Byłem w najstarszej stacji badawczej w Polsce. Tak wygląda świat ptaków z bliska
Cienkie sieci w nadmorskim lesie zdradzają, że dzieje się tu coś wyjątkowego. To właśnie na Helu działa Akcja Bałtycka, gdzie od dekad bada się ptasie migracje. Każdy zaobrączkowany ptak to kolejna historia do odkrycia.
Spis treści: Historia badań ptaków na Akcji Bałtyckiej Wędrówki ptaków a zmiana klimatu 60 lat badań Akcji Bałtyckiej. Niekończąca się opowieść Mój dzień wśród ptaków. Opowieści z terenu Jesienią 1960 roku kilku przyjaciół rozstawiło 10 sieci ornitologicznych na wybrzeżu Bałtyku. Złapali i zaobrączkowali ponad tysiąc ptaków. Rok później powtórzyli badania i uzyskali jeszcze lepsze wyniki. To właśnie te pierwsze, obiecujące próby dały początek jednej z największych i najdłużej prowadzonych akcji obrączkowania ptaków na świecie – Akcji Bałtyckiej. Historia badań ptaków na Akcji Bałtyckiej Pierwsza Terenowa Stacja Obrączkowania Ptaków powstała w Górkach Wschodnich na Wyspie Sobieszewskiej, na terenie dzisiejszego rezerwatu przyrody Ptasi Raj. Działała ona głównie jesienią w latach 1960–1962. Już w 1961 r. funkcjonowało łącznie 6 takich stacji, w tym także te, które istnieją do dziś, m.in. Bukowo-Kopań, Mierzeja Wiślana i Hel. Początkowo Akcja Bałtycka była opisywana w notatkach jako „Sprawozdanie z akcji terenowej Koła Naukowego Biologów U.W.”. Pierwsze obserwacje zapisywano w zwykłym, 32-kartkowym zeszycie, a pierwszym zaobrączkowanym ptakiem był biegus malutki (Calidris minuta), który otrzymał numer H1439. Prawdopodobnie został schwytany przypadkowo podczas wieczornego przygotowywania sieci i pułapek na kolejny dzień. Na okładce zeszytu widniał napis „Ptaki złapane w siatki (Górki Wschodnie, 11–24 IX 1960)”. Następnego dnia, przed wschodem słońca, rozpoczęto chwytanie ptaków. Pierwszym schwytanym tego dnia gatunkiem był rudzik (Erithacus rubecula), który trafił do sieci o godzinie 6:45. Ten moment uznaje się dziś za symboliczny początek Akcji Bałtyckiej, a sam rudzik stał się jej symbolem i do dziś widnieje w jej logo. Pierwszego dnia badań schwytano łącznie 21 ptaków należących do 7 gatunków. Były to m.in. biegusy zmienne (Calidris alpina), rudziki, gajówki (Sylvia borin), pleszki (Phoenicurus phoenicurus), piegże (Curruca curruca), trznadle (Emberiza citrinella) oraz pierwiosnki (Phylloscopus collybita). Dziś, zarówno wiosną, jak i jesienią, w kilku miejscach nad Bałtykiem nadal rozstawiane są sieci ornitologiczne. Przez kilkadziesiąt lat w badaniach wzięło udział już kilka tysięcy osób – zarówno kierowników posiadających uprawnienia do obrączkowania ptaków, jak i wolontariuszy. Jak podkreślają organizatorzy Akcji Bałtyckiej, z pierwszych uczestników pozostał już tylko jeden – Przemysław Busse (ur. 1937), który spędził na badaniach ok. 1800 dni i zaobrączkował blisko 200 tysięcy ptaków. Motto akcji brzmi: „Badamy ptaki, wierząc, że nasze działania przyczynią się do ochrony przyrody i człowieka – teraz i w kolejnych pokoleniach.” Wędrówki ptaków a zmiana klimatu Wędrówki ptaków od dawna są ważną częścią przyrody i są ściśle związane ze zmianami pór roku. Dla wielu gatunków migracje to podstawowy sposób przetrwania. Ptaki żyjące w Polsce odżywiają się głównie małymi zwierzętami, takimi jak owady, gryzonie, płazy czy gady. Jesienią i zimą ich liczba znacznie się zmniejsza – część z nich zapada w sen zimowy, a część ginie. Dlatego wiele ptaków jesienią odlatuje do cieplejszych rejonów, gdzie łatwiej znaleźć pożywienie. Wiosną, gdy dni stają się dłuższe, a pokarmu jest więcej, ptaki wracają, aby się rozmnażać. Nie wszystkie gatunki jednak migrują daleko – te, które żyją w miejscach o łagodniejszym klimacie lub znajdują zimą pokarm, często pozostają na miejscu lub przemieszczają się tylko na krótkie odległości. Do ptaków osiadłych należą na przykład dzięcioły, które potrafią znaleźć pokarm nawet zimą, wyciągając owady spod kory drzew. Naukowcy zauważają, że zmiany klimatu mają coraz większy wpływ na ptaki i w przyszłości będzie to jeszcze bardziej widoczne. Ptaki zmieniają między innymi terminy swoich migracji oraz obszary występowania. Szczególnie zagrożone są gatunki, które pokonują bardzo duże odległości. Coraz częściej mają problem ze znalezieniem pożywienia zarówno podczas wędrówki, jak i na terenach lęgowych. Dodatkowo nie nadążają za zmianami w środowisku – na przykład owady pojawiają się wcześniej z powodu cieplejszych zim i wiosen, przez co ptaki mogą przylatywać zbyt późno, aby w pełni wykorzystać dostępny pokarm. Kolejnym skutkiem zmian klimatu jest zmiana obszarów występowania ptaków. Wraz z ocieplaniem się klimatu obszary lęgowe gatunków związanych z cieplejszymi warunkami przesuwają się na północ. Trudniejszą sytuację mają natomiast ptaki żyjące w chłodniejszych regionach, ponieważ ich naturalne siedliska stopniowo zmniejszają swój obszar. Zjawisko to można zauważyć także w Polsce. Niektóre gatunki, takie jak kląskawka (Saxicola rubicola) czy żołna (Merops apiaster), coraz częściej gniazdują w naszym kraju i rozszerzają swój zasięg z południa. Z kolei ptaki związane z chłodniejszym klimatem, np. świergotek łąkowy (Anthus pratensis), stają się coraz mniej liczne. Z drugiej strony występują również sytuacje odwrotne. Niektóre gatunki ciepłolubne przestały w Polsce gniazdować – przykładem są dzierzba czarnoczelna (Lanius minor) i dzierzba rudogłowa (Lanius senator). Inny gatunek pochodzący z ciepłych rejonów, kraska (Coracias garrulus), jest obecnie na skraju wyginięcia. Jednocześnie rośnie liczebność niektórych ptaków z północy, takich jak żuraw (Grus grus) czy łabędź krzykliwy (Cygnus cygnus). Dzieje się tak, ponieważ na zmiany liczebności i zasięgów takich ptaków wpływa nie tylko klimat, ale także działalność człowieka oraz dostępność pokarmu i odpowiednich siedlisk. Najbardziej zagrożone są gatunki wyspecjalizowane, które mają określone wymagania dotyczące pożywienia lub środowiska życia. Jak bada się ptaki? Kulisy Akcji Bałtyckiej Około godziny 10 wysiadam na stacji w Kuźnicy, na Helu. Po lewej stronie rozciąga się otwarty krajobraz Zatoki Puckiej, a po prawej ciągnie się wąski pas nadmorskiego lasu, oddzielający mnie od Morza Bałtyckiego. Idę piaszczystą leśną ścieżką i co kilkadziesiąt metrów mijam rozstawione siatki ornitologiczne. Niedaleko znajduje się stacja obrączkowania ptaków Hel, należąca do programu badawczego – Akcja Bałtycka. Docieram do obozu. Najpierw poznaję wolontariuszkę z Niemiec – przejechała ponad tysiąc kilometrów, żeby spędzić tu czas z ptakami. Robi to wrażenie. Chwilę później witam się z kierownikiem obozu Akcji Bałtyckiej. Już po kilku zdaniach widać, że mam do czynienia z prawdziwym pasjonatem, więc zaczynam jeszcze uważniej słuchać. Właśnie wracają wolontariusze z obchodu. W rękach trzymają niewielkie woreczki. Okazuje się, że w środku są ptaki. To specjalne, przewiewne, bawełniane worki, które służą do ich bezpiecznego transportu po wyjęciu z sieci. Ptaki trafiają do nich tylko na chwilę – do momentu, gdy zostaną przekazane obrączkarzowi, osobie z odpowiednimi uprawnieniami. Sieci ornitologiczne, zwane także „japonkami”, to podstawowe narzędzie używane przez badaczy do bezpiecznego chwytania ptaków w celach naukowych. Są cienkie i niemal niewidoczne, rozwieszane między tyczkami bambusowymi, najczęściej na tle roślinności. Składają się z kilku kieszeni, tzw. półek, do których wpadają ptaki. Ptaki, nie dostrzegając delikatnej siatki, wpadają w nią i zatrzymują się w jednej z półek. Materiał oraz wielkość oczek są dobrane tak, aby nie stanowiły dla nich zagrożenia. W pobliżu stacji terenowej sieci są rozstawione w różnych miejscach, a ich obchody z wyjmowaniem ptaków odbywają się co godzinę – od świtu do zmroku, a w nocy co dwie godziny. W razie pogorszenia pogody, np. podczas ulewy, kontrole przeprowadza się częściej lub czasowo zamyka się część sieci. Każdy schwytany ptak jest dokładnie zapisywany w zeszycie. Obrączkarz najpierw wyjmuje go z worka i oznacza gatunek, następnie, jeśli to możliwe jego płeć i wiek, a na końcu zakłada na nogę aluminiową lub stalową obrączkę. Każda z nich ma unikatowy kod literowo-cyfrowy, który pozwala zidentyfikować konkretnego osobnika. To trochę jak ptasi odpowiednik numeru PESEL. Dzięki temu można śledzić historię życia tych pierzastych lotników – ich trasy migracji, długość życia czy powroty do miejsca zaobrączkowania. Mój dzień wśród ptaków. Opowieści z terenu Po poznaniu zasad pracy stacji przyszedł czas na wyjście w teren i obserwację ptaków z bliska. Idę z doświadczonym wolontariuszem wzdłuż sieci rozstawionych w lesie, a każdy krok budzi ciekawość. W jednej z sieci czeka na nas rudzik i pokrzywnica (Prunella modularis), a w kolejnej aż pięć mysikrólików (Regulus regulus). To właśnie mysikrólik jest najczęściej obrączkowanym gatunkiem w historii Akcji Bałtyckiej – zaobrączkowano już ponad pół miliona osobników. Rudzik zajmuje drugie miejsce z wynikiem prawie 400 tysięcy. Pokrzywnica jest znacznie rzadsza, dlatego jej obecność w sieci cieszy jeszcze bardziej. Największe wrażenie robi jednak spotkanie z jerem (Fringilla montifringilla), muchołówką żałobną (Ficedula hypoleuca), gilem (Pyrrhula pyrrhula) i sójką (Garrulus glandarius). Jery to ptaki północy, które w Polsce zimują, lecz nie gniazdują. Wiosną wracają na lęgi do Europy i Azji Północnej, a jesienią przemieszczają się na zimowiska m.in. do Europy Środkowej i Południowo-Zachodniej. To moje pierwsze spotkanie z tym gatunkiem. Trudno uwierzyć, że te zaledwie kilkadziesiąt gramów potrafią wywołać tyle emocji. Tego dnia trafia się też mniej oczywisty gość. O godzinie 21 dociera do mnie informacja, że kierownik stacji ruszył w teren. W jednej z sieci znajduje się uszatka (Asio otus) – gatunek, którego nie spotyka się tu codziennie. Spotkanie z nią z bliska dopiero wprawia w osłupienie. Wydawało mi się, że to duży ptak drapieżny. W rzeczywistości okazuje się być wielkości gołębia miejskiego (Columba livia f. urbana), a jej objętość w dużej mierze tworzą pióra. Choć brzmi to zabawnie, bez piór sowa ta wyglądałaby jak „miniaturowy dinozaur”. Jej pomarańczowe oczy przyciągają uwagę, a świadomość, że ptaki widzą więcej barw niż człowiek, tylko potęguje to wrażenie. Kolejnego dnia ponownie odwiedzam Akcję Bałtycką, na kilka godzin przed powrotem do Warszawy. Chcę zdobyć więcej doświadczenia i być może zaobserwować nowe gatunki. Dostaję informację, że w dużą sieć wpadł krogulec (Accipiter nisus) – drapieżnik polujący głównie na mniejsze ptaki. Z bliska obserwuję, jak doświadczony obrączkarz ostrożnie wyjmuje go z sieci. Najpierw unieruchamia jego nogi – ostre, kilkucentymetrowe szpony mogłyby być niebezpieczne. To samica, wyjaśnia kierownik stacji. Po założeniu obrączki ptakowi wykonuje się pomiary, takie jak długość skrzydeł, ogona czy masa ciała. Dzięki nim można poprawnie określić gatunek lub płeć osobnika. Na podstawie cech upierzenia możliwe jest również określenie jego wieku. Do dziś na Akcji Bałtyckiej zaobrączkowano ponad 3 tys. krogulców. Opuszczam to miejsce z poczuciem, że zobaczyłem coś więcej niż świat ptaków. Czuję, że dotknąłem fragmentu historii tego miejsca. Wystarczyło kilka dni, by zrozumieć, że ptaki to nie tylko element krajobrazu. To niezwykle złożone istoty, które nieustannie komunikują się ze światem, choć nie zawsze potrafimy to dostrzec. Kryją w sobie wiele jeszcze nieodkrytych tajemnic. Źródła: akbalt.ug.edu.pl, Fundacja AB, Co powiedziały nam ptaki przez 60 lat badań? Nasz autor Aleksander Kusznir Od lat łączy pasję do ptaków z fotografią i edukacją przyrodniczą. Współpracuje z „National Geographic Polska”, gdzie opowiada o świecie natury – zarówno tej, którą spotyka na co dzień, jak i bardziej egzotycznej. Najchętniej o dzikiej przyrodzie, jej ochronie i niezwykłych zachowaniach zwierząt. Pracuje też w laboratorium weterynaryjnym, gdzie na co dzień ma możliwość badania różnych gatunków zwierząt. Inspirację czerpie z podróży i nowych doświadczeń, a twórczą energię najłatwiej odnajduje przy filiżance dobrej kawy – najlepiej pośród śpiewu ptaków.
Budowa pierwszej polskiej elektrowni jądrowej odsłoniła zabytek. Drewniana beczka kryje zagadkę
Podczas przygotowań do budowy pierwszej polskiej elektrowni jądrowej na dnie Bałtyku odnaleziono unikatowy zabytek. Drewniana beczka sprzed wieków rzuca nowe światło na historię morskiego handlu surowcami. Co artefakt skrywa w swoim wnętrzu?
Budowa pierwszej polskiej elektrowni jądrowej to przedsięwzięcie o niespotykanej dotąd skali, wymagające precyzyjnego przygotowania terenu – nie tylko na lądzie, ale i pod wodą. Ta inwestycja powstaje w gminie Choczewo na Pomorzu. W marcu 2026 roku rozpoczęto kolejną kampanię badań, której celem jest wykrycie i neutralizacja niewybuchów oraz innych obiektów ferromagnetycznych mogących zagrażać inwestycji. Prace te są niezbędne dla bezpiecznego zaprojektowania systemu doprowadzenia wody chłodzącej do przyszłej elektrowni. Jak się jednak okazało, morskie dno skrywa nie tylko pamiątki po konfliktach zbrojnych, ale i znacznie starsze świadectwa ludzkiej aktywności. Beczka sprzed wieków Podczas rutynowych badań geofizycznych natrafiono na obiekt, który nie był współczesnym odpadem ani niebezpiecznym ładunkiem wybuchowym. Na głębokości około 19 metrów, zakopana metr pod poziomem dna, spoczywała drewniana beczka. Obiekt o wysokości 70 cm i średnicy 40 cm został bezpiecznie wydobyty na powierzchnię przy współudziale archeologa podwodnego. To rzadkie znalezisko waży aż 216 kilogramów. Zagadkowy ładunek Wstępna analiza wykazała, że beczka wykonana z drewna sosnowego pochodzi z okresu między XV a XVII wiekiem. Co najciekawsze, na jej denku zachowały się tzw. merki – znaki kupieckie służące do identyfikacji właściciela towaru, powszechnie stosowane w żegludze bałtyckiej do końca XVII stulecia. Wewnątrz beczki najprawdopodobniej znajdują się skorodowane bryłki żelaza typu osmund. Był to surowiec sprowadzany masowo ze Szwecji do Gdańska, gdzie poddawano go dalszej obróbce w lokalnych hamerniach. Kontekst bałtyckiego handlu Eksperci z Narodowego Muzeum Morskiego w Gdańsku wskazują na wyraźne analogie do ładunków przewożonych przez słynne wraki Bałtyku, takie jak XV-wieczny „Miedziowiec” czy XVII-wieczny „Rudowiec”. Oba te statki transportowały osmund, co potwierdza, że surowiec ten był kluczowym elementem wymiany handlowej łączącej największe miasta portowe Morza Bałtyckiego w późnym średniowieczu i wczesnej nowożytności. Beczka odkryta w rejonie budowy elektrowni mogła być częścią ładunku, który wypadł za burtę lub pochodzić z dotąd nieodkrytego wraku. Co dalej z kilkusetletnim artefaktem? Obecnie zabytek znajduje się w rękach specjalistów z Narodowego Muzeum Morskiego w Gdańsku. Zostanie on poddany szczegółowej konserwacji, która jest niezbędna, by drewno i metal nie uległy gwałtownemu zniszczeniu po wydobyciu ze słonej wody. – Odnaleziona beczka to cenny zabytek, który doskonale wpisuje się w znany nam kontekst bałtyckiego handlu żelazem – powiedziała dr Anna Rembisz-Lubiejewska z Narodowego Muzeum Morskiego w Gdańsku. Planowane analizy specjalistyczne pomogą precyzyjniej określić wiek znaleziska oraz potwierdzić jego zawartość – bryłki żelaza. Źródło: Polskie Elektrownie Jądrowe Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Gdzie jest humbak Timmy? Skandal na koniec kontrowersyjnej akcji ratunkowej
Finał akcji ratunkowej humbaka w Niemczech budzi ogromne emocje. Świat obiegają informacje o braku nagrań wideo, milczącym nadajniku GPS, wzajemnych oskarżeniach ratowników i firmy transportowej. Być może nigdy nie poznamy prawdziwych losów wieloryba, który poruszył miliony ludzi.
