Łazik Curiosity odnalazł na Marsie niespotykane wcześniej związki organiczne. Czy stanowią ślad dawnego życia?
Należący do NASA łazik Curiosity, który bada powierzchnię Czerwonej Planety od niemal 14 lat, odnalazł zróżnicowany zestaw cząsteczek organicznych, w tym związki chemiczne powszechnie uznawane za elementy składowe życia na Ziemi. Jednak wstrzymajmy swój entuzjazm, ponieważ jednoznaczne potwierdzenie, czy te konkretne cząstki organiczne stanowią ślady dawnego życia wymagałoby sprowadzenia próbek na Ziemię.
NASA oraz eksperci z Uniwersytetu Florydy przekazali informację o odnalezieniu na Marsie związków chemicznych związanych z powstaniem życia. Ale – powstaniem życia na Ziemi. Opublikowane dzisiaj w czasopiśmie „Nature Communications” wyniki, pochodzące z eksperymentu chemicznego przeprowadzonego po raz pierwszy na innym ciele niebieskim wskazują, że powierzchnia Marsa może zachowywać cząsteczki, które mogłyby stanowić ślady dawnego życia. Jednak, co istotne, eksperyment ten nie pozwala odróżnić związków organicznych pochodzących z potencjalnego dawnego życia na Marsie od tych powstałych w wyniku procesów geologicznych lub dostarczonych przez meteoryty. Ciekawskie i ruchome laboratorium Badaniami, które przeprowadził wiekowy już łazik – laboratorium Curiosity – kierowała profesor nauk geologicznych Amy Williams. Profesor Williams pracuje na Uniwersytecie Florydy, jest także członkinią zespołów misji łazików Curiosity oraz Perseverance. Przypomnijmy, że łazik Curiosity wylądował na Marsie w 2012 roku, aby znaleźć dowody na to, że Mars miał warunki sprzyjające istnieniu życia mikrobiologicznego miliardy lat temu. Natomiast największy łazik planetarny w historii, czyli Perseverance, który wylądował w 2021 roku, został wysłany w celu poszukiwania śladów jakiegokolwiek dawnego życia, które mogło się tam rozwinąć. Oba urządzenia zostały zaprojektowane i wykonane w Laboratorium Napędu Odrzutowego NASA w Pasadenie. Eksperyment przeprowadzono w miejscu nazwanym na cześć XIX-wiecznej angielskiej planetolożki Mary Anning. Same próbki zostały pobrane w regionie Glen Torridon w obrębie krateru, na obszarze bogatym w minerały ilaste wskazujące, że kiedyś znajdowała się tam woda. Minerały te mogą zatrzymywać i konserwować związki organiczne lepiej niż inne typy skał, co czyni je szczególnie obiecującym celem badań. Naukowcy uważają, że panowały tam kiedyś warunki sprzyjające powstaniu życia, jeśli kiedykolwiek było ono obecne na Marsie. Materia organiczna sprzed 3,5 miliarda lat – Sądzimy, że mamy do czynienia z materią organiczną zachowaną na Marsie od około 3,5 miliarda lat. Istotne jest, że istnieją dowody na zachowanie dawnej materii organicznej, ponieważ pozwala to ocenić zdolność środowiska do podtrzymywania życia. Jeśli chcemy poszukiwać śladów życia w postaci zachowanego węgla organicznego, wyniki te pokazują, że jest to możliwe – powiedziała Williams, która współtworzyła opisywany eksperyment chemiczny. Wśród ponad 20 zidentyfikowanych związków chemicznych łazik Curiosity wykrył cząsteczkę zawierającą azot o strukturze podobnej do prekursorów DNA – substancję chemiczną, której wcześniej nie obserwowano na Marsie. Łazik zidentyfikował również benzotiofen – duży, dwupierścieniowy związek siarki, często dostarczany na planety przez meteoryty. – Te same substancje, które dotarły na Marsa wraz z meteorytami, docierały również na Ziemię i mogły dostarczyć elementów budulcowych dla życia, jakie znamy na naszej planecie – twierdzi profesor Williams. Poszukiwania marsjańskiego życia Wyniki badań zostały opublikowane 21 kwietnia 2026 roku, jednak sam eksperyment przeprowadzono w 2020 roku. Wykonano go przy użyciu zestawu instrumentów znanych jako Sample Analysis at Mars (SAM). W badaniach wykorzystano związek chemiczny TMAH (wodorotlenek tetrametyloamoniowy), który rozkładał większe cząsteczki organiczne, umożliwiając ich analizę przez instrumenty pokładowe SAM. Ponieważ na pokładzie łazika znajdowało się jedynie około 0,5 litra tej substancji, powodzenie eksperymentu wymagało starannego planowania i wyboru najbardziej odpowiedniego miejsca do pobrania próbek. – Wiemy już, że duże, złożone związki organiczne są zachowane w płytkich warstwach podpowierzchniowych Marsa. To daje nadzieję na znalezienie takich związków, które mogłyby jednoznacznie wskazywać na obecność życia – podsumowała Williams. Te obiecujące wyniki pojawiły się w dobrym momencie. Dosłownie kilka dni temu pojawiła się informacja, że europejski łazik Rosalind Franklin zostanie wyniesiony w kierunku Marsa przez rakietę SpaceX Falcon Heavy. Stanie się to nie wcześniej niż w 2028 roku, ale mimo wszystko jest to znakomita informacja. Źródło: Nature Communications Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
W Warszawie testowane są technologie dla misji ESA ExoMars. Przyszłe lądowniki zyskają polski akcent
W Centrum Badań Kosmicznych PAN otwarto Lunapark. Chociaż nazwa kojarzy się z zabawą, jest to całkiem poważne laboratorium służące do testów nóg lądowników marsjańskich, a w przyszłości również księżycowych. Już teraz inżynierom firmy Sener Polska oraz CBK PAN udało się odnaleźć krytyczny błąd, który w trakcie lądowania na Marsie mógłby przysporzyć poważnych problemów.
Lunapark to specjalnie zaprojektowana infrastruktura, obejmująca wysoką część testową o wysokości 6,25 m i wymiarach 6,8 x 11,6 m oraz część niższą, stanowiącą zaplecze techniczne. Powstała w jednym celu. – Całe pomieszczenie zostało zbudowane z myślą o testowaniu nóg lądowników na misje planetarne. Uwzględnia to nie tylko dużą kubaturę pomieszczenia, ale również specjalny fundament i suwnicę o odpowiednim udźwigu – podkreśla inż. Konrad Aleksiejuk, kierownik Laboratorium Mechatroniki i Robotyki Satelitarnej CBK PAN. Współpraca przemysłu z nauką Laboratorium zostało stworzone we współpracy z firmą Sener Polska. Infrastruktura powstała na potrzeby realizacji kontraktu badawczego w ramach misji Europejskiej Agencji Kosmicznej ExoMars. Mowa o lądowniku marsjańskim, który w przyszłości dostarczy na powierzchnię Marsa łazik Rosalind Franklin. Dzięki wiertłu zdolnemu zagłębić się w marsjański grunt na dwa metry, łazik ma poszukiwać organicznych cząsteczek, które mogą wskazywać na życie. Za całą misję, po stronie technicznej, odpowiadają największe europejskie firmy z branży kosmicznej. Głównym wykonawcą jest Thales Alenia Space Italia, Airbus Defence and Space odpowiada za Mission Time Planning System, czyli system planowania czasu misji. Jest to specjalne oprogramowanie używane do zarządzania tym, co łazik robi na Marsie – krok po kroku i godzina po godzinie. Natomiast Sener jest głównym dostawcą nóg lądownika. Krytyczny moment misji Prowadzone w Lunaparku testy mają symulować jeden z najbardziej krytycznych etapów każdej misji planetarnej, czyli lądowanie. Test wygląda spektakularnie: konstrukcja spada na przygotowane podłoże, a całe zdarzenie – trwające ułamki sekundy – rejestrowane jest z prędkością nawet 1000 klatek na sekundę. Jak podkreśla inż. Szymon Frankowski z Sener Polska, nawet tak krótki czas pozwala na bardzo precyzyjne badania. – Mierzymy siły, przyspieszenia i zachowanie konstrukcji w momencie uderzenia. Analizujemy ugięcie, pochłanianie energii i stabilność – tłumaczy Szymon Frankowski. Najważniejsze jest sprawdzenie tutaj, na Ziemi, czy nogi lądownika mogą w pełni zamortyzować kontakt z powierzchnią oraz zapewnią stabilność całej konstrukcji. O tym, jak istotne to jest, przekonaliśmy się w ostatnich latach przy okazji misji księżycowych. Dwie porażki zaliczyły japońskie lądowniki Hakuto, a lądownik amerykańskiej misji IM-2 Athena przewrócił się w trakcie lądowania. Błąd krytyczny W laboratorium odtwarzane są różne scenariusze lądowania – zmienne kąty, prędkości oraz typy podłoża, w tym symulacja regolitu marsjańskiego z wykorzystaniem piasku. Jeden taki test prowadzony przy bardzo wysokim obciążeniu wykazał, że w obecnej konfiguracji nogi lądownika mogą zawieść podczas lądowania. – Tak naprawdę jest to świetna informacja, ponieważ zrobiliśmy to, co do nas należało. Sprawdziliśmy nogę w trudnych warunkach i ustaliliśmy, co jest w stanie wytrzymać oraz gdzie jest krytyczny punkt, po przekroczeniu którego może dojść do problemów – powiedział Jakub Pierzchała, prezes Sener Polska. Dr hab. inż. Piotr Orleański, dyrektor CBK PAN dodał, że właśnie temu służą testy. – Testujemy każde urządzenie kosmiczne wiele razy i w różnorodnych warunkach, by zyskać możliwie dużą pewność, że zadziała, gdy już będzie poza naszym zasięgiem. Znalezienie błędu podczas testów jest tak naprawdę sukcesem, na który pracuje cała grupa ludzi podczas przygotowania do testu oraz przeprowadzenia go. Teraz odpowiednia komisja sprawdzi i oceni, co się wydarzyło, a wnioski posłużą do ulepszenia konstrukcji – komentuje. W tej chwili w nowym laboratorium prowadzone są tylko testy nogi lądownika marsjańskiego. Jednak w niedalekiej przyszłości może być tam testowane całe podwozie wielkiego europejskiego transportowca księżycowego Argonaut. A w przyszłości – szereg innych lądowników planetarnych. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
„Wodne misie” w starciu z Marsem. Czy niesporczaki nauczą ludzi jak przetrwać na Czerwonej Planecie?
Niesporczaki to maleńkie, ośmionożne bezkręgowce o niewyobrażalnych wręcz możliwościach przetrwania. Były zamrażane, gotowane, poddawanie promieniowaniu, wysyłane w próżnię kosmiczną, a po sprowadzeniu na Ziemię ożywały. Naukowcy badają je od ponad dwustu lat, a one wciąż potrafią zadziwiać. Okazuje się, że to właśnie te urocze „niedźwiadki wodne” mogą pomóc nam zrozumieć, czy przetrwamy na Marsie.
Są maleńkie i powszechne. W półmetrowej kałuży będącej odpowiednim siedliskiem (z liśćmi, mułem, glonami, mchem) może ich żyć od kilkunastu do kilkudziesięciu tysięcy. Znamy ponad 1500 gatunków niesporczaków. W lutym 2026 roku, zespół naukowców opublikował artykuł o przeżywalności niesporczaków w analogu regolitu marsjańskiego, czyli w ziemskim materiale wykonanym z zachowaniem parametrów Marsa. Danych o marsjańskiej „glebie” dostarczył łazik Curiosity. Niesporczaki sprawdzają Marsa Tym razem naukowcy nie zamierzali sprawdzać odporności niesporczaków, ale samą Czerwoną Planetę. Chcieli zrozumieć, jak marsjański regolit — luźne osady mineralne pokrywające powierzchnię planety podobnie jak gleba pokrywa Ziemię — oddziałuje z żywymi organizmami. Czy mógłby służyć jako podłoże dla roślin, jak to widzieliśmy np. w filmie „Marsjanin”? Oraz czy mógłby pomóc chronić planetę przed skażeniem, które ludzie mogliby nieumyślnie tam wprowadzić? Testy rozpoczęto od zmieszania aktywnych niesporczaków z dwoma różnymi analogami regolitu marsjańskiego. Ich skład był zgodny z materiałem pobranym przez łazik NASA Curiosity z obszaru zwanego Rocknest, w kraterze Gale. Pierwszy z analogów, znany jako MGS-1, miał reprezentować ogólne warunki na powierzchni Marsa. Już po dwóch dniach mieszkające w nim niesporczaki wykazywały znacznie obniżoną aktywność. Jak na organizm, który bez trudu znosi próżnię kosmiczną, był to niezwykły rezultat. Drugi symulant również hamował ich funkcjonowanie, ale był znacznie mniej szkodliwy, co dostarczyło ważnych wskazówek na temat tego, które składniki marsjańskiej gleby stanowią największe zagrożenie. Nadchlorany: groźne nawet dla niesporczaków – W marsjańskim regolicie występuje bardzo duże stężenie nadchloranów – wysoce reaktywnych i łatwo rozpuszczających się w wodzie soli i estrów kwasu nadchlorowego. Według danych zebranych przez łazik Curiosity stężenie nadchloranów w marsjańskiej glebie wynosi około 0,6 procenta. Wydaje się, że to niedużo, jednak jeśli porównamy to z nawet najwyższym odnotowanym stężeniem tych związków na Ziemi, które wynosi 0,00025 proc., lepiej widać z jak dużymi stężeniami tych substancji mamy do czynienia na Marsie – wyjaśnia doktor habilitowany Łukasz Kaczmarek z Zakładu Taksonomii i Ekologii Zwierząt UAM. Łukasz Kaczmarek jest światowym autorytetem w dziedzinie badań nad niesporczakami. Nie brał udziału w omawianych badaniach, jednak zgodził się je skomentować specjalnie dla nas. Naukowiec przekonuje, że prawdopodobnie cały regolit marsjański jest bardzo zasolony. Badania polskich naukowców – Nadchlorany wywołują uszkodzenia na poziomie komórkowym co prowadzi do śmierci komórek i całych organizmów, nawet gdy mamy do czynienia ze stosunkowo niewielkimi stężeniami. Wraz z moją grupą badawczą próbowaliśmy hodować niesporczaki w środowisku o wysokim stężeniu nadchloranów, choć wciąż niższym niż marsjańskie. Badanie wykazało, że są one w stanie funkcjonować w stężeniu od 0,1 do 0,25 proc. i nadal się rozwijać. Proces ten był jednak znacznie spowolniony i niesporczaki nie osiągały takich rozmiarów jak w środowisku pozbawionym nadchloranów. Dodatkową kwestią utrudniającą przetrwanie w marsjańskim regolicie jest jego struktura. To nie jest miałki piasek o zaokrąglonych ziarnach, jak na ziemskich plażach. Marsjański regolit ma ostre krawędzie i przypomina cienkie igiełki, które mogą wywoływać uszkodzenia mechaniczne. Kutikula niesporczaków, czyli cienka, zewnętrzna warstwa ochronna pokrywająca ich ciało może być z łatwością niszczona przez ziarna regolitu – wyjaśnia dr hab. Łukasz Kaczmarek. Czy Mars obroni się sam? Co ciekawe, gdy w omawianych badaniach zespół przepłukał pierwszy analog wodą przed wprowadzeniem do niego kolejnej kolonii niesporczaków, szkody niemal całkowicie zniknęły. Jednak należy podkreślić, że ta sama właściwość, która czyni regolit tak wrogim dla życia, może jednocześnie stanowić naturalną barierę przeciwko skażeniu ziemskimi organizmami. Mars — w pewnym sensie — może mieć własny wbudowany system obronny. Źródło: International Journal of Astrobiology Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Czy instrumenty lądowników Viking odkryły życie na Marsie już pół wieku temu? Nowe analizy naukowców
W tym roku minie 50 lat od wylądowania na Marsie bliźniaczych urządzeń badawczych NASA, czyli słynnych lądowników Viking 1 i Viking 2. Te bezzałogowe sondy miały m.in. poszukiwać na Czerwonej Planecie śladów życia. Zdaniem zespołu Steve’a Bennera, profesora chemii z Foundation for Applied Molecular Evolution na Florydzie, sondy taki ślad znalazły.
Amerykański program Viking, realizowany przez Laboratorium Napędu Odrzutowego Centrum NASA (JPL) był przełomowym przedsięwzięciem. Przede wszystkim pierwszy raz w historii udało się połączyć wejście na orbitę Marsa z lądowaniem i długotrwałymi badaniami jego powierzchni. Dwie sondy – Viking 1 i Viking 2 – każda złożona z orbitera i lądownika – dotarły do planety w 1976 roku. Przez kilka lat pracy lądowniki zebrały bezprecedensową ilość danych naukowych. Wykonały pierwsze wyraźne zdjęć marsjańskiego krajobrazu z poziomu gruntu, prowadziły badania meteorologiczne i geologiczne. Orbitery wykonały mapy naszej sąsiedniej planety. Automatyczne laboratorium geologiczne Do badań lądowniki wykorzystywały automatyczne ramię i własne specjalne miniaturowe laboratoria biologiczne. I właśnie te badania zainteresowały Steve’a Bennera, profesora chemii z Foundation for Applied Molecular Evolution na Florydzie. Sondy marsjańskie Viking były wyposażone w trzy instrumenty – eksperymenty do wykrywania życia. I wszystkie one dały pozytywne wyniki. Jednak pozorna porażka innego instrumentu, chromatografu gazowego ze spektrometrem masowym (GC-MS), który nie wykrył cząsteczek organicznych niezbędnych dla życia, skłoniła naukowca projektu Viking, Geralda Soffena, do słynnego wniosku: „Brak ciał, brak życia”. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/08/2025-08-12-225001-Were-these-ancient-sites-built-by-aliens-Heres-why-some-people-think-so.--Nat-fbb5bdb.png" width="1145" height="845" alt="Orbiter Viking 1 sfotografował Marsa w 1976 roku. Cienie w formacji skalnej tworzą iluzję ludzkiej twarzy." title="Orbiter Viking 1 sfotografował Marsa w 1976 roku. Cienie w formacji skalnej tworzą iluzję ludzkiej twarzy." /> Zespół Bennera stara się teraz naprawić to, co ich zdaniem było 50-letnią pomyłką, przez którą wszyscy uznali Marsa za jałowy. – GC-MS wykazał brak cząsteczek organicznych, a przynajmniej taka była interpretacja zespołu Vikinga. Teraz wiemy, że jednak je znalazł! – powiedział w rozmowie ze Space.com prof. Benner. Zgubiony materiał organiczny Chromatograf GC-MS działał poprzez podgrzewanie próbek marsjańskiej gleby – najpierw do 120°C, aby usunąć nadmiar dwutlenku węgla z atmosfery Marsa, a następnie do 630°C, by odparować wszelkie obecne w glebie związki organiczne i umożliwić ich analizę. Według zachowanych danych spektrometr masowy wykrył jedynie nieoczekiwany drugi wyrzut dwutlenku węgla oraz niewielkie ilości chlorku metylu i chlorku metylenu. Jest to o tyle zaskakujące, że w analizowanym materiale powinny znajdować się jakieś cząsteczki organiczne – choćby z materiału meteorytowego gromadzącego się przez miliardy lat. A skoro nie było ich wcale – argumentował zespół naukowy Vikinga – musiał istnieć nieznany utleniacz. To wyjaśnienie nie przekonywało części naukowców, szczególnie Gila Levina, głównego badacza eksperymentu Label Release, który przez lata podważał przekonanie o jałowości Marsa. Levin upatrywał rozwiązania tej zagadki w danych zebranych w 2008 roku przez lądownik Phoenix, który odkrył na powierzchni Marsa nadchlorany. To również utleniacze – wystarczająco silne, by przez tysiąclecia niszczyć związki organiczne z meteorytów, lecz za słabe, by wyjaśnić wyniki Label Release. Zdaniem Bennera i jego współpracowników sedno tkwi gdzie indziej. – W 2010 roku Rafael Navarro-González wykazał, że związki organiczne plus nadchlorany dają w efekcie chlorek metylu i dwutlenek węgla. Reakcja ta produkuje w 99% CO₂ i w 1% chlorek metylu, co tłumaczyłoby dodatkowy wyrzut dwutlenku węgla i rzekomy „rozpuszczalnik czyszczący”, gdy próbkę podgrzano do 630°C. Teraz wiemy więc, że GC-MS nie zawiódł – odkrył związki organiczne poprzez produkty ich rozpadu – stwierdził Benner. BARSOOM: bakteryjne autotrofy Wykrycie cząsteczek organicznych w ten sposób wzmacnia argument, że trzy eksperymenty biologiczne Vikingów – Label Release, Pyrolytic Release i Gas Exchange – mogły jednak naprawdę znaleźć życie. Co więcej, Benner i jego grupa opracowali nawet model tego, jak mogłyby wyglądać domniemane marsjańskie mikroby. Nazywają go modelem BARSOOM: bakteryjne autotrofy oddychające zmagazynowanym tlenem na Marsie (Barsoom to nazwa Marsa używana przez jego mieszkańców w powieściach Edgara Rice’a Burroughsa). Zdaniem badaczy takie bakterie wykorzystywałyby fotosyntezę do wytwarzania pożywienia. Nocą przechodziłyby w stan uśpienia, magazynując wytworzony tlen, by użyć go po „przebudzeniu”. To mogłoby tłumaczyć emisję tlenu wykrytą w eksperymencie Gas Exchange. Początkowa interpretacja wyników GC-MS mogła cofnąć badania astrobiologiczne na Marsie o 50 lat. Zamiast debaty o tym, czy Viking odkrył życie, dyskusję zamknięto, a oficjalna linia – powtarzana w podręcznikach – głosi, że misje nic takiego nie znalazły. Może czas na nową interpretację danych? Źródło: Astrobiology Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Nowi astronauci wybrani. NASA stawia na kobiety
Specjaliści z zakresu nauk ścisłych i piloci testowi – głównie z tych dwóch grup wybrano nowych astronautów NASA. Po raz pierwszy w historii to kobiety stanowią większość wśród nowych rekrutów. Do 24 Korpusu Astronautów zakwalifikowano ich aż 6.
W poniedziałek 22 września 2025 roku NASA przedstawiła światu grupę 10 nowych kandydatów na astronautów, wyłonionych w wyniku wieloetapowej selekcji. Do konkursu zgłosiło się ponad osiem tysięcy osób z całych Stanów Zjednoczonych. Jakie warunki należy spełnić, by znaleźć się wśród szczęśliwców, którzy będą mieli szansę polecieć na Księżyc, a kto wie, może również na Marsa? Co robić, by zostać astronautą NASA? Podstawowym warunkiem jest obywatelstwo USA. Od tej zasady nie ma odstępstw. Konieczny jest też tytuł magistra w dziedzinie STEM — inżynierii, naukach biologicznych, naukach fizycznych, informatyce lub matematyce. W dodatku tytuł taki musiał zostać uzyskany w jednej z akredytowanej przez NASA instytucji. Dalej robi się ciut trudniej. Wymagane trzy lata doświadczenia zawodowego nie wydają się problemem, jednak w przypadku pilotów mowa jest już o minimum 1000 godzin w roli dowódcy (Pilot-in-Command), z czego co najmniej 850 godzin na odrzutowcach o wysokich osiągach. W przypadku lekarzy czas rezydentury może zostać zaliczony do wymaganego doświadczenia. Poza tym należy przejść przez sito różnorodnych badań lekarskich mających wykazać, czy przyszły astronauta podoła fizycznie długookresowym misjom. Dziesięcioro wybrańców Kim są ci, którym udało się przejść szczegółową rekrutację, pokonać tysiące kandydatów i trafić do 24 Korpusu Astronautów? Oto oni: Ben Bailey, 38 lat, starszy chorąży sztabowy U.S. Army. Dyplomowany inżynier mechanik Uniwersytetu Wirginii. Absolwent U.S. Naval Test Pilot School, ma na swoim koncie ponad 2000 godzin lotu. Jest specjalistą testującym nowe technologie w śmigłowcach UH-60 Black Hawk i CH-47F Chinook. Lauren Edgar, 40 lat, geolożka z doktoratem uzyskanym na Caltech. Zastępczyni głównego badacza zespołu geologii Artemis III. Przez ponad 17 lat wspierała misje łazików marsjańskich. Pracowała również w U.S. Geological Survey. Adam Fuhrmann, 35 lat, major, U.S. Air Force. Jest inżynierem lotniczym i absolwentem MIT. Ma za sobą ponad 2100 godzin lotu, w tym 400 godzin bojowych. Pilot myśliwców F-16 i F-35. Piastował stanowisko dyrektora operacyjnego jednostki testowej USAF. Cameron Jones, 35 lat, major, U.S. Air Force. Inżynier lotniczy, absolwent U.S. Air Force Test Pilot School i Weapons School. Ponad 1600 godzin lotu, głównie na F-22 Raptor. Pracował jako stypendysta akademicki w DARPA. Yuri Kubo, 40 lat. Inżynier elektryk, absolwent Purdue. Przez 12 lat pracował w SpaceX, w tym jako dyrektor startów Falcon 9. Wcześniej był praktykantem w NASA Johnson. Ostatnio piastował stanowisko wiceprezesa ds. inżynierii w Electric Hydrogen. Rebecca Lawler, 38 lat. Była pilotka marynarki wojennej i testów eksperymentalnych, z ponad 2800 godzin lotu na koncie. Absolwentka Akademii Marynarki Wojennej i Uniwersytetu Johna Hopkinsa. Latała m.in. jako „hurricane hunter” dla Narodowej Administracji ds. Oceanów i Atmosfery (NOAA). Ostatnio pilotka testowa w United Airlines. Anna Menon, 39 lat. Matematyczka i inżynierka biomedyczna. Pracowała w Mission Control NASA. W 2024 poleciała w kosmos jako specjalistka misji na pokładzie Polaris Dawn (SpaceX), uczestniczyła również w pierwszym komercyjnym spacerze kosmicznym. Imelda Muller, 34 lata. Lekarka, była porucznik marynarki i lekarz medycyny podwodnej. Absolwentka neurobiologii i medycyny. Doświadczenie m.in. w NASA Neutral Buoyancy Laboratory. Erin Overcash, 34 lata, komandor podporucznik, U.S. Navy. Inżynierka lotnicza, magister bioastronautyki. Pilotka Super Hornetów F/A-18E/F, ponad 1300 godzin lotu, 249 lądowań na lotniskowcach. Trenerka rugby w programie olimpijskim Marynarki. Katherine Spies, 43 lata. Inżynierka chemiczna i projektowa. Była pilotka śmigłowców szturmowych AH-1 w USMC i testów eksperymentalnych, ponad 2000 godzin lotu. Ostatnio dyrektorka ds. testów w Gulfstream Aerospace. Na początek: dwuletnie szkolenie Grupa ma teraz przed sobą prawie dwuletnie szkolenie. Dopiero jego przejście pozwoli uzyskać kwalifikacje do przydzielenia im odpowiednich lotów kosmicznych. Program obejmuje instruktaż i rozwijanie umiejętności prowadzenia skomplikowanych operacji na pokładzie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, w misjach Artemis na Księżyc i dalej. Szkolenie obejmuje m.in. robotykę, przetrwanie na lądzie i w wodzie, geologię, języki obce, medycynę kosmiczną i fizjologię, a także symulowane spacery kosmiczne i loty na samolotach wysokiej wydajności. Nowi astronauci mają wspierać przyszłe misje naukowe i eksploracyjne na niskiej orbicie okołoziemskiej, a także na Księżycu i Marsie. Przed nowymi astronautami złota era ekploracji Pełniący obowiązki administratora NASA Sean Duffy powitał nowy korpus astronautów podczas ceremonii w Centrum Kosmicznym Johnsona w Houston podkreślając, że „razem otworzymy Złotą Erę eksploracji”. Przypomniał również, że nowa grupa dołączyła do 360 astronautów NASA zrekrutowanych od powstania agencji. Jednak, w odróżnieniu od pierwszych dekad amerykańskiej eksploracji, po raz pierwszy w historii to kobiety stanowią większość grupy. Źródło: NASA Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.[/highlight-box]
Ten lek może wywołać hibernację u ludzi. Naukowcy są coraz bliżej sukcesu
Hibernacja ludzi mogłaby zmienić wszystko – od leczenia udarów po podróże na Marsa. Brzmi jak science fiction? Naukowcy są coraz bliżej przekształcenia jej w rzeczywistość.
