Rdza pomoże odnaleźć życie w kosmosie. Pierwszym przystankiem Mars
Na Ziemi bakterie „pożerają” żelazo, a śladem po nich pozostaje rdza. Naukowcy udowodnili, że minerały powstające w wyniku działania mikroorganizmów mogą przechowywać ich ślady przez miliardy lat – działa to także na innych planetach. Jak efekty metabolizmu żelaza mogą stać się najlepszym sposobem poszukiwania życia na Marsie i lodowych księżycach zewnętrznego Układu Słonecznego?
Koszmar handlarzy samochodów stał się właśnie błogosławieństwem naukowców zajmujących się kosmosem. Rdza, a wraz z nią minerały powstające w wyniku działania mikroorganizmów utleniających żelazo, to trwały ślad świadczący o obecności bakterii. Dzięki najnowszym technologiom i odkryciom naukowcy są coraz bliżej zidentyfikowania takich sygnatur poza Ziemią. Mikroorganizmy utleniające żelazo i ich znaczenie dla astrobiologów Na Ziemi wiele gatunków bakterii potrafi wykorzystywać żelazo jako źródło energii. Mikroorganizmy utleniające żelazo (tzw. bakterie żelazowe) są niezwykle istotne, gdyż ich metabolizm prowadzi do powstawania trwałych minerałów, takich jak hematyt czy goethyt. Tworzą rdzawe struktury o specyficznym kształcie (skręcone włókna, osłonki rurkowate, sieci filamentów). W przeciwieństwie do cząsteczek organicznych, które szybko ulegają degradacji pod wpływem promieniowania i chemicznych procesów utleniających, minerały żelaza są na tyle stabilne, że „przeżywają” ekstremalne warunki. Dzięki temu stanowią wiarygodne oznaki życia sprzed miliardów lat. Dodatkowo ich unikatowe struktury morfologiczne i chemiczne pozwalają na ich jednoznaczną identyfikację – co ma ogromne znaczenie w misjach eksploracyjnych w kosmosie. Jak bakterie żywią się żelazem? Niektóre bakterie potrafią utleniać żelazo (II) lub redukować żelazo (III), wykorzystując je jako źródło energii – odpowiednio tak, jak ludzie używają tlenu. Bakterie utleniające żelazo przekształcają żelazo (II) w żelazo (III), co prowadzi do powstania charakterystycznych, rdzawych osadów. Z kolei mikroorganizmy redukujące żelazo wykorzystują żelazo (III) jako akceptor elektronów, przekształcając je w żelazo (II). Oba te procesy wiążą metabolizm żelaza z cyklem węgla, azotu, a nawet fotosyntezą. Odkrycia minerałów żelaza na Marsie, Księżycu i lodowych księżycach Jowisza Mars, lodowa Europa (księżyc Jowisza) i Enceladus (księżyc Saturna) to trzy główne cele dla przyszłych misji astrobiologicznych. Każde z tych miejsc oferuje warunki sprzyjające aktywności mikroorganizmów metabolizujących żelazo. Mars, dzięki swojej czerwonej powierzchni bogatej w utlenione żelazo i dowodom na obecność płynnej wody w przeszłości, jest idealnym kandydatem do poszukiwań biosygnatur. Jeżeli życie mikrobiologiczne tam istniało, to mogło wykorzystywać żelazo jako źródło energii, a ślady jego ucztowania mogłyby przetrwać do dziś w osadach skalnych. Na Europie i Enceladusie naukowcy spodziewają się obecności podpowierzchniowych oceanów w kontakcie z bogatymi w żelazo skałami dna. Enceladus wyrzuca cząstki lodowe w przestrzeń przez gejzery na biegunie południowym. Planowane misje kosmiczne mogą analizować te próbki pod kątem obecności biosygnatur żelaza. Nie mniej intrygujące są odkrycia na Księżycu, gdzie zaobserwowano obecność hematytu –pomimo braku tlenu w atmosferze. Wstępna hipoteza zakłada, że tlen przenoszony z Ziemi przez wiatr słoneczny umożliwił utlenienie żelaza na jego biegunach, więc w tym kontekście szansa na znalezienie śladów życia jest znikoma. Nowe podejście do badania kosmosu, czyli AI na ratunek Zastosowanie sztucznej inteligencji w astrobiologii pozwala na szybkie i skuteczne rozpoznawanie charakterystycznych form geologicznych mogących zawierać biosygnatury żelaza. Naukowcy uczą algorytmy na podstawie zdjęć i próbek z ekstremalnych środowisk Ziemi. W ten sposób AI identyfikuje kształty i tekstury typowe dla działalności bakterii żelazowych, odróżniając je od śladów procesów niebiologicznych. Stawka jest wysoka. System badań opracowany przez zespół badawczy prowadzony przez Laurę Teneladę-Osorio z Uniwersytetu w Tybindzie w Niemczech może pozwolić nie tylko na potwierdzenie życia poza naszą planetą, ale także udowodnić, że ta sama chemia, która odpowiada za biosferę Ziemi, działa w całym Układzie Słonecznym. Źródło: Earth-Science Reviews Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
W stolicy Azteków odkryto „smocze szkło”. Zdradza arkana polityki imperium
Obsydian, czyli wulkaniczne „smocze szkło”, trafiał do stolicy Azteków z co najmniej ośmiu miejsc. Najnowsze badania pokazują, jak rozległe były sieci handlowe i jak surowiec ten był wykorzystywany w różnych okresach imperium.
Spis treści: Aztecka świątynia pełna obsydianu Kręte ścieżki obsydianu Nie tylko pełna dominacja. Handel też w cenie Kilkaset przedmiotów wykonanych z obsydianu, określanego czasem jako „smocze szkło”, odkryli archeolodzy w świątyni w stolicy Azteków. Uwagę zwraca niezwykły kolor tego surowca. Obsydian to niezwykły materiał. Jest to szkliwo wulkaniczne, powstałe miliony lat temu w efekcie nagłego zastygnięcia magmy. Odłupanie takiej „skały” skutkuje uzyskaniem narzędzia o bardzo ostrych krawędziach. Na obsydian zwrócili uwagę też pisarze i filmowcy. W powieści „Gra o tron” obsydian miał cudowne właściwości i określono go mianem smoczego szkła. Ale też przedstawiciele starożytnych cywilizacji uważali ten surowiec za niezwykły. Aztecka świątynia pełna obsydianu Naukowcy z Uniwersytetu Tulane i Proyecto Templo Mayor w Meksyk przebadali blisko 800 obsydianowych artefaktów wydobytych z Templo Mayor w Tenochtitlan. Była to najważniejsza świątynia w stolicy Azteków na terenie dzisiejszego Meksyku. Aztekowie używali „smoczego szkła” do produkcji narzędzi i przedmiotów ceremonialnych, ale też przedmiotów używanych na co dzień. Kręte ścieżki obsydianu Badacze chcieli się dowiedzieć, skąd pochodził obsydian złożony w świątyni. Wyniki analiz opublikowali w czasopiśmie „Proceedings of the National Academy of Sciences”. Pochodzenie surowca można było ustalić dzięki zastosowaniu fluorescencji rentgenowskiej (pXRF) – nieniszczącej metody, która identyfikuje geochemiczny „odcisk palca” każdego artefaktu. Co udało się ustalić? Duża część obsydianu pochodziła z wychodni z niezbyt odległego masywu Sierra de Pachuca. Z tego obsydianu o zielonej barwie wykonano m.in. miniaturową broń czy biżuterię. Ale pozyskiwano go też z co najmniej siedmiu innych miejsc, w tym z regionów poza ich granicami politycznymi państwa azteckego, takich jak Otumba, Tulancingo, Ucareo i El Paraíso na terytorium Purépecha w zachodnim Meksyku. Nie tylko pełna dominacja. Handel też w cenie Dlatego naukowcy sądzą, że ich badania rzucają nowe światło na sieci gospodarcze, rytuały i wpływy polityczne imperium Azteków. Wygląda na to, że Aztekowie musieli handlować z ościennymi ludami w celu pozyskania cennego surowca. W badaniu prześledzono również, jak wykorzystanie obsydianu zmieniało się w czasie – od najwcześniejszych faz istnienia miasta około 1375 r. n.e., do jego upadku w 1520 r. n.e.. Podczas wczesnych faz imperium, większa różnorodność źródeł obsydianu pojawiła się zarówno w przedmiotach rytualnych, jak i codziennych. – Narzędzia obsydianowe docierały do stolicy imperium z wielu źródeł za pośrednictwem [wolnego – przyp. red.] rynku, a nie bezpośrednio pozyskane z wychodni – mówi główny autor artykuł Diego Matadamas-Gomora, doktorant na Wydziale Antropologii Tulane. Po skonsolidowaniu władzy około 1430 roku n.e., obsydian do celów rytualnych zaczął być pozyskiwany niemal wyłącznie z nieodległego masywu Sierra de Pachuca. Źródło: PNAS Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
To najstarsza na świecie kopalnia tego wyjątkowego barwnika. Ma prawie 50 tys. lat
Ochra to czerwonawy barwnik stosowany przez ludzi od niepamiętnych czasów. Niemieccy archeolodzy potwierdzili, że najstarsza intensywnie wykorzystywana kopalnia tego surowca ma 48 tysięcy lat. Znajduje się w Eswatini w Afryce.