Humbak Timmy, przez niemal 2 miesiące uwięziony na mieliznach morza Bałtyckiego w Meklemburgii w Niemczech, został 2 maja wypuszczony w wodach Morza Północnego, w okolicy Skagen na terenie Danii. Moment uwolnienia wieloryba oraz jego dalsze losy nie zostały jednak jak dotąd transparentnie przedstawione opinii publicznej. W gronie ratowników znów doszło do wzajemnych oskarżeń, a nadajnik który rzekomo umieszczono na Timmym nie przesyła danych o jego lokalizacji. Wygląda na to, że wyjątkowej, choć kontrowersyjnej akcji ratunkowej nie można nazwać sukcesem. Ostatni raz widziano i sfotografowano Timmy'ego 2 maja, tuż po uwolnieniu. Wypuszczenie Timmy’ego: co wiadomo? Kiedy udało się załadować humbaka na specjalną, wypełnioną wodą barkę, wydawało się że koniec jego poruszającej historii jest bliski i będzie optymistyczny. Miał zostać przetransportowany na odległość około 400 km i wypuszczony w Morzu Północnym. Nie wszystko jednak poszło zgodnie z planem. Po raz kolejny los humbaka przysłoniły kontrowersje, niedopowiedzenia i kłótnie. Według informacji udzielonych przez ministra środowiska Meklemburgii-Pomorza Przedniego Tilla Backhausa, mimo ustaleń na barce nie zainstalowano kamer wideo, które miały umożliwić ekipie ratunkowej stałą ocenę stanu wieloryba i przebiegu akcji. Lekarka weterynarii Kirsten Tönnies oraz członek ekipy ratunkowej Sergio Bambaren z rozgoryczeniem opowiadali, że zostali odsunięci od akcji przez ekipę transportową. Humbaka wypuszczono na otwarte wody wcześniej, niż zakładano – tłumaczono to wysokimi falami. Do uwolnienia doszło w niejasnych okolicznościach i brakuje dokumentacji wideo. Kirsten Tönnies twierdzi, że nie była to jedyna próba wypuszczenia humbaka – wcześniej nie chciał wypłynąć z barki, a do jego płetwy ogonowej przymocowano liny, by pociągnąć go w odpowienim kierunku. Tönnies wypowiada się o tej próbie bardzo krytycznie, wskazując że ciągnięcie za płetwę ogonową nigdy nie powinno mieć miejsca. Z kolei przedstawiciel firmy transportowej, kapitan statku „Robin Hood” eskortującego barkę z wielorybem ujawnił, że jego firma otrzymuje negatywne recenzje, a on sam nawet groźby śmierci. Gdzie jest Timmy? Niedopowiedzenia w sprawie nadajnika GPS We wtorek, 5 maja, Niemieckie Muzeum Morskie w Stralsund oświadczyło, że humbak prawdopodobnie utonął. Nie przedstawiło jednak dowodów na poparcie tej tezy, a minister Backhaus wezwał do ich przedstawienia i powiedział, że nie zgadza się z tym przypuszczeniem. Należy jednak podkreślić, że taki scenariusz jest najbardziej prawdopodobny i zgadzają się z nim eksperci. Nie jest jasne, kiedy i jakie urządzenie przymocowano do wieloryba, ale póki co nie ma żadnych wiarygodnych informacji o lokalizacji zwierzęcia. Informacje o nadajniku są sprzeczne: ratownicy mówili o monitoringu funkcji życiowych, ale naukowcy podkreślają, że taki sprzęt musiałby być przymocowany przyssawką – co było niemożliwe przy mocno uszkodzonej skórze wieloryba. Z kolei nadajnik GPS wymagałby przedziurawienia płetwy. Ekipa ratunkowa informowała, że dane dotyczące lokalizacji Timmy'ego i tak nie zostaną udostępnione opinii publicznej, tylko władzom. Co wiemy na temat sygnałów z urządzenia? Przedstawicielka i jedna z fundatorek akcji ratunkowej, Karin Walter-Mommert, powiedziała portalowi Bild, że urządzenie śledzące wysłało jak dotąd sygnał 25 razy, ostatnio 5 maja, ale bez żadnych danych o lokalizacji. Walter-Mommert interpretuje to jako oznakę życia, ponieważ urządzenie może wysłać sygnał tylko na powierzchni wody. To jak dotąd jedyne słowa potwierdzające, że urządzenie w ogóle zainstalowano i działa. Dopóki nie pojawią się wiarygodne dane na temat miejsca pobytu i stanu wieloryba, jego los pozostaje nieznany. Bez tych informacji nie można ocenić, czy akcja ratunkowa się powiodła, czy poszła na marne, a może nawet zaszkodziła zwierzęciu. Dezinformacja i brak transparentności kładą się jednak cieniem na akcji ratunkowej, która poruszyła całe Niemcy. Źródła: Frankfurter Rundschau, Bild, Sudwest Presse, Merkur Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Humbak Timmy płynie na Atlantyk w stalowym basenie. Eksperci: „to okrucieństwo”
Akcja ratunkowa humbaka Timmy’ego, który kilka tygodni walczył o przetrwanie w wodach Zatoki Meklemburskiej, weszła w nową fazę. Po wielu nieudanych próbach wyprowadzenia zwierzęcia na otwarte morze, zdecydowano się na bezprecedensowy transport barką.
Kontrowersyjna próba ratowania humbaka w Niemczech weszła w nowy etap. Zwierzę zostało naprowadzone na wypełnioną wodą i piaskiem barkę. Trwa jego transport, a celem są odległe o kilkaset kilometrów wody Morza Północnego. Według ekspertów szanse humbaka na przeżycie są bardzo małe. „Ratunek” może skończyć się nawet jego utonięciem. Timmy płynie w barce na Morze Północne Akcja ratunkowa, podjęta z inicjatywy niemieckiego potentata i założyciela firmy MediaMarkt, trwa od wielu dni i wygląda na to, że wreszcie się zakończy. Po kilku dniach przygotowań i pogłębianiu rynny w dnie morskim, we wtorek (28 kwietnia) udało się umieścić Timmy’ego wewnątrz specjalnej barki. Zwierzę zostało naprowadzone do zanurzalnego stalowego basenu i w nim spędzi transport. Barka jest ciągnięta przez statek „Fortuna B”, jej celem jest Morze Północne – trasa liczy ponad 400 kilometrów. Porusza się z bardzo małą prędkością (ok. 5–7 węzłów), aby nie narażać skrajnie wycieńczonego wieloryba na dodatkowe przeciążenia. Podczas załadunku wieloryb zachowywał się spokojnie. Według najnowszych informacji, przedstawionych w środę, 29 kwietnia około południa, Timmy został na barce osłonięty przed słońcem, czuje się dobrze, a we wtorek wieczorem wydawał dźwięki. Minister środowiska Meklemburgii-Pomorza Przedniego Till Backhaus oficjalnie zamknął akcję ratunkową na terenie tego kraju związkowego i przekazał odpowiedzialność za zwierzę władzom Szlezwika-Holsztynu. Dokładnej lokalizacji wypuszczenia humbaka na głębokie wody nie podano. Zapowiedział też inicjatywę utworzenia specjalnej komisji do spraw ratowania waleni, bo przewiduje, iż w związku ze zmianami klimatycznymi takie historie będą zdarzać się częściej. Eksperci podtrzymują krytyczne opinie Burkard Baschek, dyrektor Muzeum Morskiego w Stralsund, krytykuje akcję w rozmowie z tygodnikiem „Die Zeit”. Twierdzi, że próba ratunku jest „beznadziejna” i stanowi „czyste okrucieństwo wobec zwierząt”. Według niego Timmy jest bardzo chory (podejrzenie infekcji i uszkodzenia organów przez długie leżenie na mieliźnie), a stres związany z transportem tylko przedłuża jego cierpienie. Eksperci z Międzynarodowej Komisji Wielorybnictwa (IWC) ponownie ostrzegli przed transportem Timmy’ego na Morze Północne. „Zwierzę wydaje się być poważnie uszkodzone i jest mało prawdopodobne, aby przetrwało na głębszych wodach. W naszej ocenie środki te, choć wynikają z dobrych intencji, oznaczają znaczne dodatkowe obciążenie dla zwierzęcia, które jest już poważnie chore, i ostatecznie przyniosą niewielkie korzyści” – stwierdziła komisja, według doniesień portalu ZDF. Głos ekspertów jest niezmienny, od samego początku akcji ratunkowej. Czy poznamy dalsze losy Timmy’ego? Choć transportujący Timmy’ego statek można śledzić na żywo, chociażby na strone Vessel Finder, to dostęp do informacji o aktualnym stanie zwierzęcia staje się trudniejszy. Nie jest już pod okiem wielu kamer, jak było to w zatoce przy wyspie Poel. Pytanie, czy opinia publiczna będzie teraz rzetelnie informowana o stanie wieloryba, pozostaje otwarte. Według informacji z 29 kwietnia, wieloryb wciąż nie został wyposażony w nadajnik GPS. Źródła: ZDF, NDR, Die Zeit, Vessel Finder Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Humbak Timmy jednak będzie ratowany. Władze zaakceptowały plan milionera, telewizja transmituje akcję
Mimo krytyki ekspertów lokalne władze Meklemburgii-Pomorza Przedniego zaakceptowały prywatną inicjatywę założyciela MediaMarkt, Waltera Gunza. Rozpoczęto próbę ratowania humbaka Timmy‘ego, uwięzionego od tygodni na płyciźnie w pobliżu wysypy Poel. Transmisję można śledzić na żywo.
Humbak Timmy, leżący od kilku tygodni w płytkiej wodzie, na bałtyckim wybrzeżu Niemiec, w pobliżu wyspy Poel i miasta Wismar, walczy o życie. Opinia publiczna jest rozgrzana do czerwoności. Ludzie nie zgadzają się z podjętą przez lokalne władze i ekspertów strategią, żeby wieloryba zostawić w spokoju i pozwolić mu umrzeć. Walka o pomoc dla Timmy‘ego Humbak, nazwany Timmy, już trzykrotnie trafiał na mieliznę, a pierwszy raz stało się to ponad miesiąc temu, 3 marca. Mimo początkowych sukcesów utknął ostatecznie przy wyspie Poel. W próby pomocy oraz ocenę stanu zwierzęcia zaangażowało się mnóstwo osób i organizacji. Naukowcy od wielu dni wskazują najlepsze rozwiązanie: wieloryb umiera i trzeba mu na to pozwolić. Jednak jego umieranie trwa już bardzo długo, a Timmy wciąż się porusza, oddycha i nie poddaje się. Okolicznym mieszkańcom, internautom i wielu innym osobom trudno pogodzić się z faktem, że zaprzestano prób pomocy. W Wismarze odbył się protest. Ta presja przyniosła efekt: w czwartek, 16 kwietnia 2026 r., władze zgodziły się na plan zaproponowany przez założyciela MediaMarkt, Waltera Gunza. Zatwierdzono plan ratunku Według portalu Merkur.de, humbak ma być podniesiony z dna za pomocą poduszek powietrznych, a następnie przetransportowany na plandece między dwoma pontonami w kierunku Morza Północnego. Władze zbadały i zatwierdziły tę koncepcję – ale podkreślają, że stan zwierzęcia pozostaje krytyczny, a wynik akcji jest niepewny. Zgodę wydał minister środowiska Till Backhaus, argumentując, że wieloryb bez podjęcia działania umrze z pewnością, a akcja ratunkowa daje jednak pewne nikłe szanse powodzenia. Odpowiedzialność za nią ponosi jednak inicjatywa prywatna. Eksperci z The Whale and Dolphin Conservation (WDC) ostro krytykują tę decyzję, argumentując, że stan wieloryba jest tak zły, że nie będzie on w stanie przeżyć nawet na głębszych wodach. Transmisja LIVE z ratowania humbaka Transmisję z próby ratunku można śledzić na żywo na kanale stacji News5 na Youtube: View oEmbed on the source website Źródła: ZDF, Merkur Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Podjęto próbę ratowania humbaka Timmy’ego. Jego ostatnie chwile upływają w atmosferze kontrowersji i protestów
Timmy wciąż leży uwięziony na mieliźnie w pobliżu wyspy Poel w Zatoce Meklemburskiej. Żyje, ale jego oddech jest coraz słabszy. Lokalne władze podjęły ostatnią próbę ratowania go, choć nie zmienia to wcześniej ogłoszonej strategii o zaprzestaniu ingerencji.
Stanowisko lokalnych władz, działających w porozumieniu z ekspertami jest wciąż nieprzejednane: wieloryba należy zostawić w spokoju i pozwolić mu na naturalną śmierć. Kategorycznie odrzucono wszelkie scenariusze poruszenia lub transportu wieloryba jako potencjalnie szkodliwe, bolesne i mogące doprowadzić do szybszej śmierci. Podjęto jednak ostatnią, nieinwazyjną próbę pomocy. Ostatnia próba ratunku – Transport wieloryba teraz na głębsze wody byłby jak rzucenie w powietrze ptaka, który zderzył się z szybą i oczekiwanie, że poleci – stwierdziła Lisa Klemens z Muzeum Morskiego w Stralsund. Za swoją wypowiedź jest obrażana w internecie, pojawiły się nawet groźby. 12 kwietnia wieczorem podjęto jednak ostatnią próbę ratunku, choć nie polegała ona na żadnych fizycznych działaniach. Timmy’emu odtworzono jego własne, wcześniej nagrane wołania. Nie przyniosło to żadnego rezultatu. Nie wszystkie organizacje popierają działania władz Wśród organizacji prozwierzęcych, choć w większości popierają stanowisko władz, zdarzają się odmienne zdania. Amerykańska organizacja Stranded No More, zajmująca się monitorowaniem przypadków utknięcia waleni na mieliznach i plażach, krytykuje ostatnią próbę ratunku. Jej zdaniem odtwarzanie Timmy’emu jego własnych dźwięków jest nie tylko nieskuteczne, ale powoduje też dodatkowe cierpienie. To tak, jakby odtworzyć komuś jego własne krzyki o pomoc. To ważny argument: humbaki to zwierzęta niezwykle inteligentne i komunikatywne, posiadające skomplikowany „język” którym się porozumiewają. Jest wysoce prawdopodobne, że Timmy zarówno rozpoznał że to jego własny głos, jak i silny sygnał stresu. Stranded No More mocno krytykuje raport Ministerstwa Klimatu Meklemburgii-Pomorza Przedniego z 7 kwietnia. Zdaniem organizacji Timmy nie został odpowiednio przebadany, a co za tym idzie wyciągnięto błędne wnioski na temat jego stanu i podjęto błędne decyzje o zaprzestaniu ratowania. Aktywiści wskazują, że wbrew twierdzeniom raportu istnieją sposoby na transport walenia tej wielkości. Organizacja stoi na stanowisku, że programy ratowania uwięzionych na mieliznach waleni ogólnie wymagają reformy i szybszego działania, przeważnie spowolnionego przez procedury i długi łańcuch decyzyjny. Ich zdaniem na świecie generalnie zbyt szybko podejmuje się decyzje o eutanazji w takich przypadkach. Odzew społeczny, plan milionera i protesty Choć ostatnie słowo w sprawie Timmy’ego mają władze i eksperci, nie brakuje osób które proponują własne rozwiązania. Jedną z nich jest multimilioner Walter Gunz, jeden z założycieli formy Media Markt, który przedstawił własny plan ratowania humbaka. Zakłada on podanie wielorybowi antybiotyków w celu doraźnej poprawy jego stanu, a potem wykopanie rynny w dnie morskim, aby wieloryb mógł wypłynąć na głębszą wodę. Tam nurkowie mieliby bardziej szczegółowo zbadać zwierzę i podjąć decyzję o ostatecznym wypuszczeniu go. Gunz przedstawił swój plan władzom 10 kwietnia. Został on odrzucony. Urzędnicy stwierdzili, że jakakolwiek interwencja pogorszyłaby cierpienie wieloryba, a nawet udana operacja mogłaby spowodować, że zwierzę ponownie utknie na mieliźnie. Gunz rozważa podjęcie kroków prawnych. – Śledziłem los wieloryba w mediach. Naprawdę mnie to poruszyło. Nie chcę być biernym obserwatorem, chcę pomóc – powiedział Gunz dziennikowi „Bild”. W Wismarze, mieście najbliższym miejsca utknięcia wieloryba, około 150 osób utworzyło „ludzki łańcuch” żądając pomocy dla wieloryba. Odnotowano też naruszenie 500-metrowej strefy ochronnej: do zwierzęcia próbowała podpłynąć kobieta w piankowym stroju do nurkowania. Źródła: Raport Ministerstwa Klimatu Meklemburgii-Pomorza Przedniego, Stranded No More, NDR, Bild Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Humbak Timmy umiera u wybrzeży Niemiec. Władze podjęły ostateczną decyzję
Mieszkańcy okolic Wismaru i wyspy Poel na wybrzeżu Morza Bałtyckiego w Niemczech od wielu dni kibicują humbakowi, który utknął na płyciźnie. Po początkowych sukcesach i wyprowadzeniu zwierzęcia na głębsze wody, sytuacja się pogorszyła. Eksperci są zgodni: wieloryb umiera i trzeba zaprzestać wszelkich prób pomocy czy eutanazji.
Humbak, nazwany Timmy, już trzykrotnie trafiał na mieliznę Morza Bałtyckiego u wybrzeży niemieckiej Meklemburgii, a pierwszy raz stało się to ponad miesiąc temu, 3 marca. Mimo początkowych sukcesów, wszystko wskazuje na to, że utknął już ostatecznie, przy wyspie Poel. W próby pomocy oraz ocenę stanu zwierzęcia zaangażowało się mnóstwo osób i organizacji. Naukowcy wskazują najlepsze rozwiązanie i jest ono dla wielu trudne do zaakceptowania: wieloryb umiera i trzeba mu na to pozwolić. Eksperci są zgodni co do stanu wieloryba Bianca König, ekspertka z organizacji Whale and Dolphin Conservation (WDC) w Niemczech, uważa, że wieloryb jest w agonii. Dowodem jest fakt, że przestał już reagować na obecność łodzi. König dodaje, że długotrwałe przebywanie na mieliźnie sprawia, że organy wewnętrzne humbaka są uciskane przez jego własny ciężar, co może prowadzić do niedokrwienia. Jej zdanie jest zgodne z opinią ekspertów, którzy wypowiadali się wcześniej, m.in. Stephanie Groß z Instytutu ITAW oraz Międzynarodowej Komisji Wielorybnictwa. Opinię wydała także organizacja British Divers Marine Life Rescue, sytuację wytłumaczono też w „Scientific American”. Kiedy jeszcze miał nieco sił, przy wyższym poziomie wody humbak mógłby podjąć próbę odpłynięcia na głębsze wody. Teraz nie ma już na to nadziei. Ponadto jego ciało częściowo wystaje nad wodę, a skóra wysycha i jest narażona na bezpośredni kontakt z promieniami słońca. Kolejnym czynnikiem który stopniowo zmniejsza szanse na przeżycie jest niskie zasolenie wody. Timmy od wielu dni tkwi w wodzie, która mu szkodzi. Na jego skórze pojawiają się zmiany i uszkodzenia, prawdopodobnie sprawiające mu ból. Wszelkie próby transportu byłyby dodatkowym cierpieniem. Podejmowano próby polewania zimną wodą z Bałtyku, co przynosiło zwierzęciu chwilową ulgę. Czy można skrócić cierpienie Timmy’ego? Wszystko wskazuje na to, że humbak umrze w ciągu najbliższych godzin lub dni. Bardzo trudno oszacować, kiedy dokładnie. Według wszystkich ekspertów i służb zaangażowanych w sprawę od wielu dni, naturalna śmierć będzie najlepszym rozwiązaniem. Zwierzę jest już tak osłabione, że najprawdopodobniej umarłoby podczas próby pomocy, która przecież musiałaby być związana z przeniesieniem na głębsze wody. Pomysł, by sprowadzić katamaran z Danii i za jego pomocą odholować humbaka, został odrzucony. W ostatnich dniach władze i eksperci częściej zastanawiali się nad opcjami eutanazji niż pomocy. Wydawałoby się, że to łatwiejsza sprawa, ale nie w przypadku tak ogromnego zwierzęcia. Brano pod uwagę trzy rozwiązania: zastrzelenie, uśpienie oraz… wysadzenie. Po dokładnej analizie odrzucono je wszystkie. Żaden nie daje pewności, że eutanazja nastąpi odpowiednio szybko i nie przysporzy dodatkowego cierpienia wielorybowi. W przypadku zwierzęcia tej wielkości po prostu nie ma odpowiednich dawek leków usypiających i możliwości podania za jednym zamachem. Metody z użyciem broni i materiałów wybuchowych nie dają pewności. Co się stanie z ciałem humbaka? Minister środowiska Meklemburgii-Pomorza Przedniego Till Backhaus ujawnił, że władze przygotowują się już do transportu martwego wieloryba, odmówił jednak podania szczegółów. Autopsja zwierzęcia nastąpi w Niemieckim Muzeum Morskim w Stralsund. Instytut Nauk Biologicznych Uniwersytetu w Rostock podjął się spreparowania szkieletu. Źródło: NDR, British Divers Marine Life Rescue, Scientific American Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Jastrzębia Góra czy Rozewie – które z tych miejsc jest najbardziej wysuniętym na północ fragmentem Polski?
