Jesień pod żaglami w Chorwacji. Poza sezonem Adriatyk odsłania zupełnie nowe oblicze
Kiedy letni gwar cichnie, nad Adriatykiem zaczyna się zupełnie inny czas. Porty i zatoki kuszą ciszą i przestrzenią. Temperatura sprzyja dłuższym rejsom i zwiedzaniu urzekających miejsc. To idealny moment, by żeglować w rytmie morza, w spokoju odkrywać wyspy i cieszyć się smakiem lokalnej kuchni.
Chorwackie wybrzeże jest jak mozaika ułożona z ponad tysiąca wysp, przystani i zatok, w której każdy element ma swój własny rytm i smak. To miejsca, w których historia splata się z codziennym życiem, a żeglowanie jest czymś więcej niż sportem czy rozrywką – staje się sposobem na doświadczanie świata. Pełna łagodniejszego słońca jesień nadaje mu wyjątkowego charakteru. Rejsy między wyspami stają się podróżą w ciszy, którą zakłócić może jedynie plusk fal i krzyk mew. Komfort żeglowania Jesienią warunki na Adriatyku sprzyjają nie tylko żeglowaniu, ale też spokojnemu zwiedzaniu. Woda utrzymuje przyjemną temperaturę, co pozwala kąpać się jeszcze w październiku, a powietrze jest rześkie rano i ciepłe w ciągu dnia. Brak upałów ułatwia aktywność od rana do wieczora – można bez zmęczenia spacerować po nadmorskich miasteczkach, odkrywać ukryte zatoki czy wyruszać w dłuższe rejsy. Wyspy i miasta pełne historii Chorwackie wyspy i nadmorskie miasta skrywają historie sięgające starożytności. Korčula, według tradycji miejsce narodzin Marco Polo, zachwyca średniowieczną zabudową i układem ulic w kształcie rybiego szkieletu, który chronił mieszkańców przed wiatrem. Hvar przyciąga nie tylko słoneczną pogodą, ale też najstarszym w Europie teatrem publicznym i lawendowymi polami. Na wyspie Lošinj, zwanej Wyspą Witalności, panuje mikroklimat sprzyjający zdrowiu, a w tutejszym Muzeum Apoksyomenosa przechowywana jest starożytna grecka rzeźba wydobyta z morskich głębin. Vis i Lastovo przez lata były zamknięte dla turystów ze względu na strategiczne znaczenie – dziś można tu zobaczyć dawne bazy wojskowe, ukryte tunele i porty podziemne. Brač słynie z kamienia, z którego powstał m.in. Pałac Dioklecjana w Splicie oraz z pięknej plaży Zlatni Rat, zmieniającej kształt w zależności od kierunku fal. Smaki chorwackiego wybrzeża Kuchnia chorwackiego wybrzeża opiera się na świeżych, lokalnych składnikach. W Dalmacji dominują ryby i owoce morza – dorada, labraks, tuńczyk błękitnopłetwy, sardynki czy ośmiornice. Popularny jest brudet – gulasz rybny z pomidorami, oliwą i winem, podawany z polentą. Na wyspach, zwłaszcza na Braču i Pagu, ceniona jest jagnięcina o delikatnym smaku, wynikającym z wypasu na pastwiskach porośniętych ziołami. Na Istrii królują trufle, fuži (lokalny makaron) i sery owcze, a także oliwa z oliwek uznawana za jedną z najlepszych na świecie. W zatoce Kvarner warto spróbować tamtejszych krewetek, podawanych w prosty sposób z oliwą i czosnkiem. Do potraw serwuje się wina z lokalnych szczepów winorośli: Plavac Mali z półwyspu Pelješac, Pošip i Grk z Korčuli, Bogdanuša z Hvaru, Vugava z Visu, Malvazija z Istrii czy Žlahtina z Krku. Każdy region ma swoją specjalność, a jesienne rejsy pozwalają degustować je w lokalnych restauracjach, często prowadzonych przez rybaków. Park Narodowy Brijuni – historia i egzotyka Archipelag Brijuni u wybrzeży Istrii to zespół 14 wysp i wysepek, które łączą w sobie niezwykłe bogactwo przyrody z cennym dziedzictwem kulturowym. Największa z nich, Veliki Brijun, była zamieszkana już w czasach prehistorycznych, a w epoce rzymskiej stała się luksusową enklawą dla zamożnych mieszkańców Puli. Do dziś można tu zobaczyć ruiny imponujących rzymskich willi w zatoce Verige, resztki term, mozaiki podłogowe oraz fragmenty portu. W średniowieczu na wyspie w zatoce Dobrika wzniesiono castrum (rzymski obóz warowny), które przez stulecia pełniło funkcje obronne. Jednym z największych skarbów Brijuni jest liczące ponad 1600 lat drzewo oliwne, które wciąż owocuje. Współczesna historia wysp związana jest z Josipem Brozem Titą, który uczynił je swoją letnią rezydencją i gościł tu najważniejsze postaci XX wieku, m.in. królową Elżbietę II, Richarda Burtona, Sophię Loren czy Elizabeth Taylor. Brijuni to także unikatowy Park Safari, w którym obok rodzimych muflonów, jeleni i danieli żyją egzotyczne zebry, lamy, strusie, papugi oraz słoń indyjski. Zwiedzanie wysp możliwe jest pieszo, na rowerach, kolejką turystyczną lub pojazdem elektrycznym. Rejs z portu w miejscowości Fažana trwa zaledwie 15 minut. Park czynny jest przez cały rok, a jego oferta zmienia się w zależności od sezonu – wiosną zachwycają kwitnące ogrody, latem można uczestniczyć w wydarzeniach plenerowych, jesienią podziwiać spokojniejsze oblicze wysp, a zimą korzystać z wyjątkowego spokoju i braku turystów. Park Narodowy Kornati – labirynt wysp Park Narodowy Kornati obejmuje 89 wysp, wysepek i skał rozsianych na obszarze 217 kilometrów kwadratowych, co czyni go najbardziej zróżnicowaną grupą wysp w regionie Morza Śródziemnego. Surowy, skalisty krajobraz, niemal pozbawiony roślinności, kryje bogatą historię i niezwykłe formacje geologiczne. Jego najbardziej charakterystycznym elementem są „korony” – strome klify od strony otwartego morza. Najwyższa korona na wyspie Klobučar wznosi się na ponad 80 m, a najdłuższa na wyspie Mana ma 1350 m długości. Na Kornatach łatwo można znaleźć też ślady obecności człowieka sprzed wieków – twierdza Tureta z VI wieku, ruiny weneckiej fortyfikacji na wyspie Vela Panitula czy pozostałości rzymskich budowli. W kaplicy Matki Boskiej z Tarac co roku w pierwszą niedzielę lipca odbywa się natomiast tradycyjna pielgrzymka na łodziach, która gromadzi mieszkańców i żeglarzy z całej Dalmacji. Bardzo charakterystycznym elementem krajobrazu tego archipelagu są wniesione bez użycia zaprawy kamienne murki suhozid, które wyznaczały granice pastwisk i pól uprawnych. Ich łączna długość na wyspach archipelagu to około 330 kilometrów. Kornati to także raj dla nurków i miłośników snorkelingu – pod wodą żyje ponad 850 gatunków zwierząt i 350 gatunków alg, a przy odrobinie szczęścia można spotkać delfiny butlonose i żółwie karetty. Do parku można dotrzeć wyłącznie drogą morską – własnym jachtem (po wykupieniu biletu wstępu) lub w ramach zorganizowanych rejsów z portów w Szybeniku, Murterze czy Zadarze. Najlepszy czas na wizytę to wiosna i jesień, gdy pogoda jest łagodna, a turystów znacznie mniej niż w szczycie sezonu. Park Narodowy Mljet – zielone jeziora i legenda Odyseusza Mljet to najbardziej zielona wyspa Chorwacji, a jej północno-zachodnia część objęta jest ochroną jako park narodowy. Około 90% powierzchni pokrywają lasy sosny alpejskiej, a największą atrakcją są dwa słone jeziora – Veliko i Malo Jezero – połączone wąskim przesmykiem. Na środku Veliko Jezero znajduje się wyspa św. Marii z XII-wiecznym klasztorem benedyktynów, do którego kursują małe łodzie. Latem woda w jeziorach jest cieplejsza niż w otwartym morzu, co czyni je idealnym miejscem do kąpieli i kajakowania. Z punktu widokowego Montokuc rozciąga się panorama na Pelješac, Korčulę i Lastovo, a dojście zajmuje około 45 minut pieszo. W parku żyje wiele chronionych gatunków roślin i zwierząt, w tym endemiczne rośliny takie jak Centaurea ragusina, a w wodach jezior – jedno z największych na świecie skupisk koralowca Cladocora caespitosa. Poza granicami parku warto odwiedzić jaskinię Odyseusza w pobliżu wioski Babino Polje. Według legendy to tutaj grecki heros spędził siedem lat u boku nimfy Kalipso. Wejście do jaskini możliwe jest zarówno od strony morza, jak i stromą ścieżką z lądu. Na wschodnim krańcu wyspy leży Saplunara – zatoka z dwiema piaszczystymi plażami, Velika i Mala Saplunara, a na południu – odosobniona zatoka Blace, idealna na spokojny odpoczynek. Na Mljet można dopłynąć promem z Dubrownika lub z miejscowości Prapratno na półwyspie Pelješac. Park czynny jest przez cały rok, jednak najspokojniej jest tu wiosną i jesienią, kiedy temperatura sprzyja pieszym i rowerowym wycieczkom, a jeziora zachwycają kolorami. Jesienią na Adriatyku każdy rejs jest inny. Można bez pośpiechu odkrywać kolejne wyspy, cumować w małych portach, degustować lokalne potrawy i wina, a także poznawać historię tych miejsc. Od Istrii po Dubrownik, od Brijuni po Mljet – żegluga jesienią daje poczucie swobody. Warto się przekonać o tym samemu, szczególnie że do Chorwacji można bardzo łatwo i szybko dolecieć bezpośrednio z wielu lotnisk w Polsce. Więcej informacji o podróżowaniu po tym kraju znajduje się na stronie www.chorwacja.hr. Materiał promocyjny Chorwackiej Wspólnoty Turystycznej
Stari Grad – jedno z najstarszych miast w Europie. Co zobaczyć w chorwackiej stolicy słońca
Stari Grad na wyspie Hvar zachwyca urokliwą architekturą pamiętającą panowanie Wenecji nad Adriatykiem, 40 naturalnymi zatoczkami i doskonałą dalmatyńską kuchnią. Warto tu wpaść o każdej porze roku. Dzięki 2726 słonecznym godzinom Hvar jest uważany za najbardziej słoneczną wyspę Europy.