Spis treści: Hibernacja w kosmosie: plan NASA i ESA Fizjologiczne supermoce torporu Jak niedźwiedzie wyłączają cukrzycę Kiedy metabolizm przyspiesza z dnia na dzień Co się dzieje w mięśniach podczas snu zimowego Poszukiwanie leku wywołującego hibernację Czy przełącznik torporu istnieje w ludzkim mózgu? Co przed nami? Potencjał większy niż loty na Marsa? Etapy badań: od myszy do człowieka Sen o przyszłości, który może się spełnić Wprowadzenie ludzi w „tryb uśpienia” to pomysł rodem z science fiction. Jest jednak znacznie bliżej rzeczywistości, niż mogłoby się wydawać. Badany zapadł w to, co lekarz Clifton Callaway nazywa „półmrocznym snem”. Po 18 godzinach od podania leku, który tłumił naturalne dreszcze, jego temperatura wewnętrzna spadła z 37°C do 35°C. Zwolniło tętno i obniżyło się ciśnienie krwi. Metabolizm – a wraz z nim zapotrzebowanie na substancje odżywcze, tlen i usuwanie dwutlenku węgla – zmalał o 20 procent. Mężczyzna wciąż jednak potrafił wstać z łóżka, doczłapać do łazienki, by opróżnić pęcherz, a gdy był głodny, zadzwonić dzwonkiem po jedzenie lub napój. Ominęła go więc konieczność zakładania cewnika i wenflonu, a jednocześnie zachował zdolność reakcji. Był jednym z pięciu wyjątkowo sprawnych ochotników w wieku od 21 do 54 lat. Drzemali po cichu w półmroku – jakby byli astronautami na dziewięciomiesięcznej wyprawie na Marsa. NASA zleciła Callawayowi, specjaliście od opieki kardiologicznej i hipotermii indukowanej, opracowanie prostego sposobu wprowadzenia człowieka w stan naśladujący kluczowe cechy hibernacji, bez respiratora i bez unieruchamiających leków. Umiarkowane dawkowanie deksmedetomidyny okazało się strzałem w dziesiątkę. – Był oszołomiony, senny, ale w razie potrzeby mógł zadziałać w sytuacji awaryjnej. Jak niedźwiedź – mówi dziś Callaway. Hibernacja w kosmosie: plan NASA i ESA Hibernujący ludzie to klasyka filmów o podróżach kosmicznych. W „2001: Odysei kosmicznej” HAL 9000 odłącza część pasażerów od podtrzymywania życia, a w „Pasażerach” Chris Pratt budzi Jennifer Lawrence za wcześnie z samotności. NASA ma jednak realne ambicje, by wysłać astronautów na Marsa już w latach 30. XXI wieku. Wprowadzenie ludzi w stan hibernacji naprawdę mogłoby być kluczem do tego celu, dlatego zarówno NASA, jak i Europejska Agencja Kosmiczna finansują badania podobne do tych Callawaya. „Niedźwiedzi” tryb mógłby w teorii pozwolić przespać monotonię długiej podróży i ograniczyć konflikty na pokładzie. Spowolniony metabolizm zmniejszyłby ładunek: potrzeba byłaby mniejsza ilość jedzenia i tlenu, a więc i paliwa. Naukowcy sprawdzają nawet, czy spowolnienie metabolizmu łagodzi zdrowotne skutki szkodliwego promieniowania. W przestrzeni kosmicznej jest ono nawet 200 razy silniejsze niż na Ziemi. – W misjach załogowych na Marsa promieniowanie to wielki hamulec – mówi Angelique Van Ombergen, szefowa badań eksploracyjnych w ESA. Naukowcy nie badają hibernacji wyłącznie po to, by wysyłać astronautów coraz dalej. Jej fizjologiczne „supermoce” mogą uratować niezliczone ludzkie życia na Ziemi. Warunkiem jest rozszyfrowanie tajemniczych, molekularnych zmian, które przełączają zwierzęta w stan hibernacji – torporu – i wyprowadzają je z niego. To cudownie odwracalny stan odrętwienia: skrajna ospałość, obniżona temperatura i przemiana materii oraz cały pakiet niezwykłych zmian. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/08/2025-08-24-222908-Could-humans-hibernate-How-scientists-are-racing-to-unlock-a-sci-fi-superpower-66c72a9.png" width="1289" height="860" alt="Robert Foote, uczestnik badania wspieranego przez NASA w Pittsburghu, jest monitorowany przez naukowców po 20 godzinach snu. Osiągnięcie hibernacji na żądanie mogłoby otworzyć drogę do wielu korzyści medycznych, w tym wydłużenia czasu, jaki lekarze mają na leczenie udarów i zawałów serca." title="Robert Foote, uczestnik badania wspieranego przez NASA w Pittsburghu, jest monitorowany przez naukowców po 20 godzinach snu. Osiągnięcie hibernacji na żądanie mogłoby otworzyć drogę do wielu korzyści medycznych, w tym wydłużenia czasu, jaki lekarze mają na leczenie udarów i zawałów serca." /> Fizjologiczne supermoce torporu – To dobrze znana zasada – wyjaśnia Callaway. – W niskich temperaturach, jak u hibernujących zwierząt, organizm dłużej i lepiej znosi niedotlenienie i niedokrwienie. Ale dlaczego? Czemu mięśnie niedźwiedzi nie zanikają podczas snu zimowego? Dlaczego ich krew nie krzepnie? Co uruchamia cały proces? W poszukiwaniu odpowiedzi naukowcy są coraz bliżej najśmielszego odkrycia: centralnego „przełącznika” w mózgu hibernujących zwierząt, który naraz aktywuje rozmaite, korzystne zjawiska hibernacji. Naśladowanie niższej temperatury ciała niedźwiedzi mogłoby na przykład zmniejszać urazy reperfuzyjne. To często dewastujące uszkodzenia powstające po zatrzymaniu krążenia, gdy do niedotlenionych tkanek wraca krew, wywołując stan zapalny, stres oksydacyjny i śmierć komórek. Schłodzenie mogłoby też wydłużyć wąskie okno czasowe, w którym lekarze mają szansę skutecznie leczyć udary i zawały. Jak niedźwiedzie wyłączają cukrzycę Jaśniejsze zrozumienie, jak niedźwiedzie zachowują masę mięśniową i włączają/wyłączają insulinooporność, przyniosłoby inne korzyści. Mogłoby pomóc w terapii otyłości i cukrzycy. Pacjenci na OIOM-ie potrafią stracić ponad 10 procent masy mięśni już w ciągu tygodnia. Czy wywołana hibernacja zdołałaby ten spadek zatrzymać, a może nawet odwrócić? Odpowiedzi naukowcy szukają nie tylko u niedźwiedzi. Zespół z Colorado State University bada, jak suseł potrafi błyskawicznie się utuczyć, a tuż przed hibernacją „wyłączyć” apetyt. To trop w walce z otyłością. Badacze z UCLA, analizując geny świstaków wykazali niedawno, że ich „wiek epigenetyczny” podczas siedmiu–ośmiu miesięcy snu zimowego „praktycznie się zatrzymuje”. W Niemczech eksperci sprawdzają, jak nietoperze utrzymują krążenie w niskich temperaturach – z myślą o zastosowaniu u ludzi. A biolodzy z University of Alaska Fairbanks badają susła arktycznego, który potrafi obniżyć temperaturę ciała nawet do ok. minus 4°C, zwolnić tętno do pięciu uderzeń na minutę i przetrwać osiem miesięcy w mrozie. Ich celem jest opracowanie „mimetyku hibernacji” – leku, który pozwoli klinicystom natychmiast wprowadzić człowieka w bezpieczny stan hibernacyjny. Bez długiego przygotowania. W małym szpitalu bez zaawansowanego sprzętu, a nawet w karetce pędzącej ulicami. Taki lek od razu przyhamowałby metabolizm komórkowy, spowolnił śmierć komórek i uruchomił cały zestaw procesów znanych z hibernacji. Eksperyment Callawaya z „półmrocznym snem” pokazuje, co być może będzie możliwe. Praktyka laboratoryjna to jednak nie to samo, co dzika przyroda. Niedźwiedzie nie potrzebują leków, by ułożyć się do zimowego snu. Mają naturalny „wyłącznik torporu”, uruchamiany mechanizmem, którego jeszcze nie rozumiemy. A jednak niedźwiedzie są dla nas dobrym punktem odniesienia. Są znacznie bliższe nam rozmiarem niż gryzonie. Co ważne, spadek temperatury ich ciała w głębokim śnie mieści się w zakresie, jaki człowiek jest w stanie przeżyć. Pewnego jasnego, marcowego popołudnia biolog Heiko Jansen stał przy ogrodzonym wybiegu w Bear Research, Education and Conservation Center Washington State University w Pullman. Obserwował, jak kudłata, ważąca około 136 kg niedźwiedzica grizzly o imieniu Kio z trudem przeżuwa piankę marshmallow. Poza solidnym „efektem łóżkowej fryzury” i powolnym tempem żucia niewiele zdradzało, że ten potężny, rozczochrany drapieżnik z 10-centymetrowymi pazurami przechodzi głęboką przemianę. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/08/2025-08-24-223144-Could-humans-hibernate-How-scientists-are-racing-to-unlock-a-sci-fi-superpower-1c9b756.png" width="1288" height="856" alt="Gdy w marcu niedźwiedzie grizzly zaczynają się budzić, są przytomne, ale nadal ospałe — ich organizmy stopniowo odwracają proces spowolnienia metabolizmu. Ten niedźwiedź, Adak, otrzyma w nagrodę miód i inne smakołyki po podaniu łap do pobrania krwi." title="Gdy w marcu niedźwiedzie grizzly zaczynają się budzić, są przytomne, ale nadal ospałe — ich organizmy stopniowo odwracają proces spowolnienia metabolizmu. Ten niedźwiedź, Adak, otrzyma w nagrodę miód i inne smakołyki po podaniu łap do pobrania krwi." /> Kiedy metabolizm przyspiesza z dnia na dzień Z zewnątrz metabolizm Kio nie wygląda na coś, co da się przełożyć na człowieka. Dziesięć dni wcześniej wstała z posłania ze słomy i zaczęła powoli rozprawiać się z ucztą: karmą dla niedźwiedzi, jabłkami, łosiowymi kośćmi i mięsem. To był jej pierwszy posiłek od pięciu miesięcy. Ślinianki pracowały jeszcze ospale. Potem wydaliła „korek kałowy” – mieszaninę resztek roślin, zeschniętych odchodów, martwych komórek i sierści, która zalegała w dolnym odcinku jelita. Te trzy czynności – wstać, zjeść, wydalić korek – najwyraźniej przełączyły w jej komórkach serię mikroskopijnych „genetycznych przełączników”, powoli odwracając cały szereg osobliwych cykli biologicznych aktywowanych zimą. Metabolizm Kio, działający dotąd na jednej czwartej normalnej prędkości, przyspieszył. Do czasu zjedzenia pianki podwoił się z okładem. Jej temperatura wewnętrzna, utrzymująca się o ok. 6–7°C poniżej normy, zaczęła rosnąć. Dwie z czterech jam serca, które zimą niemal „przymykały się”, znów weszły do gry. Komórki tłuszczowe, przez miesiące oporne na insulinę – hormon sygnalizujący, kiedy wchłaniać cukier – zaczęły na nią reagować. Wrócił też apetyt, którego wcześniej nie było. Zimą Kio przestała jeść. Jej jelita przeszły w stan „zawieszenia”, ślinianki zamknęły produkcję, a organizm przeszedł na zasilanie własną tkanką tłuszczową. W ciągu kolejnych miesięcy spaliła około 20 procent masy ciała, czyli mniej więcej 32 kg. By to ułatwić, jej organizm stał się insulinooporny. U hibernujących zwierząt to zjawisko korzystne. U ludzi insulinooporność często prowadzi do cukrzycy – co jest oczywiście złe. Niedźwiedzie potrafią taką oporność włączać i wyłączać zależnie od pory roku, bez szkód zdrowotnych. Gdybyśmy zrozumieli jak, może nauczyliśmy się robić to samo? Impuls do tego kierunku badań przyszedł w 2018 roku, gdy kanadyjski zespół opublikował pierwszy kompletny genom grizzly. Rok później Jansen kierował pracami, w których zastosowano sekwencjonowanie RNA. Zespół identyfikował geny aktywne w próbkach mięśni, tkanki tłuszczowej i wątroby przed, w trakcie i po hibernacji. Zmiany sezonowe wykryto w ponad 10 000 z 30 723 genów grizzly. Teraz, by rozszyfrować włączanie/wyłączanie insulinooporności, Jansen pozyskuje komórki macierzyste z krwi niedźwiedzi w różnych porach roku. Metodycznie wycisza pojedyncze geny i hoduje w szalkach kolonie adipocytów, by sprawdzić, co się dzieje. – Nie twierdzimy, że znajdziemy coś, co odwróci cukrzycę – zastrzega Jansen. – Ale patrząc na układ modelowy, na komórki, które zmieniają wrażliwość, możemy zacząć składać wskazówki w całość. Co się dzieje w mięśniach podczas snu zimowego Funkcje serca Kio mogą też podsunąć pomysły na leczenie zaburzeń krzepnięcia u ludzi. W trakcie hibernacji jej tętno spadło z 80–100 uderzeń na minutę do około 10. U człowieka groziłoby to zakrzepami i udarem. – Gdyby stało się to nam, bylibyśmy martwi – mówi Jansen. Tymczasem u hibernujących niedźwiedzi równie drastycznie spada liczba płytek krwi odpowiedzialnych za krzepnięcie. Jednak to zdolność Kio do utrzymania mięśni zaintrygowała badaczy najmocniej. W przeciwieństwie do ludzi, którzy już po tygodniu bezruchu tracą wyraźnie masę mięśniową, Kio wstała z legowiska tak sprawna, jakby całą zimę goniła za wiewiórkami. Na Alasce badacze Vadim Fedorov i Anna Goropashnaya próbują rozgryźć ten fenomen i sprawdzić hipotezę, że człowiek też mógłby go wykorzystać. Para rosyjskich naukowców specjalizuje się w genetyce ewolucyjnej w Institute of Arctic Biology Uniwersytetu Alaski w Fairbanks. Gdy prawie 20 lat temu zaczęli analizować wzorce ekspresji genów w próbkach tkanek czarnych niedźwiedzi trzymanych w niewoli, wyniki ich zaskoczyły. Z założenia, skoro niedźwiedzie w hibernacji nie jedzą i spowalniają metabolizm, aktywność genów odpowiedzialnych za budowę mięśni powinna spaść, by oszczędzać energię. Stało się odwrotnie. Geny były co najmniej równie aktywne, a nawet zdawały się przyspieszać. – Sprawdzaliśmy to kilka razy – mówi Goropashnaya. – Nie mogliśmy uwierzyć. Fedorov i Goropashnaya nazwali ten proces „kondycjonowaniem mięśni”. Sugeruje on, że hibernujące niedźwiedzie utrzymują, a może nawet regenerują masę mięśniową. Być może poprzez zwiększoną aktywność szlaku mTOR – mechanizmu regulującego wzrost i odnowę tkanek. To właśnie ten szlak pozwala komórkom rozpoznać dostępność składników odżywczych i decyduje, czy rozpocząć „remont” komórki. Gdy jest wyłączony, komórki wchodzą w tryb oszczędzania energii. Gdy działa – regenerują się. W 2021 roku Fedorov opublikował badanie pokazujące, że u niedźwiedzi szlak mTOR jest aktywny nawet zimą. Może to wskazywać, że utrzymanie lub wzrost mięśni u hibernujących zwierząt nie zależy od wysiłku, ale od odrębnego, nieznanego jeszcze mechanizmu. U ludzi mTOR jest jedną z przyczyn insulinooporności. Ale jeśli mechanizm niedźwiedzi dałoby się kontrolować, być może byłby pomocny. – To droga do odtworzenia siły mięśni – mówi Fedorov. – Do pomocy pacjentom unieruchomionym i hospitalizowanym przez długi czas. Poszukiwanie leku wywołującego hibernację W USA i Europie toczą się zaawansowane prace nad znalezieniem leku, który pozwoliłby bezpiecznie i skutecznie wprowadzić człowieka w stan hibernacji. Ekspertka od biochemii Kelly Drew od lat bada, jaką rolę w hibernacji gryzoni odgrywa adenozyna – neuroprzekaźnik regulujący sen, temperaturę ciała i aktywność metaboliczną. Jej zespół z University of Alaska Fairbanks odkrył, że związek chemiczny o nazwie 6-cykloheksyloadenozyna (CHA), naśladujący adenozynę, może wprowadzić susła w głęboki torpor. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/08/2025-08-24-223606-Could-humans-hibernate-How-scientists-are-racing-to-unlock-a-sci-fi-superpower-e281d18.png" width="1285" height="850" alt="Tymczasowo wyjęta z chłodzonej nory hibernacyjnej i ułożona na posłaniu z trocin, ten suseł arktyczny pozostaje w stanie odrętwienia przez ponad godzinę, zanim zaczął się poruszać. Susły arktyczne przetrzymują długą hibernację, rozgrzewając organizm na krótko co kilka tygodni." title="Tymczasowo wyjęta z chłodzonej nory hibernacyjnej i ułożona na posłaniu z trocin, ten suseł arktyczny pozostaje w stanie odrętwienia przez ponad godzinę, zanim zaczął się poruszać. Susły arktyczne przetrzymują długą hibernację, rozgrzewając organizm na krótko co kilka tygodni." /> Jednak skuteczność CHA była uzależniona od pory roku. Latem lek nie działał. Ale gdy gryzonie zbliżały się do zimy – i tylko wtedy – jego podanie miało efekt torporu. Sugeruje to, że same neuroprzekaźniki nie wystarczą. Istnieje sezonowy „przełącznik”, który aktywuje stan hibernacji – i to jego działanie należałoby naśladować. W 2022 roku Drew wraz z zespołem potwierdziła, że podanie CHA poza sezonem zimowym powoduje reakcję jedynie u osobników „w gotowości torporowej”. Podobnie zadziałała inna substancja – N6-cykloheksyladenozyno-5’-mono-fosforan (CFA). Równolegle inny badacz, Domenico Tupone, sprawdzał na szczurach, czy można aktywować „torpor”, manipulując określoną grupą neuronów w mózgu – nawet u zwierząt, które nie hibernują naturalnie. W badaniu z 2019 roku Tupone pokazał, że aktywacja odpowiednich neuronów w mózgu szczura (który nie hibernuje) może obniżyć temperaturę ciała, zmniejszyć metabolizm i wywołać coś bardzo podobnego do torporu. To był przełom: jeśli można uruchomić hibernację u zwierzęcia, które nie hibernuje – to być może da się to też zrobić u człowieka. W 2024 roku Tupone i jego zespół opublikowali wyniki kolejnego eksperymentu: udało im się zidentyfikować skupisko neuronów w obszarze podwzgórza – konkretnie w VMPeA – które pełniły funkcję „przełącznika torporu”. Gdy je aktywowano, szczury – mimo że to niehibernujące zwierzęta – wchodziły w stan przypominający torpor. Czy przełącznik torporu istnieje w ludzkim mózgu? – To trochę tak, jakby wszystkie kable już były w ścianie, ale nikt nie wiedział, gdzie znajduje się przełącznik światła – mówi Tupone. Jeśli podobne „okablowanie” istnieje w ludzkim mózgu – być może wystarczy znaleźć odpowiedni przełącznik. Co więcej, Drew i Tupone rozpoczęli wspólne badania nad związkiem między „przełącznikiem neuronowym” a działaniem adenozyny. Ich celem jest stworzenie leku, który będzie działać jak sezonowa aktywacja torporu – bez potrzeby neurochirurgii. Na razie to tylko koncepcja. Ale sama idea zaczyna zyskiwać na popularności. W marcu 2024 roku amerykańska agencja naukowa DARPA ogłosiła nowy program badawczy, mający na celu opracowanie metody tymczasowego „wyłączenia” metabolizmu człowieka – właśnie przez torpor. Co przed nami? Callaway jest ostrożnym optymistą. – To dopiero pierwszy krok – mówi. – Przed nami jeszcze 10–15 lat badań. Ale to bardzo ekscytujące. Jeszcze kilka lat temu brzmiało to jak science fiction. Dziś to już realna perspektywa. – Wciąż uczymy się od natury, od zwierząt, które robią to od milionów lat – dodaje Drew. – One wiedzą, jak to zrobić bezpiecznie. My próbujemy zrozumieć, jak wykorzystać to w medycynie, w kosmosie, a może nawet w codziennym życiu. Prace nad hibernacją ludzi prowadzone są dziś równolegle w wielu krajach: USA, Niemczech, Japonii, Włoszech. Łączą wysiłki lekarzy, biologów molekularnych, fizjologów, genetyków i inżynierów. Wspiera je nie tylko NASA czy ESA, ale też instytuty wojskowe i cywilne fundacje medyczne. Choć pierwsze zastosowania prawdopodobnie pojawią się w intensywnej terapii – np. jako sposób na ochronę mózgu i tkanek w czasie udaru, zawału czy niedotlenienia – to naukowcy nie wykluczają, że z czasem hibernacja może znaleźć zastosowanie także w chirurgii, psychiatrii, leczeniu chorób przewlekłych, a nawet poprawie jakości życia w podeszłym wieku. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/08/2025-08-24-224112-Could-humans-hibernate-How-scientists-are-racing-to-unlock-a-sci-fi-superpower-9ba1640.png" width="1288" height="859" alt="Szczury nie hibernują. A co, gdyby mogły? Neurolog Domenico Tupone wraz z zespołem badawczym z Uniwersytetu Oregonu twierdzi, że zidentyfikował w mózgu szczurów ‘przełącznik odrętwienia’, który można aktywować, by wprowadzić gryzonie w głęboki stan hibernacji. Odkrycie tego obwodu u gatunków niehibernujących mogłoby być przełomem w badaniach nad hibernacją ludzi" title="Szczury nie hibernują. A co, gdyby mogły? Neurolog Domenico Tupone wraz z zespołem badawczym z Uniwersytetu Oregonu twierdzi, że zidentyfikował w mózgu szczurów ‘przełącznik odrętwienia’, który można aktywować, by wprowadzić gryzonie w głęboki stan hibernacji. Odkrycie tego obwodu u gatunków niehibernujących mogłoby być przełomem w badaniach nad hibernacją ludzi" /> Potencjał większy niż loty na Marsa? Niektórzy eksperci twierdzą, że hibernacja – jeśli zostanie opanowana – może wpłynąć na nasze zdrowie bardziej niż jakakolwiek inna terapia ostatnich dekad. Spowolnienie starzenia? Zatrzymanie postępu choroby Alzheimera? Leczenie nowotworów w fazie głębokiego spoczynku metabolicznego? To nie są już tylko pomysły z książek science fiction. W miarę jak badania posuwają się naprzód, pytanie przestaje brzmieć „czy to możliwe?”, a zaczyna brzmieć: „jak szybko uda się to osiągnąć?” Etapy badań: od myszy do człowieka Obecnie testy skuteczności i bezpieczeństwa leków hibernacyjnych trwają przede wszystkim na zwierzętach – gryzoniach, nietoperzach, niedźwiedziach, czasem naczelnych. Zanim jednak trafią do ludzi, potrzebne będą wieloletnie testy kliniczne, precyzyjne mapowanie mózgu, kontrola wpływu na organy wewnętrzne, immunologię, pamięć, psychikę. Wprowadzenie człowieka w stan hibernacji – nawet na kilka godzin – wymaga kontrolowanej hipotermii, monitorowania wielu parametrów życiowych, zabezpieczenia przed infekcjami i zakrzepami, odpowiedniej diety i nawodnienia. To ogromne wyzwanie technologiczne i medyczne. Ale, jak pokazują eksperymenty Callawaya i postępy zespołów Tupone, Drew i Jansena, kierunek jest obiecujący. W świecie, gdzie czas może decydować o życiu lub śmierci, możliwość jego „spowolnienia” choćby na chwilę może być rewolucją. Sen o przyszłości, który może się spełnić Hibernacja, która do niedawna była zaledwie metaforą z literatury science fiction, dziś coraz częściej pojawia się na poważnych konferencjach medycznych, w grantach badawczych i projektach kosmicznych. To nie jest już tylko opowieść o astronautach zasypiających w kapsule. To realny, naukowy wysiłek zmierzający do tego, by pomóc ludziom przetrwać najtrudniejsze momenty – nie tylko w przestrzeni kosmicznej, ale przede wszystkim tutaj, na Ziemi. Jak mówi Callaway: – Nie musimy wstrzymywać oddechu na 200 lat, jak bohaterowie powieści. Wystarczy, że uda się zyskać kilka godzin, dni, może tygodni. A wtedy – kto wie? Może pewnego dnia obudzimy się na Marsie. Źródło: National Geographic
Czy cokolwiek przemawia za kolonizacją kosmosu? Badacze wskazują na 2 kwestie
Większość argumentów na rzecz kolonizacji kosmosu jest chybiona. Istnieją tylko dwa powody, dla których warto to robić – piszą Kelly i Zach Weinersmithowie w książce „Miasto na Marsie”.
