Monako: zrównoważony rozwój w sercu luksusu – ekologiczna transformacja i zielona turystyka
Monako, znane z bogactwa i blichtru, zmienia swoje oblicze. Księstwo, które kojarzy się z kasynami i jachtami, kładzie coraz większy nacisk na zrównoważony rozwój. Dzięki działaniom księcia Alberta II oraz inicjatywom lokalnych przedsiębiorców Monako przekształca się w ekologiczne centrum Europy. Od nowoczesnych rozwiązań transportowych, przez zielone tereny publiczne, po odnowioną plażę Larvotto – Monako staje się przykładem nowoczesnej ekologii.
Spis treści: Ekologiczna transformacja Monako Fundacja Księcia Alberta II Zielone przestrzenie Monako Ochrona przyrody i morskiego środowiska Nowoczesna turystyka i zabytki Monako, pomimo swojego wizerunku luksusowego miasta-państwa, w pełni angażuje się w zrównoważony rozwój. Działania księcia Alberta II oraz Fundacji Księcia Alberta II skupiają się na ochronie środowiska, zrównoważonej turystyce oraz promowaniu inicjatyw lokalnych. Dzięki temu Monako przekształca się w ekologiczne centrum Europy, które jednocześnie zachowuje swój luksusowy charakter. Ekologiczna transformacja Monako Zmiany ekologiczne w Monako są szczególnie widoczne w obszarze zielonej infrastruktury i transportu. Fundacja Księcia Alberta II, założona w 2006 roku, wyznaczyła sobie ambitny cel: zmniejszyć emisję CO2 o 55% do 2030 roku, a do 2050 osiągnąć neutralność emisyjną​. Aby to osiągnąć, w księstwie wdrażane są innowacyjne rozwiązania, takie jak sieć elektrycznych samochodów i rowerów, hybrydowe autobusy, a nawet taksówki wodne zasilane energią słoneczną​. Jednym z ciekawych projektów, które wpisują się w politykę zrównoważonego rozwoju, jest lokalna destylarnia La Distillerie de Monaco. To mała, rzemieślnicza gorzelnia produkująca likier z gorzkiej pomarańczy oraz gin aromatyzowany cytrusami, z owoców zbieranych w obrębie granic księstwa. – Robimy głównie likier z gorzkiej pomarańczy oraz gin aromatyzowany cytrusami. Owoce zbieramy sami, ręcznie, w obrębie granic księstwa – mówi Philip Culazzo, założyciel destylarni​. Fundacja Księcia Alberta II Książę Albert II to osoba, która wyznacza kierunek ekologicznej transformacji Monako. Jego fundacja koncentruje się na wdrażaniu zrównoważonych rozwiązań zarówno na poziomie lokalnym, jak i globalnym. Dzięki fundacji Monako podjęło działania mające na celu osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 roku. Jak zauważa Nadège Massé z Fundacji Księcia Alberta II: „Nie możemy wyłączyć całej naszej gospodarki. Celem jest stopniowe wypełnianie luki pomiędzy luksusem, z którego wiele osób tu korzysta, a dość surowymi zielonymi celami”​. To wyzwanie Monako stara się realizować krok po kroku, wprowadzając liczne udogodnienia ekologiczne. Zielone przestrzenie Monako Jednym z najważniejszych osiągnięć ekologicznych Monako jest rozwój zielonych terenów publicznych. Obecnie 20% powierzchni księstwa zajmują parki i ogrody. Wśród nich warto wyróżnić Ogród Egzotyczny, który jest doskonałym miejscem do spacerów, a jednocześnie symbolem zaangażowania Monako w ochronę przyrody. Ogród ten, otwarty dla publiczności od ponad stu lat, oferuje szerokie panoramy na zatokę i marinę​. Monako rozwinęło również inne parki, takie jak Ogród Japoński w dzielnicy Monte Carlo, który jest otwarty codziennie, od rana do zachodu słońca, oraz Jardin Saint-Martin – park przylegający do Muzeum Oceanograficznego​. Dodatkowo księstwo zainwestowało w infrastrukturę, która ułatwia poruszanie się po pagórkowatym terenie. Ruchome schody oraz windy, bezpłatnie dostępne dla mieszkańców i turystów, ułatwiają przemieszczanie się pomiędzy punktami widokowymi i atrakcjami turystycznymi. Ochrona przyrody i morskiego środowiska Monako również intensywnie działa na rzecz ochrony środowiska morskiego. Jednym z głównych projektów ekologicznych było odtworzenie ekosystemu morskiego przy plaży Larvotto. Dzięki zastosowaniu sztucznej rafy koralowej, stworzonej z ekologicznych materiałów i wydrukowanej na drukarkach 3D, udało się przywrócić życie morskim gatunkom w tej okolicy. Projekt ten jest szczególnie ważny, ponieważ w przeszłości działalność człowieka zniszczyła niemal całe morskie życie wokół Monako​. Nurkowanie w pobliżu plaży Larvotto to wyjątkowe doświadczenie, podczas którego można podziwiać różnorodne gatunki ryb oraz morskich stworzeń, takich jak koniki morskie czy meduzy​. Plaża ta, w przeciwieństwie do luksusowego Casino de Monte-Carlo, jest dostępna dla każdego, oferując darmowy wstęp. Nowoczesna turystyka i zabytki Monako nie rezygnuje z promowania swoich licznych atrakcji turystycznych, ale coraz bardziej stawia na zrównoważoną turystykę. Muzeum Oceanograficzne, założone w 1910 roku przez księcia Alberta I, nie tylko gromadzi różnorodne gatunki morskich stworzeń, ale również pełni ważną funkcję edukacyjną. Muzeum organizuje coroczne wydarzenie „Tydzień Oceanu”, podczas którego eksperci z całego świata omawiają kwestie związane z ochroną oceanów​. Oprócz Muzeum Oceanograficznego warto odwiedzić takie miejsca jak Casino de Monte-Carlo, które pełni nie tylko rolę świątyni hazardu, ale jest również miejscem baletów i oper. Inną atrakcją jest Fort Antoine z XVIII wieku, który pierwotnie służył do obrony portu, a obecnie pełni funkcję miejsca wydarzeń kulturalnych​.
Ciekawostki o Monako. Z czego słynie to niewielkie księstwo, nazywane „rajem podatkowym”?
Ciekawostki o Monako, czyli drugim co do wielkości – zaraz po Watykanie – najmniejszym państwie świata. Z czego słynie ten niewielki, ale jakże interesujący kraj? O tym w dalszej części artykułu.
