Czy istnieje zdrowy cukier? Różne jego odmiany inaczej wpływają na zdrowie
Na etykietach produktów spożywczych cukier występuje pod co najmniej 61 różnymi określeniami. Niektóre z nich należy bezwzględnie ograniczać, podczas gdy inne mogą przynosić umiarkowane korzyści zdrowotne.
Spis treści: Cukry naturalne Cukry dodane Miód Syrop klonowy Melasa Jeśli chodzi o składniki żywności, cukier bezapelacyjnie wygrywa w kategorii liczby posiadanych nazw. Istnieje wiele rodzajów cukru i co najmniej 61 różnych określeń, które mogą pojawić się na etykietach pakowanej żywności. Oznacza to, że cukier może skrywać się tam, gdzie najmniej się go spodziewasz. Również pod względem wartości odżywczych nie wszystkie cukry są sobie równe. Niektóre z nich to te, których spożycie lekarze zalecają ograniczać, inne natomiast mogą przynosić umiarkowane korzyści zdrowotne. Cukier w żywności dzieli się na dwie główne kategorie: naturalny i dodany. Cukry naturalnie występujące są integralną częścią produktów takich jak owoce, niektóre warzywa, nabiał czy zboża. Z kolei cukry dodane trafiają do żywności i napojów na etapie produkcji, przetwarzania lub przygotowania. Są one niemal wszechobecne. Analiza 40 tysięcy produktów spożywczych przeprowadzona w Kanadzie wykazała, że aż 66 procent z nich zawierało przynajmniej jeden rodzaj dodanego cukru. – Istnieje wiele różnych rodzajów cukrów dodanych – w tym koncentrat soku owocowego, miód, melasa czy syrop klonowy. Każdy z nich ma własny profil odżywczy. Ostatecznie jednak organizm reaguje na różne typy cukru w podobny sposób – rozkłada je z reguły na glukozę i fruktozę, co prowadzi do wzrostu poziomu cukru we krwi – wyjaśnia dietetyczka Marisa Moore. Badania pokazują jednak, że istnieją subtelne różnice w ich wpływie na organizm, m.in. na poziom glukozy, ciśnienie krwi, stan zapalny czy apetyt. Cukry naturalne Niektóre rodzaje cukru występują naturalnie w pełnowartościowych produktach spożywczych. – Owoce i niektóre warzywa zawierają fruktozę, glukozę i/lub sacharozę w różnych proporcjach – zauważa prof. Lona Sandon. W przeciwieństwie do nich, produkty mleczne – w tym mleko, sery i jogurty – naturalnie zawierają laktozę, natomiast smakowe produkty mleczne mogą zawierać również dodaną fruktozę, glukozę i sacharozę. Eksperci podkreślają, że cukry naturalne zazwyczaj budzą znacznie mniejsze obawy. – Spożywając cukry naturalne, przyjmujemy je jako część całej „matrycy pokarmowej”, wraz z innymi korzystnymi składnikami, takimi jak błonnik i białko – mówi dietetyczka Jackie Newgent. To połączenie może spowalniać ich wchłanianie i wspierać ogólne zdrowie. Dr Heidi J. Silver z Vanderbilt University dodaje, że niestrawny błonnik obecny w produktach roślinnych korzystnie wpływa także na mikrobiom jelitowy. Zgadza się z tym również Marisa Moore: – W owocach cukier jest częścią „pakietu”, który obejmuje także błonnik, witaminę C, antyoksydanty i inne składniki odżywcze – podkreśla. O ile nie masz nietolerancji na te produkty lub lekarz nie zalecił ich ograniczenia, nie ma powodu, by unikać naturalnych cukrów. Cukry dodane Jeśli wsypiesz łyżeczkę cukru, dodasz miód do herbaty bądź posypiesz cukrem kwaśnego grejpfruta, jest to forma cukru dodanego. Jednak większym powodem do niepokoju w przypadku cukrów dodanych jest fakt, że ich wiele różnych rodzajów może być dodawanych do przetworzonej żywności na etapie produkcji lub wytwarzania. Amerykańskie Centra Kontroli i Zapobiegania Chorobom (CDC) zwracają uwagę, że spożywanie zbyt dużej ilości cukrów dodanych może przyczyniać się do zwiększonego ryzyka przyrostu masy ciała lub otyłości, cukrzycy typu 2 oraz chorób serca, a także innych przewlekłych schorzeń. Dzieje się tak nie tylko dlatego, że cukier dodany jest uważany za „puste kalorie”, ale również dlatego, że spożywanie go w znacznych ilościach może wypierać inne korzystne składniki odżywcze. Badania wykazały, że dorośli, w których diecie występuje wyższe spożycie cukru dodanego, mają tendencję do niższego spożycia mikroskładników, takich jak kwas foliowy, magnez, potas, witamina D, selen i cynk. Amerykańskie Towarzystwo Kardiologiczne (AHA) zaleca ograniczenie spożycia cukrów dodanych do maksymalnie 6 procent całkowitej liczby kalorii dziennie. Dla większości kobiet oznacza to około 6 łyżeczek (czyli 25 gramów) cukru dziennie, podczas gdy dla mężczyzn jest to około 9 łyżeczek (czyli 36 gramów) dziennie. Dlatego tak ważne jest wyrobienie sobie nawyku czytania tabeli wartości odżywczych na etykietach żywności. W ten sposób możemy sprawdzić, ile cukru dodanego znajduje się w jednej porcji oraz co ta ilość oznacza w kontekście zalecanej procentowej dziennej wartości dla cukrów dodanych. – Sprawdzanie całkowitej liczby gramów cukru dodanego jest ważne, ale nie zalecam noszenia przy sobie kalkulatora i sumowania danych przez cały dzień – mówi Caroline Passerrello, dietetyczka z University of Pittsburgh. Dobrą zasadą jest wybieranie produktów, w których cukry dodane stanowią 10 procent lub mniej dziennej wartości. Jeśli etykieta wskazuje, że produkt ma 5 procent lub mniej dziennej wartości, oznacza to, że jest on ubogim źródłem cukrów dodanych; 20 procent lub więcej oznacza, że jest ich bardzo dużo. Lista składników na opakowaniu również zdradza, jakie rodzaje cukrów dodanych zawiera produkt. Mogą to być m.in. nektar z agawy, miód, melasa, odparowany sok z trzciny cukrowej, koncentrat soku owocowego, słodziki kukurydziane, a także składniki kończące się na -oza (np. dekstroza, fruktoza, glukoza, maltoza, sacharoza) lub syropy (np. syrop klonowy, kukurydziany, glukozowo-fruktozowy czy słodowy). Co ciekawe, niektóre cukry dodane mogą mieć pewne, umiarkowane korzyści zdrowotne, dlatego warto zwracać uwagę nie tylko na ich ilość, ale także rodzaj. Wśród nich wyróżnia się trzy, które mają najbardziej zauważalne właściwości prozdrowotne. Miód Oprócz słodkiego smaku miód dostarcza więcej składników mineralnych niż zwykły biały cukier, m.in. wapń, miedź, żelazo, magnez, potas i cynk, a także niewielkie ilości witamin, takich jak witamina C czy niacyna. – Nie są to jednak duże ilości, ponieważ spożywamy go zazwyczaj w niewielkich porcjach – podkreśla Marisa Moore. Miód zawiera również przeciwutleniacze, które pomagają neutralizować szkodliwe wolne rodniki, a także może przynosić korzyści zdrowotne, takie jak obniżenie poziomu cukru na czczo, cholesterolu całkowitego oraz „złego” cholesterolu LDL. – Po jego spożyciu wzrost poziomu glukozy we krwi bywa bardziej stopniowy – dodaje dr Heidi J. Silver. Co więcej, miód wykazuje właściwości przeciwbakteryjne i przeciwzapalne, które mogą wspierać m.in. gojenie ran i zdrowie układu oddechowego. Trzeba jednak pamiętać, że wiele dobroczynnych składników znika z miodu wskutek obróbki przemysłowej, takiej jak filtrowanie czy podgrzewanie. Najzdrowszy jest miód kupowany bezpośrednio od pszczelarzy lub z odpowiednimi zaświadczeniami. Natomiast ten dostępny masowo w sklepach często niewiele różni się właściwościami zdrowotnymi od zwykłego cukru. Syrop klonowy To nie tylko dodatek do naleśników czy gofrów. Syrop klonowy pojawia się również w produktach przetworzonych i może być wykorzystywany do pieczenia. Ma przy tym pewne korzyści zdrowotne – zawiera