Jest nieodkryta przez turystów i najtańsza w Europie. Z promocji LOT-u aż grzech nie skorzystać
LOT wraca z Szaloną Środą i jak zwykle kusi wyjątkowymi promocjami. W dzisiejszej ofercie uwagę szczególnie przykuwa jeden kierunek. Mowa o najrzadziej odwiedzanym kraju w Europie, który potrafi zaskoczyć, oczarować i zachwycić swoim autentycznym klimatem.
W tym artykule: Szalona Środa w LOT – promocyjne oferty z 09.04.2025 LOT przecenia loty do Mołdawii W każdą środę LOT serwuje podróżnicze okazje, z których naprawdę grzech nie skorzystać. Tym razem wśród promocyjnych kierunków znalazło się miejsce, które zaskakuje spokojem, niskimi cenami i absolutnym brakiem tłumów. To prawdziwa gratka dla tych, którzy marzą o czymś mniej oczywistym niż Rzym czy Barcelona. Szalona Środa w LOT – promocyjne oferty z 09.04.2025 W dzisiejszej promocji LOT-u przeceniono kilka europejskich kierunków, które idealnie sprawdzą się na szybki city break. Na liście znalazły się: Koszyce (loty od 359 zł tam i z powrotem), Lublana (od 499 zł), Wenecja (od 549 zł), Monachium (od 669 zł). Szybki city break to nie wszystko. Narodowy przewoźnik obniżył dziś ceny także na trasie do Chicago. Za ocean polecimy już za 1899 zł – i to w obie strony. – Szalona Środa spełnia podróżnicze marzenia! Chicago jest na Twojej liście? Dziś kupisz bilety w atrakcyjnej cenie! Odkryj zachwycającą architekturę i niepowtarzalny klimat ,,Wietrznego Miasta”. Przygotuj się na niezapomnianą przygodę! – zachęca przewoźnik. Promocja obowiązuje na wybrane loty realizowane w terminie od 7 maja do 31 lipca 2025 r., z wyjątkiem połączeń do Chicago, które objęte są ofertą w terminie od 1 września do 9 grudnia 2025 r. Warto pamiętać, że oferta nie łączy się z innymi promocjami, a podane ceny nie zawierają opłat dodatkowych. LOT przecenia loty do Mołdawii Wśród kierunków objętych promocją znalazła się również Mołdawia. Choć wielu pomija ją przy planowaniu podróży, potrafi naprawdę zaskoczyć. Spokojna atmosfera, niskie ceny, lokalne wino i brak tłumów to tylko część powodów, by się tam wybrać. A teraz – dzięki ofercie LOT-u – polecisz tam już za 429 zł. Według Światowej Organizacji Turystyki Narodów Zjednoczonych (UNWTO), w 2023 roku do Mołdawii zawitało ponad 319 tys. zagranicznych turystów. To najmniej spośród wszystkich krajów Europy, co czyni ją oficjalnie najrzadziej odwiedzanym krajem kontynentu. Polacy mogą wjechać do Mołdawii na podstawie ważnego dowodu osobistego lub paszportu. Wiza od obywateli RP nie jest wymagana, jeśli czas pobytu nie przekracza 90 dni. Źródła: PLL LOT; National Geographic Polska Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Znana linia wraca po latach na polskie lotnisko. Od razu oferuje hitowe połączenie
Dobre wieści dla pasażerów jednego z polskich portów lotniczych. Znana linia wraca po latach nieobecności i od razu rusza z trasą, która z pewnością zainteresuje wielu podróżnych.
W tym artykule: Wielki powrót na wrocławskie lotnisko Nowe połączenia z Wrocławia Długo wyczekiwany powrót skandynawskiego przewoźnika Scandinavian Airlines na wrocławskie lotnisko staje się faktem. Wiosną 2025 roku pasażerowie znów będą mogli korzystać z bezpośrednich połączeń do Kopenhagi. Przed laty trasa między stolicą Dolnego Śląska a Danią cieszyła się ogromną popularnością i była jedną z wizytówek portu lotniczego na Strachowicach. Wielki powrót na wrocławskie lotnisko Linie lotnicze SAS po raz pierwszy wystartowały z wrocławskiego lotniska w 1998 r. Teraz, po kilku latach przerwy, przewoźnik ponownie zaprasza pasażerów na pokład, oferując bezpośrednie loty do Kopenhagi. Pierwsze loty do stolicy Danii ruszą pod koniec marca 2025 roku. Połączenie będzie dostępne sześć razy w tygodniu, od poniedziałku do niedzieli, z wyłączeniem sobót. Rejsy będą obsługiwane przez samolot Bombardier CRJ-900, a czas podróży wyniesie jedynie godzinę i dziesięć minut. – Powrót linii lotniczych SAS to doskonała informacja dla wszystkich pasażerów naszego lotniska. Regularne połączenia ze stolicą Danii docenią zarówno miłośnicy tzw. city breaków, jak i pasażerowie planujący dalsze podróże, którzy zyskają loty do jednego z największych hubów przesiadkowych w tej części Europy – mówi Karol Przywara, prezes Zarządu Portu Lotniczego Wrocław. Co ważne, bilety na pierwszy możliwy termin są już dostępne w sprzedaży, dzięki czemu pasażerowie mogą zaplanować wiosenny city break z dużym wyprzedzeniem. Ceny oscylują w granicach około 400 zł w jedną stronę za osobę. Połączenie inauguracyjne z Wrocławia do Kopenhagi ruszy 30 marca. Start przewidziano na godzinę 19:30 a lądowanie w stolicy Danii na 20:40. Dzień później, 31 marca, pasażerowie mogą wrócić do Wrocławia. Lot z Kopenhagi rozpocznie się o godz. 17:40 a zakończy na dolnośląskim lotnisku o 18:55. Zanim zaplanujecie podróż do najszczęśliwszego miasta świata, koniecznie zapoznajcie się z naszym przewodnikiem po Kopenhadze. Stolica Danii ma do zaoferowania wszystko – od historycznych zabytków i malowniczych uliczek, po nowoczesne atrakcje i miejsca, które idealnie oddają ducha hygge. Nowe połączenia z Wrocławia To jednak nie koniec dobrych wiadomości dla podróżujących z wrocławskiego lotniska. Latem 2025 roku w rozkładzie lotów pojawi się pierwsze w historii portu połączenie do Mołdawii. Pierwszy rejs zaplanowano na 30 lipca 2025 r., a regularne loty będą odbywać się dwa razy w tygodniu – w środy i niedziele. Dzięki temu pasażerowie z Dolnego Śląska zyskają wygodny dostęp do jednego z najbardziej wyjątkowych, ale wciąż niedocenianych Europy Wschodniej. – Loty z Wrocławia do Kiszyniowa są pierwszym w historii naszego lotniska połączeniem z Mołdawią, co cieszy szczególnie, ponieważ wspólnie z przewoźnikiem oddajemy naszym pasażerom coś całkowicie nowego. Wierzę, że wielu turystów skorzysta z możliwości odwiedzenia wyjątkowego miejsca, jakim jest Mołdawia, bo może to być doskonała odskocznia od bardziej popularnych kierunków wakacyjnych – zaznacza Karol Przywara. Wrocławski port lotniczy przypomina, że Mołdawia to prawdziwy raj dla miłośników wina, a enoturystyka stanowi jeden z największych atutów tego kraju. Winnice Cricova i Milestii Mici zachwycają nie tylko jakością swoich win, ale także podziemnymi tunelami, które rozciągają się na dziesiątki kilometrów. Podczas wizyt w tych niezwykłych miejscach turyści mogą poznać proces produkcji wina, zwiedzić labirynty podziemnych magazynów i wziąć udział w degustacjach wyjątkowych trunków. Przypomnijmy, że ubiegły rok był najlepszym w historii wrocławskiego lotniska. W 2023 r. port obsłużył blisko 4 miliony pasażerów. Obserwuj National Geographic Traveler Poland na Facebooku i podziel się z nami swoją opinią. Dołącz także do naszego kanału nadawczego na Messengerze, gdzie znajdziesz wiele ciekawych inspiracji podróżniczych. Źródła: airport.wroclaw.pl; National Geographic Traveler Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Mołdawia winem płynąca. Wycieczka szlakiem najlepszych win mołdawskich
Jesteś smakoszem wina? Jeśli tak, to Mołdawia powinna być twoim kolejnym celem podróży. To tu powstają najlepsze trunki, które rozsławiły ten niewielki kraj na cały świat.