W tym artykule: Informacje o Monako Ciekawostki o Monako Zebrane ciekawostki o Monako z pewnością zaskoczą niejednego z was. To położone nad Morzem Śródziemnym miasto-państwo, choć jest drugim pod względem wielkości najmniejszym krajem na świecie (150 000 razy mniejszy od Polski), skrywa wiele fascynujących faktów. Informacje o Monako Gdzie leży Księstwo Monako? Kraj położony jest w Europie Południowej nad Morzem Śródziemnym w obrębie Riwiery Francuskiej. Jednym sąsiadem Monako jest Francja, a granica między oboma państwami wynosi zaledwie 4,4 km. Stolicą Księstwa Monako jest Monako, które podzielone jest na cztery dzielnice: Monte Carlo, Monaco-Ville, Fontvieille i La Condamine. Monako jest aktywnem członkiem Organizacji Narodów Zjednoczonych i Rady Europy. Kraj ma swoich przedstawicieli dyplomatycznych w niemal 50 państwach na świecie. Księstwo Monako jest jednym z 12 monarchii istniejących na Starym Kontynencie. Głową państwa jest książę Albert II Grimaldi, który zasiadł na monakijskim tronie w 2005 roku, po śmierci swojego ojca, Rainiera III. Od 2002 roku walutą obowiązującą w Monako jest euro i to mimo że kraj nie zależy do Unii Europejskiej. Przed wprowadzeniem unijnego środka płatniczego na terenie księstwa płacono frankami monakijskimi. Językiem urzędowym w Monako jest francuski. Powszechnie używany przez mieszkańców jest także włoski oraz monegaski, czyli dialekt języka liguryjskiego. Flaga Monako – ze względu na czerwono-białe barwy – często porównywana jest do flagi Indonezji. Obie flagi różni jednak przede wszystkim format – 4:5 dla flagi Monako i 2:3 dla flagi Indonezji. Ciekawostki o Włoszech. Wszystko, co warto wiedzieć przed wyjazdem do słonecznej Italii Co sprawia, że Italia rocznie przyciąga miliony turystów z całego globu? Jak się okazuje, nie tylko najlepsza na świecie pizza czy zapierające dech w piersiach zabytki. Oto ciekawostki o Wł... Ciekawostki o Monako Monako to jeden z najbogatszych krajów na świecie, a co trzeci obywatel tego kraju jest milionerem. Średnie miesięczne wynagrodzenie netto w Księstwie Monako wynosi 8100 euro (ok. 38 tys. zł). Książę Albert jest czwartym – tuż za przywódcami Luksemburga, Liechtensteinu i Zjednoczonego Królestwa – najbogatszym monarchą w Europie. Jego majątek szacowany jest na 830 mln franków, czyli ok. 3,8 mld złotych. Monako nigdy nie zdobyło medalu na igrzyska olimpijskich. Co ciekawe, w najważniejszej sportowej imprezie czterolecia, pięciokrotnie uczestniczył książę Albert. Monakijski monarcha rywalizował w bobslejach podczas zimowych zmagań w 1988, 1992, 1994, 1998 i 2002 roku. Najlepszy rezultat osiągnął podczas XVII ZIO w Lillehammer, zajmując 26. miejsce w konkurencji czwórek. Choć Monakijczycy nie odnoszą spektakularnych osiągnięć na arenie międzynarodowej, słyną oni z zamiłowania do sportu. Co roku w Monako odbywa się jeden z najstarszych i najsłynniejszych wyścigów Formuły 1 (premierowa odsłona Grand Prix Monako miała miejsce w 1950 roku, a także prestiżowy turniej tenisowy ATP 1000 na kortach ziemnych w Monte Carlo (ekonomiczna dzielnica Monako). Ze względu na swoje położenie, Monako od wielu dekad pozostaje w bliskich relacjach z Francją. Zgodnie z podpisanym w 1919 roku traktatem z Wersalu, kończącym I wojnę światową, Republika Francuska miała strzec suwerenności sąsiada z południa. Zdecydowana większość mieszkańców Monako to przyjezdni. Niewiele ponad 20% całej populacji stanowią osoby urodzone w księstwie. Kraj cieszy się dużą popularnością wśród obywateli innych krajów z uwagi na wysoką jakość życia. Monako powszechnie uważne jest za „raj podatkowy”, gdzie przepisy podatkowe są bardzo łagodne dla obcokrajowców. Jednym z najchętniej odwiedzanych miejsc przez turystów podczas pobytu nad Lazurowym Wybrzeżem jest kasyno w Monte Carlo. To właśnie tutaj kręcone były filmy o przygodach agenta 007 – „Nigdy nie mów nigdy” czy „GoldenEye”. Średnia temperatura latem w Monako wynosi 25 st. C, a zimą 8 stopni na plusie. Ciekawostki o Holandii. 25 mało znanych faktów na temat Niderlandów Niektóre ciekawostki o Holandii potrafią zaskoczyć. Czy na pewno wiesz wszystko o kraju wiatraków i tulipanów? Odkryj, co skrywa jeden z najpopularniejszych kierunków turystycznych wśród Po... Księstwo Monako nie posiada żadnego lotniska. Najbliższym portem, który obsługuje pasażerów podróżujących nad Lazurowe Wybrzeże, jest port lotniczy Nicea Côte d'Azur. W Monako znajduje się jedynie lotnisko dla helikopterów, Heliport. W ramach ciekawostki dodajmy, że innym krajami na Starym Kontynencie nieposiadającymi własnych lotnisk są Andora, San Marino, Watykan i Liechtenstein. Monako jest jednym z najbezpieczniejszych krajów świata z największą liczbą policjantów na osobę. Statystycznie na każdego mieszkańca przypada około 73 funkcjonariuszy. Długość życia w Monako wynosi 89 lat i jest ona najwyższa na świecie. Dla porównania w Japonii, której obywatele słyną z długowieczności, są to 84 lata. Monako jest przykładem państwa nie posiadającego praktycznie żadnej roślinności naturalnej. W niewielkim stopniu kraj porywa, charakterystyczna dla klimatu śródziemnomorskiego, roślinność twardolistna. Co się je w Monako? Za narodową potrawę monakijską uznaje się barbagiuan, czyli nadziewane, smażone pierożki wykonane z ciasta francuskiego. Źródło: nomadsunveiled.com Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Monarchie na świecie. W jakich krajach nadal rządzi król?
Monarchie na świecie mają się lepiej niż myślimy. Szczególnie, gdy spojrzymy na Europę, gdzie aż w dwunastu krajach na czele stoi koronowana głowa. Tak jak w Wielkiej Brytanii, w której royalsi wciąż cieszą się dużą sympatią poddanych.
W tym artykule: Ile jest obecnie monarchii? Państwa z monarchią Monarchie w Europie Który król rządził najdłużej? Wydawałoby się, że czas monarchii już dawno dobiegł końca i należy je znieść. Nic bardziej mylnego. Tylko w Europie na czele dwunastu państw stoi koronowana głowa. Listę otwierają Wielka Brytania, Holandia, Hiszpania i kraje skandynawskie. Ale na tym jednak nie koniec. Gdzie jeszcze władza suwerenna spoczywa w rękach władcy? Szczegóły do sprawdzenia w dalszej części artykułu. Ile jest obecnie monarchii? Monarchie na świecie tworzą nie tylko królowie. Są to także książęta, cesarzowie, sułtanowie, emirowie lub jak w przypadku Watykanu – papież. Najwięcej koronowanych głów – jak już zostało wspomniane – znajdziemy na Starym Kontynencie, bo aż w dwunastych krajach. Przy okazji warto wspomnieć, że władca Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (obecnie na tronie zasiada Karol III) jest również przywódcą 14 innych państw, rozmieszczonych po różnych kontynentach: Antigui i Barbudy Australii Bahamów Belize Grenady Kanady Jamajki Nowej Zelandii Papui-Nowej Gwinei Saint Kitts i Nevis Saint Lucia Saint Vincent i Grenadyn Tuvalu Wysp Salomona Do 2021 roku zwierzchnictwo brytyjskiej monarchii uznawał Barbados. Ten wyspiarski kraj w Ameryce Środkowej, tuż przed 55. rocznicą odzyskania przez niego niepodległości, zerwał unię personalną ze Zjednoczonym Królestwem i ogłosił się republiką. Z formą rządów, w której reprezentantem narodu jest monarcha, spotkamy się również w Afryce (Maroko i Eswatin) oraz Azji, a dokładniej w Arabii Saudyjskiej, Bahrajnie, Bhutanie, Brunei, Japonii, Jordanii, Kambodży, Katarze, Kuwejcie, Malezji i Omanie. Ponadto do azjatyckich monarchii zaliczane są też Zjednoczone Emiraty Arabskie, gdzie władzę sprawuje prezydent, choć w praktyce jest on monarchą. Państwa z monarchią Andora Arabia Saudyjska Bahrajn Belgia Bhutan Brunei Dania Eswatini Holandia Hiszpania Japonia Jordan Kambodża Kuwejt Lesotho Liechtenstein Luksemburg Malezja Monako Norwegia Oman Katar Szwecja Tajlandia Tonga Watykan Zjednoczone Emiraty Arabskie Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej Mało znane archiwalne zdjęcia królowej Elżbiety II w obiektywie fotografów National Geographic Królowa Elżbieta II na niepublikowanych zdjęciach. Tak wyglądało jej 70-letnie panowanie. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/malo-znane-archiwalne-zdjecia-krolowej-elzbiety-ii-w-obiektywie-fotografow-national-geographic1-148a751.png" width="938" height="634" alt="Mało znane archiwalne zdjęcia królowej Elżbiety II w obiektywie fotografów National Geographic" title="Mało znane archiwalne zdjęcia królowej Elżbiety II w obiektywie fotografów National Geographic" /> Monarchie w Europie Spośród jedenastu monarchii w Europie (nie licząc Watykanu), aż siedem to królestwa (Belgia, Dania, Hiszpania, Holandia, Norwegia, Szwecja i Wielka Brytania). Pozostała czwórka, a mianowicie Andora, Liechtenstein, Luksemburg i Monako, są księstwami. Poniżej przedstawiamy najważniejszych europejskich arystokratów. Brytyjska rodzina królewska Brytyjska rodzina królewska to bez wątpienia najpopularniejsza monarchia na świecie. Cieszy się dużą sympatią poddanych, a także olbrzymią popularnością wśród mediów z całego globu. Zainteresowanie prasy wzbudza przede wszystkim życie prywatne royalsów, które na przestrzeni lat było pełne afer i skandali. Czy wiemy, jak naprawdę wygląda codzienność za pałacowymi drzwiami? Rąbka tajemnicy uchylają twórcy serialu „The Crown”, opowiadającego historię Elżbiety II i pozostałych członków brytyjskiej rodziny królewskiej. Od 1901 roku na tronie Zjednoczonego Królestwa zasiada dynastia Windsorów. Obecnie panującym monarchą jest Karol III, najstarszy syn królowej Elżbiety II i księcia Filipa. 73-latek objął władzę 8 września 2022 r. w chwili śmierci swojej matki, która rządziła krajem przez siedem dekad. Koronacja króla lub królowej Wielkiej Brytanii, zgodnie z kultywowaną od wieków tradycją, odbywa się w Opactwie Westminsterskim, po upływie okresu żałoby. Dla porównania, Elżbieta II otrzymała koronę z rąk Arcybiskupa Canterbury w czerwcu 1953 r., czyli po ponad roku od wstąpienia na tron. Z kolei Karola III na oficjalną koronację musiał poczekać osiem miesięcy. Po śmierci Elżbiety II następcą brytyjskiego tronu został książę William – najstarszy syn króla Karola i zmarłej w 1997 r. księżnej Diany. Kolejne miejsca w sukcesji zajmują dzieci księcia Walii i księżnej Kate – książę George (ur. 2013), księżniczka Charlotte (2015) i książę Louis (2018). Dopiero piąty w kolejce do tronu jest brat Williama i najmłodszy syn Karola III, książę Harry, który wyprzedza swoich potomków – synka Archiego i córkę Lilibet. Duńska rodzina królewska Najstarszą i jedyną panującą królową na Starym Kontynencie po śmierci Elżbiety II była Małgorzata II. Królowa Danii na tron wstąpiła 14 stycznia 1972 r. po śmierci swojego ojca, Fryderyka IX i zasiadała na nim przez ponad pięć dekad. 31 grudnia 2023 r. 83-letnia monarchini w noworocznym orędziu do narodu ogłosiła swoją abdykację. Następcą królowej został najstarszy syn królowej, książę Fryderyk. Belgijska rodzina królewska Królem Belgii od 2013 roku jest Filip I Koburg, który przejął władzę w kraju po abdykacji swojego ojca, Alberta II. W chwili jego rezygnacji następczynią tronu Królestwa Belgii, zgodnie z protokołem, została 22-letnia księżniczka Elisabeth, najstarsza córka Filipa i jego żony, królowej Paoli. Następcą królowej jest jej najstarszy syn, książę Fryderyk. Holenderska rodzina królewska 2013 rok obfitował w głośne abdykacje. Ze stanowiska ustąpił papież Benedykt XVI, wspomniany chwilę wcześniej Albert II, król Belgów, a także królowa Niderlandów, Beatrycze. Jej miejsce zajął książę Wilhelm-Aleksander. Następczynią holenderskiego tronu jest aktualnie 20-letnia księżniczka Amalia. Hiszpańska rodzina królewska Filip VI, obecny król Hiszpanii, wstąpił na tron w 2014 roku po abdykacji swojego ojca, Jana Karola I. Jego następczynią jest najstarsza córka, księżniczka Eleonora. Gdy zasiądzie na tronie, będzie pierwszą hiszpańską królową od czasów Izabeli II (1833–1868). Norweska rodzina królewska Harald V to pierwszy norweski monarcha urodzony na terenie Norwegii od 567 lat. Na tronie zasiadł w 1991 roku, po nagłej śmierci swojego ojca, króla Olafa V. Choć rodzina królewska cieszy się dużym zaufaniem Norwegów, tamtejszy parlament kilkukrotnie przeprowadzał głosowanie nad przekształceniem kraju z monarchii w republikę. Jednak bezskutecznie. Następcą Haralda jest jego syn, książę Haakon, mimo tego, że ma straszą siostrę, księżniczkę Martę Ludwikę. Do 1990 r. tylko męski potomek mógł objąć tron w Norwegii. Szwedzka rodzina królewska Karol XVI Gustaw to najdłużej panujący monarcha w historii Szwecji. Na tronie zasiada od 1973 roku. Cztery lata później na świat przyszła jego pierwsza córka, następczyni tronu, księżniczka Wiktoria Bernadotte. Nazywana jest przez wielu „matką chrzestną Europy”, bo została matką chrzestną aż osiemnaściorga dzieci. W tym m.in. księcia Danii, Chrystiana, księżniczki Holandii, Katarzyny-Amalii i księżniczki Norwegii, Ingrydy Aleksandry. Wielkie Księstwo Luksemburga Od 2000 roku wielkim księciem Luksemburga jest Henryk z dynastii Burbonów, który objął władzę po abdykacji swojego ojca, księcia Jana. Pierwsze miejsce w linii sukcesji luksemburskiego tronu zajmuje książę Wilhelm, najstarszy syn i jeden z piątki dzieci Henryka oraz wielkiej księżnej Luksemburga, Marii Teresy. Księstwo Liechtensteinu Księstwo Liechtensteinu to najbogatszy kraj świata, mimo że pod względem powierzchni zajmuje jedno z ostatnich miejsc na świecie. Głową państwa jest książę Jan Adam II, który zasiada na tronie od 1989 roku. W 2004 r. monarcha mianował swojego najstarszego syna, księcia Alojzego, koregentem, przekazując mu rzeczywistą władzę. Księstwo Monako Monako to, zaraz po Watykanie, najmniejsze państwo świata. Krajem od 2005 roku rządzi książę Albert II Grimaldi. Według monakijskiego prawa, pierwszeństwo w objęciu tronu mają mężczyźni przed kobietami. Dlatego następcą Alberta jest książę Jakub, a nie urodzona dwie minuty wcześniej jego siostra, księżniczka Gabriela. Księstwo Andory W Księstwie Andory władze spoczywa w rękach dwóch współksiążąt. Są nimi prezydent Francji i katolicki biskup katalońskiego miasta La Seu d'Urgell. Który król rządził najdłużej? Najdłużej panującym monarchą w historii jest król Francji, Ludwik XIV, który rządził krajem przez rekordowe 72 lata i 110 dni. Drugie miejsce na liście wszech czasów zajmuje brytyjska królowa Elżbieta II. Zmarła we wrześniu 2022 r. monarchini zasiadała na tronie przez 70 lat i 214 dni. O niespełna 100 dni krócej władzę sprawował Rama IX Bhumibol Adulyadej, król Tajlandii. Lista pięciu najdłużej panujących monarchów na świecie: Ludwik XIV, król Francji – 72 lata i 110 dni Elżbieta I, królowa Wielkiej Brytanii – 70 lat i 214 dni Rama IX Bhumibol Adulyadej, król Tajlandii – 70 lat i 126 dni Jan II, książę Liechtensteinu – 70 lat i 91 dni Karol August, książę Saksonii-Weimaru-Eisenach – 70 lat i 12 dni Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Oto 10 miejsc, w których (praktycznie) nie spotkasz Polaków
Gdzie jechać na urlop, by uniknąć towarzystwa rodaków? Do tych miejsc Polacy podróżują najrzadziej.
Zobacz 10 miejsc na urlop, w których nie spotkasz Polaków >>> - Wielu Polaków ma zastrzeżenia odnośnie zachowania rodaków za granicą - wynika z badań przeprowadzanych przez Skyscanner. Skarżymy się na problemy stwarzane na pokładach samolotów i na lotniskach, wstydzimy się, gdy inni Polacy sprawdzają granice gościnności gospodarzy w krajach, do których wyjeżdżamy. Oczywiście, na podstawie pojedynczych przykładów nie powinno się tworzyć obrazu całości. Prawdą jest natomiast, że podróżni z różnych części świata, nie tylko z Polski, coraz częściej rozglądają się za takimi kierunkami, które pozwolą im odpocząć od towarzystwa rodaków. Wyszukiwarka Skyscanner postanowił sprawdzić, gdzie mogą udać się Polacy, by nie natknąć się na tłumy turystów z naszego kraju. Okazuje się, że na liście nie ma egzotycznych destynacji, takich jak Tajlandia, Indie, Filipiny, Japonia czy kraje Ameryki Południowej. Z danych firmy wynika, że najmniejszą szansę na spotkanie z innymi Polakami mamy w TYCH 10 MIEJSCACH >>>
Nie tylko dla bogaczy i nie tylko na chwilę. Wybraliśmy 3 miejsca, które warto odwiedzić w Monako.