Spis treści: Argument 1. Katedra przetrwania Argument 2. Argument jacuzzi Łyżka dziegciu w beczce kosmicznego miodu Niestworzone wyobrażenia o kolonizacji kosmosu często usprawiedliwiają cały projekt, zwykle obiecując niezmierzone bogactwa, udoskonalenie ludzkości lub ucieczkę od ziemskich okropności. Uważamy, że większość argumentów na rzecz kolonizacji kosmosu jest chybiona. Naszym zdaniem istnieją jednak co najmniej dwa argumenty o tyle wartościowe, że przynajmniej nie opierają się na mało wiarygodnych wyliczeniach ekonomicznych lub fałszywych rozpoznaniach socjologicznych. Łączy je pewien problem, ale jest to hipotetyczny problem dotyczący przyszłości. Argument 1. Katedra przetrwania Niewielu filozofów gotowych jest porzucić ideę siatki bezpieczeństwa dla ludzkości. Na ich obronę można rzec, że ich książki mają jedne z lepszych tytułów, na przykład „Every Cradle Is a Grave” (Każda kołyska jest grobem) czy „Najlepiej – nie urodzić się”. Istnienie jako źródło krzywdy. Większość z nas wolałaby jednak, żeby cała ta ludzka egzystencja jakoś trwała. Gdy przyjrzeć się gatunkom o najdłuższej historii, okaże się, że mają kilka cech wspólnych: duże populacje, zróżnicowanie genetyczne i rozpowszechnienie na znacznych obszarach Ziemi. Kolonia na Marsie zamieszkana przez odpowiednio dużą liczbę ludzi i wyposażona w struktury umożliwiające jej przetrwanie mimo katastrofy na Ziemi wydaje się odpowiadać tej charakterystyce. Nie ocali nas przed zmianami klimatycznymi czy innymi prawdopodobnymi scenariuszami rychłego samounicestwienia, ale długofalowo może być warta świeczki. Podobnie jak w przypadku budowania katedr robotnicy kładący kamień węgielny raczej nie dożyją osadzania iglicy, mogą jednak ochoczo rozpocząć budowę. Choć trudniej określić, czego konkretnie wymaga to od nas w tym momencie, jeśli zgodzimy się, że należy zbudować tę katedrę dla wnuków naszych wnuków, postawienie pierwszego kroku we właściwym kierunku wydaje się przejawem mądrości. Argument 2. Argument jacuzzi Kiedy chcesz sobie kupić jacuzzi, nikt nie mówi: „Przeznaczeniem Człowieka jest usadzić Jego tyłek w gorących bąbelkach”. Nikt nie próbuje cię przekonać, że ludzkość pozbawiona jacuzzi skazana jest na stagnację. Nikt nie twierdzi, że upowszechnienie jacuzzi na świeżym powietrzu położy kres wszystkim konfliktom. Po prostu zapragnąłeś zakupić jacuzzi, a ktoś inny je sprzedaje i nikomu nic do tego. Może nie jest to argument szczególnie szlachetny czy krzepiący, lecz mamy podejrzenie, że odwoływanie się do ludzkiej szlachetności towarzyszy zwykle apelom o wyasygnowanie pieniędzy podatników. Nic złego w tym, jeśli za wyprawami w kosmos nie stoi motywacja filozoficzna czy nawet finansowa. „Bo to jest super” jest zupełnie wystarczającym argumentem. Łyżka dziegciu w beczce kosmicznego miodu Oba te argumenty mogłoby podważyć pytanie, czy wycieczki w kosmos nie narażają całego rodzaju ludzkiego na większe ryzyko. Powiedzmy, że program kosmiczny zwiększa ryzyko anihilacji ludzkości wskutek wojny lub terroryzmu. W takim wypadku zbudowalibyśmy „katedrę przetrwania”, która zawali się nam wszystkim na głowy. Jeśli uzasadnieniem kolonizacji kosmosu jest długofalowe przetrwanie rodzaju ludzkiego, powinniśmy zyskać względną pewność, że kolonizacja rzeczywiście zwiększy nasze szanse. W przypadku argumentu jacuzzi można sobie wyobrazić całe spektrum od jacuzzi do broni nuklearnej. Zakup jacuzzi zwykle nie naraża nikogo na niebezpieczeństwo. Ktoś może wprawdzie przypadkowo zerknąć przez ogrodzenie, ale to już jego problem. Zakup broni jądrowej to co innego. Posiadanie międzykontynentalnych pocisków balistycznych z głowicami nuklearnymi nie jest prywatną sprawą, bo może się skończyć wysadzeniem kogoś w powietrze. Dlatego właśnie mamy prawo zakazać bliźniemu ich posiadania. Zauważcie, że odnosi się to również do sytuacji, gdy ów bliźni jest bardzo miłym człowiekiem i absolutnie nie zamierza użyć broni nuklearnej trzymanej w garażu. Pytanie brzmi, czy kosmicznym koloniom bliżej do jacuzzi, czy do głowic jądrowych. Czy to kwestia swobodnego wyboru jednostki, czy raczej przypadek wymagający ścisłych regulacji prawnych? Mimo tego, że dwa powyżej wymienione argumenty przemawiają naszym zdaniem za kolonizacją kosmosu, z pewną niechęcią daliśmy się przekonać, że ta łyżka dziegciu to właściwie całe wiadro. Jest to fragment książki autorstwa Kelly i Zacha Weinersmithów pt. „Miasto na Marsie” wydawnictwa Insignis (Warszawa 2025), która trafi do sprzedaży 21 maja.
Twórca najbardziej znanego parku rozrywki chciał podbić kosmos. Było bardzo blisko
70 lat temu ludzkość była bliżej Marsa niż kiedykolwiek później. Na Czerwoną Planetę chciał nas przenieść nazistowski geniusz naukowy oraz magnat przemysłu rozrywkowego dla dzieci. Pierwszy nazywał się Wernher von Braun. Tym drugim był Walt Disney.
Spis treści: Kim był Wernher von Braun? Jak przetrwać 400 dni na Marsie? Walt Disney i podbój kosmosu Musk jak von Braun? Podróż na Marsa, zakładanie na nim ludzkich kolonii, a nawet sadzenie ziemniaków w jego glebie. Tak, to fikcja, którą żyjemy od blisko 150 lat, przypomniana np. przy okazji filmu „Marsjanin” z Mattem Damonem w roli głównej. Dzisiejsza fascynacja podbojem czwartej planety od Słońca i optymizm towarzyszący dążeniom do tego celu to jednak nic w porównaniu z przeświadczeniem, jakim podszyte były marzenia o rychłej kolonizacji Marsa w latach 50. i 60. To przeświadczenie narodziło się w głowie Wernhera von Brauna, twórcy nazistowskiej rakiety V2. Kim był Wernher von Braun? W 1948 roku niemiecki naukowiec wykonał pierwsze obliczenia niezbędne do zorganizowania załogowego lotu na Marsa. Skoszarowany w teksańskim Fort Bliss, wolny czas pomiędzy pracą nad rakietowymi pociskami balistycznymi dla Amerykanów poświęcał na pisanie książki o wyprawie na Czerwoną Planetę. Kosmiczne wizje Trzeba pamiętać, że snucie tego typu koncepcji nie było niczym nowym. Pierwsze, wówczas jeszcze dość baśniowe, opowieści o życiu i podróżach na czwartą planetę od Słońca pochodzą z lat 80. XIX wieku. O wyprawie w kosmos za sterami statku „Astronauta” w 1880 roku wspominał Percy Greg w powieści „Across the Zodiac”. Dziewięć lat później Hugh MacColl w książce „My Stranger’s Sealed Packet” nakreślił świat, w którym ludzie lecą na Marsa powietrznymi maszynami, a tam spotykają pokojowo nastawionych tubylców. W 1951 roku jedną z najważniejszych książek o kolonizacji Marsa wydał słynny Arthur C. Clarke, późniejszy autor m.in. „2001: Kosmicznej Odysei”. Jego „Piaski Marsa” obfitowały w realistyczne opisy zakładania ludzkich osad na sąsiedniej planecie, a nawet metod pozyskiwania tlenu z jej gleby. Rzecz w tym, że czym innym było wykorzystywanie wyobraźni w beletrystycznym rzemiośle, a czymś zupełnie innym zaprzęgnięcie jej do tworzonej od podstaw naukowej rozprawy. Nazista od rakiet Von Braun do tego niezwykłego zadania nadawał się lepiej niż jakikolwiek inny uczony. Urodzony w Wyrzysku w Wielkopolsce, od młodych lat interesował się astronomią. Swoje zainteresowania już jako student rozwijał w Instytucie Techniki w Berlinie i Zurychu. W 1934 roku zdobył doktorat na Uniwersytecie Berlińskim, działał także w Stowarzyszeniu Podróży Kosmicznych. Jego pierwsze prace badawcze nad prostymi silnikami rakietowymi nie przeszły bez echa. W 1937 roku został dyrektorem technicznym w ośrodku wojskowym w Peenemünde. Potrzeby niemieckiej machiny wojennej stały się trampoliną dla jego kolejnych odkryć, zwieńczonych stworzeniem pierwszego w historii pocisku balistycznego nazwanego V2, od niemieckiego słowa „Vergeltung” oznaczającego „odwet”. Naukowiec stwierdził kiedyś, że wynalazki nie mają wymiaru moralnego: „Ktoś przecież wynalazł nóż – używa go i chirurg, i morderca”. Odpowiedzialność von Brauna za zbrodnie III Rzeszy długo stanowiła jednak przedmiot sporów historyków. Nie da się zaprzeczyć, że był członkiem NSDAP, był też – kilkakrotnie awansowanym – oficerem SS. Po zbombardowaniu Londynu przy użyciu V2 miał rzekomo sarknąć: „Jaki to sukces, skoro nie trafiliśmy w tę planetę, co trzeba?”. Ale robotnicy przymusowi fabryki Mittelwerk, w której von Braun nadzorował budowę swoich rakiet, wspominali, że to on osobiście wydawał rozkazy egzekucji, np. podejrzanych o sabotaż. Obciążają go także ofiary obozu koncentracyjnego Mittelbau-Dora. Praca w USA Po wojnie von Braun nie tylko uniknął odpowiedzialności, ale z ponad setką niemieckich naukowców (w większości także członków NSDAP i SS) otrzymał pracę w USA. Amerykańskie służby specjalne przerzuciły uczonych za ocean w ramach Operacji Paperclip (czyli Spinacz). Wielu z nich, jak choćby Bernhard Tessmann, stało się później kluczowymi postaciami programów kosmicznych w nowym kraju. Żaden jednak nie zdobył sławy wizjonera i naukowego celebryty jak Wernher von Braun. Jak przetrwać 400 dni na Marsie? Gotowy na początku lat pięćdziesiątych „Das Marsprojekt” von Brauna był pierwszym technicznie kompletnym planem załogowej misji na Marsa. Do tego planem totalnym i bezkompromisowym. Plan misji Wystarczy powiedzieć, że Niemiec zakładał ekspedycję złożoną z siedmiu statków załogowych, którymi podróżowałyby 10-osobowe zespoły. Na pokładzie każdy z astronautów miałby do dyspozycji kulistą strefę mieszkalną średnicy 20 metrów. Uzupełnieniem tej floty były trzy statki bezzałogowe z zaopatrzeniem i trzema lądownikami. Każda z kosmicznych maszyn projektowanych przez von Brauna ważyłaby ok. 3720 ton. Przetransportowanie tak potężnej armady wymagało niestandardowych przedsięwzięć. Dlatego naukowiec zamierzał wynosić ją na orbitę w częściach i tam montować. Obliczył, że potrzebne do tego będzie 990 lotów 46 wahadłowców, które przez osiem miesięcy miałyby kursować pomiędzy orbitą a wyspą Johnston na Pacyfiku. Być może kosmiczne wizje von Brauna przeszłyby do historii po prostu jako jedna z wielu śmiałych, ale nierealnych naukowych szarż, gdyby nie splot szczęśliwych dla niego okoliczności. W październiku 1951 roku uczony został zaproszony na nowojorskie sympozjum, pierwsze poświęcone lotom kosmicznym, zorganizowane przez Hayden Planetarium. Tam von Braun czuł się jak ryba w wodzie. Z pasją opowiadał o podboju wszechświata, o lotach na Księżyc i przede wszystkim – o swoim pomyśle zdobycia Marsa. Seria artykułów Choć w tamtych czasach były to historie wręcz abstrakcyjne, Niemiec dosłownie zahipnotyzował słuchaczy (a może właśnie dlatego). Wśród nich znajdowało się dwóch dziennikarzy popularnego magazynu „Collier’s”, którzy zaprosili do współpracy wschodzącą naukową gwiazdę. Von Braun przygotował dla czytelników pisma serię artykułów. Nie tylko na temat misji na Marsa czy życia człowieka na Czerwonej Planecie, ale i lądowania na Księżycu, budowy stacji orbitalnej oraz problemów związanych ze stanem nieważkości. Najbardziej spektakularna była oczywiście koncepcja podboju Marsa. Von Braun zakładał, że lot na czwartą planetę Układu Słonecznego zajmie 260 dni. Pierwsza dziesięcioosobowa załoga miała wylądować na jednym z marsjańskich biegunów (według von Brauna tylko tereny skute lodem nadawały się do bezpiecznego płaskiego lądowania), następnie przebyć łazikami dystans 6,5 tys. kilometrów i w czasie 80 dni przygotować bazę i lądowisko dla reszty ziemskiego kontyngentu. Von Braun planował, że na marsjańskich piaskach swoje stopy postawi w sumie 50 kosmonautów. Pozostała dwudziestka w dwóch statkach miała przebywać na orbicie i stamtąd nadzorować misję oraz prowadzić obserwacje. Na badania planety przewidziano aż 400 dni, w tym czasie załoga mieszkałaby w nadmuchiwanych habitatach. Każdy z jej członków miał mieć do dyspozycji zapasy w postaci 12 ton tlenu, 8 ton jedzenia, 13 ton wody pitnej i 2 ton wody przemysłowej. W sumie po 920 dniach marsjańscy pionierzy zamierzali wrócić na Ziemię. Pierwsza książka Amerykańskiej publiczności po raz pierwszy w taki sposób przedstawiono koncepcję eksploracji kosmosu. Żeby ułatwić wyobrażenie sobie rozmachu tego niewiarygodnego przedsięwzięcia, redakcja „Collier’s” zatrudniła słynnego malarza Chesleya Bonestella, który miał ilustrować naukowe imaginacje von Brauna. Cykl artykułów zainaugurowano w lutym 1952 roku. W tym samym roku na rynku pojawiło się pierwsze książkowe wydanie „Das Marsprojekt” w języku niemieckim. Rok później pozycję przetłumaczono na język angielski. Von Braun, którego projekty przez całe życie nosiły klauzulę „ściśle tajne”, w końcu mógł rozwinąć skrzydła. Wśród milionów Amerykanów, których zaraził fascynacją międzygwiezdną odyseją, był Walter Elias Disney. Szerzej znany jako Walt Disney. Walt Disney i podbój kosmosu W latach 50. twórca Myszki Miki i Kaczora Donalda też miał przed sobą ambitne zadanie – zbudowanie gigantycznego parku rozrywki zarówno dla dzieci, jak i dorosłych. Ponieważ koszty tej inwestycji były – nomen omen – astronomiczne, po pieniądze zwrócił się do stacji ABC. Stacja TV miała współfinansować budowę przyszłego Disneylandu (otwarto go w 1955 roku w Anaheim w Kalifornii), za co Disney zrewanżowałby się serią programów telewizyjnych. Kraina Jutra Park rozrywki Disneya dzielił się na kilka stref-krain, na przykład fantazji, przygody czy pogranicza. Jedną z nich była Kraina Jutra dająca możliwość obcowania z przyszłością, z nauką i czystą fantazją. Ward Kimball, współpracownik Disneya, przypomniał mu nazwisko niemieckiego uczonego, który pisał o pozaziemskich przygodach w „Collier’s”. Zamerykanizowany nazista miał bezpośredni wpływ na wygląd najpopularniejszej części Disneylandu nazwanej „Tomorrowland”. To między innymi tam bawił w 1959 roku Nikita Chruszczow. Radziecki polityk przyjechał z wizytą do Ameryki z dwoma życzeniami: zobaczenia parku rozrywki Disneya oraz spotkania Johna Wayne’a. Gdy w lipcu 1955 roku otwierano Krainę Jutra, już pierwszego dnia chciało ją zobaczyć 35 tys. osób. Część ludzi przyjechała do Anaheim z podrobionymi zaproszeniami. Sprzedano i rozdano – celebrytom, dziennikarzom i notablom – ok. 20 tys. biletów. Wszyscy chcieli zobaczyć na własne oczy 22-metrową rakietę (podobną do słynnej V2), hiperrealistyczną symulację lotu na Księżyc, a także wiele innych atrakcji z samego początku tzw. epoki kosmicznej. Jej dynamikę (od wystrzelenia w 1957 roku Sputnika) wyznaczała szalona rywalizacja i wyścig pozaziemskich zbrojeń pomiędzy ZSRR i USA. Programy telewizyjne Boss filmów animowanych miał wobec von Brauna również inne zamiary. Zaangażował go do popularnonaukowej serii w ABC, która przy okazji miała reklamować Disneyland. Von Braun pojawiał się na ekranie, wyjaśniając, z charakterystycznym germańskim akcentem wyzwania, przed którymi stanie świat w przyszłości. Kto wie, może to właśnie on zainspirował kilka lat później Stanleya Kubricka do stworzenia w filmie „Dr. Strangelove” postaci nazistowskiego geniusza od broni atomowej doradzającego w trakcie zimnej wojny prezydentowi USA. W sumie Disney i von Braun nakręcili trzy filmy dokumentalne: „Człowiek w kosmosie”, „Człowiek na Księżycu” oraz „Na Marsa i jeszcze dalej”. Gdy emitowano je w latach 1955–1957, przed telewizorami zasiadło 150 milionów Amerykanów. W częściowo animowanym dokumencie o Marsie („Mars and Beyond”) sporo uwagi poświęcono ewentualnemu życiu na Czerwonej Planecie. W tym wątku bardziej widać rękę Disneya niż von Brauna, a może po trochu jednego i drugiego. Autorzy filmu zastanawiali się, jakie stworzenia mogą zamieszkiwać to tajemnicze środowisko. Rośliny, które świdrują ziemię niczym czerwie w „Diunie”? Rośliny, które żywią inne rośliny? Rośliny, które żywią się same? A może ptaki przypominające płaszczki ze skrzydłami o czterokrotnie większej powierzchni niż ma ptactwo ziemskie? Drapieżniki zabijające ofiary gazem, a może skupioną wiązką światła słonecznego? A może są tam jakieś inteligentne formy życia? Na te pytania odpowiedzieć nie potrafił ani Disney, ani von Braun. Musk jak von Braun? Von Braunowi, jak i Disneyowi (z którym zresztą się zaprzyjaźnił) nie wystarczał status medialnego celebryty. Karierę telewizyjną traktował trochę jak formę popularyzowania kosmicznej problematyki i przygotowywania gruntu pod dzieło swojego życia, którym nieodmiennie pozostawała załogowa misja na Marsa. Gdy stracił nadzieję, że tę wyprawę uda się zorganizować z rozmachem, jaki wymyślił, w 1956 roku przedstawił jej skromniejszą wersję. W książce „Eksploracja Marsa” („The Exploration of Mars”) napisanej wspólnie z Willym Leyem odchudził ekspedycję do dwóch statków z masą mniejszą o połowę i załogą ograniczoną do 12 osób. Zamiast na Marsa von Braun zabrał ludzi na Księżyc. W 1958 roku został pierwszym dyrektorem Centrum Lotów Kosmicznych im. George’a C. Marshalla w Alabamie. To on stworzył rakietę Saturn V, która pozwoliła Amerykanom wylądować na Srebrnym Globie. Ukształtował też wieloletnią strategię podboju kosmosu przez NASA – tę strategię nawet nazywano potocznie „paradygmatem von Brauna”. W 1969 roku został odznaczony Medalem Sił Lądowych za Wybitną Służbę (Distinguished Service Medal). W tym samym roku po raz ostatni próbował przekonać amerykański rząd, by sfinansować lądowanie na Marsie. Po udanej ekspedycji na Księżyc ludzkość żyła w przeświadczeniu, że kolonizacja sąsiednich planet jest tylko kwestią czasu. Nie była. Chyba, że „kwestię czasu” należy pojmować w szerszej perspektywie. Gdy w 1971 roku von Braun żegnał się z NASA, w dalekiej Pretorii na świat przyszedł Elon Musk. Twórca firmy SpaceX, uważany za wizjonera, właśnie wraca do utopii sprzed kilkudziesięciu lat.
Łazik Perseverance właśnie znalazł coś, co wygląda jak ślady marsjańskiego życia. Kiedy uzyskamy pewność?
„Lamparcie plamy” – w ten sposób geolodzy związani z misją łazika Perseverance określili ślady na dużym odłamku skalnym, znalezionym przez łazik w Neretva Vallis. To mogą być ślady marsjańskiego życia. Miliardy lat temu w skale mogły zachodzić reakcje chemiczne podtrzymywane przez mikroby.