W tym artykule: Wino – prawdziwy skarb Mołdawii Od winnicy do winnicy, czyli enoturystyka w Mołdawii Autentyczność to wielki atut Mołdawii Wino – prawdziwy skarb Mołdawii Trudno wyobrazić sobie lepszą nauczycielkę gotowania od Niny z rodzinnej mołdawskiej winnicy Et Cetera. Ten jej uśmiech, bijące od niej ciepło i domowa babcina kuchnia sprawiają, że można się w niej zakochać na zabój. Uczy mnie robić placintę, narodową potrawę Mołdawii, bez której trudno wyobrazić tu sobie jakiekolwiek rodzinne spotkanie. Sprawne ręce Niny łączą mąkę z wodą i odrobiną soli i błyskawicznie wyrabiają na ciasto. Wschodnioeuropejski urok i nieodkryte smaki. Odwiedź czarującą Mołdawię Warto polecieć do Kiszyniowa i szybko poza stolicę uciec, by odkryć prawdziwe mołdawskie życie i smaki, które wciąż stanowią dziewicze tereny łowieckie dla niejednego smakosza. Potem tną na mniejsze kawałki i rozwałkowują na placki, które zostawiamy na 10 min. – Ciasto musi sobie odpocząć – wyjaśnia. Blachę smaruje olejem słonecznikowym i przygotowuje nadzienie. A jest nim bryndza z jajkami. Ale mogą też być kapusta, ziemniaki, owoce. Nina z pomocą synowej Danieli rozciąga placki niczym gumę, aż staną się tak cienkie jak bibułka. W jej wykonaniu wszystko wydaje się takie proste, ale kiedy próbuję to powtórzyć, w moich plackach powstają dziury. Pierwszy płat ciasta posmarowany cienko olejem układamy na blasze i pokrywamy warstwą nadzienia, potem powtarzamy wszystko, aż wypełni się cała blacha. Nina wstawia ją do pieca na 20 min. Placinta jest przybrązowiona i tak chrupka, że w okamgnieniu znika z talerza. Synowie szefowej kuchni – Igor i Aleksander – prowadzą własną 34-hektarową winnicę i produkują wino. Oprócz tego mają też restaurację z widokiem na winnicę, gdzie rządzą kobiety. Rodzinny biznes otworzyli po powrocie ze Stanów Zjednoczonych. – Dokupiliśmy ziemię, zasadziliśmy winorośl i długo eksperymentowaliśmy z winem – opowiada Igor, oprowadzając mnie po winnicy Et Cetera. Pierwsze zbiory mieli w 2005 r. i wkrótce dostali medal za jakość na targach wina w Kiszyniowie. W ciągu dekady medali przybyło, a Et Cetera wymieniana jest wśród najlepszych winnic Mołdawii. Od winnicy do winnicy, czyli enoturystyka w Mołdawii W Mołdawii robią wino od tysięcy lat. Już starożytni Rzymianie mówili, że nie ma lepszych win niż te z Dacji, jak nazywano te tereny. Mołdawia jest na liście 20 największych eksporterów wina. Obecnie jest tu ponad 200 winnic i wciąż powstają nowe. Bogata też jest tu tradycja produkcji wina domowego. Jestem nim częstowana w każdym niemal miejscu. W Purcari, najstarszej winnicy w Mołdawii (ma 108 lat), wino kupowali: królowa Wiktoria, car Aleksander, Elżbieta II i rumuńska rodzina królewska. – Jakie są trzy zasady picia wina? – pytam sommeliera z Château Vartely, gdzie produkuje się 3 mln butelek wina rocznie. – Po pierwsze dobry humor, po drugie towarzystwo i wreszcie dobre wino – odpowiada i tak rozpoczynam degustację. Podczas próbowania trunków dowiaduję się m.in., że są tu setki kilometrów wydrążonych w wapieniu tuneli, gdzie przechowuje się wino. W winiarni Cricova, którą odwiedziłam, mają ich aż 120 km – to prawdziwe podziemne miasto, po którym można jeździć samochodem. Rusz szlakiem wina! Podpowiadamy, które miejsca warto zobaczyć Enoturystyka, czyli podróżowanie winnymi szlakami, to już swego rodzaju fenomen – i to nie tylko wśród smakoszy wina. Są tu restauracje, sale konferencyjne, degustacyjne, kino i winiarskie skarby – kolekcje unikatowych win zgromadzonych dla światowych liderów, np. Donalda Tuska czy Angeli Merkel. Każdy może tu mieć własną piwniczkę z wyjątkowymi rocznikami. Najstarsze są pokryte warstwą pleśni i kurzu. Autentyczność to wielki atut Mołdawii Podróżowanie od winnicy do winnicy to wspaniała przygoda. Tym bardziej że Mołdawia to dla wielu wciąż terra incognita. Mało o niej wiemy. Nie ma ani morza, ani gór, a więc dwóch warunków potrzebnych do tego, by stać się popularnym turystycznym rajem. Polska Toskania – odkrywamy lubuskie winnice z Agnieszką Trolese Słoneczne winnice, proste i pożywne jedzenie i relaks z dala od zgiełku dużych miast. Lubuski Szlak Wina i Miodu nie bez powodu uchodzi za Polską Toskanię. Na podróż po tej wyjątkowej krai... Ale dzięki temu, że jest na peryferiach Europy, z dala od utartych podróżniczych szlaków, ma coś, czego brakuje, albo zaczyna brakować, reszcie Starego Kontynentu: autentyczność. Serdeczność mieszkańców, ich otwartość i gościnność są zachwycające. Żyją pośród wzgórz i dolin, na ziemiach, które oprócz winogron rodzą też pszenicę, paprykę, jabłka, truskawki i orzechy. Sami wypiekają chleby, wyrabiają masło, wytwarzają bryndzę tak pyszną, że kupuję jej kilka kilogramów. I upycham w walizce, w której główne miejsce zajęły wina. Tekst ukazał się na łamach magazynu „National Geographic Traveler Extra” (nr 02 (03)/2020). Wakacyjny przewodnik po Bałkanach Bałkany to region tworzony przez państwa, które są ze sobą silnie związane zarówno pod względem historycznym, jak i kulturowym. Poznaj historię tego niezwykłego miejsca i dowiedz się jak...