związki fenolowe o właściwościach przeciwutleniających i przeciwnowotworowych, a także aminokwasy i minerały, takie jak wapń, mangan, potas i cynk. Badanie opublikowane w 2024 roku w „Journal of Nutrition” wykazało, że zastąpienie cukrów rafinowanych równoważną ilością syropu klonowego przez osiem tygodni wiązało się z obniżeniem ciśnienia skurczowego oraz poprawą składu mikrobioty jelitowej. Mimo to – jak podkreśla Caroline Passerrello – nadal jest to cukier dodany, dlatego powinien być spożywany z umiarem. Melasa Melasa to gęsty, ciemny syrop często wykorzystywany w wypiekach oraz potrawach wytrawnych. Badania pokazują, że spośród różnych słodzików ciemna melasa i melasa blackstrap mają najwyższą zawartość przeciwutleniaczy. Jest także zaskakująco dobrym źródłem żelaza, wapnia, magnezu, potasu i selenu. Jak jednak zaznacza prof. Lona Sandon, nie powinna być głównym źródłem żelaza w diecie, ponieważ istnieją lepsze opcje. Jackie Newgent dodaje, że śladowe ilości minerałów i przeciwutleniaczy obecne w miodzie, syropie klonowym i melasie sprawiają, że są one nieco lepszym wyborem niż rafinowany biały cukier. Jednocześnie podkreśla, że realny wpływ na zdrowie jest niewielki, ponieważ zazwyczaj spożywamy je w małych ilościach. Natomiast tzw. brązowy cukier praktycznie nie różni się od białego w tych kwestiach. Ostatecznie nie chodzi o to, by obsesyjnie unikać cukru, lecz by świadomie włączać go do diety. Warto spożywać słodkie produkty z umiarem i, gdy to możliwe, wybierać naturalne źródła cukru, takie jak np. jogurt naturalny z owocami. Źródło: National Geographic
Antyczna mikstura z miodu i octu może leczyć oporne infekcje. Badania wykazały skuteczność oksymelu
Mieszanka miodu i octu, znana również jako oksymel, była stosowana w tradycyjnej medycynie od dawna. Teraz naukowcy ustalili, że ta kombinacja może pomóc w leczeniu ran.
W tym artykule: Co to jest oksymel? Oksymel kontra infekcje Dalsze badania nad oksymelem Antyczne receptury we współczesnej medycynie Nowe badania, opublikowane w czasopiśmie „Microbiology”, są pierwszymi kompleksowymi testami działania oksymelu. Tę mieszaninę można zastosować do zwalczania opornych infekcji. Co to jest oksymel? Oksymel (inaczej oxymel) to połączenie miodu i octu, najczęściej owocowego. Nazwa mikstury pochodzi od łacińskich słów oznaczających „kwaśny” i „miód”. O właściwościach oksymelu pisał już rzymski encyklopedysta Marek Porcjusz Katon. Receptury można też znaleźć w farmakopeach spisanych w okresie renesansu. Oksymel od dawna uważany jest za remedium na przeziębienie. Podobno ma działanie przeciwzapalnie, pomaga w przypadku zapalenia zatok i stymuluje układ odpornościowy. Współczesne wersje mikstury często zawierają dodatki. Należą do nich np. czosnek, imbir, chrzan czy zioła. Przepis na taki oksymel można znaleźć m.in. w serwisie MojeGotowanie.pl. Oksymel kontra infekcje Poprzednie badania wykazały, jak skuteczne mogą być niektóre naturalne środki w leczeniu infekcji. Udowodniono m.in., że miód manuka ma właściwości przeciwbakteryjne i wspomaga gojenie ran. Zwykły ocet też jest użytecznym środkiem antyseptycznym. Co na odporność? 15 produktów, które wzmocnią twój organizm – większość z nich na pewno masz w domu Co na odporność, by cieszyć się dobrym zdrowiem? Produkty wzmacniające organizm nie muszą być składnikami bardzo drogimi i trudno dostępnymi. Każdy z nas może dopasować je do swoich upo... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/co-na-odpornosc-15-produktow-ktore-wzmocnia-twoj-organizm-wiekszosc-z-nich-na-pewno-masz-w-domu-e0bc5fc.jpg" width="938" height="528" alt="Co na odporność? 15 produktów, które wzmocnią twój organizm. Większość z nich na pewno masz w domu" title="Co na odporność? 15 produktów, które wzmocnią twój organizm. Większość z nich na pewno masz w domu" /> Jednak substancje te do tej pory stosowano w medycynie oddzielnie. Dopiero dr Erin Connelly, dr Freya Harrison i ich zespół z University of Warwick jako pierwsi zbadali, co dzieje się, gdy połączymy zarówno miód, jak i ocet. – Zauważyliśmy, że w dawnych recepturach często stosowano połączenia miodu i octu do przemywania lub opatrywania ran i obrzęków. To nas zainspirowało – mówi dr Erin Connelly. Infekcje bakteryjne mogą być trudne do leczenia, zwłaszcza powstaje tzw. biofilm. To złożony system bakterii, które mogą ściśle przyczepiać się do powierzchni, takich jak skóra czy błona śluzowa. Bakterie, które tworzą biofilm trudno jest zniszczyć. Nawet najnowsze metody leczenia nie zawsze dają sobie z nim radę. Naukowcy rozpoczęli od zbadania połączenia dwóch farmakologicznych maści miodowych z naturalnym octem lub kwasem octowym. Chcieli dowiedzieć się, jak skuteczne są one w zabijaniu drobnoustrojów i która kombinacja działa najlepiej. Badania przeprowadzono w warunkach laboratoryjnych. Uczeni chcieli również sprawdzić, czy naturalny ocet jest bardziej skuteczny niż sam kwas octowy. Dalsze badania nad oksymelem Badania wykazały, że połączenie dwóch substancji było najlepsze. – Zastosowaliśmy małe dawki miodu i kwasu octowego. Pojedynczo nie byłyby w stanie zabić bakterii. Dawki te są niższe niż te, które pielęgniarki zajmujące się ranami obecnie stosują u pacjentów. Ale kiedy połączyliśmy te niskie dawki, zaobserwowaliśmy, że ginie duża liczba bakterii. To jest naprawdę ekscytujące – mówi dr Freya Harrison. Naukowcy odkryli również, że niektóre naturalne octy mają większą zdolność zabijania bakterii niż równoważna dawka czystego kwasu octowego. Najbardziej interesującym kandydatem do dalszych badań jest ocet z granatu. Jak nasi przodkowie cenili miód? Kradzież miodu i zniszczenie pszczelej rodziny karali śmiercią przez powieszenie Miód był kiedyś bardzo cenny. Jeśli sprawcy kradzieży miodu darowano życie i dopuścił się recydywy, należało mu wyciąć pępek, owinąć wyciągnięte wnętrzności cztery razy wokół ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-nasi-przodkowie-cenili-miod-kradziez-miodu-i-zniszczenie-pszczelej-rodziny-karali-smiercia-przez-powieszenie-fot-kevin-frayer-getty-images-f14ee3a.jpeg" width="938" height="631" alt="Jak nasi przodkowie cenili miód? Kradzież miodu i zniszczenie pszczelej rodziny karali śmiercią przez powieszenie (fot. Kevin Frayer/Getty Images)" title="Jak nasi przodkowie cenili miód? Kradzież miodu i zniszczenie pszczelej rodziny karali śmiercią przez powieszenie (fot. Kevin Frayer/Getty Images)" /> Potrzebne są dalsze badania nad działaniem oksymelu i ustalenie najlepszych kombinacji dawek miodu i octu. Jednak naukowcy proponują, by już teraz rozpocząć badania kliniczne tego specyfiku. Antyczne receptury we współczesnej medycynie To nie pierwszy przypadek, gdy współczesne badania wykazują skuteczność dawnych metod leczenia. Kilka lat temu okazało się, że 1000-letnia mikstura niszczy lekooporne bakterie. Warzywna pasta została opisana jako „maść wzrok naprawiająca” w staroangielskim poradniku medycznym. Z badań wynika również, że pewien gatunek miodu pomaga na opryszczkę. Powstaje on z występującej na terenie Nowej Zelandii rośliny Kunzea ericoides, zwanej po maorysku kānuka. Ta roślina jest podobna do krzewu Leptospermum scoparium, z którego powstaje wspomniany wcześniej miód manuka. Źródło: Microbiology.