W tym artykule: Stari Grad – miasto lawendy i piernika Dani u Vali – chorwackie Dni Morza Peka podana! – czyli co zjeść w Starim Gradzie Wyspa Hvar – Informacje praktyczne Historia Faros, dzisiejszego Stariego Gradu, rozpoczęła się 2,3 tys. lat temu. To wtedy starożytni Grecy z Wyspy Paros na Morzu Egejskim wpłynęli do zatoki Stari Grad i założyli w tym miejscu pierwsze miasto. Przez kolejne stulecia osiedlali się tutaj Rzymianie, a później Słowianie, którzy z czasem dali początek narodowi chorwackiemu. Na okolice wpływ mieli również Wenecjanie, przez wieki niepodzielnie panujący nad Adriatykiem. Każda z tych kultur współtworzyła niepowtarzalny charakter miasta, jego architekturę, tradycje kulinarne i zwyczaje. Dziś Stari Grad pełen jest turystów, którzy na wyspę wracają kuszeni odkrywaniem tajemnic starożytnych cywilizacji, fantastycznymi owocami z okolicznej Równiny Starogradskiej, przyjemnym zapachem lawendy i lokalnymi domowymi winami. Zarówno miasto Stari Grad, jak i położona tuż obok Równina Starogradska, zostały wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO jako miejsca „o wyjątkowej i powszechnej wartości dla ludzkości". Więcej o chorwackich obiektach wpisanych na listę UNESCO przeczytasz tutaj. Aby bliżej poznać miasto i jego okolice, spotykam się w Starim Gradzie z trojgiem jego mieszkańców. Klaudija, Teo i Josip obiecali opowiedzieć mi o niezwykłej historii tych okolic, o głębokim uczuciu jakim darzy się tutaj morze i profesję żeglarza oraz o bogatych tradycjach kuchni dalmatyńskiej. Stari Grad – miasto lawendy i piernika O niezwykłe, sięgające starożytności dzieje wyspy Hvar i Stariego Gradu pytam Klaudiję Gamulin, historyczkę specjalizującą się w dalmatyńskim renesansie. Spotykamy się na Rivie, tutejszym nabrzeżu, które jednocześnie służy mieszkańcom za promenadę. Klaudija pojawia się przebrana w strój XVI-wiecznej dalmatyńskiej plebejki, co robi nie lada wrażenie na mijających nas turystach. – Stari Grad to ponad 40 naturalnych piaszczystych i skalnych zatoczek i przesmyków. Do niektórych z nich można dostać się tylko łódką. Serce miasta bije jednak tu, na Rivie – w najstarszej części Stariego Gradu – opowiada Klaudija. Stari Grad to miasto niewielkie. Żyje tu niespełna 2 tys. ludzi, co przekłada się na panującą na ulicach miasta rodzinną atmosferę. Bez większej przesady można uznać, że w Starim Gradzie znają się wszyscy. W portowych kawiarniach i na samej Rivie od rana słychać głośne pozdrowienia i rozmowy. Słychać też śpiewających rybaków. Jednego bowiem Chorwatom odmówić nie można – lubią i potrafią śpiewać. W żadnym innym miejscu Europy nie spotkałem tak wielu spontanicznych pieśni. – Wybrzmiewa w tej muzyce tęsknota za morzem, którą potrafią zrozumieć zapewne wyłącznie narody od wieków związane z żeglarstwem, jak i nuta optymizmu, beztroski i radości ducha – tłumaczy moja rozmówczyni. Chorwacja to nie tylko zatłoczone plaże. Oto 8 zaskakujących miejsc - Traveler To tu znajduje się najmniejsze miasto na świecie, tu się najlepiej opalisz i zobaczysz najpiękniejszy zachód słońca. Z pomocą Klaudiji układamy listę 3 największych atrakcji w Starim Gradzie. Odwiedzenie wszystkich nie powinno zająć więcej niż 2 godziny. Warto jednak bez pośpiechu zgubić się w labiryncie starych, wąskich uliczek i pozwolić sobie również na ułożenie własnej listy „starogradskich zachwytów". Ulica Srinjo kola (w dialekcie wyspy to po prostu „ulica środkowa") – jeden z najbardziej urokliwych zakątków starego miasta. Dawniej to tu znajdowało się centrum handlowe Stariego Gradu. Najstarszy – jeszcze wczesnogotycki – dom przy Strinjo kola powstał na przełomie XIV i XV wieku. Pod numerem 18. warto zajrzeć do domu aptekarza Gariboldiego z Mediolanu (XVI wiek). Na początku XX wieku pod chodnikiem ulicy odnaleziono fragmenty antycznej mozaiki podłogowej z rzymskiej willi z II wieku, które dziś można zobaczyć w pobliskiej galerii. Dwój Petara Hektorovicia (Plac Tvrdalj) – pochodzący z bogatej mieszczańskiej rodziny Petar Hektarovic to jeden z najważniejszych poetów chorwackich. Jako pierwszy zaczął pisać w języku starochorwackim. W 1555 roku wydał zbiór opowiadań „Rybactwo i rozmowy rybaków", w którym opisał życie codzienne w Starim Gradzie epoki renesansu. Pozostawił po sobie imponujący dom w stylu włoskim, który stoi na głównym placu miasta. Tuż przy Rivie. Rowerem po Równinie Starogradskiej – równina ciągnąca się od Stariego Gradu aż do Zatoki Vrboska to jedyne tego typu miejsce na świecie wpisane na listę światowego Dziedzictwa UNESCO. Równina została jeszcze przez starożytnych Greków podzielona na 73 równe prostokątne parcele. Każdą z nich odgrodzono kamieniami. Na równinie uprawia się krzewy winne i oliwne. Najlepszych sposobem na odkrywanie tego terenu jest wycieczka rowerowa ze Stariego Gradu w kierunku Vrboskiej. Cała trasa liczy 8 kilometrów. Dani u Vali – chorwackie Dni Morza Co dwa lata we wrześniu w zatoce Stari Grad odbywa się huczny festiwal statków, morza i żeglarzy – „Dani u Vali". Czterodniowe wydarzenie przyciąga setki turystów z całego świata. Podczas festiwalu „Dani u Vali" (w tłumaczeniu na polski „Dni na fali") zatoka Stariego Gradu zamienia się w malowniczą scenę wypełnioną tradycyjnymi i nowoczesnymi łodziami. Na przyjezdnych czekają stoiska z gastronomią, warsztaty marynistyczne, wystawy i specjalne koncerty w różnych częściach miasta. W finałową noc odbywa się spektakularny „taniec łodzi" po wodzie. Po zmroku, przy akompaniamencie muzyki, oświetlone kolorowymi latarniami statki w eleganckim walcu pływają po zatoce oklaskiwane przez tłumy obserwatorów. Udaje mi się załapać na jeden ze statków, dzięki czemu mam możliwość przeżyć „taniec statków" od środka. Na łódce „Rona 1" poznaję jej kapitana Josipa Novaka. Towarzyszy nam syn Josipa i zaprzyjaźniona chorwacka rodzina. Jak z dumą wspomina kapitan Nowak, „Rona 1" zagrała w filmie „Mammia Mia 2". – Nie da się ukryć, że jesteśmy narodem żeglarzy – opowiada kapitan Novak, częstując szklanką prošeku, chorwackiego wina deserowego. – W Dalmacji, a już na pewno na wyspach, więcej osób ma własną łódkę niż samochód. W naszym Starim Gradzie szybciej jest przecież dostać się z jednej części miasta na drugą, pływając po zatoce, niż objeżdżając całe miasto autem. I rzeczywiście, w zatoce Stari Grad właściwie o każdej porze jest tak wiele statków, że czasami zdarzają się „korki". Miasto ma też dość dobrze zorganizowany system miejskich taksówek wodnych. Co godzinę odpływają z Rivy, kursując zamiennie do dzielnicy hotelowej Arkada w północnej części zatoki oraz do portu promowego. Planujesz wakacje w Chorwacji? Sprawdź, co zobaczyć i jak się przygotować do podróży Gotowi na wakacje w Chorwacji? Te miejsca i smaki poleca Ewelina Sadura Marinović, tegoroczna laureatka specjalnej nagrody: Bloger Przyjaciel Chorwacji. Peka podana! – czyli co zjeść w Starim Gradzie Lokalna kuchnia na wyspie Hvar garściami czerpie z kulinarnych tradycji regionu. Bazą są tu świeże ryby, oliwa z oliwek i fantastyczne pieczywo. Nic więc dziwnego, że na listę UNESCO trafiła również lokalna dieta. Tutejszy sposób odżywania, uznawany za wariant diety śródziemnomorskiej, uznano za najzdrowszą i najbardziej wartościową dietę dla człowieka. Na poszukiwanie dalmatyńskich smaków wybieram się do rodzinnej konoby Kokot z pobliskiej wioski Dal. Konoba to słowo, którym Chorwaci określają tawerny i gospody. Nie da się z nich wyjść głodnym, czego osobiście pilnują właściciele, dbając by każdy gość poczuł się jak na chorwackim weselu. Konoba Kokot wyspecjalizowała się w daniach z mięsa. – Podajemy u nas pekę, czyli jagnięcinę i cielęcinę gotowane w wielkiej żeliwnej patelni z ziemniakami, cukinią i innymi warzywami. Zazwyczaj taką pekę przyrządza się w ogromnym palenisku. To stara dalmatyńska tradycja – tłumaczy mi Teo Pavičić, właściciel konoby Kokot. Takim daniem naje się przynajmniej sześć osób. To dlatego do Kokota przyjeżdżają całe wycieczki. Warto więc zadbać o rezerwację miejsca. W konobie będzie też można skosztować znakomitych win z wyspy Hvar. – W hvarskich restauracjach zawsze należy zamawiać wina domowe. Są znacznie lepsze od importowanych – dowiaduję się od Teo. Kuchnia wyspy Hvar to także gregada – jednogarnkowe danie w postaci wolno gotowanego gulaszu z białej ryby z ziemniakami i dalmatyńskimi ziołami. Tradycja tego dania sięga czasów starożytnych, kiedy tereny dzisiejszej Chorwacji zamieszkiwali antyczni Ilirowie. Danie bez problemu można znaleźć w kartach wielu restauracji w Starim Gradzie. Stari Grad doczekał się również własnego słodkiego wypieku. To starogradski paprenjak, rodzaj bogato dekorowanego piernika. Od naszych nadwiślanych pierników różni się dodatkiem oliwy z oliwek. Po znakomite i zawsze świeże paprenjaki warto wstąpić do restauracji Jurin Podrum na starogradskiej starówce (Ul. Duolnjo Kola 11P). Wyspa Hvar – Informacje praktyczne ■ Samoloty do Splitu odlatują z Warszawy, Katowic, Wrocławia, Krakowa, Poznania, Gdańska i Lublina. Lot trwa niecałe 2 godziny. Podróż samochodem z Polski trwa przynajmniej 14 godzin (nie licząc postojów). Do Splitu można również dotrzeć autobusem sieci Flixbus (z przesiadką w Wiedniu i Budapeszcie). ■ Sezon na wyspie Hvar zaczyna się w maju i trwa do października. Wiosną na wyspie trwają pierwsze regaty statków. Hvar pachnie wówczas lawendą, której zbiory ruszają z początkiem czerwca. ■ Na Hvar działa sieć lokalnych autobusów, którymi łatwo poruszać się po wyspie. W Starim Gradzie bez problemu można złapać taksówkę. ■ Więcej informacji na temat festiwalu Dani u vali można znaleźć na stronie: www.visit-stari-grad.com. ■ Język chorwacki – podstawowe zwroty: Dobro jutro – Dzień dobry (rano) Dobar dan – Dzień dobry Dobra večer – Dobry wieczór Doviđenja – Dowidzenia Bok – Cześć (uniwersalne pozdrowienie) Hvala – Dziękuję Pivo/kavu/čaj, molim – Piwo, kawę, herbatę, proszę. Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Wenecja po raz pierwszy od 500 lat otwiera jeden z najbardziej tajemniczych zabytków. Co to takiego?