Monako - drugie od końca państwo pod względem wielkości - nocą błyszczy jak kryształowy żyrandol w kasynie, a w ciągu dnia zachwyca krajobrazem. Fot. materiały prasowe Atrakcji na tych zaledwie 2 km kwadratowych nie brakuje. Warto zobaczyć: 3. Ogród japoński Fot. Shutterstock Ogrody zajmują w sumie 7 ha, a na ich terenie znajdziemy zaaranżowane wodospady, wzgórza, plażę czy potok. I choć to cześć miasta, w ogrodzie Zen nietrudno oddać się medytacji. 2. Muzeum Oceanograficzne Fot. Shutterstock Zlokalizowane na szczycie stromej skały nad brzegiem Morza Śródziemnego, książęce muzeum uchodzi za najlepszy tego typu obiekt na świecie. Skrywa akwarium, imponującą kolekcję rzadkiej morskiej fauny i flory, w tym 20-metrowy szkielet wieloryba. 1. Kasyno w Monte Carlo Fot. materiały prasowe Nie tylko dla hazardzistów. To najsłynniejsze kasyno świata powstało w XIX w. Jego wnętrza buzują od przepychu. Nie spotkamy tu jednak obywateli Monako - obowiązuje ich zakaz gry. Nie obowiązuje ich za to podatek od dochodów, a inne podatki ograniczono do minimum.
Świąteczne jarmarki kojarzą się z zimową aurą i pruszącym śniegiem. A gdyby tak dla odmiany udać się na południe i spędzić czas na targu w blasku słońca?
Tradycyjnie w Barcelonie Jednym z najstarszych i najbardziej uznanych jarmarków bożonarodzeniowych w Barcelonie jest Fira de Santa Llúcia. W dawnych czasach znajdował się tam rynek, na którym można było kupić m.in. materiały do budowania szopki bożonarodzeniowej, a w szczególności mech, znaleziony na schodach kościoła. Koszt przelotu do Barcelony z Warszawy: 690 zł* Królewski sezon przedświąteczny W Księstwie Monako jarmark bożonarodzeniowy na Lazurowym Wybrzeżu zachwyca wyśmienitymi przysmakami i ogromnym wyborem prezentów świątecznych. Po udanych zakupach można przespacerować się ulicą udekorowaną klimatycznymi lampionami i modelami kolejek, a na koniec wsiąść na diabelski młyn i zobaczyć piękną panoramę. Koszt przelotu do Nicei z Warszawy: 861 zł* Majorka w innej odsłonie Od 5 do 8 grudnia w Palmie, uznawanej za stolicę Majorki, odbywa się tradycyjny jarmark bożonarodzeniowy. Jak przystało na miasto kojarzone z zabawą do rana, świąteczne stoiska można odwiedzać tam każdego dnia od południa aż do północy. Koszt przelotu do Palma de Mallorca z Warszawy: 1094 zł* Niech żyje Hiszpania... na Teneryfie Od 2007 roku jarmark bożonarodzeniowy w Santa Cruz odbywa się na Plaza de la Concepción naprzeciwko kościoła Iglesia de la Concepción. Na pięknie udekorowanych straganach pełno jest świątecznych drobiazgów, dzięki którym jarmark to idealne miejsce nie tylko do cieszenia się niezwykłą atmosferą, lecz również do wyszukiwania prezentów na ostatnią chwilę. Koszt przelotu na Teneryfę z Warszawy: 814 zł* Świąteczne noce arabskie „Świąteczny festiwal w Dubaju” odbędzie się w tym roku już po raz trzeci. Wielkie świąteczne wydarzenie będzie miało miejsce od 11 do 13 grudnia w amfiteatrze. Podczas zakupów albo kolacji w jednej ze znakomitych restauracji, warto wypatrywać miejscowych celebrytów. Koszt przelotu do Dubaju z Warszawy: 1232 zł* Grüezi Abu Zabi Od 4 do 7 grudnia w Abu Zabi (na plaży Rotana) odbywa się… „Szwajcarski jarmark bożonarodzeniowy”, gdzie goście witani są słynnym „Grüezi”. Jego główną atrakcją są codzienne występy jednego z najpopularniejszych szwajcarskich zespołów folklorystycznych „Original Appenzeller Streichmusik Alder”. Koszt przelotu do Abu Zabi z Warszawy: 1909 zł* Tyle świątecznej atmosfery, ile wytrzymasz Niespodzianką może okazać się fakt, że największy bożonarodzeniowy jarmark, czyli „Santa's enchanted forest”, ma miejsce w Miami. Od 30 października do 4 stycznia odwiedzający mogą nie tylko przebierać wśród niezliczonych świątecznych dekoracji i prezentów, ale również zobaczyć jedno z licznych przedstawień, rozerwać się w wesołym miasteczku, a nawet odwiedzić… ogród zoologiczny. Koszt przelotu do Miami z Warszawy: 2368 zł* Niemieckie święta w Afryce Orzeźwiające napoje, stragany ze świątecznymi podarunkami i niemieckie specjały – wszystko to można znaleźć na licznych bożonarodzeniowych jarmarkach w… Kapsztadzie, drugim co do wielkości mieście Afryki Południowej. Koszt przelotu do Kapsztadu z Warszawy: 2947 zł* Święta z certyfikatem „fair trade” W australijskim mieście Melbourne na Placu Federacji gości wyjątkowy jarmark bożonarodzeniowy, na którym sprzedawane są upominki i pamiątki sygnowane certyfikatem sprawiedliwego handlu. Od początku grudnia można spacerować m.in. po małym „lesie” składającym się z około 150 drzew na placu Fair@square. Koszt przelotu do Melbourne z Warszawy: 4477 zł* Świąteczna parada na hawajskich plażach Na Hawajach nie ma co prawda tradycyjnego bożonarodzeniowego jarmarku, za to sezon świąteczny otwierany jest co roku paradą na łodziach. „Festiwal świateł”, który odbywa się 20 grudnia, jest niezapomnianym przeżyciem i tworzy wyjątkowy klimat na zbliżające się dni świętowania, a większość turystów wraca do domu z pamiątkową koszulką z wydarzenia. Koszt przelotu do Honolulu z Warszawy: 5629 zł* *Ceny lotów podane zostały zgodnie z wyszukiwaniami z 20.11.2014 na loty w okresie od 5 do 7 grudnia, o ile nie wspomniano inaczej. Ceny lotów dla następujących miast odnoszą się do innych dat: Dubaj od 12 do 14 grudnia, Honolulu od 19 do 21 grudnia. Podane ceny to koszt przelotu w obie strony z lotniska w Warszawie. Ceny i dostępności biletów mogą ulec zmianie, a loty zostać wyprzedane.
Wszystko zaczęło się od tego, że kupiłem sobie malucha na dojazdy zima do pracy. Wtedy jeszcze nie wiedziałem, że będę musiał go zostawić na drugim końcu Europy.