Spis treści: Malownicze Rozewie XXI-wieczne pomiary Najdalej na północy Długie dni, białe noce Jeszcze dalej na północ Niezależnie od dokładnego usytuowania północnego końca Polski mówimy o niezwykle urokliwych okolicach. Malownicze Rozewie Rozewie to niewielka i spokojna wieś na Pobrzeżu Kaszubskim, w otulinie Nadmorskiego Parku Krajobrazowego. W roku 1959 została objęta krajobrazowym rezerwatem Przylądek Rozewski, głównie ze względu na majestatyczne, ponad dwustuletnie, porastające tutejszy klif buki. Tu rządzi przyroda, a rozewskie plaże są dzikie i w większości kamieniste. Nad morze warto zejść jednym z dwóch pobliskich wąwozów. Pierwszym jest położony na zachód od Rozewia polodowcowy Lisi Jar, pełen starej buczyny, zagłębień sięgających pięćdziesięciu metrów i pięknych widoków. Drugi to znajdujący się bardziej na wschodzie, łagodniejszy i dłuższy Łebski Żleb, prowadzący prosto na kameralną plażę piaszczystą. Rozewie, choć utraciło status najbardziej wysuniętej na północ polskiej miejscowości, nie straciło innych walorów. Nadal jest jednym z najbardziej charakterystycznych miejsc polskiego wybrzeża, m.in. dzięki zabytkowej latarni morskiej z XIX wieku i jej niezwykłej historii. A dokładniej mówiąc, dzięki dwóm latarniom – starej i nowej. Obok nich znajduje się ciekawa hala dawnej maszynowni i pomnik poświęcony wyzwolicielom Pomorza. XXI-wieczne pomiary Co jednak sprawiło, że na Przylądku Rozewie nie ma już tablicy mówiącej o najbardziej północnym punkcie linii brzegowej państwa? Ulepszone metody pomiarowe. Badania geodezyjne wykonane na początku XXI wieku wykazały, że przylądek formalnie nie może być najbardziej północnym punktem Polski. W 2000 roku rozpoczęły się więc nowe poszukiwania takiego miejsca. Okazało się, że leży ono w sąsiedniej miejscowości, Jastrzębiej Górze. Ma współrzędne 54°50′08,8″N i 18°18′00,6″E i jest tylko o 2 metry bardziej wysunięte na północ. Odkrycie wielu zaskoczyło. Konieczne było poprawienie encyklopedii i podręczników. I nie tylko: dziś na klifie w Jastrzębiej Górze stoi granitowy obelisk zwany Gwiazdą Północy, postawiony w 2001 roku z inicjatywy Towarzystwa Miłośników Jastrzębiej Góry i chętnie odwiedzany przez turystów. Nietrudno tam trafić, bo znajduje się na koronie klifu, za największym w okolicy sklepem. Na jego trop wskazuje też umieszczona na deptaku w centrum miejscowości „róża wiatrów”. Dodajmy, że obelisk nie stoi dokładnie w najdalej wysuniętym ku północy punkcie Polski, bo ten znajduje się niżej, u podnóża klifu, i jest oznaczony biało-czerwonym słupem. Można na niego popatrzeć z góry lub po prostu tam podejść. Najdalej na północy Gwiazda Północy wyznacza zatem najbardziej na północ wysunięty punkt linii brzegowej polskiego wybrzeża, a Jastrzębia Góra jest najbardziej północną miejscowością. Jest tu też najbardziej wysunięta na północ szkoła, położona praktycznie na klifie, i najbardziej północny, a przy tym ciekawy pod względem architektonicznym kościół. Jednak miejscowość to nie tylko geodezyjna ciekawostka. To przede wszystkim okolice słynące z wysokich, klifowych brzegów, sięgających ponad 30 metrów, i szerokich, spacerowych plaż. Widok z klifu na Bałtyk daje niezwykłe wrażenia. Jest tu szeroka oferta noclegowa, obejmująca miejsca dostępne przez cały rok. Poza typowymi nadmorskimi atrakcjami w tej niewielkiej, odżywającej w sezonie letnim wsi znajdziemy liczne restauracje, ale i zabytki, w tym willę Piłsudskiego i piękne stuletnie pensjonaty, a także szeroki pas nadmorskiego lasu. Niemal przez środek miejscowości przebiega wąwóz Strondowy Jar, utworzony w wyniku działalności lodowców w okresie zlodowaceń. Warto przejść się tam na spacer. Jest i coś dla miłośników odległej historii: archeolodzy odkryli w Jastrzębiej Górze i jej okolicach (pobliskim Mieroszynie) ślady osadnictwa z epoki żelaza i późnej epoki brązu, łącznie z kamiennym kurhanem o średnicy 14 metrów. Długie dni, białe noce Nasze najbardziej północne miejscowości są zatem pełne nieoczywistych atrakcji. Patrząc na mapę możemy zauważyć, że okolice te są pod względem wysunięcia na północ niemal wyrównane. Warto natomiast przeanalizować, jakie efekty wiążą się ze sporą rozpiętością obszaru Polski. Z północy na południe nasz kraj rozciąga się od Gwiazdy Północy (54°50'N) po południowo-wschodni stok szczytu Opołonek w Bieszczadach (49°00'N). Różnica to blisko 6 stopni. Dużo? W skali Europy to wartość znacząca, która przekłada się na ponad 600 kilometrów w linii prostej. I wyraźnie wpływa na długość dnia i nocy. Im dalej na północ, tym większe sezonowe wahania długości dnia. W dniu przesilenia letniego, czyli około 21 czerwca, gdy północna półkula jest mocno nachylona ku Słońcu, dzień – jak wiemy – jest najdłuższy, ale im wyższa szerokość geograficzna, tym jest przy tym dłuższy. W Jastrzębiej Górze trwa 17 h i 20 min., a na szczycie Opołonek 16 h 12 min. Na wybrzeżu możemy zatem cieszyć się Słońcem o ponad godzinę dłużej. Występują tam wtedy tak zwane białe noce żeglarskie, a zmierzch cywilny trwa niemal całą noc. W praktyce noc jest jasna, słabo widać gwiazdy i ma się wrażenie, że Słońce tylko na chwilę i bardzo płytko chowa się pod horyzont. Po pół roku sytuacja oczywiście się odwraca i w Jastrzębiej Górze dzień trwa tylko 7 godzin i 12 minut. Długie zimowe noce na północnym skraju Polski to także okazja do wypatrywania zórz polarnych. Różnice położenia i tu mają znaczenie. Statystycznie częściej zobaczymy okazałe zorze na północy niż na południu kraju, choć z uwzględnieniem pogody i innych warunków lokalnych. Nasze wybrzeże Bałtyku, choć pod tym względem pozostaje daleko w tyle za Norwegią, Szwecją czy Islandią, daje większe szanse na zorze niż Tatry czy Bieszczady, bo znajduje się bliżej typowego zasięgu północnego owalu zorzowego. Jeszcze dalej na północ Wiemy, co wzburzone morze robi z linią brzegową. Klify są niszczone, dokładny przebieg plaży zmienia się. Czy punkt wyznaczony przez słupek na plaży w Jastrzębiej Górze jest w ogóle trwały? W dłuższym czasie zapewne nie, ale nie ma to dużego znaczenia, bo do naszego kraju należą też jego morskie wody terytorialne. Zatem Polska od północy nie kończy się tak naprawdę w tym konkretnym miejscu plaży, a w punkcie odległym od niego o ponad 22 kilometry, położonym na północ od niego, na morzu. Źródła: dladziedzictwa.org, nadmorski24.pl
Katastrofa promu „Estonia”. Poznaj historię największej morskiej tragedii powojennego Bałtyku
Katastrofa promu Estonia pozostaje jednym z najbardziej wstrząsających wydarzeń w historii powojennej żeglugi pasażerskiej w Europie. Choć od tragicznej nocy na Bałtyku minęły już dekady, pytania o przyczyny zatonięcia, skalę zaniedbań i sposób prowadzenia dochodzenia nadal budzą emocje. Jednocześnie jest to tragiczna historia ludzi na jego pokładzie oraz decyzji podejmowanych w warunkach ogromnej presji.
Spis treści: Trasa rejsu i warunki pogodowe w noc katastrofy Jak doszło do zatonięcia promu Estonia? Kontrowersje wokół przyczyn zatonięcia Ile osób zginęło w katastrofie promu Estonia? W którym miejscu zatonął prom Estonia i gdzie leży jego wrak? Prom Estonia nie był jednostką nową ani eksperymentalną. Zbudowano go w 1979 roku w renomowanej niemieckiej stoczni Meyer Werft w Papenburgu jako prom pasażersko-samochodowy typu ro-pax. Początkowo pływał pod nazwą Viking Sally na popularnych trasach między Szwecją a Finlandią i przez pewien czas uchodził za największy prom tego typu operujący na Morzu Bałtyckim. W kolejnych latach statek kilkukrotnie zmieniał właścicieli i nazwy. Funkcjonował m.in. jako Silja Star oraz Wasa King, obsługując różne połączenia regionalne między Skandynawią a Finlandią. Każda zmiana armatora wiązała się z nowym modelem eksploatacji, inną trasą oraz innymi realiami operacyjnymi. Ostatecznie jednostka trafiła do estońsko-szwedzkiego konsorcjum Estline i pod nazwą Estonia zaczęła regularnie kursować na trasie Tallinn-Sztokholm. Było to połączenie o dużym znaczeniu symbolicznym i gospodarczym dla młodego państwa estońskiego, które po odzyskaniu niepodległości intensywnie odbudowywało kontakty ze Skandynawią. Trasa rejsu i warunki pogodowe w noc katastrofy Prom Estonia obsługiwał stały, dobrze znany rozkład. Wypływał z Tallinna wieczorem i docierał do Sztokholmu następnego ranka, a następnie tego samego dnia o godzinie 17:30 wyruszał w powrotny rejs do Estonii. Harmonogram był zaplanowany z pewnym marginesem czasowym, co w teorii miało ograniczać presję na punktualność. W nocy z 27 na 28 września 1994 roku jednostka znajdowała się na standardowej trasie przez północny Bałtyk. Warunki pogodowe były trudne, choć nie wyjątkowe jak na tę porę roku. Wiatr osiągał siłę 7–8 stopni w skali Beauforta, a fale miały wysokość 4–6 metrów (rekordowa fala odnotowana tego dnia na północnym Bałtyku mierzyła 7,7 metra). Inne promy w tym rejonie kontynuowały rejsy zgodnie z rozkładem. Istotnym czynnikiem była prędkość promu. Choć dokładna prędkość Estonii w chwili katastrofy nie jest znana, radarowe pomiary innych statków, m.in. MS „Mariella” i „Silja Europa” wskazują, że poruszał się on najpewniej z prędkością około 14–15 węzłów, czyli zbliżoną do normalnej średniej prędkości tego promu wynoszącej 16–17 węzłów. Brak istotnego spowolnienia w trudnych warunkach pogodowych później stał się ważnym punktem odniesienia w analizach przyczyn tragedii. Jak doszło do zatonięcia promu Estonia? Pierwsze niepokojące sygnały pojawiły się około godziny 1 w nocy. Gdy statek mijał archipelag Turku, słychać było metaliczne odgłosy. Wstępne oględziny furty dziobowej nie wykazały widocznych uszkodzeń. Jednak już około godziny 1:15 doszło do gwałtownego zerwania elementów zabezpieczających wrota w kadłubie statku. Wkrótce potem prom nabrał silnego przechyłu na prawą burtę. Woda zaczęła dostawać się na pokład samochodowy, co w przypadku jednostek ro-pax ma krytyczne znaczenie dla stateczności. Alarm na pokładzie został ogłoszony o godzinie 1:20. Warunki panujące wewnątrz statku szybko uniemożliwiły sprawną ewakuację. Przechył na prawą burtę osiągnął 30–40 stopni, przejścia i drzwi zostały zablokowane, a wkrótce po tym przestało działać zasilanie. Wezwanie Mayday zostało nadane o godzinie 1:21:59, lecz miało niepełną formę i szybko urwało się wraz z utratą łączności. Około godziny 1:50 prom Estonia zniknął z radarów i zatonął, zanim na miejsce dotarły pierwsze jednostki ratunkowe. Kontrowersje wokół przyczyn zatonięcia Oficjalny raport międzynarodowej komisji śledczej wskazał na wady konstrukcyjne furty dziobowej jako bezpośrednią przyczynę tragedii. Według ustaleń komisji oderwanie furty doprowadziło do otwarcia rampy i gwałtownego zalania pokładu samochodowego, co zapoczątkowało nieodwracalny proces utraty stateczności. Wnioski te od początku budziły jednak wątpliwości części ekspertów i rodzin ofiar. Pojawiły się hipotezy mówiące o uszkodzeniach kadłuba poniżej linii wodnej wskutek eksplozji. Kontrowersje nasiliły się po ujawnieniu informacji o wcześniejszym wykorzystywaniu promu do kontrabandy sprzętu wojskowego. Dodatkowe emocje wzbudziły nielegalne nurkowania do wraku oraz niezależne badania materiałowe, których wyniki były sprzeczne. W kolejnych latach pojawiały się nowe raporty i dokumenty, sugerujące, że nie wszystkie dane zostały ujawnione opinii publicznej. Jednocześnie nowsze analizy geologiczne i techniczne wskazują, że część uszkodzeń wraku Estonii mogła powstać już po zatonięciu, w wyniku kontaktu kadłuba z dnem morskim i skałami. Ile osób zginęło w katastrofie promu Estonia? Na pokładzie promu znajdowało się łącznie 989 osób. Katastrofę przeżyło jedynie 138 osób, a 852 poniosło śmierć. Dodatkowo jedna z ocalonych osób zmarła później w szpitalu wskutek poniesionych podczas katastrofy obrażeń. Większość zmarłych stanowili obywatele Szwecji i Estonii, choć na liście ofiar znalazły się osoby wielu narodowości. Dominującą przyczyną śmierci było utonięcie oraz hipotermia – temperatura wody w Bałtyku wynosiła wówczas około 10 stopni Celsjusza. Charakterystyczne jest to, że wśród ocalałych przeważali młodzi mężczyźni w dobrej kondycji fizycznej. Zdecydowana większość pasażerów znajdowała się w chwili tragedii wewnątrz statku, co w połączeniu z nagłym przechyłem praktycznie odebrało im szansę na ucieczkę. W którym miejscu zatonął prom Estonia i gdzie leży jego wrak? Prom Estonia zatonął na północnym Bałtyku, około 22 mile morskie od fińskiej wyspy Utö. Wrak spoczywa na głębokości od około 74–88 metrów, na nierównym, skalistym dnie morskim. Jego dokładna lokalizacja została ustalona już kilka dni po katastrofie. Ze względu na ogrom tragedii oraz obecność ciał ofiar, wrak objęto szczególną ochroną prawną. Państwa nadbałtyckie (poza Niemcami) postanowiły nie dopuścić do naruszenia spoczynku ofiar i wydały całkowity zakaz nurkowania i ingerencji, co monitoruje fińska straż wybrzeża. Decyzja o niewydobywaniu wraku Estonii była i pozostaje przedmiotem sporów. Dla jednych stanowi wyraz szacunku wobec ofiar, dla innych – symbol niewyjaśnionych do końca okoliczności jednej z największych katastrof morskich końca XX wieku. Źródło: National Geographic Polska Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Uratowali humbaka uwięzionego na Bałtyku. Pływające koparki otworzyły drogę do wolności
Od poniedziałku mieszkańcy wybrzeża Morza Bałtyckiego z zapartym tchem śledzili losy humbaka, który utknął na mieliźnie w Timmendorfer Strand w Niemczech. Ogromny ssak, który szybko zyskał sympatię mieszkańców i stał się symbolem walki o przetrwanie, odzyskał wolność dzięki bezprecedensowej akcji ratunkowej z użyciem ciężkiego sprzętu.
Kilkudniowa akcja pomocy humbakowi okazała się sukcesem, bo w nocy z czwartku na piątek (26/27 marca) wieloryb uwolnił się z mielizny i wpłynął z powrotem do Morza Bałtyckiego. Jak donoszą eksperci, nadal znajduje się jednak w wodach Zatoki Lubeckiej, której z jakiegoś powodu nie chce opuścić. Operacja „Kanał”. Koparki na ratunek Zwierzę zostało odkryte w poniedziałkowy wieczór (23.03) po zgłoszeniach o nietypowych odgłosach dobiegających z okolic plaży Niendorf. Aby pomóc morskiemu ssakowi ważącemu około 15 ton, na miejsce sprowadzono specjalistyczne pływające koparki. Ich zadaniem było wykopanie przed głową humbaka kanału o długości 50 metrów, który pozwoliłby mu wpłynąć na głębszą wodę. Praca w wietrznych warunkach Bałtyku była ekstremalnie trudna. W akcji brał udział biolog morski Robert Marc Lehmann, który nurkował przy wielorybie, wskazując operatorom maszyn dokładne miejsce wykopu. – Ma otwarte oczy, wydaje dźwięki, ale jest niesamowicie niepewny i przestraszony – relacjonował Lehmann. Zwierzę jest też bardzo duże, co utrudnia pracę: ma od 12 do 15 m. Najprawdopodobniej jest to młody samiec. Bałtyk to pułapka dla wielorybów Dla humbaków, które naturalnie zamieszkują północny Atlantyk czy Pacyfik, Bałtyk jest środowiskiem nieprzyjaznym. Uratowany osobnik ma poważnie uszkodzoną skórę, co jest wynikiem niskiego zasolenia naszej wody oraz ataków ptaków morskich. Dodatkowo z pyska zwierzęcia zwisała fragment siatki, co mogło utrudniać mu żerowanie. Eksperci podkreślają, że humbaki często trafiają do Bałtyku, podążając za ławicami śledzi, ale płytki i głośny akwen (hałas statków) szybko je dezorientuje. Nocny przełom. Mielizna na Zatoce Lubeckiej jest pusta Przez wiele godzin humbak leżał bezruchu, a ratownicy obawiali się najgorszego. Jednak w czwartek po godzinie 19:00 ssak zaczął walczyć – przemieścił się o pierwsze 20 metrów w stronę otwartego morza. Ostatecznie, w nocy z czwartku na piątek, wieloryb zdołał wpłynąć do Zatoki Lubeckiej. Obecnie humbak jest pod stałą obserwacją. Ponieważ zły stan skóry uniemożliwił zamontowanie nadajników GPS, zwierzę jest śledzone za pomocą dronów. Choć odzyskał wolność, nadal przebywa w wodach przybrzeżnych i nie wykazuje chęci szybkiego opuszczenia zatoki. Czy wiesz, że? Humbaki mogą ważyć nawet 30 ton i dożywać 90 lat. Zimą migrują do ciepłych wód tropikalnych, m.in. na słoneczne Karaiby, by łączyć się w pary i rodzić młode. Niefortunny humbak był już wcześniej widziany w tym miesiącu w pobliżu Wismaru i Flensburga. Pozostaje nam mieć nadzieję, że ten wielki ssak nie skieruje się w stronę polskiego wybrzeża, a znajdzie drogę na Atlantyk przez Cieśniny Bałtyckie. Stopy wody pod brzuchem! Źródło: PAP, NDR Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Przybierają na wadze 2,5 kg dziennie i są tak tłuste, że ledwo się ruszają. W Bałtyku pojawiły się młode foczki szare
Marzec to dla Stacji Morskiej im. prof. Krzysztofa Skóry Uniwersytetu Gdańskiego w Helu pracowity czas. Bałtyk to w tym miesiącu prawdziwe „focze przedszkole”. Niektóre młode foczki szare jednak za szybko tracą matki. O życiu fok i ratowaniu maluchów opowiada biolożka, dr Iwona Pawliczka vel Pawlik.
Narodziny i pierwsze tygodni życia fok szarych w Bałtyku przypadają w marcu. Do Stacji Morskiej im. prof. Krzysztofa Skóry w Helu trafiają focze maluchy, które z różnych przyczyn – od sztormów po działalność człowieka – zbyt wcześnie straciły kontakt z matkami. Dr Iwona Pawliczka opowiedziała PAP o niezwykłej biologii tych zwierząt i ich kluczowej roli jako bioindykatorów stanu Bałtyku. W tym roku pierwszym uratowanym foczątkiem jest samczyk Irek z Ustki. Mali biali rekordziści Życie nowonarodzonej foki szarej u boku mamy trwa zaledwie trzy tygodnie. Przez ten krótki czas maluch żywi się wyłącznie jej mlekiem. Nie jest to jednak zwykły pokarm – zawiera on nawet 50% tłuszczu, co czyni go jedną z najbardziej kalorycznych substancji w świecie przyrody. Dzięki takiej diecie foczki mogą przybierać na wadze nawet 2,5 kg dziennie, zmieniając się z kilkunastokilogramowych maluchów w ważące 60 kg tłuste kulki. W tym czasie ich ciało pokryte jest białym, gęstym futrem zwanym lanugo. Jest bardzo ciepłe, ale pełni też rolę kamuflażu na lodzie. Ma jednak istotną wadę: nie jest wodoodporne. Dopiero po zrzuceniu białej sierści i wykształceniu właściwej, krótkiej okrywy włosowej, młoda foka jest gotowa na wejście do zimnej wody. To równocześnie moment separacji od matki. Pozbawiony jej pokarmu maluch stopniowo zużywa zapasy tłuszczu, co dopinguje go do nauki samodzielnego polowania. Ratowanie młodych fok szarych w Helu – To moment w roku, kiedy do naszego „foczego szpitalika” trafiają pierwsze młode foki szare, które zbyt wcześnie straciły kontakt z matkami. (…) Pierwszym tegorocznym pacjentem jest samiec Irek, przywieziony z Ustki. To maleństwo. Ważył około 17 kg i był odwodniony – opowiada dr Pawliczka. W pierwszych dniach pobytu w Stacji Morskiej foczątka dostają tzw. owsiankę rybną – specjalnie przygotowaną mieszankę ryb, tranu, witamin i mikroelementów. Stopniowo wprowadzana jest dieta oparta na rybach, a foki są uczone samodzielnego pobierania pokarmu. Cała rehabilitacja ma jeden cel – przygotować zwierzę do życia w naturze. Największy wróg foki szarej Foki szare prawie nie mają naturalnych wrogów. Poza bielikami polującymi na szczenięta, największym zagrożeniem pozostaje dla nich działalność człowieka. Rozwój turystyki, rybołówstwo oraz budowa infrastruktury na morzu zabierają im naturalne siedliska. Dr Pawliczka podkreśla, że plaże nie należą wyłącznie do ludzi – są domem dla wielu gatunków, które potrzebują spokoju do rozrodu i odpoczynku. Na plażach foki szare odpoczywają, rodzą młode i przechodzą okres linienia. Najczęstszym błędem turystów jest zbyt bliskie podchodzenie do odpoczywających fok. Zasada jest prosta: należy zachować dystans co najmniej 30 metrów. Spłoszenie foki to dla niej ogromny wydatek energetyczny, a w przypadku szczeniąt może prowadzić do odłączenia od matki. Pamiętajmy, że foka, mimo swojego łagodnego wyglądu, jest dzikim zwierzęciem, które w poczuciu zagrożenia może się bronić. Foka szara strażnikiem ekosystemu Foki szare to wyspecjalizowane drapieżniki, znajdujące się na szczycie łańcucha pokarmowego. Z perspektywy naukowej pełnią rolę tzw. bioindykatorów – gatunków skupiających jak w soczewce zdrowie całego ekosystemu. Badanie ich stanu zdrowia, kondycji oraz liczebności pozwala naukowcom ocenić ogólną kondycję Morza Bałtyckiego. Choć obecnie populacja fok w Bałtyku wynosi około 60 tysięcy osobników – co jest ogromnym sukcesem w porównaniu z kryzysem z lat 80. – badacze wciąż monitorują sytuację. Wykorzystują nowoczesne technologie, takie jak drony, do liczenia zwierząt podczas okresu linienia. – Chciałabym, aby ludzie zrozumieli, że plaże nie należą wyłącznie do nas. Są domem wielu gatunków – fok, ptaków, bezkręgowców – i wszystkie tworzą harmonijnie funkcjonujący ekosystem. Jeśli nauczymy się z nimi współistnieć, Bałtyk będzie zdrowszy także dla nas – podsumowuje dr Pawliczka. Źródło: Nauka w Polsce Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Najlepsze uzdrowiska Pomorza Zachodniego. Te miejsca przyciągają kuracjuszy
W zachodniopomorskich uzdrowiskach nikt nie pyta, ile masz lat ani jak szybko żyjesz. Tu liczą się oddech, temperatura wody i zdrowie.