Jak nasi przodkowie cenili miód? Kradzież miodu i zniszczenie pszczelej rodziny karali śmiercią przez powieszenie
Miód był kiedyś bardzo cenny. Jeśli sprawcy kradzieży miodu darowano życie i dopuścił się recydywy, należało mu wyciąć pępek, owinąć wyciągnięte wnętrzności cztery razy wokół drzewa – i dopiero wtedy delikwenta powiesić.
W tym artykule: Słowiańscy bartnicy wiedzieli, jak produkować miód bez szkody dla pszczół Zbieranie miodu było niebezpiecznym zajęciem Miód pozwalał zarobić pieniądze i dawał wolność Złodziei miodu karano bardzo surowo. Zabijanie pszczół było zbrodnią Jak pszczoły przeprowadziły się do uli i pasiek Afrykańskie pszczoły zabiły setki ludzi. Dziś nie są już tak groźne W Europie po upadku Rzymu miód nadal chętnie konsumowano. Jednak wypracowane przez Rzymian zasady agrotechniki popadły w zapomnienie. Wrócono do gospodarki rabunkowej, w której najważniejszy był efekt doraźny. Ule wczesnego średniowiecza miały postać stawianych do góry dnem słomianych koszy. Opróżniano je do czysta, skazując rój na zagładę. W rezultacie miód stawał się produktem coraz bardziej deficytowym i drogim. Słowiańscy bartnicy wiedzieli, jak produkować miód bez szkody dla pszczół Na szczęście nie wszędzie tak się działo. Mieszkańcy rozległych puszcz porastających ziemie położone na wschód od Łaby – Słowianie, Bałtowie i niektóre plemiona germańskie – znaleźli sposób pozyskiwania miodu bez niszczenia gniazd pszczelich. Nie budowali uli, lecz w pniach żywych drzew drążyli duże prostokątne dziuple nazywane barciami. Z czasem wyposażyli je w „urządzenia” chroniące przed intruzami. Dla zabezpieczenia przed ptakami, zwłaszcza dzięciołami, przed wlotem do barci wieszali na hakach dębową deskę z dwoma otworami, przez które mogły wlatywać i wylatywać owady. Ten wyjątkowy gatunek miodu pomaga na opryszczkę. Czy wyprze inne leki? Jeżeli przy każdej poważnej zmianie pogody twoja skóra gotuje ci taki nieprzyjemny prezent, to może być dla ciebie dobra wiadomość. Zimą wkładano pod nią słomę lub jedlinę, co chroniło rój przed wymarznięciem. Dużo trudniejsze było zablokowanie dostępu do barci niedźwiedziom. Ale i na to znaleziono sposób. Obok wejścia wieszano na sznurach drewnianą kłodę. Niedźwiedź ją odchylał, wkładał łapę do dziupli i w tym momencie ciężka belka zwana samobitnią wracała, waląc go w głowę. Po kilku próbach ogłuszony miś rezygnował, pozostawiając miód pszczołom i ludziom. Zbieranie miodu było niebezpiecznym zajęciem Praca bartnika wymagała wiedzy, doświadczenia i odwagi. Barcie drążono bowiem wysoko. Jak podaje Aleksander Brückner w „Encyklopedii staropolskiej”, co najmniej od dwóch do czterech sążni, czyli 3,5–7 m nad ziemią. A bywało, że nawet na wysokości 13–15 m. Chodziło o to, by pszczoły gnieździły się w możliwie najbardziej naturalnym dla nich środowisku, co dawało pewność, że nie uciekną. Wdrapanie się do barci było jednak najmniejszym problemem. Pszczelarz korzystał z dwóch długich sznurów, które oplatał wokół pnia i zarzucał na konary. Po jednym, zwanym leziwem, się wspinał. Na drugim mocował niewielką ławeczkę, na której opierając się nogami o drzewo mógł przysiąść. Ten miód to narkotyk. Żeby go zdobyć zbieracze ryzykują życiem Gniazda o szerokości do 2 m trzymają się klifów w dżunglach wschodniego Nepalu. Do i z tych struktur latają olbrzymie pszczoły himalajskie wytwarzające halucynogenny miód, środek psychotr... Gdy się usadowił, przystępował do najbardziej niebezpiecznej części zadania. Musiał wyciągnąć plastry z miodem, a pszczoły broniły gniazda. Zanim więc odsłonił wejście do barci, odurzał owady dymem ze specjalnej fajki bartniczej lub naczynia z lejkiem, w ostateczności z podpalonych szmat. Wciąż był narażony na pożądlenie, ale jeśli zachowywał się umiejętnie, mógł tego uniknąć. Na ziemiach polskich barć przegradzano w połowie jej wysokości drewnianym krzyżakiem, co sprawiało, że pszczoły pracowały na dwóch poziomach. W danym roku opróżniano tylko jeden, więc gniazda nigdy nie niszczono, a leśna pasieka zapewniała ciągłe i regularne dostawy miodu. Słowianie szybko stali się jego głównymi dostawcami na europejskie dwory. Raczyli się nim również Piastowie. Podróżnik Ibrahim ibn Jakub, który w latach 965–966 dotarł do zachodniej Słowiańszczyzny, zapisał, że kraj Mieszka obfituje w ryby, zwierzynę i miody, które pija się jak wino. Miód pozwalał zarobić pieniądze i dawał wolność W feudalnym świecie lasy były własnością króla i szlachty, więc część tego, co w nich zebrano, musiano oddawać panom. A ci bezwzględnie egzekwowali to prawo. W 1086 r. cesarz Henryk IV pisał do arcybiskupa Kolonii: „Jeśli w wyznaczonym czasie Słowianie nie dostarczą miodu, należy ich trzymać w łańcuchach, dopóki swej powinności nie spełnią”. Bartnicy, świadomi swych unikalnych kwalifikacji, potrafili jednak zadbać o swoje interesy. Zrzeszali się w bractwa, broniące ich praw. Nigdy nie zostali sprowadzeni do statusu chłopów pańszczyźnianych, pozostali ludźmi wolnymi. Na czele bractwa stał starosta bartny, którym początkowo mógł zostać każdy, ale od XVII w. już tylko szlachcic. Stanowisko to było prestiżowe i intratne. Starosta odpowiadał za zebranie daniny, ale sam jej nie składał. Miał też prawo do przejęcia części opłat członkowskich i kar pieniężnych orzekanych przez sąd bartniczy, któremu przewodniczył. W grę wchodziły niemałe sumy, gdyż