W tym artykule: Lamparcie plamy – ślady marsjańskiego życia? Trasa Perseverance Materia organiczna na Marsie Pochodzenie Wodospadu Cheyava Mars Sample Return Ma wielkość metr na 0,6 metra, kształtem przypomina grot strzały i została nazwana na cześć wodospadu Wielkiego Kanionu – Cheyava Falls. Wzdłuż skały biegną duże białe żyły siarczanu wapnia. Pomiędzy tymi żyłami znajdują się pasma materiału, którego czerwonawy kolor sugeruje obecność hematytu. Czyli jednego z minerałów, który nadaje Marsowi charakterystyczny rdzawy odcień. Lamparcie plamy – ślady marsjańskiego życia? Gdy instrumenty badawcze łazika Perseverance przyjrzały się bliżej tym czerwonym obszarom, znalazły dziesiątki nieregularnych, milimetrowych plam w kolorze złamanej bieli. Każda z tych plam otoczona była czarnym materiałem, co łącznie daje wrażenie plamek pokrywających skórę lamparta. Zainstalowany na Perseverance instrument PIXL (Planetary Instrument for X-ray Lithochemistry) ustalił, że czarna otoczka zawiera zarówno żelazo, jak i fosforany. – Te plamy są dla nas wielką niespodzianką – powiedział David Flannery, astrobiolog i członek zespołu naukowego Perseverance, pracujący na australijskim Uniwersytecie Technicznym w Queensland. – Na Ziemi tego typu cechy skał są często związane ze skamieniałymi śladami podpowierzchniowych mikrobów – dodał naukowiec. Trasa Perseverance Skała, będąca 22. próbką zebraną przez łazik, została odnaleziona 21 lipca. Wtedy Perseverance badał północny skraj Neretva Vallis, starożytnej doliny rzecznej o szerokości 400 metrów. Miliardy lat temu została wyrzeźbiona przez wodę płynącą w kierunku krateru Jezero. W powierzchni Marsa jest wielka dziura. Naukowcy nie mają pojęcia, co znajduje się w środku Czerwona Planeta ma zaskakujące cechy. Niekiedy jej powierzchnia zapada się, odsłaniając swoje wnętrze. Do czego prowadzi tajemnicza marsjańska wielka dziura? Być może to wejście do kanał... – Trasa łazika Perseverance została zaplanowana w taki sposób, aby zapewnić łazikowi dostęp do obszarów, na których można znaleźć interesujące próbki naukowe – powiedziała Nicola Fox, zastępca administratora w Dyrekcji Misji Naukowych w centrali NASA w Waszyngtonie. – Podróż przez dolinę Neretva Vallis okazała się owocna. Natrafiliśmy na coś, czego nigdy wcześniej nie widzieliśmy. To dostarczy naszym naukowcom mnóstwa materiału do badań – dodała. Skała Cheyava Falls była wielokrotnie badana za pomocą zainstalowanego na Perseverance instrumentu SHERLOC (Scanning Habitable Environments with Raman & Luminescence for Organics & Chemicals). Analizy wykazały obecność związków organicznych. Chociaż te węglowe molekuły są uważane za fundamentalne składniki życia, mogą one również powstawać w wyniku procesów innych niż biologiczne. Materia organiczna na Marsie – Cheyava Falls jest najbardziej tajemniczą, złożoną i potencjalnie istotną skałą przebadaną dotąd przez Perseverance – powiedział Ken Farley, naukowiec projektu Perseverance z Caltech w Pasadenie. – Z jednej strony mamy pierwsze przekonujące dowody na obecność materii organicznej. Czyli charakterystyczne, kolorowe plamy sugerujące reakcje chemiczne, które mogą być źródłem energii dla mikroorganizmów. A także wyraźne dowody, że woda – niezbędna dla życia – kiedyś przepływała przez tę skałę. Z drugiej strony, nie zdołaliśmy dokładnie ustalić, jak powstała ta skała i co wpłynęło na jej uformowanie się – dodał badacz. Takie plamy na osadowych skałach lądowych mogą pojawiać się, gdy reakcje chemiczne z udziałem hematytu zmieniają kolor skały z czerwonego na biały. Te reakcje mogą również uwalniać żelazo i fosforany, co prowadzi do powstawania czarnych aureoli. Takie procesy mogą dostarczać energii drobnoustrojom, co tłumaczy ich związek z mikroorganizmami w środowiskach ziemskich. Pochodzenie Wodospadu Cheyava W jednym z rozważanych przez zespół Perseverance scenariuszy, skała nazwana na cześć Wodospadu Cheyava miała powstać z zawierającego związki organiczne błota. Następnie, podczas kolejnego epizodu przepływu wody, ciecz wniknęła przez szczeliny w skale. To umożliwiło osadzanie się minerałów tworzących obecne białe żyły siarczanu wapnia i przyczyniło się do powstania plam. Chociaż materia organiczna i plamy na skałach są niezwykle interesujące, nie są jedynymi elementami Cheyava Falls, które zaskoczyły zespół naukowy. Odkryto, że żyły te są wypełnione milimetrowymi kryształami oliwinu, minerału powstającego z magmy. Oliwin może być związany ze skałami na krawędzi doliny, które powstały w wyniku krystalizacji magmy. Mars Sample Return Jeżeli to prawda, zespół musi odpowiedzieć na kolejne pytanie. Czy oliwin i siarczan mogły pojawić się w skale w wyniku działania wysokich temperatur, powodując abiotyczną reakcję chemiczną odpowiedzialną za powstanie plam? – Zbadaliśmy tę skałę za pomocą laserów i promieni rentgenowskich, fotografowaliśmy ją z każdego możliwego kąta przez całą dobę – wylicza Ken Farley. – Perseverance nie może już zaoferować żadnych dodatkowych badań. Aby w pełni zrozumieć, co naprawdę wydarzyło się w dolinie marsjańskiej rzeki w kraterze Jezero miliardy lat temu, chcielibyśmy sprowadzić próbkę z Cheyava Falls na Ziemię. Wtedy będziemy mogli ją analizować za pomocą zaawansowanych instrumentów laboratoryjnych. Niestety, na przewiezienie próbki na Ziemię będziemy musieli jeszcze poczekać. Najbardziej brawurowa misja NASA Mars Sample Return ma kłopoty. Kilka miesięcy temu administrator NASA, Bill Nelson, zwrócił się do organizacji naukowych i firm o komercyjnych o wsparcie i zaprojektowanie nowego scenariusza misji mającej na celu przewiezienie marsjańskich próbek. Po znalezieniu przez łazik skały Cheyava Falls czekamy na nowe rozwiązania z coraz większą niecierpliwością. Źródło: NASA JPL. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
NASA nie stać na misję Mars Sample Return. Agencja prosi o pomoc
– Przywiezienie na Ziemię próbek pobranych na Marsie przez łazik Perseverance jest dla nas wciąż priorytetem. Ale nie ma zgody na to, by misja Mars Sample Return (MSR) kosztowała 11 miliardów dolarów, ani by próbki dotarły do nas dopiero w latach 40. tego wieku. Dlatego apelujemy do firm prywatnych, do Jet Propulsion Lab i innych centrów NASA, by znalazły sposób aby zrobić to taniej i szybciej – powiedział na poniedziałkowej konferencji prasowej administrator NASA Bill Nelson.
W tym artykule: Problemy Mars Sample Return Ogromny wzrost kosztu Mars Sample Return Misje naukowe NASA pod znakiem zapytania Najbardziej złożona misja NASA, której celem jest dostarczenie do ziemskich laboratoriów próbek pobranych przez pracujący na Marsie łazik Perseverance, jest zagrożona. Wykonany przez niezależnych konsultantów audyt misji wskazał, że jej koszt wzrósł z 5 do 11 miliardów dolarów. W dodatku problemy, jakich doświadcza misja, przesunęły jej kluczową fazę o około dekadę. – W latach 40. mamy nadzieję wysłać na Marsa misję załogową, a nie czekać na próbki. One miały m.in. pomóc nam znaleźć właściwe miejsce lądowania takiej misji – mówił w trakcie spotkania z mediami administrator NASA. Problemy Mars Sample Return O problemach Mars Sample Return mówi się od kilku lat. Zaczęło się od inwazji Rosji na Ukrainę. W świecie kosmicznym poskutkowało to m.in. zerwaniem współpracy między Europejską Agencją Kosmiczną (ESA) a Roskosmosem. Naukowcy i inżynierowie obu agencji mieli wspólnie opracować pojazd, którego celem było zebranie pozostawionych przez Perseverance tubek z próbkami marsjańskiego gruntu. On zaś miał dostarczyć je do rakiety zwanej MAV, czyli Mars Ascent Vehicle. Jest to lekka rakieta, która miała przetransportować próbki na orbitę. Ale projekt pojazdu został zawieszony. NASA stanęła przed zadaniem zmiany pierwotnej architektury misji. Perseverance potwierdził istnienie na Marsie ogromnego jeziora. Czy teraz łazik znajdzie ślady życia? Georadar zainstalowany na pokładzie łazika marsjańskiego Perseverance potwierdził, że krater Jezero, utworzony przez uderzenie meteorytu na północ od marsjańskiego równika, zawierał kiedy... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/perseverance-potwierdzil-istnienie-na-marsie-ogromnego-jeziora-czy-teraz-lazik-znajdzie-slady-zycia-fot-nasa-jpl-caltech-asu-9234e7e.jpg" width="938" height="469" alt="Perseverance potwierdził istnienie na Marsie ogromnego jeziora. Czy teraz łazik znajdzie ślady życia? (fot. NASA/JPL-Caltech/ASU)" title="Perseverance potwierdził istnienie na Marsie ogromnego jeziora. Czy teraz łazik znajdzie ślady życia? (fot. NASA/JPL-Caltech/ASU)" /> Kolejnym pomysłem było użycie do transportu próbek helikopterów podobnych do Ingenuity. Ten plan opracowywano przez rok, lecz ostatecznie uznano, że sam wielki Percy dostarczy próbki do MAV-a. Tym bardziej, że ze względów bezpieczeństwa łazik pobiera z każdego miejsca dwie bliźniacze próbki. Jedną zostawia dla przyszłego urządzenia aportującego (fetch-rover), drugą przechowuje we własnym zasobniku. Ogromny wzrost kosztu Mars Sample Return Jednak te wszystkie zmiany nie tylko opóźniły pierwotne plany, ale też wygenerowały dodatkowe koszty. Biuro Inspektora Generalnego NASA (OIG) opublikowało 28 lutego audyt programu MSR. Stwierdzono w nim, że rosnące szacunki kosztów mogą być związane z brakiem stabilnego projektu kluczowych elementów misji i „początkowym nadmiernym optymizmem” w jej rozwoju. W raporcie nie zidentyfikowano żadnych nowych poważnych problemów z MSR – poza oceną niezależnej komisji rewizyjnej we wrześniu 2023 r. Stwierdziła ona, że szacunki kosztów i harmonogramu programu są nierealistyczne, a całkowity koszt prawdopodobnie wyniesie od 8 do 11 miliardów dolarów. To skłoniło NASA do rozpoczęcia ponownej oceny ogólnej architektury MSR. Misje naukowe NASA pod znakiem zapytania – Ta kwota jest absolutnie nieakceptowalna. Gdybyśmy na nią przystali, zagrożone byłyby inne projekty naukowe, jak Dragonfly – misja na Tytana – czy misje wenusjańskie. Ale to nie oznacza też, że porzucimy MSR – mówił Bill Nelson. Dodał, że w tzw. decadal survey, czyli dziesięcioletnim planie agencji, MSR został wyceniony na niespełna 5 miliardów dolarów. Z założeniem, że kwota ta może wzrosnąć o około miliard do maksymalnie dwóch. Ale nie podwoić się. – Zwróciłem się do firm komercyjnych, do Jet Propoulsion Lab i innych centrów NASA, by do jesieni tego roku przygotowały propozycje nowej architektury dla Mars Sample Return. Takiej, która pozwoli na dostarczenie próbek na Ziemię nie później niż na początku lat 30. I która nie będzie kosztowała więcej niż zakładane 5–7 miliardów dolarów – dodał administrator. – W NASA zajmujemy się nauką na najwyższym poziomie. Przywiezienie pobranych próbek z Marsa na Ziemię jest dla nas priorytetowym zagadnieniem. Aby przeprowadzić tak ogromną misję, wykorzystaliśmy dekady doświadczeń, jak też wsparcie niezależnych konsultantów. Wierzymy, że dzięki pomocy z zewnątrz uda się nam doprowadzić misję do szczęśliwego zakończenia – powiedziała szefowa misji naukowych NASA Nicky Fox. Źródło: NASA. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Polskie firmy opracowują zaawansowane robotyczne ramię. Urządzenie ma trafić na Księżyc
Musi dźwigać i precyzyjnie manipulować ładunkami o masie kilkuset kilogramów. Jego zadaniem będzie nie tylko rozładowywanie lądownika księżycowego, ale także precyzyjne rozmieszczanie urządzeń dostarczonych na Srebrny Glob. Polska firma kosmiczna PIAP Space opracowuje manipulator księżycowy, mający być częścią systemu Argonaut Europejskiej Agencji Kosmicznej.
W tym artykule: Europejski lądownik księżycowy Argonaut Polskie ramię dla Argonaut Projekt MANUS Trudne warunki na Księżycu Polska ma szansę na udział w misji księżycowej Europejska Agencja Kosmiczna (ESA) opracowuje właśnie szereg rozwiązań, jakie docelowo mają wspomóc astronautów w trakcie długich misji księżycowych. Bo skoro program Artemis zakłada powrót na Księżyc i pozostanie na nim, konieczne jest opracowanie na tyle niezawodnych technologii i opartych na nich urządzeń, by mogły działać w ekstremalnych warunkach przez długi czas. Europejski lądownik księżycowy Argonaut Jednym z projektów ESA jest lądownik Argonaut. Ma on być dostosowany do nowej rakiety nośnej Arianespace – Ariane 6. Jak przekuje ESA, Argonaut będzie w stanie dostarczyć ładunek, infrastrukturę i instrumenty naukowe na powierzchnię Księżyca. Tym samym ma wspierać międzynarodową eksplorację Księżyca, w szczególności program NASA Artemis, oraz projekt ESA Terrae Novae. Celem tego ostatniego jest sprowadzenie europejskich astronautów na Księżyc w ciągu następnej dekady. Argonaut ma być lądownikiem transportowym. W tej chwili nie przewiduje się wersji załogowej. Statek ma być wyposażony w precyzyjny, robotyczny manipulator kosmiczny. Przypominać on będzie legendarne Canadarm – używane na promach kosmicznych – oraz Canadarm 2 – świetnie sprawujące się na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Polskie ramię dla Argonaut Jednak polski projekt opiera się na innej konstrukcji. Konkretnie na manipulatorze Titan, który PIAP Space projektowała dla ESA do precyzyjnych operacji na orbicie. W tym do inspekcji i serwisowania satelitów oraz usuwania z orbity nieaktywnych lub uszkodzonych obiektów. – Projekt Argonauta dopiero się rozkręca. W tej chwili przeszliśmy do fazy nieco bardziej zaawansowanej niż prototypowanie – mówi Marcin Dobrowolski, prezes PIAP Space. Wyjaśnia, że przystąpienie do prac nad manipulatorem księżycowym było możliwe ze względu na rozwiązania, jakie firma zaproponowała w Titanie. Opiewający na 2,5 miliona euro projekt zakładał budowę ramienia robotycznego do serwisowania satelitów na orbicie. Firma przygotowała prototyp wieloprzegubowego ramienia robotycznego do przyszłej deorbitacji i serwisowania satelitów. Projekt MANUS Manipulator jest nadal w fazie testów. Jednak wypracowane na jego potrzeby rozwiązania służą teraz w projekcie MANUS. Czyli Breadboarding of a Robotic Manipulator for Lunar Missions. – Podstawowe elementy urządzenia opracowaliśmy w trakcie prac nad Titanem. Teraz musimy dostosować je do manipulatora księżycowego i rozwiązać szereg problemów technicznych, z jakimi MANUS zetknie się na Księżycu – wyjaśnia Marcin Dobrowolski. Trudne warunki na Księżycu O jakich problemach mowa? Po pierwsze o wszechobecnym pyle, jaki wzbija się na Księżycu przy każdym ruchu. Może on wnikać w nieizolowane elementy mechaniczne i w wyjątkowo szybkim tempie unieruchomić urządzenie. Szczególnie istotne jest uszczelnienie wszystkich licznych przegubów. Na dodatek na Księżycu panuje niemal całkowita próżnia, a ta może doprowadzić do zjawiska zwanego spawaniem na zimno. – Poza tym manipulator ma pracować nie przez kilka dni, jak urządzenia wykorzystywane w ramach misji Apollo, ale przez wiele miesięcy lub jeszcze dłużej. Oznacza to, że będzie musiał przetrwać trwającą dwa tygodnie noc księżycową, kiedy to temperatura na satelicie spada do minus 150 stopni Celsjusza – wylicza Maciej Dobrowolski. Polska ma szansę na udział w misji księżycowej PIAP Space ma opracować dokumentację techniczną oraz wykonać model urządzenia. Ten zostanie przetransportowany do Europejskiego Centrum Badań i Technologii ESA (ESTEC) i poddany szeregowi testów. Model lotny, czyli ten, który będzie zainstalowany na lądowniku, to dopiero kolejny, odległy w czasie krok. – Nie podpisaliśmy z ESA kontraktu na budowę ramienia, które de facto znajdzie się na Księżycu. W tej chwili mamy kontrakt na ramię, które ma udowodnić, że może wykonać postawione przed nim zadania. Kolejnym wyzwaniem będzie uzyskanie kontraktu z ESA na budowę ramienia, które de facto znajdzie się na Księżycu – wyjaśnia Marcin Dobrowolski. W pracy nad ramieniem wesprą PIAP Space firmy GMV Polska oraz Astronika. Ta pierwsza bierze na siebie część oprogramowania sterującego. Natomiast kolejna ma wesprzeć PIAP Space m.in. w kwestii integracji podzespołów urządzenia. Kluczowym partnerem jest włoska firma Leonardo. Urządzenie testowe, które trafi do holenderskiego ESTEC-u, powinno być gotowe za około rok do 18 miesięcy. Czy faktycznie trafi do wyposażenia lądownika Argonaut? Chociaż trzymamy za to kciuki, to droga do tego jest jeszcze długa. Z drugiej strony, samo opracowanie i przetestowanie technologii, która może być wykorzystywana przy różnych projektach jest już ogromnym sukcesem. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Perseverance potwierdził istnienie na Marsie ogromnego jeziora. Czy teraz łazik znajdzie ślady życia?
Georadar zainstalowany na pokładzie łazika marsjańskiego Perseverance potwierdził, że krater Jezero, utworzony przez uderzenie meteorytu na północ od marsjańskiego równika, zawierał kiedyś rozległą deltę jezior i rzek. Ta wiadomość wspiera hipotezę mówiącą, że czwarta planeta od Słońca mogła mieć zdolność podtrzymywania życia.
W tym artykule: Jak na Marsie powstało jezioro i rzeki Badania Perseverance Co zobaczył radar? Trzy lata misji Perseverance na Marsie Ogromny, ciężki i nowoczesny łazik – laboratorium Perseverance (ang. wytrwałość) bezpiecznie osiadł na powierzchni Marsa 18 lutego 2021 roku. Na miejsce lądowania wybrano krater Jezero. Obserwacje z orbity sugerowały, że struktury geologiczne tego obszaru mogły zostać ukształtowane przez wodę. Dzisiaj wiemy, że ocena geologów była trafna. W ogromnym, utworzonym przez uderzenie meteorytu kraterze marsjańskim trzy miliardy lat temu płynęła woda. Jak na Marsie powstało jezioro i rzeki – Z orbity możemy zobaczyć wiele różnych osadów. Jednak nie możemy arbitralnie stwierdzić, czy to, co widzimy, jest ich pierwotnym stanem, czy też wynikiem długiej historii geologicznej. Aby wiedzieć, jak te rzeczy powstały, musimy zajrzeć pod powierzchnię – powiedział David Paige, profesor nauk o Ziemi i planetolog pracujący na Uniwersytecie Kalifornijskim w Los Angeles (UCLA). Jest on również głównym autorem artykułu „Ground penetrating radar observations of the contact between the western delta and the crater floor of Jezero crater, Mars”. Opublikowano go niedawno w czasopiśmie naukowym „Science Advances”. W artykule zespół naukowców z UCLA i Uniwersyteut w Oslo pokazuje, że w pewnym momencie krater wypełnił się wodą, pozostawiając warstwy osadów na dnie. Jezioro następnie skurczyło się, a osady niesione przez rzekę, która je zasilała, utworzyły ogromną deltę. Gdy jezioro z czasem zanikło, osady w kraterze uległy erozji, tworząc struktury geologiczne widoczne na powierzchni do dziś. Naukowcy wiedzą już, z czego składa się jądro Marsa. Fale sejsmiczne pozwoliły odkryć tajemnicę planety Międzynarodowy zespół naukowców po raz pierwszy zaobserwował fale sejsmiczne przemieszczające się przez jądro Czerwonej Planety. Badaczom udało się też potwierdzić skład i gęstość j... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/naukowcy-wiedza-juz-z-czego-sklada-sie-jadro-marsa-fale-sejsmiczne-pozwolily-odkryc-tajemnice-planety-fot-nasa-jpl-and-nicholas-schmerr-cc-by-nc-sa-b1d6ed2.jpg" width="648" height="700" alt="Naukowcy wiedzą już, z czego składa się jądro Marsa. Fale sejsmiczne pozwoliły odkryć tajemnicę planety (fot. NASA/JPL and Nicholas Schmerr, CC BY-NC-SA)" title="Naukowcy wiedzą już, z czego składa się jądro Marsa. Fale sejsmiczne pozwoliły odkryć tajemnicę planety (fot. NASA/JPL and Nicholas Schmerr, CC BY-NC-SA)" /> Okresy osadzania się i erozji miały miejsce na przestrzeni milionów lat – wskazuje georadar Perseverance. Dane te potwierdzają, że wnioski na temat geologicznej historii krateru Jezero oparte na zdjęciach Marsa uzyskanych z kosmosu były naprawdę precyzyjne. A pomysł na poszukiwanie śladów życia właśnie w tym miejscu – wyjątkowo trafny. Badania Perseverance Zainstalowany na łaziku georadar – Radar Imager for Mars’ Subsurface Experiment (RIMFAX) – tworzy obraz podpowierzchniowych struktur. Zasada jest prosta. Radar wysyła mały impuls energii elektromagnetycznej w głąb powierzchni planety. Następnie mierzy impulsy odbite. W przypadku RIMFAX-a impulsy były wysyłane w odstępach 10-centymetrowych. Radar mierzył te odbite z głębokości około 20 metrów pod powierzchnią. Dzięki temu naukowcy mogą zajrzeć do podstawy osadów, aby odsłonić powierzchnię dna krateru. Lata badań z wykorzystaniem georadaru i testów RIMFAX na Ziemi nauczyły naukowców, jak odczytywać strukturę i skład warstw podpowierzchniowych na podstawie odbić radarowych. Co zobaczył radar? Obrazowanie wykonane dzięki RIMFAX-owi określiło dwa okresy tworzenia się osadów pomiędzy okresami erozji. UCLA i Uniwersytet w Oslo donoszą, że dno krateru poniżej delty nie jest jednolicie płaskie. To sugeruje, że okres erozji nastąpił przed naniesieniem osadów z jeziora. Zdjęcia radarowe pokazują, że osady są regularne i poziome – jak te znajdywane w ziemskich jeziorach. Naukowcy przewidywali istnienie takich osadów w obrębie krateru Jezero. Jednak dopiero dane z georadaru Perseverance potwierdziły te przypuszczenia. Drugi okres osadzania się nastąpił, gdy wahania poziomu jeziora pozwoliły rzece na utworzenie szerokiej delty. Delta ta niegdyś rozciągała się daleko w głąb jeziora. – Zmiany, które zaobserwowaliśmy w zapisie skalnym, są wynikiem wielkoskalowych zmian w środowisku marsjańskim – mówi profesor Paige. – To naprawdę ekscytujące, że możemy zobaczyć tak wiele dowodów zmian geologicznych na tak małym obszarze geograficznym – dodaje. Trzy lata misji Perseverance na Marsie Tymczasem Perseverance – supernowoczesny, wielkogabarytowy łazik o kubaturze zbliżonej do SUV-a – niedługo będzie świętował swoje trzecie marsjańskie urodziny. Łazik, wraz z pierwszym marsjańskim helikopterem Ingenuity, osiadł bezpiecznie na Marsie 18 lutego 2021 roku. Helikopter właśnie zakończył swoją misję, ale ta Perseverance trwa. Przez ten czas wielki Percy zdołał przejechać około 25 kilometrów i pobrać 23 z 38 docelowych próbek skał, regolitu i powietrza. Wszystkie mają zostać dostarczone na Ziemię. Bo cel wysłania na Marsa kosztującego 2,4 miliarda dolarów ruchomego laboratorium jest jeden – poszukiwanie dowodów istnienia dawnego życia. Nowe dane, potwierdzające istnienie na Marsie rozległego jeziora, znacznie zwiększają na to szanse. Jednak na same próbki będziemy musieli jeszcze zaczekać do kolejnej dekady. Ogromny i najbardziej skomplikowany program inżynieryjny w historii NASA, czyli Mars Sample Return jest trudniejszy, niż ktokolwiek przewidywał. Nic dziwnego, skoro zakłada: pobranie próbek, przetransportowanie ich do niewielkiej rakiety zwanej MAV (Mars Ascent Vehicle), wysłanie ich na orbitę, przechwycenie przez znajdującą się tam sondę, dostarczenie na Ziemię. Prawdę powiedziawszy wygląda na to, że marsjańskie próbki będę wracały na Ziemię zupełnie jak Mark Watney, główny bohater superprodukcji „Marsjanin”. Miejmy nadzieję, że również ta operacja zakończy się sukcesem. Źródło: Science Advances. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
NASA oficjalnie zakończyła misję helikopterka Ingenuity. Pojazd wykonał 72 loty nad Marsem
Ingenuity był pierwszym pojazdem latającym, który uniósł się nad planetą inną niż Ziemia. W czasie ostatniego lotu popsuło się jego śmigło. Misja marsjańskiego helikopterka została właśnie zakończona.