Spis treści: Afrykańskie kopalnie ochry sprzed tysięcy lat Ochra – wydobycie na masową skalę już tysiące lat temu Barwnik ważny po dziś dzień Pradziejowe sceny polowań w jaskiniach Lascaux we Francji, ceremonie i malowidła na ciele rdzennej ludności na całym świecie oraz średniowieczne dzieła sztuki – wszystkie te miejsca i aktywności łączy ochra. Ten naturalnie występujący, odporny na światło minerał od dawna był używany przez ludzi jako barwnik. Chociaż nie tylko. Teraz międzynarodowy zespół naukowców ogłosili na łamach czasopisma „Nature Communications”, że Jaskinia Lwa (Lion Cavern) w państwie Eswatini (dawniej Suazi) w południowej Afryce jest najstarszym miejscem, w którym wydobywano ochrę. Kopalnie ochry sprzed tysięcy lat w Afryce Eksperci z Uniwersytetów w Missouri w USA i Bergen w Norwegii oraz Niemieckiego Instytutu Archeologicznego (DAI) postanowili przyjrzeć się skali wydobycia ochry przed dziesiątkami tysięcy lat. Przy okazji wykonali datowanie warstw z Jaskini Lwa metodą optycznie stymulowanej luminescencji (OSL). W ten sposób potwierdzili, że miejsce to jest najstarszą kopalnią, która służyła intensywnemu wydobyciu ochry, datowaną na około 48 tysięcy lat. Z tego miejsca pozyskiwano ochrę w kolejnych tysiącleciach. Nie była to zatem jednorazowa akcja wydobywcza. Eksperci nie wykluczają, że w przyszłości uda się zlokalizować jeszcze starsze miejsce, z którego pozyskiwano ochrę dziesiątki tysięcy lat temu. Bo trzeba tu przypomnieć, że nasi przodkowie używali ochry już nawet pół miliona lat temu. Robił to Homo erectus. Ochra – wydobycie na masową skalę już tysiące lat temu Naukowcy przebadali w sumie piętnaście stanowisk archeologicznych w Eswatini. Pobrali z nich ponad 170 próbek minerałów pochodzących z różnych wychodni wykorzystywanych w epoce kamienia. Warto wyjaśnić, że ochra jest zbiorczym określeniem różnych substancji mineralnych bogatych w żelazo, m.in. w limonitu. Skład ochry w Eswatini też bywa różny. Dzięki tak szeroko zakrojonej akcji badacze byli w stanie zrekonstruować regionalne sieci wydobycia, transportu i wykorzystania ochry. Głównym wnioskiem płynącym z artykułu jest to, że chociaż w epoce kamienia w Eswatini istniała wspólna, ponadregionalna społeczność, dla której wydobycie ochry był ważne, to pozyskiwano, przetwarzano i wykorzystywano ją w różny sposób. Lokalne społeczności rzadko transportowały ten minerał na dłuższe odległości. Korzystano raczej z lokalnych źródeł. Barwnik ważny po dziś dzień Wyniki najnowszych badań wskazują na międzypokoleniowe przekazywanie wiedzy o ochrze. Naukowcy zwracają też uwagę na to, że nawet dziś barwnik ten odgrywa ważną rolę w rytuałach. Na przykład w ceremonii ślubnej ludu Nguni (żyjącego w Eswatini) określanej jako kuteka panna młoda jest smarowana czerwoną ochrą i tłuszczem zwierzęcym. Zabieg ten wykonuje starsza kobieta z rodziny pana młodego, aby oznaczyć nowy status dziewczyny w społeczności i umożliwić przodkom męża zlokalizowanie jej właśnie za pomocą ochry. Ochra od tysiącleci miała znaczenie symboliczne. Jedne z najstarszych na świecie szczątków ludzkich w grobach są przyprószone tym barwnikiem. Eksperci uważają, że taka praktyka miała zapewnić zmarłemu lub zmarłej wieczne życie, bo barwnik ten miał symbolizować krew i jednocześnie życie. Ochra ma też konkretne, praktyczne zastosowania. Stanowi dobry dodatek do kleju, ma właściwości antyseptyczne i odstraszające owady. Niektóre rodzaju ochry zawierają jednak substancje toksyczne. Źródło: DAI. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Lonsdaleit to kosmiczny diament. Jest znacznie twardszy od ziemskiego odpowiednika
Co jest twardsze od diamentu? Już dzieci wiedzą, że te rzadkie kamienie szlachetne są najtwardszymi ziemskimi minerałami. Należy jednak podkreślić, że ta wiedza jest już nieaktualna. Lonsdaleit, minerał o kosmicznym pochodzeniu, jest jeszcze twardszy. Jak to możliwe? Czym jest lonsdaleit i jak powstaje? Na każde z tych pytań odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Czym jest lonsdaleit? Odkrycie lonsdaleitu Jak powstał lonsdaleit? Czym lonsdaleit różni się od zwykłego diamentu? To odkrycie może wpłynąć na wiele gałęzi przemysłu W historii Wszechświata niejednokrotnie dochodziło do potężnych kolizji. Niedługo po powstaniu Słońca, gdy powstawały planety Układu Słonecznego, nastąpiło potężne zderzenie planety karłowatej z dużą planetoidą. To wydarzenie miało miejsce miliardy lat temu, a jednak dziś naukowcy mogą analizować jego ślady. Umożliwiają to lonsdaleity – specyficzne sześciokątne diamenty, które cechują się niebywałą twardością. Czym jest lonsdaleit? Ten niezwykły minerał swoją nazwę zaczerpnął od nazwiska brytyjskiej pionierki krystalografii – Dame Kathleen Lonsdale. Była ona pierwszą kobietą w szeregach Towarzystwa Królewskiego w Londynie. Dawniej lonsdaleit był uznawany za odrębny minerał, ale dziś już wiadomo, że jest to polimorficzna odmiana diamentu o sześciokątnej strukturze. Odkrycie lonsdaleitu Ten specyficzny kryształ został opisany po raz pierwszy już w 1967 roku. Opisu dokonano na podstawie próbek pozyskanych z meteorytu odnalezionego w Canyon Diablo w stanie Arizona. Twardszy niż diament, elastyczny jak guma. Odkryto nową formę węgla Skompresowany szklisty węgiel – tak nazywa się substancja uzyskana przez badaczy z Chin i USA. Jej niezwykłe właściwości sprawiają, że może znaleźć zastosowanie w elektronice i kamizel... Przez ponad pięćdziesiąt lat naukowcy nie mogli ustalić, czy rzeczywiście mają do czynienia z nowym minerałem, czy tylko z rzadką formą diamentu. Dopiero niedawno badacze pozbyli się wszelkich wątpliwości w tym temacie. Odnalezione jakiś czas temu kryształy lonsdaleitu były większe od wcześniej odkrytych, a ich wiek może sięgać kilku miliardów lat. O ile wcześniej odkryte okazy mogły powstać w wyniku zderzenia meteorytu z Ziemią, to rekordowo duże znalezisko najprawdopodobniej powstało w przestrzeni kosmicznej, w początkowej fazie istnienia Układu Słonecznego. O jak dużej próbce mowa? Kryształy miały rozmiar ok. jednego mikrona, czyli tysięcznej części milimetra. Tak, w tym kontekście określenie „duże” nie wydaje się być najtrafniej dobranym, ale należy podkreślić, że wcześniej odkryte były ok. tysiąckrotnie mniejsze. Jak powstał lonsdaleit? Zespół badawczy z Uniwersytetu RMIT w Australii, pod kierownictwem Alana Saleka, Andrew G. Tomkinsa i Dougala McCullocha, poddał analizie osiemnaście próbek meteorytów ureilitowych, które mogą być pamiątką po kolizji planety karłowatej z dużą planetoidą sprzed 4,5 mld lat. Ich badania dowiodły, że lonsdaleit mógł uformować się w tych rzadkich pozostałościach ciał niebieskich. Ureility to rzadka grupa meteorytów. Obecnie zalicza się je pierwotnych achondrytów (wcześniej przeważała opinia, że należą do achondrytów). Składają się z ziaren oliwinu i piroksenu, między którymi występuje węgiel w formie grafitu i mikrodiamentów. W ich strukturze występują także ziarna siarczków i metali. Meteoryty ureilitowe należy dzielić na trzy grupy: oliwinowo-ortopiroksenowe, oliwinowo-pigeonitowe i polimiktyczne. Dzięki wykorzystaniu mikroskopii elektronowej, naukowcom udało się namierzyć nienaruszone „plastry” minerału. Na tej podstawie stworzyli migawki formowania lonsdaleitu. Jak ustalili, kryształy o niespotykanej twardości uformowały się w stanie nadkrytycznym, w wysokiej temperaturze i w warunkach wysokiego ciśnienia. Mowa tu zatem o procesie nadkrytycznego osadzania z fazy gazowej, który zaszedł w płaszczu planety karłowatej, tuż po zderzeniu obu ciał niebieskich. Kiedy ciśnienie uległo obniżeniu, a temperatura spadła, część lonsdaleitu została zastąpiona przez zwykły diament. Czym lonsdaleit różni się od zwykłego diamentu? Jak twierdzą badacze, lonsdaleit może być twardszy od diamentu nawet o 58 proc. Jak to możliwe, skoro diament jest najtwardszym naturalnym minerałem w skali Mohsa? Spieszymy z wyjaśnieniem. W zwykłych diamentach atomy węgla układają się w sześciany. Każdy atom znajduje się w równej odległości od czterech sąsiadujących, dzięki czemu struktura minerału cechuje się dużą twardością. Lonsdaleit jest zbudowany nieco inaczej. Analiza cienkich „plastrów” minerału dowiodła, że w tym przypadku atomy węgla układają się w sześciokąty. Wygląda zatem na to, że zachowały oryginalny układ atomów węgla grafitu. Nie jest tajemnicą, że heksagonalna struktura cechuje się wyjątkową wytrzymałością. Dowodzą tego choćby plastry miodu. Sześciokątna struktura jest nadawana wielu materiałom syntetycznym, które mają wykazywać wyjątkową twardość i odporność. To odkrycie może wpłynąć na wiele gałęzi przemysłu Próby stworzenia syntetycznego lonsdaleitu były już podejmowane w przeszłości, ale dopiero to odkrycie pozwoliło naukowcom zrozumieć przebieg tergo procesu. Teraz badacze z RMIT próbują odtworzyć go w warunkach laboratoryjnych. Istnieje wiele gałęzi przemysłu, w których „nieziemska twardość” kosmicznego diamentu jest wysoce pożądana. Wystarczy wskazać choćby na górnictwo, ale nie tylko. Syntetyczny lonsdaleit mógłby być wykorzystywany do wytwarzania supertwardych miniaturowych części ciężkich maszyn. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Gdyby nie kobalt, twój smartfon by nie działał. Cena tego metalu jest jednak wysoka
W Demokratycznej Republice Konga szaleje kobaltowa gorączka, maniacka pogoń za pozyskaniem jak największych ilości tego cennego surowca. Rzadki srebrzysty metal jest kluczowym komponentem ładowalnych baterii litowo-jonowych.
W tym artykule: Kobalt made in DRK Kolonializmu ciąg dalszy? Cenne kruszce zaczęto wydobywać tysiące lat temu Nie tylko kobalt. Węgiel i rewolucja przemysłowa Poza tym kobalt znajduje zastosowanie w wielu innowacyjnych technologiach, mających zasadnicze znaczenie dla obniżenia emisji dwutlenku węgla, które jest niezbędne dla osiągnięcia neutralności klimatycznej. Kobalt made in DRK Katanga na południowo-wschodnim krańcu Demokratycznej Republiki Konga (DRK) posiada największe na naszej planecie zasoby kobaltu. Występują tam też niezwykle bogate złoża innych cennych metali, w tym miedzi, żelaza, cyny, niklu, manganu, germanu, tantalu, wolframu, uranu, złota, srebra i litu. Znajdują się tam od zawsze. Drzemały cicho pod ziemią do momentu, gdy zagraniczne gospodarki nadały im wartość. Nowoczesne technologie tworzą popyt na kolejne metale, które jak się przypadkiem składa, występują w Katandze. Pozostałe regiony Konga też posiadają złoża cennych minerałów. Obce mocarstwa od wieków penetrują wszystkie zakątki kraju, wydzierając mu jego skarby: kość słoniową, olej palmowy, diamenty, drewno, kauczuk… oraz niewolniczą siłę roboczą. Niewiele państw może się poszczycić taką rozmaitością bogactw naturalnych jak Kongo. I nigdzie nie są one równie brutalnie wykorzystywane. Kolonializmu ciąg dalszy? Pogoń za kobaltem przywodzi na myśl okrutne rządy króla Leopolda II, prywatnego właściciela Wolnego Państwa Konga. W latach 1885–1908 bezwzględnie łupił je z kości słoniowej i kauczuku. Osoby obeznane z historią tamtej epoki mogą uznać, że przesadzam, porównując to, co dziś dzieje się w Kongu, z okrucieństwami tamtej epoki. Rzeczywiście, szacuje się, że pod rządami Leopolda II życie straciło trzynaście milionów Kongijczyków, połowa ówczesnej populacji kolonii. Obecnie w wypadkach w kopalniach minerałów i w następstwie zatrucia środowiska w rejonach górniczych umiera kilka tysięcy osób rocznie. Nie zapominajmy jednak, że niewolnicza praca Afrykanów od wieków jest wpisana w tradycję kolonializmu. Współczesne prawo międzynarodowe zakazuje niewolnictwa erga omnes (łac. wobec wszystkich) i jus cogens (łac. norma bezwzględnie obowiązująca). Mimo to najubożsi mieszkańcy Konga nadal są wyzyskiwani przez bogatych i potężnych. Ten fakt stawia pod znakiem zapytania moralne podstawy współczesnej cywilizacji i cofa ludzkość do czasów, gdy wartość życia Afrykanina wyznaczał koszt jego odtworzenia. Powrót do kolonialnej moralności, który sam w sobie stanowi przemoc, odbywa się nie tylko w Afryce, lecz na całym globalnym Południu. Ogromna podklasa ludzkości nadal egzystuje tam w nieludzkich warunkach, wykonując pracę niewolniczą na najniższym szczeblu globalnego ładu gospodarczego. Od czasów kolonialnych zmieniło się znacznie mniej, niż mogłoby się nam wydawać. Dramatyczna sytuacja w kongijskim sektorze górniczym jest niewygodna dla wszystkich interesariuszy długiego łańcucha dostaw kobaltu. Żaden producent smartfonów, tabletów, laptopów czy pojazdów elektrycznych nie chce przyznać, że kobalt w jego urządzeniach pochodzi z kopalni, gdzie dzieci pracują w niebezpiecznych warunkach. Ponadnarodowe koncerny w swoich biuletynach i komunikatach prasowych piszą o przestrzeganiu międzynarodowych norm praw człowieka, polityce zerowej tolerancji dla pracy dzieci i rygorystycznych procedurach due diligence w obszarze pozyskiwania surowców. Ogromna skala zniszczeń powodowanych wydobywaniem kobaltu w imię pozyskiwania energii odnawialnej nie ma analogii we współczesnej historii. Jednak wewnętrznie sprzeczny charakter górnictwa nie jest zjawiskiem nowym. Znaczna część innowacji, które miały kluczowe znaczenie dla rozwoju ludzkości, wiązała się z wydłubywaniem z ziemi metali i minerałów. Cenne kruszce zaczęto wydobywać tysiące lat temu Rewolucja zaczęła się, kiedy około siedmiu tysięcy lat temu ludzie nauczyli się używać ognia do obrabiania kruszcu i zaczęli wytapiać środki płatnicze, ozdoby i broń. Pięć tysięcy lat temu odkryto cynę, którą zaczęto dodawać do miedzi. Tak wynaleziono brąz, pierwszy stop twardszy od poszczególnych jego składników. Epoka brązu przyniosła szybki rozwój metalurgii i w konsekwencji gwałtowny rozwój cywilizacji. Brązu używano do produkcji broni, narzędzi rolniczych i monet. Pojawiły się pierwsze formy pisma, wynaleziono koło, powstała i rozwinęła się cywilizacja miejska. W epoce brązu zaczęto również używać kobaltu do barwienia ceramiki. W epoce żelaza wynaleziono produkowaną z rudy żelaza stal, która posłużyła do wyrobu jeszcze mocniejszych i trwalszych narzędzi oraz broni. Pojawiły się armie i imperia. We wczesnym średniowieczu Europejczycy wymyślili koncesje górnicze. Władza wydawała podmiotom komercyjnym zezwolenie na wydobywanie minerałów na określonym obszarze w zamian za część dochodów. System ten obowiązuje do dzisiaj. Ogromny postęp technologiczny w górnictwie, jaki dokonał się w średniowieczu, zawdzięczamy upowszechnieniu się wynalezionego przez Chińczyków prochu. Górnicy zaczęli go wykorzystywać do wysadzania skał. Niezwykle lukratywny import minerałów, zwłaszcza złota, z Nowego Świata sfinansował renesans i otworzył drogę do rewolucji przemysłowej. Kopalnie w Polsce - najlepsze miejsca do zwiedzania z podziemnymi trasami Kopalnie w Polsce są integralną częścią krajobrazu miejskiego. Najbardziej kojarzą się ze Śląskiem, gdzie przez cały czas wydobywany jest węgiel kamienny. Warto jednak wiedzieć, że "po... Nie tylko kobalt. Węgiel i rewolucja przemysłowa Wydobywany w Europie węgiel umożliwił industrializację wraz ze wszystkimi jej negatywnymi konsekwencjami. Takimi jak zanieczyszczenie środowiska, obniżenie jakości powietrza i przyspieszenie zmian klimatycznych. Rewolucja przemysłowa przyniosła dalsze ulepszenia narzędzi górniczych: mechaniczne świdry ułatwiły eksploatację złóż w twardych skałach, pasy transmisyjne, wagoniki i samochody ciężarowe zastąpiły pracę rąk przy ładowaniu, wyciąganiu na powierzchnię i naziemnym transporcie urobku. Te i wiele innych technologicznych innowacji umożliwiły wydobywanie minerałów na znacznie większą skalę i z głębiej położonych pokładów, niż było to dotychczas możliwe. Na początku XX wieku minerały kopalne były obecne już w niemal każdej dziedzinie życia. Żelaza w postaci stali używano do budowania domów, mostów, statków, pociągów, samochodów i samolotów. Aluminium, cyna, nikiel i inne metale zyskały tysiące zastosowań w przemyśle i rozwiązaniach konsumenckich. Miedź stosowano do produkcji przewodów oraz zespołów obwodów elektrycznych, wyposażenia wojskowego i urządzeń produkcyjnych. Pochodne ropy naftowej dały nam plastik. Zwiększenie wydajności rolnictwa byłoby niemożliwe bez maszyn zbudowanych z wykorzystaniem wydobywanych z ziemi metali. W wartym miliardy dolarów przemyśle wydobywczym dominują dziś węgiel, żelazo, boksyt, fosforany, gips i miedź. Szybko jednak zyskują na znaczeniu pierwiastki, które są niezbędne do produkcji nowoczesnych urządzeń i dla technologii energii odnawialnej. Bogate złoża wielu z nich, przede wszystkim kobaltu, znajdują się w środkowej Afryce. To jest przedruk z książki „Krwawy kobalt. O tym, jak krew Kongijczyków zasila naszą codzienność” autorstwa Siddhartha Kary w przekładzie Hanny Pustuły-Lewickiej, która ukazała się nakładem Wydawnictwa W.A.B.