pszczelarze należeli do ludzi zamożnych. Lubisz miód? Bycie pszczelarzem nie jest trudne! We Włoszech to już trend Hodowla pszczół w miastach, nawet na balkonie czy w ogrodzie na dachu, staje się coraz popularniejsza we Włoszech. Wystarczy zainwestować około 400 euro, by rocznie uzyskać nawet 10 kilogram... W XVI i XVII w. garniec miodu (ok. cztery litry) kosztował tyle co krowa – około 20 groszy. Dziś, gdy proporcje te wynoszą co najmniej 30:1 na korzyść zwierzęcia, wydaje się to nieprawdopodobne. Ale w tamtych czasach miód był jedynym tak słodkim produktem dostępnym w Europie. Cukru z buraków jeszcze nie wytwarzano. Znany od czasu wypraw krzyżowych cukier trzcinowy importowano ze Wschodu w symbolicznych ilościach i pojawiał się jedynie okazjonalnie na stołach magnatów. Widziano w nim zresztą bardziej lekarstwo niż produkt spożywczy. Bartnictwo, jak każdy intratny biznes, przyciągało amatorów szybkiego zarobku. Bractwa jednak umiały temu przeciwdziałać. Wszyscy członkowie wprowadzali do urzędowej księgi osobiste symbole, którymi znakowali swoje barcie. Z reguły były to kombinacje wycinanych na korze kresek, krzyżyków, kółek i cyfr. Podrabianie znaków czy wycinanie swoich na należących do kogoś innego było przestępstwem. Wyrok, z reguły wysoką grzywnę, wydawał sąd bartny. Znacznie surowiej karano za kradzież miodu i ścięcie drzewa z barcią, a zniszczenie roju traktowano jak zbrodnię. Złodziei miodu karano bardzo surowo. Zabijanie pszczół było zbrodnią O szczęściu mogli mówić przestępcy, którym wymierzono jedynie drakońską karę pieniężną. Zgodnie z prawem bartnym obowiązującym np. w starostwie łomżyńskim wynosiła ona 10 grzywien, czyli 200 groszy za każdą zniszczoną barć. Była to równowartość rocznej płacy urzędnika i dwukrotność rocznych zarobków nauczyciela. Jeśli złodziej nie posiadał majątku, groził mu stryczek. Wyrok wydawał sąd bartny, a przed egzekucją każdy członek bractwa dotykał sznura, wyrażając w ten sposób aprobatę dla orzeczonej kary. Jeśli w okolicy nie było kata, wybierano dwóch bartników, którzy go wyręczali. Ostateczny dowód na inteligencję owadów. Dwie pszczoły same odkręciły butelkę Wystarczyło zaledwie 10 sekund, by filmik, na którym dwie pszczoły odkręcają butelkę, stał się viralem. Nie brakuje jednak komentarzy, że nagranie zostało sfabrykowane. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/ostateczny-dowod-na-inteligencje-owadow-dwie-pszczoly-same-odkrecily-butelke-fot-getty-images-14a22be.jpeg" width="938" height="625" alt="Ostateczny dowód na inteligencję owadów. Dwie pszczoły same odkręciły butelkę (fot. Getty Images)" title="Ostateczny dowód na inteligencję owadów. Dwie pszczoły same odkręciły butelkę (fot. Getty Images)" /> Recydywistom wymierzano bardziej wyrafinowane kary. W 1664 r. za zniszczenie kilkunastu barci i rojów w okolicy Nowego Sącza przed sądem bartnym stanął niejaki Krzysztof Papuga. Ponieważ już wcześniej przyłapano go na kradzieży miodu, wyrok mógł być tylko jeden. Sprowadzono wykwalifikowanego kata, który wyciął mu pępek, przybił jelita do drzewa i wypatroszył, oprowadzając cztery razy wokół pnia. Potem już martwego powiesił. Kilka lat później w Bieczu odarto żywcem ze skóry i ścięto Kazimierza Cygonika, który splądrował barcie w pobliskiej wiosce Lipniki. W XVIII w. za kradzież miodu nie skazywano już na śmierć. Nadal jednak orzekano tak wysokie grzywny, by wystarczyły na pokrycie z nawiązką szkód wyrządzonych bartnikowi, opłatę dla starosty bartnego i właściciela lasu. Po rozbiorach Rzeczypospolitej bartnicy utracili uprzywilejowaną pozycję. Nie tylko z powodu opresyjnej polityki zaborców. Wraz z rewolucją przemysłową gwałtownie rósł bowiem popyt na drewno i większe zyski niż oddanie lasu w użytkowanie pszczelarzom zaczęła przynosić wycinka drzew. Zwłaszcza, że cena miodu spadała. Jak pszczoły przeprowadziły się do uli i pasiek W 1747 r. niemiecki chemik Andreas Marggraf odkrył, że z buraków cukrowych można wyodrębnić cukier. W 1786 r. Franz Achard opracował metodę jego produkcji na skalę przemysłową. W efekcie władze przestały wydawać pozwolenia na tworzenie nowych barci. Stare stopniowo likwidowano, a ścięte pnie drzew przenoszono bliżej domostw. Tak powstawały pierwsze pasieki. Wygląd pasiek zmienił się radykalnie w połowie XIX w. Ksiądz Jan Dzierżon skonstruował wtedy nowy typ ula, który zrewolucjonizował polskie i światowe pszczelarstwo. Ul miał kształt otwieranej od tyłu szafki, z której jak szuflady można było wysuwać ruchome belki nazywane snozami. Owady budowały na nich plastry, które pszczelarz wyjmował, nie zakłócając życia roju. Po wybraniu miodu przyczepiał do nowych snoz fragmenty plastra, który po wsunięciu do ula pszczoły odbudowywały. Wynalazek Polaka udoskonalił Amerykanin Lorenzo Langstroth, zastępując belki prostokątnymi ramkami. Na tej konstrukcji wzorują się wszystkie współczesne ule. Sekretne życie pszczół. Zdjęcia z drzewa ukazują ich wewnętrzny świat Przeprowadzony przez fotografa eksperyment z gniazdem dzikich pszczół pozwolił uzyskać niespotykane zdjęcia ukazujące , jak te owady bronią się, grzeją, chłodzą i utrzymują kontakty sp... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/1-rurkowatymi-jezyczkami-pszczoly-miodne-z-langen-w-niemczech-siorbia-wode-by-zaniesc-ja-do-gniazda-gdzie-zostanie-uzyta-do-klimatyzacji-f1756d9.jpeg" width="938" height="687" alt="1. Rurkowatymi języczkami pszczoły miodne z Langen w Niemczech siorbią wodę, by zanieść ją do gniazda, gdzie zostanie użyta do klimatyzacji." title="1. Rurkowatymi języczkami pszczoły miodne z Langen w Niemczech siorbią wodę, by zanieść ją do gniazda, gdzie zostanie użyta do klimatyzacji." /> Obaj pszczelarze utrzymywali ze sobą kontakt korespondencyjny, wymieniali się doświadczeniami i wynikami badań. Ponieważ pszczoły miodne przewieźli do Ameryki europejscy osadnicy, trudno było stwierdzić, jaki gatunek najlepiej się sprawdza w nowym środowisku. Langstroth eksperymentował z krzyżowaniem różnych pszczół europejskich, a Dzierżon wysyłał mu matki ze swojej pasieki. Efekty tych poszukiwań były jednak skromne, gdyż o rozmnażaniu pszczół wciąż wiedziano niewiele. Gdy w 1856 r. Dzierżon odkrył, że trutnie rozwijają się z niezapłodnionych jaj, świat naukowy uznał to za niemożliwe, a Kościół – za herezję. Oznaczało to bowiem, że samce pszczół mają matkę, lecz nie mają ojca. Mimo potępienia przez zwierzchników, ksiądz nie odwołał swoich poglądów. Potwierdziły je późniejsze badania i na międzynarodowej konferencji przyrodniczej w 1906 r. teorię partenogenezy (dzieworództwa) trutni uznano oficjalnie za udowodnioną. Dzięki odkryciom szwajcarskiego pszczelarza Françoisa Hubera wiedziano już, że do zapłodnienia młodej królowej matki dochodzi podczas jej lotu godowego. Mimo to podejmowane od początku XX w. próby sztucznej inseminacji nasieniem pobranym od wyselekcjonowanych trutni, by wyhodować pszczoły mniej agresywne i bardziej miododajne, nie przynosiły oczekiwanych rezultatów. Przyczyny niepowodzeń też okazały się zaskakujące. W latach 50. zespół naukowców odkrył, że pszczelej matki nie zapładnia jeden, lecz kilkanaście trutni. Jej potomstwo ma więc wielu ojców! Afrykańskie pszczoły zabiły setki ludzi. Dziś nie są już tak groźne Poznanie tajników procesu zapładniania otworzyło drogę do „udoskonalania” gatunku poprzez inseminację. Dziś pszczoły są łagodniejsze niż w czasach bartników, a praca w pasiece bezpieczniejsza niż w barci. Jednak nie wszystkie eksperymenty zakończyły się powodzeniem. W 1956 r. brazylijski genetyk i entomolog Warwick Kerr postanowił skrzyżować bardzo miododajną pszczołę afrykańską z gatunkami sprowadzonymi do Ameryki Południowej z Europy. Zapowiadał, że wytworzona w ten sposób hybryda zapewni Brazylii pozycję światowego lidera w produkcji miodu. Historia potoczyła się jednak inaczej. Wystarczył moment nieuwagi, by rok później 26 matek i kilkanaście rojów uciekło z obiektu, w którym Kerr prowadził badania. Na wolności owady zaczęły się już bez jakiejkolwiek kontroli rozmnażać i krzyżować z innymi gatunkami. Pszczoły afrykańskie są bardzo agresywne i ekspansywne. Do ataku może je sprowokować hałas, nieznany zapach czy cień padający na gniazdo. Gdy poczują się zagrożone, nie poprzestają na przepędzeniu intruza, lecz ścigają go nawet przez kilometr. W ciągu 20 lat rozprzestrzeniły się w całej Ameryce Południowej, po 30 latach były już w Ameryce Północnej. Według szacunkowych danych pożądliły śmiertelnie ponad tysiąc osób. Zabiły również kilkanaście koni i krów, które jedynie przechodziły obok ich siedlisk. Pogoń za superpszczołą. Czy zdołamy uratować najważniejszego owada zapylającego na świecie? W ramach doświadczalnych badań wpływu środków chemicznych na pszczoły, prowadzonych wspólnie przez Uniwersytet Stanowy Luizjany i Ministerstwo Rolnictwa USA, na ciele pszczoły umieszcza si.. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/naukowcy-odkryli-ze-nawet-minimalne-dawki-pestycydow-moga-wywolywac-u-pszczol-szkodliwe-skutki-fot-claudio-cavalensi-getty-images-49953cc.jpeg" width="938" height="527" alt="Naukowcy odkryli, że nawet minimalne dawki pestycydów mogą wywoływać u pszczół szkodliwe skutki (fot. Claudio Cavalensi/Getty Images)" title="Naukowcy odkryli, że nawet minimalne dawki pestycydów mogą wywoływać u pszczół szkodliwe skutki (fot. Claudio Cavalensi/Getty Images)" /> Z czasem udało się zmniejszyć ich populację i dziś nie stanowią już tak dużego zagrożenia. Podobnie jak ich hodowlane krzyżówki, które obecnie dominują w południowoamerykańskich pasiekach. Poznanie pszczelego genomu pozwoliło bowiem na wyselekcjonowanie do inseminacji osobników najmniej agresywnych. To ważne, że pozwolono im żyć, gdyż nawet dzikie i niebezpieczne pszczoły żyjące w rojach lub samotnie odgrywają niezwykle istotną rolę. Co najmniej 75 proc. wszystkich roślin lądowych jest zapylanych przez owady z rodziny pszczołowatych. W Polsce głównymi zapylaczami są pszczoły miodne, które – według szacunków Greenpeace – zapylają 65 proc. jabłoni, grusz i czereśni oraz jedną czwartą upraw rzepaku. Gdyby ich zabrakło, zbiory owoców zmniejszyłyby się co najmniej o jedną trzecią i ktoś musiałby zastąpić owady. Tak jak już dzieje się w Chinach, gdzie w wielu sadach robotnicy specjalnymi miotełkami muskają kwiaty, starając się je zapylić. To jednak tylko półśrodek, bo chociaż drzewa wydadzą owoce, to nawet najbardziej pracowity Chińczyk z pyłku i nektaru nie wyprodukuje miodu.
Kto wynalazł pszczelarstwo? Jak produkowano miód i hodowano pszczoły w starożytności
Miód podbieramy pszczołom od kilku tysięcy lat. Jednak bardzo długo ludzie nie mieli pojęcia, jak to robić, nie niszcząc przy tym pszczelich rodzin. Dlatego miód był bardzo cenny.