Spis treści: Kamień Pomorski Kołobrzeg Połczyn-Zdrój Podążam za dobrym samopoczuciem, czując sól i wiatr znad Bałtyku, ale też wilgotną borowinę, czasami ciszę przerywaną dźwiękiem kroków w parku zdrojowym. Postanawiam sprawdzić, w jaki sposób spokojny Kamień Pomorski, dynamiczny Kołobrzeg i zanurzony w naturze Połczyn-Zdrój łączy woda, a dzieli tempo życia. Są różne. I właśnie w tej różnicy dostrzegam ich siłę. Kamień Pomorski Moja przygoda zaczyna się od jednego z najstarszych miast regionu, gdzie pociąg zwalnia jeszcze przed stacją, jakby sam chciał dostroić się do tutejszego niespiesznego rytmu. Choć morze oddalone jest stąd o 10 km, w powietrzu czuć dumę z wielkiej historii dawnego biskupstwa, która kojąco miesza się z prowincjonalnym spokojem. Los bywa przewrotny i to on sprawił, że zamiast poszukiwanego w XIX w. węgla odkryto tu prawdziwe skarby: solankę i borowinę. Dziś tutejsze sanatoria kuszą odmiennym charakterem – od nowoczesnego kompleksu Mieszko, przez cichą, położoną blisko mariny Dąbrówkę, aż po odrestaurowanego z duchem epoki Chrobrego. To właśnie w Chrobrym, którego architektura z początku XX w. przypomina czasy kuracjuszy przyjeżdżających tu dorożkami, poddaję się rytuałowi z czarnego złota, bo tym jest dla miasteczka borowina. Kiedy zanurzam się w gęstej aksamitnej mazi podgrzanej do 40 st. Celsjusza, czuję, jak ciepło leczniczego torfu przenika głęboko do mięśni. Ziemisty, pierwotny zapach borowiny wypełnia zmysły, a jej gęsta konsystencja oszukuje grawitację – ciało staje się jednocześnie ciężkie i niebywale lekkie. Gdy resztki stresu ostatecznie kapitulują, opuszczam mury sanatorium, by odkryć duszę tego miejsca. Korzenie Kamienia Pomorskiego sięgają głęboko aż do VIII w. i osady Wolinian. W XII w. Mieszko I przejął te ziemie, a miasto stało się siedzibą potężnego biskupstwa pomorskiego. Ślady dawnych kanoników prowadzą mnie do wirydarza przy Konkatedrze św. Jana Chrzciciela. To jedyny tego typu obiekt w Polsce, prawdziwa perła architektury na skalę europejską. W tym ogrodzie, zamkniętym gotyckimi krużgankami o kunsztownych sklepieniach, cisza jest obezwładniająca. Surowa ceglana architektura w połączeniu z dziką zielenią wnętrza tworzą scenerię, w której czas zdaje się tracić swoją władzę. Kołobrzeg Kilka dni później jestem w Kołobrzegu. Tutaj wszystko działa odwrotnie. Miasto jest głośniejsze, większe, bardziej pewne swojej pozycji. Spacer zaczynam od portu i szybko trafiam na promenadę. Trudno uwierzyć, że historia Kołobrzegu zaczęła się od soli, surowca, który przez wieki decydował o potędze regionów. Już w roku 1000 miasto znalazło się na mapie Europy dzięki utworzeniu biskupstwa. Później był handel, Hanza, kontakty ze Skandynawią. Kołobrzeg rósł wraz z portem, był ważny i bogaty. W XIX w., gdy nadmorskie miejscowości zaczęły przyciągać turystów, Kołobrzeg długo pozostawał twierdzą. Obrona przed wojskami Napoleona w 1807 r. stała się legendą, która na lata zdominowała jego tożsamość. Solanki bogate w jod, brom i magnez oraz Bałtyk, który działa jak naturalny inhalator, przyciągnęły kuracjuszy nieco później. Kluczowa stała się kolej, dzięki której w 1859 r. Kołobrzeg otworzył się na masową turystykę i leczenie. Przedwojenne sanatoria były gigantyczne. W sali balowej jednego z nich nazywanego potocznie Pałacem Nadbrzeżnym mogło jednocześnie przebywać aż tysiąc pacjentów. Pierwsza wojna światowa zamieniła uzdrowisko w szpital wojskowy, druga natomiast obróciła w gruzy 90% miasta. Uzdrowiskowa tradycja wróciła tu szybciej, niż można było się spodziewać. Od momentu, gdy w 1952 r. powstało pierwsze sanatorium dla dzieci Słoneczko (już nie funkcjonuje), miasto nie przestaje się rozwijać. Spaceruję wzdłuż Parku Nadmorskiego im. Stefana Żeromskiego, który ciągnie się kilometrami niczym zielony kordon oddzielający miejski zgiełk od bałtyckich fal. Ten starannie zaprojektowany ponad 30-hektarowy ekosystem pierwotnie, jeszcze w XIX w., miał być niejako barierą zabezpieczającą twierdzę przed piaskiem, a dziś chroni zdrowie kuracjuszy. Tutejszy mikroklimat to fenomen: morski aerozol, bogaty w jod, brom i magnez, miesza się pod osłoną wiekowych drzew z olejkami eterycznymi sosen i dębów. Ciekawostką jest, że park skrywa wyjątkowe gatunki, jak potężny cypryśnik błotny czy rzadkie rośliny słonolubne: mlecznik nadmorski, soliród zielny, które upodobały sobie tutejszą, przesiąkniętą solanką glebę. Zaglądam w boczne ulice, próbując zliczyć niemal przytulone do siebie ośrodki o znajomo brzmiących nazwach: Mewa, Arka, Bałtyk, Jantar, Kormoran, Gryf. Liczenie idzie mi słabo, ale z każdym krokiem uzmysławiam sobie, że leczenie wpisane jest w tutejszy krajobraz tak samo jak morze, krzyk mew i ścieżki rowerowe. Zaglądam do Perły Bałtyku, miejsca uchodzącego za pewny wybór. Plaża jest dosłownie kilka kroków stąd. Wjeżdżam windą na dwunaste piętro, do kawiarni z tarasem. Panorama miasta i Bałtyku przyciąga nie tylko kuracjuszy. Zachwycam się parkiem nadmorskim, który zaczyna się niemal za drzwiami, i słynną Promenadą Wydmową, jedną z najdłuższych i najpiękniejszych alei spacerowych nad morzem. To też dobre miejsce, by zobaczyć, jak sanatorium w Kołobrzegu funkcjonuje dziś: jako ośrodek leczenia i jednocześnie atrakcyjny punkt na mapie miasta. Ponad pięciuset pacjentów korzysta tu z terapii kardiologicznych, oddechowych i rehabilitacji narządów ruchu, a codzienny spacer po parku i plaży jest integralną częścią planu dnia Kawałek dalej wyrasta Wistom, oddalony od linii brzegowej o zaledwie sto metrów. To tutaj widać, jak bardzo zmieniło się nowoczesne uzdrowisko. Obok klasycznych inhalacji i hydromasaży króluje tu fizjoterapeutyczna awangarda: pinopresura czy tapping. Widok kuracjuszy z kolorowymi plastrami na ramionach to dziś stały element kołobrzeskiej mody, symbol świadomego dbania o sprawność. Gdy szukam wyciszenia, moje kroki kierują się ku San Medical Spa. Położony nieco dalej od głównego traktu jest azylem dla tych, którzy lubią Kołobrzeg poza sezonem, miasto wówczas zwalnia, a park nadmorski spowija kojąca mgła. San skupia się na leczeniu kręgosłupów i programach zdrowego odchudzania. Dla wielu pacjentów to nie jednorazowy pobyt, ale powrót do sprawdzonego adresu. Połczyn-Zdrój Pojawia się nagle, otulony naturą Pojezierza Drawskiego w jego najbardziej spektakularnym wydaniu. To tutaj zaczyna się Szwajcaria Połczyńska – kraina polodowcowych wzgórz, głębokich dolin i jezior, która swoją nazwę zawdzięcza krajobrazowi do złudzenia przypominającemu alpejskie przedgórza. Miasto poznaję od strony deptaka i przez chwilę mam wrażenie, że mruga do mnie kolorami. Nad głową unoszą się dziesiątki parasoli, wielobarwna instalacja przyciągająca pojawiających się w mieście turystów. Ale wiem, że to tylko warstwa wierzchnia. Wystarczy skręcić w boczną ulicę, by tempo wyraźnie spadło, a Połczyn-Zdrój zaczął mówić ciszej. To jedno z najstarszych uzdrowisk w Polsce. Są tu stare kamienice i 80-hektarowy Park Zdrojowy z częścią francuską – uporządkowaną, z dywanami kwiatów, fontannami i symetrycznymi alejkami, i angielską – przypominającą naturalny, dziki las z malowniczymi stawami i potężnymi dębami. Już w średniowieczu istniała tu osada strzegąca ważnych szlaków Pomorza, a prawa miejskie nadane w XIV w. otworzyły jej drogę do rozwoju rzemiosła i handlu. Przełom przyszedł w 1688 r., gdy odkryto źródła wód mineralnych. Wyobrażam sobie moment, w którym zwykłe miasteczko zaczęło się zmieniać w uzdrowisko, które na przełomie XVII i XVIII w. stało się jednym z największych na Pomorzu. Kuracjusze przyjeżdżali tu chętnie i masowo, a od 1870 r. zaczęły powstawać duże uzdrowiska: Gryf, Irena, Marta. Siadam w kawiarni niedaleko parku. Piję kawę, jem szarlotkę z lodami i obserwuję ludzi. W powietrzu unosi się zapach wilgotnej ziemi. To borowina znana mi już z Kamienia Pomorskiego. Ta połczyńska cieszy się sławą w całej Europie; jest jedną z najlepszych odmian, wykorzystywaną nie tylko w medycynie, ale i w kosmetologii czy rytuałach spa. Lista dolegliwości, które leczy się tutaj – od schorzeń reumatologicznych po neurologię i osteoporozę, brzmi niezwykle poważnie. Jednak w praktyce Połczyn-Zdrój emanuje zadziwiającym spokojem. Tu nawet medycyna wydaje się mniej surowa. Więcej o atrakcjach Pomorza Zachodniego piszemy w najnowszym wydaniu „National Geographic Extra” nr 1/2026 – już w sprzedaży!
Molo w Kołobrzegu – od XIX-wiecznego pomostu do współczesnej konstrukcji
Molo w Kołobrzegu to jeden z najbardziej rozpoznawalnych obiektów polskiego wybrzeża i zarazem ważny element tożsamości uzdrowiskowej miasta. Choć współczesna konstrukcja powstała w drugiej połowie XX wieku, pierwsze drewniane molo funkcjonowało w Kołobrzegu już w XIX stuleciu. Dziś pełni ono jednocześnie funkcję rekreacyjną i turystyczną, stanowiąc naturalne przedłużenie nadmorskiej promenady.
Spis treści: Od drewnianego pomostu do żelbetowej konstrukcji Rewitalizacja i nowe funkcje po 2014 roku Kawiarnia na końcu mola Molo jako element uzdrowiskowego krajobrazu Kołobrzegu Latarnia morska – naturalne dopełnienie spaceru Kołobrzeskie molo zlokalizowane jest w sercu Dzielnicy Uzdrowiskowej, na przedłużeniu ulicy Mickiewicza, w sąsiedztwie sanatorium Bałtyk oraz Plaży Centralnej. Takie położenie sprawia, że obiekt jest łatwo dostępny zarówno dla kuracjuszy, jak i turystów wypoczywających w centrum miasta. Molo w Kołobrzegu liczy 220 metrów długości i 9 metrów szerokości, a pomost spacerowy znajduje się około 4,5 metra nad poziomem morza. Molo zostało zaprojektowane z myślą o odporności na trudne warunki hydrologiczne Bałtyku, a jego konstrukcję wykonano z żelbetu. Znajdująca się na końcu dwupoziomowa głowica pełni funkcję punktu widokowego oraz przystani dla niewielkich statków wycieczkowych. Molo nie jest wyłącznie atrakcją turystyczną. Budowle tego typu od ponad stu lat towarzyszą kołobrzeżanom, nic więc dziwnego, że to przestrzeń codzienna – miejsce spotkań, spacerów i obserwacji morza. Od drewnianego pomostu do żelbetowej konstrukcji Historia mola w Kołobrzegu sięga 1881 roku, kiedy wybudowano w tym mieście drewniany pomost. Miał on formę litery T i liczył około 100 metrów długości. Na jego końcu funkcjonowała przystań dla małych jednostek pływających. Konstrukcja ta była typowym elementem nadmorskich kurortów końca XIX wieku, łączącym funkcje spacerowe i komunikacyjne. Pierwsze molo zostało jednak zniszczone w czasie II wojny światowej, podobnie jak znaczna część infrastruktury miasta. Do idei pomostu powrócono dopiero w okresie powojennym, gdy Kołobrzeg zaczął odbudowywać swoją pozycję jako ośrodek uzdrowiskowy. Współczesne molo zostało oficjalnie otwarte 19 czerwca 1971 roku. Zamiast drewna zastosowano żelbet, co miało zapewnić większą trwałość obiektu i możliwość całorocznego użytkowania. Od tego momentu molo stało się jednym z centralnych punktów przestrzeni publicznej miasta. Rewitalizacja i nowe funkcje po 2014 roku Przez wiele lat obiekt nie przechodził gruntownego remontu. Dopiero w 2014 roku rozpoczęto kompleksową rewitalizację mola spacerowego, której koszt wyniósł około 3 mln zł, przy znaczącym udziale środków unijnych. Zakres prac objął modernizację elementów konstrukcyjnych, wymianę poszycia części spacerowej, montaż nowych siedzisk, koszy oraz systemu oświetlenia. Szczególną uwagę poświęcono głowicy mola, gdzie wyremontowano pomieszczenia i przystosowano je do funkcji gastronomicznych. Po zakończeniu prac obiekt został ponownie oddany do użytku 27 listopada 2014 roku, zyskując nową jakość estetyczną i użytkową. Iluminacja świetlna sprawiła, że molo stało się atrakcyjne również po zmroku, a spacery nocą nabrały zupełnie innego charakteru. Molo jest administrowane przez Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Kołobrzegu i udostępnione całodobowo przez cały tydzień. Wstęp na molo w sezonie jest płatny. Warto też wiedzieć, że obowiązuje tu zakaz m.in. spożywania alkoholu, wędkowania, wprowadzania pojazdów oraz zwierząt (z wyjątkiem psów asystujących). Kawiarnia na końcu mola Jednym z elementów wprowadzonych podczas rewitalizacji była kawiarnia, zlokalizowana na dwupoziomowej głowicy mola. W sprzyjających warunkach pogodowych z zewnętrznego tarasu może korzystać nawet 200 osób, podziwiając malownicze zachody słońca i otwarte morze. Dostępne jest także przeszklone wnętrze, które mieści około 50 gości. Samo przebywanie w kawiarni, szczególnie podczas wzburzonego morza, stanowi dla wielu odwiedzających ciekawe doświadczenie – pozwala dosłownie „poczuć” żywioł Bałtyku. Oferta lokalu obejmuje kawę, desery, lody produkowane według lokalnych receptur oraz wydarzenia kulturalne, takie jak kameralne koncerty. Molo jako element uzdrowiskowego krajobrazu Kołobrzegu Kołobrzeg od XIX wieku posiada status uzdrowiska i słynie z korzystnego mikroklimatu, bogatego w jod i aerozol morski. Spacer po molo stanowi naturalne uzupełnienie terapii klimatycznych, szczególnie polecanych osobom z problemami układu oddechowego czy schorzeniami reumatycznymi. Z tego względu obiekt od lat pełni ważną funkcję nie tylko turystyczną, ale również zdrowotną. Molo w Kołobrzegu jest także miejscem chętnie odwiedzanym przez rodziny z dziećmi oraz fotografów. Otwarta perspektywa morza sprzyja obserwacji wschodów i zachodów słońca, a zmieniające się warunki atmosferyczne sprawiają, że każda wizyta wygląda inaczej. Latarnia morska – naturalne dopełnienie spaceru W odległości około 650 metrów od mola, czyli mniej więcej 10 minut spacerem plażą, znajduje się Latarnia Morska w Kołobrzegu – kolejny symbol miasta. Jej obecna forma powstała w 1945 roku na fundamentach dawnych umocnień fortecznych i pełni zarówno funkcję nawigacyjną, jak i pamiątkową. Bliskość tych dwóch obiektów sprawia, że molo i latarnia tworzą spójną trasę spacerową, szczególnie popularną wśród odwiedzających miasto po raz pierwszy. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Najniższy poziom Bałtyku w historii pomiarów. Naukowcy alarmują, że tak źle nie było od 1886 roku – a może dłużej
Instytut Oceanografii PAN poinformował, że poziom wody w Morzu Bałtyckim osiągnął prawdziwe „dno” – tak niskiego nie udokumentowano od rozpoczęcia pomiarów w XIX wieku. To jednak nie wysychanie morza, a rzadka anomalia, przez którą cierpi polskie wybrzeże.