Tych zagadkowych skamieniałości sprzed pół miliarda lat nie pozostawił żywy organizm. Co to może być?
Sto lat temu w południowo-wschodniej części Stanów Zjednoczonych natrafiono na nietypowe skamieniałości. Długo uważano, że to prehistoryczne gąbki. Jednak teraz pojawiły się dowody wskazujące, że tych śladów nie pozostawił żaden żywy organizm.
W tym artykule: Czy to są żywe organizmy? Jak badano nietypowe skamieniałości Jak powstały skamieniałości z Georgii? To nie są skamieniałości żywych organizmów Wyglądają jak napuchnięte gwiazdy zrobione z kamienia. Albo dobrze wypieczone bułki, którym piekarz próbował nadać oryginalny kształt. Albo trójwymiarowe skamieniałości rozgwiazd z wyjątkowo grubymi ramionami. Opisane wyżej twory odkryto pod koniec XIX wieku w amerykańskim stanie Georgia. W skałach tworzących Formację Conasauga natknął się na nie Charles Walcott. Paleontolog uznał, że ma do czynienia ze skamieniałymi parzydełkowcami. Później wysuwano inne hipotezy. Dziwne kamienne odciski z Georgii miały być prehistorycznymi robakami. Albo najstarszymi rozgwiazdami. Albo meduzami. Ostatecznie nadano im nazwę Brooksella alternata i uznano za skamieniałe gąbki z kambru. Czyli sprzed około 500 mln lat. Czy to są żywe organizmy? Nie wszyscy zgadzali się jednak z tym wyjaśnieniem. Pojawiła się teoria, że dziwne odciski to gazowe bąble uwięzione w skałach. To było pierwsze wytłumaczenie zakładające, że Brooksella alternata nie mają nic wspólnego z żywymi organizmami. Teraz pojawiła się druga taka hipoteza. W czasopiśmie naukowym „PeerJ” ukazał się artykuł grupy naukowców z Uniwersytetu Georgii. Pod kierunkiem paleontolożki Sally Walker przeprowadzili oni szczegółowe badania skamieniałości Brooksella alternata z Formacji Conasauga. Uczeni doszli do wniosku, że mają do czynienia nie z pozostałościami życia kambryjskiego, ale z czymś zupełnie innym. Jak badano nietypowe skamieniałości – Brooksella alternata zaintrygowały mnie z powodu swojego kształtu. W przeciwieństwie do większości skamieniałości, wyglądały jak trójwymiarowe spuchnięte ciasto – opowiada Sally Walker. Tymczasem organizmy takie jak gąbki po milionach lat pozostawiają po sobie ślady całkowicie płaskie. – Tak jakby ktoś przejechał je na drodze – dodaje naukowczyni. By wyjaśnić zagadkę, naukowcy wykonali obrazowanie 3D potencjalnych gąbek i przeprowadzili ich analizę chemiczną. Tomografia komputerowa i mikrotomografia komputerowa „nie dostarczyły żadnych dowodów, że Brooksella alternata to gąbki” – napisali badacze w swoim artykule. Jak powstały skamieniałości z Georgii? Wcześniej przypuszczano, że w Formacji Conasauga znaleziono gąbki szklane (zwane też gąbkami sześciopromiennymi). To gromada morskich zwierząt mogących przybierać różne kształty: kielichów, drzew, dzbanów czy właśnie gwiazd. Ich spikule – czyli igły tworzące szkielet – są krzemionkowe. Jednak szczegółowe porównanie z nimi Brooksella alternata wykazało istnienie wielu poważnych różnic. – Odkryliśmy, że Brooksella alternata nie mają cech charakterystycznych gąbek szklanych – wyjaśniają badacze w swojej pracy. – Brakowało im zwłaszcza opalizujących spikul, z których zbudowane jest ciało tych gąbek – dodali. To nie koniec różnic. Skamieniałości miały coś, co wyglądało jak otwór gębowy – jednak jego ułożenie sugerowało, że znajdował się na spodzie ciała. Dla gąbek nie miałoby to sensu. Ich ciało budową przypomina bowiem worek z otworem na górze. Takie położenie otworu gębowego sugeruje, że Brooksella alternata bliżej było do rozgwiazd. Jednak najstarszy znany przodek dzisiejszych rozgwiazd pojawił się na Ziemi ok. 480 mln lat temu. A więc już po powstaniu skamieniałości z Georgii. To nie są skamieniałości żywych organizmów Czy więc są Brooksella alternata? Zdaniem badaczy to nietypowe konkrecje krzemowe. Konkrecje to charakterystyczne skupiska albo agregaty minerałów. Powstają, gdy minerały stopniowo przyrastają wokół jakiegoś dającego im początek obiektu. Zazwyczaj są kuliste i składają się z widocznych warstw. Różnią się nieco budową chemiczną od skał osadowych, wewnątrz których się tworzą. Fantastyczny świat mieszkańców głębin. Czy przetrwa? Tysiące upartych lokatorów zamieszkuje kamienistą nieruchomość w wąskim pasie wybrzeża nazywanym wattem. Zdaniem badaczy coś, co nazwano Brooksella alternata, ma wszystkie właściwości konkrecji. Różnią się od nich tylko charakterystycznymi płatami, czyli szerokimi ramionami wyglądającymi jak odnóża organizmów żywych. Możliwe jest jednak, że jakieś szczególne cechy występujące na miejscu sprawiły, że powstały tam tak nietypowe konkrecje. Na Marsie np. odkryto bogate w krzem skaliste „kwiaty”. Na Ziemi zaś uderzenie pioruna może stopić piasek kwarcowy i utworzyć fulguryt. To twór przypominający rozgałęziony korzeń, zbudowany ze szkliwa krzemionkowego. Zagadką pozostaje, jak powstały Brooksella alternata. I dlaczego wszystkie te nietypowe konkrecje krzemu powstały tylko w jednym miejscu na świecie? Źródła: ScienceAlert, PeerJ. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
W tym kraju kamienie „ożywają”. Jak wyjaśnić to tajemnicze zjawisko?
„Żywe kamienie” w Rumunii rosną, przemieszczają się, a nawet się „rozmnażają”. To niezwykłe zjawisko, które trudno dokładnie wyjaśnić. Czym są tzw. trowanty?
W tym artykule: Czym są „żywe kamienie” w Rumunii? Naukowcy twierdzą, że trowanty mają zdolność „rozmnażania” się Jak powstały te nietypowe konkrecje? Niektóre trowanty potrafią się przemieszczać Costești to niewielkie rumuńskie miasteczko, położone na południu kraju i na zachód od Bukaresztu. Żyje tam ok. 12 tysięcy mieszkańców, dla których wszechobecne niedźwiedzie, Drakula lub wilkołak, to najmniejsze powody do zdziwienia. Nieopodal miasta znajdują się kamienie, które żyją własnym życiem. Czym są „żywe kamienie” w Rumunii? Dotychczas poświęcano im niewiele rzetelnych badań naukowych, chociaż zwracały uwagę lokalnych i zagranicznych badaczy. W Rumunii nazwano je trowantami (rum. trovanti). A nawet stworzono specjalny park (Muzeul Trovanților), w którym można dowiedzieć się więcej o tych enigmatycznych strukturach. Geolodzy twierdzą, że „żywe skały” są rodzajem konkrecji, czyli agregatu mineralnego, który powstaje wskutek stopniowego narastania minerałów. Co ciekawe, konkrecje występują nie tylko na Ziemi, ale również na innych planetach, m.in. na Marsie. Naukowcy twierdzą, że trowanty mają zdolność „rozmnażania” się Każda z nich wygląda inaczej, a ich kształt zależy od wielu czynników. Minerały tworzącej się konkrecji narastają wokół dowolnego obiektu w skale. Przyrastanie odbywa się zawsze od środka na zewnątrz. Trowanty zazwyczaj mają kulisty lub owalny kształt, chociaż zdarzają się wyjątki. Tajemnicze skały sprzed 3,48 mld lat najstarszym dowodem istnienia życia na Ziemi Naukowcy przeprowadzili nowe analizy potwierdzające, że formacje skalne z północno-zachodniej Australii są pochodzenia biologicznego. Czyli że stanowią pozostałość mikroorganizmów, któr... Naukowcy uważają, że trowanty są konkrecjami piaskowca, które pokrywa twarda warstwa piasku. Badania wykazały, że te struktury rosną o kilka centymetrów co 1000 lat. W Costești znajdziemy konkrecje różnej wielkości. Najmniejsze potrafią zmieścić się w dłoni, co oznacza, że są najmłodsze. Bo nowe „żywe skały” powstają regularnie, wskutek swoistej formy rozmnażania. Jak powstały te nietypowe konkrecje? Uczeni odkryli, że po opadach deszczu trowanty pęcznieją, a na ich powierzchni powstają okrągłe narośle. Później odrywają się one od skały i tworzą niezależne formy. – Historia powstania trowantów jest raczej prosta. Około siedem milionów lat temu na tym obszarze znajdowała się delta rzeki. Na równinie tej występowały osady, przede wszystkim piaskowce i mułowce, które były zbierane z całego kontynentu przez prehistoryczną rzekę. Z czasem substancje mineralne zaczęły rozpuszczać się w roztworach, co umożliwiła cyrkulacja wody – wyjaśnia Florin Stoican, rumuński badacz i zarządca Parku Narodowego Buila-Vanturarita, w którym również można spotkać trowanty. Naukowcy potwierdzają: to najgorętsza skała, którą odkryto na Ziemi Po raz pierwszy została odkryta w 2011 roku. Drobna skała znajdowała się w kraterze uderzeniowym Mistastin w Kanadzie. Wieloletnie badania wykazały, że osiągnęła temperaturę 2370 stopni C... – Te minerały były jak cement i „sklejały” różne cząstki osadowe. Współcześnie możemy wyróżnić trowanty o zróżnicowanym składzie. Jedne powstają z piaskowca, a inne ze żwiru – dodaje Stoican. Niektóre trowanty potrafią się przemieszczać Pozostaje również pytanie, dlaczego rumuńskie „żywe skały” potrafią się poruszać? Naukowcy twierdzą, że to zjawisko nie jest niczym niezwykłym. Do takiej sytuacji dochodzi również po ulewnych opadach deszczu. W konkrecji zachodzi wówczas reakcja chemiczna, która powoduje wzrost ciśnienia. To zaś przekłada się na zwiększenie struktury i zmianę kształtu. Niekiedy dochodzi do przesunięcia środka ciężkości, co sprawia, że kamień się przemieszcza. Trowanty można znaleźć nie tylko w Costești, ale na całym terytorium Rumunii. Nietypowe konkrecje występują między innymi: w okolicach Chiojdu, niedaleko Feleacu, w Ulmet, na Wyżynie Transylwańskiej, w pobliżu Munții Berzunți, niedaleko żwirowni w Hăşdat, nieopodal wioski Viişoara, w pobliżu wsi Clit, w górach Mezeş, na lewym brzegu Tazlău, w pobliżu wsi Domneşti. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Skąd się biorą dziwne anomalie magnetyczne na Księżycu? Naukowcy twierdzą, że odkryli przyczynę fenomenu
Badanie próbek skał księżycowych przywiezionych na Ziemię pozwoliło postawić nową hipotezę dotyczącą jednej z zagadek Księżyca. Anomalie magnetyczne na naszym naturalnym satelicie mogą być rezultatem wielkich kosmicznych bombardowań, twierdzą naukowcy.