W tym artykule: Pierwsze pasieki powstały w starożytnym Egipcie Starożytni Grecy wiedzieli, jak zwabić pszczoły do nowego ula W starożytnym Rzymie miód był źródłem bogactwa W czasach starożytnych pszczoły były otoczone nimbem tajemnicy Nie wiadomo, kto i kiedy odkrył, że w gniazdach dzikich pszczół kryje się słodki przysmak. Pewne jest to, że pszczoły pojawiły się na Ziemi dużo wcześniej niż ludzie. W 2006 r. w dolinie Hukawng na północy Birmy znaleziono zatopionego w bursztynie owada, którego wiek oszacowano na sto milionów lat. Najstarszy dowód podbierania miodu jest z tej perspektywy bardzo świeży. Odkryto go w 1922 r. w jaskini Araña pod hiszpańską Walencją. To datowane na VII–VI tysiąclecie p.n.e malowidło naskalne przedstawiające postać, która wspina się na skałę lub drzewo, by wybrać z gniazda miód. Wokół niej krąży rój pszczół. To dowodzi, że mimo podwójnego zagrożenia – upadku z wysokości i pożądlenia przez owady – człowiek dla zdobycia miodu był gotów zaryzykować życie. Pierwsze pasieki powstały w starożytnym Egipcie Kilka tysiącleci później miodem raczyły się już elity wszystkich starożytnych cywilizacji. Relief w świątyni faraona Niuserra (zmarłego w XXV w. p.n.e.) przedstawia pieczętowanie dzbana z miodem. Z tekstów na papirusach wynika, że w Egipcie pojawili się pierwsi pszczelarze, którzy budowali pierwsze ule z wikliny lub trzciny obłożonej mułem. Nie przypominały dzisiejszych. Wyglądały jak zalepione od tyłu grube rury. Z jednej strony wlatywały do nich owady, z drugiej – po rozbiciu tylnej ścianki wybierano miodowe plastry. Pozyskany produkt wykorzystywano nie tylko jako luksusowe dobro konsumpcyjne, lecz również jako lek i kosmetyk. Naukowcy odkryli, że gdy pszczoły przelatują nad lustrem, dzieje się coś bardzo dziwnego Francuscy biolodzy powtórzyli słynny eksperyment z pszczołami sprzed prawie 60 lat. Celem było zbadanie, w jaki sposób owady utrzymują wysokość podczas lotu. Miód był składnikiem ponad połowy z 900 egipskich medykamentów, których receptury zachowały się do dziś. Wosku ze stopionych plastrów używano do balsamowania. W czasach Ramzesa II (XIII w. p.n.e.) część wynagrodzenia wypłacano urzędnikom w miodzie. Ceniono go tak bardzo, że na godło Górnego Egiptu wybrano pszczołę! Ponieważ popyt przerastał podaż, faraonowie żądali od podbitych ludów miodowej daniny. By zapewnić regularne dostawy z krajów Bliskiego Wschodu, Egipcjanie udostępnili ich mieszkańcom technologię produkcji miodu. W 2007 r. na stanowisku archeologicznym Tell Rehov w północnym Izraelu odkryto ponad 30 uli zbudowanych tak, jak opisywały to papirusy. To najstarsza zachowana „pasieka” datowana na X w. p.n.e., czyli domniemane czasy króla Salomona. Miód stał się w starożytności synonimem luksusu i dobrobytu. W Biblii aż szesnaście razy Ziemię Obiecaną określa się jako „krainę mlekiem i miodem płynącą”. Starożytni Grecy wiedzieli, jak zwabić pszczoły do nowego ula Z równą atencją traktowali pszczoły dawni Grecy i Rzymianie. Wierzyli, że miód wchodzi w skład ambrozji – pokarmu bogów zapewniającego nieśmiertelność. Ojciec medycyny Hipokrates przekonywał, że najlepsze efekty osiąga się, gdy „pożywienie leczy, a lekarstwo żywi”. Te wymogi najlepiej spełniał miód. Nic więc dziwnego, że stał się składnikiem około 300 receptur opracowanych przez Hipokratesa i jego uczniów. Leczył nie tylko ciało, lecz również umysł, wzmacniając pamięć i intelekt. O wybitnych filozofach i poetach Sofoklesie, Homerze, Demokrycie mawiano, że w dzieciństwie smarowano im usta miodem, dzięki czemu uzyskali nadzwyczajne zdolności oratorskie. Ten wyjątkowy gatunek miodu pomaga na opryszczkę. Czy wyprze inne leki? Jeżeli przy każdej poważnej zmianie pogody twoja skóra gotuje ci taki nieprzyjemny prezent, to może być dla ciebie dobra wiadomość. Grecy – podobnie jak Egipcjanie – budowali ule z wikliny i trzciny obłożonej gliną. Rzymianie preferowali słomę. Zabierali z nich cały zgromadzony miód, co prowadziło do zagłady pszczelej rodziny pozbawionej zapasu pożywienia. Antyczni pszczelarze zdawali sobie z tego sprawę i próbowali prowadzić bardziej racjonalną hodowlę. Nie wiedzieli, jak rozmnażają się pszczoły. Ale zauważyli, że co pewien czas część roju wylatuje z ula i zakłada nowe gniazdo. Dopiero dwa tysiące lat później odkryto, że po zapłodnieniu nowej królowej matki, stara z częścią robotnic przenosi się w inne miejsce. Grecy dość precyzyjnie określili moment, w którym dochodzi do tej tzw. rójki. Nie wybierali miodu, dopóki pszczela rodzina się nie podzieliła. Znaleźli też sposób na to, by nowy rój nie odleciał zbyt daleko. W pobliżu ula, który zamierzali opróżnić, ustawiali nowy. Wejście do niego smarowali miodem, co miało zachęcić wylatujące pszczoły do osiedlenia się właśnie tam. Było to już bardziej zaawansowane pszczelarstwo. W starożytnym Rzymie miód był źródłem bogactwa Metody Greków przejęli i rozwinęli Rzymianie. Ze względu na ogromne zapotrzebowanie na miód pszczelarstwo stało się jedną z najbardziej intratnych gałęzi rolnictwa. Zbiła na nim majątek rodzina Maronów, z której wywodził się słynny poeta Wergiliusz. Autor „Eneidy” poświęcił jedną z ksiąg poematu „Georgiki” urokom pszczelarstwa. Sporo o nim wiedział, ale była to raczej wiedza artysty niż eksperta. To Wergiliusz spopularyzował pogląd, że pszczoły mogą się rodzić w ulu albo powstawać z mięsa martwych zwierząt. „O cud przedziwny, z byków trzew wilgotnych, pszczoły brzęcząc wzlatują rozdzierając boki” – pisał. Okazał się tak przekonujący, że teorię samorództwa owadów traktowano poważnie jeszcze w XVII w. Ten miód to narkotyk. Żeby go zdobyć zbieracze ryzykują życiem Gniazda o szerokości do 2 m trzymają się klifów w dżunglach wschodniego Nepalu. Do i z tych struktur latają olbrzymie pszczoły himalajskie wytwarzające halucynogenny miód, środek psychotr... Bardziej rzeczowy był Lucius Columella (I w. n.e.), autor 12-tomowego dzieła „O rolnictwie”. Nie fantazjował, lecz udzielał konkretnych rad dotyczących hodowli pszczół, rodzajów miodu, rozmieszczania uli, a nawet ochrony owadów przed chorobami. Pszczelarzom to wystarczało – wiedzieli, co należy robić i czego unikać. W czasach starożytnych pszczoły były otoczone nimbem tajemnicy Ale życie pszczół pozostawało dla nich tajemnicą. Najtęższe umysły starożytności okazywały się równie bezradne. Pliniusz Starszy, autor monumentalnej „Historii naturalnej”, przekonywał, że pszczoły nie mają krwi i nie oddychają. Nie wytwarzają też miodu, lecz zbierają go z liści i kwiatów, na które spada z nieba jak deszcz. Żadna dawna cywilizacja nie zdołała przeniknąć pszczelich tajemnic. Większość poprzestała na stwierdzeniu, że zarówno owady, jak i wytwarzane przez nie produkty to dary niebios. Tak twierdzi święta księga hinduizmu Rygweda. Jednego z głównych indyjskich bogów – Wisznu – przedstawiano niekiedy w postaci błękitnej pszczoły siedzącej na kwiecie lotosu. Lubisz miód? Bycie pszczelarzem nie jest trudne! We Włoszech to już trend Hodowla pszczół w miastach, nawet na balkonie czy w ogrodzie na dachu, staje się coraz popularniejsza we Włoszech. Wystarczy zainwestować około 400 euro, by rocznie uzyskać nawet 10 kilogram... Szesnasta sura Koranu nosi tytuł „Pszczoła” (Al-Nahl) i głosi: „Bóg natchnął pszczołę, by sobie zbudowała dom na górach, w drzewach, lub mieszkała w domu, który dla niej człowiek zbudował.(...) ze swego łona wydaje ona płynną istotę rozmaitego koloru, a zawiera ona lekarstwo dla ludzi; widoczny to znak dla tych, którzy rozważają”. Nie wiadomo, kiedy na Półwyspie Arabskim zaczęto budować ule, ale z tych słów wynika, że w czasach Mahometa (VII w. n.e.) była to już umiejętność powszechna.