Z Bałtyku „zniknęło” około 275 mld ton wody, a średnie poziomy wody w basenie morza są obecnie aż o 67 cm niższe od wieloletniej normy. Sytuacja ta jest efektem wyjątkowej kumulacji czynników meteorologicznych, które odbierają nam „naszą” część morza. To poważne zagrożenie dla portów, żeglugi i ekosystemu morskiego. Czemu wody w Bałtyku jest tak mało? Naukowcy z Sopotu informują, że za historycznie niski poziom Bałtyku odpowiada specyficzna konfiguracja pogodowa: silne i długotrwałe wiatry z północy, wspierane przez wysokie ciśnienie nad Skandynawią, wypychają wodę z morza w stronę Cieśnin Duńskich i Morza Północnego. W normalnych warunkach wiatry te zmieniają się regularnie, co umożliwia „przepływy wyrównawcze” i stabilizuje poziom morza. Jednak utrzymująca się przez wiele tygodni dominacja jednego kierunku sprawia, że odpływ wody jest znacznie silniejszy niż napływ, prowadząc do gwałtownych anomalii. Ten proces nie jest nowy w oceanografii – nazywa się go efektem „wind set-down” i prowadzi on do lokalnych obniżeń poziomu wód bez ubytku całkowitej wody na świecie. Ta nie znika, tylko po prostu… przenosi się w inne miejsce. Niestety, cierpi na tym polskie nadbrzeże. Paraliż portów, żegluga w kryzysie Poziom wody bezpośrednio wpływa na porty. Zmniejsza się głębokość torów podejściowych, co utrudnia lub uniemożliwia cumowanie dużych jednostek i powoduje konieczność przekierowywania niektórych z nich na tymczasem nabrzeża. Przykładem jest port w Sztokholmie, gdzie odsłonięcie dna umożliwiło nawet odkrycie wraku okrętu z XVII wieku, a niektóre statki musiały cumować daleko od brzegu. Sytuacja jest trudna także w Polsce. W Gdańsku, Gdyni i Szczecinie nie mogą zostać przyjęte statki o dużym zanurzeniu. Armatorzy i służby portowe działają w pocie czoła, by logistyka została jak najmniej zakłócona. Odsłonięte wraki i spektakularne torosy Niski poziom wody powoduje spektakularne efekty – odsłaniają się fragmenty dna, które wcześniej były niewidoczne oraz zmienia się linia brzegowa. Na polskim wybrzeżu – np. na plaży w Mikoszewie – można było zaobserwować powstawanie nawet 2,5 metrowych wałów lodowych, tzw. torosów. Zamarzają także zatoki: zachodnia część Zatoki Puckiej została skuta lodem i wyglądała tak jak na zdjęciu wyżej, a na Archipelagu Zachodnioestońskim między wyspami Hiumą i Saremą otwarto lodową drogę dla samochodów o długości aż 17 kilometrów. Wyjątkowa równowaga Bałtyku zagrożona. Woda wróci, ale organizmy już nie Bałtyk to jeden z największych słonych akwenów świata, którego równowaga opiera się na delikatnym balansie pomiędzy napływem słodkiej wody z rzek a słonymi przepływami z Morza Północnego. Bałtyk już od lat zmaga się z problemem tzw. stref hypoksji, czyli obszarów o bardzo niskiej zawartości tlenu w wodzie, co ogranicza życie organizmów dennych. Rekordowo niski poziom wód dodatkowo pogarsza sytuację, zmniejszając wymianę wód i sprzyjając powstawaniu kolejnych beztlenowych stref. Skutki tej anomalii mogą być długotrwałe, wpływając na bioróżnorodność, kondycję ryb i innych organizmów wodnych. Źródło: gospodarkamorska.pl, Instytut Oceanologii PAN Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Czy ruch samochodowy po Bałtyku jest możliwy? W Estonii ruszyła droga po lodzie
Estoński rząd wychodzi naprzeciw spowijającym Europę mrozom, tworząc pierwszą w tym roku lodową trasę samochodową. Droga została wytyczona na Morzu Bałtyckim pomiędzy dwiema największymi wyspami Estonii. Osoby chcące przejechać po zamarzniętej wodzie muszą jednak spełnić szereg określonych wymagań.
Zamarznięty Bałtyk w historii wielokrotnie stawał się szlakiem komunikacyjnym, ułatwiającym transport w trakcie zimy. W 1270 roku pomiędzy Wielkim Księstwem Litewskim a rycerzami Zakonu Kawalerów Mieczowych doszło nawet do bitwy pod Karuse, która rozegrała się na zamarzniętej powierzchni morza, w pobliżu wyspy Muhu. Współcześnie lód, który w trakcie mrozów pokrywa taflę Morza Bałtyckiego, również bywa wykorzystywany jako trasa łącząca wyspy z lądem. Taka sytuacja ma miejsce w Estonii, gdzie wytyczona lodowa droga zastępuje obecnie niefunkcjonujący ruch promowy. Lodowa droga pomiędzy dwiema wyspami Lodowa trasa połączyła dwie największe wyspy Estonii – Hiiumę i Saaremę. Ponieważ nie istnieje między nimi a stałym lądem żadne połączenie mostowe, mieszkańcy tych terenów na co dzień są uzależnieni od przepraw promowych. W trakcie mroźnej zimy ten środek transportu bywa jednak utrudniony lub całkowicie wstrzymany z powodu zlodzenia akwenu. Aby zapewnić mieszkańcom wysp możliwość przemieszczania się, estońskie władze zdecydowały się na przygotowanie specjalnej drogi lodowej, prowadzącej przez zamarznięte morze. Trasa liczy 17 kilometrów i może być użytkowana wyłącznie przy spełnieniu określonych warunków bezpieczeństwa oraz z zachowaniem rygorystycznych przepisów dotyczących ruchu. Jakie zasady panują na lodowej drodze? Przeprawa przez pierwszą w tym roku otwartą drogę po lodzie wymaga od kierowców zastosowania się do szeregu przepisów. Podróżujący muszą poruszać się z ściśle określoną prędkością – do 25 km/godz. lub od 40 do 70 km/godz. Jazda w przedziale 25–40 km/godz. mogłaby bowiem spowodować powstawanie fali rezonansowej, niebezpiecznej dla lodu. Czas, w którym można wjechać na trasę, został również dokładnie określony. Podróż możliwa jest wyłącznie w ciągu dnia, od godziny 8:30 do 17:00. Ostatni pojazd może wjechać na lód o godz. 16:30. Wszyscy podróżujący po lodowej drodze powinni mieć odpięte pasy bezpieczeństwa. Ten – brzmiący nietypowo – przepis odnosi się do konieczności szybkiej ewakuacji z pojazdu, który mógłby znaleźć się pod załamującą się taflą lodu. Dodatkowo w każdym aucie drzwi powinny pozostać odblokowane, tak aby każdy pasażer mógł swobodnie wydostać się ze środka transportu. Nieoficjalne drogi lodowe Estoński rząd apeluje, aby nie korzystać z dróg lodowych, które nie zostały oficjalnie otwarte. Choć lód pokrywający fragmenty Morza Bałtyckiego bywa na tyle gruby, że umożliwia taką formę przeprawy, należy pamiętać, że poruszanie się po nim wymaga szczególnej ostrożności. Nawet w miejscach, gdzie pokrywa lodowa osiąga grubość 20–25 centymetrów, niezastosowanie się do obowiązujących zasad może stanowić zagrożenie dla życia. Estońskie ministerstwo infrastruktury poinformowało, że w trakcie tegorocznej zimy nie planuje otwierania kolejnych dróg lodowych. Oznacza to, że trasy wykorzystywane nieoficjalnie – m.in. łączące wyspy ze stałym lądem w Vormsi – nie są objęte rządowym nadzorem, a poruszanie się po nich może stanowić zagrożenie dla podróżujących. Źródło: EER Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Zimowy cud natury nad Bałtykiem. Lodowe rzeźby przyciągają tłumy turystów
Mróz, który od pewnego czasu utrzymuje się w Polsce, odsłania dawno niewidziane oblicza przyrody. Jednym z takich zjawisk są lodowe formacje – torosy – spiętrzające się na plaży w Mikoszewie. Te niezwykłe rzeźby z lodu od kilku dni przyciągają tłumy turystów, chcących podziwiać nietypowy cud natury.
Od kilku dni media obiegają zdjęcia spektakularnych formacji lodowych stojących na samym brzegu jednej z nadbałtyckich plaż. Te pochodzące z Mikoszewa (powiat nowodworski) rzeźby osiągają wysokość nawet do trzech metrów, tworząc naturalny mur pomiędzy wodą a lądem. Nowo powstała atrakcja ściągnęła w ostatnich dniach tłumy turystów, którzy w mniej lub bardziej odpowiedzialny sposób podziwiają te niesamowite dzieła natury. Czym są torosy? Te olbrzymie formacje lodowe, tak ochoczo podziwiane nad Bałtykiem, są efektem panujących temperatur poniżej zera stopni Celsjusza. Torosy – bo tak nazywają się te rzeźby – składają się z kier lodowych, które najpierw pękają podczas odwilży, a następnie poprzez prądy morskie i wiatr wypychane są na brzeg. W ten sposób dochodzi do spiętrzania kolejnych warstw brył lodu, które, nałożone na siebie, zaczynają przypominać góry. Im więcej zamrożonej wody, tym wyższe tworzą się torosy. Te z Mikoszewa osiągają nawet 3 metry wysokości, tworząc spektakularny krajobraz niczym z lodowej krainy. Co ciekawe, torosy można było zaobserwować na brzegach Morza Bałtyckiego również w poprzednich latach. Lodowe formacje występowały m.in. w Kuźnicy, tworząc lodowe wzniesienia tuż przy Półwyspie Helskim. Tamten krajobraz nie wzbudził jednak tak dużego zainteresowania jak torosy w Mikoszewie i nie zgromadził tak licznych rzesz odwiedzających. Lodowy szał w Mikoszewie Choć torosy występują w mniejszej lub większej skali w całej nadmorskiej Polsce, to zdecydowanie największym powodzeniem wśród spacerowiczów cieszą się te z Mikoszewa. Wieś położona przy samym ujściu Wisły gościła w ostatnich dniach tłumy osób chcących zobaczyć ten wyjątkowy obiekt. Duże zainteresowanie nowo powstałą formacją lodową można również zaobserwować w mediach społecznościowych – komentarze w jednoznaczny sposób określają mikoszewską rzeźbę jako cud natury. Internetowe zachwyty przeradzają się w ciekawość, która skutkuje napływem kolejnych turystów do nadmorskiej wsi. Jak podaje portal trójmiasto.pl, niektórzy z odwiedzających twierdzą, że lodowe formacje przyciągają więcej przyjezdnych niż w sezonie letnim, kiedy polskie morze staje się jedną z popularniejszych destynacji w kraju. Warto dodać, że to nie pierwszy raz w ciągu ostatniego roku, kiedy o Mikoszewie jest głośno w sieci. W trakcie ubiegłej wiosny tamtejsi spacerowicze mieli okazję zaobserwować inne wyjątkowe zjawisko związane z działalnością natury. Spod tafli Bałtyku wyłonił się bowiem fragment lądu, nazwany Cyplem Mikoszewskim. Nowa atrakcja zdobyła na tyle dużą popularność, że doczekała się nawet własnego kodu pocztowego. Należy jednak pamiętać, że takie ukształtowanie dna ma charakter dynamiczny, dlatego nie ma pewności, czy cypel będzie widoczny także w kolejnym sezonie letnim. Podziwianie z rozwagą Jak to zwykle bywa, wzrost popularności danej atrakcji przyczynił się do negatywnych konsekwencji związanych ze wzmożonym ruchem turystycznym. Nie inaczej było w przypadku mikoszewskich torosów. Wysokość tamtejszych formacji lodowych skusiła niektórych spacerowiczów do wdrapania się na wysoką na jeden metr ścianę lodu. Pewien nastolatek zdecydował się na spacer po powierzchni jednej z rzeźb, co niestety zakończyło się wypadkiem. Upadek z metrowej wysokości sprawił, że po poszkodowanego musiał przylecieć helikopter Lotniczego Pogotowia Ratunkowego, który przetransportował go do szpitala. Kapitan Anna Piechowska z Komendy Powiatowej Policji w Nowym Dworze Mazowieckim poinformowała, że życiu siedemnastolatka nie zagraża żadne niebezpieczeństwo. Lód stanowi zarówno piękny, jak i niebezpieczny element krajobrazu. Informowaliśmy już o sytuacjach mających miejsce nad Morskim Okiem, kiedy to tłumy turystów nierozważnie wchodziły na pokryty lodem zbiornik wodny. Podobne zachowania mogą skończyć się poważnym wypadkiem, zagrażającym życiu nieuważnych przyjezdnych. Zimową turystykę należy więc uprawiać ostrożnie, biorąc pod uwagę niestabilność lodowych powierzchni, które nie tylko są śliskie, ale również mogą zapaść się pod ciężarem człowieka. Torosy lepiej podziwiać z poziomu plaży niż z wierzchołków lodowych brył. To właśnie stamtąd można najlepiej dostrzec i poczuć ogrom tych stworzonych przez naturę konstrukcji. Źródło: trójmiasto.pl Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
To nie żart. Ten rekin naprawdę pojawił się w Bałtyku
Lamna śledziowa – gatunek rekina znany z oceanicznych głębin – pojawiła się w Bałtyku. To niecodzienne zjawisko budzi pytania o zmiany klimatyczne i nowe migracje ryb.
Spis treści: Jak wygląda rekin lamna śledziowa – cechy morfologiczne i adaptacje Czy lamna śledziowa stanowi zagrożenie dla ludzi? Fakty i mity o niebezpieczeństwie Gdzie żyje lamna śledziowa? Zasięg występowania rekina śledziowego Żarłacz śledziowy w Bałtyku – czy rekiny naprawdę tu żyją? Co je lamna śledziowa? Dieta rekina śledziowego pod lupą Choć Morze Bałtyckie nie kojarzy się z rekinami, naukowcy potwierdzili pojawienie się w jego wodach lamny śledziowej. Ten gatunek, spokrewniony z żarłaczem białym, preferuje zimniejsze wody i jest jednym z najszybszych rekinów świata. Jak wygląda rekin lamna śledziowa – cechy morfologiczne i adaptacje Lamna śledziowa (Lamna nasus), znana też jako rekin śledziowy albo żarłacz śledziowy, to silnie umięśniony przedstawiciel ryb chrzęstnoszkieletowych z rodziny lamnowatych (Lamnidae). Osiąga zwykle do ok. 350 cm długości i masę od 150 do 200 kg, chociaż osobniki z północnego Atlantyku czasem są większe, a największe okazy mogą przekraczać te wartości. Wrzecionowate, torpedo-podobne ciało sprzyja szybkiemu pływaniu, a stożkowaty pysk oraz ostre, wąskie zęby ułatwiają chwytanie pożywienia. Oczy są stosunkowo duże i ciemne. Lamna ma dwie płetwy grzbietowe: pierwsza, wysoka i szeroka, zaczyna się tuż za płetwami piersiowymi, druga jest znacznie mniejsza i znajduje się bliżej ogona. Płetwa ogonowa jest asymetryczna o kształcie półksiężyca, co wraz z silnymi płetwami piersiowymi i obecnością wydatnych listew na koniarze (wąska część ciała ryby, do której przyczepia się ogon) poprawia zdolność szybkiego pływania na długich dystansach i manewrowania. Pod względem ubarwienia lamna śledziowa ma ciemnoszary lub niebieskoszary grzbiet i białą stronę brzuszną, co stanowi klasyczny przykład kontrastowego kamuflażu w wodzie (tzw. kontrastowanie odwrotne). Pierwsza płetwa grzbietowa jest często jasno obrzeżona, co bywa cechą rozpoznawczą wśród innych rekinów. Czy lamna śledziowa stanowi zagrożenie dla ludzi? Fakty i mity o niebezpieczeństwie Tak duża drapieżna ryba, jaką jest lamna śledziowa, z pewnością dysponuje potencjałem, by zaatakować dużą zdobycz, w tym również człowieka. Z tego względu należy traktować ją jako potencjalnie niebezpieczną, choć w praktyce ryzyko ataku jest znikome. Jak wynika z danych zawartych w „Międzynarodowym rejestrze ataków rekinów” (International Shark Attack File), który jest jedyną naukowo udokumentowaną bazą danych dotyczącą takich incydentów, dotąd odnotowano jedynie dwa niesprowokowane ataki lamny śledziowej na ludzi. Żaden z nich nie zakończył się śmiercią ofiary. W jednym z przypadków rekin zaobserwowany w Morzu Północnym płynął dynamicznie w stronę nurków, co mogło zostać odczytane jako atak pozorowany – zachowanie mające na celu zniechęcenie intruza, a nie realny atak. Możliwe także, że rekin kierował się ciekawością, ponieważ człowiek nie należy do jego naturalnych ofiar, a kontakt z ludźmi w środowisku otwartym zdarza się sporadycznie. Ogólnie rzecz biorąc, lamna śledziowa nie jest agresywna wobec ludzi i przypadki konfrontacji są ekstremalnie rzadkie. Gdzie żyje lamna śledziowa? Zasięg występowania rekina śledziowego Lamna śledziowa występuje na obu półkulach i wszystkich oceanach na Ziemi, jednak unika wód tropikalnych. To gatunek antytropikalny i dysjunktywny, co oznacza, że zamieszkuje umiarkowane i zimno-umiarkowane rejony oceanów, unikając równikowych stref. Na półkuli południowej można ją spotkać między 30. a 60. równoleżnikiem, m.in. u wybrzeży Argentyny, RPA, Chile, Australii i Nowej Zelandii. Na północy lamna śledziowa występuje przede wszystkim w zachodniej części Oceanu Atlantyckiego, od wybrzeży Nowej Fundlandii, Kanady i Stanów Zjednoczonych, aż po zachodnie wybrzeża Europy – w tym wody brytyjskie, francuskie, norweskie oraz Bałtyk i Morze Północne. Obserwacje w Bałtyku są rzadkie, ale zdarzają się nawet przy polskim wybrzeżu, szczególnie latem, gdy woda jest cieplejsza. W przeszłości rekiny te występowały również w Morzu Śródziemnym, jednak obecnie ich status w tym regionie jest niepewny. Zachodnia część Morza Śródziemnego prawdopodobnie już nie jest zasiedlana przez ten gatunek. Zanik obecności lamny śledziowej w tej strefie może mieć związek z przełowieniem, zmianami klimatycznymi oraz presją środowiskową. Żarłacz śledziowy w Bałtyku – czy rekiny naprawdę tu żyją? W Bałtyku występują trzy gatunki rekinów: rekinek psi, koleń pospolity oraz właśnie żarłacz śledziowy (lamna śledziowa). Choć obecność dużych rekinów w naszym morzu może wydawać się zaskakująca, historycznie zamieszkiwały one cały akwen Bałtyku. Obecnie są to jednak goście sporadyczni, widywani przede wszystkim w rejonach o najwyższym zasoleniu. Zdaniem badaczy, regularny zasięg występowania lamny śledziowej w Bałtyku ogranicza się głównie do cieśniny Kattegat, położonej między Półwyspem Jutlandzkim a Skandynawią. To właśnie tam zasolenie i warunki termiczne bardziej przypominają otwarte wody Atlantyku, co sprzyja obecności tego gatunku. Polskie wybrzeże nie jest przyjazne lamnie śledziowej – zasolenie w tej części morza wynosi zaledwie ok. 7 promili, co jest wartością zdecydowanie niższą niż preferowana przez ten gatunek. Teoretycznie rekin mógłby przystosować się do takiego środowiska, ale wymagałoby to ogromnego wysiłku fizjologicznego, związanego z regulacją gospodarki osmotycznej, co czyni takie migracje mało prawdopodobnymi. Co je lamna śledziowa? Dieta rekina śledziowego pod lupą Lamna śledziowa to typowy drapieżnik pelagiczny, doskonale przystosowany do aktywnego polowania w otwartej toni wodnej. Podstawą jej diety są ryby ławicowe, zwłaszcza takie jak śledzie, sardynki, makrele i ostroboki. W chłodniejszych wodach północnego Atlantyku często poluje także na dorsze i łososie. Dzięki szybkiemu pływaniu i wyostrzonej percepcji, lamna potrafi precyzyjnie namierzyć ofiarę i błyskawicznie zaatakować. Nie gardzi również głowonogami, w tym większymi przedstawicielami rodziny kałamarnic, a także niektórymi skorupiakami. Rekin ten ma zęby dostosowane do chwytania i rozszarpywania śliskich, szybko poruszających się ryb, a jego wysoka przemiana materii wymusza regularne dostarczanie kalorycznego pokarmu. To właśnie z tego powodu lamna śledziowa prowadzi aktywny tryb życia i stale przemierza duże odległości w poszukiwaniu pożywienia. Źródło: National Geographic Polska, International Shark Attack File Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
33 lata temu zatonął „Heweliusz”. To największa tragedia w historii polskiej żeglugi
Zatonięcie „Heweliusza” 14 stycznia 1993 r. to największa morska katastrofa w historii polskiej żeglugi w czasie pokoju. Kulisy tego dramatu i walka o życie na mroźnym Bałtyku wciąż budzą ogromne emocje. Przypominamy splot fatalnych błędów oraz technicznych zaniedbań, które w samym środku sztormu posłały polski prom na dno.