Wschodnioeuropejski urok i nieodkryte smaki. Odwiedź czarującą Mołdawię
Warto polecieć do Kiszyniowa i szybko poza stolicę uciec, by odkryć prawdziwe mołdawskie życie i smaki, które wciąż stanowią dziewicze tereny łowieckie dla niejednego smakosza.
Tam nic nie ma – usłyszałam o Kiszyniowie i od razu włączył się mój wschodnioeuropejski radar. Do decyzji o niemal natychmiastowym wyjeździe skłoniły mnie jeszcze trzy rzeczy: wygodne połączenie lotnicze z Warszawą, relacje o ogromnym bazarze oraz dużej ilości niedrogich win. Obserwowanie otwierania się poszczególnych krajów na świat, po upadku ZSRR, jest dla mnie fascynujące. Mołdawia, niepodległa dopiero od 1991 r., jest tak naprawdę wciąż na początku tej drogi. Tu rozmawia się o miliardzie dolarów, który wyparował z banków, o osiemnaściorgu kandydatów na prezydenta, o kredytach hipotecznych z oprocentowaniem 17 proc. Jest jeszcze jeden powód mojego umiłowania prawej strony mapy Europy. Kraje o niezbyt silnej lub zniszczonej kulturze kulinarnej przegrywają w starciu z wolnym rynkiem. Zalewa je, tak jak to się dzieje w Polsce, koncernowa żywność w błyszczących opakowaniach, podczas gdy lokalne produkty i tradycje zanikają. A Mołdawia wciąż jest jak dziewicze tereny łowieckie dla każdego foodie. Poza tym to kierunek obowiązkowy dla prawdziwego winopijcy. Jak w sklepie z zabawkami We wrześniu trwa winobranie. Na lotnisku od razu ktoś mi wciska w rękę buteleczkę lokalnego wina – zresztą samo lotnisko od niedawna nosi nazwę Wine of Moldova Airport. W hotelu Cosmos – biały betonowy wieżowiec z łamanymi balkonami w stylu „jak zrobić piorunujące wrażenie na przyjezdnych w latach 70.” – nie ma wprawdzie etażnej (windziarki), ale za to między pokojami 153 a 155 nie ma śladu mojego 154. Błąkam się po ciemnym piętrze, aż słyszę „czewo iszczysz?”. Rosyjskojęzyczna pani pokojowa kieruje mnie w zaułek, w którym wreszcie odnajduję 154. Na pierwszy rzut oka widać, że od 30 lat nie zmieniono tu niczego. W mieście podobnie. Dla wszystkich ekscytujących się losem warszawskiej Rotundy czy dworca w Katowicach Kiszyniów jest jak sklep z zabawkami. Wszędzie kolorowe mozaiki o tematyce „kraj mlekiem i miodem płynący”. Ruina hotelu National prawie w samym centrum. Bramy Kiszyniowa – dwa ogromne bloczyska przy wjeździe do miasta. Blok w kształcie kolby kukurydzy. Betonowy budynek cyrku, bryłą nawiązujący do okrągłego namiotu. Rozmaite niezidentyfikowane „źle urodzone” gmachy, tu zachowane w niezmienionym stanie i na razie niezagrożone żadną nową inwestycją. Cały kraj na bazarze Idę na bazar Piata Centrala. To giełda wszystkiego, centralny hipermarket pod gołym niebem o powierzchni paru hektarów, gdzie kupuje i sprzedaje cały kraj i wokół którego kręci się cała stolica. Bez Piata Centrala Mołdawia prawdopodobnie przestałaby istnieć. Buty, miski, koniaki, żarówki, meble, ale przede wszystkim jedzenie. Duszący zapach mięsa, krwi i podrobów. W drobiowej alejce – zupełnie inny zapach kurczaków, które nie zaznały fermy. Śmietana i masło pachną tak silnie, jakby można było posmarować chleb samym powietrzem. Ryby są przeważnie jeszcze żywe. Gwiżdżąc, przeciska się przez tłum facet z wózkiem pełnym raków. Można tu oczywiście dobrze zjeść. Oprócz typowych grillowanych klopsików chif­tele są i przekąski – smażona cukinia w cieście za 5 lei (to jedna złotówka!), śledź z groszkiem i cebulką za 9, purée z fasoli za 10 i placinta, czyli lokalny placek z dowolnym nadzieniem. Chodzę po bazarze do bólu pięt, zastanawiając się, ile kilogramów i czego mogę kupić. Zwiedzając zaimprowizowany pchli targ, który rano wyrósł mi tuż koło hotelu, trafiam na dworzec kolejowy. Świeżo odremontowany budynek, na bocznym torze stara lokomotywa z wielką czerwoną gwiazdą z przodu, jeden peron. Pasażerów tylko kilkoro, jakaś pani zaczytana w Komsomolskiej Prawdzie. Połączeń niewiele, ale serce zaczyna bić szybciej, kiedy widzę, że w 5 godz. można być w Odessie. Kolejna szybka decyzja i na drugi dzień siedzę w składzie prowadzonym przez lokomotywę z 1971 r. I obiecuję sobie, że następnym razem wysiądę przynajmniej na parę godzin w nieuznawanej prawie przez żadne państwo Republice Naddniestrzańskiej. Z Ukrainy wracam do Kiszyniowa w sobotę wieczorem. Wysiadłszy, zastanawiam się, czy na pewno jestem na głównym dworcu kolejowym stolicy europejskiego państwa. Przed budynkiem ciemno i