W tym artykule: Czy nad Marsem da się latać? Trzy lata Ingenuity nad Marsem Helikopter nad Tytanem – Wiedzieliśmy, że to nieuniknione, ale wcale nie jest nam przez to łatwiej – powiedziała Lori Gaze z NASA. Wczoraj amerykańska agencja kosmiczna oficjalnie poinformowała, że lot, jaki helikopter Ingenuity wykonał 18 stycznia nad Marsem, będzie jego ostatnim. Feralny przelot trwał bardzo krótko. Zgodnie z planem, pojazd wzniósł się na wysokość 12 m nad powierzchnią Marsa. Zawisł tam na 4 sekundy. Następnie zaczął tracić wysokość, obniżając się o około metr na sekundę. Gdy znajdował się metr nad ziemią, stracił kontakt z łazikiem Perseverance (działającym wcześniej jako stacja przekaźnikowa dla Ingenuity). Komunikacja z helikopterkiem została wznowiona dopiero następnego dnia. Kilka dni później do Laboratorium Napędu Odrzutowego NASA dotarło zdjęcie, które przypieczętowało los Ingenuity. Widać na nim cień, jaki rzuca jedna z łopat śmigła. Jej końcówka jest ułamana. Czy nad Marsem da się latać? Co prawda helikopterek osiadł na ziemi pionowo, jednak uszkodzenie nie daje szans na kontynuowanie misji. NASA zamierza zbadać, co dokładnie stało się, gdy stracono kontakt z Ingenuity. Jednak niezależnie od ustaleń, misja helikopterka została oficjalnie zamknięta. Z Ingenuity można się jeszcze połączyć, ale nie wzniesie się już w powietrze. Pierwsze zdjęcia z Marsa w kolorze. Helikopter Ingenuity zaczyna eksplorację Czerwonej Planety Fotografia przedstawia dno marsjańskiego krateru Jezero i część dwóch kół łazika Perseverance - podają przedstawiciele NASA w opisie fotografii. Pojazd waży niecałe 2 kg. Ma kształt pudełka z doczepionymi metalowymi nogami i śmigłem. Dotarł na Marsa w lutym 2021 roku wraz z łazikiem Perseverance. Oba urządzenia wylądowały w kraterze Jezero, który bada łazik. Trzy lata Ingenuity nad Marsem Cele, jakie postawiono przed Ingenuity, były proste. Miał wykonać pięć lotów i działać przez miesiąc. Chodziło o to, by wykazać, że w rzadkiej atmosferze marsjańskiej w ogóle da się latać. Helikopter spełnił oczekiwania NASA z nawiązką. Zamiast miesiąca, pracował przez trzy lata – czyli 33 razy dłużej, niż pierwotnie planowano. Wykonał w tym czasie 72 loty, które w sumie trwały 129 minut. W ich trakcie przeleciał 17 km. W czasie lotów Ingenuity był wykorzystywany do celów naukowych. Dzięki nagraniom z łazika badacze analizowali, w jaki sposób śmigło helikopterka wzbija marsjańskie chmury pyłu i jak długo unoszą się one w powietrzu. Ingenuity okazał się również użytecznym towarzyszem Perseverance. Często wykonywał przeloty przed łazikiem, co umożliwiało zaplanowanie trasy dla tego drugiego. Zdarzało się jednak, że łazik poruszał się szybciej niż Ingenuity. Wówczas to Perseverance czekał na helikopterek. Helikopter nad Tytanem – Historyczna podróż Ingenuity, pierwszego pojazdu latającego na innej planecie, dobiegła końca – podsumowywał Bill Nelson, administrator NASA. − Ten niezwykły helikopter poleciał wyżej i dalej, niż kiedykolwiek sobie wyobrażaliśmy. Pomógł NASA zrobić to, co potrafimy najlepiej – uczynić niemożliwe możliwym. Dzięki misjom takim jak Ingenuity, NASA toruje drogę przyszłym lotom w Układzie Słonecznym – dodał Nelson. Ingenuity okazał się takim sukcesem, że helikopterki mają szansę stać się stałym elementem przyszłych misji eksploracyjnych. NASA pracuje już nad kolejnym helikopterem, który w 2028 roku ma polecieć na Tytana, księżyc Saturna. Helikoptery mogą być również wykorzystywane w kolejnych misjach marsjańskich. Ich zadania zostałyby jednak znacznie poszerzone. Służyłyby np. do przenoszenia ładunków albo badania miejsc jak wąwozy czy klify, gdzie nie może dotrzeć żaden łazik. Źródła: Nature, Phys.org, Guardian. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Jądro Marsa pokrywa coś, czego naukowcy się nie spodziewali. Nowe spojrzenie na Czerwoną Planetę
Naukowcy przeanalizowali ponownie dane pochodzące z instrumentu SEIS misji InSight. Według zespołu prowadzonego przez Henriego Samuela, badacza CNRS w Institut de Pysique duGlobe de Paris, warstwa płynnych krzemianów w marsjańskim płaszczu ma tłumaczyć m.in. nietypową trajektorię Fobosa, księżyca Marsa.
W tym artykule: Dane z instrumentów lądownika Rozchodzenie się fal sejsmicznych Jądro Marsa mniejsze niż sądziliśmy Pole magnetyczne Marsa W 2021 roku ukazała się seria artykułów naukowych analizujących pierwsze dane z misji InSight. Czyli marsjańskiego lądownika, którego celem było zbadanie procesów geofizycznych zachodzących na naszej sąsiedniej planecie. Lądownik, który działał na Marsie w latach 2018–2022, był częścią programu NASA Discovery. To seria stosunkowo niedrogich sond kosmicznych, pozwalających na zebranie wyjątkowo cennych i ukierunkowanych danych. Jednym z instrumentów na lądowniku InSight był współtworzony przez Niemiecką Agencję Kosmiczną oraz polskich naukowców i inżynierów (Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz Astronika) instrument HP3, popularnie zwany kretem. Dane z instrumentów lądownika Pierwsze dane pozyskane dzięki instrumentom InSight umożliwiły określenie wewnętrznej struktury Marsa. Jednak 18 września 2021 roku w Marsa uderzył meteoryt, co zarejestrował lądownik. Dane pozyskane dzięki temu zdarzeniu zakwestionowały pierwsze szacunki dotyczące wewnętrznej struktury Czerwonej Planety. Badając czasy propagacji, czyli rozprzestrzeniania się fal generowanych przez to uderzenie, międzynarodowy zespół kierowany przez Henriego Samuela, badacza CNRS w Institut de Pysique duGlobe de Paris wykazał obecność u podstawy marsjańskiego płaszcza warstwy stopionego krzemianu, pokrywającej metaliczne jądro. Ten nowy model struktury, opublikowany 26 października 2023 r. w prestiżowym czasopiśmie „Nature”, jest – zdaniem autorów – nie tylko bardziej spójny i realistyczny w porównaniu ze wszystkimi dostępnymi danymi geofizycznymi. Lepiej także wyjaśnia ewolucję Marsa od czasu jego powstania. Rozchodzenie się fal sejsmicznych W szczególności stratyfikacja płaszcza marsjańskiego, czyli układanie się skał osadowych warstwami, wyjaśnia niezwykle powolną propagację fal powstałych w wyniku uderzenia meteorytu we wrześniu 2021 r. Co więcej, w przypadku kilku starszych zdarzeń sejsmicznych momenty przybycia fal mierzone na powierzchni Marsa są zgodne z odbiciami fal poprzecznych na szczycie stopionej warstwy. Ta znajduje się kilkadziesiąt kilometrów nad metalowym jądrem planety, a nie w jądrze, jak wcześniej założono. Zdaniem badaczy właśnie ta warstwa płynnego krzemianu ma pomóc wyjaśnić obserwowaną trajektorię Fobosa, najbliższego księżyca Marsa. Górna i częściowo stopiona część warstwy podstawowej skutecznie rozprasza deformacje powstałe w wyniku przyciągania grawitacyjnego Fobosa. Natomiast stały płaszcz nad tą warstwą jest sztywniejszy i słabo tłumiący sejsmicznie. To właśnie sugeruje wykrycie na powierzchni Marsa fal związanych ze zdarzeniami sejsmicznymi o stosunkowo małej sile. Jądro Marsa mniejsze niż sądziliśmy Co więcej, według zespołu Henriego Samuela właśnie obecność tej stopionej warstwy u podstawy płaszcza oznacza, że metaliczne jądro Marsa jest o 150–170 km mniejsze i o 5–8 proc gęstsze niż wykazywały poprzednie szacunki sejsmiczne. To gęstsze jądro składałoby się zatem ze stopu zawierającego mniej lekkich pierwiastków, niż sądzono poprzednio. Jednocześnie byłoby to w zgodzie z danymi kosmochemicznymi, pochodzącymi z analizy marsjańskich meteorytów i z eksperymentów wysokociśnieniowych. Mars miał pierścienie jak Saturn. Wskazują na to jego księżyce Skład chemiczny, kształt, wielkość i orbity dwóch satelitów Marsa, Fobosa i Deimosa nie są przypadkowe. Te wydłużone obiekty skalne zryte są kraterami, pozostałością po uderzeniach met... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/047dfdb11fe36b752db39b40d30c5162c2324c5a-7d40966.jpeg" width="938" height="624" alt="Mars pierścienie Podpis: NASA/JPL/Space Science Institute/Gordan Ugarkovic; NASA/Vanit Janthra; kolaż Jan Sochaczewski" title="Mars pierścienie Podpis: NASA/JPL/Space Science Institute/Gordan Ugarkovic; NASA/Vanit Janthra; kolaż Jan Sochaczewski" /> Autorzy badania sugerują, że we wczesnej fazie ewolucji Mars prawdopodobnie pokryty był lawą. Jej krystalizacja wytworzyła u podstawy płaszcza stabilną, bogatą w żelazo i pierwiastki radioaktywne warstwę. Ciepło wydzielane przez radioaktywność wytworzyło podstawową warstwę stopionych krzemianów umieszczoną nad jądrem, na którą nałożyła się cieńsza, częściowo stopiona warstwa. W badaniu stwierdzono ponadto, że takie rozwarstwienie płaszcza izoluje metalowe jądro, zapobiegając w ten sposób jego ochłodzeniu. Pole magnetyczne Marsa – Pokrycie termiczne metalicznego jądra Marsa przez warstwę cieczy u podstawy płaszcza oznacza, że do wytworzenia pola magnetycznego rejestrowanego w skorupie marsjańskiej w ciągu pierwszych 500–800 milionów lat jej ewolucji niezbędne były źródła zewnętrzne. Źródłami tymi mogły być uderzenia energetyczne lub ruch jądra generowany przez interakcje grawitacyjne z dawnymi naturalnymi satelitami, które już nie istnieją – wyjaśnia Henri Samuel. Ta warstwowa struktura wnętrza płaszcza Marsa, kontrastująca z strukturą Ziemi, wskazuje na odmienną ewolucję wewnętrzną tych dwóch planet. – Odkrycie tego rozwarstwienia w płaszczu Marsa otwiera nowe horyzonty badawcze. Dane sejsmiczne zarejestrowane przez instrument SEIS misji InSight będą teraz ponownie analizowane – mówi Mélanie Drilleau, inżynierka w ISAE-SUPAERO i współautorka badania. Źródła: EurekAlert, Nature Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych i nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska". Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Jak nie zwariować w kosmosie? Astronauci w czasie długich misji są narażeni na zaburzenia psychiczne
Agencje kosmiczne zapowiadają załogowe misje na Księżyc i Marsa. Wiąże się to z dużymi obciążeniami psychicznymi dla astronautów. Całe sztaby psychologów i naukowców starają się ustalić, jak nie zwariować w kosmosie.
W tym artykule: Jak udział w misji kosmicznej wpływa na psychikę Astronauci trenują w naziemnych habitatach Hibernacja pomogłaby astronautom znieść trudy podróży Hibernacja mogłaby mieć zastosowanie w medycynie Millennium Docs Against Gravity Kosmos często nazywamy ostateczną granicą. To sformułowanie z pewnością znają fani Star Treka. Jednak czy podbój kosmosu jest dobry dla ludzkiej psychiki? Jak astronauci zniosą trwające wiele miesięcy i lat misje, takie jak lot na Marsa? Te pytania stawia film „Najdłuższe pożegnanie” w reżyserii Ido Mizrahy’ego. Będzie go można zobaczyć podczas tegorocznego Festiwalu Millenium Doc Against Gravity. Jak udział w misji kosmicznej wpływa na psychikę Jak pisaliśmy niedawno przy okazji ogłoszenia składu załogi misji Artemis II, w czasach pierwszych programów kosmicznych do misji rekrutowano wyłącznie pilotów testowych. Wszystkich o podobnym wzroście, posturze i wykształceniu. Byli to silni mężczyźni, którzy przeszli wojskowy trening. Mieli być odporni na stres, wykonywać rozkazy i stawiać czoła sytuacjom awaryjnym, których wówczas nie brakowało. Takie predyspozycje wystarczały, gdy misje załogowe były jednoosobowe. Albo gdy trwały stosunkowo niedługo. – W NASA panowała wówczas kultura inżynierska. Nikt nie myślał wówczas o psychologii. To zmieniło się dopiero wtedy, gdy zaczęliśmy planować dłuższe misje – mówi dr Al Holland, psycholog NASA, jeden z bohaterów „Najdłuższego pożegnania” View oEmbed on the source website W filmie pojawia się m.in. astronautka dr Cady Coleman. To chemiczka, która wzięła udział w dwóch misjach wahadłowców kosmicznych w latach 90. oraz w ekspedycji na Międzynarodową Stację Kosmiczną (ISS) w 2010 r. Ta ostatnia okazała się wyjątkowo obciążająca. Choć odległość między ISS a Ziemią jest niewielka, a załoga może często rozmawiać z bliskimi na wideoczacie, poczucie osamotnienia bardzo daje się astronautom we znaki. – Często zastanawiałam się, po co ja to wszystko robię i czy udział w tej misji ma sens – wspomina dr Coleman. Astronauci trenują w naziemnych habitatach Trwa kolejny wyścig kosmiczny między mocarstwami. NASA zapowiada, że ludzie niedługo wrócą na Księżyc w ramach programu Artemis. Przygotowanie psychologiczne astronautów stało się kwestią kluczową. To od ich sprawności zależeć będą losy prestiżowych misji. Wiadomo już, że wyzwania te będą poważne. Astronauci doświadczą skrajnej izolacji. Nie będą mieli tak dobrej łączności z Ziemią, jak na ISS. Będzie im doskwierać zamknięcie w ciasnej przestrzeni statku kosmicznego, brak prywatności i kontaktów społecznych. Mogą pojawić się zaburzenia snu i konflikty. Jak przygotować ludzi do długich lotów kosmicznych? Jakiś czas temu NASA ogłosiła, że prowadzi nabór do całorocznej symulowanej misji na Marsa. Odbędzie się ona w tzw. habitacie w Centrum Kosmicznym Johnsona. Podobne badania prowadzi się też w Polsce. – Dzięki habitatom możemy prowadzić analogowe misje kosmiczne. Czyli takie, które odtwarzają warunki misji na Ziemi. Badamy m.in., jak na ludzi wpływa brak naturalnego światła słonecznego, niska grawitacja czy długotrwała izolacja – mówiła w Radiu TOK FM dr Agata Kołodziejczyk, adiunkt badawczy Centrum Technologii Kosmicznych Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie. Dzięki niej powstały w Polsce już trzy takie habitaty. Czwarty będzie zbudowany przez AGH. Hibernacja pomogłaby astronautom znieść trudy podróży A co z hibernacją, znaną z książek i filmów? Nie mówimy tu o zamrażaniu, lecz o wprowadzeniu organizmu w stan „zawieszenia”. Spowolnienie metabolizmu oznacza zmniejszenie zużycia tlenu, wody i pożywienia. Na razie udaje się to jednak tylko u zwierząt. Gdybyśmy my potrafili osiągnąć coś takiego, miałoby to kluczowe znaczenie przy planowaniu misji w okolice tak odległe, jak orbita Jowisza czy pas planetoid. Możliwe, że hibernacja ograniczyłaby również niekorzystne zmiany biologiczne. Takie jak zanik mięśni i kości, do którego zachodzi w warunkach zmniejszonego ciążenia. Mniejsze są też uszkodzenia komórek związane z promieniowaniem kosmicznym. Nie byłoby oczywiście także problemu z nudą czy konfliktami na pokładzie. Astronauci po prostu przespaliby kilka czy kilkanaście miesięcy. Ewentualnie budząc się co jakiś czas na przegląd stanu zdrowia. Science-fiction? Niekoniecznie. Naukowcy z Europejskiej Agencji Kosmicznej uważają, że pierwsze badania hibernacji z udziałem ludzi mogą być przeprowadzone w ciągu najbliższej dekady. – Oczywiście musimy wszystko dopracować, zanim będziemy mogli zastosować to u ludzi. Ale powiedziałabym, że 10 lat to realistyczny horyzont – uważa Jennifer Ngo-Anh, specjalistka z działu Human and Robotic Exploration ESA. Hibernacja mogłaby mieć zastosowanie w medycynie Wprowadzanie organizmu w stan hibernacji zostanie najpierw przetestowane na Ziemi. Miałoby ono zresztą wiele zastosowań w medycynie. Chirurdzy mają nadzieję, że dzięki hibernacji będą mogli dłużej operować pacjentów, zwłaszcza jeśli zabieg będzie wymagał czasowego zatrzymania krążenia krwi. Przyda się ona także transplantologom. Zahibernowany narząd do przeszczepu można będzie przechowywać nawet przez kilka dni. Rakieta Vulcan wyniesie w kosmos DNA twórców i fanów "Star Treka". Czas na kosmiczne pochówki? Po kosmicznej turystyce przyszedł czas na kosmiczne pochówki. Jeszcze w tym roku w kierunku Słońca powędruje 150 kapsuł z prochami, próbkami DNA oraz wiadomościami od fanów i twórców kul... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/f4ae0b50a05be9635bb82897ecca27d0177f8a13-52a0690.jpeg" width="800" height="561" alt="Rakieta Vulcan wyniesie w kosmos DNA twórców i fanów Star Treka. Czas na kosmiczne pochówki? (fot. United Launch Alliance)" title="Rakieta Vulcan wyniesie w kosmos DNA twórców i fanów Star Treka. Czas na kosmiczne pochówki? (fot. United Launch Alliance)" /> Hibernacja spowalnia nie tylko tempo metabolizmu, ale i szybkość pojawiania się zmian chorobowych i uszkodzeń komórek. Lekarzom pogotowia dałoby to bezcenny czas na uratowanie pacjenta, który znajduje się w ciężkim stanie po wypadku, zawale czy udarze. Z kolei onkolodzy chcą poddawać hibernacji okolice guza nowotworowego, który będzie niszczony przy pomocy radioterapii. W ten sposób promieniowanie nie uszkodzi zdrowych tkanek. Podczas hibernacji spada temperatura ciała, dlatego metoda ta może być stosowana do zwalczania wysokiej gorączki. Często doprowadza bowiem ona do groźnych dla życia drgawek i uszkodzeń mózgu. Źródła: archiwum NG, space.com. Millennium Docs Against Gravity Film „Najdłuższe pożegnanie” będzie można premierowo zobaczyć w podczas festiwalu Millennium Docs Against Gravity. Jubileuszowa 20. edycja największego polskiego festiwalu filmowego, odbędzie się w dniach 12–21 maja w kinach w 8 polskich miastach (Warszawa, Wrocław, Gdynia, Poznań, Katowice, Łódź, Bydgoszcz i Lublin) oraz od 23 maja do 4 czerwca online na mdag.pl. Niezapomnianym filmowym podróżom będą tradycyjnie towarzyszyły spotkania z twórcami i bohaterami oraz debaty wokół ważnych tematów zaprezentowanych na ekranie. W tym roku po raz pierwszy powstanie także „safe space” – inkluzywna przestrzeń do rozmów o psychologii oraz seksualności w warszawskiej Kinotece. Będą się tam także odbywały dyżury psychologiczne dla wszystkich osób, które w szczególny sposób poczuły się dotknięte przez festiwalowe filmy. Hasło tegorocznej edycji MDAG brzmi „Nie bądź obojętny_a” i odwołuje się do słynnych słów Mariana Turskiego, które stały się także hasłem obchodów 80. rocznicy wybuchu powstania w getcie warszawskim organizowanych przez Muzeum POLIN. Te słowa korespondują z misją Millennium Docs Against Gravity oraz prezentowanym na festiwalu od lat programem filmowym. To wyraz wartości, które towarzyszą festiwalowi od początku istnienia – uważności i wrażliwości na otaczających nas ludzi. „National Geographic Polska" jest patronem medialnym festiwalu Millennium Docs Against Gravity.
Kobiety w kosmosie sprawdzają się lepiej od mężczyzn. Ważą mniej, jedzą mniej, są wytrzymalsze
Fizycznie i psychicznie kobiety są predysponowane do długich misji w przestrzeni kosmicznej. Po co więc wysyłać mężczyzn w kosmos?