Pożar katedry Notre Dame zatruł ołowiem miód z Paryża. Bomba z opóźnionym zapłonem?
Podwyższone poziomy ołowiu wykryto w próbkach miodu z paryskich uli, pobranych w zaledwie trzy miesiące po wielkim pożarze katedry Notre Dame. Pożar, który miał miejsce w kwietniu 2019 roku, strawił dach i i iglicę katedry zawierające tony ołowiu. To wtedy trująca substancja zatruła środowisko.
Naukowcy z Pacific Centre for Isotopic and Geochemical Research (PCIGR) przeanalizowali skład 36 próbek miodu pobranych z paryskich uli w lipcu 2019 roku. Chcieli zbadać stężenie szkodliwych metali ciężkich w miodzie, w tym – zawartość ołowiu. Wyniki analizy – opublikowane w ostatnim czasie na łamach Environmental Science & Technology Letters – ujawniły, że w miodzie z uli znajdujących się od strony zawietrznej po pożarze katedry Notre Dame średnie stężenie ołowiu było nawet czterokrotnie większe niż w próbkach pobranych na przedmieściach lub terenach wiejskich otaczających miasto. A także do 3,5 raza większe niż w miodzie paryskim pobranym przed pożarem katedry. – Ze względu na sposób, w jaki wiatr wiał w nocy, kiedy miał miejsce pożar, kierunek przemieszczania się smugi dymu jest dobrze określony. Podwyższone stężenia ołowiu zostały zaobserwowane w miodzie zebranym z uli w obrębie oddziaływania tego dymu – mówi Kate Smith, główna autorka pracy, w rozmowie z portalem phys.org. View oEmbed on the source website Naukowcy porównali miód zebrany trzy miesiące po pożarze z miodem z tej samej lokalizacji z 2018 roku, oraz z próbkami z regionu Auvergne-Rhône-Alpes zebranymi w 2017 roku. Najwyższe stężenie ołowiu – 0,08 mikrogramów na gram – stwierdzono w próbce z ula zlokalizowanego w promieniu pięciu kilometrów na zachód od katedry. Miód paryski sprzed pożaru zawierał 0,009 mikrogramów ołowiu na gram, a miód z Rodanu-Alp zawierał 0,002 do 0,009 mikrogramów ołowiu na gram. Zgodnie z unijnymi normami maksymalna dopuszczalna zawartość ołowiu wynosi 0,10 mikrogramów na gram w przypadku syropów, słodzików i soków. Kilkaset ton ołowiu Za zatrucie miodu ołowiem odpowiada bezpośrednio właśnie pożar katedry. Ołów był bowiem powszechnym materiałem budowlanym w czasach, gdy powstawała katedra Notre Dame, a historia jej budowy sięga przecież XII wieku. Eksperci szacują, że dach i iglica Notre Dame zawierały nawet kilkaset ton ołowiu, którego większość stopiła się w ubiegłorocznym pożarze uwalniając do atmosfery niebezpieczne tlenki ołowiu. Nadal wśród zgliszczy katedry znajdować się może blisko 180 ton ołowiu. – Fakt, że iglica Notre Dame była wypełniona ołowiem, stanowił absolutnie wyjątkową okazję do badań. Udało nam się również wykazać, że miód jest pomocnym wskaźnikiem zanieczyszczenia środowiska. Nic dziwnego, ponieważ zwiększona ilość ołowiu w pyle lub wierzchniej warstwie gleby, które zaobserwowano na obszarach zawietrznych pożaru Notre Dame są silnym wskaźnikiem zwiększonej ilości ołowiu w miodzie – wyjaśnia współautor badań Dominique Weis, dyrektor PCIGR. View oEmbed on the source website Pszczoły miodne żerują w promieniu od dwóch do trzech kilometrów od ula. Dzięki temu zgromadzony przez nie miód może dostarczyć przydatnych informacji na temat warunków środowiskowych panujących na danym terenie. Podczas żerowania pszczoły zbierają kurz i cząsteczki unoszące się w powietrzu, które przedostają się do miodu. Zagrożenie pod kontrolą? O trujących skutkach pożaru katedry Notre Dame donoszono już wcześniej. Jeszcze w sierpniu 2019 roku, a więc zaledwie cztery miesiące po pożarze, Agence Regionale de Sante (Ile-de France) opublikowała bilans wskazujący, że w sąsiedztwie katedry mieszkają i uczą się dzieci, u których przekroczony został dopuszczalny poziom ołowiu we krwi. View oEmbed on the source website Przebadano wówczas blisko 200 dzieci i choć zaledwie u kilku poziom ołowiu we krwi rzeczywiście był powyżej dopuszczalnych norm, organizacja podniosła alarm. Na pewien czas zamknięte zostało m.in. zlokalizowane niedaleko katedry przedszkole, na którego dziedzińcu wykryto niepokojąco wysoki poziom ołowiu. Ostatecznie kontroli poddano wszystkie okoliczne placówki edukacyjno-opiekuńcze. Zarządzono też odkażanie placów i parków. W związku z ryzykiem zatrucia ołowiem pojawił się nawet pomysł, aby katedrę przykryć kloszem i odseparować ją od środowiska – jak to miało miejsce w przypadku reaktora w Czarnobylu zamkniętego betonowym sarkofagiem. Emmanuel Gregoire, pierwszy zastępca mera Paryża, szybko odpowiedział na te propozycje stwierdzając, że zarówno z logistycznego, jak i finansowego punktu widzenia byłaby to misja praktycznie niewykonalna. Niewykluczone, że z trującymi skutkami pożaru Notre Dame będziemy borykać się jeszcze przez lata. Ołów – wdychany z powietrzem bądź przyswajany z pożywieniem – trafia do naszego krwiobiegu i dociera do narządów, powodując zaburzenia w ich działaniu. Zależnie od przyswojonej dawki, skutki zatrucia mogą nie pojawić się od razu.
Ten wyjątkowy gatunek miodu pomaga na opryszczkę. Czy wyprze inne leki?
Jeżeli przy każdej poważnej zmianie pogody twoja skóra gotuje ci taki nieprzyjemny prezent, to może być dla ciebie dobra wiadomość.