oprócz bezpańskich psów nie ma dosłownie nikogo. W największych piwnicach świata Mołdawia dopiero wymyśla swoją turystyczną tożsamość – i robi to bardzo dobrze, promując swoje największe bogactwo, czyli wino. Podobno jedna trzecia Mołdawian żyje właśnie z niego. Bez wątpienia ta ziemia należy do kultury picia tego trunku i to od setek lat. Przez ponad pół wieku była głównym dostawcą win na teren ZSRR. Produkowano tu niewiarygodną ilość butelek, przeważnie win półsłodkich i musujących. W momencie nałożenia przez Rosję embarga na import wina z Mołdawii, Gruzji i Ukrainy, rodzimy przemysł winiarski upadł. Teraz odtwarza się, otwierając na inne rynki, a przede wszystkim podwyższając jakość. Kolekcje win w podziemiach winnic Cricova i Mileștii Mici liczą ponad 3 mln butelek. (Fot. Agencja Gazeta) Dwa potężne molochy – winnice Cricova i Mileștii Mici – to tak naprawdę główne turystyczne atrakcje tego kraju. Największe piwnice świata, w tunelach wykutych w piaskowcu, o długości 120 i 200 km, to bez wątpienia unikaty w skali światowej. Ale to zaledwie początek tego, co tu ciekawego w winiarstwie. Rajd po tutejszych winnicach to prawdziwy kalejdoskop, targowisko różności. Castel Mimi to onieśmielająca milionowa designerska inwestycja. Château Vartely i Purcari – nieco bardziej konserwatywnie wyglądające kombinaty z tradycjami. Et Cetera – niewielka, butikowa winnica prowadzona ze znawstwem przez dwóch braci, świetnie zorientowanych w światowych trendach. Carpe Diem – mały producent stawiający na lokalne odmiany i prowadzący najlepszą winotekę w Kiszyniowie. Podziemna sala degustacyjna w stylu marynistycznym w winnicy Cricova. Takich sal jest tam więcej. (Fot. Shutterstock) Najważniejszym winiarskim wydarzeniem roku jest Narodowy Dzień Wina – wielka impreza na placu Marii Adunari Nationale w centrum miasta, na przełomie września i października. Zjeżdżają się tu wszyscy: lokalna bananowa młodzież, rolnicy, zespoły ludowe, turyści, zwykli kiszyniowianie, no i przede wszystkim dziesiątki producentów wina. Grille pracują pełną parą, można zjeść nawet przepiórki. Setki ludzi siedzą przy stołach i biesiadują. Takiego festiwalu nie powstydziłaby się Francja albo Włochy. Po powrocie z winnic, przed wyjazdem do Polski, robię zakupy w całodobowym markecie. Kasjerka nie pozwala kupić lokalnej brandy Kvint. Dzięki tłumaczeniu sąsiada z kolejki dowiaduję się, że po godz. 22 nie sprzedają tu mocnych alkoholi. Ten mały absurd z jakiegoś powodu znowu wprowadza mnie w stan nostalgicznego wschodnioeuropejskiego zrozumienia. MOŁDAWIA - WARTO WIEDZIEĆ ■ Kiedy? Najlepiej jechać od maja do września, kiedy jest najcieplej, w lipcu i w sierpniu nawet do 30°C. Zimą temperatura spada do ok. –7°C. ■ Wiza i waluta Wjazd na dowód osobisty. Przy pobycie turystycznym do 90 dni wiza nie jest wymagana. Walutą jest lej mołdawski; 1 MDL = 0,20 zł. ■ Transport Najlepszym i najtańszym środkiem komunikacji są mikrobusy (marszrutki). Cena biletu jednorazowego w Kiszyniowie to wydatek ok. 60 groszy. W dużych miastach dobrze działa także sieć komunikacji trolejbusowej. W taksówkach z lotniska można, a nawet trzeba się targować. I koniecznie ustalcie stawkę przed kursem. Za noc w pokoju dwuosobowym w hotelu Cosmos płaciłam ok. 160 zł. Jednak w Kiszyniowie nie brakuje znacznie tańszych noclegów, jak np. w hostelu Funky Mamaliga, gdzie łóżko w pokoju wieloosobowym to wydatek ok. 40 zł za noc. ■ Nocleg Wynajmowane są również pokoje w prywatnych mieszkaniach bardzo blisko centrum. Ceny za „dwójkę” zaczynają się od ok. 50 zł za noc. ■ Jedzenie Jadajcie w La Placinte – sieciach tanich jadłodajni podających m.in. najpopularniejszą mołdawską przekąskę, czyli placek placinta z ziemniakami, serem, kapustą lub wiśniami (cena ok. 6 zł). ■ Inne wskazówki Uważajcie na różnice kursów walut w kantorach – potrafią być bardzo duże. Niektóre z nich oferują atrakcyjny na pierwszy rzut oka kurs wymiany, ale pobierają dwuprocentową prowizję. Nie nastawiajcie się na płacenie kartami kredytowymi. W wielu miejscach przyjmowana jest tylko gotówka. Możecie mieć problem z kupnem planu Kiszyniowa, dlatego zabierzcie bezpłatną mapkę z hotelu lub ściągnijcie mapę na smartfona.
Mołdawia – kierunek obowiązkowy dla prawdziwego winopijcy
Podobno jedna trzecia Mołdawian żyje z wina. Zresztą samo lotnisko od niedawna nosi nazwę Wine of Moldova Airport.