W tym artykule: Dlaczego kobiety są lepiej przystosowane do podróży kosmicznych? Mniejsza masa ciała to oszczędność paliwa i zasobów Kobiety lepiej znoszą przebywanie w kosmosie Kobiety w kosmosie lepiej się dogadują Jak zaludnić nowe światy? Kobiety w kosmosie – pionierki Gender, płeć i kosmos Jeśli wybierasz się na Marsa – lub lecisz do gwiazd! – różnica w ilości potrzebnego pożywienia między rosłym mężczyzną a drobną kobietą może się okazać znacząca. Jeśli przygotowujesz się do międzyplanetarnej misji kosmicznej – takiej, która jest bardzo długa i zakłada zasiedlanie odległych światów – wysłanie załogi składającej się jedynie z kobiet może być mądrym wyborem. Dlaczego kobiety są lepiej przystosowane do podróży kosmicznych? Zanim podniesiesz brew ze zdziwienia, weź pod uwagę, że NASA przez dziesięciolecia rekrutowała i wysyłała w przestrzeń kosmiczną jedynie męskie załogi. W ciągu 58 lat podróży kosmicznych tylko 11 proc. astronautów – 63 osoby – stanowiły kobiety. Margaret Weitekamp, kuratorka amerykańskiego Narodowego Muzeum Lotnictwa i Przestrzeni Kosmicznej – fot. Getty Images – NASA zdaje się unikać misji, w których biorą udział wyłącznie kobiety, traktując takie przedsięwzięcia jako wyjątkowy wyczyn – mówi Margaret Weitekamp, kuratorka amerykańskiego Narodowego Muzeum Lotnictwa i Przestrzeni Kosmicznej. Tymczasem pod wieloma względami kobiety są potencjalnie lepiej przystosowane do podróży kosmicznych niż mężczyźni. Skoncentrujmy się na czterech czynnikach: Osoby płci żeńskiej są na ogół mniejsze. Odczuwają mniej fizycznych dolegliwości będących następstwem lotu. Posiadają pewne wrodzone cechy osobowości, które kwalifikują je do długookresowych misji kosmicznych. I, co równie istotne, zaludnianie innego świata wymaga reprodukcji. A to jak dotychczas nie jest możliwe bez fizycznej obecności kobiet, podczas gdy udział mężczyzn… Ale o tym później. Mniejsza masa ciała to oszczędność paliwa i zasobów Sally Ride, pierwsza astronautka NASA – fot. Getty Images Po pierwsze, ich atutem jest waga. Wysyłanie lżejszych osób w kosmos jest po prostu rozsądnym posunięciem. Wystrzelenie rakiety oraz manewrowanie nią już po dotarciu na miejsce wymaga paliwa, które kosztuje. – Niektórzy z nas od lat spekulują, że całkowicie damska załoga, lub przynajmniej załoga składająca się z mniejszych osób, byłaby korzystna z punktu widzenia masy całkowitej statku – mówi Wayne Hale, były inżynier NASA oraz menedżer programu promów kosmicznych. Wysłanie sześciu drobnych kobiet w kosmos na kilka miesięcy czy lat byłoby znacznie tańsze niż wysłanie sześciu krzepkich facetów. Mniejsza waga ciała to nie jedyny argument. Pozostałe oszczędności wynikają z ilości pożywienia, tlenu i innych zasobów niezbędnych do utrzymania ludzi przy życiu. W przypadku krótkich lotów ta dysproporcja może być nieistotna. Ale jeśli wybierasz się na Marsa – lub lecisz do gwiazd! – różnica w ilości potrzebnego pożywienia między rosłym mężczyzną a drobną kobietą może się okazać znacząca. Mężczyźni średnio potrzebują o 15–25 proc. więcej kalorii dziennie. Różnicę tę zaobserwowała Kate Greene w 2013 r. podczas uczestnictwa w symulowanej czteromiesięcznej misji w marsjańskich warunkach. Częścią zadania Greene było monitorowanie przemiany materii członków załogi. Kobiety zużywały średnio o połowę kalorii mniej niż ich koledzy, mimo podobnego poziomu aktywności. Ponadto mniejsi ludzie wytwarzają mniej produktów przemiany materii. Mam na myśli dwutlenek węgla czy też ekskrementy. A to przekłada się na niższe wymagania systemów statku utylizujących i usuwających odpady. Kobiety lepiej znoszą przebywanie w kosmosie Pierwsze kobiety trafią na amerykańskie ćwierćdolarówki. To Sally Ride i Maya Angelou Astronautka Sally Ride oraz poetka i działaczka na rzecz praw obywatelskich Maya Angelou jako pierwsze kobiety w historii zostaną upamiętnione na srebrnych ćwierćdolarówkach. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/45daeb5b2f7b0868ee5684cb95c115b31901f930-1dd023c.jpeg" width="938" height="528" alt="Astronautka Sally Ride oraz poetka i działaczka na rzecz praw obywatelskich Maya Angelou jako pierwsze kobiety w historii zostaną upamiętnione na srebrnych ćwierćdolarówkach (fot. US Mint)" title="Astronautka Sally Ride oraz poetka i działaczka na rzecz praw obywatelskich Maya Angelou jako pierwsze kobiety w historii zostaną upamiętnione na srebrnych ćwierćdolarówkach (fot. US Mint)" /> Dlaczego więc nie wysłać załogi złożonej z niewielkich osób, ignorując ich płeć? Ludzkie ciała różnie reagują na kosmiczny lot. Choć dysponujemy dosyć skąpymi danymi – jak już wspominałam, kobiety nieczęsto latały w kosmos – organizm płci żeńskiej zdaje się mieć przewagę, jeśli chodzi o tolerowanie skutków przebywania w kosmosie. Powyżej ochronnego pola magnetycznego Ziemi, na skutek promieniowania, wzrasta ryzyko zachorowania na nowotwory. Ponadto w mikrograwitacji dzieją się dziwne rzeczy. Ludzkie ciało i jego komórki nie są w stanie rozpoznać, gdzie jest góra, a gdzie dół. Płyny ustrojowe przelewają się, odpowiedź układu immunologicznego słabnie. Wzory ekspresji genów zmieniają się i, co jest zagwozdką, pogarsza się wzrok. Od pierwszych dni programu Merkury, NASA gromadzi medyczne dane astronautów. W 2014 r. agencja kosmiczna opublikowała pokaźny raport sporządzony z danych zbieranych przez dekady. – Dopiero od niedawana więcej kobiet bierze udział w misjach. Mamy więc jedynie wstępne wyniki badań na temat różnic zależnych od płci – mówi Virginia Wotring z Centrum Medycyny Kosmicznej w Baylor College of Medicine. Mężczyźni zdają się rzadziej cierpieć z powodu choroby lokomocyjnej, ale szybciej pogarsza im się słuch. Natomiast kobiety częściej uskarżają się na infekcje dróg moczowych. To zresztą problem nie ograniczający się tylko do lotów kosmicznych. Co istotniejsze, wzrok mężczyzn ma tendencję do pogarszania się. Ten problem w mniejszym stopniu dotyczy kobiet. Astronauta NASA Scott Kelly spędził w przestrzeni kosmicznej łącznie 520 dni i teraz ma problem z oczami. Pół żartem, pół serio napisał w swojej autobiografii, że jeśli naukowcy nie znajdą przyczyny tych problemów, będziemy po prostu musieli wysłać na Marsa damską załogę. Kobiety w kosmosie lepiej się dogadują Kobiety w historii NASA. Pełniły rolę "ludzkich komputerów" NASA aktywnie działa na rzecz zniesienia barier utrudniających kobietom pracę w ramach agencji, zarówno w dziedzinie nauki, jak i inżynierii. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/c665b493cff21b86cc99eff0d71ca3393dd476e8-afed23f.jpeg" width="864" height="700" alt="W początkach NASA afroamerykanki odegrały istotną rolę, wśród nich: Mary Jackson (na zdjęciu, 7 stycznia 1980), Katherine Johnson i Dorothy Vaughan (PHOTOGRAPH FROM THE NASA IMAGE COLLECTION)" title="W początkach NASA afroamerykanki odegrały istotną rolę, wśród nich: Mary Jackson (na zdjęciu, 7 stycznia 1980), Katherine Johnson i Dorothy Vaughan (PHOTOGRAPH FROM THE NASA IMAGE COLLECTION)" /> To niezły pomysł. Musimy jednak wziąć pod uwagę inne czynniki poza fizycznymi. Jak będą dogadywać się kobiety zamknięte na zatłoczonym statku przez miesiące czy lata? Okazuje się (cóż za niespodzianka!), że naukowcy niewiele wiedzą na temat funkcjonowania damskich załóg w intensywnym, monotonnym środowisku kosmicznym. Podczas niewielu przeprowadzonych jak dotąd badań mających na celu zidentyfikowanie czynników, które wpływają na sukces bądź porażkę długookresowych misji, naukowcy obserwowali zespoły, które znalazły się w analogicznych stresujących sytuacjach na Ziemi. Chodzi o wyprawy survivalowe przez pustynię, wyprawy polarne czy zimowy pobyt na Antarktydzie. Wyniki pokazały, że mężczyźni wygrywają w sytuacjach zorientowanych na osiągnięcie celu krótkoterminowego. Natomiast kobiety radzą sobie lepiej w warunkach długoterminowego pobytu. – Osoby, które znajdują się w sytuacjach wymagających długiego przebywania w danym miejscu, muszą wykazywać się większą wrażliwością interpersonalną. Muszą więcej zauważać, być bardziej komunikatywne – mówi Sheryl Bishop, psycholog z Uniwersytetu Teksańskiego specjalizująca się w badaniach nad zachowaniami grupowymi. – Przede wszystkim kobiety są społecznie przystosowane do posiadania wielu z tych umiejętności. Nie znaczy to, że mężczyźni nie są w stanie dogadać się podczas długich misji kosmicznych. Oznacza to jedynie, że cechy kluczowe dla osiągnięcia sukcesu podczas takich misji są częściej atrybutami kobiet – dodaje badaczka. Jak zaludnić nowe światy? Christa McAuliffe, astronautka i nauczycielka, która zginęła w katastrofie promu kosmicznego Challenger – fot. Getty Images Pozostaje jeszcze kwestia, która może być najmniej nagląca i najbardziej delikatna: zaludnienie odległej planety. Moglibyśmy wysłać trzy kobiety i trzech mężczyzn i życzyć im dobrej zabawy. Ale, ponownie, spójrzmy na koszty. Po co wysyłać mężczyzn, gdy ich udział w tworzenie nowego pokolenia można ograniczyć do niewielkich zamrożonych fiolek? Wysłanie damskiego zespołu wraz z bankiem spermy przyniosłoby oszczędności, jednocześnie zwiększając zróżnicowanie puli genetycznej. Podsumujmy. Z punktu widzenia ceny za każdy kilogram masy ciała, tolerancji na skutki fizyczne, umiejętności psychospołecznych oraz zdolności do rodzenia astrodzieci kobiety wydają się lepiej przystosowane do długich podróży kosmicznych. Czy to oznacza, że nie ma powodu, aby wysyłać mężczyzn na tego typu misje? Nie do końca. Dane na temat dynamiki zachowań zbiorowych sugerują, że w przedsięwzięciach grupowych zespoły mieszane radzą sobie najlepiej. Kobiety w kosmosie – pionierki Astronautka rekordzistka wraca na Ziemię. „Dziękuje wam, kosmiczna rodzino” 328 dni na pokładzie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS) spędziła Christina Koch, która dokładnie 6 lutego wróciła na Ziemię na pokładzie statku Sojuz. Tym samym pobiła dotychczasowy... 16–19 czerwca 1963 r. – Walentyna Tierieszkowa. Radziecka kosmonautka była pierwszą kobietą w kosmosie. Na statku Wostok 6 okrążyła Ziemię 48 razy. 18-24 czerwca 1983 r. – Sally Ride. Astronautka NASA znalazła się w kosmosie jako trzecia kobieta w ogóle, a pierwsza Amerykanka, podczas misji promu Challenger. 25 lipca 1984 r. – Swietłana Sawicka. Kosmonautka była pierwszą kobietą, która odbyła spacer w przestrzeni kosmicznej, wykonując prace na zewnątrz stacji kosmicznej Salut. Październik 2008 r. – Peggy Whitson. Astronautka NASA to pierwszy dowódca płci żeńskiej na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS) w 2008 r. Ponownie dowodziła stacją w roku 2017. Wrzesień 2022 r. – Samantha Cristoforetti. Jako pierwsza Europejka została dowódcą ISS. Gender, płeć i kosmos W raporcie badawczym zatytułowanym „Wpływ płci oraz gender na umiejętność adaptacji do warunków panujących w kosmosie” płeć została zdefiniowana jako sklasyfikowanie organizmów na męskie bądź żeńskie w oparciu o ich genetykę. Natomiast gender to autoprezentacja danej osoby jako kobiety lub mężczyzny w oparciu o interakcje społeczne. Do tej pory, kiedy NASA wysyłała astronautów w kosmos, identyfikowana była ich płeć genetyczna, bez odniesienia do autoprezentacji płci kulturowo-społecznej. Pomijała też powiązaną kwestię orientacji seksualnej – czyli którą płeć dany człowiek uznaje za atrakcyjną.
Łazik Perseverance założył pierwszy pozaziemski magazyn próbek. Jak trafią z Marsa na Ziemię?
Łazik marsjański Perseverance zakończył prace nad pierwszym magazynem na innej planecie. Zebrał zestaw 10 podwójnych próbek geologicznych z obszaru krateru Jezero. Połowę z nich przechowuje we własnym zasobniku, drugą połowę pozostawił w obszarze zwanym Three Forks (trzy widelce). Magazyn będzie służył jako zapasowy. Na wypadek, gdyby Perseverance nie mógł dostarczyć próbek pokładowych do lądownika rakietowego, który zabierze je w kierunku Ziemi.
Niedługo, bo 18 lutego 2023 roku, miną dwa lata od chwili, gdy zaprojektowany i wykonany przez Laboratorium Napędu Odrzutowego NASA (JPL) ciężki robot-laboratorium Perseverance osiadł bezpiecznie na Marsie. Głównym obszarem badań Percy’ego jest astrobiologia. Szukanie szczątkowego marsjańskiego życia lub szczątków tegoż życia było bezpośrednim powodem posadzenia łazika w bogatym geologicznie obszarze dawnej delty rzecznej. Łazik miał pobierać interesujące z naukowego punktu widzenia próbki gleby i zamykać je w szczelnych, tytanowych tubach. Te mają trafić na Ziemię wraz z misją Mars Sample Return. To najbardziej skomplikowana i wielotorowa misja, jaką kiedykolwiek zaprojektowano. Wiadomość o tym, że Percy zdeponował ostatnią, dziesiątą próbkę pierwszego magazynu, przyszła do JPL w niedzielę, 29 stycznia. Cały proces był skomplikowany, a wpływ na niego miała… agresja Rosji na Ukrainę. W misji Mars Sample Return mieli wziąć udział Rosjanie Otóż pierwotnym założeniem misji Mars Sample Return było wysłania po próbki łazika aportującego, Fetch-Rover. Miał on wylądować na Czerwonej Planecie wraz z pojazdem Mars Ascent Vehicle (MAV). Łazik miał zebrać porozrzucane tuby z zamkniętym w nich materiałem geologicznym, a następnie dostarczyć je do MAV-a. Trafiłyby wówczas do zasobnika rakiety, która wyniosłaby je na orbitę. Tam ładunek miałby zostać przejęty przez inny statek kosmiczny, który dostarczyłby próbki na Ziemię. Łazik Perseverance znalazł na Marsie związki organiczne. Czy to dowód na istnienie marsjańskiego życia? Trwająca od półtora roku misja łazika Perseverance przynosi kolejne rewelacyjne dane. Badacze poinformowali m.in. o odnalezieniu na Marsie zielonych kryształów. Ale sensację wzbudziły najno... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/lazik-perseverance-znalazl-na-marsie-zwiazki-organiczne-czy-to-dowod-na-istnienie-marsjanskiego-zycia-fot-nasa-jpl-caltech-asu-msss-59e4e7e.jpg" width="938" height="528" alt="Łazik Perseverance znalazł na Marsie związki organiczne. Czy to dowód na istnienie marsjańskiego życia? (Fot. NASA/JPL-Caltech/ASU/MSSS)" title="Łazik Perseverance znalazł na Marsie związki organiczne. Czy to dowód na istnienie marsjańskiego życia? (Fot. NASA/JPL-Caltech/ASU/MSSS)" /> Kłopot w tym, że łazik aportujący miał być zbudowany przez Europejską Agencję Kosmiczną w porozumieniu z Roskosmosem. A porozumienie to zostało zerwane niedługo po tym, jak wojska rosyjskie weszły na teren Ukrainy. Trzeba było wymyślić coś nowego, w dodatku w trakcie trwającej kampanii naukowej. Specjaliści z JPL uznali, że sam łazik Perseverance może dostarczyć próbki do MAV-a. Ale co, gdyby jednak uległ awarii lub wjechał w miejsce, z którego nie będzie mógł się ruszyć? Wówczas cała ogromna i kosztowna misja musiałaby zostać spisana na straty. Dwa zbiory próbek – na wszelki wypadek Wymyślono więc, że wraz z MAV-em na Marsa trafią dwa niewielkie helikoptery w typie świetnie się sprawującego Ingenuity. Każdy z nich będzie wyposażony w robotyczne ramię, które pochwyci próbkę, a helikopter zaniesie ją do MAV-a. Trafią tam aż dwa helikoptery, bo NASA lubi mieć plan zapasowy, a nawet plan zapasowy do planu zapasowego. Właśnie dlatego Percy zbiera podwójne próbki. Te pozostawione w rejonie Three Forks są zapasem na wypadek, gdyby łazik nie dowiózł do MAV-a próbek przechowywanych we własnym zasobniku. Wszystkie zostały ułożone wzdłuż zygzakowatej linii i rozmieszczone co około 5 do 15 metrów od siebie. Tuby mają nadajniki, które pozwolą na zlokalizowanie ich przez helikoptery aportujące. Dodatkowo miejsce ich zdeponowania zostało dokładnie zmapowane przez zespół pracujący nad misją. Docelowo łazik ma zebrać kilkadziesiąt próbek geologicznych w wyznaczonych obszarach krateru Jezero. Naukowcy misji uważają, że magmowe i osadowe rdzenie skalne stanowią doskonały przekrój procesów geologicznych, które miały miejsce w tym miejscu krótko po uformowaniu się krateru prawie cztery miliardy lat temu. Łazik zdeponował również próbkę atmosferyczną i tak zwaną tubę „świadka” (witness tube), która służy do określenia, czy zbierane próbki mogą być zanieczyszczone materiałami, które przybyły na Marsa wraz z łazikiem. Dalszy ciąg misji Perseverance Wraz ze zdeponowaniem 10 próbek zakończyła się też część naukowa misji zwana Delta Front. Perseverance kieruje się teraz w górę delty. Jak przywieźć z Marsa próbki i nie zanieczyścić Ziemi? NASA zdradza szczegóły misji Mars Sample Return Próbki marsjańskiej gleby i atmosfery mają przylecieć na Ziemię w 2033 r. Misja Mars Sample Return wzbudza jednak wiele niepokoju. Według jej krytyków pandemia pokazała, że sprowadzenie z ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-przywiezc-z-marsa-probki-i-nie-zanieczyscic-ziemi-nasa-zdradza-szczegoly-misji-mars-sample-return-fot-getty-images-5e018b0.jpeg" width="938" height="528" alt="Jak przywieźć z Marsa próbki i nie zanieczyścić Ziemi? NASA zdradza szczegóły misji Mars Sample Return (Fot. Getty Images)" title="Jak przywieźć z Marsa próbki i nie zanieczyścić Ziemi? NASA zdradza szczegóły misji Mars Sample Return (Fot. Getty Images)" /> – Perseverance będzie wspinał się drogą „Hawksbill Gap”, którą już wcześniej badał. Kiedy minie jednostkę geologiczną nazywaną przez nas „Rocky Top” (skalny szczyt), znajdzie się na nowym terytorium i rozpocznie część misji określaną mianem Delta Top – wyjaśnia Rick Welch, zastępca kierownika projektu Perseverance w JPL. – Odkryliśmy, że od podstawy delty do poziomu, na którym znajduje się „Rocky Top”, skały wydają się być utworzone w środowisku jeziora – powiedział Ken Farley, naukowiec projektu Perseverance z Kalifornijskiego Instytutu Technologicznego Caltech. – A te tuż nad Rocky Top wydają się pochodzić z obszaru ujścia rzeki do jeziora. Sądzimy, że wspinając się obraną teraz ścieżką, Perseverance natknie się na skały złożone z większych ziaren, a nawet na duże głazy. Materiały te prawdopodobnie pochodzą ze skał spoza Jezero, uległy erozji, a następnie zostały wymyte w kierunku krateru. Oznacza to, że już całkiem niedługo możemy spodziewać się kolejnych rewelacji odnalezionych przez robotycznego geologa i astrobiologa Perseverance. Źródło: NASA. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
NASA zbuduje nową rakietę z napędem nuklearnym. Dzięki niej dolecimy na Marsa w ciągu zaledwie 45 dni
Czy Czerwoną Planetę odwiedzimy, wykorzystując silnik jądrowy, a nie paliwo chemiczne? Wszystko na to wskazuje. NASA zamierza zbudować nowy napęd nuklearny, który posłuży przyszłym misjom na Marsa.
W tym artykule: Ile leci się na Marsa? Jak skrócić czas podróży na Marsa? Jak ma działać napęd jądrowy? Jak szybko można dolecieć na Marsa? Agencje NASA i DARPA ogłosiły nawiązanie współpracy, której celem jest stworzenie nowego napędu nuklearnego. Jądrowy termiczny silnik rakietowy ma zostać wykorzystany w przyszłych misjach kosmicznych na Marsa. – NASA wspólnie z długofalowym partnerem DARPA zamierzają zademonstrować nowy termiczny napęd jądrowy już w 2027 r. – zapowiedział Bill Nelson, administrator NASA. Napęd będzie częścią eksperymentalnego pojazdu kosmicznego DRACO (Demonstration for Rocket to Agile Cislunar Operations). Ma on powstać, by przetestować możliwości nowego silnika. Nowy napęd jądrowy pomoże skrócić czas podróży na Marsa. A co za tym idzie – uczynić przyszłe misje na Czerwoną Planetę mniej niebezpiecznymi i mniej kosztownymi. Ile leci się na Marsa? Załogowa misja na Marsa to marzenie zarówno państwowych agencji kosmicznych różnych krajów, jak i właścicieli prywatnych spółek. Jednak mimo buńczucznych zapowiedzi np. Elona Muska, tworzących wrażenie, że Marsa jest w zasięgu ręki, odwiedzenie Czerwonej Planety to projekt drogi, niebezpieczny i bardzo skomplikowany. Silnik jonowy. Jak działa, gdzie jest wykorzystywany i jak daleko można dzięki niemu polecieć w kosmos? Ludzkości marzy się dalsza eksploracja kosmosu, a nawet jego kolonizacja. W tym celu potrzebne są napędy rakietowe. Należy do nich m.in. silnik jonowy. Jakie są jego właściwości? <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/silnik-jonowy-jak-dziala-gdzie-jest-wykorzystywany-i-jak-daleko-mozna-dzieki-niemu-poleciec-w-kosmos-fot-nasa-jpl-c4bbdbb.jpeg" width="938" height="497" alt="Silnik jonowy. Jak działa, gdzie jest wykorzystywany i jak daleko można dzięki niemu polecieć w kosmos? (fot. NASA JPL)" title="Silnik jonowy. Jak działa, gdzie jest wykorzystywany i jak daleko można dzięki niemu polecieć w kosmos? (fot. NASA JPL)" /> Szacuje się, że wysłanie tam ludzi – a następnie, po zakończeniu badań globu, sprowadzenie ich z powrotem – trwałoby około trzech lat. Misje na Marsa wyruszają raz na 26 miesięcy, kiedy obie planety znajdują się najbliżej siebie. Lot z wykorzystaniem obecnie dostępnych technologii opartych na paliwie chemicznym trwa między 6 a 9 miesięcy. Jak skrócić czas podróży na Marsa? Ponadpółroczna podróż w jedną stronę to bardzo długo. Biorący w niej udział astronauci przez ten czas narażeni byliby na negatywne skutki mikrograwitacji i promieniowania kosmicznego. Musieliby również zabrać ze sobą odpowiednio dużo zapasów. To wszystko komplikuje plan przyszłej misji. I sprawia, że każdy miesiąc, tydzień, a nawet dzień, o jaki dałoby się ją skrócić, jest na wagę złota. Nowy jądrowy napęd – poza skróceniem czasu podróży – przyniósłby też dodatkowe korzyści. „Obejmowałyby one powiększenie pojemności rakiety dostępnej dla instrumentów naukowych oraz zwiększenie zasobów energii, której można by użyć do komunikacji i badań naukowych” – czytamy w komunikacie NASA. Jak ma działać napęd jądrowy? „W jądrowym termicznym silniku rakietowym wykorzystywany jest reaktor jądrowy, który wytwarza ekstremalnie wysoką temperaturę” – podaje NASA. „Produkowane przez reaktor ciepło przenoszone jest do ciekłego paliwa. Rozszerza się ono, a następnie jest wypuszczane przez dyszę, napędzając statek”. Porozumienie zakłada, że NASA zajmie się rozwojem technologii napędu jądrowego. Natomiast DARPA weźmie na siebie konstrukcję eksperymentalnego statku. Przedstawiciele agencji zakładają, że już za cztery lata powstanie silnik, którego działanie zostanie zaprezentowane w przestrzeni kosmicznej. Jak szybko można dolecieć na Marsa? Pomysł, by wykorzystać energię uwalnianą w czasie rozpadu jądrowego do napędzania statków kosmicznych, nie jest nowy. Już w 1955 r. amerykańskie Siły Powietrzne i Komisja Energii Atomowej zainicjowały program nazwany Project Rover. Jego celem miało być opracowanie silnika jądrowego dla statków kosmicznych, który zostałby włączony dopiero w kosmosie – by uniknąć zagrożenia skażeniem promieniotwórczym na Ziemi. Pod kosmicznymi żaglami. Jak podbić Wszechświat? Tak daleko jest do gwiazd. Czy kiedykolwiek będziemy na tyle szaleni, żeby tam polecieć? W 1959 r. Siły Powietrzne zastąpiła agencja kosmiczna NASA. Rozpoczęły się prace nad silnikiem nuklearnym, który miałby zostać użyty do długich lotów kosmicznych. Jednak w latach 70., po zakończeniu programu Apollo, budżet na rozwijanie napędów jądrowych został drastycznie zredukowany. Ostatecznie nie udało się nawet przeprowadzić żadnych testów. NASA powróciła do projektu stworzenia jądrowego termicznego silnika dopiero kilka lat temu. W 2017 r. ogłoszono rozwijanie napędu NPT, czyli Nuclear Thermal Propulsion. „W miarę eksploracji Układu Słonecznego widać, że napęd jądrowy to jedyna realna technologia mogąca pozwolić ludziom stanąć na powierzchni Marsa” – pisano wówczas w komunikacie. Pojawiły się głosy, że dzięki wykorzystaniu energii jądrowej można by skrócić podróż na Marsa do zaledwie 100 dni. Tym razem inżynierowie NASA zachowali ostrożność. Przy okazji ogłaszania współpracy z DARPA nie podano, ile miałaby trwać przyszła podróż na Czerwoną Planetę. Bill Nelson powiedział tylko, że nowy napęd pozwoli eksplorować daleki kosmos z rekordową prędkością. Jednak jedna z technologii, którą chce rozwijać NASA, zaproponowana przez prof. Ryana Gosse'a z Uniwersytetu Florydy zakłada, że czas lotu na Marsa mógłby skrócić się nawet do 45 dni. Czyli do półtora miesiąca. Źródła: NASA, Universe Today, Science Alert. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Jak wyprodukować cegły na Marsie? Za pomocą bakterii i pleśni. NASA sfinansuje badania nad nową technologią
Zespół kierowany przez dr Congrui Jin z Uniwersytetu Nebraski otrzymał grant NASA na rozwój koncepcji materiałów budowlanych generowanych przez mikroorganizmy z dostępnych na Marsie surowców.