Urlop w zeszłym roku zaplanowałem na przełom lipca i sierpnia. Na początku lipca nie miałem jeszcze żadnych planów. Pojawiła się tylko pewna ulotna myśl pod tytułem: „Zrobiłbym coś szalonego”, czyli – wybrałbym się maluchem do Hiszpanii. Wahałem się z podjęciem ostatecznej decyzji, ale zacząłem przygotowywać auto. Co mogłem, zrobiłem sam, resztę powierzyłem znajomemu mechanikowi, który wymienił m.in. przedni resor, bo okazało się, że mógłbym podczas jazdy przykleić się do asfaltu. Generalnie jak na rocznik 89’ autko było w bardzo dobrym stanie. Tydzień przed urlopem, kiedy już chyba od wszystkich znajomych usłyszałem, że jestem niepoważny i nie dojadę nawet do granicy, twardo szykowałem się do wyprawy. Znalazłem też kompana podróży. Pierwsza próba Wyruszyliśmy 19 lipca 2008 r. Tylna kanapa była zapakowana po dach. Do bagażnika trafiły części zamienne. Nie sposób zabrać wszystkich, wzięliśmy więc tylko te, których prawdopodobieństwo zepsucia było największe, czyli np. szczęki hamulcowe (jakie hamulce ma fiat 126p, każdy wie, a jeśli nie, to jego szczęście). Do tego doszły śrubki, wężyki, kleje i inne drobiazgi – uzbierał się cały bagażnik. Pod wieczór dotarliśmy pod czeską granicę w okolice Lubawki i tam przenocowaliśmy. Rankiem wyjechaliśmy w kierunku PRAGI. No i stało się. Tego nie przewidywał nikt, przynajmniej nie tak wcześnie. Zbliżaliśmy się do stolicy Czech, kiedy zapaliła się kontrolka paliwa. Zatankowaliśmy do pełna, ale po 10 km wskazówka pokazywała tylko pół baku. Nawet ford mustang nie pobiera tyle paliwa przy przekręcaniu kluczyka w stacyjce! Zatrzymaliśmy się w szczerym polu po wyjeździe z mieściny, w której tankowaliśmy. Podniosłem pokrywę silnika. Sprawa okazała się poważna – upraszczając, obluzował się wężyk paliwowy przy gaźniku. Zapasowego gaźnika nie zabrałem. Pomaszerowaliśmy w stronę miasta (gdzie chwilę wcześniej tankowaliśmy) w celu poszukiwania drutu. W jednym z gospodarstw dostaliśmy cały zwój. Wszelkie próby naprawy spełzły jednak na niczym. Wtedy przypomniało mi się, że przecież w wypchanym po brzegi bagażniku mam różne kleje – do gumy, metalu. Oblepiliśmy więc wężyk wraz z gaźnikiem, dodatkowo zabezpieczyliśmy całość drutem i wio! Przeżyliśmy wtedy chwilę zwątpienia – czy aby na pewno wiemy, w co się pakujemy? Dojechaliśmy do Pragi, która była pierwszym ważniejszym przystankiem na trasie. Na zwiedzenie stolicy Czech nie wystarczyłoby weekendu. Spędziliśmy tam pół dnia i ruszyliśmy dalej. Granicę czesko-austriacką przekroczyliśmy w Neu-Nagelberg, skąd skierowaliśmy się prosto do Wiednia. Obejrzeliśmy najważniejsze atrakcje, m.in. budynek Opery i gotycką katedrę św. Szczepana. Późnym popołudniem wsiedliśmy do maluszka. Nie chcieliśmy nocować w Wiedniu – uznaliśmy, że dysponując trzyosobowym rozbijanym apartamentem, prześpimy się za miastem. One way ticket Kolejnym punktem wycieczki była Wenecja. Na trasie pojawiły się góry, z którymi maluch radził sobie gorzej niż z równinami. Od awarii wężyka z autkiem działo się coś niedobrego – chwilami traciło moc. Tłumaczyłem to wagą bagażu i pasażerów, z częściami zapasowymi mogło to być 250 kg. Najgorzej, że zrezygnowaliśmy z autostrady, by w razie awarii nie wzywać pomocy, i wybraliśmy drogi lokalne. Owszem, bardziej widokowe i dzikie, ale strome niczym trasy narciarskie. Pamiętam, jak jechaliśmy w deszczu przez las, pod górę. Zmienialiśmy tylko biegi, od czasu do czasu redukując do jedynki. Ci, co kierowali kiedyś maluchem, wiedzą, że zmiana z dwójki na jedynkę w czasie jazdy oznacza jeden wielki zgrzyt. Pokonywaliśmy jednak kolejne kilometry. Tak było do momentu, kiedy zobaczyliśmy przed sobą ok. 500-metrowej długości stromy podjazd. Popatrzyliśmy na siebie. Była to jedyna droga, jaką mogliśmy jechać – od dwóch godzin nie minęliśmy żadnego skrzyżowania. Jednym słowem, mieliśmy one way ticket. Rozpędziłem się do 80 km/godz. i rozpocząłem wspinaczkę. Samochód zwolnił, obroty spadły, więc co robić? Wrzuciłem trójkę i maluszek przejechał kolejne kilkadziesiąt metrów. Moc trójki się skończyła, no to znów redukcja. Na dwójce toczył się najdłużej, ale nie było co liczyć na pokonanie podjazdu. Autko zaczęło zwalniać, więc żeby nie stanąć – zgrzyt i redukcja na jedynkę. Do wzniesienia brakowało 20 m, kiedy to i jedynka nie dała rady. Maluszek się zatrzymał. Momentalnie zaparowały szyby, lał deszcz, robiło się ciemno. Puściłem hamulec nożny i mimo zaciągniętego ręcznego samochód zaczął jechać w dół. Cofnąć? W dół z takiego wzniesienia z zaparowanymi szybami – samobójstwo! Już gorzej być nie mogło. Kolega wysiadł, żeby popchnąć auto, a ja wrzuciłem jedynkę i gaz do dechy. Udało się pokonać jakieś pięć metrów. Więc jeszcze raz i jeszcze, i kolejne metry do przodu. I tak znaleźliśmy się na szczycie: ja, maluch i przemoczony do bielizny kumpel. To jeszcze nie koniec. Za każdym podjazdem musi być przecież zjazd. No i był. Tak jak wcześniej martwiłem się, czy silnik przeżyje podjazdy, tak teraz denerwowałem się, czy hamulce wytrzymają zjazdy. Na szczęście wytrzymały. Już na dole stwierdziliśmy, że nie ma co się dłużej tak męczyć i skierowaliśmy się na autostradę. Na najbliższym zjeździe rozbiliśmy obóz, czyli rozwinęliśmy śpiwory na siedzeniach. Sen przypominał czuwanie na siedząco, ale lepsze to niż rozstawianie namiotu w czasie ulewy. Później okazało się, że spanie w maluchu nie jest aż tak złe nawet dla osób mierzących 180 cm. Około 5.00 rano byliśmy już gotowi do dalszej jazdy! Maluch najwyraźniej się jednak nie wyspał – jechał 60 km/godz. Przed granicą austriacko-włoską zaczął ryczeć. Szybko uciekliśmy na parking. Austriacy patrzyli na nas, jakbyśmy wjechali na wielbłądach. Otworzyłem pokrywę – to urwała się jedna z rur tłumika. Gdy tylko silnik ostygł, użyliśmy zabranego z Polski kleju, po czym rozłożyliśmy polową kuchnię i pijąc kawę, czekaliśmy, aż specyfi k wyschnie. Po upływie czasu podanego na opakowaniu (dwie godziny) spoiny nadal były miękkie. Na mapie wypatrzyliśmy miejscowość Tarvisio, gdzie mógł być jakiś warsztat. Zamontowaliśmy tłumik i ruszyliśmy z hałasem. Wjazd do miasta był niczym wejście smoka. Ludzie przy stawali na chodnikach i pojawiali się w oknach, sprawdzając, co zakłóca im spokój. Pytaliśmy wszystkich o mechanika – po angielsku, hiszpańsku i polsku. Włoskiego nie znaliśmy. Trafi liśmy wreszcie do serwisu Fiata, ale panowie byli tak zapracowani, że nie chcieli nam pomóc, mimo iż podjechaliśmy takim unikatem. W innym warsztacie mechanik zgodził się zespawać tłumik. Zabraliśmy się za jego zdemontowanie i przyszykowaliśmy mu wszystko niczym chirurgowi do operacji. Za pieniądze, które tam wydałem, w Polsce zespawałbym drugiego malucha. Odpaliliśmy silnik i… tego dźwięku nie da się opisać – samochód bzyczał. W Tarvisio zjedliśmy jeszcze pizzę i pojechaliśmy w stronę Wenecji. Postanowiliśmy zaszaleć i przenocowaliśmy na kempingu. Jak się okazało – najdroższym w moim życiu. Na zwiedzanie Wenecji przeznaczyliśmy cały dzień, odbyliśmy nawet romantyczny rejs gondolą. Późnym popołudniem wyruszyliśmy w stronę Genui. Przejechaliśmy tylko przez to miasto (teraz trochę tego żałuję) i od tej pory trzymaliśmy się wybrzeża. Od awarii tłumika maluszek, główny bohater tej wyprawy, pracował ładnie. Zatrzymywaliśmy