Tam nic nie ma – usłyszałam o Kiszyniowie i od razu włączył się mój wschodnioeuropejski radar. Do decyzji o niemal natychmiastowym wyjeździe skłoniły mnie jeszcze trzy rzeczy: bezpośrednie połączenie lotnicze z Warszawą, relacje o ogromnym bazarze oraz dużej ilości niedrogich win. Obserwowanie otwierania się poszczególnych krajów na świat, po upadku ZSRR, jest dla mnie fascynujące. Mołdawia, niepodległa dopiero od 1991 r., jest tak naprawdę wciąż na początku tej drogi. Tu rozmawia się o miliardzie dolarów, który wyparował z banków, o osiemnaściorgu kandydatów na prezydenta, o kredytach hipotecznych z oprocentowaniem 17 proc. Jest jeszcze jeden powód mojego umiłowania prawej strony mapy Europy. Kraje o niezbyt silnej lub zniszczonej kulturze kulinarnej przegrywają w starciu z wolnym rynkiem. Zalewa je, tak jak to się dzieje w Polsce, koncernowa żywność w błyszczących opakowaniach, podczas gdy lokalne produkty i tradycje zanikają. A Mołdawia wciąż jest jak dziewicze tereny łowieckie dla każdego foodie. Poza tym to kierunek obowiązkowy dla prawdziwego winopijcy. Jak w sklepie z zabawkami We wrześniu trwa winobranie. Na lotnisku od razu ktoś mi wciska w rękę buteleczkę lokalnego wina – zresztą samo lotnisko od niedawna nosi nazwę Wine of Moldova Airport. W hotelu Cosmos – biały betonowy wieżowiec z łamanymi balkonami w stylu „jak zrobić piorunujące wrażenie na przyjezdnych w latach 70.” – nie ma wprawdzie etażnej (windziarki), ale za to między pokojami 153 a 155 nie ma śladu mojego 154. Błąkam się po ciemnym piętrze, aż słyszę „czewo iszczysz?”. Rosyjskojęzyczna pani pokojowa kieruje mnie w zaułek, w którym wreszcie odnajduję 154. Na pierwszy rzut oka widać, że od 30 lat nie zmieniono tu niczego. W mieście podobnie. Dla wszystkich ekscytujących się losem warszawskiej Rotundy czy dworca w Katowicach Kiszyniów jest jak sklep z zabawkami. Wszędzie kolorowe mozaiki o tematyce „kraj mlekiem i miodem płynący”. Ruina hotelu National prawie w samym centrum. Bramy Kiszyniowa – dwa ogromne bloczyska przy wjeździe do miasta. Blok w kształcie kolby kukurydzy. Betonowy budynek cyrku, bryłą nawiązujący do okrągłego namiotu. Rozmaite niezidentyfikowane „źle urodzone” gmachy, tu zachowane w niezmienionym stanie i na razie niezagrożone żadną nową inwestycją. Cały kraj na bazarze Idę na bazar Piata Centrala. To giełda wszystkiego, centralny hipermarket pod gołym niebem o powierzchni paru hektarów, gdzie kupuje i sprzedaje cały kraj i wokół którego kręci się cała stolica. Bez Piata Centrala Mołdawia prawdopodobnie przestałaby istnieć. Buty, miski, koniaki, żarówki, meble, ale przede wszystkim jedzenie. Duszący zapach mięsa, krwi i podrobów. W drobiowej alejce – zupełnie inny zapach kurczaków, które nie zaznały fermy. Śmietana i masło pachną tak silnie, jakby można było posmarować chleb samym powietrzem. Ryby są przeważnie jeszcze żywe. Gwiżdżąc, przeciska się przez tłum facet z wózkiem pełnym raków. Można tu oczywiście dobrze zjeść. Oprócz typowych grillowanych klopsików chif­tele są i przekąski – smażona cukinia w cieście za 5 lei (to jedna złotówka!), śledź z groszkiem i cebulką za 9, purée z fasoli za 10 i placinta, czyli lokalny placek z dowolnym nadzieniem. Chodzę po bazarze do bólu pięt, zastanawiając się, ile kilogramów i czego mogę kupić. Zwiedzając zaimprowizowany pchli targ, który rano wyrósł mi tuż koło hotelu, trafiam na dworzec kolejowy. Świeżo odremontowany budynek, na bocznym torze stara lokomotywa z wielką czerwoną gwiazdą z przodu, jeden peron. Pasażerów tylko kilkoro, jakaś pani zaczytana w Komsomolskiej Prawdzie. Połączeń niewiele, ale serce zaczyna bić szybciej, kiedy widzę, że w 5 godz. można być w Odessie. Kolejna szybka decyzja i na drugi dzień siedzę w składzie prowadzonym przez lokomotywę z 1971 r. I obiecuję sobie, że następnym razem wysiądę przynajmniej na parę godzin w nieuznawanej prawie przez żadne państwo Republice Naddniestrzańskiej. Z Ukrainy wracam do Kiszyniowa w sobotę wieczorem. Wysiadłszy, zastanawiam się, czy na pewno jestem na głównym dworcu kolejowym stolicy europejskiego państwa. Przed budynkiem ciemno i oprócz bezpańskich psów nie ma dosłownie nikogo. W największych piwnicach świata Mołdawia dopiero wymyśla swoją turystyczną tożsamość – i robi to bardzo dobrze, promując swoje największe bogactwo, czyli wino. Podobno jedna trzecia Mołdawian żyje właśnie z niego. Bez wątpienia ta ziemia należy do kultury picia tego trunku i to od setek lat. Przez ponad pół wieku była głównym dostawcą win na teren ZSRR. Produkowano tu niewiarygodną ilość butelek, przeważnie win półsłodkich i musujących. W momencie nałożenia przez Rosję embarga na import wina z Mołdawii, Gruzji i Ukrainy, rodzimy przemysł winiarski upadł. Teraz odtwarza się, otwierając na inne rynki, a przede wszystkim podwyższając jakość. Kolekcje win w podziemiach winnic Cricova i Mileștii Mici liczą ponad 3 mln butelek. (Fot. Agencja Gazeta) Dwa potężne molochy – winnice Cricova i Mileștii Mici – to tak naprawdę główne turystyczne atrakcje tego kraju. Największe piwnice świata, w tunelach wykutych w piaskowcu, o długości 120 i 200 km, to bez wątpienia unikaty w skali światowej. Ale to zaledwie początek tego, co tu ciekawego w winiarstwie. Rajd po tutejszych winnicach to prawdziwy kalejdoskop, targowisko różności. Castel Mimi to onieśmielająca milionowa designerska inwestycja. Château Vartely i Purcari – nieco bardziej konserwatywnie wyglądające kombinaty z tradycjami. Et Cetera – niewielka, butikowa winnica prowadzona ze znawstwem przez dwóch braci, świetnie zorientowanych w światowych trendach. Carpe Diem – mały producent stawiający na lokalne odmiany i prowadzący najlepszą winotekę w Kiszyniowie. Podziemna sala degustacyjna w stylu marynistycznym w winnicy Cricova. Takich sal jest tam więcej. (Fot. Shutterstock) Najważniejszym winiarskim wydarzeniem roku jest Narodowy Dzień Wina – wielka impreza na placu Marii Adunari Nationale w centrum miasta, na przełomie września i października. Zjeżdżają się tu wszyscy: lokalna bananowa młodzież, rolnicy, zespoły ludowe, turyści, zwykli kiszyniowianie, no i przede wszystkim dziesiątki producentów wina. Grille pracują pełną parą, można zjeść nawet przepiórki. Setki ludzi siedzą przy stołach i biesiadują. Takiego festiwalu nie powstydziłaby się Francja albo Włochy. Ze względu na sytuację epidemiologiczną w 2020 roku festiwal nie odbędzie się w standardowym formacie w Grand National Assembly Square. Tym