W tym artykule: Skąd wziąć materiały budowlane na innej planecie Bakterie i pleśnie współpracują Inne pomysły na wykorzystanie mikrobów Astronauci będą jeść niesporczaki? Grant przyznano w ramach programu NASA Innovative Advanced Concepts (NIAC). Służy on do wspierania bardzo śmiałych projektów, które w przyszłości mogą zmienić nasze podejście do eksploracji kosmosu. W tym przypadku chodzi o zbudowanie bazy na planecie takiej jak Mars. Skąd wziąć materiały budowlane na innej planecie Założenie stałej osady na Marsie i w innych miejscach Układu Słonecznego wymagałoby wysłania z Ziemi setek statków kosmicznych z materiałami i wyposażeniem takich baz. Jednak statki mają ograniczoną ładowność. W dodatku koszt wystrzelenia czegokolwiek w kosmos jest wciąż bardzo wysoki. Konieczne jest zatem znalezienie sposobu na wykorzystanie wszystkiego, co zastaniemy w danym miejscu. Temu ma służyć np. technologia druku 3D z wykorzystaniem gruntu księżycowego lub marsjańskiego. W założeniu elementy budynków miałby być drukowane z przetworzonego regolitu. Bakterie i pleśnie współpracują Alternatywą jest projekt stworzony przez biolożkę Congrui Jin. Zakłada on produkcję kosmicznych materiałów budowlanych przy użyciu mikroorganizmów. Program nosi nazwę Biomineralization-Enabled Self-Growing Building Blocks for Habitat Outfitting on Mars. Opiera się na dwóch rodzajach maleńkich form życia przywiezionych z Ziemi: cyjanobakteriach i pleśni. NASA wyprodukowała tlen na Marsie. Wystarcza na 10 minut oddychania NASA ogłosiła, że sześciokołowy robot zmienił dwutlenek węgla z marsjańskiej atmosfery w tlen. Pierwszy raz coś takiego udało się zrobić na innej planecie niż Ziemia. Dokonano tego prz... Cyjanobakterie można wykorzystać do wychwytywania dwutlenku węgla z atmosfery planety i przekształcania go w jony węglanowe. Mogą również generować tlen i związki organiczne, które wspierałyby drugą formę życia zaangażowaną w proces – pleśnie. Te organizmy mogą z kolei wiązać jony wapnia w swoich ścianach komórkowych i pomagać w odkładaniu się węglanu wapnia. To minerał wchodzący w skład m.in. kredy. Ale w jaki sposób pomaga to w budowaniu na Marsie? Dzięki wykorzystaniu bakterii, pleśni i narzędzi biologii syntetycznej można zbudować syntetyczny system porostów. Naturalne porosty to organizmy złożone z komórek cyjanobakterii i grzybów. Syntetyczne porosty mają wytwarzać minerały i biopolimery, które skutecznie skleją marsjański regolit w bloki budulcowe. Bloki te można będzie następnie łączyć ze sobą w celu utworzenia różnych struktur, w tym podłóg, ścian, ścianek działowych, a nawet mebli. Inne pomysły na wykorzystanie mikrobów Takie pomysły były zgłaszane już wcześniej. Jednak rozwiązanie dr Congrui Jin po raz pierwszy obejmuje pleśnie jako producentów minerałów. A to oznacza, że duże ilości substancji mineralnych mogą być wytwarzane w stosunkowo krótkim czasie. Ale to nie jedyny projekt mikrobiologiczny nagrodzony m ramach NIAC. W ubiegłym roku wyróżnienie przyznano projektowi Mycotecture. Bazuje on na wykorzystaniu grzybni do konstruowania pozaziemskich budowli. Mikroorganizmy mogą być nam pomocne w wielu różnych dziedzinach eksploracji kosmosu i tworzenia baz pozaziemskich. Połączenie specjalnie dobranych jednokomórkowców, w tym bakterii, cyjanobakterii i mikroglonów, może pełnić np. funkcję oczyszczalni ścieków. Jednym z pomysłów jest też wykorzystanie glonów do dostarczania tlenu. Naukowcy pierwszy raz wyhodowali rośliny w glebie z Księżyca. Czy to przełom eksploracji kosmosu? Badania mogą być niezwykle przydatne w kontekście programu Artemis. Jego celem jest powrót człowieka na Księżyc i utworzenie stałej bazy księżycowej. Wielkie nadzieje pokładane są również w odtworzeniu właściwości różnorodnych organizmów ekstremofilnych. Wytworzyły one na Ziemi metody chronienia się przed środowiskiem skrajnie nieprzyjaznym życiu. Astronauci będą jeść niesporczaki? – Różne organizmy ekstremofilne na pewno będą nam przydatne w przyszłej eksploracji kosmosu czy potencjalnej kolonizacji. Będziemy musieli tworzyć nie tylko habitaty, ale i proste samowystarczalne ekosystemy. Umożliwią nam one produkcję tlenu, paliwa czy substancji odżywczych – wyjaśnia prof. Łukasz Kaczmarek z Zakładu Taksonomii i Ekologii Zwierząt, Wydziału Biologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. – Na pewno będziemy wykorzystywać w tym celu nie tylko archeony, ale również grzyby, glony, porosty. A także drobne bezkręgowce, w tym niesporczaki, nicienie czy wrotki. Niesporczaki roślinożerne mogą żerować na glonach czy porostach, natomiast drapieżne na wrotkach czy niesporczakach. Mogą one później stanowić podstawę pokarmową dla większych organizmów. W efekcie końcowym staną się pośrednio pokarmem dla przyszłych kolonistów – dodaje uczony. Niesporczaki to bardzo małe bezkręgowce, które słynną z niezwykłych umiejętności przetrwania. W 2007 r. dwa ich gatunki przez dziewięć dni krążyły wokół Ziemi na wysokości około 270 km. W tym czasie były wystawione na promieniowanie kosmiczne oraz temperatury między minus 180 a plus 100 st. C. Po powrocie na Ziemię – i po nawodnieniu – wróciły do życia. Źródło: NASA NIAC. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Zakończyła się misja NASA InSight. Lądownik z polską flagą na pokładzie działał na Marsie przez 4 lata
Jego sejsmometr wykrył ponad 1300 zdarzeń sejsmicznych, z których ponad 50 miało wystarczająco wyraźne sygnały, by udało się określić region, z którego pochodzą. Lądownik InSight, na pokładzie którego działał współtworzony przez Polaków instrument „kret”, przesłał na Ziemię pożegnalną wiadomość.
W tym artykule: Ile kosztował lądownik InSight? Badanie jądra Czerwonej Planety Polski kret na Marsie Gwóźdź z wewnętrznym młotkiem „Mam już niewiele energii i może to być ostatni obraz, jaki uda mi się wysłać. Ale nie martwcie się o mnie. Mój czas na Marsie był produktywny i szczęśliwy. Jeśli uda mi się rozmawiać z członkami mojego zespołu, będę to robił. Ale wiem, że pożegnamy się już niedługo. Dziękuję, że byliście przy mnie” – taką informację NASA zamieściła na oficjalnym koncie misji InSight na Twitterze w poniedziałek 19 grudnia. Od tej chwili zaczęło się odliczanie ostatnich chwil życia niewielkiego lądownika-sejsmologa. Wreszcie w nocy z 21 na 22 grudnia NASA potwierdziła zakończenie misji. Co nam przyniosła? Ile kosztował lądownik InSight? Interior Exploration using Seismic Investigations, Geodesy and Heat Transport („Eksploracja wnętrza przy użyciu badań sejsmicznych, geodezji i transportu ciepła”) to w skrócie InSight, czyli po polsku „wgląd”, „wnikliwość”. Była to relatywnie niedroga i krótka misja marsjańska, której zadaniem było badanie wnętrza planety. Należy do grupy misji NASA Discovery, czyli misji o wysokich wartościach naukowych, lecz tworzonych po niewielkich kosztach. Ten koszt to 933 miliony dolarów. Choć wydaje się kwotą wręcz zawrotną, to np. koszt budowy i wysłania na Marsa łazika Curiosity wyniósł 2,5 miliarda dolarów. W przypadku Perseverance było to 2,7 miliarda dolarów. Mars jest asymetryczny. To wynik kosmicznej katastrofy sprzed 4,5 miliarda lat – twierdzą naukowcy Północna półkula Marsa położona jest o pięć do dziesięciu kilometrów niżej od półkuli południowej. Naukowcy od dziesięcioleci zastanawiają się nad powodem tej asymetrii. Jedna z hi... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/mars-jest-asymetryczny-to-wynik-kosmicznej-katastrofy-sprzed-4-5-miliarda-lat-twierdza-naukowcy-fot-kevin-gill-from-nashua-nh-united-states-wikimedia-commons-cc-by-sa-2-0-5f8e811.jpg" width="938" height="528" alt="Mars jest asymetryczny. To wynik kosmicznej katastrofy sprzed 4,5 miliarda lat – twierdzą naukowcy (fot. Kevin Gill from Nashua, NH, United States, Wikimedia Commons, CC-BY-SA-2.0)" title="Mars jest asymetryczny. To wynik kosmicznej katastrofy sprzed 4,5 miliarda lat – twierdzą naukowcy (fot. Kevin Gill from Nashua, NH, United States, Wikimedia Commons, CC-BY-SA-2.0)" /> Sama sonda była lądownikiem, nie łazikiem. Po posadzeniu na Marsie nie miała przemieszczać się po jego powierzchni. Za to miała zajrzeć pod nią. – InSight przekazał na Ziemię wiele wartościowych danych o Marsie. Przede wszystkim dzięki niemu odkryto trzęsienia Marsa typu ziemskiego. Czyli takie nie spowodowane np. upadkiem meteorytu czy innymi czynnikami (np. temperaturowymi), ale o pochodzeniu tektonicznym – wyjaśnia dr Natalia Zalewska, geolożka Zespołu Eksploracji Marsa Centrum Badań Kosmicznych PAN (CBK PAN). – Największe trzęsienie Marsa o sile 5,5 w skali Richtera miało miejsce 4 maja 2022 r. Było to dużym zaskoczeniem dla naukowców. Na podstawie urządzenia Rotation and Interior Structure Experiment (RISE) oszacowano także rozmiary jądra Marsa i wniesiono poprawki od czasów misji Mars Pathfinder. Okazało się że jądro Marsa jest większe niż przypuszczano i składa się prawdopodobnie z lżejszych pierwiastków niż jądro Ziemi – dodaje dr Zalewska. Badanie jądra Czerwonej Planety InSight zebrał nowe informacje o trzech głównych warstwach Marsa – skorupie, płaszczu i jądrze. Naukowcy odkryli, że skorupa pod InSight jest nieco cieńsza niż oczekiwano. Mierzy od 25 do 40 kilometrów grubości i składa się z trzech wewnętrznych warstw. Górna warstwa skorupy ma grubość około 10 kilometrów i ma mniejszą gęstość niż dolna skorupa. Jądro Marsa jest płynne i znacznie większe niż przypuszczano. Ma promień mierzący ok. 1800 km, czyli o mniej więcej połowę mniejszy, niż promień jądra Ziemi. Niższa gęstość oznacza, że lżejsze pierwiastki mieszają się ze stopionym żelazem, obniżając jego temperaturę topnienia. Pomaga to wyjaśnić, w jaki sposób jądro Marsa może być nadal płynne, mimo że znacznie się ochłodziło od czasu powstania planety. Określenie składu i struktury warstw oraz tego, jak szybko wypływa z nich ciepło, pomaga lepiej zrozumieć geologiczną historię powierzchni Marsa. A w szczególności jego zdolność do podtrzymywania życia. InSight, a konkretnie jego penetrator geologiczny, miał też wbić się na głębokość pięciu metrów pod powierzchnię Marsa. Jednak to się nie udało z przyczyn obiektywnych. Polski kret na Marsie – Firma Astronika, we współpracy z CBK PAN, zaprojektowała i dostarczyła na zlecenie Niemieckiej Agencji Kosmicznej (DLR) mechanizm młotkujący dla eksperymentu HP3 (Heat Flow and Physical Properties Package). Mechanizm ten stanowił napęd systemu penetratora, którego celem był transport sondy termicznej pod powierzchnię Marsa. Odpowiada za wytwarzanie cyklicznych impulsów siły skierowanych w dół i powodujących rozpychanie gruntu pod penetratorem, a co za tym idzie – gwałtowne zagłębianie się na kilka milimetrów na uderzenie – wyjaśnia Łukasz Wiśniewski, wiceprezes Astroniki. Atmosfera Marsa. Jaki ma skład i dlaczego Mars niemal całkowicie ją utracił? Mars był niegdyś wodnym światem. Planetą, której skorupę przecinały koryta rzek, pokrywały morza. Widać to wciąż po ukształtowaniu terenu. Jak doszło do tego, że planeta niegdyś podo... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/atmosfera-marsa-jaki-ma-sklad-i-dlaczego-mars-niemal-calkowicie-ja-utracil-fot-getty-images-3170bc9.jpeg" width="938" height="528" alt="Atmosfera Marsa. Jaki ma skład i dlaczego Mars niemal całkowicie ją utracił? (fot. Getty Images)" title="Atmosfera Marsa. Jaki ma skład i dlaczego Mars niemal całkowicie ją utracił? (fot. Getty Images)" /> – Jednocześnie, dzięki wewnętrznej kompensacji energii, w przeciwnym kierunku działa już tylko stosunkowo niewielka, ale też niepomijalna, siła. Kiedy penetrator przemieszcza się w gruncie, siła ta równoważona jest przez tarcie między obudową penetratora a samym gruntem. Dzięki temu otrzymujemy samowbijający się mechanizm napędowy o działaniu podobnym do mechanicznej diody – dodaje Łukasz Wiśniewski. Konstrukcja wykonana przez polski zespół jako jedyna spełniała wymagania eksperymentu. W trakcie licznych testów na Ziemi osiągnięto skuteczne zagłębianie się na wymaganą głębokość 5 metrów i to na dodatek w bardzo krótkim czasie, bo zaledwie kilkudziesięciu minut. To była wysoka skuteczność dla warunków geologicznych określonych przez zleceniodawcę. Jakie były te warunki? – Kret miał pracować w ziarnistym materiale o małej spójności, czyli posiadającym sypkość zbliżoną do piasku kwarcowego. Inżynierowie i naukowcy z DLR oraz z Laboratorium Napędu Odrzutowego NASA (JPL/NASA) dokonali analizy miejsca przyszłego lądowania misji InSight. Doszli do wniosku, że z dużym prawdopodobieństwem grunt, w który mechanizm ma się wbijać, będzie łatwo się zasypywał, a tym samym zapewni wymagane tarcie z obudową – wyjaśnia Łukasz Wiśniewski. Gwóźdź z wewnętrznym młotkiem Kłopot w tym, że kret trafił na zupełnie inne podłoże. Grunt, w jaki miał się wbić, przypominał bardziej skorupę niż sypki piasek. Otwór nie tylko się nie zasypywał, ale wytworzyło się zagłębienie znacząco szersze od samego penetratora. Kontakt obudowy z gruntem był niewystarczający dla uzyskania dalszego przemieszczania się w głąb. Na ścianach tak powstałego otworu wyraźnie było widać również liczne kamienie. – Nasz mechanizm napędowy działał bezawaryjne przez cały okres wbijania, czyli przez kilkanaście tysięcy uderzeń. Stał się też pierwszym mechanizmem w historii, który samobieżnie wbił się pod powierzchnię innej planety. Uzyskana głębokość wynosiła około 40 cm. Dalsze zagłębianie nie było możliwie, ponieważ penetrator natrafił na grunt o znacznie podwyższonej wytrzymałości, większej niż by wynikało z typowej wytrzymałości gruntu sypkiego – wylicza wiceprezes Astroniki. Dodaje, że InSight była pierwszą w historii misją mającą na celu zbadanie wnętrza Marsa. Instrument HP3 dokonał pionierskich pomiarów termicznych tej planety, dostarczając informacji na temat przewodności cieplnej jego powierzchni. A to jest pomocne w określeniu bilansu termicznego Marsa. Ponadto misja InSight wykorzystała impulsy siły generowane przez mechanizm młotkujący jako źródło wstrząsów dla eksperymentu sejsmicznego i scharakteryzowania gruntu wokół lądownika na kilka metrów pod powierzchnią. Efekty pracy penetratora posłużyły odkryciu nieznanych wcześniej właściwości gruntu marsjańskiego. To zaś stanowi cenną informację dla kolejnych misji na Marsa czy na inne planety. – Wielkim sukcesem jest też fakt, że razem z lądownikiem InSight na powierzchni Marsa oficjalnie znajduje się polska flaga. To również pierwszy taki przypadek, z którego możemy być dumni i trzymać kciuki za kolejne osiągnięcia – podsumowuje Łukasz Wiśniewski. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Wiekowa sonda Mars Express przesłała zachwycające zdjęcia Fobosa. Ten księżyc kiedyś zderzy się z Marsem
Radar MARSIS wchodzący w skład sondy Mars Express, pozwolił planetologom zajrzeć pod skorupę Marsa. Teraz zwrócił się w kierunku księżyców Czerwonej Planety. Zawdzięczamy mu niesamowite zdjęcia Fobosa.
W tym artykule: Radar zbadał powierzchnię i wnętrze Fobosa Na czym polegają obserwacje radarowe? Skąd wzięły się księżyce Marsa? Polski udział w misjach marsjańskich Czy niewielkie, w porównaniu z naszym Księżycem, naturalne satelity Marsa Fobos i Deimos są złapanymi w pułapkę grawitacyjną planetoidami? A może pozostałościami po większym księżycu, który uległ jakiejś katastrofie? Odpowiedź na to pytanie może kryć się we wnętrzu tych ciał niebieskich o nieregularnych kształtach. A tam może zajrzeć tylko radar. Taki, jak Mars Advanced Radar for Subsurface and Ionosphere Sounding (MARSIS). To urządzenie wsławiło się m.in. zidentyfikowaniem dużego podpowierzchniowego zbiornika wody, ulokowanego w okolicy południowego bieguna Marsa. Radar zbadał powierzchnię i wnętrze Fobosa Umieszczony na orbiterze Mars Express Europejskiej Agencji Kosmicznej radar MARSIS pozwolił planetologom badać wnętrze planety z odległości co najmniej 250 kilometrów. Jednak niedawna aktualizacja oprogramowania tej wiekowej, bo obchodzącej w przyszłym roku 20 lat pracy na orbicie sondy, pozwala radarowi działać nawet na mniejszych odległościach. Właśnie nowe oprogramowanie umożliwiło skupienie się na księżycach Czerwonej Planety. Pierwszą próbę przeprowadzono we wrześniu. – Podczas tego przelotu wykorzystaliśmy MARSIS do zbadania Fobosa z odległości zaledwie 83 km – napisał w oświadczeniu Andrea Cicchetti z włoskiego Narodowego Instytutu Astrofizyki. – Takie zbliżenie pozwala nam szczegółowo zbadać strukturę księżyca i zidentyfikować cechy, których nigdy nie bylibyśmy w stanie zobaczyć z większej odległości. Na czym polegają obserwacje radarowe? – Jesteśmy przekonani, że w przyszłości uda nam się korzystać z MARSIS z odległości około 40 km. Orbita Mars Express została tak dostrojona, aby sonda przeleciała jak najbliżej Fobosa. Do tych zbliżeń ma dojść w latach 2023–2025. Da nam to nowe, ogromne możliwości badawcze – dodaje naukowiec. Jak wygląda takie badanie? MARSIS emituje fale radiowe skierowane na wyznaczony cel i zbiera ich odbicie. Większość wyemitowanych fal odbija się od powierzchni, ale niektóre przenikają głębiej. Wówczas odbijają się od wewnętrznych granic między materiałami o różnych gęstościach. Skąd wzięły się księżyce Marsa? Właśnie w ten sposób radar odnalazł zbiornik wody. A teraz bada wewnętrzną strukturę Fobosa i Deimosa. Jest ona o tyle istotna, że planetolodzy od lat debatują nad tym, czy Fobos i Deimos mają pochodzenie analogiczne do naszego Księżyca. Czyli czy uformowane są z materii wyrzuconej z Marsa podczas kolizji z innym ciałem niebieskim. A może są przybyszami z odległych stron? – Ich wygląd sugeruje, że były planetoidami. Jednak sposób, w jaki krążą wokół Marsa, sugeruje coś zupełnie odmiennego – powiedział Colin Wilson z ESA. Rozważana jest również możliwość, że Fobos i Demos są pozostałościami większego księżyca, jaki miliardy lat temu mógł krążyć wokół Czerwonej Planety. Mars miał pierścienie jak Saturn. Wskazują na to jego księżyce Skład chemiczny, kształt, wielkość i orbity dwóch satelitów Marsa, Fobosa i Deimosa nie są przypadkowe. Te wydłużone obiekty skalne zryte są kraterami, pozostałością po uderzeniach met... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/047dfdb11fe36b752db39b40d30c5162c2324c5a-7d40966.jpeg" width="938" height="624" alt="Mars pierścienie Podpis: NASA/JPL/Space Science Institute/Gordan Ugarkovic; NASA/Vanit Janthra; kolaż Jan Sochaczewski" title="Mars pierścienie Podpis: NASA/JPL/Space Science Institute/Gordan Ugarkovic; NASA/Vanit Janthra; kolaż Jan Sochaczewski" /> – Już na pierwszych zebranych przez MARSIS danych dostrzegliśmy możliwe ślady nieznanych wcześniej struktur pod powierzchnią Fobosa – twierdzi Andrea Cicchetti. Obraz zebrany przez MARSIS jest zdominowany przez echa z powierzchni księżyca, ale jest tam też coś jeszcze. Zespół analizujący dane z Mars Express nie jest pewien, skąd mogą pochodzić dodatkowe odbicia. Możliwe, że z pomieszanego materiału na powierzchni. Ale mogą również wskazywać na cechy podpowierzchniowe, które mogą dostarczyć wskazówek na temat genezy Fobosa. Być może odpowiedź na to pytanie przyniesie dopiero misja Martian Moon eXploration (MMX). Ma ona wystartować w 2024 r. i pobrać próbki z Fobosa w 2029 r. Misja ma być prowadzona przez Japońską Agencję Kosmiczną (JAXA), ale będzie uczestniczyć w niej również ESA. Polski udział w misjach marsjańskich Być może kwestia pochodzenia księżyców Marsa byłaby już dawno rozstrzygnięta, gdyby nie pewna katastrofa. W 2007 roku miała rozpocząć się misja Fobos-Grunt. Jej lądownik w 2013 roku miał osiąść po niewidocznej z Marsa stronie księżyca. Tam specjalny instrument miał wbić się w grunt i pobrać próbki, które następnie miały zostać przetransportowane na Ziemię. Sam lądownik sondy Fobos-Grunt miał pozostać na Fobosie i prowadzić dalsze badania powierzchni Marsa, jego pola magnetycznego, a także dynamiki zmian atmosferycznych i sezonowych zmian klimatu Marsa. Start misji opóźnił się o cztery lata, a sama sonda został umieszczona na poradzieckiej rakiecie Zenit-2SB. Tym razem to nie rakieta okazała się problemem. Fobos-Grunt wszedł na orbitę Ziemi i rozłożył panele, ale nie wykonał żadnych zaprogramowanych manewrów, a kontakt z nim się urwał. W styczniu 2012 roku sonda spaliła się w atmosferze ziemskiej. Na jej pokładzie znajdował się przyrząd zaprojektowany i wykonany w Polsce, konkretnie w Centrum Badań Kosmicznych PAN. To właśnie penetrator geologiczny CHOMIK miał wgryźć się w powierzchnię księżyca Marsa oraz pobrać próbki jego gruntu. Pobrany materiał, umieszczony w specjalnym pojemniku, miał trafić na Ziemię. Gdyby to się udało, byłby to pierwszy drobny fragment pobrany z księżyca innej planety niż Ziemia. W dodatku byłby to materiał pobrany przez polskie urządzenie. Polscy naukowcy i inżynierowie biorą udział również w misji Mars Express. W jej ramach projektowali i wykonywali tzw. Planetarny Spektrometr Fourierowski (PFS) przeznaczony do otrzymywania charakterystyk widmowych powierzchni i atmosfery Marsa w podczerwieni. Pracowali również przy drugim europejskim orbiterze marsjańskim, czyli Trace Gas Orbiter misji ExoMars. To urządzenie, poza odnalezieniem metanu na Marsie, dało nam też pierwsze zdjęcia Fobosa w technologii 3D. Źródło: ESA. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Ocean na Marsie? Na Czerwonej Planecie odkryto ślady gigantycznego zbiornika wodnego sprzed 3,5 mld lat
Mars jest dziś zimny, suchy i nieprzyjazny. Jednak dane zbierane przez kolejne sondy pokazują, że nie zawsze tak było. Tego, że Czerwona Planeta była niegdyś wodnym światem, dowodzą zdjęcia wykonane 15 lat temu przez wyjątkowo zasłużoną sondę NASA – Mars Reconnaissance Orbiter (MRO).