W tym artykule: Nowe próbki z Księżyca Skąd się wziął magnetyt na Księżycu Ile jest kraterów na Księżycu? Od czasu, gdy na Ziemię przywieziono po raz pierwszy księżycowy regolit, minęło ponad pół wieku. Mimo to tamte próbki nadal skrywają tajemnice. Niektóre ze skał mają nawet 3 mld lat i, jak wykazano, musiały zostać uformowane w silnym polu magnetycznym. W czasie misji Apollo przeprowadzano też pomiary pola magnetycznego na powierzchni Księżyca. Okazało się, że istnieje, choć jest bardzo słabe, i że różni się w zależności od miejsca pomiaru. Skąd się bierze? W przypadku Ziemi silne pole magnetyczne wytwarza obracające się płynne jądro, które składa się z przewodzącego prąd żelaza. Księżyc nie ma jednak płynnego jądra. By wyjaśnić dziwne namagnesowanie regolitu, stawiano już bardzo różne hipotezy. Nowe próbki z Księżyca Najnowsza została właśnie opisana na łamach czasopisma naukowego „Nature Communications”. Jej autorem jest geochemik Zhuang Guo z Instytutu Geochemii Chińskiej Akademii Nauk. Zagadka błyszczącego kolorowego żelu z Księżyca rozwiązana Pamiętacie może ”dziwną, przypominającą żel” substancję znalezioną niemal rok temu na ciemnej stronie Księżyca? Naukowcy zdołali ustalić, czym faktycznie jest mieniąca się wieloma... Zespół badaczy pod jego kierunkiem przeanalizował skład chemiczny księżycowej gleby, która została zebrana przez chińską sondę Chang’e 5. Sonda ta, wysłana na Księżyc dwa lata temu, przywiozła z powrotem 1,73 kg regolitu księżycowego. Badania chińskich naukowców wykazały, że zawierał niewielkie ilości magnetytu mikroskopijnej wielkości. To minerał bardzo rzadko znajdowany w próbkach pochodzących z Księżyca. Stanowi odmianę rudy żelaza, wykazującą silne właściwości magnetyczne. Magnetyt został znaleziony wewnątrz okrągłych ziaren siarczku żelaza, przypominających roztopione krople. Skąd się wziął magnetyt na Księżycu Zdaniem badaczy to właśnie magnetyt stanowi klucz, wyjaśniający anomalie magnetyczne obserwowane na powierzchni ziemskiego satelity. Jak napisali w pracy, „ich genezę można wyjaśnić, rozpatrując mechanizm uformowania się i charakterystyki rozmieszczenia magnetytu na Księżycu”. Co to oznacza? Naukowcy spróbowali wyjaśnić, jak doszło do tego, że magnetyt z gleby księżycowej jest właśnie w takiej postaci, w jakiej odkryto go w próbkach. Ich zdaniem jego obecność w ziarnach siarczku żelaza to efekt bombardowania powierzchni satelity przez planetoidy. Ile jest kraterów na Księżycu? Ich skutki można zobaczyć nawet z pomocą amatorskich teleskopów. Księżyc cały usiany jest kraterami powstałymi w wyniku uderzeń. Są ich tysiące. W tej chwili lista opracowana przez Międzynarodową Unię Astronomiczną zawiera 9137 pozycji. Ponad 1500 z nich udało się datować. Kratery stanową najważniejsze i najliczniejsze elementy topografii Księżyca. Temperatura na Księżycu: czy jest zabójcza dla człowieka? Dlaczego astronauci muszą mieć kombinezony? Okazuje się, że temperatura na Księżycu osiąga jeszcze większe wahania dobowe, niż wcześniej sądzono. W ciągu księżycowego dnia, panuje tam ekstremalny upał, a w nocy – niewiarygodny... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/temperatura-na-ksiezycu-czy-jest-zabojcza-dla-czlowieka-dlaczego-astronauci-musza-miec-kombinezony-fot-heritage-space-heritage-images-getty-images-c17ed25.jpeg" width="938" height="472" alt="Temperatura na Księżycu: czy jest zabójcza dla człowieka? Dlaczego astronauci muszą mieć kombinezony? (fot. Heritage Space/Heritage Images/Getty Images)" title="Temperatura na Księżycu: czy jest zabójcza dla człowieka? Dlaczego astronauci muszą mieć kombinezony? (fot. Heritage Space/Heritage Images/Getty Images)" /> Badania chińskich uczonych sugerują, że magnetyt powstał w reakcjach chemicznych, jakie mogły zajść w warunkach powstałych w rezultacie uderzeń asteroid w Księżyc. Czyli w wysokiej temperaturze i pod wysokim ciśnieniem. Już wcześniej sugerowano, że to meteoryty spadające na Księżyc wzbogaciły jego powierzchnię w materiały ferromagnetyczne (czyli w naturalny sposób namagnesowane). Teraz badacze wskazują, że siła uderzeń powodowała przekształcanie się tych substancji w mikroskopijne cząstki magnetytu. Uważają także, że jest go więcej w regolicie niż dotychczas szacowano. Jego badanie może wyjaśnić magnetyczne anomalie związane z jego powierzchnią. Źródła: Science Alert, Nature Communications. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
W tym meteorycie odnaleziono dwa minerały, których nigdy nie widziano na Ziemi
Meteoryt po raz pierwszy zidentyfikowano w 2020 roku w Somalii. Po dwóch latach badań naukowcom udało się odkryć, że pozostałość ciała niebieskiego składa się m.in. z dwóch minerałów, których nigdy nie widziano na naszej planecie.
W tym artykule: Naukowcy zidentyfikowali dwa nieziemskie minerały Badania mogą rzucić światło na geologiczną historię asteroidy Meteoryt El Ali trafił do Chin, gdzie może wkrótce zostać sprzedany El Ali, zwany również jako Zmrok (ang. Nightfall) to ważący 15,2 tony meteoryt, który w mieszkańcy Somalii znają od pokoleń. Jednak po raz pierwszy jako pozostałość ciała niebieskiego, która spadła na Ziemię, został zidentyfikowany w 2020 roku. Naukowcy z kanadyjskiego Uniwersytetu Alberty w Egmont analizowali 70-gramową próbkę meteorytu, aby zbadać jej skład. Uczeni odkryli, że w tym niewielkim fragmencie znajdują się dwa minerały, których nigdy wcześniej nie widziano na Ziemi. Naukowcy zidentyfikowali dwa nieziemskie minerały Nowe minerały to elalit oraz elikinstantonit. Pierwszy nazwano na część samego meteorytu oraz miasteczku, nieopodal którego go odkryto. Drugi z kolei nazwę zawdzięcza badaczce NASA Lindzie Elkins-Tanton, wiceprezes ASU Interplanetary Initiative, profesor w Szkole Badań Ziemi i Kosmosu Uniwersytetu Stanowego Arizony. O nowo odkrytych związkach chemicznych badacze poinformowali podczas Sympozjum Eksploracji Kosmosu, które odbyło się 21 listopada na Uniwersytecie Alberty. Czemu diamenty są cenne? Jak powstaje rubin? Poznajcie sekrety minerałów i szlachetnych kamieni Kamień kamieniowi nierówny, ale nie ma chyba takiego, który nie znalazłby żadnego zastosowania. Jak powstają i co z nimi robimy? – Już na samym początku, gdy zaczęliśmy badania nad meteorytem, wiedziałem, że w jego wnętrzu znajdują się nowe minerały. To było niesamowite. Większość czasu spędziliśmy na identyfikacji tych związków chemicznych – mówi dr Chris Herd, profesor na wydziale nauk o ziemi i atmosferze z Uniwersytetu Alberty. Uczony zwraca uwagę na to, że chociaż minerałów w naturalnej postaci nigdy nie widziano na naszej planecie, to nie były nauce nieznane. Bardzo podobne minerały zostały syntetycznie stworzone w laboratorium w latach 80. Badania mogą rzucić światło na geologiczną historię asteroidy Meteoryt El Ali należy do grupy meteorytów żelaznych i składa się z drobnych kawałków krzemianów. Ma ponad dwa metry średnicy, co czyni go jednym z największych i najcięższych pozostałości ciał niebieskich, które spadły na naszą planetę. Meteoryty tego rodzaju zbudowane są z metalicznego żelaza o dużej zawartości niklu. Ze względu na ze względu na wielkość kryształów dzielą się na: heksaedryty, oktaedryty, ataksyty. Kanadyjscy naukowcy zwracają uwagę, że minerały mogą rzucić nowe światło na to, w jakich warunkach formułują się m.in. asteroidy. – Nigdy nie podejrzewałem, że będę zaangażowany w opisywanie zupełnie nowych minerałów tylko dlatego, że badam meteoryt. Teraz na podstawie Eli Ali możemy spróbować przeanalizować procesy geologiczne oraz geologiczną historię asteroidy – twierdzi prof. Hard. Meteoryt El Ali trafił do Chin, gdzie może wkrótce zostać sprzedany Badacze twierdzą, że analiza pierwiastków może również przynieść odpowiedzi na pytanie, jakie zastosowanie w naszym świecie mogą mieć nieziemskie związki chemiczne. Co więcej, badacze podkreślają, że badają odłamek meteorytu w kontekście trzeciego nowego minerału. Chińczycy znaleźli na Księżycu nowy minerał i zdobyli ważne informacje o paliwie jądrowym. Planują księżycową ofensywę Chińska zrobotyzowana misja księżycowa Chang'E-5 odkryła na powierzchni Księżyca nie tylko wodę. W przewiezionych na Ziemię próbkach naukowcy znaleźli nowy, nieznany dotąd minerał. To p... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/chinczycy-znalezli-na-ksiezycu-nowy-mineral-i-zdobyli-wazne-informacje-o-paliwie-jadrowym-planuja-ksiezycowa-ofensywe-fot-beijing-research-institute-of-uranium-geology-4929ed2.jpg" width="938" height="528" alt="Chińczycy znaleźli na Księżycu nowy minerał i zdobyli ważne informacje o paliwie jądrowym. Planują księżycową ofensywę (fot. Beijing Research Institute of Uranium Geology)" title="Chińczycy znaleźli na Księżycu nowy minerał i zdobyli ważne informacje o paliwie jądrowym. Planują księżycową ofensywę (fot. Beijing Research Institute of Uranium Geology)" /> Naturalnym mogłoby się wydawać, że naukowcy postanowią zbadać inne fragmenty El Ali. Być może w tych innych częściach meteorytu znajduje się więcej nieznanych pierwiastków. Jest jednak duży problem. Nie wiadomo dokładnie, gdzie meteoryt się teraz znajduje. Niektórzy twierdzą, że pozostałość ciała niebieskiego trafiła do Chin. Naukowcy wyrazili swoje zaniepokojenie tym faktem, ponieważ meteoryt może zostać sprzedany prywatnej osobie. A wtedy dostęp do niego będzie bardzo utrudniony. Źródło: Uniwersytet Alberty. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Chińczycy znaleźli na Księżycu nowy minerał i zdobyli ważne informacje o paliwie jądrowym. Planują księżycową ofensywę
Chińska zrobotyzowana misja księżycowa Chang'E-5 odkryła na powierzchni Księżyca nie tylko wodę. W przewiezionych na Ziemię próbkach naukowcy znaleźli nowy, nieznany dotąd minerał. To przezroczysty kryształ, który nazwano changesite-(Y). Pierwsze od 1976 sprowadzone na Ziemię próbki księżycowego regolitu pozwoliły też uzyskać ważne dane dotyczące obiecującego potencjalnego paliwa termojądrowego – helu-3.