Spis treści: Katastrofa promu „Jan Heweliusz” – przebieg tragicznej nocy na Bałtyku Przyczyny i konsekwencje katastrofy Katastrofa Heweliusza a bezpieczeństwo żeglugi i dziedzictwo tragedii Katastrofa promu Heweliusz, która wydarzyła się 14 stycznia 1993 roku, wstrząsnęła Polską i środowiskiem morskim. Rejs ze Świnoujścia do Ystad miał być rutynową przeprawą, lecz zakończył się dramatem z powodu fatalnych warunków pogodowych, błędów proceduralnych i zaniedbań technicznych. Mimo intensywnej akcji ratunkowej ocalało jedynie 9 osób z 64 obecnych na pokładzie. Oprócz ogromnej tragedii rodzin ofiar wydarzenie stało się początkiem licznych kontrowersji oraz dyskusji na temat bezpieczeństwa żeglugi i odpowiedzialności instytucji państwowych. Teraz o tej katastrofie znów mówi cała Polska, za sprawą nowego serialu Netflixa. Katastrofa promu „Jan Heweliusz”– przebieg tragicznej nocy na Bałtyku Opóźniony rejs i fatalna pogoda Prom „Jan Heweliusz” regularnie kursował na trasie Świnoujście – Ystad, przewożąc pasażerów i towary przez Bałtyk. 13 stycznia 1993 roku jednostka rozpoczęła rejs z opóźnieniem, wynikającym z konieczności naprawy furty rufowej, która została uszkodzona podczas wcześniejszego sztormu. Decyzja o wypłynięciu mimo niekorzystnych prognoz pogodowych była jedną z wielu tragicznych okoliczności tej nocy. Według relacji świadków i materiałów ze śledztwa już od początku podróży warunki na morzu były bardzo trudne. Siła wiatru osiągała nawet 12 stopni w skali Beauforta, co oznaczało silny sztorm. Ostatecznie na pokładzie znalazły się 64 osoby: 29 członków załogi oraz 35 pasażerów różnych narodowości, w tym Polacy, Szwedzi, Norwegowie, Czesi i Austriacy. Akcja ratunkowa i dramatyczne okoliczności zatonięcia Około godziny 3:30 w prom uderzyły potężne fale, które spowodowały przechył jednostki. Kapitan Andrzej Ułasiewicz podjął próbę uratowania statku, jednak zaledwie pół godziny później sytuacja była już krytyczna – przechył promu stał się nieodwracalny. Sygnał SOS wysłano niemal natychmiast, co zapoczątkowało jedną z największych akcji ratowniczych w historii polskiej żeglugi. W działania zaangażowano niemieckie i duńskie służby ratownicze, statek ratowniczy „Huragan” oraz śmigłowce SAR. Niestety, ekstremalne warunki pogodowe i szybkie tonięcie promu sprawiły, że szanse na uratowanie załogi i pasażerów były minimalne. Przeżyło jedynie 9 osób, z których większość doznała poważnych obrażeń fizycznych i psychicznych. Pozostałych 55 osób uznano za ofiary katastrofy promu „Heweliusz”. Przyczyny i konsekwencje katastrofy Błędy, zaniedbania oraz kwestie techniczne statku Śledztwa prowadzone przez Izbę Morską oraz specjalistyczne komisje resortowe wykazały szereg poważnych zaniedbań, które przyczyniły się do tragedii. Jednym z kluczowych elementów okazało się nieprawidłowe zarządzanie bezpieczeństwem i stanem technicznym jednostki. Po pożarze w 1986 roku górny pokład promu został zalany betonem w celu jego wzmocnienia. Ten zabieg, choć miał poprawić wytrzymałość konstrukcji, w praktyce znacznie przesunął środek ciężkości statku, pogarszając jego stateczność (czyli zdolność do utrzymania równowagi na wodzie). Badania przeprowadzone przez Politechnikę Gdańską potwierdziły, że taka modyfikacja mogła znacząco wpłynąć na podatność promu na przechyły podczas sztormów. Dodatkowo wskazano na błędy proceduralne po stronie kapitana i załogi, którzy podjęli decyzję o wyjściu w morze mimo niekorzystnych prognoz. Istotną rolę odegrały także zaniedbania armatora (Polskie Linie Oceaniczne) oraz niedostateczny nadzór Polskiego Rejestru Statków. Wiele z tych niedopatrzeń wynikało z presji ekonomicznej i zbyt rutynowego podejścia do przepisów bezpieczeństwa, co stało się niestety normą w polskiej żegludze promowej lat 90. Śledztwo, kontrowersje i teorie spiskowe wokół tragedii Po katastrofie „Heweliusza” natychmiast rozpoczęto oficjalne śledztwo, które miało ustalić winnych i przyczyny tragedii. Jednak od początku budziło ono wiele wątpliwości, zarówno wśród rodzin ofiar, jak i ekspertów morskich. Z raportów wynikało, że część dokumentacji dotyczącej stanu technicznego jednostki była niekompletna lub wręcz sfałszowana, co sugerowało próbę ukrycia faktycznego ryzyka związanego z eksploatacją promu. Szczególnie kontrowersyjne okazały się także rozbieżności w liczbie ofiar i osób przebywających na pokładzie. W przestrzeni medialnej pojawiły się również teorie spiskowe dotyczące możliwego wpływu czynników politycznych i prób zatuszowania odpowiedzialności poszczególnych instytucji państwowych. Analizy przeprowadzone przez Instytut Bezpieczeństwa Morskiego w Szczecinie wykazały, że część decyzji podejmowanych przez służby i władze była obciążona konfliktem interesów. Katastrofa „Heweliusza” a bezpieczeństwo żeglugi i dziedzictwo tragedii Wpływ katastrofy na regulacje i świadomość branży Tragedia promu „Heweliusz” stała się punktem zwrotnym dla całej polskiej żeglugi morskiej. W następstwie katastrofy zrewidowano przepisy dotyczące bezpieczeństwa morskiego, wprowadzono bardziej rygorystyczne kontrole techniczne i zwiększono nacisk na szkolenie załóg oraz przejrzystość dokumentacji pokładowej. Wpływ tragedii widoczny był także w podejściu do konstrukcji nowych jednostek promowych, gdzie szczególną uwagę zaczęto przykładać do stateczności i odporności na sztormowe warunki Bałtyku. Pamięć o ofiarach Katastrofa „Heweliusza” na zawsze zapisała się w historii polskiej żeglugi jako największa tragedia okresu powojennego. Co roku w rocznicę wydarzenia organizowane są uroczystości upamiętniające ofiary – zarówno w Świnoujściu, jak i w Narodowym Muzeum Morskim w Gdańsku. Wydarzenia z 14 stycznia 1993 roku przypominają nie tylko o ludzkich dramatach, ale także o konieczności ciągłego doskonalenia standardów bezpieczeństwa na morzu. Źródła: Polski Rejestr Statków, Gospodarka Morska, Narodowe Muzeum Morskie, Polskie Radio Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Akcja ratunkowa na Bałtyku – z polskiego promu wypadł za burtę pasażer. Trwają poszukiwania
W niedzielę wieczorem z promu pasażerskiego linii Unity Line wypadł za burtę człowiek. Prom płynął z Ystad do Świnoujścia, a sam wypadek miał miejsce w pobliżu Sassnitz na wyspie Rugia. Akcja ratunkowa odbywa się w bardzo trudnych warunkach, a los pasażera pozostaje nieznany.
Nadal nieznane są losy pasażera, który w niedzielę 28 grudnia wypadł z promu Skania należącego do Unity Line. Jak podała w komunikacie przesłanym do Onet.pl rzeczniczka linii, do zdarzenia doszło na Morzu Bałtyckim w okolicach Sassnitz. Prom Skania nadesłał komunikat „Człowiek za burtą”. O wypadku poinformował naoczny świadek zdarzenia. Powiedział załodze promu, że jeden z pasażerów znalazł się w wodzie. Linia nie podaje szczegółowych informacji. Wiadomo jedynie, że pechowy pasażer jest narodowości polskiej. Akcja ratunkowa na Bałtyku „Akcję ratunkowo-poszukiwawczą koordynowała niemiecka służba ratownictwa morskiego (SAR). Do poszukiwań dołączył również prom Polonia należący do Unity Line i znajdujący się w pobliżu miejsca zdarzenia. Działania prowadzone były przez kilka godzin w trudnych warunkach pogodowych” – czytamy w komunikacie. W akcji biorą udział służby z Polski, Szwecji, Danii i Niemiec. Na Bałtyku panują trudne warunki. Wczoraj, w dniu wypadku, Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej informował, że nad południową częścią Bałtyku, czyli m.in. nad polskim wybrzeżem oraz w okolicy, w której doszło do wypadku, temperatura powietrza wynosiła kilka stopni powyżej 0 °C i było przeważnie słonecznie lub z lekkim zachmurzeniem. Wiał jednak wiatr północno-zachodni o sile 5–8 w skali Beauforta, co oznacza dość silny wiatr i falowanie morza. Temperatura wody w pobliżu polskiego wybrzeża osiągnęła maksymalnie 7 stopni Celsjusza. Warunki były dość trudne szczególnie dla żeglarzy i osób na morzu. Przeżywalność w zimnej wodzie Wczoraj wieczorem, o godzinie 18.21, niemiecki SAR podjął decyzję o zwolnieniu z akcji ratunkowej promów Skania i Polonia, które zgodnie z poleceniem skierowały się do portów w Ystad i Świnoujściu. „Unity Line pozostaje w kontakcie z właściwymi służbami. Na obecnym etapie nie udzielamy dodatkowych informacji" – można przeczytać w komunikacie linii. Jakie są szanse na przeżycie upadku z pokładu promu i przetrwanie w wodzie o temperaturze 7 stopni C? Niestety niezbyt duże. Według raportu Transport Canada zatytułowanego „Przeżywalność w zimnej wodzie”, już w momencie wpadnięcia do wody o temperaturze poniżej 10 stopni człowiek przeżywa szok termiczny, a w wyniku mimowolnego wdechu rośnie ryzyko zachłyśnięcia się. Po trzech minutach przebywania w wodzie o niskiej temperaturze następuje znaczna utrata sprawności. Ręce i nogi szybko tracą siłę i koordynację; pływanie i wykonywanie prostych czynności robi się bardzo trudne. Narasta hipotermia. Po około pół godzinie narasta apatia, następnie dochodzi do utraty przytomności. Ponadto istotne jest z jakiej wysokości spada człowiek do wody. Biorąc średnią wysokość 20 metrów, czyli mniej więcej tyle ile dzieli górny pokład promów i taflę wody, przez ułamek sekundy na ciało człowieka ważącego 80 kg działa przyspieszenie grawitacyjne rzędu 60-70 g. Można to porównać do zderzenia z betonową ścianą przy prędkości około 70 km/h. Źródło: Onet.pl, tc.canada.ca Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Te ryby naprawdę żyją w Bałtyku. Niektóre mogą zaskoczyć
Jakie gatunki ryb naprawdę żyją w Bałtyku? Choć często słyszymy, że nasze morze jest ubogie i niemal pozbawione życia, rzeczywistość wygląda inaczej. Bałtyk to akwen wyjątkowy – słonawy, dynamiczny i stale zmieniający się pod wpływem klimatu oraz działalności człowieka.
Spis treści: Jakie ryby żyją w Bałtyku? Największe ryby bałtyckie i inne ciekawostki Ryby żyjące w Bałtyku adaptują się do wyjątkowych warunków tego zbiornika, który szybko się ociepla i zmienia pod wpływem czynników naturalnych oraz działalności człowieka. Warto patrzeć na nasze morze nie jako na ubogi akwen, lecz jako na dynamiczny system, który stale się przeobraża. Jakie ryby żyją w Bałtyku? Naukowcy dowodzą, że Morze Bałtyckie jest jednym z najszybciej ocieplających się mórz na świecie, co wpływa na migracje i kondycję licznych gatunków. Można więc wyróżnić różne grupy ryb, z których każda odgrywa istotną rolę w ekosystemie. Ryby typowo morskie Choć Bałtyk ma niewielkie zasolenie, wciąż żyją w nim klasyczne gatunki, które stanowią podstawę rybołówstwa i najczęściej kojarzone są z określeniem bałtyckie ryby. Śledź Najważniejsza gospodarczo ryba Morza Bałtyckiego. Tworzy ogromne ławice, migruje sezonowo i jest fundamentem łańcuchów pokarmowych. Polski rynek rybny w dużej mierze opiera się na śledziu bałtyckim. Dorsz Jeszcze niedawno król Bałtyku, dziś gatunek w kryzysie. Dorsz występuje w rejonie od Cieśniny Duńskiej do Zatoki Botnickiej. Młode tego gatunku pływają najczęściej w wodach przybrzeżnych, a dorosłe osobniki bytują na otwartym morzu. Szprot Mała, plamiasta ryba pelagiczna, blisko spokrewniona ze śledziem. Odgrywa kluczową rolę w sieciach troficznych, a jej populacja jest wciąż stosunkowo stabilna. Co ciekawe, szproty w Bałtyku dorastają do 10–14 cm, a w Morzu Północnym osiągają aż 17 cm. Stornia (flądra) Najbardziej charakterystyczna płastuga Bałtyku, która wyróżnia się spłaszczonym i asymetrycznym ciałem. Dorosłe flądry mierzą około 35 cm i przez większość czasu leżą na boku zakopane w mule na morskim dnie. Turbot (skarp) Rzadziej spotykany, ceniony kulinarnie. Żyje na dnie i preferuje chłodniejsze, głębsze partie akwenu głównie w polskiej części Bałtyku. Dorosłe osobniki mierzą do 55 cm. Turboty są drapieżnikami, które żywią się małymi rybami. Ryby słodkowodne w Bałtyku W wielu miejscach polskiego wybrzeża zasolenie jest niewysokie, dlatego klasyczne gatunki słodkowodne żyją tu bez większego problemu. Są częścią naturalnych ekosystemów tzw. Bałtyku wewnętrznego. Można je spotkać najczęściej w zatokach. Szczupak Poluje w zarośniętych ujściach rzek. W jego diecie są ryby, płazy, a nawet małe gatunki ptaków wodnych. To drapieżnik, który osiąga nawet 150 cm długości i może ważyć aż 10 kg. Okoń Popularny wśród wędkarzy, liczny w płytkich i nagrzewających się partiach morza. Okoń może mierzyć nawet 50 cm, choć zazwyczaj osiąga 25–30 cm. Co ciekawe, ryby tego gatunku charakteryzuje zmienne ubarwienie, które jest zależne od miejsca występowania. Leszcz i płoć Typowe ryby słodkowodne, które w Bałtyku występują w Zalewie Wiślanym i Szczecińskim, gdzie zasolenie jest najniższe. Ryby wędrowne i dwuśrodowiskowe To grupa gatunków, które część życia spędzają w morzu, a część w wodach śródlądowych. Ich obecność dobrze pokazuje, jak bardzo Bałtyk jest „półmorskim” akwenem. Łosoś i troć wędrowna Jedne z najbardziej cenionych ryb reofilnych. Dorosłe osobniki bytują w Bałtyku, a na tarło wpływają do rzek, m.in. Wisły, Słupi czy Parsęty. Zarówno łosoś, jak i troć wędrowna to gatunki anadromiczne, które w celu rozrodu migrują do słodkich wód rzecznych. Węgorz W słonawych wodach Bałtyku poluje na skorupiaki, owady wodne i ryby. To gatunek, który może żyć nawet ponad 60 lat. Ciekawostką jest też fakt, że wszystkie węgorze europejskie odbywają tarło w Morzu Sargassowym. Minóg morski Gromadzi się przy dnie i prowadzi pasożytniczy tryb życia – przyczepia się do innych ryb i wysysa ich krew oraz płyny ustrojowe. Choć to ryba bałtycka, to w polskiej części morza występuje rzadko. Największe ryby bałtyckie i inne ciekawostki Morze Bałtyckie, choć stosunkowo płytkie i mniej zasobne w porównaniu z oceanami, skrywa gatunki ryb osiągające imponujące rozmiary. Wśród największych ryb tego akwenu wymienić można przede wszystkim sumika europejskiego – w rejonach o niższym zasoleniu zdarzają się osobniki mierzące nawet 3 metry długości i ważące ponad 100 kg. Jeszcze większe rozmiary osiągają samogłowy, które mogą dorastać do 3 metrów i ważyć około 2 ton. W przypadku obu tych ryb należy jednak pokreślić, że w Bałtyku pojawiają się niezwykle rzadko. Inne duże gatunki to łosoś, osiągający do 150 cm długości i 30 kg wagi, dorsz – do 130 cm i 20 kg, oraz troć wędrowna, dorastająca do 110 cm i 20 kg. Na uwagę zasługuje również turbot, który może przekraczać metr długości i ważyć do 25 kg. W słonawych wodach Bałtyku można również spotkać węgorza europejskiego dorastającego do 150 cm i sandacza osiągającego 130 cm. Choć wiele z tych ryb pojawia się w Bałtyku sporadycznie lub w określonych rejonach, razem tworzą obraz akwenu pełnego zarówno gatunków średnich, jak i tych o imponujących rozmiarach, które udowadniają, że Bałtyk wcale nie jest ubogim morzem. Niebezpieczne ryby w Bałtyku Wiele osób zastanawia się też, czy w Bałtyku żyją rekiny. Tak, od czasu do czasu do Bałtyku wpływają zaskakujący goście, którzy wywołują sensację. Najczęściej dotyczy to migrujących osobników żarłacza śledziowego, znanego również jako lamna śledziowa. To jednak rzadkie przypadki, które nie stanowią zagrożenia dla człowieka i nie mają wpływu na codzienne funkcjonowanie ekosystemu. Bałtyk nie uchodzi za morze groźne dla ludzi, ale kilka jego gatunków ma kolce jadowe, którymi może boleśnie ukłuć. Nie są to zagrożenia porównywalne z tropikami, jednak warto znać ostrosza, który jest najczęściej wskazywany jako najniebezpieczniejsza ryba w pojawiająca się Bałtyku (nie mieszka tu na stałe). Ostrosz wytwarza silny jad, który znajduje się w kolcach przy płetwach grzbietowych i przy pokrywach skrzelowych. Jego toksyna nie jest silna, ale powoduje ból, obrzęk i zaczerwienienie, a w rzadkich przypadkach także krótkotrwałe zaburzenia czucia. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Tajemnice w kadrach Mikołaja Nowackiego – jego wystawa to coś więcej niż sztuka
Wystawa „Bałtyckie opowieści” Mikołaja Nowackiego w Kołobrzegu to podróż przez morze wspomnień, emocji i niezwykłych spotkań z ludźmi. Zobacz, jak fotografia odsłania nieznane oblicza Bałtyku.
Spis treści: Spotkanie z autorem i kulisy pracy nad projektem Symboliczne połączenie rzeki i morza Już 6 grudnia 2025 roku o godz. 18 latarnia morska w Kołobrzegu, historyczna budowla wzniesiona na dawnym forcie, a dziś nowa przestrzeń ekspozycyjna, otworzy swoje drzwi dla miłośników fotografii, morza i niezwykłych historii. To właśnie tam odbędzie się wernisaż wystawy Mikołaja Nowackiego „Bałtyckie opowieści”, obejmujący niemal dwie dekady pracy nad tematami związanymi z wodą, morzem i ludźmi żyjącymi w ich rytmie. Wybór miejsca nie jest przypadkowy. Latarnia, pełniąca funkcję nawigacyjną, turystyczną i edukacyjną, od dziś staje się także przestrzenią sztuki – symboliczną bramą do świata Nowackiego. To tutaj spotkają się wspomnienia autora, jego emocje i niezwykłe historie ludzi morza. Nowacki podkreśla, że Bałtyk jest dla niego głęboko osobisty, pierwsze zdanie wypowiedział właśnie nad jego brzegiem: „Pac tata, oklęt pynie”. Dziś, po latach pracy dla największych światowych tytułów oraz licznych nagrodach, wraca do miejsca swoich inspiracji z retrospektywą obejmującą cykle o Marynarce Wojennej, Stoczni Gdańskiej, górnikach morskich, żeglarstwie w sztormach oraz Odrze, rzece dzieciństwa. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/11/01-Baltic-Tales-Mikolaj-Nowacki-prev-ff6a9ae.jpg" width="2000" height="1333" alt="Żurawie Stoczni Szczecińskiej we mgle, widziane z najwyższej w Europie suwnicy pracującej przy rozbudowie portu. Szczecin, 2016 r." title="Żurawie Stoczni Szczecińskiej we mgle, widziane z najwyższej w Europie suwnicy pracującej przy rozbudowie portu. Szczecin, 2016 r." /> Spotkanie z autorem i kulisy pracy nad projektem Podczas wernisażu odbędzie się spotkanie z autorem, który opowie o kulisach powstawania zdjęć, o swojej relacji z morzem oraz o wieloletniej pracy nad projektami związanymi z Bałtykiem. Wystawa, przygotowana przez Kołobrzeski Instytut Kultury i Promocji i objęta patronatem medialnym National Geographic Polska, dostępna będzie codziennie od 7 grudnia 2025 do 31 stycznia 2026 w godzinach 10:00–16:00, w cenie biletu na Latarnię Morską. Ekspozycja ukazuje morze jako przestrzeń odwagi, pracy, straty, nadziei i powrotów. W cyklu „Bałtyk: gry wojenne” oglądamy żołnierzy Marynarki Wojennej trenujących w warunkach, gdzie dźwięk alarmu staje się codziennością. W części poświęconej Stoczni Gdańskiej wchodzimy w świat robotników w momencie historycznego przełomu. „Górnicy wśród fal” przenoszą nas na platformy wydobywcze, a zdjęcia z cyklu „Życie pod żaglami” oddają intensywność rejsów, w tym sztormów, podczas których powstała nagrodzona fotografia roku Outdoor Photographer of the Year 2017. Symboliczne połączenie rzeki i morza Zwieńczeniem wystawy są prace z projektu „Odra”, symbolicznie łączące rzekę dzieciństwa autora z Bałtykiem, który stał się jego zawodowym i emocjonalnym kompasem. Kołobrzeska latarnia, z której tarasu można podziwiać panoramę portu i morza po pokonaniu 108 schodów, po raz pierwszy stanie się miejscem tak rozbudowanej prezentacji fotografii jednego autora. Wernisaż i wystawa otworzą nowy etap w życiu tej wyjątkowej budowli – latarnia staje się przestrzenią, w której sztuka i morze opowiadają wspólną historię. Wstęp na wernisaż jest wolny. Zapraszamy do zanurzenia się w świat „Bałtyckich opowieści”.