Występująca na terenie Nowej Zelandii roślina Kunzea ericoides, zwana po maorysku kānuka daje miód, który ma zbawcze działanie dla borykających się z opryszczką. Przeprowadzone i opisane niedawno przez Medical Research Institute of New Zealand (MRINZ) badanie kliniczne dało obiecujące wyniki. W niedalekiej przyszłości miód z kānuka może stać się alternatywą dla kremów przeciwwirusowych. Wirus opryszczki HSV należy do jednego z najczęstszych, szacuje się, że jego nosicielami jest 80% ludzkości. U większości nie występują objawy chorobowe, jednak u niektórych pojawiają się nawracające kłopoty ze skórą i błonami śluzowymi. Pośród poważniejszych powikłań, które wirus może wywołać warto wymienić zapalenie spojówki i rogówki, skóry oraz opryszczkowe zapalenie mózgu. Istnieje prawdopodobny związek opryszczki z występowaniem raka szyjki macicy. Wirus atakuje błony śluzowe człowieka (stąd często kojarzony jest z wypryskami na ustach oraz narządach płciowych), człowiek jest jego naturalnym środowiskiem występowania. Właściwości zdrowotne miodu są znane od lat. Wykorzystywano go w tradycyjnym ziołolecznictwie, do dziś bywa składnikiem leków i suplementów diety. Ostatnio, wraz z rozwojem „medycznej kontrkultury” (medycyna alternatywna i naturalna) twórcy leków sięgają ponownie po ten sprawdzony składnik. Wśród korzystnych właściwości miodu wymienia się: poprawa samopoczucia, skuteczność w zapobieganiu infekcji, poprawa jakości snu, „detoks” wątroby. Próbki, które badane są przez naukowców nie pochodzą oczywiście z pierwszej lepszej pasieki lub słoika. Te docierające do laboratoriów są sterylne i bogatsze w substancje antybakteryjny. Z Australii i Nowej Zelandii pochodzi także miód uzyskiwany z innego gatunku roślin – mānuka (Leptospermum scoparium), który można dostać w Polsce. Ma on działanie kojące w przypadku ran, ułatwia ich oczyszczanie. Kānuka jest, można powiedzieć, kuzynem tego rodzaju, występuje w pobliżu nowozelandzkich lasów i na wzgórzach. Naukowcy połączyli próbki miodu kānuka z gliceryną i porównali to z mieszanką kremu z 5% akyklowiru. To organiczny związek chemiczny o działaniu antywirusowym. Znajduje się w szeregu leków przeciw opryszczce. Badacze z MRINZ następnie przydzielili po jednej z terapii każdemu z 952 ochotników i ochotniczek. Mieli oni aplikować sobie krem lub miód z gliceryną w ciągu 72 godzin od wystąpienia opryszczki, a potem 5 razy dziennie do momentu zniknięcia problemu skórnego. Po zebraniu informacji o wynikach okazało się, że używający akyklowiru borykali się z symptomami 8-9 dni i mieli otwarte bąble przez 2 dni. Użytkownicy miodu mieli znacznie lepsze wyniki. Warto jednak zaznaczyć, że badanie to nie było tak zwaną podwójną ślepą próbą uznawaną w medycynie za „złoty standard”. Badacze z MRINZ opublikowali swoje wyniki w naukowym BMJ Open co pozwala mieć nadzieję, że takie badania będą jeszcze przeprowadzone.
Ten miód to narkotyk. Żeby go zdobyć zbieracze ryzykują życiem
Gniazda o szerokości do 2 m trzymają się klifów w dżunglach wschodniego Nepalu. Do i z tych struktur latają olbrzymie pszczoły himalajskie wytwarzające halucynogenny miód, środek psychotropowy tak silny, że jego skutki mogą utrzymywać się przez 24 godziny.
Zbieranie tego miodu wydaje się przedsięwzięciem niemożliwym. Czynność ta wymaga od śmiałka wiszącego na wysokości nawet 90 m nad ziemią, mającego pod sobą jedynie drabinę uplecioną z bambusa, szturchania rozgniewanych rojów pszczół. Mimo to dla mężczyzny o imieniu Mauli Dhan skromny zysk, jaki przynosi pozyskiwanie „szalonego miodu”, wygrywa z ryzykiem śmiertelnego pokąsania i spadnięcia w przepaść. Być może Dhan pozostaje bezpieczny, bo miał sen. W plemieniu Kulung, do którego należy, tradycja mówi, że tylko ci, którzy śnili konkretny sen, mogą się poważyć na pozyskiwanie miodu. Dhan miał go w wieku 15 lat. Teraz, po ponad 40 latach regularnego narażania życia, chciałby przejść na emeryturę. Pytanie jednak brzmi: czy ktoś z jego plemienia miał sen? Tekst: Catherine Zuckerman
Ludzie tygrysy – tak nazywani są ci z nepalskiego ludu Rai, którzy zbierają miód największych pszczół świata. I mimo że mogą stracić życie, nie wahają się ryzykować.
Bolo Kesher jest jednym z perengge, zbieraczy miodu. Mimo że wśród Rai, najstarszego z rdzennych ludów zamieszkujących teren dzisiejszego Nepalu, obowiązki są zwykle dzielone między kobiety i mężczyzn, zbieranie miodu to męska domena. – Mój ojciec był perengge, dziadek i ojciec dziadka. Syn będzie kontynuował tradycję – mówi Bolo Kesher, który jest nie tylko przywódcą grupy zbieraczy miodu, ale też szamanem, „tym, który wie”. Wiedza o pszczołach i sztuce zbierania miodu jest przekazywana z pokolenia na pokolenie od niepamiętnych czasów. A tutaj, u podnóża Himalajów, czas się zatrzymał – to samo niezwykłe widowisko towarzyszące zbiorom odbywało się już 30 tys. lat temu, kiedy pierwsi zbieracze miodu stawiali czoła groźnym owadom. Na cześć odwagi i zręczności przodków do dziś o perengge mówi się „ludzie tygrysy”. Według mitycznych opowieści zbierali miód dzięki nadprzyrodzonym mocom. I do dziś trudno uwierzyć, że ich nie mają – szczególnie kiedy w akrobatycznych pozach zwisają na linach, balansując między skałami przez wiele godzin. Tu, na ogromnych klifach u podnóża dachu świata – majestatycznych Himalajów, ma swoje gniazda największa pszczoła na świecie: Apis laboriosa. Niezwykle wytrzymała na panujące tu trudne warunki żyje na wysokościach od 1600 do 3500 m n.p.m. Może być nawet dwa–trzy razy większa od europejskiej pszczoły, a ogromne gniazda, które wije na niedostępnych skalnych urwiskach, mają do dwóch metrów średnicy i mieszczą aż 40 kg miodu. Żeby się do nich dostać, perengge nie wahają się ryzykować własnym życiem. Bolo Kesher zwisa nad przepaścią. Gołymi rękami trzyma bambusową tyczkę, którą wydobywa plastry miodu z pszczelego gniazda, zapierając się bosymi stopami o drabinkę splecioną z lin. Wokół jego twarzy, ledwie przysłoniętej kawałkiem materiału, lata rój rozwścieczonych owadów, ale on wydaje się tego nie zauważać. Zwinnymi ruchami przemieszcza się w górę i w dół, by znaleźć dogodną pozycję. Każdy manewr w powietrzu jest skoordynowany z całą drużyną rebokipe – jak w języku Rai nazywa się tych, którzy zajmują się asekuracją. Całym ciężarem ciała zwisają z drabiny, tak żeby linki były dostatecznie napięte, by po nich przejeść. W ten sposób cała grupa wraz z balansującym w powietrzu guru przemieszcza się między kolejnymi gniazdami. To praca zespołowa i w tych warunkach kluczowa dla powodzenia niebezpiecznej misji. Wszyscy płacą cenę za żniwa, co najmniej w postaci obrzękniętych twarzy i spuchniętych warg, a niektórzy najwyższą: wiele skał nosi imiona tych, którzy stracili tam życie. Ale dla społeczności Rai miód jest cenniejszy niż życie: wytwarza się z niego lekarstwa, używa przy rytuałach, a część sprzedaje – ale przede wszystkim to on jest kluczowym elementem tożsamości perengge. Jednak z roku na rok zbiory są coraz mniejsze. Podobnie jak na całym świecie, nawet w Himalajach populacja pszczół się zmniejsza. A kiedy himalajska pszczoła przestanie wić gniazda na niedostępnych skalnych urwiskach, skutki odczują nie tylko perengge, ale też my wszyscy. Warto wiedzieć: Eric Tourneret – nazywa sam siebie „fotografem pszczół” – the bee photographer. Podróżował po całym świecie, dokumentując pszczoły miodne i zwyczaje ludzi, których życie jest z nimi najbliżej związane: hodowców i zbieraczy miodu. Jego prace były publikowane między innymi w Figaro, Paris Match i GEO. Uwielbia dokumentować naturę, a 25 lat pracy w terenie uświadomiło mu, jak cenne jest środowisko naturalne, którego istnienie zależy od jednego owada – pszczoły.