W tym artykule: Nowy minerał odkryty na Księżycu Księżyc może być źródłem paliwa termojądrowego Chiny zapowiadają nowe, ambitne misje księżycowe Chińczycy zaczynają dominować w wyścigu kosmicznym Chińczycy są trzecim narodem, który dokonał odkryć geologicznych na Księżycu. Według chińskiej agencji prasowej Xinhua, nowy minerał changesite-(Y) jest rodzajem bezbarwnego przezroczystego kryształu kolumnowego. Został odkryty na podstawie analizy księżycowych cząstek bazaltu, której dokonał zespół badawczy z Beijing Research Institute of Uranium Geology. Nowy minerał odkryty na Księżycu Przeanalizowana próbka – i potwierdzona przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Mineralogiczne jako nowy minerał – została znaleziona wśród 1731 g księżycowego regolitu. Próbkę tę przywiózł na Ziemię statek misji Chang’E 5 w 2020 r. Były to też pierwsze próbki księżycowego gruntu, jakie trafiły na Ziemię po roku 1976, czyli od czasu radzieckiej misji Łuna 24. Nowy minerał changesite-(Y) otrzymał nazwę na cześć mitologicznej chińskiej bogini Księżyca. Jest minerałem fosforanowym i tzw. kryształem kolumnowym. Odnaleziona przez badaczy cząstka jest monokrystaliczna i ma promień około 10 mikronów. Księżyc może być źródłem paliwa termojądrowego Próbki pobrane przez robotyczną misję Chang’E 5 przyniosły też pewne obiecujące dane na temat zawartości rzadkiego i cennego helu-3 w regolicie księżycowym. Hel-3 jest uważany za potencjalne paliwo do fuzji jądrowej. Niestety, na Ziemi jest go bardzo niewiele. Temperatura na Księżycu: czy jest zabójcza dla człowieka? Dlaczego astronauci muszą mieć kombinezony? Okazuje się, że temperatura na Księżycu osiąga jeszcze większe wahania dobowe, niż wcześniej sądzono. W ciągu księżycowego dnia, panuje tam ekstremalny upał, a w nocy – niewiarygodny... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/temperatura-na-ksiezycu-czy-jest-zabojcza-dla-czlowieka-dlaczego-astronauci-musza-miec-kombinezony-fot-heritage-space-heritage-images-getty-images-c17ed25.jpeg" width="938" height="472" alt="Temperatura na Księżycu: czy jest zabójcza dla człowieka? Dlaczego astronauci muszą mieć kombinezony? (fot. Heritage Space/Heritage Images/Getty Images)" title="Temperatura na Księżycu: czy jest zabójcza dla człowieka? Dlaczego astronauci muszą mieć kombinezony? (fot. Heritage Space/Heritage Images/Getty Images)" /> Teoretycznie reakcja syntezy deuteru i helu-3 wyzwoliłaby 164,3 megawatogodzin energii na gram helu-3. To ponad cztery razy więcej niż w przypadku reakcji rozszczepienia uranu, wykorzystywanego w elektrowniach jądrowych. Deuteru mamy pod dostatkiem w wodzie morskiej. Co najważniejsze, ani hel-3, ani jego produkty reakcji nie są radioaktywne, więc skończyłyby się problemy z usuwaniem odpadów jądrowych. Uważa się, że powierzchnia Księżyca zawiera aż 1,1 mln ton helu-3. Według International Policy Digest, zasoby te warte są około 1,5 biliarda dolarów. Ale ważniejsze jest coś innego – dają szansę na prawdziwą transformację energetyczną. Zdaniem szefa chińskiego programu eksploracji Księżyca Ouyanga Ziyuana, „każdego roku trzy misje promów kosmicznych mogą przywieźć wystarczającą ilość paliwa dla wszystkich ludzi na całym świecie”. Chiny zapowiadają nowe, ambitne misje księżycowe Nowe odkrycia oraz cicha rywalizacja ze Stanami Zjednoczonymi sprawiły, że Chińczycy ogłosili zaawansowany program eksploracji naszego naturalnego satelity. Liu Jizhong, dyrektor Centrum Eksploracji Księżyca i Programu Kosmicznego CNSA, powiedział w wywiadzie udzielonym CCTV, że nadrzędnym celem tych misji jest stworzenie podstaw pod księżycową stację badawczą. – Istnieje wiele problemów technologicznych, z którymi należy się zmierzyć – powiedział Liu. – Jednak dzięki fundamentom, które zbudowaliśmy i doskonałemu zespołowi wierzę, że odniesiemy sukces. Pierwszą z nowych misji będzie Chang’E 6. To statek, który został początkowo zbudowany jako kopia zapasowa dla księżycowej misji powrotnej Chang’E 5 z 2020 r. Lot Chang'e 5 zakończył się sukcesem, więc rezerwowy statek kosmiczny ma być wykorzystany do pierwszej w historii próby pobrania próbek z niewidocznej strony Księżyca. Chińska Narodowa Agencja Kosmiczna nie podała jeszcze harmonogramu misji. Kolejny statek – Chang’E 7 – będzie celował w południowy biegun Księżyca. Czyli w obszar wyznaczony do lądowania misji amerykańskiego programu Artemis. Misja będzie składać się z orbitera, lądownika, łazika, satelity przekaźnikowego i małego robotycznego detektora. Ten ostatni będzie skonstruowany tak, by móc wskakiwać do kraterów księżycowych i poszukiwać wody na Księżycu. Orzeł wylądował. Dlaczego program Apollo i lądowanie na Księżycu zmieniły historię eksploracji kosmosu? Lądowanie na Księżycu miało być główną wygraną wielkiego kosmicznego wyścigu pomiędzy USA a ZSRR. Zapoczątkowało go pierwsze udane wystrzelenie na orbitę sztucznego satelity. Program ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/orzel-wyladowal-dlaczego-program-apollo-i-ladowanie-na-ksiezycu-zmienily-historie-eksploracji-kosmosu-fot-nasa-newsmakers-a2a60c4.jpeg" width="938" height="667" alt="Orzeł wylądował. Dlaczego program Apollo i lądowanie na Księżycu zmieniły historię eksploracji kosmosu? (fot. NASA/Newsmakers)" title="Orzeł wylądował. Dlaczego program Apollo i lądowanie na Księżycu zmieniły historię eksploracji kosmosu? (fot. NASA/Newsmakers)" /> Chang’E 8 zostanie uruchomiony pod koniec dekady. Jego celem będzie przetestowanie technologii druku 3D i wykorzystania lokalnych zasobów. Chińczycy zaczynają dominować w wyścigu kosmicznym Chiny planują też własną Międzynarodową Stację Badań Księżycowych (ILRS), którą chcą prowadzić we współpracy z Rosją. Projekt ma rozpocząć się w latach 30. Problemem jest jednak finansowanie stacji. Chińska Republika Ludowa raczej nie ma problemów z wyłożeniem odpowiedniej sumy. Natomiast Rosja nie jest finansowo stabilnym partnerem. Mimo wszystko wiele wskazuje na to, że jesteśmy w trakcie nowej kosmicznej olimpiady. Tylko teraz walka o hegemonię w przestrzeni wokółziemskiej nie przebiega już na linii USA–ZSRR. Obecnie to Chiny konkurują z całą resztą świata. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Woda na Marsie – co się z nią stało? NASA: może być „uwięziona” w minerałach
Gdzie zniknęły oceany pokrywające niegdyś powierzchnię Czerwonej Planety? Rozwiązanie zagadki proponuje nowa teoria dotycząca geologii Marsa.
W tym artykule: Woda na Marsie – kiedy zniknęła? Woda na Marsie – czy jest uwięziona w minerałach? Woda na Marsie – czy można ją odzyskać? Skorupa Marsa może kryć olbrzymie ilości wody. Podobnie jak skorupa ziemska, czego dowodzą odkrycia dotyczące możliwości utrzymywania się H2O w postaci wodorotlenków uwięzionych w minerałach na naszej planecie. W zależności od sposobu liczenia, w marsjańskich skałach może kryć się od 30 do niemal 99 proc. wody, która znajdowała się na planecie 3,7 mld lat temu. Było jej tam wówczas tyle, że oceany i jeziora miały od 100 do 1500 metrów głębokości. Woda na Marsie – kiedy zniknęła? Czy zdołamy przekształcić kiedyś Marsa w drugą Ziemię? Obecnie istnieje kilka planów umieszczenia astronautów i osadników na Marsie. Ale jeśli naprawdę chcemy tam kiedyś zamieszkać, będziemy musieli przeprowadzić gruntowną transformację plan... Nadal nie wiadomo, dlaczego woda na Marsie znikła. Od dawna przyjmowano, że stało się to po utracie pola magnetycznego Czerwonej Planety. Doprowadziło do tego szybsze niż w przypadku Ziemi wystygnięcie zewnętrznego jądra planety, a to jądro wytwarza magnetosferę. Mars stracił wówczas swoją atmosferę. A z nią także wodę, która po prostu została „wywiana” w przestrzeń kosmiczną. Jednak nowe badanie, przeprowadzone na zlecenie NASA, sugeruje coś innego. Woda na Marsie – czy jest uwięziona w minerałach? – Uważamy, że zewnętrzny płaszcz Marsa tworzą minerały, w których krystalicznej strukturze uwięziona została woda – tłumaczy dziennikarzom geolożka i badaczka planet Eva Scheller, główna autorka analizy opublikowanej w magazynie “Science”. Analiza sugerująca, że woda na Marsie nie „uleciała”, a została zatrzymana w minerałach, jest ciekawą propozycją rozwiązania wieloletniej zagadki. Co ważniejsze jednak, daje nadzieję dla przyszłych osadników na Marsie. Już dzisiaj dysponujemy technologią pozwalającą odzyskać wodę z minerałów. A woda to życie i źródło cennych gazów – tlenu i wodoru. Perseverance: rok na Marsie. Co udało się odkryć marsjańskiemu łazikowi NASA? Od udanego lądowania na Czerwonej Planecie najnowszego łazika – laboratorium NASA, czyli Perseverance – mija rok. Przez ten czas robot wielkości SUV-a i jego przyjaciel, pierwszy marsjański... Skupieni na poszukiwaniu wodoru naukowcy z Scheller na czele przyjęli w trakcie swoich badań, że woda na Marsie znikła między 4 a 3,7 mld lat temu. Weryfikując teorię o uciekaniu wody w przestrzeń kosmiczną, szukali na powierzchni planety deuteru, czyli ciężkiego wodoru. Od zwykłego wodoru ten izotop różni się masą jądra. Ma w nim zarówno proton, jak i neutron. Zwykły, lekki wodór ma w jądrze tylko proton. Gdyby woda faktycznie miała uciekać w przestrzeń wokół Marsa, na powierzchni powinno być więcej deuteru, niż go tam do tej pory odkryto. Woda na Marsie – czy można ją odzyskać? Założenie, że woda w postaci wodorotlenków została uwięziona w marsjańskich minerałach jest teorią wymagającą dalszego potwierdzenia. Jednak dobrze tłumaczy ona obecną proporcję deuteru do wodoru na powierzchni planety. Scheller i jej zespół uznali, że „część wody została w minerałach, a reszta uleciała”. W zależności od obliczeń, ta część w minerałach może stanowić od 1/3 do niemal całej wody jaka była kiedyś na Marsie. Najnowsze obliczenia dotyczące wody uwięzionej w skorupie ziemskiej i na jej powierzchni przedstawiają to w proporcjach 1,86 do 4,41. Prędkość dźwięku na Marsie jest inna niż na Ziemi. Co zaskakujące – różna dla różnych wysokości. „To unikalne doświadczenie słuchowe” Czerwona Planeta nadal kryje przed nami wiele niespodzianek. Jedna z nich została właśnie przypadkowo odkryta. Chodzi o prędkość dźwięku. Badając najniższą warstwę marsjańskiej atmosfe... W przypadku Ziemi wulkany mogą prowadzić recykling wody, topiąc minerały i uwalniając wodór i tlen z powrotem do atmosfery. Mars jest zimny i suchy, nie ma płyt tektonicznych. To, co utknęło w skałach skorupy, już tam pozostało. Źródło: Science.