Polskie wybrzeże skrywa wiele skarbów, ale ten został Cudem Polski. Gdzie znajdziecie Zatopiony Las?
Czy wiecie, że na polskim wybrzeżu mamy scenografię jak z „Władcy Pierścieni” czy „Diuny”? Zatopiony niemal 3 tysiące lat temu i odsłonięty przez sztormy las został uznany za jeden z Cudów Polski. Ale trzeba się spieszyć, żeby go obejrzeć. To jedno z najspokojniejszych miejsc nad Morzem Bałtyckim.
Zatopiony Las koło Czołpina to niezwykłe miejsce, które stało się symbolem przemian natury nad polskim wybrzeżem. Przez tysiące lat ukryty pod piaskiem i wodami Bałtyku, starożytny i znakomicie zakonserwowany las został odsłonięty podczas sztormów. Widok liczących 3 tysiące lat pni i szum oceanu robi niezapomniane wrażenie, więc nie ma się co dziwić, że został Cudem Polski 2025 w województwie pomorskim. Historia Zatopionego Lasu koło Czołpina – jak powstał ten cud natury? Pochodzenie pełnego magii lasu sięga epoki brązu. Według analiz dendrochronologicznych przeprowadzonych przez naukowców z Uniwersytetu Gdańskiego, pnie drzew znajdujące się dziś na plaży mają około 3000 lat. W tamtym okresie w miejscu obecnej plaży znajdował się gęsty las dębowo-bukowy. Teoria jego powstania zakłada dwa scenariusze: albo dawni mieszkańcy wykarczowali teren, by zdobyć miejsce pod uprawę, albo doszło do rozległego pożaru. Tak czy inaczej, po nagłej zmianie poziomu morza i sztormach, pozostałości lasu zostały pogrzebane pod warstwami piasku i zakonserwowane przez słoną wodę. Morze Bałtyckie odsłoniło pradawne pnie Odsłonięcie zatopionego lasu to efekt działania Morza Bałtyckiego. Największe sztormy ostatnich lat spowodowały przesunięcia piasku i odsłoniły kilkadziesiąt pni, które przez wieki były całkowicie niewidoczne. Morze zabiera i morze oddaje – przesuwanie się wydm, cofanie lądu i silne fale to naturalny cykl życia tego regionu, a Zatopiony Las jest spektakularnym dowodem na siłę i kapryśność morza. Jak dotrzeć do Zatopionego Lasu? Zatopiony Las znajduje się w granicach Słowińskiego Parku Narodowego w województwie pomorskim, pomiędzy Czołpinem a Rowami, w pobliżu jeziora Dołgie Duże. Najłatwiej dotrzeć tam z parkingu przy byłej jednostce wojskowej w Czołpinie. Stamtąd należy ich wyznaczoną ścieżką (bez zbaczania, to teren parku narodowego) do morza, a następnie skręcić w lewo i wędrować plażą przez około 3 km. Cała malownicza trasa z parkingu liczy sobie około 4,5 km i po drodze podziwiać można nadmorskie wydmy i charakterystyczny, najodowany bałtycki krajobraz. Nie ma możliwości dojazdu samochodem. Zatopiony Las Cudem Polski 2025, który wkrótce może zniknąć Zatopiony Las w Czołpinie pokonał konkurentów i zwyciężył w prestiżowym plebiscycie „Cuda Polski” organizowanym przez magazyn „National Geographic Traveler”. Tam – głosami internautów – został wybrany najciekawszym, nie do końca odkrytym miejscem w całym województwie pomorskim. Nie ma się co dziwić: stwarza atmosferę jak z bajki czy filmowego planu, ale o jego magii może decydować także… ulotność. Wystarczy kolejny sztorm, by na setki lat został pogrzebany pod piaskiem. Tym razem warto się pospieszyć. Sponsorem plebiscytu jest: Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Jesiotr to dinozaur wśród ryb. Wspaniały kolos powoli wraca do wód Bałtyku
Jesiotr pływał w wodach Ziemi na długo przed pojawieniem się dinozaurów. W niemal niezmienionej formie przetrwał kolejne epoki geologiczne, zmiany klimatyczne i dryf kontynentalny. Jeszcze 100 lat temu Wisła i Odra stanowiły główne europejskie ostoje tego gatunku. Dopiero XX wiek przyniósł niemal całkowitą zagładę bałtyckiej populacji tej majestatycznej ryby. Teraz jesiotr powoli powraca, ale jego status wciąż nie jest pewny. Co warto wiedzieć na temat tego gatunku? Na to pytanie odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Pokaźna rodzina Duża ryba z niezwykłymi cechami Wędrówki jesiotra Niezwykły sposób żerowania jesiotra Ciche wyginięcie jesiotra Ryby jesiotrokształtne pojawiły się na Ziemi około 300 milionów lat temu. Bezpośredni przodek gatunków, które znamy dziś, wyewoluował natomiast we wczesnej jurze, około 200 milionów lat temu. Od tamtego czasu te niezwykłe ryby niemal się nie zmieniły. Jesiotry do dziś zachowały wiele cech swoich praprzodków, które są świadectwem ich starego rodowodu. Pokaźna rodzina Na rodzaj Acipenser składa się 19 żyjących gatunków, w obrębie których wyszczególnia się 5 podgatunków. Wszystkie występują w wodach półkuli północnej. Gatunkiem typowym jest Acipenser sturio, czyli jesiotr właściwy, zwany też zachodnim. Z naszej perspektywy znacznie bardziej interesujący jest jednak jesiotr ostronosy, a konkretnie – jego bałtycki krewniak. Duża ryba z niezwykłymi cechami Ryba ta jest uznawana za podgatunek jesiotra ostronosego (Acipenser oxyrinchus). W praktyce jesiotr bałtycki nie jest niczym innym niż wschodnią populacją gatunku, który do dziś licznie występuje u atlantyckich wybrzeży Ameryki Północnej. Morfologia jesiotra jest jednoznacznym świadectwem jego prastarego pochodzenia. Wydłużone, wrzecionowate ciało ryby jest pięcioboczne w przekroju poprzecznym. Głowę wieńczy charakterystyczny, spłaszczony i wydłużony pysk, który kształtem przypomina szpadel. Co ciekawe, skóra jesiotra jest pozbawiona typowych łusek. Pokrywa ją pancerz złożony z pięciu rzędów tarczek kostnych. Jeden znajduje się na grzbiecie, dwa na bokach i dwa na brzuchu. W części grzbietowej, ryba ma kolor od ciemno oliwkowego po niemal czarny. Boki są jaśniejsze, srebrzyste z oliwkowym odcieniem, a część brzuszna niemal – biała. Płetwa ogonowa jest heterocerkalna, czyli niesymetryczna z charakterystycznie wydłużonym i wysokim górnym płatem, co jest kolejną cechą pierwotną. Otwór gębowy znajduje się w dolnym położeniu. Jest bezzębny i wysuwany, co ułatwia zasysanie pokarmu z dna. Przed nim umieszczone są cztery mięsiste wąsiki wyposażone w niezwykle czułe kubki smakowe i mechanoreceptory, które służą do lokalizowania ofiar ukrytych w dennych osadach. Jesiotr bałtycki należy do największych ryb słodkowodnych i morskich. Maksymalna długość ciała przedstawicieli tego gatunku przekracza 5 m. Przeciętnie, dorosłe osobniki osiągają od 2,5 do nawet 4 m. Masa największych okazów dochodzi do 600 kg, przy czym należy podkreślić, że przeciętna waha się od 100 do 150 kg. Wędrówki jesiotra Jesiotr bałtycki jest gatunkiem anadromicznym, czyli dwuśrodowiskowym. Oznacza to, że jego cykl życiowy jest nierozerwalnie związany z dwoma odmiennymi ekosystemami. Większość dorosłego życia spędza w słonych wodach Morza Bałtyckiego, gdzie intensywnie żeruje i rośnie. Na okres rozrodu, podejmuje długą i wyczerpującą wędrówkę do wód słodkich, a konkretnie – w górę rzek. Ta strategia życiowa, choć ryzykowna, pozwala na wykorzystanie bogatych zasobów pokarmowych morza do osiągnięcia imponujących rozmiarów, a jednocześnie zapewnia potomstwu bezpieczne warunki do rozwoju w górnych odcinkach rzek. Tarło jesiotra bałtyckiego Jesiotr bałtycki jest rybą długowieczną (żyje nawet do 100 lat), a przez to późno dojrzewającą płciowo – samce w wieku 7–9 lat, a samice nawet w wieku 8 do 18 lat. Wiosną, zazwyczaj w kwietniu i maju, dojrzałe osobniki rozpoczynają podróż z morza w głąb lądu. Kierują się instynktem zwanym „homingiem”, który pozwala im wracać na te same tarliska, w których same przyszły na świat. W przeszłości jesiotry pokonywały setki kilometrów, docierając Wisłą aż na Śląsk, a Odrą do Raciborza, co było świadectwem niezwykłej drożności i zdrowia tych rzek. Niezwykły sposób żerowania jesiotra Dieta tych ryb jest uzależniona przede wszystkim od ich wieku i środowiska życia. Tuż po opuszczeniu otoczki jajowej, wylęg odżywia się drobnym planktonem. W rzecznym okresie życia na rybek poluje na larwy owadów, wieloszczety i skąposzczety. Gdy jako dorosłe osobniki spłyną do morza, ich dieta staje się znacznie bardziej zróżnicowana. Podstawę jadłospisu i jesiotra stanowią skorupiaki (głównie krewetki), mięczaki (małże i ślimaki) i drobne ryby denne, takie jak babkowate i dobijakowate. Przedstawiciele tego gatunku żyją przy dnie i to właśnie to środowisko determinuje ich sposób żerowania. Jesiotr powoli przesuwa się nad dnem, systematycznie „skanując” je za pomocą czułych wąsików. Po zlokalizowaniu ofiary błyskawicznie wysuwa swój rurkowaty otwór gębowy, zasysając pokarm wraz z wodą i mułem. Ciche wyginięcie jesiotra Zasoby jesiotra bałtyckiego zaczęły kurczyć się już w VIII wieku. Jednak prawdziwe załamanie populacji nastąpiło na przełomie XIX i XX stulecia. Wówczas spadek liczebności był tak drastyczny, że ryba straciła jakiekolwiek znaczenie gospodarcze. Wprowadzane stopniowo środki ochronne – częściowe zakazy połowów w 1918 i 1932 roku, a następnie całkowity zakaz od 1936 roku – okazały się spóźnione i niewystarczające. Po II wojnie światowej odnotowywano już tylko pojedyncze, incydentalne połowy. Ostatnie osobniki na terenie Polski widziano w latach 60. i na początku lat 70. XX wieku. Ostatni znany przedstawiciel dzikiej populacji bałtyckiej został złowiony w 1996 roku u wybrzeży Estonii – był to 50-letni samiec o długości 2,9 m i masie 136 kg. Przyczyny zakłady bałtyckiej populacji Wyginięcie jesiotra było dziełem nie jednego, a kilku czynników. W tym miejscu należy wskazać na: przełowienie – intensywne, nieuregulowane połowy dla cennego mięsa i ikry były głównym i pierwotnym powodem przetrzebienia populacji. Ze względu na swoje rozmiary i skupianie się w rzekach podczas tarła, jesiotry były łatwym celem; zanieczyszczenie wód – postępująca industrializacja i rolnictwo w XX wieku doprowadziły do masowego zrzutu ścieków przemysłowych, komunalnych i rolniczych do Wisły i Odry. Toksyczne substancje degradowały jakość wody, niszcząc tarliska i zabijając wrażliwe stadia rozwojowe ryb; regulację rzek – czynniki takie jak przekształcenie rzek w uregulowane drogi wodne, prostowanie koryt i likwidacja naturalnych siedlisk dodatkowo ograniczały możliwości życia i rozrodu jesiotra. Ostateczny cios Choć populacja jesiotra była już na skraju wymarcia, ostateczny cios zadała jej budowa zapory na Wiśle we Włocławku, ukończona około 1970 roku. Ta monumentalna konstrukcja zadziałała jak „ekologiczna gilotyna”, która trwale i nieodwracalnie przecięła kluczowe dla cyklu życiowego jesiotra połączenie między morzem a śródlądowymi tarliskami. Stanowiła barierę absolutnie nieprzekraczalną dla ostatnich ocalałych osobników, uniemożliwiając im dotarcie do miejsc rozrodu. Co więcej, powstały powyżej zapory zbiornik zaporowy stał się śmiertelną pułapką dla nielicznego narybku, który spływając w dół rzeki, trafiał do stojącej, głębokiej wody, gdzie stawał się łatwym łupem dla drapieżników. Misja: przywrócić jesiotra do Bałtyku W latach 90. XX wieku narodziła się idea przywrócenia tej ryby do Morza Bałtyckiego. Niestety, doszło wówczas do fatalnej pomyłki, która znacząco opóźniła działania. Przez długi czas w polskiej i europejskiej ichtiologii panowało przekonanie, że gatunkiem historycznie zamieszkującym Morze Bałtyckie i wpływającym do polskich rzek był jesiotr zachodni. Próby restytucji, podejmowane m.in. w oparciu o materiał genetyczny z Gruzji, gdzie występują reliktowe populacje jesiotra zachodniego, były z góry skazane na niepowodzenie. Przełom nastąpił dopiero po 2002 roku, kiedy to opublikowano wyniki przełomowych badań genetycznych. Analiza materiału DNA pobranego z muzealnych eksponatów jednoznacznie wykazała, że gatunkiem tym był w rzeczywistości jesiotr ostronosy. Jesiotr powoli powraca do swojego środowiska, ale nie można jeszcze ogłosić sukcesu. Istnieje potencjał do odbudowy, ale wymaga to długotrwałych działań. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
To miasteczko to polski „Przystanek Alaska”. Jeździmy tam dla dziewiczych plaż i dzikiej przyrody
Nie musiałam jechać aż tak daleko, żeby go odkryć. Wystarczyło wyruszyć nad Morze Bałtyckie. Mrzeżyno i okolice to wyjątkowy zakątek Polski.
Spis treści: Mrzeżyno. Ziemia odzyskana Gadające krzywe drzewa Zaślubiny z morzem Słoń nad Bałtykiem Mrzeżyno – informacje praktyczne Tu jest mój przystanek Alaska – powtarza raz za razem Olek, który wiele lat temu przyjechał do Mrzeżyna i się w nim zakochał. Bo dziewicze plaże, bo ludzie pełni dziwactw i pasji, bo jakby na końcu świata. Już po dwóch dniach spędzonych z nim w Mrzeżynie, Rogowie i Trzebiatowie zrozumiałam, co do mnie mówi. Bo choć nie widziałam łosia, który dreptałby środkiem wioski czy ulicy, to jelenie, sarny paradujące po dzikim nadmorskim lesie jak najbardziej. No i do tego cały ten ich słoń, który robi kolosalną przewagę nad fikcyjnym miasteczkiem Cicely z Przystanku Alaska. Ale po kolei. Mrzeżyno. Ziemia odzyskana Do portu wjeżdżamy od tyłu, parkujemy między kolorowymi kutrami, które kołyszą się miarowo na wietrze. Jest sztormowo, po sezonie, tak jak lubię. Uczę się zwalniać, co tutaj wydaje się nadzwyczaj łatwe. Zero kolorowych straganów, głośnej muzyki, plastiku i parawanów na plaży. Otwieram drzwi rodzinnego baru, właściwie legendarnej wędzarni o niewyszukanej nazwie Bar Portowy, i niemal od progu czuję, że tego właśnie szukam, tego potrzebuję. To miejsce niczego więcej nie udaje od tego, czym jest. Drewniana prosta konstrukcja tuż obok malowniczego ujścia Regi do morza uchodzi za kultową. Przyciąga turystów i lokalsów zarówno atmosferą, jak i genialną rybą. Tak więc zachodzą tu w kaloszach pracownicy portu, właściciele psów po długich nadmorskich spacerach, na herbatę wpadają przewodnicy czekający na grupy, są turyści, jestem ja. Szef, który niespiesznie nabija na haczyki kawałki ryby do wędzenia, rybołówstwo ma w genach. W morze przed wschodem słońca wypływał jego dziad i ojciec. Nie mówi dużo, jakieś półsłówka, oszczędny w słowach, nie jest od zabawiania, tym bardziej od odpowiadania na pytania. Ryby, które ładuje nam na talerze, są pierwsza klasa. Świeże, prosto przyrządzone, doskonałe. Wcinam tatara z polskiego łososia, turbota i węgorza, oblizuję palce i słucham opowieści o tym dzikim kawałku Polski położonym nad Bałtykiem. A jest on szczególny, można powiedzieć, że fragment ziemi odzyskanej, przynajmniej dla turystyki. Przez całe dziesięciolecia było miejscem zamkniętym, zoną niedostępną dla zwiedzających. Stacjonowały tutaj oddziały wojskowe, mieścił się poligon niemiecki i polskie jednostki rakietowe. Mieszkali tu mundurowi, a plaże i lasy były niedostępne i objęte kontrolą. I pewnie dzięki temu ten nadmorski kurort rozwijał się nieco inaczej od pozostałych. I pewnie dlatego też ci, którzy tu żyją od dawna, czują się jak bohaterowie „Alaski”, odcięci od reszty świata. Odmierzająca świat własnym rytmem jedna wielka rodzina, znająca swoje tajemnice i dziwactwa. I jak to w rodzinie, niektórzy nieco szaleni, za to wszyscy bezwarunkowo zakochani w tym kawałku ziemi. I dla niej zrobią naprawdę wiele. Gadające krzywe drzewa Dziś szlabanów i przepustek tu nie ma, są za do dzika linia brzegowa, złoty piasek na szerokich dziewiczych plażach, którymi spacerować można godzinami, otwarty port, gdzie siedząc, obserwujesz, jak statki wypływają w morze i jak z niego powracają. Do tego całkiem dobre zaplecze gospodarcze i mnóstwo nietuzinkowych hoteli, hotelików, pensjonatów. Mam wrażenie, że wszyscy się tu znają. Słucham z otwartą buzią opowieści, które pachną legendami z kraju mchu i paproci. Bo czy słyszeliście kiedyś o magicznym krzywym lesie, który wyrósł na wydmach między Mrzeżynem a Pogorzelicą? No właśnie. Dlatego choć wieje, a nawet coś tam z nieba kropi, wsiadam na rower, by do niego dotrzeć. Mam szczęście, las spowija mgła, dzięki czemu jawi się przed moimi oczami niczym z baśni. Czuję się w nim jak bohaterka Tolkienowskich powieści i wyobrażam sobie, że nocą te krzywe drzewa mogą nieźle nastraszyć. Patrzę na dziwnie poskręcane sosny sadzone jakieś 140 lat temu przez niemieckich leśników, przypominające pogarbione postaci, które coś tam do siebie szepcą. Ich pnie, poplątane gałęzie tworzą sieć niebywałych ruchomych figur. A kiedy jeszcze pada i świszczy mocno wiatr, który nimi porusza, robi się naprawdę ciekawie. Zaślubiny z morzem Wracam do portu, zostawiam rower i ruszam na miejsce zaślubin z morzem. Stoi tu dziś pomnik, a mój przewodnik przypomina, że Mrzeżyno to jedyna miejscowość nad Bałtykiem, gdzie morzu ślubowali ułani. Spacerujemy lasem, w którym pachnie mokrą ziemią i mchem, a potem wpadamy do Daniela. Bistro bar Daniel przy Bałtyckiej to przede wszystkim zupa rybna po 29 zł i dorsz z pieca za 70. Zupa jest pyszna, dorsz też doskonały. To nie wszystkie niespodzianki. Olek zabiera mnie w kierunku Rogowa, gdzie zatrzymujemy się przy jeziorze Resko. W latach 30. XX w. tuż przy nim była tu niemiecka baza lotnicza, a na jeziorze lądowały wodnopłaty. Jest i mrożąca w żyłach historia. Z Rogowa w 1945 r. wylatywały niemieckie samoloty z ewakuowanymi cywilami. Jeden z nich zaraz po starcie runął na ziemię, a właściwie do wód jeziora. Na pokładzie znajdowało się około stu osób, także dzieci. Przyczyna awarii nie jest znana, z katastrofy miała się uratować jedna kobieta. Wrak wciąż tkwi na dnie akwenu. Tak się czasami zdarza, że nie udaje się wyjaśnić przyczyn tragedii i odpowiedzieć na wszystkie pytaniami, choćby na to, czy w jeziorze, jak mówią lokalne plotki, tkwi też fragment bursztynowej komnaty. Słoń nad Bałtykiem Wiem, miało być o słoniu. I ten słoń faktycznie nad Bałtykiem był. Egzotyczny, rodem z Cejlonu, nauczony takich sztuczek, że włosy stawały dęba. No bo jak inaczej zareagować na to, kiedy zwierzę strzela z muszkietu? To musiał być odlot. Słonica indyjska o imieniu Hansken żyła w wieku XVII i była wielką podróżniczką. Wraz z trenerem jeździła po Europie, machała flagą, grała na bębnie, podnosiła trąbą pieniądze. Nie wiem, co dziś by powiedzieli obrońcy praw zwierząt, wówczas była prawdziwą bohaterką, która zachwyciła nawet Rembrandta (namalował ją). Nie mogło być inaczej w Trzebiatowie, do którego zajeżdżała w latach 1638–1640. Entuzjazm musiał być na tyle wielki, że anonimowy artysta uwiecznił ją w technice sgraffito na jednej z kamienic przy Rynku. Wizerunek ma 4 m długości i szerokości. To nie wszystko. Dziś ku czci słonicy powstał turystyczny szlak miejski, który prowadzi przez dziewięć kluczowych punktów w mieście, m.in. przez Rynek, ratusz, mury obronne, Basztę Kaszaną, most nad Regą, kaplicę św. Ducha. Przy każdym znajduję tablicę informacyjną z sylwetką słonia, a trasa ma formę gry miejskiej. Okazała słonica jest symbolem miasta, ma swój mural i cieszy się należytym szacunkiem. Malowidło z jej wizerunkiem powstało jako pierwszy spośród miejskich murali, bo są jeszcze inne, w sumie 13. Zamierzam poznać jeszcze malowniczy szlak wodny. Przede mną rejs Regą z Trzebiatowa do Mrzeżyna. Mówią, że to jedna z ciekawszych tras kajakowych północnej Polski. Dzika i malownicza. Kto ma ochotę wskoczyć ze mną do kajaka? Mrzeżyno – informacje praktyczne Nocleg W Mrzeżynie można spać w domkach w lesie, np. w Folga Resort (dom z jedną sypialnią od 390 za dobę), a w apartamencie Art Boulevard od 380 zł. W Domu Wypoczynkowym „Słoneczny” pokoje są od 80 zł za dobę. Zwiedzanie rowerem Przez Trzebiatów i Mrzeżyno przebiega międzynarodowy szlak rowerowy wokół Bałtyku R-10. Został wytyczony wzdłuż wybrzeża. W większości ośrodków są rowery, polecam także wypożyczalnię w Mrzeżynie przy ulicy Trzebiatowskiej 11. Ceny za rower trekkingowy od 40 do 60 zł, elektryczny od ok. 110 zł za dobę. Kajakiem po Redze Na Redzie można pokonywać krótsze odcinki, kilkugodzinne, jak i zaplanować sobie całodniową wyprawę. Malownicze trasy są z Trzebiatowa do Mrzeżyna (15 km, ok. 3 godz.) albo z Borzęcina do Trzebiatowa (16 km, czas płynięcia ok. 3,5 godz.) czy Resko–Taczały (14 km, czas płynięcia 2–4 godz.). Ceny od 40–50 zł za osobę. Źródło: archiwum NG Nasz ekspert Katarzyna Kachel Dziennikarka, redaktorka, terapeutka i trenerka oddechu, autorka książek. Absolwentka filologii polskiej, miłośniczka kina, jedzenia i podróży – zarówno tych bliskich, w głąb siebie, jak i dalszych. Stroni od głównych atrakcji turystycznych i luksusowych hoteli, nie przepada za poleceniami w stylu „Musisz to zobaczyć!”. Interesuje ją człowiek oraz pamięć miejsca; fascynują ją regiony pogranicza i przestrzenie nieoczywistych styku. Chętnie schodzi z utartych szlaków.