W tym artykule: Naukowcy znaleźli na zdjęciach ślady marsjańskiego oceanu Do badań wykorzystano dane sprzed 15 lat Kiedy znajdziemy życie na Marsie? Około 3,5 miliarda lat temu na Marsie istniał ocean o powierzchni setek tysięcy kilometrów kwadratowych – twierdzą autorzy artykułu „Paleogeograficzne rekonstrukcje brzegu oceanicznego na Marsie w oparciu o sedymentologię deltową w Aeolis Dorsa”. Został on opublikowany niedawno w czasopiśmie naukowym „Journal of Geophysics Research”. Naukowcy znaleźli na zdjęciach ślady marsjańskiego oceanu Dowodem na to ma być charakterystyczna dla linii brzegowej topografia, jaką badacze zidentyfikowali na licznych zdjęciach satelitarnych powierzchni Marsa. Dzięki nowym metodom analizy danych, naukowcy byli w stanie wytyczyć ponad 6500-kilometrowy ciąg form geologicznych, najwyraźniej wyrzeźbionych przez rzeki. Wykazali, że są to najprawdopodobniej odsłonięte i zerodowane delty rzek lub pasy kanałów podmorskich. Czyli takich wyrzeźbionych na dnie morskim. – Na Ziemi kreślimy historię dróg wodnych, przyglądając się osadom pozostawionym przez płynącą wodę. Nazywamy to stratygrafią. Jest to idea mówiąca, że skoro woda transportuje osady, można zmierzyć zmiany zachodzące na Ziemi, poznając i analizując sposób, w jaki nakładają się na siebie te osady. Dokładnie to samo zrobiliśmy w tym przypadku. Tylko ocenialiśmy skały osadowe nie na Ziemi, lecz na Marsie – powiedział geolog Benjamin Cardenas z Uniwersytetu Stanowego w Pensylwanii. Do badań wykorzystano dane sprzed 15 lat Badacze skorzystali z danych zebranych w 2007 roku przez sondę Mars Reconnaissance Orbiter (MRO). Zespół zastosował analizę grubości, kątów i lokalizacji spiętrzeń osadów w depresji topograficznej na Marsie, znanej jako region Aeolis Dorsa. To miejsce, w którym – zdaniem badaczy – rozciągał się ocean. – Odnaleźliśmy dowody na znaczny wzrost poziomu morza i szybkie przemieszczanie się skał i osadów poprzez rzeki i prądy oceaniczne. Dziś Aeolis Dorsa zawiera najbardziej skoncentrowaną kolekcję spiętrzonych osadów rzecznych, jaka istnieje na Marsie – twierdzi Benjamin Cardenas. Wszystko to wiąże się z poszukiwaniem życia na Marsie. Bo wedle znanej nam biochemii, woda jest niezbędna do powstania życia. Jeśli znajdziemy na naszej najbliższej planecie ślady dawnego życia, może się okazać, że jego powstanie wcale nie jest takim ewenementem. I choć nadal pozostaniemy jedyną cywilizacją w naszym obszarze kosmosu, to kto wie, co czeka na nas dalej? Kiedy znajdziemy życie na Marsie? O komentarz do tego odkrycia poprosiliśmy dr Natalię Zalewską, geolożkę z grupy marsjańskiej Centrum Badań Kosmicznych PAN. – Już w latach 70. na podstawie zdjęć z Vikingów podejrzewano że Mars mógł mieć ocean na półkuli północnej. Wnioskowano to z zauważalnej dychotomii planety, charakteryzującej się nizinami na półkuli północnej i wyżynami na półkuli południowej. Czas istnienia marsjańskiego oceanu określa się w przedziale 4–3,5 mld lat temu, a ten okres geologiczny nazwano Noachianem – wyjaśnia dr Zalewska. – Naukowców intryguje to, czy linia brzegowa pradawnego oceanu mogłaby być odnaleziona. W wielu pracach wskazuje się na granicę obszaru Vastitas Borealis jako linię brzegową hipotetycznego zbiornika wodnego na Marsie. Ostatnie badania wykazały nawet okresy transgresji i regresji oceanu marsjańskiego. Dwóch naukowców – Benjamin T. Cardenas i Michael P. Lamb – przyjrzało się dokładnie obszarowi Aeolis Dorsa. Znajduje się on około 900 km na wschód od krateru Gale, miejsca eksploracji łazika Curiosity. Na podstawie map wysokościowych tego obszaru wykonanych ze zobrazowań CTX DEM (cyfrowe modele terenu), naukowcy przeanalizowali kopalne delty rzek marsjańskich wpływających niegdyś do oceanu, wypełnione osadem z późniejszej transgresji zbiornika – opowiada uczona. Zabójcze promieniowanie na Marsie. Jakiekolwiek „cegiełki życia” mogą znajdować się dopiero 2 metry pod powierzchnią planety Czy – by poznać Marsa – trzeba koniecznie na niego lecieć? Niekoniecznie. Naukowcy bardzo precyzyjnie otworzyli w laboratorium warunki, jakie panują na Czerwonej Planecie. Dzięki temu s... – Ciekawe jest to że wypełniający delty osad tworzy wachlarzowate rozgałęzienia o kilkusetmetrowej grubości. Po Noachianie nastały okresy regresji oceanu, gdzie dominującym czynnikiem na Marsie była erozja. To ona odsłoniła pogrzebane delty, zdzierając osad luźniejszy, a zostawiając wypełnione osadami kanały rzeczne. Dlatego takie formy odkrywane są jako swojego rodzaju płaskowyże. Jak pamiętamy, innym miejscem, badanym przez naukowców jest krater Jezero. To tam został wysłany łazik Perseverance z aparaturą do badania śladów życia w osadach deltowych. Aluwium, czyli osad rzeczny jest bardzo dobrym środowiskiem do hibernowania form życia. Czy je odnajdziemy? To może być tylko kwestią czasu – przewiduje dr Zalewska. Źródło: Pennsylvania State University. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
NASA planuje uderzenie w Marsa. Sonda SHIELD ma wykonać bardzo twarde lądowanie na Czerwonej Planecie
Amerykanie do perfekcji dopracowali lądowanie na Czerwonej Planecie. Wykorzystując nowoczesne spadochrony, masywne poduszki powietrzne i retrorakiety, aż 9 razy posadzili roboty na powierzchni Marsa. Teraz inżynierowie sprawdzają, czy najłatwiejszym sposobem dotarcia do powierzchni Marsa nie jest przypadkiem kontrolowana katastrofa.
W tym artykule: Twarde lądowanie jest możliwe w wielu miejscach Testy zderzeniowe podobne do tych w motoryzacji Elektronika przetrwała symulowane zderzenie Co by się stało, gdybyśmy nie spowalniali szybkiego opadania statku kosmicznego? Zamiast tego można tak skonstruować lądownik, by jego podstawa zadziałała jak strefa zgniotu samochodu i pochłonęła energię silnego uderzenia. Właśnie ten pomysł legł u podstaw eksperymentalnego lądownika o nazwie SHIELD (Simplified High Impact Energy Landing Device). Pracują nad nim inżynierowie z Laboratorium Napędu Odrzutowego NASA (JPL/NASA). Jeśli pomysł okaże się skuteczny, może drastycznie obniżyć koszty lądowania na Marsie, upraszczając operację wejścia w atmosferę i lądowania. Nie bez znaczenie jest fakt, że pozwoli to znacznie poszerzyć obszar, na jakim można posadzić statek kosmiczny. Bo skoro założeniem projektu jest kontrolowane rozbicie się, nie trzeba do tego wybierać możliwie płaskiego i bezpiecznego terenu, tak jak do tej pory. Twarde lądowanie jest możliwe w wielu miejscach – Uważamy, że możemy udać się w trudniejsze, bardziej zdradzieckie obszary. Tam, gdzie nie chcielibyśmy ryzykować próby umieszczenia łazika wartego miliard dolarów, używając do tego aktualnie wykorzystywanych systemów lądowania – powiedział kierownik projektu SHIELD, Lou Giersch z JPL/NASA. – Może moglibyśmy nawet posadzić kilka robotów w różnych trudno dostępnych lokalizacjach, aby zbudować współpracującą ze sobą sieć urządzeń badawczych. Mars ciekawostki. Czy uda nam się go zasiedlić i zmienić w świat przyjazny ziemskiemu życiu? Rdzawo-czerwony Mars to czwarta planeta skalista w Układzie Słonecznym. I jednocześnie ta, z którą mieszkańcy Ziemi wiążą największe nadzieje na kolonizację. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/mars-ciekawostki-czy-uda-nam-sie-go-zasiedlic-i-zmienic-w-swiat-przyjazny-ziemskiemu-zyciu-fot-getty-images-72950f6.jpeg" width="814" height="429" alt="Mars – ciekawostki. Czy uda nam się go zasiedlić i zmienić w świat przyjazny ziemskiemu życiu? (fot. Getty Images)" title="Mars – ciekawostki. Czy uda nam się go zasiedlić i zmienić w świat przyjazny ziemskiemu życiu? (fot. Getty Images)" /> Projekt SHIELD czerpie garściami z rozwiązań tworzonych na rzecz misji NASA Mars Sample Return. Czyli pobrania i przewiezienia na Ziemię próbek marsjańskiej gleby. Pierwszy krok tego programu to łazik Perseverance, który zbiera próbki skał i zamyka je hermetycznych metalowych rurach. Kapsuły będą następnie przetransportowane przez sam łazik lub wysłane na pomoc mu helikoptery. Trafią w ten sposób do miejsca, w którym osiądzie lądownik z rakietą. Ta z kolei ma wynieść ładunek na orbitę. Tam zaś będzie czekał statek kosmiczny, który dostarczy próbki na Ziemię w małej kapsule i bezpiecznie rozbije się w odludnym miejscu. – Jeśli możemy wylądować czymś twardym na Ziemi, dlaczego nie moglibyśmy tego zrobić również na Marsie? – mówi Velibor Ćormarković, członek zespołu SHIELD w JPL. – A jeśli uda nam się wykonać twarde lądowanie na Marsie, będziemy mieć pewność, że lądownik SHIELD będzie mógł pracować na planetach lub księżycach o gęstszych atmosferach. Testy zderzeniowe podobne do tych w motoryzacji Aby przetestować tę teorię, inżynierowie musieli udowodnić, że SHIELD może ochronić wrażliwą elektronikę podczas lądowania. Zespół wykorzystał do tego wieżę zrzutową w JPL w Pasadenie. Postanowił sprawdzić, w jaki sposób hermetyczne kapsuły, analogiczne do tych, w jakich Perseverance umieszcza próbki marsjańskiej gleby, wytrzymają twarde lądowanie na Ziemi. Niemal 27 metrowa platforma, zwana systemem startu dziobowego, może wyrzucić obiekt na powierzchnię z taką samą prędkością, jaką osiąga się podczas lądowania na Marsie. Jak przywieźć z Marsa próbki i nie zanieczyścić Ziemi? NASA zdradza szczegóły misji Mars Sample Return Próbki marsjańskiej gleby i atmosfery mają przylecieć na Ziemię w 2033 r. Misja Mars Sample Return wzbudza jednak wiele niepokoju. Według jej krytyków pandemia pokazała, że sprowadzenie z ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-przywiezc-z-marsa-probki-i-nie-zanieczyscic-ziemi-nasa-zdradza-szczegoly-misji-mars-sample-return-fot-getty-images-5e018b0.jpeg" width="938" height="528" alt="Jak przywieźć z Marsa próbki i nie zanieczyścić Ziemi? NASA zdradza szczegóły misji Mars Sample Return (Fot. Getty Images)" title="Jak przywieźć z Marsa próbki i nie zanieczyścić Ziemi? NASA zdradza szczegóły misji Mars Sample Return (Fot. Getty Images)" /> Ćormarković wcześniej pracował dla przemysłu samochodowego, gdzie testował samochody. W czasie niektórych z tych testów samochody są przyspieszane do dużych prędkości i uderzają w ścianę lub odkształcalną barierę. Istnieje wiele sposobów na osiągnięcie przyspieszenia. Niektóre podobne są do systemu startu dziobowego. – Testy, które przeprowadziliśmy dla SHIELD, są czymś w rodzaju pionowej wersji testów, jakie wykonuje się w przemyśle samochodowym – powiedział Ćormarković. – Ale zamiast ściany, nagłe zatrzymanie jest wywołane uderzeniem w ziemię. Elektronika przetrwała symulowane zderzenie 12 sierpnia zespół inżynierski zebrał się przy stanowisku wieży zrzutowej i rozpoczął testy pełnowymiarowego prototypu składanego tłumika SHIELD. Przypomina on wyglądem odwróconą piramidę z metalowych pierścieni. To właśnie one mają pochłonąć energię uderzenia. Wewnątrz lądownika umieszczono smartfon, radio i akcelerometr. To miało symulować elektronikę, w jaką wyposaża się statek kosmiczny. Upadek trwał zaledwie dwie sekundy. Wyrzutnia dziobowa uderzyła lądownikiem SHIELD w ziemię z prędkością około 177 kilometrów na godzinę. Czyli taką, jaką lądownik marsjański osiąga blisko powierzchni, po spowolnieniu w wyniku oporu atmosfery. Wbudowany akcelerometr ujawnił później, że SHIELD uderzył w podłoże z siłą około 1 miliona niutonów. To tak, jakby z powierzchnią zderzył się przedmiot o masie 112 ton. Po otwarciu prototypu i odzyskaniu symulowanego ładunku elektronicznego zespół stwierdził, że urządzenia pokładowe – nawet smartfon – przetrwały. – Jedynym sprzętem, który został uszkodzony, były elementy z tworzywa sztucznego, ale one nie były cennym ładunkiem – powiedział Giersch. – Ogólnie rzecz biorąc, ten test zakończył się sukcesem! Źródło: JPL. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Łazik Perseverance znalazł na Marsie związki organiczne. Czy to dowód na istnienie marsjańskiego życia?
Trwająca od półtora roku misja łazika Perseverance przynosi kolejne rewelacyjne dane. Badacze poinformowali m.in. o odnalezieniu na Marsie zielonych kryształów. Ale sensację wzbudziły najnowsze dane o związkach organicznych w próbce marsjańskiej gleby.
W tym artykule: Łazik Perseverance pracuje w kraterze Jezero Ślady związków organicznych w marsjańskich skałach Związki organiczne z Marsa będą badane na Ziemi Na Czerwonej Planecie znaleziono zielone kryształy Należący do NASA ciężki łazik Perseverance jest w trakcie swojej drugiej kampanii naukowej. Zbiera próbki rdzeni skalnych na obszarze od dawna uważanym przez naukowców za najlepsze miejsce, w jakim należałoby szukać śladów ewentualnego życia mikrobiologicznego na Marsie. Łazik zebrał cztery próbki z dawnej delty rzeki w kraterze Jezero na Czerwonej Planecie. Dzięki temu całkowita liczba pobranych próbek zwiększyła się do 12. Łazik Perseverance pracuje w kraterze Jezero – Wybraliśmy krater Jezero, ponieważ uważaliśmy, że daje nam on największą szansę na dostarczenie naukowo cennych próbek. Teraz mamy już pewność, że była to trafna decyzja – powiedział Thomas Zurbuchen, zastępca administratora NASA ds. nauki. – Dwie pierwsze kampanie naukowe pozwoliły na pozyskanie bardzo różnorodnych próbek. Próbek, które przewieziemy na Ziemię w ramach planowanej kampanii Mars Sample Return – zapowiedział. Helikoptery odbiorą marsjańskie próbki gromadzone przez Perseverance. Zmiany w misji Mars Sample Return Wraz z rakietą programu Mars Sample Return trafią na Czerwoną Planetę dwa helikoptery podobne do Ingenuity. Mają pomóc łazikowi Perseverance w przewiezieniu na stanowisko startowe zabezpiecz... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/helikoptery-odbiora-marsjanskie-probki-gromadzone-przez-perseverance-zmiany-w-misji-mars-sample-return-fot-nasa-jpl-caltech-public-domain-fcadac8.jpeg" width="938" height="528" alt="Helikoptery odbiorą marsjańskie próbki gromadzone przez Perseverance. Zmiany w misji Mars Sample Return (fot. NASA/JPL-Caltech, public domain)" title="Helikoptery odbiorą marsjańskie próbki gromadzone przez Perseverance. Zmiany w misji Mars Sample Return (fot. NASA/JPL-Caltech, public domain)" /> – Delta ze swoimi różnorodnymi skałami osadowymi pięknie kontrastuje z odkrytymi na dnie krateru skałami magmowymi – powiedział Ken Farley z Caltechu w Pasadenie. – To zestawienie zapewnia nam dogłębne zrozumienie historii geologicznej Marsa i zróżnicowany zestaw próbek. Znaleźliśmy na przykład piaskowiec, który zawiera ziarna i fragmenty skał utworzone z dala od krateru Jezero. A także mułowiec, który zawiera intrygujące związki organiczne – dodał uczony. Ślady związków organicznych w marsjańskich skałach To właśnie odkrycie z mułowca, czyli skały osadowej, najbardziej elektryzuje badaczy. Fragment takiej skały, nazwany przez naukowców „Wildcat Ridge", prawdopodobnie uformował się miliardy lat temu, gdy błoto i drobny piasek osiadły w parującym słonym jeziorze. 20 lipca łazik marsjański zdarł część powierzchni Wildcat Ridge, aby móc przeanalizować obszar za pomocą instrumentu o nazwie Scanning Habitable Environments with Raman & Luminescence for Organics & Chemicals, lub po prostu SHERLOC. Analiza SHERLOC-a wskazuje, że próbki zawierają klasę cząsteczek organicznych, które są skorelowane przestrzennie z cząsteczkami minerałów siarczanowych. Minerały siarczanowe znajdujące się w warstwach skał osadowych mogą dostarczyć istotnych informacji o środowiskach wodnych, w których powstały. Związki organiczne z Marsa będą badane na Ziemi – To oczywiście nie znaczy, że udało się zidentyfikować jednoznacznie związki powstałe z rozpadu roślin lub zwierząt. Wiemy jedynie, że łazik natrafił na związki składające się z węgla i wodoru – mówi dr Anna Łosiak z Instytutu Nauk Geologicznych Polskiej Akademii Nauk. – Na takie związki można trafić na przykład w chondrytach węglistych, kamiennych meteorytach znajdywanych na Ziemi. Można nawet zidentyfikować w nich bardzo skomplikowane struktury chemiczne, w tym cząsteczki podobne do związków chemicznych tworzących nasze DNA. Naukowczyni dodaje, iż dobrą informacją jest, że ilość zidentyfikowanych związków organicznych koreluje z ilością siarczanów. – To wszystko wygląda bardzo obiecująco. Jednak SHERLOC nie da nam bardziej precyzyjnych danych. Musimy czekać na powrót próbki na Ziemię wraz z misją Mars Sample Return. Jestem przekonana, że właśnie próbka pobrana z mułowca będzie jedną z pierwszych poddanych analizie w ziemskim laboratorium – przewiduje dr Łosiak. Na Czerwonej Planecie znaleziono zielone kryształy Nowe informacje nieustannie poszerzają naszą wiedzę o Marsie. Jedna z nich pokazała nawet, że Czerwona Planeta nie jest tak kolorystycznie jednolita. Łazik odnalazł obszary o zielonkawym odcieniu. Konkretnie trafił na zielone kryształy oliwinu. To odkrycie jest niezwykle ważne, ponieważ tego typu skały można datować za pomocą technik radiometrycznych. Takich samych, jakich używamy na Ziemi do datowania bardzo starych skał. W artykule opublikowanym w prestiżowym czasopiśmie „Science” naukowcy misji wyjaśniają, w jaki sposób odkrycie wewnątrz krateru pomogło rozwiązać zagadkę znaną od dawna. Dotyczy ona bogatego w oliwiny obszaru, rozciągającego się od krawędzi krateru Jezero. Marsjański łazik Perseverance od 120 dni ma „pasażera na gapę”. Co nim jest? Ważący ponad tonę łazik od czterech miesięcy wozi ze sobą dodatkowy ładunek. To kamień, który wpadł do jednego z jego kół. Na razie pokonał wraz z Perseverance ponad 8,5 kilometra. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/marsjanski-lazik-perseverance-od-120-dni-ma-pasazera-na-gape-co-nim-jest-fot-nasa-jpl-caltech-a244ff0.jpeg" width="931" height="700" alt="Marsjański łazik Perseverance od 120 dni ma „pasażera na gapę”. Co nim jest? (fot. NASA/JPL-Caltech)" title="Marsjański łazik Perseverance od 120 dni ma „pasażera na gapę”. Co nim jest? (fot. NASA/JPL-Caltech)" /> Oliwin ma duże kryształy i jednolity skład. Uważa się, że powstał z magmy poprzez bardzo powolne wychładzanie oraz proces frakcjonowania w czasie krystalizacji. Czyli powolnego wytrącania różnych rodzajów kryształów ze stygnącej w komorze magmy. Dzięki takim procesom mogą powstawać warstwy skalne bogate w jeden typ minerału. Naukowcy sądzą, że magma w Jezero nie wylała się na powierzchnię, ale bardzo powoli ochładzała się pod ziemią. Stąd duże oliwiny, które z czasem zostały odsłonięte przez erozję. – Oliwiny często znajduje się w meteorytach marsjańskich. Zbierane przez Perseverance dane pozwalają nam lepiej zrozumieć procesy zachodzące na naszej sąsiedniej planecie i połączyć je z naszą wiedzą na temat Ziemi – podsumowuje dr Łosiak. Źródło: NASA. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Tlen na Marsie. Eksperyment MOXIE wytwarza dziennie tyle tlenu, co niewielkie drzewko
Sześć gramów dziennie – tyle tlenu jest w stanie wygenerować z marsjańskiej atmosfery zaprojektowane przez naukowców z MIT urządzenie MOXIE. Duża i wydajniejsza wersja MOXIE może zostać wysłana na Marsa przed misją załogową, aby produkować tyle tlenu, co kilkanaście drzew.
W tym artykule: Tlen na Marsie w tempie 6 gramów na godzinę Musimy wiedzieć, jak wykorzystać kosmiczne zasoby Jak powstaje tlen na Marsie Prowadzony przez MIT Mars Oxygen In-Situ Resource Utilization Experiment (MOXIE) z powodzeniem produkuje tlen na Marsie. Uzyskuje go z bogatej w dwutlenek węgla atmosfery Czerwonej Planety od lutego 2021 r. Wtedy wylądował na powierzchni Marsa w ramach misji łazika Perseverance NASA. Tlen na Marsie w tempie 6 gramów na godzinę W badaniu opublikowanym w sierpniu tego roku w czasopiśmie „Science Advances” naukowcy donoszą, że do końca 2021 roku MOXIE wyprodukował tlen we wszystkich siedmiu seriach eksperymentalnych. Odbywały się one w różnych warunkach atmosferycznych, w tym w ciągu dnia i nocy, oraz w różnych marsjańskich porach roku. W każdym przebiegu instrument osiągnął swój cel produkcji sześciu gramów tlenu na godzinę. To mniej więcej w tyle, ile na Ziemi może wygenerować przez godzinę niewielkie drzewko. To oczywiście niewiele. Dorosły człowiek zużywa w ciągu godziny 35 gramów tlenu. Mimo wszystko specjaliści z MIT odnieśli sukces, a wydajność urządzenia daje nadzieje na więcej. Zanim na Marsa trafi pierwsza misja załogowa, do czego dojdzie najwcześniej w połowie 2035 roku, wydajność urządzenie może zostać znacznie zwiększona. Zdaniem badaczy wyniki aktualnie prowadzonego eksperymentu pokazują, że powiększona wersja MOXIE powinna generować wystarczającą ilość tlenu, aby utrzymać przy życiu załogę misji marsjańskiej. A nawet wytworzyć tlen niezbędny do napędzania rakiety dla powracających na Ziemię astronautów. Łazik marsjański. Jak działał Opportunity i inni kosmiczni zwiadowcy? Łaziki są naszymi pozaziemskimi oczami i uszami, zwiadowcami przemierzającymi inne ciała niebieskie. Chociaż łazik marsjański porusza się wolniej niż żółw, to na razie jedyny sposób na... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/lazik-marsjanski-jak-dzialal-lazik-marsjanski-curiosity-i-inni-kosmiczni-zwiadowcy-fot-nasa-jpl-caltech-1b8bb37.jpeg" width="900" height="670" alt="Łazik marsjański. Jak działał łazik marsjański Curiosity i inni kosmiczni zwiadowcy? (Fot. NASA/JPL-Caltech)" title="Łazik marsjański. Jak działał łazik marsjański Curiosity i inni kosmiczni zwiadowcy? (Fot. NASA/JPL-Caltech)" /> Musimy wiedzieć, jak wykorzystać kosmiczne zasoby Wyniki prowadzonego na Marsie od lutego 2021 roku eksperymentu są też istotne z innego powodu. Są pierwszą demonstrację wykorzystania zasobów znajdujących się na innym ciele niebieskim. Wiemy, że jeśli chcemy budować bazy na Księżycu lub Marsie albo orbitujące stacje-miasta, musimy wykorzystywać do tego zasoby znajdujące się na miejscu. Właśnie dlatego tak ważne jest dokładne zmapowanie Księżyca pod kątem ocenienia zasobów wody. Dlatego naukowcy tak dużą wagę przykładają do regolitu księżycowego lub marsjańskiego. Bo wszystko, każdy zasób naturalny, może być cenny. Weźmy ziemski piasek, taki, jaki znajdujemy na przykład na plażach. Jego podstawowym składnikiem jest krzem. Z niego wykonuje się zarówno szkło, jak i na przykład mikroprocesory. Wszystko zależy od rozwoju technologii. Bo to, co znajduje się na miejscu, musi pozwolić ludziom przetrwać. Oczywiście przetrwać z wykorzystaniem nowoczesnej technologii. Właśnie na tym bazuje projekt stałej, załogowej eksploracji innych ciał niebieskich. Stoi za nim idea zbierania i wykorzystywania naturalnych zasobów planety. W przypadku MOXIE i Marsa mówimy o wykorzystaniu dwutlenku węgla do wytwarzania tlenu. Jak powstaje tlen na Marsie – To pierwsza demonstracja faktycznego wykorzystania zasobów na powierzchni innego ciała planetarnego i przekształcenia ich chemicznie w coś, co byłoby przydatne misji załogowej – mówi zastępca głównego badacza MOXIE prof. Jeffrey Hoffman z Departamentu Aeronautyki i Astronautyki MIT. – W tym sensie jest to całkowicie pierwsze i historyczne wydarzenie. Mars ciekawostki. Czy uda nam się go zasiedlić i zmienić w świat przyjazny ziemskiemu życiu? Rdzawo-czerwony Mars to czwarta planeta skalista w Układzie Słonecznym. I jednocześnie ta, z którą mieszkańcy Ziemi wiążą największe nadzieje na kolonizację. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/mars-ciekawostki-czy-uda-nam-sie-go-zasiedlic-i-zmienic-w-swiat-przyjazny-ziemskiemu-zyciu-fot-getty-images-72950f6.jpeg" width="814" height="429" alt="Mars – ciekawostki. Czy uda nam się go zasiedlić i zmienić w świat przyjazny ziemskiemu życiu? (fot. Getty Images)" title="Mars – ciekawostki. Czy uda nam się go zasiedlić i zmienić w świat przyjazny ziemskiemu życiu? (fot. Getty Images)" /> W jaki sposób MOXIE wytwarza tlen? Pierwszym krokiem jest zaczerpnięcie marsjańskiego powietrza i przefiltrowanie go, co ma wyeliminować zanieczyszczenia. Powietrze jest następnie przepuszczane przez elektrolizer z tlenkiem węgla (SOXE). Instrument ten został opracowany i zbudowany przez OxEon Energy. SOXE elektrochemicznie rozdziela powietrze bogate w CO2 na jony tlenu (O-) i tlenek węgla (CO). Jony tlenu są następnie izolowane i rekombinowane w celu utworzenia O2. Po zmierzeniu parametrów gazu, MOXIE uwalnia go z powrotem do atmosfery Marsa. Od czasu lądowania Perseverance w lutym 2021 r. inżynierowie MOXIE uruchomili urządzenie siedem razy w ciągu roku marsjańskiego. Za każdym razem MOXIE potrzebował kilku godzin na rozgrzanie. Sama produkcja również trwała godzinę. Każdy bieg został zaplanowany na inną porę dnia lub nocy oraz w różnych porach roku, aby sprawdzić, czy MOXIE może dostosować się do zmian w warunkach atmosferycznych planety. Wszystkie próby zakończyły się sukcesem. Źródła: NASA, Science Advances. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.