Od XVI wieku nikt go nie widział od środka. Chodzi o budynek, który znajduje się na Placu św. Marka. Teraz właściciele postanowili w końcu udostępnić zabytek zarówno dla mieszkańców, jak i dla turystów.
W tym artykule: Prokuracja to ważna część Placu św. Marka Większość budynku od 500 lat była niedostępna dla turystów Co zobaczyć w Wenecji? Jak dolecieć do Wenecji? Kiedy patrzymy wprost na bazylikę i dzwonnicę, stojąc na środku placu św. Marka, po lewej i prawej stronie widzimy dwa majestatyczne, renesansowe budynki. To właśnie Prokuracja Stara i Nowa. Obiekt, który widział chyba każdy, kto przynajmniej raz w życiu odwiedził Wenecję. Niestety, od 500 lat nikt nie zaglądał do jego wnętrza (nie licząc kawiarni w portykach na parterze). Prokuracja to ważna część Placu św. Marka To chyba jedna z najbardziej tajemniczych budowli tego miasta. Teraz ma się to zmienić. Po trwającym pięć lat remoncie właściciele obiektu podjęli bezprecedensową decyzję o otwarciu całości Procuratie Vecchie dla wszystkich zwiedzających. Wenecja wprowadza opłaty za wejście do miasta. Ceny dość rozbieżne Włoskie miasto od lat cieszy się ogromną popularnością wśród turystów. Mieszkańcy są jednak zmęczeni tłumami przyjezdnych. Nowe prawo ma odciążyć między innymi słynny Plac Święte... Prokuracja składa się z trzech budynków, które zamykają Plac św. Marka od strony północnej, wschodniej i południowej. To właśnie wyżej wymieniona Prokuracja Stara (północ), Prokuracja Nowa (południe) oraz Ala Napoleonica, która zamyka plac od zachodu. Procuratie Vecchie w XII wieku była kompleksem apartamentów Prokuratorów Republiki Weneckiej. W latach 1514-1538 dwukondygnacyjny obiekt został przebudowany. Architektami byli Bartolomeo Bon oraz Zuan Celestro. Z kolei prace nad Procuratie Nuove trwały od 1582 do 1660 r. Z projekt odpowiadają Vincenzo Scamozzi i Francesco Smeraldi. Ostatecznie budowę zakończył Baldassare Longhen. Zarówno Prokuracja Stara, jak i Nowa mają styl renesansowy. Ala Napoleonica to najmłodszy budynek, który stanął na cześć Napoleona Bonaparte. Wyróżnia się neoklasycystyczną architekturą, a prace nad nim zakończono w 1815 roku. Wenecja w 24 godziny? Poznaj 12 sposobów, jak to zrobić - Traveler Przedstawiamy nasz mały przewodnik, jak zwiedzić Wenecję w jeden dzień. Większość budynku od 500 lat była niedostępna dla turystów Najwyższe piętra Procuratie Vecchie przez setki lat były niedostępne dla odwiedzających. Budynek od 1832 roku jest własnością firmy ubezpieczeniowej Generali, która 5 lat temu postanowiła przeprowadzić gruntowną renowację. Odpowiadał za nią znany architekt David Chipperfield. Jego zadaniem było zachowanie charakterystycznych elementów renesansowej architektury. Dotychczas jedynie parter był czynny dla Wenecjan i turystów. Pod arkadami znajdują się słynne włoskie kawiarnie Caffè Quadri, Caffè Lavena oraz Caffè Florian. Ta ostatnia jest najstarszą w Wenecji. Pierwszy raz przywitała klientów 29 grudnia 1720 roku. Z kolei druga miała być ponoć ulubionym miejscem kompozytora Richarda Wagnera. Na drugim piętrze wciąż mieszczą się biura Generali. Ubezpieczyciel chce, aby na trzecim piętrze organizowane były wystawy, wydarzenia kulturalne i wszelkie inicjatywy prospołeczne. Natomiast czwarte ma zostać siedzibą The Human Safety Net. To fundacja, która działa w 21 krajach świata i wspiera potrzebujących. Co więcej, na dachu budynku znajduje się taras widokowy, z którego podziwiać możemy przepiękną Wenecję. Nawet jeżeli byliśmy już kiedyś w tym przepięknym miasteczku, teraz mamy kolejny powód, żeby tam wrócić. Wenecja walczy z mewami. Turyści dostali pistolety na wodę Od kilku lat mewy są coraz większym utrapieniem turystów. Wenecja postawiła na oryginalne rozwiązanie. Co zobaczyć w Wenecji? Wenecja to jedno z najbardziej charakterystycznych włoskich miast. Położone jest nad Adriatykiem, na północy kraju i jest stolicą regionu Wenecja Euganejska. Historyczne centrum znajduje się wyspie i zostało założone w 452 roku. Zamieszkuje je dziś ok. 60 tysięcy osób, natomiast całkowita liczba ludności to ok. 255 tysięcy mieszkańców. Wenecja słynie ze swoich kanałów, przez które leniwie przedzierają się gondole i tramwaje wodne (vaporetto). Niewątpliwie najważniejsze wydarzenia, które co roku odbywają się w tym włoskim miasteczku to słynny karnawał wenecki oraz święto kina, czyli Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Wenecji. Patronem miasta jest św. Marek. Najważniejsze zabytki, które trzeba zobaczyć w Wenecji: Plac św. Marka Bazylika św. Marka Canal Grande Most Westchnień Pałac Dożów Most Rialto Bazylika Santa Maria della Salute Jak dolecieć do Wenecji? Do Wenecji dotrzemy z Warszawy bez przesiadek polskimi liniami LOT. Lądujemy na lotnisku Wenecja-Marco Polo, a koszt biletu to ok. 600 zł w obie strony. Tanie linie lotnicze RyanAir również oferują połączenia z między niektórymi polskimi miastami a lotniskiem Wenecja-Treviso. To jednak ok. 40 kilometrów od centrum miasta, dlatego trzeba pamiętać o tym, że musimy dojechać na miejsce busem lub taksówką.
Wakacje w Chorwacji: wszystko, co musisz wiedzieć!
Planujesz wakacje w słonecznej Chorwacji? Oto, co warto wiedzieć, by podróż do niej była udana, a cały pobyt niósł ze sobą niezapomniane chwile.