się co jakiś czas w cieniu, by nie przegrzać silnika i wykąpać się w morzu. Granicę włosko-francuską przekroczyliśmy w Grimaldi. O mały włos nie przegapiliśmy Monako! Po prostu nie zauważyliśmy, kiedy się zaczęło. Jazda naszym czerwonym ferrari po jednym z torów Grand Prix F1 trwała krótko, ale i tak byliśmy podekscytowani. Później skierowaliśmy się do Saint Tropez (jachty, auta, wille i niewiele do zwiedzania). Rozczarowani obraliśmy kierunek na Barcelonę. Kierunek ocean Do Hiszpanii wjechaliśmy 25 lipca. Na granicy pogratulowaliśmy sobie osiągnięcia celu. Wtedy jeszcze nie wiedzieliśmy, że przygoda dopiero się zaczyna. Po dwóch dniach ruszyliśmy z Barcelony nad ocean. Przenocowaliśmy pod Bilbao, a po południu wjechaliśmy do Santander z zamiarem zwiedzenia jego centrum i zaliczenia pierwszej w życiu kąpieli w oceanie. Podczas poszukiwania parkingu znaleźliśmy się na jednokierunkowej uliczce, która za zakrętem okazała się bardziej stroma niż podjazd w Alpach austriackich! Prawie się rozpłakałem. Silnik ryczał, a maluszek ani drgnął. Nagle puk, puk w okno – policjant podpowiedział, żeby pasażer wysiadł. Nic to nie dało. Zjechałem więc pod prąd (samochód za nami ustąpił miejsca) i zaparkowałem, ale odechciało mi się zwiedzania. Przeklinaliśmy Santander, nie wiedząc, że wkrótce tu wrócimy. Na razie jechaliśmy jednak wzdłuż wysokiego brzegu, podziwiając ocean. Nagle maluszek zaczął się dusić i zwalniać. Zbledliśmy, tym bardziej, że działo się to na wjeździe na autostradę. Samochód stanął. Zepchnęliśmy go na pobocze, żeby nie tamować ruchu. Zaraz zjawił się policyjny patrol. Wyjaśniliśmy, że usuniemy usterkę i za dwie godziny nas nie będzie. Spisali nas, życzyli powodzenia i pojechali. Oczywiście nie udało się usunąć awarii, choć rozkręciłem wszystko, co wydawało mi się podejrzane. O 6.00 rano pojawiła się policja, by sprawdzić, czy rzeczywiście odjechaliśmy. Sumienni byli jak diabli – laweta i koniec. Zawieźli nas do najbliższego warsztatu, czyli gdzie? Do Santander. Trafiliśmy pod autoryzowany salon Fiata. Nikt nie miał jednak czasu diagnozować maluszka, spędziliśmy, więc kolejną noc w aucie. Następnego dnia późnym popołudniem jeden z mechaników zabrał się za rozkręcanie silnika. Warsztat był jednak czynny do 18.00 i pan przerwał pracę. Na szczęście firma ubezpieczeniowa zorganizowała nam hotel na czas naprawy. Rankiem okazało się, że przyczyną awarii był uszkodzony zawór. Panowie przeryli cały magazyn, ale kto by miał w Hiszpanii części do dwudziestoletniego malucha, nawet w autoryzowanym serwisie Fiata! Co robić? W Polsce są, pomyślałem. Zadzwoniłem do ojca z pytaniem, czy może przesłać tę część do Hiszpanii pod podany adres. Czekając na zawór, zwiedzaliśmy pechowe Santander i okolice, m.in. jaskinię El Soplau i góry Picos de Europa. Zawór przyjechał 5 sierpnia. Samochód działał teraz lepiej niż przed wyjazdem z Polski. Zapłaciliśmy i pożegnaliśmy się. Urlop się kończył, trzeba było wracać do domu. Wyjechaliśmy w kierunku Bilbao, maluszek pracował jak malowany. Mniej więcej po 50 km zaczął się dusić i stanął. Byłem załamany. Zadzwoniłem do firmy ubezpieczeniowej. Chciałem, żeby laweta zawiozła nas do Santander. Niestety, firmy mają powiedziane „do najbliższego warsztatu” i koniec. Na szczęście wykłóciłem się i wybłagałem – wylądowaliśmy w Santander. Panowie trochę się zdziwili, ale obsługa była tym razem błyskawiczna. Wieczorem wiedziałem już, że moja podróż maluszkiem się skończyła. Auto zostało w Hiszpanii zezłomowane, a ja wróciłem samolotem. Nie wiem, co bym zrobił, gdybym nie miał ubezpieczenia assistance. Była to podróż mojego życia – najbardziej spontaniczna ze wszystkich, jakie dotąd odbyłem. Samo zwiedzanie, owszem, było momentami poruszające, ale najbardziej będę pamiętał właśnie usterki i awarie. Były uciążliwe, ale jestem dumny, że je przetrwałem i dojechałem do celu.
Pomysł na przewodnik Grand Prix Formuły 1
Do niedawna w Polsce mało kto interesował się Formułą 1. Sukcesy Roberta Kubicy sprawiły jednak, że królowa sportów motorowych stała się naszą kolejną, po skokach narciarskich, dumą narodową.
Każdy, kto śledzi zmagania kierowców F1 przed ekranami telewizorów, w końcu zapragnie zobaczyć je na żywo. Jednak te najbliższe, czyli Grand Prix Węgier (na Hungaroringu) czy Niemiec (na Nurburgringu), szybko nam się znudzą. Tak jak nudzą się kierowcom i możnym tego świata. Dlatego coraz więcej imprez odbywa się w Azji, na Bliskim Wschodzie. Aż korci, żeby się tam wybrać, tym bardziej że w większości są to tory nowe, o doskonałej infrastrukturze i świetnym zapleczu, jak restauracje, parki rozrywki, kina, plaże, baseny. Sezon 2009 kusi do zwiedzania całego świata – kierowcy F1 będą się ścigać w 17 krajach na czterech kontynentach. Za rok ruszą też po Grand Prix Indii oraz Korei Południowej. Niestety, nikt nawet nieśmiało nie przebąkuje o podobnej inwestycji w Polsce. Budowa obiektu F1 z pełnym zapleczem kosztuje od 100 do 500 mln dolarów. Tor musi być tak zaprojektowany, by wyścig był jak najbardziej emocjonujący i ale też bezpieczny. Dlatego Fédération Internationale de l’Automobile (FIA) rezygnuje ze starych konstrukcji na rzecz cacek wybudowanych w Azji i na Bliskim Wschodzie. Decyzja ta uchroniła, przynajmniej w pewnym stopniu, Formułę 1 od skutków kryzysu finansowego. Na następnych stronach przedstawiamy przegląd najciekawszych torów F1 na świecie. Co to jest ? ■ Formuła 1 (F1) to prowadzony co roku cykl najbardziej prestiżowych międzynarodowych wyścigów samochodowych (Grand Prix) na świecie. Pierwsze zawody zostały rozegrane w 1950 r. ■ F1 jest też nazwą klasy aut biorących udział w wyścigach. Wszystkie parametry dopuszczanych na tor bolidów są rygorystycznie określone. Nadwozie jest otwarte, kabina ma tylko jedno miejsce. ■ Formuła 1 (wymowa „jeden”) w Polsce często jest błędnie określana jako „formuła pierwsza”. Złe tłumaczenie wprowadza zamieszanie, bo Formula 1st (czyli „formuła pierwsza”) to seria wyścigów, które nie mają nic wspólnego z Formułą 1. Sepang International Circuit (1999 r.) Malezja Długość toru: 5,543 km Zakręty: 15 Rekord okrążenia: 1:34,223 (Juan Pablo Montoya, Williams, 2004) Tor w Malezji to jeden z najciekawszych obiektów tego typu na świecie. Dla nas jest ważne, że to właśnie tam Robert Kubica osiągnął jeden z najlepszych ubiegłorocznych wyników, kończąc wyścig na drugiej pozycji. Szerokie proste na Sepang International umożliwiają częste wyprzedzanie, a dość wąskie zakręty wymagają sporej koncentracji. Jedną z większych atrakcji na torze Sepang jest kapryśna pogoda – potrafi zmienić scenariusz każdego wyścigu. W tropikalnym upale może w ciągu kilku minut spaść rzęsista ulewa, która po kolejnych kilku minutach ustaje. W takich warunkach na mokrym torze przyczepność tracili tu najlepsi: Michael Schumacher i Rubens Barichello (obaj w 2001 r.). Malezyjczycy chcieliby także, by ich tor był równie niezwykły jak tor w Singapurze (strona 104) i dlatego w tym roku zaproponowali wyścig wieczorny, przy sztucznym oświetleniu. Na razie jednak nie wiemy, czy do tego dojdzie – być może władze F1 mają podpisaną z Singapurem umowę na wyłączność organizowania wieczornych zawodów. W ubiegłym roku Bernie Ecclestone, w młodości średniej klasy