razem 3-4 października winiarnie otwierają swoje podwoje dla turystów i we własnym zakresie przygotują turystyczną infrastrukturę wydarzenia, tworząc małe kulturowe programy i wine tasting. Więcej na: moldawia-zywalegenda.pl Po powrocie z winnic, przed wyjazdem do Polski, robię zakupy w całodobowym markecie. Kasjerka nie pozwala kupić lokalnej brandy Kvint. Dzięki tłumaczeniu sąsiada z kolejki dowiaduję się, że po godz. 22 nie sprzedają tu mocnych alkoholi. Ten mały absurd z jakiegoś powodu znowu wprowadza mnie w stan nostalgicznego wschodnioeuropejskiego zrozumienia. MOŁDAWIA - WARTO WIEDZIEĆ ■ Kiedy? Najlepiej jechać od maja do września, kiedy jest najcieplej, w lipcu i w sierpniu nawet do 30°C. Zimą temperatura spada do ok. –7°C. ■ Wiza i waluta Wjazd na dowód osobisty. Przy pobycie turystycznym do 90 dni wiza nie jest wymagana. Walutą jest lej mołdawski; 1 MDL = 0,20 zł. ■ Dojazd, transport Z Polski bezpośrednio LOT-em. Cena biletu ok. 530 zł. lot.com Najlepszym i najtańszym środkiem komunikacji są mikrobusy (marszrutki). Cena biletu jednorazowego w Kiszyniowie to wydatek ok. 60 groszy. W dużych miastach dobrze działa także sieć komunikacji trolejbusowej. W taksówkach z lotniska można, a nawet trzeba się targować. I koniecznie ustalcie stawkę przed kursem. Za noc w pokoju dwuosobowym w hotelu Cosmos płaciłam ok. 160 zł. Jednak w Kiszyniowie nie brakuje znacznie tańszych noclegów, jak np. w hostelu Funky Mamaliga, gdzie łóżko w pokoju wieloosobowym to wydatek ok. 40 zł za noc. ■ Nocleg Wynajmowane są również pokoje w prywatnych mieszkaniach bardzo blisko centrum. Ceny za „dwójkę” zaczynają się od ok. 50 zł za noc. ■ Jedzenie Jadajcie w La Placinte – sieciach tanich jadłodajni podających m.in. najpopularniejszą mołdawską przekąskę, czyli placek placinta z ziemniakami, serem, kapustą lub wiśniami (cena ok. 6 zł). ■ Inne wskazówki Uważajcie na różnice kursów walut w kantorach – potrafią być bardzo duże. Niektóre z nich oferują atrakcyjny na pierwszy rzut oka kurs wymiany, ale pobierają dwuprocentową prowizję. Nie nastawiajcie się na płacenie kartami kredytowymi. W wielu miejscach przyjmowana jest tylko gotówka. Możecie mieć problem z kupnem planu Kiszyniowa, dlatego zabierzcie bezpłatną mapkę z hotelu lub ściągnijcie mapę na smartfona.
Podróż szlakiem mołdawskich winnic. To najprzyjemniejsze, co możesz dla siebie zrobić!
Mieszkańcy Mołdawii często podkreślają, że kontur ich kraju przypomina kiść winogron. Każdy z nas pewnie mógłby coś powiedzieć o tym, jak powinna wyglądać kiść winogron i czy rzeczywiście kształt niewielkiego państwa między Ukrainą a Rumunią odpowiada tym wyobrażeniom. Odstawiając jednak na bok kwestie formalne, trzeba przyznać, że Mołdawian nie trzeba uczyć tego, jak powinna wyglądać winorośl i co się z nią robi.
Mołdawia słynie z upraw i produkcji wina. Doliczono się nawet, że jest to kraj z największym na świecie zagęszczeniem winnic. Taki stan rzeczy wynika z wielu czynników, ale nie będę rozpisywać się o szerokości geograficznej takiej samej jak francuski region Bordeaux, jakości gleb czy mikroklimacie. Tamtejsza tradycja winiarska to przede wszystkim opowieść o społeczeństwie, które ją pielęgnuje i jego historii. W podróż szlakiem mołdawskich winnic ruszyłam z listą przygotowaną przez ekspertów organizacji "Wina Mołdawii" (Wine of Moldova). Jej celem jest promowanie lokalnych win na zagranicznych rynkach, czuwanie nad ich wysoką jakością oraz certyfikacja. Wcześniej, gdy Mołdawia zaopatrywała w wino cały Związek Radziecki, a następnie - już po rozpadzie - eksportowała głównie na rynek rosyjski, skupiano się na produkcji win słodkich o lichej jakości. Dwukrotne embargo handlowe nałożone przez dawnego zwierzchnika (w 2006 i 2013 rok) było tym złym, co wyszło na dobre, przynajmniej dla segmentu winiarskiego. Zaczęto inwestować w produkcję trunków wytrawnych, które zadowolą zachodnie, przyzwyczajone do francuskich szczepów, podniebienia. Z takim właśnie podniebieniem rozpoczęłam wycieczkę, na której pierwszym przystankiem była Cricova. Cricova - siedem kilometrów szampana Winnica Cricova to skarb narodowy. 120 kilometrów podziemnych korytarzy przywołuje skojarzenia z naszą Wieliczką albo tolkienowską Morią. Zwiedzający poruszają się po piwnicach w specjalnych pojazdach, a niektórzy pracownicy na rowerach. Wydrążone na głębokości osiągającej nawet 80 metrów królestwo wina niegdyś było kopalnią wapienia. Za wizytówkę winnicy uznaje się znakomite wina musujące. Same butelki z "szampanem" zajmują 7 kilometrów korytarzy. To tutaj dowiedziałam się, że wina musujące można otwierać na dwa sposoby: rosyjski oraz francuski. Każdy kto ma wujka, który na imprezie rodzinnej wyrywa się do odkorkowywania butelki szampana, powinien znać styl rosyjski - musi być z hukiem. Opcja francuska jest skromniejsza. Jedyny dźwięk, jaki ma prawo powstać przy wyciąganiu korka, to delikatne cmoknięcie, potocznie nazywane francuskim pocałunkiem. Cricova, pola winorośli. (Fot. Shutterstock) Cricova, piwnice. (Fot. Shutterstock) Chateau Vartely – od sadzenia winogron po butelkowanie wina To nowoczesna winiarnia, która w krótkim czasie stała się znaczącym graczem na rynku. Położona jest w miejscowości Orhei, 45 kilometrów od Kiszyniowa. Ambicją Vartely jest produkowanie jedynie win dobrej jakości. Medale zdobywane w międzynarodowych konkursach wskazują, że jest ona uzasadniona. Chateau w nazwie nawiązuje do francuskiej tradycji winiarskiej i oznacza, że w tej posiadłości jest przeprowadzany cały cykl produkcji - od sadzenia winogron po butelkowanie wina. Jakby tego było mało, kompleks dodatkowo obejmuje restaurację i hotel. Trzy spore wille z pokojami gościnnymi wprowadzają nutkę nostalgii do biznesowej rzeczywistości - każda z nich jest wykończona w stylu charakterystycznym dla danego regionu Mołdawii. Region Orhei, okolice winiarni Vartely. (Fot. Shutterstock) Purcari - to brzmi dumnie! Tutaj nikt nie potrzebuje być skromnym. Winnica położona w regionie Stefan Voda (ok. 2,5 h od Kiszyniowa) istnieje od 1827 roku. W jej piwnicach dojrzewały trunki, które następnie trafiały na królewskie dwory. Nawet Francuzi stosunkowo szybko usłyszeli o mołdawskiej miejscowości: wino Negru de Purcari zdobyło złoty medal na odbywającej się w 1878 roku w Paryżu Wystawie Światowej. Ze wzniesienia, na którym mieści się stylizowany na chateau budynek winnicy, rozciąga się malowniczy widok. Malutka wioska otoczona polami winorośli, a tuż za nią