Chorwacja dla turystów? Jako mieszkaniec Unii Europejskiej nie potrzebujesz wizy, by przebywać na terenie Chorwacji mniej niż 90 dni. Do przekroczenia granicy potrzebny będzie tylko paszport lub dowód osobisty. Środkiem płatniczym w Chorwacji jest kuna (HKR), dzieli się na 100 lip – w przeliczeniu to ok. 55 groszy. Coraz częściej ceny w restauracjach i hotelach w miejscowościach turystycznych podawane są również w euro i taką walutą można tam płacić. Zabierając w podróż psa lub inne zwierzę domowe należy posiadać dla niego specjalny dokument oraz zaświadczenie o szczepieniach. Chorwaci, ze względu na duży udział turystyki w PKB kraju, są bardzo pomocni przyjezdnym, a wielu z nich posługuje się sprawnie językiem angielskim lub niemieckim. Znajomość języka rosyjskiego także może być przydatna, pamiętajmy tylko, by pod żadnym pozorem nie mylić chorwackiego z serbskim – mimo podobieństw obie nacje dość mocno pilnują wyjątkowości swojej mowy. Samochodem do Chorwacji? 800 km dzielące nas od chorwackich granic można pokonać na różne sposoby. Sieć połączeń lotniczych pozwoli nam dostać się do Zagrzebia, Dubrownika czy Rijeki w najwyżej dwie godziny, jednak bilet nie należy do najtańszych. Nawet rezerwując z dużym wyprzedzeniem musimy liczyć się z wydatkiem rzędu minimum 600 złotych za osobę, nie licząc dalszych opłat związanych z transportem z lotniska. Niestety, nie możemy też liczyć na bezpośrednie połączenie kolejowe. Wybierając trasę przez Wiedeń wyjedziemy z Warszawy o godzinie 6:50, by dopiero przed 23 znaleźć się w Zagrzebiu, droga powrotna zajmie nam całe 24 godziny. Dlatego najlepiej dzielący nas dystans pokonać samochodem, zwłaszcza, że ten sposób lokomocji posiada więcej zalet niż tylko oszczędność pieniędzy i czasu. Podstawowa zaleta podróży do Chorwacji samochodem to swoboda poruszania się, zwłaszcza, że kraj ten posiada dobrze rozwiniętą sieć autostrad i dróg ekspresowych. Kwestia doboru trasy jest zależna od miejsca startu naszej podróży. Jadąc od wschodniej części kraju do wyboru mamy trasy: przez Słowację i Węgry oraz przez Czechy i Węgry. Natomiast ruszając od zachodniej strony możemy wybrać trasę przez Czechy, Austrię i Słowenię lub przez Słowację, Węgry i Słowenię. Średni czas podróży od polskiej do chorwackiej granicy wynosi ok. 9 godzin. Podróżując autem do Chorwacji, grzechem byłoby nie zrobić krótkiego przystanku w Budapeszcie (trasa „wschodnia”) lub Wiedniu (trasa „zachodnia”). Na granicach nie ma kontroli celnej, jednak służby celne i policja mogą zatrzymać nas na terenie kraju. Co ciekawe, zdarzają się kontrole służb policyjnych na wodzie, warto mieć to na uwadze przed wyjściem w morze. Należy wiedzieć, że autostrady w Chorwacji są płatne, ale za to podróż nimi jest bardzo przyjemna i komfortowa. W kraju tym nie obowiązują winiety, a opłaty ponosi się za konkretny odcinek oraz kategorię pojazdu. Dokonuje się ich w bramkach przy zjazdach z autostrady. Koszt pokonania 650 kilometrowego odcinka autostrady to 256zł, a najdroższy przejazd (do Zagrzebia) wynosi ok. 65 zł. Głodni pięknych widoków na strome zbocza i błękit Adriatyku muszą zjechać z drogi szybkiego ruchu i udać się nad główną trasę biegnącą przez nadmorskie miejscowości. Drogi te są miejscami bardzo kręte, a przez to niebezpieczne, ale urokliwe trakty możemy też pokonywać za pomocą roweru czy skutera. Przed wyjazdem warto zorientować się w aktualnych cenach paliw na większych stacjach w Chorwacji i po drodze do niej. Ceny w Chorwacji są jednak najczęściej zbliżone do cen w Polsce i również ostatnio znacząco spadły (4,60 - 4.70 za litr). Pamiętajmy: limity prędkości są identyczne jak w Polsce, dozwolony poziom zwartości alkoholu we krwi wynosi 0,5 promila. W Chorwacji nie ma obowiązku całorocznej jazdy na światłach mijania, jednak niezbędna będzie nam w samochodzie wyposażona apteczka, gaśnica (z ważną homologacją) oraz kamizelka bezpieczeństwa. Jeżeli poruszamy się camperem lub przyczepą campingową nie zapomnijmy o oryginale umowy najmu i ubezpieczeniu uwzględniającym ilość przewożonych osób. Wczasy w Chorwacji, czyli jak zaplanować urlop? Wypoczynek na plaży. Linia brzegowa Chorwacji liczy 6268 kilometrów, więcej niż w przypadku Hiszpanii czy Francji. Dlatego właśnie wypoczynek nad morzem jest najpopularniejszym sposobem spędzenia wolnego czasu. Chorwackie plaże są przeważnie kamieniste i żwirowe, choć zdarzają się też piaszczyste. Do najpiękniejszych plaż należy Zlatni Rat na wyspie Brac, Punta Rata w Makarskiej czy Bijeca w Medulini, ale praktycznie za każdym załomem wybrzeża znajdziemy piękną zatoczkę. Bardzo popularnym sposobem spędzania na nich czasu jest granie w siatkówkę plażową. Obowiązkowym wyposażeniem każdego plażowicza w Chorwacji są buty wodne, chronią nasze stopy przez jeżowcami, których wypełnione jadem kolce powodują silny ból i mogą być nawet niebezpieczne dla zdrowia. Buty pomogą nam także złapać przyczepność na śliskich kamieniach i ochronią skórę stóp przed porowatymi skałami. Plaże, zwłaszcza te większe, posiadają zakaz wprowadzania psów. Z myślą o turystach podróżujących ze swoimi pupilami, Chorwackie Ministerstwo Turystyki przygotowuje specjalne plaże dla posiadaczy zwierząt. Znajdziemy je choćby w Crikvenicy (psia plaża Podvorska), Rovinj (Lone), Krk (Drazica) czy Lovran (wzdłuż promenady Lungo Mare). Długą listę takich przyjaznych dla czworonogów miejsc znajdziemy choćby pod tym lub tym adresem. Plaże dla nudystów są oznaczone tablicami z literami FKK, zazwyczaj nie napotkamy problemów jeśli chcemy opalać się topless na ogólnodostępnym wybrzeżu. Sporty wodne Do aktywnych form wypoczynku w Chorwacji należą oczywiście liczne sporty wodne. Niezwykle popularne jest nurkowanie z butlą i podziwianie urody podwodnego świata. Ceny kształtują się w granicach od 35 do nawet 80 euro za jedno zanurzenie, nie licząc wynajęcia sprzętu – można jednak zaoszczędzić rezerwując wcześniej. Oprócz nurkowania w ofercie znajdują się kajaki, narty wodne, łódki, żaglówki, a także bardzo popularne rejsy statkami. Niektórzy decydują się na wpłynięcie do Chorwacji pod żaglami, aby tego dokonać niezbędna będzie winieta, lista pasażerów i załogi, pozwolenie na korzystanie z łodzi, zaświadczenie potwierdzające nasze zdolności żeglarskie i komunikacyjne oraz dowód ubezpieczenia (dla jednostek o mocy powyżej 15 kW). Możemy też samemu wynająć łódź na miejscu, te mniejsze będą od nas wymagały tylko paszportu lub dowodu, żaglówki, jachty i katamarany dostaniemy przedstawiając ważny patent żeglarski, licencję do obsługi radia morskiego oraz dokument ze zdjęciem. Ceny różnią się znacznie, od 100 euro za dzień na skuterze wodnym do kilku tysięcy za jacht, więc warto zawczasu sprawdzić konkretną ofertę. Największe statki rejsowe i promy to prawdziwe pływające hotele. Najpopularniejszym przewoźnikiem jest Jadrolinija, ale możemy też skorzystać z oferty linii międzynarodowych. Trasa Rijeka-Split-Hvar-Dubrownik pozwoli nam nie tylko poznać urodę chorwackiego wybrzeża, ale także da nam czas na zwiedzenie największych portów. Ceny są zależne od sezonu turystycznego, najlepiej kupować bilety z dużym wyprzedzeniem. Chorwaci zadbali również o młodszych turystów. Dostępne są bowiem liczne atrakcje, parki wodne, a także akwaria. Jedzenie i zwyczaje Chorwacji Chorwacka kuchnia pełnymi garściami czerpie z śródziemnomorskiej tradycji przemieszanej z tureckimi i słowiańskimi wpływami. Świeże owoce morza i ryby są dostępne na każdym kroku, a potrawy takie jak crni rižot czy brudet to dania obowiązkowe. Do tego należy doliczyć całą gamę szynek (pršut – suszona na świeżym powietrzu), serów (paški sir – aromatyczny owczy z wyspy Pag) oraz pieczywa (burek – bałkański specjał), a wszystko to konsumowane razem z owocami podczas marendy, czyli obfitego śniadania. Na deser warto spróbować rožaty, czyli deseru z pianki i zaprawić wszystko kieliszkiem tradycyjnej śliwowicy lub rakii. Ceny w restauracjach zależą głównie od lokalizacji, turystyczne miejsca potrafią być dość drogie, jednak w knajpkach uczęszczanych raczej przez miejscowych są porównywalne do polskich. Pamiętajmy tylko, że płacąc kartą płatniczą rachunek zostanie powiększony o 3%, dlatego lepiej korzystać z gotówki. Chorwaci to bardzo gościnni ludzie, którzy z przyjemnością witają obcokrajowców w swoich progach. Musimy jednak przyzwyczaić się do fjaki – spokojnego i luźnego podejścia do życia, a przede wszystkim czasu. Nie powinniśmy się irytować spóźnieniami i brakiem obsługi, a słowo „pomalu”, czyli „spokojnie”, powinno zagościć w naszym słowniku. Gdy odwiedzamy Chorwatów w domach, w dobrym tonie jest przyniesienie małego podarunku dla gospodarzy. Przyzwyczajmy się też do całowania na powitanie – zazwyczaj w dwa policzki. Noclegi w Chorwacji: apartament, kwatera prywatna, czy namiot? Baza noclegowa w Chorwacji jest bardzo rozwinięta. Znajdziemy tam kempingi i pola namiotowe, co jest opcją najtańszą. Za przykładowy nocleg dla dwóch osób z namiotem zapłacimy ok. 100zł. Warto wiedzieć, że noce są tam bardzo ciepłe i raczej trudno jest zmarznąć w namiocie. Prócz tego znajdziemy mniejsze i większe hotele, te ostatnie potrafią być całymi kompleksami wypoczynkowymi, z własnymi barami, dyskotekami, basenami, boiskami, a nawet polami golfowymi. Ceny w nich będą się wahać mocno w zależności od lokalizacji i sezonu, zdecydowanie jednak należą do największych wydatków podczas pobytu w Chorwacji, dlatego warto zainteresować się dającą odrobinę więcej swobody opcją noclegową. Jednym z popularniejszych rodzajów noclegów są apartamenty prywatne, które składają się z kilku pokoi z kuchnią lub aneksem kuchennym i łazienką. Wybierane są przeważnie przez rodziny i większe grupy znajomych, którzy cenią sobie prywatność i niezależność. Zwykle apartamenty wyposażone są w klimatyzację, internet oraz wszelkie urządzenia, takie jak pralka, czajnik, mikrofalówka itp. Najczęściej kwatery prywatne są przyjazne dzieciom i z łatwością można znaleźć również takie dla rodzin z psem. Warto sprawdzić bazę apartamentów i kwater do wynajęcia w serwisie edom.pl . Będziemy mieli dostęp do wygodnych kwater na całej długości chorwackiego wybrzeża, które staną się świetną bazą wypadową naszego wypoczynku nad Adriatykiem. 10 miejsc, które musisz zobaczyć w Chorwacji! Dubrownik – miasto w południowej Dalmacji, gdzie znajdziemy słynne Stare Miasto z licznymi zabytkami, murami obronnymi i basztami oraz główną ulica Stradun, po której spacer jest koniecznością. Split – drugie co do wielkości miasto w Chorwacji, gdzie znajdują się ruiny pałacu cesarza Dioklecjana i urokliwa promenada. Trogir – część Dalmacji, której nie można pominąć. W Trogirze warto zobaczyć starówkę, wąskie uliczki, Bramę Lądową i Pałac Stafileo. Rovinj – malownicze miasteczko leżące na zachodnim wybrzeżu Istrii zachwycające romantyczną architekturą. Zadar – kolejny dalmacki obowiązkowy punkt na mapie. Atrakcyjny pod względem bliskości Jezior Plitwickich oraz obecności pięknej starówki i słynnych morskich organów. Primošten – miasteczko ze słynnymi winnicami i jedną z najpiękniejszych plaż Chorwacji. Szybenik – pierwotnie słowiańskie miasteczko, znane z takich zabytków, jak katedra św. Jakuba i twierdza św. Anny. Park Narodowy Krka – niezwykle malowniczy park narodowy z licznymi jeziorami i wodospadami, z których największy i najładniejszy Skrandinski buk ma 46 metrów wysokości. Park Narodowy Jezior Plitwickich – bogata dolina z czystymi, turkusowymi jeziorami, licznymi wodospadami i przepiękną przyrodą. Hum – najmniejsze miasto świata, liczy raptem 14 mieszkańców. Znajdziemy je około 15 kilometrów od miejscowości Buzet, warta zobaczenia ciekawostka. Przepiękne widoki, egzotyczna przyroda, antyczne zabytki, czysta woda Adriatyku, pewność dobrej pogody oraz relatywnie nieduża odległość od Polski. To wszystko sprawiają, że co roku Chorwację odwiedza coraz więcej rodaków. Wedle danych za 2013 rok, wakacje w tym pięknym kraju wybrało ponad 700 tysięcy Polaków, a w 2015 Chorwacja Wspólnota Turystyczna zakłada, że padnie kolejny rekord ilości turystów znad Wisły. Dlatego jeśli szukamy niezapomnianego wypoczynku w zasięgu jazdy samochodem, czas zaplanować wyjazd nad Adriatyk. Agnieszka i Wojtek Tyluś - autorzy bloga crolove.pl
Czarnogóra pociągami. Cel: Durmitor za niewielkie pieniądze
Dzięki otwartości i życzliwości mieszkańców zwiedzanie Czarnogóry może być tanie i przyjemne.