kierowca wyścigowy, teraz prawdziwy pan i władca Formuły 1 (jego majątek szacowany jest na 2,5 mld funtów, z czego większość pochodzi ze sprzedaży praw telewizyjnych do transmisji z Grand Prix F1), sugerował wyłączenie Malezji z kalendarza wyścigów. Nie kwestionował samego toru, którego zaplecze techniczne należy do jednych z najlepiej przygotowanych na świecie. Tor wymaga wprawdzie drobnych poprawek, ale podstawowym zarzutem było najbliższe otoczenie kompleksu. W pobliżu Sepang znajduje się wysypisko śmieci, a okoliczna infrastruktura jest już przestarzała. Ostatecznie, po zapewnieniach malezyjskiego rządu, że jeszcze przed tegorocznym Grand Prix Malezji wprowadzone zostaną niezbędne inwestycje i zmiany, udało się przedłużyć kontrakt na rozgrywanie zawodów do 2015 r. Shanghai International Circuit (2004 r.) Chiny Długość toru: 5,451 km Zakręty: 16 Rekord Okrążenia: 1:32,238 (Michael Schumacher, Ferrari, 2004) Budowa toru w Szanghaju trwała zaledwie półtora roku. Pracowało przy niej przez 24 godziny na dobę niemal trzy tysiące robotników. Koszt inwestycji wyniósł pół miliarda dolarów. Autorem projektu był oczywiście Niemiec Hermann Tilke, od kilkunastu lat monopolista w dziedzinie tworzenia najlepszych torów F1. Jego nazwisko jest gwarancją sukcesu. Chińczycy już wcześniej próbowali dołączyć do grona gospodarzy Grand Prix. Pierwszy tor wybudowali w 1999 r., jednak jego plan nie wyszedł spod ręki architekta rekomendowanego przez FIA, w związku z czym nie zyskał atestów dopuszczających go do kalendarza F1. Pierwsze Grand Prix Chin odbyło się dopiero na Shanghai Circuit. Kierowcy lubią się na nim ścigać. Jest zrobiony ze sporym rozmachem, a trybuny mogą pomieścić największą na świecie liczbę widzów (200 tys.). Tor jest przy tym bardzo wymagający i szybki. Na kilku prostych bolidy osiągają prędkości ponad 300 km/godz. Zawody w 2007 r. źle wspominają dwaj młodzi kierowcy, Lewis Hamilton i Kubica. Hamilton walczył o pierwszy tytuł mistrzowski, ale wyjeżdżając z alejki serwisowej, zjechał na pobocze i zakopał się w żwirze, co zniweczyło jego plany. W tym samym roku wyścigu nie ukończył Kubica, któremu popsuła się hydraulika w BMW. Na szczęście Szanghaj pozostawia też dobre wspomnienia. W ubiegłym roku Kubica wyścig zakończył tam jako szósty. Bahrain International Circuit (2004 r.) Bahrajn Długość toru: 5 411 km Zakręty: 15 Rekord okrążenia: 1:30, 252 Michael Schumacher, Ferrari 2004 Przeciwników przenoszenia Grand Prix na Wschód nie brakowało. Znalazł się jednak skuteczny argument, który przekonał nawet najbardziej opornych: pieniądze. Choć w porównaniu z torem szanghajskim można stwierdzić, że ten w Bahrajnie był dość tani – kosztował „zaledwie” 150 mln dolarów. Powstawanie kolejnych torów poza Europą zwiastuje zmianę europocentrycznego nastawienia szefów F1. Grand Prix Bahrajnu w 2004 r. było pierwszym w historii F1 wyścigiem rozgrywanym na Bliskim Wschodzie. I jednocześnie zostało uznane przez Fédération Internationale de l’Automobile za najlepiej zorganizowane Grand Prix w 2004 r. Co ciekawe, na kilka miesięcy przed imprezą władze Bahrajnu występowały do Berniego Ecclestone’a z prośbą o usunięcie jej z kalendarza wyścigów z obawy przed kompromitacją, że nie uda im się zdążyć z przygotowaniami toru. Nawierzchnia jest dość śliska z powodu pustynnego piasku nawiewanego na asfalt. Ale szerokie proste i zakręty, szerokie pasy bezpieczeństwa sprawiają, że kierowcy mogą tutaj iść na całość. Dzięki asfaltowej strefie bezpieczeństwa (a nie trawiastej, piaskowej czy żwirowej, jak na starszych torach) kierowcy, którzy wypadają z trasy, nie tracą cennych punktów za drobne błędy. W ostatnich latach na tym torze wygrywali Michael Schumacher, Fernando Alonso i Felipe Massa. Co ciekawe, zwycięzcy, stojąc w Bahrajnie na podium, nie strzelają korkami od prawdziwego szampana. Alkohol w muzułmańskim kraju co prawda nie został zakazany, jednak jego spożywanie jest źle przyjmowane. Dlatego kierowcy otwierają butelki z napojami bezalkoholowymi. Circuit de Monaco (1950 r.) Monako Długość toru: 3,340 km Zakręty: 18 Rekord Okrążenia: 1:14,439 (Michael Schumacher, Ferrari, 2004) Uliczny tor w Monako to nie tylko jedna z najbardziej emocjonujących i prestiżowych eliminacji w kalendarzu Grand Prix F1, ale także jeden z najważniejszych wyścigów samochodowych na świecie. Stawiany jest w jednym szeregu z Indianapolis 500 czy 24-godzinnym Le Mans. Odbywały się tu pierwsze w historii wyścigi Formuły 1 i chyba nikt nie wyobraża sobie kolejnych lat bez tego punktu programu. Nawet jeśli już wszystkie inne Grand Prix wyniosą się z Europy, można być pewnym, że Grand Prix Monako pozostanie. Tor w Monako jest najkrótszy, najbardziej skomplikowany i najtrudniejszy spośród wszystkich tras Formuły 1. Każdy zespół chce się tu pokazać z jak najlepszej strony. W ubiegłym roku Robertowi Kubicy udało się zająć tu drugie miejsce. Trasa przebiega ulicami, które na co dzień służą mieszkańcom miasta do jazdy zwykłymi autami. Niemal 3,5-kilometrowy odcinek wyłączany jest z ruchu na sześć tygodni przed planowanym wyścigiem, by ustawić odpowiednie bandy, barierki i zabezpieczenia. Sprzątanie po całej imprezie trwa kolejne 3 tygodnie. Z powodu niespełna 2-godzinnego wyścigu przez ponad dwa miesiące w roku główne ulice Monte Carlo są wyłączone z ruchu. Mieszkańcy jednak nie widzą w tym nic nadzwyczajnego. Może dlatego, że wśród nich znajdują się też kierowcy F1 (korzystne przepisy podatkowe przyciągnęły tu wielu z nich). Jazdę w Monako utrudniają niezwykle ciasne zakręty, na których bolidy muszą zwalniać do 50 km/godz. oraz proste, takie jak ta wiodąca przez słynny tunel, gdzie prędkości dochodzą do 300 km/godz. Charakterystyka aerodynamiczna tunelu sprawia, że bolidy tracą nawet do 30 proc. docisku aerodynamicznego, który mają na otwartej przestrzeni. Dodatkowo wąska trasa utrudnia wyprzedzanie. Takie warunki wymagają wprowadzenia bardzo specyficznych zmian w autach i są sprawdzianem dla mechaników. Podczas Grand Prix Monako kierowca zmienia bieg średnio raz na dwie sekundy. Tor najczęściej służy zespołom do prezentowania nowinek technicznych. Yas Marina Circuit (2009 r.) Abu Zabi Długość Toru: 5,520 km Zakręty: 20 Rekord okrążenia: brak W tym roku odbędzie się inauguracja Grand Prix Abu Zabi w Zjednoczonych Emiratach Arabskich. Właśnie tam rozstrzygnie się walka o mistrzostwo świata – ostatni wyścig sezonu. Yas Marina ma przypominać połączenie dwóch torów europejskich: części portowej toru w Monako oraz fragmentu belgijskiego toru Spa-Francorchamps. Budowa tego obiektu nie jest jeszcze ukończona, więc trudno mówić o całkowitych kosztach inwestycji. Jednak mimo rozmachu, z jakim arabscy szejkowie realizują swoje projekty, prawdopodobnie trudno będzie im przebić kwotę za tor w Szanghaju. Nie ulega jednak wątpliwości, że i tutaj koszty będą spore: tor położony jest na wyspie oddalonej od stolicy Abu Zabi o około 30 km. Poza torem powstaje tu jedna z najciekawszych infrastruktur. Budowane są: hotele, marina, nowe plaże i baseny. Zapowiada się istny raj dla co majętniejszych kibiców. Marina Bay Street Circuit (2008 r.) Singapur Długość toru: 5,067 km Zakręty: 23 Rekord okrążenia: 1:45,599 (Kimi Räikkönen, Ferrari, 2008) Pierwsze