Naukowcy potwierdzają: to najgorętsza skała, którą odkryto na Ziemi
Po raz pierwszy została odkryta w 2011 roku. Drobna skała znajdowała się w kraterze uderzeniowym Mistastin w Kanadzie. Wieloletnie badania wykazały, że osiągnęła temperaturę 2370 stopni Celsjusza.
W tym artykule: W wyniku uderzenia planetoidy wytworzyły się rekordowo wysokie temperatury Struktura cyrkonów to cenne źródło wiedzy o przeszłości Najnowsze badania potwierdzają dotychczasowe ustalenia Badania mogą być cenne w kontekście eksploracji kosmosu Skała po raz pierwszy została opisana przez naukowców w 2017 roku na łamach „Earth and Planetary Science Letters”. Już wtedy mogliśmy mówić o przełomie. Okazało się bowiem, że powstała w wyniku uderzenia planetoidy skała, jest dużo gorętsza niż większość ziemskiego płaszcza. W wyniku uderzenia planetoidy wytworzyły się rekordowo wysokie temperatury W Kanadzie, na półwyspie Labrador w prowincji Nowa Fundlandia znajduje się krater uderzeniowy o średnicy 28 kilometrów. Powstał w wyniku uderzenia planetoidy ok. 36 milionów lat temu. Obecność cyrkonu wokół krawędzi krateru sugeruje, że zderzenie ciała niebieskiego z naszą planetą wytworzyły temperatury nawet 2370°C. Zakrzywienie czasoprzestrzeni – skąd się bierze? Jak grawitacja wpływa na przestrzeń i czas Teoria względności opracowana przez Alberta Einsteina przewiduje, że grawitacja to zakrzywienie czasoprzestrzeni. Każda masa zmienia trajektorię pobliskich ciał. Sprawia też, że w jej pobli... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/zakrzywienie-czasoprzestrzeni-skad-sie-bierze-jak-grawitacja-wplywa-na-przestrzen-i-czas-fot-getty-images-8599e17.jpeg" width="938" height="613" alt="Zakrzywienie czasoprzestrzeni – skąd się bierze? Jak grawitacja wpływa na przestrzeń i czas (fot. Getty Images)" title="Zakrzywienie czasoprzestrzeni – skąd się bierze? Jak grawitacja wpływa na przestrzeń i czas (fot. Getty Images)" /> Michael Zanetti, profesor z Washington University St. Louis 5 lat temu odnalazł skałę wielkości pięści, która wytworzyła się na skutek uderzenia meteorytu. Co ciekawe, krater Mistastin przypomina kratery, które znajdują się na Księżycu. Właśnie dlatego, naukowcy bardzo często prowadzą tam testy łazików, które później zostają wysłane na naszego naturalnego satelitę. Struktura cyrkonów to cenne źródło wiedzy o przeszłości Naukowcy przeprowadzili analizę skały. Okazało się, że zawiera ślady cyrkonów. To niezwykle cenne minerały, które krystalizują się pod wpływem ekstremalnie wysokich temperatur. Uczeni podkreślają, że ich struktura jest bardzo istotnym źródłem informacji. Pomaga bowiem ustalić warunki, jakie występowały podczas ich powstawania. Autorem najnowszych badań jest Gavin Tolometti, doktor z Western University w Kanadzie. Postanowił przeanalizować 4 kolejne próbki cyrkonu, które pochodziły z różnych miejsc krateru Mistastin. Chodziło o to, aby zobaczyć, jak przebiegało uderzenie planetoidy z szerszej perspektywy. Atmosfera Ziemi się zmienia. Jaki był jej skład w przeszłości? Jaki będzie w przyszłości? Naszą planetę otacza atmosfera Ziemi. To mieszanina gazów, głównie tlenu i azotu. Tlen stanowi około jedną piątą składu atmosfery. Jednak nie zawsze tak było. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/atmosfera-ziemi-sie-zmienia-jaki-byl-jej-sklad-w-przeszlosci-jaki-bedzie-w-przyszlosci-fot-getty-images-3c3638d.jpeg" width="938" height="664" alt="Atmosfera Ziemi się zmienia. Jaki był jej skład w przeszłości? Jaki będzie w przyszłości? (fot. Getty Images)" title="Atmosfera Ziemi się zmienia. Jaki był jej skład w przeszłości? Jaki będzie w przyszłości? (fot. Getty Images)" /> Najnowsze badania potwierdzają dotychczasowe ustalenia 15 kwietnia opublikowany został nowy artykuł w „Earth and Planetary Science Letters”. Naukowcy potwierdzają, że skały odnalezione w kraterze powstały w temperaturze 2370 stopni Celsjusza. Badacze odnaleźli również ślady zupełnie nowych minerałów. – Zdaliśmy sobie sprawę, że jeżeli chcemy znaleźć dowody na tak wysokie temperatury, musimy analizować poszczególne regiony. Badanie losowych miejsc prowadzi donikąd – mówi Tolometti. Odkryty minerał to reidyt. Powstaje w sytuacji, gdy cyrkon poddany jest bardzo wysokiej temperaturze. Autorom udało się odnaleźć obecność trzech reidytów, które znajdowały się we wnętrzu cyrkonu. Uczeni podkreślają, że dzięki temu odkryciu udało im się obliczyć ciśnienie, które generowane jest podczas uderzenia meteorytu. Badania mogą być cenne w kontekście eksploracji kosmosu Badacze ustalili, że mówimy tutaj o wartościach nawet od 30 do 40 gigapaskali. Oznacza to, że w miejscu, w które bezpośrednio uderzyła planetoida, skały uległy stopieniu i wyparowaniu. W stronę Ziemi zmierza kosmiczny relikt sprzed 4 mld lat. To kometa o największym jądrze, jakie kiedykolwiek odkryto Potężna kometa leci w tej chwili w stronę Saturna. Naukowcy sfotografowali ją za pomocą Teleskopu Hubble’a i odkryli, że to największy obiekt tego typu, jaki kiedykolwiek znaleziono. Na sz... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/w-strone-ziemi-zmierza-kosmiczny-relikt-sprzed-4-mld-lat-to-kometa-o-najwiekszym-jadrze-jakie-kiedykolwiek-odkryto-fot-nasa-esa-man-to-hui-macau-university-of-science-and-technology-david-jewitt-ucla-image-processing-alyssa-pagan-stsci-2b06903.jpeg" width="938" height="313" alt="W stronę Ziemi zmierza kosmiczny relikt sprzed 4 mld lat. To kometa o największym jądrze, jakie kiedykolwiek odkryto (fot. NASA, ESA, Man-To Hui (Macau University of Science and Technology), David Jewitt (UCLA). Image processing: Alyssa Pagan (STScI))" title="W stronę Ziemi zmierza kosmiczny relikt sprzed 4 mld lat. To kometa o największym jądrze, jakie kiedykolwiek odkryto (fot. NASA, ESA, Man-To Hui (Macau University of Science and Technology), David Jewitt (UCLA). Image processing: Alyssa Pagan (STScI))" /> Autorzy najnowszych badań twierdzą, że metoda, którą wykorzystali w najnowszym odkryciu, może być cenna w kontekście przyszłych prac m.in. na powierzchni Księżyca, a nawet Marsa. – Dzięki temu możemy dowiedzieć się, jak powstawały niektóre skały w naszym Układzie Słonecznym – podsumowuje Gavin Tolometti. Źródło: Live Science, Earth and Planetary Science Letters Metryka skał fałszowana ołowiem Występujący w wielu skałach cyrkon jest dla naukowców jak geologiczny zegar. Zawarte w tym minerale izotopy ołowiu i uranu pozwalają obliczyć wiek najstarszych skał, w tym takich, któr... Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Odkryto bardzo rzadki minerał, którego nigdy wcześniej nie widziano
Perowskit krzemianu wapnia (CaSiO3), według naukowców, nie powinien naturalnie występować na powierzchni Ziemi. Jak to się zatem stało, że doszło do tego niezwykłego odkrycia?
W tym artykule: Głęboko pod powierzchnią Szczęśliwy przypadek Przełom w badaniach Ten niezwykły minerał występuje naturalnie tylko głęboko pod Ziemią. Badacze, na łamach naukowego magazynu Science, podali, że odkryli perowskit w diamencie, znalezionym w 1987 roku w Botswanie. Według naukowców diament uformował się ok. 660 kilometrów pod powierzchnią. Od powstania, aż do botswańskiej kopalni Orapa, diament z perowskitem przebył bardzo długą drogę. Wydostanie się na powierzchnie, mogło bowiem potrwać nawet 1,5 miliarda lat. Głęboko pod powierzchnią Nowy minerał został nazwany davemaoit, na cześć Ho-kwang (Dave) Mao - wybitnego geofizyka. To pierwszy wysokociśnieniowy perowskit krzemianu wapnia, który kiedykolwiek został odnaleziony. Eksperci uważają, że ten rodzaj perowskitu jest jednym z ważniejszych geochemicznie minerałów, znajdujących się w dolnym płaszczu Ziemi. Głównie dlatego, że koncentruje substancje chemiczne, które nie występują w warstwach wyższych, między innymi pierwiastki ziem rzadkich, czy izotopy promieniotwórcze, które odgrywają ważną rolę w ocieplaniu płaszcza ziemi. Davemaoit powstaje pod wpływem bardzo wysokiego ciśnienia (ponad 200 000 raza większe niż to na Ziemi) i wysokiej temperatury, dlatego właśnie nie występuje na powierzchni Ziemi. Uważa się, że może stanowić około 5 procent dolnego płaszcza. Co ciekawe, aż do tej pory naukowcom nie udało się znaleźć rzetelnych dowodów na to, że davemaoit istnieje. Kiedy ciśnienie spada, perowskit krzemianu wapnia rozbija się na inne minerały i to właśnie sprawia, że do tej pory był tak trudny do zaobserwowania. W warunkach powierzchniowych krzemian wapnia zwykle występuje jako wollastonit. Szczęśliwy przypadek Oliver Tschauner, mineralog z Uniwersytetu Nevada, wraz z grupą badaczy odkryli, że w odnalezionym diamencie znajduje się davemaoit dzięki metodzie znanej jako dyfrakcja rentgenowska, która skupia silne promienie rentgenowskie w jednym punkcie, dzięki czemu na podstawie kąta i intensywności odbijanego światła, możemy precyzyjnie określić, co znajduje się w środku. - Odkrycie tego minerału było dla nas zaskoczeniem. - mówi Tschauner w rozmowie z portalem Live Science i dodaje - Mierząc kąt i intensywność odbijanego światła, naukowcy mogą rozszyfrować, co jest w środku. Próbka davemaoitu w diamencie miała rozmiar zaledwie kilku mikrometrów, więc inna metoda badawcza mogłyby to przegapić. - Przełom w badaniach W badaniu z 2014 roku opublikowanym również na łamach czasopisma Science naukowcy opisali inny minerał wysokociśnieniowy - bridgmanit. Jego próbka nie pochodziła z płaszcza ziemi, lecz z wnętrza meteorytu. Teraz, najnowsze odkrycie davemaoitu wskazuje na fakt, że diamenty mogą tworzyć się głębiej, niż do tej pory przypuszczano, a co więcej mogą być doskonałym źródłem poszukiwania innych rzadkich minerałów. Tischauner wraz ze swoją grupą kontynuują poszukiwania w nadziei na odnalezienie jeszcze więcej takich ukrytych skarbów. Jest to niestety bardzo skomplikowany i żmudny proces, ponieważ bardzo trudno odróżnić, który diament uformował się głęboko, a który nie. Dodatkowym utrudnieniem jest również fakt, że większość z nich, kształtuje się zazwyczaj na głębokości „zaledwie” do 250 kilometrów pod powierzchnią. - Niestety, problemem wciąż pozostaje to, że nie do końca wiemy gdzie ich szukać - podsumowuje Tschauner. Ciekawym spostrzeżeniem podzielił się Yingwei Fei, geochemik z Waszyngtonu. Według niego, biorąc pod uwagę, że Daveomaoit znaleziony w Orapie, zawiera dużo potasu, jednym ze sposobów na znalezienie innych davemaoitów jest poszukiwanie diamentów na obszarach bogatych właśnie w ten pierwiastek. Źródło: Science
Czy wydobywanie cennych surowców z asteroid to następny krok w eksploracji kosmosu?
Czy czytasz ten artykuł na laptopie lub smartfonie? Te i inne urządzenia elektryczne i wiele innych produktów przemysłowych powstają dzięki cennym i rzadkim surowcom wydobywanym z głębi Ziemi. Wraz z rozwojem technologii, niezbędne minerały - w tym metale strategiczne (niezbędne dla kluczowych gałęzi gospodarki bądź obronności danego kraju) i rzadkie - stały się niezbędnym paliwem dla naszego współczesnego życia.