Elda, czyli ja, Mati, Ozi i Hah – w takim składzie wyruszyliśmy do Czarnogóry. Naszym celem były góry Durmitor, jedno z wyższych pasm Gór Dynarskich, a także Zatoka Kotorska nad Morzem Adriatyckim, tuż przy granicy z Chorwacją. Nasza wyprawa rozpoczęła się we Wrocławiu. Wyruszyliśmy pociągiem najpierw do Katowic, następnie do Budapesztu, a potem stolicy Serbii – Belgradu. Stamtąd dojechaliśmy autobusem do miasteczka Žabljak (1456 m n.p.m.), które było naszą „bazą wypadową”. Leży w obrębie Parku Narodowego Durmitor, który z trzech stron otoczony jest kanionami. Punktem obowiązkowym na mapie wyprawy powinna być wycieczka nad najgłębszy kanion w Europie – Przełom Tary. Nocowaliśmy u jednej z miejscowych rodzin. Nasi gospodarze, Ljiljana Šepić i jej syn Aljoša, byli bardzo życzliwi. Nigdy nie zapomnę rozmów z nimi, wspólnych posiłków czy biesiad przy lokalnych trunkach (np. rakii). Przed wyjściem w góry Durmitor uzupełniliśmy zapasy wody, bo w Czarnogórze latem temperatury rzadko spadają poniżej 30 stopni. Wzięliśmy także bochenek chleba, kilka pasztetów i kajmak (masa powstająca podczas gotowania mleka z cukrem i ucierania z masłem). Jedną z piękniejszych nocy spędziliśmy w dolinie Lokvice, która otoczona jest potężnymi wapiennymi górami. Spaliśmy w pasterskiej chatce. Około półtorej godziny od doliny Lokvice, poniżej szczytu Obla glava, można znaleźć Jaskinię Lodową (Ledena pećina). Nieco dalej znajduje się najwyższy szczyt Czarnogóry – Bobotov kuk (2523 m n.p.m.), który po wielu trudach udało nam się zdobyć. Po takim wysiłku fizycznym odpoczęliśmy w Zatoce Kotorskiej, gdzie owoce jedliśmy prosto z drzew i łowiliśmy ryby. Warto wiedzieć: Alicja Pawlak - biotechnolog z Wrocławia Alicja Pawlak (Fot. Archiwum prywatne) Wybrałam to miejsce, bo: Góry są moją pasją, a Czarnogóra jest małym krajem, wciąż niezalanym falą turystów. Moja podróż jest wyjątkowa, bo: Niewiele osób wyobraża sobie spędzenie kilku nocy w górach bez wody, prądu i sklepów, za to przy wielkim wysiłku fizycznym. Mój patent: Najlepszym środkiem transportu jest pociąg. Kupując bilety z wyprzedzeniem, można zapłacić znacznie mniej. Poza tym pociąg sprzyja nawiązywaniu nowych znajomości. Alicja Pawlak
Jadąc do Włoch, spełniłem swoje największe marzenie i udowodniłem sobie, że wciąż mogę wiele osiągnąć - pisze o swojej wyprawie Krzysztof Chmiel.
Trasę mam dokładnie zaplanowaną: w pierwszym etapie przejechać północne Włochy od Triestu aż pod Mont Blanc, następnie dotrzeć do miejscowości Magreglio, zdążyć na 20 etap Giro d’Italia z metą na Passo dello Stelvio i pokonać przełęcz Passo dello Stelvio i Arlberg. Rower nowy, cztery sakwy spakowane, namiot odnowiony. Jestem gotowy do wyprawy, która ma być rehabilitacją po wypadku rowerowym dla mojej złamanej nogi, ale też dla głowy. Podróż rozpoczynam na dworcu kolejowym w Lublinie, na który odprowadza mnie moja „lepsza połowa”. Dojeżdżam do Katowic i dalej do Pszczyny. Przesiadam się na rower. Pierwszy nocleg mam w Cieszynie – biwakuję na dziko. Czechy i Słowację mijam szybko. W Bratysławie wjeżdżam na szlak rowerowy, którym w jeden dzień przejeżdżam przez Austrię aż do Fertőd na Węgrzech. Dalej jadę do miejscowości Tömörd i tak docieram do Triestu. Zaliczam tylko jedną awarię roweru. Madonna od rowerzystów W Trieście wita mnie ulewa. I tak jadę przez cały dzień aż do Marina Julia, gdzie zatrzymuję się na kempingu. Niestety jest zimno, więc nici z kąpania się w Adriatyku. Muszę zdążyć na 20 etap Giro d’Italia, więc omijam Wenecję. Zresztą po drodze i tak mam dużo pięknych miast. Najpierw Padwa, następnie Teolo, Montagnana, Mantova, Cremona, Pawia, Vercelli i wiele innych. Nad jezioro Viverone też docieram w strugach deszczu. Na kempingu La Rocca jestem uziemiony przez dwa dni. Po przerwie w podróży doliną Aosta ruszam pod Mont Blanc. Wieczorem jestem już w Entrves (około 1300 m n.p.m.). Rozbijam namiot i mam widok na najwyższy szczyt Europy. Wracając, zatrzymuję się na kempingu Plein Soleil nad jeziorem Viverone. Następnie przez Vercelli ruszam do Novary, Galliate, Gallarate. Na przedmieściach Erby w Corogna zatrzymuję się na dziko z namiotem. Z Erby zaczyna się „wspinaczka” aż do Magreglio – miasteczka w Lombardii. To właśnie tu znajduje się kościółek z Madonną del Ghisallo – patronką kolarzy. Historia tego miejsca jest niezwykła i sięga średniowiecza, kiedy to włoskiego hrabię Ghisallo zaatakowali zbójnicy. W lokalnej kapliczce ukazać mu się miała Dziewica Maryja – dzięki jej wstawiennictwu został uratowany. Miejsce stało się punktem na mapie pielgrzymów. Dzięki staraniom lokalnego proboszcza i włoskich kolarzy Madonna del Ghisallo uznawana była za postać ważną także dla rowerzystów. W 1948 r. 31 uczestników Giro d’Italia wysłało do papieża list, w którym prosili o uznanie jej ich patronką. Pius XII udzielił swego błogosławieństwa. Obok kościółka stoi rzeźba kolarza z ręką podniesioną w geście zwycięstwa i kolarza upadającego. Ze skweru, na którym wznosi się pomnik, rozpościera się piękny widok na Alpy, obok jest również muzeum kolarstwa. Po chwili odpoczynku ruszam dalej. Najpierw ostrymi serpentynami do Bellagio i dalej promem do Varenny. Udaje mi się zdążyć na 20 etap Giro d’Italia z metą na Passo dello Stelvio. Docieram do „morderczego” podjazdu 4 km przed Tola. Wtedy zrywam łańcuch. Czekam więc w tym miejscu na kolarzy, naprawiam usterkę i odpoczywam w gronie kibiców. Pojawia się pierwszy kolarz Oliver Zaugg z grupy RadioShack-Nissan. Za nim, w grupkach, następni. Jedzie Sylwester Szmyd! Po 20 minutach przejeżdżają ostatni kolarze, ruszam więc i ja. Włoski policjant idzie mi na rękę i puszcza mnie trasą tylko dla kolarzy. Docieram do Teolo, gdzie zatrzymuję się na kempingu. Mam jeszcze siłę, by wyskoczyć na zakupy do pobliskiego miasteczka Cepina. Trzy przełęcze w dwa dni Jest już 27 maja – dzień, w którym spełnię swoje marzenie. Przygotowywałem się do niego psychicznie i fizycznie przez trzy lata. Jestem gotowy do pokonania Stelvio – najwyższej przejezdnej przełęczy we włoskich Alpach Wschodnich. Dzień wcześniej otrzymuję wiadomość, że przez opady śniegu trasa może być zamknięta. Ale skoro pozwolono na przejazd kolarzy, to może i mnie się uda? Zaraz za Bormio jest pierwsza tablica informująca, ile jeszcze serpentyn zostało do przełęczy. Jest ich 40. Pomimo sporego obciążenia roweru (cztery pełne sakwy) jedzie mi się bardzo dobrze. Sam podjazd nie jest trudny. Widoki tak piękne, że zapomina się o tym, że do końca drogi jeszcze daleko. Podjazd na Stelvio jest dla mnie najdłuższym – 21,5 km, ale i najwspanialszym spełnionym marzeniem. Późniejszy zjazd do miejscowości Prato Allo Stelvio zajmuje mi niecałą godzinę. Z „rozpędu” ruszam na przełęcz Reschenpass znaną sobie ścieżką rowerową (jechałem tędy w ubiegłym roku). Tym razem zatrzymuję się na nocleg w okolicy