczeń, które często umykają podczas standardowego sprzątania plaży – mówi Dominika Milion, dyrektor ds. zrównoważonego rozwoju w Baltic Hub. Milion zwróciła uwagę na to, że robot podczas pracy nie narusza naturalnej struktury plaży. BeBot jest sterowany zdalnie przez operatora, który może znajdować się w odległości do 300 metrów od niego. Urządzenie przeczesuje piasek do głębokości 10 cm i odsiewa śmieci, które następnie zbiera do specjalnego pojemnika. Jest przy tym niezwykle wydajne, bo w ciągu godziny potrafi wyczyścić do 3000 metrów kwadratowych plaży. Robot będzie kierowany tam, gdzie odpadków jest szczególnie dużo i gdzie szkło mogłoby stanowić największe zagrożenie dla ludzi, np. na boiska do siatkówki. Źródło: Gdańsk.pl Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.