W tym artykule: Po surowce w kosmos? Żelazo, nikiel, platyna, złoto... Plany już istnieją Po surowce w kosmos? Jednak wraz z gwałtownie rosnącym popytem i coraz większym wydobyciem, szanse na to, że te nieodnawialne zasoby wkrótce się wyczerpią. Dlatego, zanim do tego dojdzie, eksperci i naukowcy mają nadzieję znaleźć jakieś alternatywy. Rozwiązanie może leżeć dosłownie ponad naszymi głowami, w kosmosie! Nieskończone morze zasobów oferowanych przez asteroidy, przyciągnęło znaczną uwagę w tym względzie. Fascynujący i potencjalnie bardzo lukratywny pomysł wydobywania surowców z asteroid jest uważany za możliwą przyszłość eksploracji kosmosu. Asteroidy to po prostu skały i ogromne głazy, które krążą wokół Słońca, głównie w pasie asteroid pomiędzy orbitami Marsa i Jowisza. Są to obiekty, które pozostały po burzliwym formowaniu się naszego rodzimego układu planetarnego około 4,6 miliarda lat temu. Te kosmiczne skały o różnych rozmiarach i kształtach mogą mieć setki kilometrów są jednak dużo mniejsze od planet, a nasz Układ Słoneczny pełen jest milionów z nich. Typowe rodzaje asteroid lub planetoid (jak nazywa się te największe z nich), które mogą być potencjalnie eksplorowane to węglowe (typu C), krzemowe (typu S) i metaliczne (typu M). Szacuje się, że istnieje ponad 1500 takich planetoid, które stanowią potencjalne źródło minerałów. Żelazo, nikiel, platyna, złoto... Asteroidy zawierają duże ilości cennych zasobów, takich jak żelazo, nikiel, platyna, złoto, rod i magnez. Naukowcy stawiają hipotezę, że asteroidy są pełne wielu minerałów, których stężenie jest kilkakrotnie wyższe niż na Ziemi. Co ciekawe, wcześniejsze badania wykazały, że asteroidy mogły dostarczyć wiele cennych złóż surowców na Ziemię, kiedy ta jeszcze się formowała. Z drugiej strony, asteroidy zawierają również duże ilości wody w postaci lodu, która mogłaby zostać wykorzystana w przyszłych misjach kosmicznych poprzez przetworzenie jej na paliwo (obydwa pierwiastki z których się składa nadają się do tego bardzo dobrze), które mogłoby podtrzymać bardziej długotrwałe misje. Te aspekty sprawiają, że asteroidy są niewykorzystaną skarbnicą naszego, nieco dalszego kosmicznego otoczenia! Popularny astrofizyk Neil deGrasse Tyson powiedział kiedyś, że pierwszym bilionerem będzie osoba, która wykorzysta zasoby naturalne na asteroidach. Według szacunków, wartość minerałów znajdujących się w pasie asteroid mogłaby zapewnić 100 miliardów dolarów każdemu mieszkańcowi Ziemi! Na przykład, asteroida o nazwie 16 Psyche zawiera wystarczająco dużo niklu i żelaza, aby zaspokoić zapotrzebowanie Ziemi na kilka milionów lat a dodatkowo znajduje się na niej taka ilość złota, że każdy człowiek mógłby dostać go całe kilogramy. W sumie wartość tej asteroidy wyceniana jest na aż 10 000 kwadrylionów dolarów. Nic dziwnego, że kilka agencji kosmicznych, w tym amerykańska NASA, postawiło sobie za cel zbadanie takich asteroid. Plany już istnieją Jedna z najbardziej ambitnych misji NASA dotyczy właśnie tej asteroidy. Mająca polecieć w kosmos sonda w sierpniu 2022 doleci do 16 Psyche do 2026 roku. NASA zapewniła jednak, że misja koncentruje się na naukowych badaniach asteroidy i nie ma na celu zbadania perspektyw wydobywczych. Niemniej jednak, 16 Psyche stała się najbardziej pożądanym kandydatem do przyszłego wydobycia surowców z asteroidy. Innym pomysłem na wydobywanie surowców z asteroid jest skierowanie ich na bezpieczną orbitę bliżej Ziemi, Księżyca lub Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS). Inna alternatywa przewiduje misje z wykorzystaniem rojów miniaturowych satelitów znanych jako CubeSat. Ponadto, aby wydobyć wodę, eksperci zaproponowali metodę optycznego górnictwa, która skupiałaby ciepło słoneczne na powierzchni asteroidy, aby usunąć wodę z jej skał. Inną zrównoważoną metodą dotarcia do odległych obiektów jest wykorzystanie silników elektrycznych do wydobycia, co wymaga mniej paliwa. Pomysłów jest naprawdę wiele, jednak jednym z najtrudniejszych elementów ewentualnej misji wydobywczej pozostaje przetransportowanie metali szlachetnych z powrotem na Ziemię. Ponieważ rozwój technologii i nauka o tym jest wciąż w fazie początkowej, niektóre pomysły obejmują przechowywanie ich na rakietach wielokrotnego użytku lub przy użyciu technologii druku 3D. Jeśli wszystko pójdzie zgodnie z planem, to pozornie science fiction wkrótce stanie się rzeczywistością. Główną zaletą takiego rozwiązania jest dla wielu to, że takie metody pozwolą spowolnić wyczerpywanie się zasobów naturalnych Ziemi. Obecna dekada ma zrewolucjonizować oblicze eksploracji kosmosu, a wydobycie cennych minerałów z asteroid może być jednym z istotnych elementów tego procesu.
Kontynenty na Ziemi powstały wcześniej, niż sądzono. Pomyliliśmy się o pół miliarda lat
Naukowcy z Norwegii opracowali nowy sposób datowania starożytnych fragmentów skorupy ziemskiej i przeprowadzili pierwsze badania. Zgodnie z ich wynikami, prawdopodobnie wcześniej błędnie ocenialiśmy wiek kontynentów i pomyliliśmy się o około pół miliarda lat.
Skalista skorupa kontynentalna ukształtowała się na powierzchni Ziemi miliardy lat temu, ale tylko niewielki procent dzisiejszej skorupy ziemskiej pochodzi z tamtego okresu. Aby obliczyć wiek powstania prakontynentów, naukowcy badają rozpad prehistorycznych związków chemicznych uwięzionych w skałach. Zazwyczaj w tym celu analizie poddaje się minerały węglanowe ze skał osadowych, wydobywane z dna oceanów. Niestety – minerały te są po pierwsze wyjątkowo trudne do znalezienia, a po drugie - rzadko są w wystarczająco nienaruszonym stanie, aby można je było poddać analizie. Teraz zespół naukowców z Uniwersytetu w Bergen w Norwegii opracował nowy sposób datowania starożytnych fragmentów skorupy ziemskiej i przeprowadził pierwsze badania. Zgodnie z ich wynikami, prawdopodobnie wcześniej błędnie ocenialiśmy wiek kontynentów - pomyliliśmy się o około pół miliarda lat. Wyniki swojej pracy zespół przedstawił 26 kwietnia na wirtualnej konferencji Europejskiej Unii Nauk o Ziemi (EGU) 2021. W badaniu poddano analizie minerał zwany barytem - minerał z gromady siarczanów, będący połączeniem soli oceanicznej i baru uwalnianego przez wulkaniczne otwory wentylacyjne. Wyniki analizy dały dowody na to, że skorupa kontynentalna Ziemi liczy sobie co najmniej 3,7 miliarda lat, co oznacza, że jest znacznie starsza niż wskazywały poprzednie szacunki. – To ogromny skok w przeszłość. Ma to wpływ na zmianę sposobu, w jaki do tej pory myśleliśmy o ewolucji życia – powiedziała geochemiczka Desiree Roerdink, główna autorka badań. Nowa "Mapa życia" wskazuje, gdzie na Ziemi kryją się nieznane gatunki Większość elementów tworzących bioróżnorodność planety pozostaje nieznana, piszą autorzy nowego badania publikując mapę potencjalnych kryjówek tego, co można jeszcze odkryć. Baryt tworzy się głęboko pod wodą, gdzie z hydrotermalnych otworów wentylacyjnych w dnie morskim wydziela się gorąca, bogata w składniki odżywcze woda. Dlaczego więc te skały morskie są przydatne do badania skorupy kontynentalnej? Zdaniem naukowców, kontynenty i oceany mają długą historię wymiany substancji odżywczych, a baryty są doskonałymi „rejestratorami” tej wymiany. – Skład kawałka barytu, który jest na Ziemi od 3,5 miliarda lat jest teraz dokładnie taki sam, jak wtedy, gdy się wytrącił. Przyglądając się procesom zachodzącym na wczesnej Ziemi, stał się świetnym rejestratorem – mówi Roerdink. Kluczowym procesem jest tutaj wietrzenie - rozpad mechaniczny i rozkład chemiczny skał wskutek działania energii słonecznej, powietrza, wody i organizmów. Ponieważ kontynenty w naturalny sposób „zużywają się” z biegiem czasu, wylewają składniki odżywcze do sąsiednich mórz. Składniki te z kolei sprzyjają życiu w morzach. Badanie opublikowane w lutym na łamach Science wykazało, że kiedy skorupa kontynentalna Ziemi przestała rosnąć na okres około miliarda lat, ewolucja życia również nagle spowolniła. Super-ziemia odkryta w najbliższym do naszego układzie gwiezdnym Wokół Proxima Centauri, nie licząc Słońca, najbliższej względem nas gwiazdy, może krążyć nie jedna, jak sądzono, a dwie planety. Zwane ze względu na swój rozmiar super-ziemiami, te ci... Jednym z pierwiastków, który przedostaje się do oceanu ze skorupy kontynentalnej, jest stront. Mierząc stosunek dwóch izotopów (czyli wersji pierwiastków) strontu w sześciu różnych złożach barytu, naukowcy obliczyli wiek tych minerałów. Okazało się, że miały od 3,2 miliarda do 3,5 miliarda lat. Ale na tym historia się nie kończy, bo na podstawie analizy zespół wywnioskował również, jak dawno starożytne kontynenty zaczęły uwalniać stront do oceanów, gdzie ostatecznie uformował się baryt. Ten proces wietrzenia prawdopodobnie rozpoczął się około 3,7 miliarda lat temu – ustalono. Oznacza to, że 3,7 miliarda lat temu istniały już dobrze ugruntowane kontynenty. To pół miliarda lat wcześniej, niż szacowano wcześniej na podstawie analizy minerałów węglanowych. Naukowcy stwierdzili, że ich ustalenia mają istotne znaczenie dla badania ewolucji życia w oceanie, które rozwijało się dzięki uwalnianym przez skorupę kontynentów składnikom odżywczym. Potwierdzenie tej tezy wymaga jednak dodatkowych badań.
Substancja znaleziona w lodzie Antarktyki może rozwikłać tajemnicę Marsa
Jarozyt – kruchy, żółto-brązowy minerał powszechnie występujący na Marsie, odkryto w rdzeniu lodowym z Antarktyki. Badania sugerują, że minerał powstał w ten sam sposób zarówno na Ziemi, jak i na Marsie – z pyłu uwięzionego w starożytnych złożach lodu.