Dniestr i granica z Ukrainą. Piwnice, które pozostają w niezmienionym stanie od początku istnienia winnicy, również robią wrażenie. System niskich i wąskich korytarzyków zbudowany został na planie krzyża - wśród starych, pokrytych pajęczynami butelek wina można poczuć się jak skromny zakonnik. Et cetera - rodzinny biznes W trakcie tej podróży kilkakrotnie słyszałam, że Mołdawia to kraj z bogatą tradycją przygotowywania wina domowego. Podobno w każdej rodzinie jest ktoś, kto wytwarza wino. Oczywiście nie zawsze idzie to w parze z jakością trunku. Są jednak familie, które wznoszą poprzeczkę bardzo wysoko i z produkcji wina uczyniły swój sposób na życie. Butikowa winiarnia Et cetera to dzieło braci Alexandru i Igora Luchianov. Jej kameralne i przytulne przestrzenie stoją w kontraście do poprzednich trzech winiarskich posiadłości-instytucji. Właściciele sami oprowadzają gości po posiadłości, ich żony prowadzą restaurację i odpowiadają za działania marketingowe, a wina można skosztować wprost z wielkich metalowych beczek. W rzeczywistości wrażenia są jeszcze przyjemniejsze, gdyż cały kompleks leży pośród pól winogron. Castel Mimi, bo czasem potrzebujemy luksusu Tutaj jest inaczej. Wystarczy rzut oka na samą bramę wjazdową, aby oczekiwać wielkiego wow. Ogrodzenie z jasnego, gładko wypolerowanego kamienia skrywa imponujący projekt architektoniczny, jakim jest winiarnia Castel Mimi. Pałac zbudowany w 1893 roku na zamówienie Constantina Mimi, gubernatora Besarabii, od początku miał pełnić funkcję winiarni. Przy budowie zastosowano wszystkie francuskie kanony. W następstwie dziejowej zawieruchy posiadłość na wiele lat została upaństwowiona. Kamienne ściany imponujących piwnic wyłożono okropnymi kaflami, a wino przetrzymywano w topornych, metalowych baniakach. W ogóle bym się nie zdziwiła, gdyby gubernator Mimi przewrócił się od tego w grobie. Na szczęście przed kilkoma laty ktoś dostrzegł w podupadającym zamku architektoniczną perełkę i tym samym rozpoczął największy w historii Mołdawii prywatny projekt renowacyjny. Pod koniec 2015 roku zamek-winnica zaczął znów przyjmować gości. Odrestaurowano zabytkowy gmach i piwnice, dobudowano nowe skrzydło oraz dodatkowe, nowoczesne pawilony. Posiadłość robi takie wrażenie, że postanowiono umieścić jej wizerunek na znaczku pocztowym (kolekcja „Europa 2017. Castels” zainaugurowana 28 kwietnia br.). Castel Mimi, Bulboaca. (Fot. Shutterstock) Tekst: Martyna Wasilewska
Podróż do Mołdawii to nieustanne odkrywanie odpowiedzi na pytanie, co znajduje się za kolejnym zakrętem
W tej podróży nie chodziło tylko o samochodowe zmagania, choć te z pewnością dodały jej barw i intensywności. Równie istotne okazało się podążanie przed siebie, krążenie po Mołdawii dla samej przyjemności bycia w drodze.
- Przejedziesz – mówi Miłosz. – Odbij nieco w lewo i daj trochę więcej gazu. Trzymaj się kolein. Wskazówki Miłosza, stojącego parę metrów od mojego samochodu i oceniającego sytuację, są jak jasno wytyczony plan, który pozwala działać w sposób precyzyjny. Na pokonywaniu samochodem rzecznych brodów, gliny i śniegu nasz przewodnik spędził pół życia, wie więc, co mówi. Tymczasem tkwimy właśnie w głębokich koleinach pełnych błota, które prowadzą na metrowej wysokości skarpę będącą jednym z brzegów wartkiego strumienia. Miłosz przejechał go tuż przede mną, gładko wspiął się po koleinach i zniknął za wzniesieniem. Gdy pełen obaw o możliwości mojego auta podjechałem pod skarpę zbyt wolno, utknąłem w gliniastej rozmiękłej ziemi. Za moment Miłosz pojawił się z pomocą. Moje obawy okazały się jednak przesadne. Subaru Forester, którym podobnie jak pozostali uczestnicy imprezy Subariada, podróżuję po Ukrainie i Mołdawii, ma wystarczająco wysoki prześwit, by nie trzeba zanadto martwić się o jego możliwości terenowe. Nie bez znaczenia są też dobrze dobrane kąty natarcia. Największą pomocą służy jednak inteligentny napęd, który nieustannie monitoruje położenie samochodu i przyczepność każdej z opon. Gdy trzeba, rozdziela automatycznie moc na poszczególne koła, a system kontroli trakcji dba o to, by tańczące na piekielnie śliskim terenie auto nie zbaczało zanadto z toru jazdy. Odbijam więc lekko kierownicą dodając gazu, a Forester, mrucząc niskim tonem, żwawo rusza przed siebie. Miłosz miał rację. Wystarczyła lekka kontra i o głębokich koleinach, w których przed chwilą tkwiłem, przypominają już tylko pacynki błota oblepiające szyby i bok auta. Mołdawia, pozostając wciąż na uboczu turystycznych zainteresowań, jak mało który kraj nadaje się do penetrowania pojazdem 4x4. Kiepski stan krajowych dróg zachęca, by jak najszybciej z nich zjechać i podążyć ledwo wytyczonymi szlakami biegnącymi przez mołdawską prowincję. Trawiaste dróżki wiją się pomiędzy uprawnymi polami, kamieniste trakty przecinają górskie doliny, wąskie ścieżki docierają przez rzeczne brody do odległych wiosek, prowadząc przez tereny obsypane kwiatami i zachwycające otwartą przestrzenią. W tych warunkach podróż staje się czystą przyjemnością. Kawalkada Subaru przesuwa się niespiesznie, zatrzymując się na wypełnionych soczystą zielenią górskich łąkach – idealnych punktach na zorganizowanie posiłku w terenie. Prowadzący ekipę Miłosz i Beata – przewodnicy z firmy Przygody4x4 – znają te tereny jak własną kieszeń i dzielą się swoją wiedzą w sposób naturalny, wplatając informacje pomiędzy nieustanne żarciki i przyjazne docinki. Ta swobodna, niemal rodzinna atmosfera jest jedną z zalet Subariad – wypraw miłośników aut marki Subaru - nie wyklucza jednak pomocy, gdy potrzebują jej kierowcy zmagający się z trudniejszymi odcinkami trasy. W tej podróży nie chodzi jednak tylko o samochodowe zmagania, choć te z pewnością dodają jej barw i intensywności. Równie istotne okazuje się podążanie przed siebie, krążenie po kraju dla samej przyjemności bycia w drodze. Zaglądanie do kolejnych miejsc pełnych nowych smaków, pasjonujących historii, ciekawych ludzi: piwniczki win w Bahmut; wsi Palanca, w której spróbować można lokalnych dań; wzniesionej na górskim grzbiecie cerkwi w Starym Orchejowie; ciągnących się kilometrami kamieniołomów pod Kiszyniowem, zamienionych dziś w ogromną winnicę. Ta podróż staje się nieustannym odkrywaniem odpowiedzi na pytanie, co znajduje się za kolejnym zakrętem. View oEmbed on the source website Tekst: Michał Głombiowski
Najlepsze tanie kierunki na wakacje 2016. Sprawdź aktualne ceny lotów
Polecamy, zwłaszcza tym, którzy jeszcze nie zaplanowali wakacji.