Burgusio, gdzie rozbijam namiot na parkingu dla rowerzystów. Następnego dnia z austriackiego Landecku skręcam na przełęcz Arlberg. Gdy dojeżdżam do celu (1793 m n.p.m.), załamuje się pogoda. Zjeżdżam więc na biwak w lesie w okolice miejscowości Braz. Jestem zadowolony. W dwa dni zaliczyłem trzy przełęcze: Passo dello Stelvio, Reschenpass i Arlberg, licząc w pionie 6006 m. Następnego dnia wyjeżdżam z Alp doliną Walgau. Nad Jezioro Bodeńskie docieram koło południa. Ścieżkami rowerowymi mijam urokliwe niemieckie miasteczka: Lindau (Bodensee), Friedrichshafen, Meersburg. Zatrzymuję się na kempingu Birnau-Maurach koło miejscowości Uhldingen-Mühlhofen. Obieram kurs na Ulm nad Dunajem. Dalej przez Donauwörth, Ingolstadt ponownie do Regensburga. Tu żegnam się z Dunajem i ruszam w kierunku Czech. Z Pragi jadę do miasteczka Rumcajsa – Jiczyna – i potem do skalnego Czeskiego Raju. Dalej kieruję się na Železný Brod i wjeżdżam na przełęcz Szklarską (886 m n.p.m.). Po minięciu Szklarskiej Poręby zatrzymuję się na odpoczynek pod Piechowicami. Stąd mam tylko około 20 km do Jeleniej Góry, z której wracam do Lublina. Chociaż wciąż nie mogę w to uwierzyć, moja wyprawa udała się i to pomimo kilkumiesięcznej przerwy w rowerowej jeździe po wypadku. Przejechałem 3280 km przez 9 państw: Polskę, Czechy, Słowację, Węgry, Austrię, Słowenię, Włochy, Liechtenstein i Niemcy. Plany na kolejną wyprawę? Ponownie południowe Włochy, ale tym razem zwiedzenie muzeum Lamborghini i Ferrari, na pewno Florencja i poważniejsza jazda w Alpach. Chciałbym przejechać przez większość przełęczy powyżej 2000 m n.p.m., zaczynając od Colle della Lombarda w Alpach Zachodnich, a kończąc pokonaniem trasy wysokogórskiej Grossglockner Hochalpenstrasse. Przez Europę rowerem: Rower to życie. (Fot. Marco Toniolo/Corbis) Warto wiedzieć: Krzysztof Chmiel - modelarz z Lublina Krzysztof Chmiel (Fot. Archiwum prywatne) Wybrałem to miejsce, bo: Rok wcześniej przejechałem z Polski do Włoch i z powrotem przez Alpy. Pojechałem historycznym rzymskim szlakiem cesarskim Via Claudia Augusta z Ostygli do Donauwörth nad Dunajem. Teraz chciałem zobaczyć etap Giro d’Italia Moja podróż jest wyjątkowa, bo: Udało mi się zrealizować wszystko, co zaplanowałem. 28 dni spędziłem na rowerze, pokonując 3280 km Mój patent: Umiem nieźle gotować. Zawsze sam przygotowuję posiłki i dzięki temu stosunkowo mało pieniędzy wydaję na jedzenie. Bary i restauracje nie są konieczne na mojej trasie. Zakupy robię w supermarketach, w których jest znacznie taniej niż w małych sklepach. DOJAZD 170 zł --------------------------------------------------- nocleg 350 zł Podczas swojego wyjazdu spałem łącznie na siedmiu kempingach. --------------------------------------------------- transport 19 zł Z lokalnego transportu korzystałem raz. Pieniądze te wydałem na podróż promem we Włoszech. --------------------------------------------------- jedzenie 820 zł
Kompleks wypoczynkowy Sveti Stefan (Święty Stefan) leży na skalistym półwyspie około 10 km od Budvy, na Czarnogórskiej Riwierze.
Nazwa: Sveti Stefan Państwo: Czarnogóra Długość: 1 km Lokalizacja: Budva Region: Riwiera Budvańska Akwen: Morze Adriatyckie Podłoże: kamieniste Sezon: od maja do września Opalanie topless: nie Rafy koralowe: brak Sporty: nurkowanie, narty, rowery i skutery wodne, kanoe, siatkówka plażowa Ratownicy: tak Jak dotrzeć: Z Kotoru do Sveti Stefan jest ok. 30 km - można dotrzeć drogą E65, a z Herceg-Novi – ok. 50 km (przy wykorzystaniu promu Kamenari–Lepetane). Najbliższe lotnisko znajduje się w Tivat (30 km od Sveti Stefan). Kompleks wypoczynkowy Sveti Stefan (Święty Stefan) leży na skalistym półwyspie około 10 km od Budvy, na Czarnogórskiej Riwierze. Pierwotnie było to miasteczko rybackie, które w latach 60. XX w. zaczęto przekształcać w luksusowy kurort czyniąc je najsłynniejszym centrum turystycznym Jugosławii. Miejsce odwiedzała przede wszystkim bogata elita. Przyjeżdżali tu m.in. Sofia Loren, Sylwester Stallone oraz Claudia Schiffer. Sveti Stefan dzieli się na dwie części: starszą, która zajmuje skalistą wysepkę obecnie połączoną z lądem sztuczną mierzeją i nowoczesną z ekskluzywnymi hotelami, która znajduje się na „stałym” lądzie. Najbardziej charakterystycznym fragmentem kompleksu jest stare miasto z przykrytymi czerwoną dachówką kamiennymi domami. Wyspa jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych miejsc w kraju, a jej zdjęcia zdobią większość widokówek z Czarnogóry. Wąskie uliczki, urocze sklepy oraz piękne kościoły od wieków pozostają w nienaruszonym stanie, decydując o niepowtarzalnym charakterze całego Sveti Stefan. Za wstęp na teren zabytkowego miasta pobierana jest opłata. Na stałym lądzie, znajduje się nowoczesne zaplecze turystyczne. Można tu znaleźć tawerny i restauracje oferujące specjały miejscowej kuchni, ekskluzywne sklepy, kilka dyskotek, a także nocne kluby. W Sveti Stefan istnieje też możliwość wybrania się na wyprawę nurkową (także nocą), która umożliwia m.in. eksplorację wraków statków. Znajdują się tu także korty tenisowe oraz boisko do siatkówki plażowej. Miejscami stosunkowo wąska, kamienista plaża przedzielona jest mierzeją. W jej bliskim sąsiedztwie znajduje się parking, a także wiele hoteli i pensjonatów, które posiadają bezpośredni dostęp do morza. Woda jest czysta, dno pokrywają drobne kamyki, a zejście jest stosunkowo strome i głęboko robi się już kilkanaście metrów od brzegu. Na plaży znajdują się leżaki i parasole. Istnieje możliwość wypożyczenia m.in. rowerów wodnych, kanoe czy skuterów wodnych. Ze względu na piękno oraz swoją renomę w sezonie plaża jest często oblegana przez turystów. Zobacz także: Turcja - Iztuzu Turcja - Ölüdeniz Turcja - Patara Hiszpania - Playa de la Concha Hiszpania - Playa de las Catedrales Hiszpania - Playa del Sardinero Hiszpania - La Playa de Bolonia Hiszpania - Levante Hiszpania - Burriana Grecja - Mytros Grecja - Elafonisi Grecja - Navagio Grecja - Porto Katsiki Hiszpania - Las Teresitas Hiszpania - Playa Famara Bułgaria - Słoneczny Brzeg Bułgaria - Obzor Włochy - Cala Luna Włochy - San Vito Lo Capo Włochy - Viareggio Hiszpania - Aguas Blancas Grecja - Falasarna Bermudy - Horseshoe Bay Tajlandia - Maya Bay Tajlandia - Pattaya Bahamy - Pink Sands Beach Malta - Ramla il-Hamra Francja - Plage de Rondinara Francja - Plage de Saleccia Portugalia - Praia De São Rafael Grecja - Balos Maroko - Legzira Tanzania - Nungwi Włochy - La Pelosa Grecja - Tsambika Tajlandia - Patong Cypr - Zatoka Figowa Kuba - Varadero Weź udział w dyskusji na temat Najpiękniejszych plaż na świecie
Zlani rat (Złoty róg) leży w południowej części Wyspy Brač u podnóża szczytu Vidova gora, uważanego za najwyższe wzniesienie na wyspach Adriatyku. Jest jedną z najbardziej rozpoznawalnych plaż świata ze względu na trójkątny kształt półwyspu, na którym jest położona.