„Jeżdżę tam dla kąpieli w lodowatym Bałtyku i żytniego chleba” – te wyspy to raj dla introwertyków
Podróż przez Estonię to nieustanny zachwyt nad lekkością życia i naturą. Jej wyspy Sarema, Pakri i Kihnu to oazy spokoju. Warto tam wpróbować estońskiego podejścia do saunowania. Sauny w Estonii to część dziedzictwa narodowego i społecznego. Na wyspach Sarema, Pakri i Kihnu poznasz, jak ważne są dla lokalnych mieszkańców i jak wygląda ten rytuał.
Spis treści: W saunie na Sarema – gorąco, nago i po estońsku Pakri bez promów i bez lasów – najdziwniejsze wyspy Estonii? Na Kihnu rządzą kobiety i nie ma bankomatów Jak zaplanować podróż na estońskie wyspy – Wszyscy będziemy na golasa i spędzimy dużo czasu w bardzo wysokiej temperaturze – Malle uśmiecha się szeroko, nie mogąc się doczekać, aż wejdziemy do sauny. Nie jestem do końca przekonany co do tego pomysłu. Tym bardziej że Mallego i grupkę jego znajomych poznałem może z godzinę temu. Wypiliśmy po piwie i okazało się, że za chwilę mamy wylądować całą grupą w drewnianym pomieszczeniu pełnym gorącej pary. Wszyscy bez ubrań. Cóż, mam, co chciałem. Nie da się podróżować po Estonii, nie odwiedzając saun. W tym kraju przesiadywanie w rozgrzanych do oporu pomieszczeniach jest sportem narodowym. I fundamentem relacji społecznych. W saunie na Sarema – gorąco, nago i po estońsku Sauna, przed którą stoimy, jest niepozorną budką skleconą z desek, ulokowaną na nadmorskich wydmach. Jestem na wyspie Sarema będącej częścią bałtyckiego archipelagu na zachodnim krańcu Estonii. I choć prawdziwym zagłębiem saun w tym kraju jest południowo-wschodni rejon, pomieszczenia do sesji w wysokiej temperaturze rozsiane są tu w zasadzie wszędzie. W Estonii jest ich ok. 3 tys., a o znaczeniu tych miejsc w lokalnej kulturze opowiadał dokument „Siostrzeństwo świętej sauny” (w 2023 r. film zdobył nominację do Oscara). Krótko mówiąc, saunowanie to tu poważna sprawa. Lepiej więc nie denerwować Estończyków, wspominając o tym, że to przecież Finowie są najbardziej znani z zamiłowania do przesiadywania w gorącym powietrzu. Gdy tylko o tym napomknąłem, Malle zrugał mnie bezceremonialnie, a odzyskanie jego względów wymagało postawienia mu kolejnego piwa. – To nasze sauny są wpisane na listę dziedzictwa kulturowego UNESCO! – pieklił się. – Nasze, nie fińskie! Miał rację. Estońska kultura saunowa trafiła na listę już w 2014 r. – fińska została wpisana dopiero w 2020 r. Tę potyczkę Estończycy więc niewątpliwie wygrali. Żeby nie drażnić mojego nowego znajomego, nie wspomniałem już, że UNESCO umieściło w estońskim spisie wyłącznie sauny dymne. O pochodzeniu wszystkich pozostałych nadal można dyskutować, a spór o to, który kraj jest ojczyzną saunowania, pozostanie zapewne jeszcze długo nierozstrzygnięty. Choć mamy lato, Bałtyk nie jest zbyt ciepły. Miałem nadzieję, że zaczniemy od rozgrzania się, a dopiero później wskoczymy do morza, okazuje się jednak, że Estończycy preferują odmienną kolejność. Zrzucamy ubrania i świecąc gołymi tyłkami, pędzimy do wody. Plan jest taki, że mamy się kilka razy zanurzyć po szyję i wracać na brzeg, jednak okazuje się, że przy plaży jest dość płytko, musimy więc pobiec przez wodę dość daleko od brzegu. Zanim więc porządnie się zanurzę, już szczękam zębami. Pozostaje mi iść za poradą towarzyszy i nie myśleć, lecz po prostu robić, co trzeba. Na szczęście po chwili zmierzamy już ku drewnianemu domkowi, który jawi mi się teraz niczym ocalenie. Wewnątrz, jak w sypialnym wagonie, czekają na nas piętrowe ławy, na których możemy się położyć. Gwałtownie rozszerzające się naczynia krwionośne przyjmują ochoczo fale napływającej krwi i całe moje ciało zalewa wyciskający łzy z oczu przypływ euforii. Ktoś polewa wodą gorące kamienie i pomieszczenie wypełnia się gęstą parą, przez którą nic nie widzę. Jest mi zadziwiająco dobrze. Wkrótce robi się tak gorąco, że zaczynam się rozpływać i wspominać z rozrzewnieniem lodowatą wodę Bałtyku. Teraz jednak, zamiast do wody, przenosimy się do izby obok, gdzie jest nieco chłodniej i leżąc na dywanach możemy odsapnąć, popijając herbatę. To jednak nie koniec sesji – cykl: zimna kąpiel, sesja parowa, odpoczynek, powtarzamy kilkakrotnie (dokładając jeszcze okładanie się brzozowymi witkami). Spotkanie przeciąga się na kilka godzin, a podczas niego nie tylko pozbywam się litrów potu, ale też odbywam cały ciąg rozmów o wszystkim i niczym – i gdy w końcu opuszczam saunę, czuję się, jakbym spędził ten czas z grupą najlepszych, znanych od zawsze przyjaciół. Żytni chleb Estonia jest światem kameralnym, zasady panujące w tak uwielbianych tu saunach odzwierciedlają więc też rzeczywistość kraju. Ważne są tu bliskość z naturą, pieczołowicie tworzona tkanka społeczna i dość swobodny stosunek do najnowszych trendów. Zamiast podążać za zmieniającymi się modami, żyje się w zgodzie z tradycją (co nie przeszkodziło krajowi zostać liderem informatyzacji). Na estońskich wyspach da się to zauważyć szczególnie. Gdy trafiłem na Saremę i opuściłem dość ruchliwy port, znalazłem się w spokojnej przestrzeni pełnej drzew, łąk, pól i malutkich wiosek. Sarema przez wieki pełniła rolę estońskiego spichlerza i do dziś łany zboża ciągną się tu niemal po horyzont. – Czarny chleb żytni jest dla nas bardzo ważnym elementem kulturowym – wytłumaczył mi kelner w przydrożnej knajpce, gdy zatrzymałem się na śniadanie. – Wypiekamy go przynajmniej od średniowiecza. Pieczywo ulepione z wyspiarskiej mąki trafiało na stoły całej wschodniej i środkowej Europy. – Nasze przysłowie mówi, że jeżeli nie zjesz dwóch kromek żytniego chleba, twój dzień nie może być udany – dodaje mężczyzna, podsuwając mi koszyk z pieczywem. Tradycyjnie wyrabiało się je na zakwasie, a ciasto musiało dojrzewać przez minimum 17 godz. Dziś od tej zasady coraz częściej się odchodzi, na wyspie wciąż jednak na szczęście działają rzemieślnicze piekarnie, które trzymają się dawnych, dobrze sprawdzonych metod. Ślady po uderzeniach meteorytów Na Saremę przyjechałem jednak nie po chleb, lecz aby zobaczyć miejsce kosmicznego bombardowania. Ślady po uderzeniach meteorytów można znaleźć w całym kraju, jednak bałtycka wyspa miała wyjątkowego pecha – na zaledwie kilometrze kwadratowym jest tu aż dziewięć kraterów po przybyszach z nieba. Nalot prawdopodobnie miał miejsce ok. 4 tys. lat temu, a gęstość ostrzału wzięła się z jednego, ważącego ok. 10 tys. ton meteoru, który wchodząc w atmosferę, rozpadł się na kilka mniejszych. Te kosmiczne okruchy pędziły z prędkością 10–20 km/s i spadając, narobiły sporo szkód. Drzewa zostały zmiecione w promieniu 6 km, a gigantyczne pożary dopełniły obrazu zniszczenia. Wyobrażenie sobie tego kataklizmu przychodzi mi jednak teraz z trudem. Patrzę na krater, który jest oczkiem wodnym otoczonym 16-metrowej wysokości wałem ziemi. Słucham szumu drzew i w tej spokojnej atmosferze nie jestem w stanie dopatrzeć się nawet najmniejszych śladów dramatyzmu. O szczególnym znaczeniu tego miejsca ludzie wiedzieli jednak już na długo, zanim weszliśmy w epokę oświeconej nauki – 2,5 tys. lat temu zbudowano tu świątynię, po której dziś nie ma już śladu. Ówcześni mieszkańcy wyspy składali w niej ofiary bóstwom, najwyraźniej przeczuwając, że krater Kaali nie jest zwykłą dziurą w ziemi i że w jego powstaniu miały udział siły wyższe. Pakri bez promów i bez lasów – najdziwniejsze wyspy Estonii? Sarema jest największą estońską wyspą, dla odmiany postanawiam odwiedzić też dużo mniejsze, bliźniacze Pakri, na które nie kursują żadne oficjalne promy. By się na nie dostać, trzeba się wybrać w rejs prywatnym kutrem, o co nie jest specjalnie trudno, gdyż kursują one regularnie, wioząc towary codziennego użytku. Pakri są wapiennymi okruchami skał, na których – co jak na Estonię nietypowe – nie rosną żadne lasy, a jedynie dość wątła trawa i krzewy jałowców. To krajobraz bardziej przypominający tereny basenu Morza Śródziemnego niż wybrzeże Bałtyku. Na obu wyspach mieszkali niegdyś Szwedzi tworzący społeczność Rannarootsi. W 1940 r., gdy Estonia była pod radziecką okupacją, Pakri jednak zmilitaryzowano i wyludniono. Większość z nich wróciła do swojej ojczyzny. Na wyspach urzędowali jedynie żołnierze Armii Czerwonej, a po ich wycofaniu zamieszkało tu kilka estońskich rodzin, którym zależy na ponownym ożywieniu wysp. Powołano nawet stowarzyszenie Pakri Rannad, którego głównym zadaniem jest odbudowa rolniczej i pasterskiej tradycji wysp. Spędzam tu kilka godzin, przechadzając się bez większego celu po pastwiskach i mijając co jakiś czas postawione przez Rosjan wojskowe budynki. Zachodzę do opustoszałych szwedzkich wiosek, które przemieniły się już w ledwo widoczną linię dawnych zabudowań i kilka wyróżniających się punktów: cmentarza, kapliczki, dzwonnicy kościoła. W końcu docieram do kamienistej plaży, gdzie spotykam Neeme, jedną z działaczek stowarzyszenia. – Powoli na nowo stawiamy domy i wznawiamy uprawy – mówi. – Zależy nam, by działać w sposób zrównoważony. Tak żeby ludzie byli tu tylko jednym z elementów naturalnego krajobrazu i nie czuli się zarządcami wysp. Może staniemy się przez to inspiracją dla innych miejsc i uda nam się choć trochę naprawić świat. Na Kihnu rządzą kobiety i nie ma bankomatów Jeszcze inny sposób na kształtowanie świata mają mieszkańcy mającej zaledwie ok. 16 km² wyspy Kihnu. A właściwie mieszkanki, bo to rządy kobiet wyróżniają to miejsce spośród innych. Natknięcie się tu na mężczyznę wymaga trochę szczęścia. Ich nieobecność nie jest jednak efektem walki płci, lecz historii. W połowie XIX w. męscy przedstawiciele wyspiarskiej społeczności, poszukując zarobku, zajęli się rybołówstwem i polowaniem na foki, a więc pracą wymagającą wielomiesięcznego przebywania na morzu. W domach zostały kobiety i to one, chcąc nie chcąc, przejęły zarządzanie wyspą. Matriarchalna kultura zakorzeniła się na Kihnu tak mocno, że w 2008 r. UNESCO wpisało ją na listę niematerialnego dziedzictwa ludzkości. Dziś, nawet jeżeli mężczyźni pojawiają się już na wyspie dużo częściej, trzymają się raczej z boku. – Żyje tu około pięćset osób – mówi Mare Matas, jedna z mieszkanek Kihnu. – W tym może z pięciu mężczyzn przebywa tu na stałe. Reszta pracuje na morzu, mój mąż też. Stan cywilny mojej rozmówczyni zdradza fartuch przykrywający tradycyjną pasiastą spódnicę zwaną kort. Są one tu na tyle popularne, że na ulicy naliczyłem zaledwie kilka osób w nowoczesnych ubraniach. Równie widoczne są też rowery i poradzieckie motocykle – ruch samochodowy na wyspie nie istnieje. Podobnie jak bankomaty, hotele, sklepy sieciowe i całoroczne restauracje. Kihnu jest w jakimś sensie światem sprzed dziesięcioleci i między innymi właśnie to przyciąga turystów (nie musicie się jednak obawiać tłumów). Śladem przeszłości jest też tradycyjna, ponadstuletnia sauna w gospodarstwie Miku Talu, która wygrała konkurs na najlepszy tego typu obiekt na wyspie. Prowadzi mnie do niej Vivika Tapp, córka właścicieli gospodarstwa. Sufit i drzwi do sauny są tak niskie, że wchodząc, muszę się pochylić. – Jeżeli nie chcesz wyjść stąd czarny, lepiej nie opieraj się o ściany – śmieje się Vivika. – Przez ponad wiek używania osadziła się na nich sadza z dymu – uprzedza. To najbardziej tradycyjny typ estońskiej sauny. Powietrze ogrzewane jest z sąsiedniego pomieszczenia, w którym do pieca ładuje się pokaźne ilości drewna. Fala gorąca wpływa do sauny. Nagrzanie pomieszczenia trwa ok. 4 godz., później jest ono wentylowane, by pozbyć się dymu. I znów przez kolejne 4 godz. niewielki domek dalej się nagrzewa – idealne warunki do saunowania to 70–90 stopni Celsjusza. – Wszystko gotowe, możemy zaczynać – zachęca Vivika. Przed sauną czeka już kilku gości – turyści, sąsiadki i jakiś zabłąkany męski mieszkaniec wyspy. Jak na komendę wszyscy zrzucamy ubrania. Po kilku dniach spędzonych w tym kraju nagość już mnie nie peszy i z przyjemnością myślę o najbliższych godzinach spędzonych w niewielkim rozgrzanym pomieszczeniu. Jak zaplanować podróż na estońskie wyspy Dojazd Samolotem LOT-u bezpośrednio z Warszawy do Tallinna. Koszt biletu to ok. 800 zł w dwie strony; lot.com. Dalej autobusem do Virtsu. Autobusem linii Lux Express lub FlixBus. Cena biletu w jedną stronę do stolicy Estonii latem zaczyna się od ok. 200 zł, ale podróż jest bardzo długa – ponad 16 godz. Transport Pomiędzy największymi wyspami Estonii kursują promy pasażersko-samochodowe. Połączenia z Virtsu na wyspę Muhu, z której mostem wjeżdża się na Saremę, zaplanowane są co 40 min, a sama przeprawa trwa pół godziny. Koszt przeprawy (auto i 2 os.) to 20–25 euro w jedną stronę. Na Kihnu statki pływają tylko 3–4 razy na dobę (z Munalaid) oraz raz w tygodniu z Parnawy. Jeżeli nie zarezerwujesz wcześniej biletów, obowiązuje zasada „kto pierwszy, ten wygrywa”. Lepszym sposobem może być przeprawa bez auta i poruszanie się po wyspie rowerem; visitestonia.com. Nocleg W Estonii obowiązuje znana ze Skandynawii zasada wolnego biwakowania, co oznacza, że możemy swobodnie rozbić namiot na dziko (prawo igaüheõigus), pod warunkiem że pozostawimy miejsce takim, jakie je zastaliśmy. Pamiętajcie o zakazie prania odzieży i mycia naczyń w rzekach i jeziorach. Jeżeli zależy wam na większych wygodach, polecam m.in. Meri Seaside Hotel & SPA w Kuressaare na wyspie Sarema. Ceny za pokój 2-osobowy zaczynają się w okolicach 300 zł. Jedzenie Umiłowanie Estończyków do chleba przejawia się także atencją do kwasu chlebowego (kali). Popularną przekąską są kanapki z żytniego chleba z pastą jajeczną i śledziem lub szprotem. Na deser Estończycy zajadają kamę – prażoną mąkę jęczmienną, żytnią i owsianą z dodatkiem grochu. Tę zadziwiającą mieszankę dodaje się do maślanki, kefiru lub mleka. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Michał Głombiowski Zaczynałem w dziale motoryzacyjnym jednego z trójmiejskich dzienników, ale szybko odkryłem, że bardziej niż samochody interesuje mnie sama droga. Naturalnym krokiem była zmiana zainteresowań – po doświadczeniach m.in. w „Gazecie Wyborczej” i „Rzeczpospolitej” związałem się z polską edycją „National Geographic Traveler”, z którą współpracuję od kilkunastu lat. Dla magazynu przygotowałem kilkaset artykułów i napisałem trzy książki podróżnicze (jedna z nich została nagrodzona Magellanem). Najbardziej cenię długie, niespieszne wyprawy, wierząc, że w dziennikarstwie podróżniczym najważniejsza jest dobrze opowiedziana historia.