Grand Prix w Singapurze w ubiegłym roku było wyjątkowe przede wszystkim dlatego, że kierowcy po raz pierwszy w historii F1 ścigali się w nocy. Cały tor na dystansie ponad 5 km został dokładnie oświetlony specjalnymi diodami LED i lampami, które nie rzucały cienia i nie oślepiały kierowców. Organizację tego Grand Prix próbowały zablokować władze Malezji. Ich zdaniem tor Sepang, oddalony zaledwie o 300 km od nocnego toru Marina Bay, straciłby na atrakcyjności. Wyrażały też obawy, że taka konkurencja może tym dwóm państwom nie wyjść na dobre. Na szczęście już po imprezie głosy sprzeciwu umilkły – okazało się, że te wielkie zawody zupełnie sobie nie szkodzą. Bardzo kręty i szybki tor przypadł do gustu kierowcom. Wielu z nich lubi ścigać się w miastach, a nocne wyścigi jeszcze bardziej podnoszą poziom adrenaliny. Jazda w centrum 4,5-milionowej metropolii z prędkościami powyżej 300 km/godz. jest widowiskowa i sprzyja popularności F1. Utrudniają ją potworny upał i nierówna nawierzchnia (przez nią bolidy odrywają się od asfaltu, co pogarsza ich właściwości aerodynamiczne i skuteczność hamulców). Tor Marina Bay zyskał sobie sławę niewybaczającego błędów. Po wypadkach i stłuczkach aż trzech kierowców musiało wycofać się z wyścigu (Nelson Piquet Junior, Adrian Sutil i Kimi Räikkönen). Natomiast ferrari prowadzone przez Felipe Massę wyjechało z pit-stopu z fragmentem dystrybutora paliwa, o którym zapomnieli mechanicy. Istanbul Park (2005 r.) Turcja Długość toru: 5 338 km Zakręty: 14 Rekord okrążenia: 1:24.770 (Juan Pablo Montoya, McLaren-Mercedes, 2005) Gdy cztery lata temu Formuła 1 trafiła do Turcji, nikt się nie spodziewał, że zadomowi się tu na dłużej. A jednak okazało się, że i kierowcy, i organizatorzy imprezy polubili Stambuł. Jeździ się tutaj w ruchu przeciwnym do wskazówek zegara (tak jak w Singapurze i Brazylii). Według Berniego Ecclestone’a to najlepszy tor F1 na świecie. Jednak po wyścigu w 2006 r. organizacja dalszych Grand Prix w Turcji wisiała na włosku. Okazało się, że nagrodę dla zwycięzcy Grand Prix wręczał Mehmet Ali Talat, który został przedstawiony jako prezydent Tureckiej Republiki Cypru Północnego, państwa uznawanego tylko przez Turcję. Za próbę wmieszania FIA w sprawy polityczne wymierzono organizatorom 5 mln dolarów kary. Trybuny toru w Stambule mogą pomieścić nawet 155 tys. kibiców. Rekord osiągniętej prędkości: niemal 330 km/godz. Tor jest bardzo bezpieczny, widowiskowy i wyjątkowo malowniczo położony. Jego projektant, oczywiście Hermann Tilke, wykorzystał atrakcyjne ukształtowanie terenu. Trasa opada i wznosi się wszędzie, gdzie to tylko możliwe. Niektóre z zakrętów przypominają te z najsłynniejszych torów na świecie. Znajdziemy tu zapożyczenia z toru Interlagos, Laguna Seca czy Spa-Francorchamps. Na ósmym z kolei zakręcie w Stambule kierowcy przez nieco ponad cztery sekundy poddawani są przeciążeniu rzędu 5 G! Wielu zawodników nie utrzymuje na nim swoich bolidów, ponieważ cztery mniejsze wiraże tworzą tam jeden duży zakręt. Podczas inaugurującego wyścigu w 2005 r. na dwa okrążenia przed końcem właśnie w tym miejscu z trasy wypadł walczący o mistrzowski tytuł Juan Pablo Montoya, oddając zwycięstwo Kimiemu Räikkönenowi. Od trzech lat królem tureckiego toru jest Felipe Massa, który wygrywa tutaj walkę o pole position, a także sam wyścig. Bezpieczeństwo Kierowcę chroni: ■ konstrukcja nadwozia (tzw. monocoque) z włókien węglowych, ■ ognioodporne ubranie wytrzymujące przez 35 sekund temperaturę 850 stopni Celsjusza, ■ kask, którego nie przedziurawi pocisk wystrzelony z prędkością 500 km/godz., ■ system HANS utrzymujący głowę kierowcy w pozycji pionowej przy uderzeniu czołowym, co chroni szyjny odcinek kręgosłupa przed urazem, ■ wymiana żwirowego pobocza w starszych torach na asfaltowe, by samochody łatwiej wytracały na nim prędkość; na asfaltowej nawierzchni maleje też ryzyko niebezpiecznego koziołkowania bolidu, ■ w starych torach proste stalowe bariery obudowane ścianami opon zastępuje się specjalnymi barierami pochłaniającymi energię uderzenia. Przewinienia: Falstart, przekroczenie dopuszczalnej prędkości w alei dojazdowej do pit-stopów i przy samych boksach (maksymalna prędkość 80 km/godz.), rozmyślne blokowanie szybszego kierowcy, skracanie trasy przejazdu, celowe spowodowanie wypadku (którego można było uniknąć). Kary. Sędziowie mają w swoim arsenale dwie podstawowe kary: drive-through oraz stop & go. Drive-through polega na przejechaniu przez boksy z zachowaniem obowiązującego ograniczenia prędkości, natomiast stop & go wymusza na kierowcy 10-sekundowy postój w jego boksie. Trasa: Wyścig rozgrywany jest na dystans 305 – 320 km (jedynym wyjątkiem jest Monako – tor ma 260 km) i nie może trwać dłużej niż dwie godziny. Taki wymóg czasowy narzuciły stacje telewizyjne, które wykupiły prawa do transmisji F1. Pit-Stop. Tutaj z czasem walczą mechanicy: tankowanie samochodu (12 litrów na s); zmiana opon (3,5 s); czyszczenie szybki w kasku kierowcy i wymiana uszkodzonych części nadwozia (mniej niż 10 s). Silnik F1. Ma pojemność 2,4 litra, waży minimum 95 kg. Jego moc szacowana jest obecnie na około 700–750 KM. Obroty dochodzą do 19 tys. na minutę. Zakazane są jakiekolwiek formy doładowania. Bilety. Formuła 1 zaczyna się najczęściej już w piątek dwiema sesjami treningowymi, poranną i popołudniową. Następny dzień rozpoczynają przygotowania do kwalifikacji, które zaczynają się o godzinie 13.00 lub 14.00. Niedzielny wyścig rusza o 14.00, a wraz z nim rosną emocje. Jeśli chcemy w pełni cieszyć się jego atmosferą, musimy się wykosztować. ■ Ceny są zróżnicowane i zależą głównie od lokalizacji trybuny na torze. Trzydniowy karnet na miejsca w pobliżu zakrętu Parabolica na włoskim torze Monza kosztuje 180 euro, a na lepszej trybunie przy prostej startowej nawet dwukrotnie więcej. Bogatsi kibice mogą również poznać F1 od kuchni i wybrać opcję z wycieczką po paddocku i z wyjściem w okolice pit lane. ■ Najtańsze dla nas są oczywiście Grand Prix Węgier i Grand Prix Niemiec (najniższe koszty dojazdu). Bilety kosztują minimum 100 euro (z reguły miejsca stojące), ale żeby móc zobaczyć choć fragment wyścigu, trzeba zapłacić przynajmniej dwukrotnie więcej. ■ Warto też decydować się na miejsca niedaleko telebimów, bo tylko one pozwolą nam śledzić przebieg całego wyścigu. Najdroższe bilety obowiązują na miejscach, z których widać pit-stopy i prostą startową. Ich ceny podaje się w tysiącach euro. ■ Bilety najlepiej zamawiać za pośrednictwem stron internetowych każdego z torów F1. Można też skorzystać ze stron firm specjalizujących się w sprzedaży biletów na Grand Prix. Często organizują one nie tylko bilety, ale także przelot i hotel. www.gptt.pl, www.obp.com.pl Kalendarium F1 na rok 2009 1. Grand Prix Australii 29.03. 2. Grand Prix Malezji 5.04. 3. Grand Prix Chin 19.04. 4. Grand Prix Bahrajnu 26.04. 5. Grand Prix Hiszpanii 10.05. 6. Grand Prix Monako 4.05. 7. Grand Prix Turcji 07.06. 8. Grand Prix W. Brytanii 21.06. 9. Grand Prix Niemiec 12.07. 10. Grand Prix Węgier 26.07. 11. Grand Prix Europy 23.08. 12. Grand Prix Belgii 30.08. 13. Grand Prix Włoch 13.09. 14. Grand Prix Singapuru 27.09. 15. Grand Prix Japonii 04.10. 16. Grand Prix Brazylii 18.10. 17. Grand Prix Abu Zabi 01.11.