Nazwa: Zlatni Rat Państwo: Chorwacja Długość: 600 m Lokalizacja: Bol Region: Wyspa Brač Akwen: Morze Adriatyckie Podłoże: żwirowe, złote Sezon: od maja do października Opalanie topless: tak Rafy koralowe: nie Sporty: snorkeling, narty i rowery wodne, windsurfing, surfing, kiteboarding, siatkówka plażowa, skoki ze spadochronem, banana boating Ratownicy: tak Jak dotrzeć: ze Splitu można dopłynąć promem bezpośrednio do Bol lub Supetar, który jest głównym miastem wysp Brač. Z Supetar można dotrzeć autobusem lub taksówką do Bol, który jest oddalony o 36 km. Wyspa ma też własne lotnisko znajdujące się w odległości 14 km od Bol. Plaża znajduje się około 1,5 km od centrum Bol. Można na nią popłynąć wodną taksówką, dojechać specjalną kolejką turystyczną lub dotrzeć pieszo leśną promenadą bogato porośniętą śródziemnomorską roślinnością. Po drodze znajdują się mniejsze plaże. Zlani rat (Złoty róg) leży w południowej części Wyspy Brač u podnóża szczytu Vidova gora, uważanego za najwyższe wzniesienie na wyspach Adriatyku. Jest jedną z najbardziej rozpoznawalnych plaż świata ze względu na trójkątny kształt półwyspu, na którym jest położona. Ciągnie się wzdłuż obu jego ramion oddzielonych pasmem sosnowo-dębowego lasu. Często pojawia się na widokówkach i folderach turystycznych promujących Chorwację. Plaża tworzyła się wokół olbrzymiej skały, na której osadzał się drobny żwir nanoszony przez prądy morskie. Wiatry – zachodni maestral i południowy jugo uformowały kształt wyspy. Wygląd i rozmiar plaży zmienia się w ciągu roku w zależności od wiatru i prądów. Bezdrzewny odcinek plaży (róg), który wchodzi bezpośrednio w morze ma ok. 150 metrów. Woda przy plaży jest krystalicznie czysta o turkusowym odcieniu. Na plaży oraz w jej pobliżu znajdują się restauracje, kawiarnie oraz wypożyczalnie parasoli i leżaków. Ze względu na wspomniany już maestral miejsce stanowi raj dla windsurferów. Najlepsze miejsce dla surferów stanowi wierzchołek plaży. W Zlatni rat organizowane są międzynarodowe zawody surfingowe. Miasteczko Bol jest jednym z najpopularniejszych kurortów przybrzeżnych na Adriatyku. Od reszty wyspy jest oddzielony wysokim pasmem górskim, które nadaje miastu majestatycznego charakteru. Znajduje się tu port i wiele malowniczych plaż. Jedna z nich ciągnę się u podnóża klasztoru Dominikanów z XV wieku. Z miasta organizowane są przeróżne wyprawy nurkowe podczas których można podziwiać wraki statków lub jaskinie. Znajduje się tu także kilka szkółek windsurfingowych i nurkowych. Zobacz także: Turcja - Iztuzu Turcja - Ölüdeniz Turcja - Patara Hiszpania - Playa de la Concha Hiszpania - Playa de las Catedrales Hiszpania - Playa del Sardinero Hiszpania - La Playa de Bolonia Hiszpania - Levante Hiszpania - Burriana Grecja - Mytros Grecja - Elafonisi Grecja - Navagio Grecja - Porto Katsiki Hiszpania - Las Teresitas Hiszpania - Playa Famara Bułgaria - Słoneczny Brzeg Bułgaria - Obzor Włochy - Cala Luna Włochy - San Vito Lo Capo Włochy - Viareggio Hiszpania - Aguas Blancas Grecja - Falasarna Bermudy - Horseshoe Bay Tajlandia - Maya Bay Tajlandia - Pattaya Bahamy - Pink Sands Beach Malta - Ramla il-Hamra Francja - Plage de Rondinara Francja - Plage de Saleccia Portugalia - Praia De São Rafael Grecja - Balos Maroko - Legzira Tanzania - Nungwi Włochy - La Pelosa Grecja - Tsambika Weź udział w dyskusji na temat Najpiękniejszych plaż na świecie
Przez cały mój pobyt w Albanii tłukły mi się po głowie słowa, które kilka dni przed wyruszeniem na Bałkany przeczytałam w Jadąc do Babadag Stasiuka. Najbardziej dokuczliwe było jedno zdanie: „To jest ciemna studnia, w głąb której powinni zerknąć ci, którym się wydaje, że bieg rzeczy został ustalony raz na zawsze”.
Najciemniejszym miejscem w tej studni było Bajram Curri, miasto nazwane imieniem i nazwiskiem albańskiego działacza niepodległościowego, urodzonego w Kosowie. Wyrosło pośrodku niczego, zbudowane od zera w czasach komunistycznych, by służyć jako centrum administracyjne okręgu Tropoja na północnym wschodzie Albanii. Zatrzymaliśmy się tam, żeby kupić coś do jedzenia. Przy skrzyżowaniu rozłożyły się bazar, sklepy spożywcze, z narzędziami i chińską tandetą. Szukaliśmy chleba. W jednym ze sklepików pan powiedział po niemiecku, aby szukać „drugich czarnych drzwi”, i wskazał ręką kierunek. Weszliśmy w podwórka. Otaczały nas bloki – z dziesiątkami talerzy satelitarnych, odpadającym tynkiem, który nigdy nie widział farby. Każde okno miało inny kolor i kształt, balkony połatano cegłami, między nimi sznurki z bielizną. To były prawdziwe pomniki ku czci prowizorki. Mieliśmy się przekonać, że wiele prowincjonalnych miasteczek w Albanii, a także przedmieścia dużych miast, wygląda podobnie żałośnie, ale Bajram Curri najwyraźniej stanowiło esencję żałości. Nie można zaczynać opowieści o Albanii od wychwalania jej uroków, dobrej kuchni, ładnej muzyki czy życzliwych ludzi. Najpierw trzeba pokazać jej szpetną stronę. Bo ten kraj, zniszczony przez niemal pół wieku komunistycznych rządów Hodży, jest czasami tak brzydki, że można od razu uciec, np. na miłe wybrzeże Chorwacji. Dopiero gdy wzrok przywyknie, niejako nauczy się omijać wszechobecne śmieci i często koszmarną architekturę, okazuje się, że są tu miejsca niezwykłe – jak choćby wioska Theth, bajeczne – jak dolina rzeki Vjosa, czy stare – jak miasto Butrint. Zanim znaleźliśmy się w Bajram Curri, jechaliśmy do Komani krętą szosą prowadzącą wzdłuż rzeki Drin przez niemal bezludne góry. W Komani nie było nic poza potężną zaporą i betonowym mostem, pod którym ktoś urządził knajpkę. Tam kończyła się droga, gorzej – kończył się świat, ale po sztucznym jeziorze kursował prom do BregËlumË. Popłynęliśmy następnego ranka. Woda miała kolor malachitu, wokół wznosiły się lesiste stoki i monumentalne skalne ściany. Przychodziło na myśl, że płyniemy skandynawskim fiordem, ale pod pokładem była Albania – ubrane na czarno stare kobiety, wystylizowana młodzież i mężczyźni trzaskający kostkami domina o blaty stołów. Były też śmieci na podłodze, które na koniec rejsu poleciały za burtę – rozciągnęły się kolorową smugą na gładkim malachicie. Bo śmieci są piątym żywiołem Albanii. Zobaczyliśmy je od razu po przekroczeniu granicy. Leżały wszędzie – przy drogach, na zboczach, w korytach rzek, wąwozach. Wzdłuż dróg ciągnęły się niekończące się wysypiska gruzu i ziemi, a bliżej Tirany – stosy zardzewiałych karoserii. Apogeum tego żywiołu stanowiły wyrzucone na śmietnik bunkry. Okrągłe, przykryte półkolistą czapeczką, z jednym otworem strzelniczym lub dwoma, wyglądają jak betonowe ufoludki wpatrujące się w milczeniu z poboczy, rowów, gajów oliwnych, ze wzgórz, z plaż. Są symbolem Albanii, pamiątką po czasach panowania Envera Hodży. Pomysł ich wybudowania zrodził się w chorym umyśle dyktatora po tym, gdy Albania pozostała sama na arenie międzynarodowej. Wcześniej Hodża zrobił generalne porządki – przeprowadził reformę rolną, znacjonalizował przemysł, bankowość i transport. Kiedy zerwał stosunki z państwami Europy Wschodniej i ZSRR, zwrócił się w stronę Chin. Ale pod koniec lat 70. XX w. popadł w konflikt także z tym krajem. Wtedy, ogarnięty obsesją napaści ze strony innych państw, nakazał utworzyć system bunkrów mających zatrzymać wroga. Tak rozpoczęła się budowa „albańskiej linii Maginota”. Każda rodzina musiała wznieść jeden bunkier według ustalonego wzoru – jednoosobowego żelbetowego grzybka. Ponoć dyktator osobiście przeprowadził inspekcję pierwszego z bunkrów. Mimo zapewnień konstruktora, że prototyp wytrzyma atak czołgu, Hodża wepchnął go do środka i nakazał bombardowanie. Beton wytrzymał. Pytanie, czy człowiek też? Piszą, że bunkrów jest w całej Albanii 600 lub nawet 700 tys., ale to nieprawda. Z roku na rok ta liczba się zmniejsza. Wprawdzie nie da się ich zdetonować, lecz można wyrwać je z ziemi i odsunąć, by zrobić miejsce pod budowę nowych domów, gmachów, dróg. Tylko nieliczne są ułaskawiane, głównie te duże, wieloosobowe – pomalowane jaskrawą farbą stały się barami piwnymi i atrakcją turystyczną. Opuściliśmy prom po trzech godzinach rejsu i pojechaliśmy do doliny Valbonë, o której wyczytaliśmy, że jest widowiskowa i otoczona wysokimi górami. Po drodze zatrzymaliśmy się w Bajram Curri. W miasteczku kończył się asfalt, po kilku kilometrach pojawiły się zwały kamieni i tłucznia; powstawała lepsza droga, która ułatwi obcokrajowcom dotarcie do ładnego zakątka, a miejscowym – przepędzanie stad owiec i kóz. Będzie wygodniej, ale nie piękniej. Roboty