Jak widzą złość romskie dzieciaki? Jak smakują romskie potrawy? Są słodkie czy pikantne? A ich bajki śmieszą czy raczej wzruszają? Jest szansa aby się przekonać podczas polsko-romsko-mołdawskiego projektu grupy Czujczuj
O co chodzi? Czuj Czuj to grupa przyjaciół (psychologów, artystów, piłkarzy, nauczycieli i podróżników), których łączy wspólna pasja: podróże i praca z dziećmi. Jakiś czas temu ruszyli w świat i w ramach stworzonych przez siebie warsztatów edukacyjnych uczą dzieci rozpoznawania i wyrażania emocji. Przy okazji zbierają przepisy kulinarne i bajki by promować kultury, które poznają. Do tej pory ze swoimi warsztatami byli w Polsce, Rosji, Mołdawii, Indiach, Turcji, Iraku, Rumunii, Portugalii, Gruzji i na Ukrainie. W kwietniu ekipa projektu wybiera się do Mołdawii, a dokładniej do stolicy Romów – miasta Soroki. Byli tam w zeszłym roku. Mieszkali u romskiej rodziny, śpiewali na romskim pogrzebie i poznawali sposoby na uroki, a przede wszystkim pracowali z dziećmi. Mądre i wesołe choć praktycznie pozbawione szans na edukację, dzieciaki tak bardzo zapadły im w pamięć, że postanowili tam wrócić. Teraz chcą zorganizować dla uczestników tamtych zajęć (a może dołączą się jakieś mołdawskie lub polskie dzieci?) warsztaty z różnych dziedzin, które połączy motyw emocji i wymiany. Cykl zakończy się mini festiwalem – wymianą umiejętności. Po powrocie wydadzą romską książkę kucharską i bajki ilustrowane przez dzieci. Możecie wesprzeć tą misję, przyczynić się do uśmiechów i rozwoju małych Romów (większość z nich nie chodzi do szkoły, a bardzo chcą się uczyć) i przy okazji zebrać fajne nagrody – wspomniane książki, pocztówki i inne. Właśnie ruszyła akcja na Polak Potrafi, gdzie zbierają na ten cel. Od kwietnia o wszystkim będą donosić na swoim blogu www.czujczuj.blogspot.com, więc będzie szansa prześledzenia na co dokładnie poszły pieniądze. Wesprzeć akcję można na: https://polakpotrafi.pl/projekt/czujczujowym-busikiem
We wschodniej Rumunii, przy granicy z Mołdawią, żyją Csángós, odizolowana grupa etniczna pochodzenia węgierskiego. Zamknięci, ponurzy i nieufni wobec obcych, pluli na mnie, gdy szedłem przez ich wioskę. Pierwszego dnia nawet nie próbowałem wyjmować aparatu.
Wieś, która nie jest zaznaczona na mapie, mimo że ma ok. 300 mieszkańców, gościła mnie przez trzy dni. Po pierwszych dwóch, kiedy nie zrobiłem ani jednego zdjęcia, bo ludzie patrzyli na mnie podejrzliwie, byłem zrezygnowany. Dopiero trzeciego dnia ciekawość zwyciężyła i Csángós pozwolili mi się fotografować. Mężczyzna na zdjęciu stoi przed otwartymi drzwiami swego domu. Ciemne wnętrze stało się ramą dla jego twarzy. Ręcznie robiona, tradycyjna czapa nieprzypadkowo nie styka się z framugami – takie „szparki” między najważniejszymi obiektami są elementem wzmacniającym zdjęcie. Gdyby ich zabrakło albo gdyby mężczyzna stał symetrycznie (tutaj ma przesunięte ramiona), fotografia byłaby nudna. Istotny jest także powtarzający się kolor koszuli i ściany. Francuski fotograf Henri Cartier-Bresson powiedział kiedyś, że każdy ma taką twarz, na jaką zasługuje. W portrecie nie wystarczy pokazać, jak wygląda człowiek. Sztuką jest uchwycenie czegoś unikatowego, co przybliży jego charakter i usposobienie. Trzeba się dobrze przyjrzeć i „odczytać” historię modela, a potem przekazać ją językiem wizualnym, czyli za pomocą fotografii. Można zrobić świetny portret osobie, która nie ma charakterystycznych rysów twarzy. W fotografii dokumentalnej wskazane jest, by ludzie nie patrzyli w obiektyw, bo to odbiera jej wiarygodność. Portret to całkiem inna sprawa – kiedy człowiek spogląda ze zdjęcia prosto w oczy odbiorcy, wrażenie jest dużo silniejsze, niemal jak w przypadku bezpośredniego kontaktu. Portret jest starą dziedziną fotografii. Robione na niskoczułych materiałach XIX-wieczne dagerotypy wymagały długiego naświetlania, podczas którego model pozostawał w bezruchu, często w nienaturalnej pozie. Relacje między nim a fotografem były wtedy inne niż teraz. Portrety również.