drogowe rozryły malowniczą dolinę. Zatrzymaliśmy się po godzinie czy dwóch jazdy w górę rzeki Valbonë. Potężne nagie szczyty tonęły w chmurach. Na jednej ze skalnych ścian ujrzeliśmy pomurnika – małego szarego ptaka, który podfruwając, rozkładał na chwilę skrzydła, błyskając czerwonymi piórkami. W Polsce jego zobaczenie graniczy z cudem. Ściana z pomurnikiem wznosiła się tuż nad wartkim nurtem Valbonë. Jej woda miała niezwykły, butelkowoniebieski kolor. W ogóle woda w Albanii miewa wyjątkowe barwy. Na przykład ta w Niebieskim Oku (Syri i Kaltër), przy drodze łączącej Sarandę z Jergucat. Zaskakująco lazurowe źródło zdołano zbadać tylko do głębokości 50 m. W ciągu sekundy z wielkiej dziury w skale wypływa 7,5 m3 wody i tworzy szeroki na kilka metrów rwący potok. Kiedyś plebs nie mógł oglądać tego bajecznego miejsca ukrytego wśród starych rozłożystych drzew – odpoczywała tu, polowała i łowiła ryby partyjna elita. Sceneria doliny Valbonë przypominała nam znajdującą się po sąsiedzku rozległą i głęboką dolinę rzeki Shale z niezwykłą wioską Theth. W czasach komunizmu i wcześniej wieś była kurortem, dzięki czemu zachowała swój charakter, m.in. tradycyjne domy z kamienia pokryte gontem. Na zimę zostaje tu tylko 20–30 z około setki rodzin, w październiku spada śnieg i odcina dolinę od świata. Do Theth pojechaliśmy zaraz po przekroczeniu granicy albańskiej. Za Bogë skończył się asfalt, później zaczęły się strome serpentyny, które zaprowadziły nas do Ukośnej Przełęczy (1630 m). Tam zobaczyliśmy, dokąd tak naprawdę zmierzamy – przed nami szczerzyły się fantastyczne białe zęby Alp Północnoalbańskich lub, jak ktoś woli, Gór Przeklętych. Rozciągają się na granicy Albanii, Czarnogóry i Kosowa i uchodzą za najdziksze góry Europy. Nawet Turcy Osmańscy, którzy podbili tereny dzisiejszej Albanii w XV w., odpuścili sobie nawracanie na islam mieszkańców tych ziem. Pierwszego dnia w Theth poszliśmy w stronę przełęczy, którą miejscowi przedostają się do sąsiedniej doliny. Szczyty wokół miały ponad 2500 m, wszystkie były nagie i doskonale odbijały dźwięki strzałów, które usłyszeliśmy za sobą. Broń w albańskich domach nie jest niczym niezwykłym. Gdy w 1997 r. załamała się gospodarka i doszło do zamieszek, niezadowoleni obywatele splądrowali magazyny z bronią i nigdy jej nie oddali. Może to były salwy na wiwat? Porachunki między klanami? Tradycja wendety odrodziła się po upadku komunizmu, głównie na północy Albanii, w wersji bardziej anarchistycznej. Zwyczaj zemsty rodowej nakazuje ukaranie śmiercią sprawcy zabójstwa lub innego mężczyzny z jego rodziny. To pociąga za sobą kolejny odwet i tak może być bez końca. W Theth zachowała się wieża, gdzie ukrywali się mężczyźni, których bliscy byli „we krwi”. Rodzina, u której się zatrzymaliśmy, zakrzywiła nam nieco czasoprzestrzeń. Agatina, najstarsza w familii, wyjęła własnoręcznie wykonany strój ludowy – sztywną wełnianą spódnicę, białą bluzkę, dziesięć chust, wyszywany złotem kaftan, pierścionki, paski, chusteczki, kolie, różaniec, wełniane skarpety i buty na obcasie – i z pomocą pozostałych kobiet włożyła to wszystko na mnie. Udawałam pannę młodą, nalewałam rakiję, potrząsałam czarną grzywką doszytą do jednej z chust i podnosiłam zalotnie woal. Ociekałam też potem, bo wrzesień w Theth okazał się ciepły. Żałuję, że tylko przejechaliśmy przez Szkodrę. Spieszyliśmy się, by jednego dnia dotrzeć z Theth do Komani. To był początek wyprawy i wjeżdżając do Szkodry, włączyliśmy GPS, żeby poprowadził nas na wylotówkę. Poprowadził, tyle że nie przez centrum, a bocznymi ulicami, na których widok obiecałam sobie, że w „Szkaradzie” moja noga więcej nie postanie. Kilka dni później kupiłam album ze starymi fotografiami Albanii. Wiele zrobiono w czasach panowania osmańskiego, czyli przed 1913 r. Ukazywały piękną zabudowę Szkodry, zniszczoną przez trzęsienie ziemi i buldożery Hodży, oraz dziewczyny z Theth w strojach ludowych (może była na nich także Agatina?). Zdjęcia pochodziły ze zbiorów Fototeki w Szkodrze, w której archiwach znajduje się 150 tys. szklanych negatywów. Trzeba będzie wrócić do tego miasta, by obejrzeć Albanię w jej dawnej krasie. Berat, uważany za najstarsze miasto albańskie, zamieszkane od kilku tysiącleci, ukoił ten żal. Wszystkie okna białych domków krytych dachówką patrzą na płynącą w dole rzekę Osum. Brukowana ulica wiedzie na szczyt wzgórza, do starej twierdzy. Zachowało się tam kilka cerkwi, w tym św. Bogurodzicy z 1797 r., w której założono Muzeum Ikon. Trzeba je odwiedzić, bo pokazuje dzieła największego albańskiego pisarza ikon, Onufrego. Poza tym starych sakralnych zabytków nie ma w Albanii wiele. Gdy Hodża w 1967 r. ogłosił swój kraj pierwszym państwem ateistycznym, zaczęło się burzenie świątyń albo, w najlepszym razie, zamienianie ich na magazyny i hale sportowe. Z twierdzy oglądaliśmy panoramę miasta z potężnym masywem Tomorri w tle. Później zeszliśmy na główny plac z cerkwią i meczetem, których bliskie sąsiedztwo obrazuje panującą tu teraz tolerancję religijną. Usiedliśmy w barze i patrzyliśmy na dzień powszedni Albanii, na mężczyzn pijących kawę i grających w domino, na autobusy czekające na odjazd do Tirany. Z Beratu ruszyliśmy na wybrzeże Adriatyku. Spędziliśmy noc rozbici w zaśmieconej lagunie, za miejscowością Topojë. Z jednej strony mieliśmy szarą plażę z przewróconymi bunkrami i plamami mazutu, z drugiej – posterunek straży przybrzeżnej. Nikt nas o nic nie pytał. Przez całą noc od morza dochodziły odgłosy detonacji. Rankiem ustaliliśmy źródło tego hałasu – to był połów ryb z użyciem dynamitu. Woda, ciepła i mętna, nie zachęcała do kąpieli. Pojechaliśmy dalej, nad Morze Jońskie, na Albańską Riwierę. Saranda jest największym kurortem riwiery, ma ładną promenadę obsadzoną palmami i zatokę z widokiem na Korfu. Ale my zjedliśmy tam tylko lody i uciekliśmy z tego miasta, otoczonego betonowymi szkieletami przyszłych hoteli. Na kąpiel zatrzymaliśmy się jeszcze przed Sarandą – w zatoce Spile, pod Himarë. Były tam kamienista plaża długości może 200 m, kemping za grosze, słońce i krystaliczna woda. Na horyzoncie majaczyły greckie wyspy; nocą patrzyliśmy na płynące z Korfu promy, rozświetlone niczym choinki. Korfu widzieliśmy też z ruin starożytnego miasta Butrint. To jedno z tych stanowisk archeologicznych, gdzie na powierzchni ziemi zostało wyjątkowo dużo do zobaczenia: amfi teatr, baptysterium z V w., bazylika, kolumny, mozaiki, mury obronne, bramy i wenecki zamek, w którym starannie urządzono muzeum. Amfi teatr był jedyny w swoim rodzaju – woda jeziora Butrinti, otaczającego miasto, przesiąkła i zalała scenę, ułożono więc drewniany podest. Na nim tańczą zespoły ludowe i odbywają się wybory miss Albanii. Kilka dni później kąpaliśmy się w ciepłych źródłach. Za Përmet porzuciliśmy bajeczną dolinę rzeki Vjosa, zamkniętą dwutysięcznymi szczytami, i przy zardzewiałej tablicy z ledwie widocznym napisem „Banja” skręciliśmy z głównej drogi. Zatrzymaliśmy się dopiero w korycie dopływu Vjosy, przed mostem osmańskim. W powietrzu czuliśmy siarkowodór. Lecznicze wody o różnej temperaturze i nasileniu smrodu wypływały ze skał po obu stronach rzeki i napełniały prowizoryczne baseny. Moczyliśmy się w nich godzinami, chłonąc ciszę i patrząc na góry. W Gjirokastër byliśmy o dwa dni za wcześnie – w średniowiecznej twierdzy górującej nad miastem dopiero montowano scenę do odbywającego się tu co cztery lata Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Ludowej. Z murów patrzyliśmy na pokryte szarym łupkiem dachy XIX- -wiecznych domów. Tu urodziło się dwoje z trójki najbardziej znanych obywateli Albanii – Enver Hodża i pisarz Ismail Kadare. Trzecia osoba to Matka Teresa z Kalkuty. Rzecz zdumiewająca – w Gjirokastër nie było śmieci. Poza tym na starówce życie toczyło się normalnie: miejscowi siedzieli w barach, działały zakłady krawieckie, tylko kilka sklepów sprzedawało pamiątki dla turystów. Hotel Sopoti też niczego nie udawał i dlatego go wybraliśmy. Wyglądał jak gotowa scenografi a do fi lmu z okresu socrealizmu: gołe posadzki, szare ściany, niemal puste patio, w którym nasze kroki odbijały się echem. Zostaliśmy tam aktorami na jedną noc. W Ersekë, mieście zagubionym w górach, zatrzymaliśmy się na chwilę, żeby kupić wodę. Jechaliśmy wtedy do KORCZY, w kierunku granicy z Macedonią. Stare rozłożyste platany ocieniały zakurzoną ulicę, na której kręcili się mężczyźni. Patrzyliśmy na siebie z ciekawością – taką, z jaką w dzieciństwie zaglądało się w głąb studni.