W tym artykule: Punkt wspólny Przełomowe odkrycie, opisane na łamach Nature Communications, jest też dowodem na to, jak istotne były lodowce dla kształtowania się Czerwonej Planety. Naukowcy twierdzą, że nie tylko wyrzeźbiły one doliny, które możemy dziś obserwować, ale także pomogły stworzyć to, z czego zbudowany jest Mars. Jarozyt został po raz pierwszy zaobserwowany na Marsie w 2004 roku, kiedy łazik NASA Opportunity przejechał po pokrytej nim powierzchni. Odkrycie trafiło na pierwsze strony gazet, ponieważ do wykształcenia się jarozytu potrzebna jest woda, a także żelazo, siarczan, potas i kwaśne środowisko. Warunki trudne do spełnienia na Marsie. W związku z tym naukowcy zaczęli teoretyzować, w jaki sposób jarozyt mógł znaleźć się na Czerwonej Planecie w tak dużej ilości? Niektórzy sądzili, że jest pozostałością po parowaniu niewielkich ilości słonej, kwaśnej wody. Ale alkaliczne skały bazaltowe w skorupie Marsa zneutralizowałyby kwaśną wilgoć – odpowiada Giovanni Baccolo, geolog z Uniwersytetu Milan-Bicocca i główny autor nowych badań. Innym pomysłem było założenie, że jarozyt powstał w ogromnych pokładach lodu, które mogły pokrywać Marsa miliardy lat temu. Gdy pokrywa lodowa rosła, w lodzie gromadził się pył i mógł zostać przekształcony w jarozyt w błotnistych kieszeniach między kryształkami lodu. Ale tego procesu nie zaobserwowano nigdzie indziej w Układzie Słonecznym, pozostawał więc nie do udowodnienia. View oEmbed on the source website Na Ziemi jarozyt można znaleźć rzadko, głównie w stosach odpadów pogórniczych, które zostały wystawione na działanie powietrza i deszczu. Nic dziwnego, że nie spodziewano się go na Antarktydzie. Zresztą Baccolo, który dokonał odkrycia, wcale go nie szukał. Poszukiwał minerałów, które mogłyby wskazywać na cykle epoki lodowcowej. W ramach badań analizował rdzeń lodowy o długości 1620 metrów, który jest zapisem tysięcy lat historii Ziemi. W najgłębszych pokładach lody natrafił na dziwne cząsteczki pyłu, które – jak sądził - mogły być jarozytem. Aby potwierdzić, że chodzi o marsjański minerał, zespół Baccolo zmierzył sposób, w jaki pył pochłania promieniowanie rentgenowskie. Zbadali również ziarna pod silnym mikroskopem elektronowym, potwierdzając, że jest to jarozyt. Punkt wspólny W opublikowanym w tym miesiącu artykule badacze podają, że cząsteczki jarozytu były zauważalnie popękane i pozbawione ostrych krawędzi, co świadczy o tym, że utworzyły się i uległy erozji w wyniku chemicznego ataku w kieszeniach w lodzie. Badania sugerują, że jarozyt tworzy się w ten sam sposób na Marsie. Megan Elwood Madden, geochemiczka z University of Oklahoma, niezaangażowany w badania, mówi, że wyniki są interesujące, ale nadal nie tłumaczą, skąd na Marsie tak duże pokłady jarozytu. W końcu mowa o złożach grubości kilku kilometrów, kiedy na Antarktydzie znaleziono zaledwie kilka cząsteczek. Baccolo przyznaje, że rdzeń lodowy zawierał cząsteczki mniejsze niż rzęsa lub ziarnko piasku. Wyjaśnia jednak, że na Marsie jest znacznie więcej pyłu niż na Antarktydzie, do której docierają tylko niewielkie ilości unoszącego się w powietrzu popiołu i brudu z północnych kontynentów. – Mars to takie zakurzone miejsce, wszystko tam jest pokryte kurzem – tłumaczy badacz w rozmowie z Science Mag. Większa ilość pyłu i odpowiednie warunki sprzyjałaby tworzeniu się większych ilości jarozytu. Baccolo chce wykorzystać rdzeń Antarktydy do zbadania, czy starożytne marsjańskie złoża lodowe były miejscami formowania się też innych minerałów. Jego zdaniem jarozyt pokazuje, że marsjańskie lodowce nie były tylko narzędziami do „rzeźbienia terenu”, ale mogły przyczynić się do tego, jak wygląda chemiczny skład Marsa.
Jaka jest prawdziwa cena taniej elektroniki? To bieda i przemoc w Afryce
Minerały zawarte w naszych gadżetach stały się przyczyną nieopisanej przemocy w Demokratycznej Republice Konga.
Pierwszy młodociany żołnierz wyskakuje z lasu, ściskając w jednej ręce kałasznikowa, a w drugiej pączki marihuany. Dzieciak ma jakieś 14–15 lat i głupkowaty, szelmowski uśmiech, jakby przed chwilą coś ukradł, co zresztą prawdopodobnie miało miejsce. Głowę przyozdabia mu damska peruka z warkoczykami do ramion. W ciągu kilku sekund spośród gęstego listowia wokół nas wynurza się reszta jego grupy, około 10 uzbrojonych po zęby młodzików w złachanych mundurach i brudnych podkoszulkach, którzy blokują czerwoną drogę gruntową przed nami. To droga do Bavi, kontrolowanej przez rebeliantów kopalni złota na wschodnich krańcach Demokratycznej Republiki Konga. Jest to największe państwo Czarnej Afryki i teoretycznie jedno z najbogatszych. Ma zasoby, od których kręci się w głowie – diamenty, złoto, kobalt, miedź, cynę, tantal, co chcecie. Jednak z powodu niekończącej się wojny należy do najbiedniejszych i najbardziej udręczonych krajów świata. Kontrolowane przez milicje kopalnie Konga zasilały w surowce największe firmy elektroniczne i jubilerskie, podsycając zarazem chaos. Okazuje się, że twój laptop – albo kamera, albo konsola do gier, albo złoty naszyjnik – może zawierać cząstkę kongijskiego cierpienia. Kopalnie w rejonie Bavi kontroluje brzuchaty watażka zwany Cobra Matata, choć może słowo „kontroluje” jest za mocne. Tu nie ma dostrzegalnych linii frontu określających, gdzie kończy się władza rządu, a zaczyna terytorium Cobry, nie ma wrogich oddziałów kulących się w okopach i przypatrujących sobie nawzajem przez celowniki karabinów. Są tylko niedookreślone strefy wpływów. W jednym miejscu pod drzewem mango wyleguje się kilku gości opłacanych przez kongijski rząd, a jakieś 3 km dalej przy tej samej drodze paru młodocianych żołnierzy Cobry pali sobie trawkę, zaś między nimi nie ma nic prócz wielkiego, mieniącego się odcieniami zieleni pustkowia stanowiącego ziemię niczyją. Sigara! Sigara! – wrzeszczą uzbrojone dzieciaki, domagając się papierosów. Wraz z fotografem Marcusem Bleasdale’em szybko wystawiamy przez okno garście sportsmanów, miejscowej marki, a rozgorączkowane dłonie chwytają je natychmiast. Wygląda na to, że ten okup, w połączeniu z kilkoma tysiącami pomiętych kongijskich franków wartymi pięć dolarów, załatwia sprawę i oto znowu podskakujemy na wyboistej drodze, obok krytych strzechą wiosek i bananowych gajów. W oddali widać ogromne góry. Po dotarciu do Bavi siadamy ze starszyzną wioski, aby porozmawiać o złocie. W ciągu ostatnich 10 lat światowe ceny tego kruszcu wzrosły czterokrotnie, ale tu nie widać tej koniunktury. Bavi robi takie samo przygnębiające wrażenie jak wszystkie wioski na wschodzie kraju – to grupa przycupniętych przy drodze okrągłych chat, targ ze straganami skleconymi z patyków, sklepikarze oferujący używaną odzież, mężczyźni o szklistych oczach cuchnący domowym piwem i potykający się na gruntowych ścieżkach. Nie ma tu prądu ani bieżącej wody. Starsi mówią, że brakuje im leków i książek do szkoły. Dzieci są bose i mają brzuchy wydęte jak balony – z powodu niedożywienia, robaków albo jednego i drugiego. – Jesteśmy bez grosza – mówi Juma Mafu, członek starszyzny. – Mamy mnóstwo złota, ale brak nam maszyn. Nasi górnicy pracują gołymi rękami. Żadne duże firmy nie zawitają tutaj, dopóki nie nastanie pokój. A na to się nie zanosi. Słońce chyli się ku zachodowi, gdy schodzimy w dół, w stronę kopalni złota. Najpierw musimy się przywitać z „ministrem kopalń”, który siedzi jak Budda w pubie na rynku, spoglądając przymkniętymi oczyma spoza lasu świeżo opróżnionych butelek piwa. Jest ogromnym mężczyzną w taniej srebrzystej marynarce opinającej jego plecy pokryte wielkimi fałdami tłuszczu. – Hujambo, mzee – pozdrawiam go z szacunkiem w języku suahili. Odpowiada mi głośnym beknięciem. Mówię, że jesteśmy dziennikarzami i chcielibyśmy zobaczyć kopalnię. Chichocze paskudnie, po czym pyta: – Skąd mam wiedzieć, że jesteście dziennikarzami? Może jesteście szpiegami. Słowo „szpiedzy” przelatuje przez rynek jak iskra, podrywając tłumek ludzi, który nagle zbiera się wokół nas. Jednooki młody człowiek piorunuje nas wzrokiem, kierując ku nam broń. Inny opryskliwym tonem oświadcza, że pracuje dla kongijskiego wywiadu i chce zobaczyć nasze dokumenty. Pora się wynosić, myślę. I to zaraz. Z całą swobodą, na jaką mnie w tej chwili stać, choć głos zaczyna mi się łamać, mówię: – Dobrze… eee… nie ma problemu. To my sobie… pójdziemy. Lecz minister kopalń kręci tłustą głową. – Nie, nie pójdziecie. Jesteście aresztowani. – Za co? – pytam, czując suchość w gardle. – Za przebywanie w zone rouge? Czyż większość wschodniego Konga nie stanowi „czerwonej strefy” kontrolowanej przez uzbrojone grupy? Chyba tak. Ale nie mówię nic, bo w po chwili prowadzą nas do samochodu, którym przez pięć godzin jedziemy do większego miasteczka, o nazwie Bunia, gdzie będziemy trzymani na muszce i przesłuchiwani w małym ciemnym budynku z tajemniczymi plamami na podłodze. Rząd w kinszasie, stolicy kraju, jest słaby i skorumpowany, dlatego ten ogromny naród przegnił do szpiku kości. Na wschodzie zapanowała anarchia wywoływana przez rozliczne rebelianckie bandy. Oddziały rządowe są często równie chciwe i nikczemne. Niewielu ludzi w ostatnich czasach cierpiało tak długo i na tak przerażającą skalę jak Kongijczycy. W jakim innym miejscu mężczyźni, kobiety i dzieci są zabijani całymi setkami, rok po roku, czasami tak głęboko w puszczy, że muszą minąć tygodnie, nim prawda wyjdzie na jaw? W jakim innym miejscu gwałcone są setki tysięcy kobiet i prawie nikt nie ponosi za to kary? Aby pojąć, jak Kongo popadło w to szaleństwo, trzeba się cofnąć o ponad 100 lat, do czasów, gdy Leopold II, król Belgii, zajął tę ogromną przestrzeń w środku Afryki jako swoją osobistą kolonię. Chodziło mu o kauczuk i kość słoniową, więc rozpoczął intensywny, bezwzględny rabunek zasobów Konga. Rabunek, który trwa do dziś. Kiedy w roku 1960 Belgowie raptownie uznali niepodległość kraju, natychmiast wybuchły powstania, które utorowały drogę do władzy młodemu, ambitnemu wojskowemu Mobutu Sese Seko. Ten rządził przez 32 lata, objadając się świeżymi tortami z Paryża przywożonymi drogą lotniczą do jego pałaców w puszczy, podczas gdy kongijskie dzieci przymierały głodem. W końcu jednak Mobutu upadł, pociągając za sobą kraj. W 1994 r. w sąsiedniej Rwandzie doszło do ludobójstwa, w którym mogło zginąć nawet milion ludzi. Wielu morderców zbiegło do puszcz wschodniego Konga, które stało się bazą sił destabilizujących Rwandę. Toteż Rwanda sprzymierzyła się z sąsiednią Ugandą i najechała Demokratyczną Republikę Konga, obalając w 1997 r. Mobutu i wynosząc do władzy Laurenta Kabilę. Ten jednak wkrótce zirytował zwycięzców, skłaniając ich do ponownej napaści. Ta druga faza konfliktu, w której wzięły udział Czad, Namibia, Angola, Burundi, Sudan i Zimbabwe, jest często nazywana wielką wojną afrykańską. W zaistniałym wówczas chaosie obce wojska i grupy buntowników zajęły kopalnie. Rebelianci finansowali swe brutalne działania sprzedażą surowców naturalnych – diamentów, złota, cyny i tantalu – twardego, odpornego na korozję metalu stosowanego w przemyśle elektronicznym. Wschodnie Kongo daje 20 do 50 proc. światowej podaży tantalu. W wyniku silnych międzynarodowych nacisków w pierwszych latach XXI w. obce wojska oficjalnie się wycofały, pozostawiając Kongo w ruinach. Zniszczone zostały mosty, drogi, domy, szkoły. Życie straciło aż 5 mln Kongijczyków. Organizowano konferencje pokojowe, ale serdeczne spotkania w eleganckich hotelach nie zdołały zmienić tragicznej rzeczywistości w kraju. ONZ wysłała wielotysięczne siły pokojowe – dziś jest tam około 17 tys. błękitnych hełmów – lecz krew płynęła nadal. Różne kraje zebrały 500 mln dolarów na sfinansowanie kongijskich wyborów w 2006 r., ale to także nie zmieniło sytuacji. Wschód kraju pozostał polem bitwy. Ugandyjczycy, Rwandyjczycy i Burundyjczycy nadal przekradali się przez granicę, by sponsorować różne grupy rebelianckie, które za zrabowane minerały kupowały więcej broni i opłacały kolejnych bojowników, takich jak chłopcy Cobry Mataty. Pomimo międzynarodowych protestów nikt nie wiedział, co należy robić. Działania podejmowane przez organizacje zajmujące się prawami człowieka masę krytyczną osiągnęły około roku 2008. Zaczęto zadawać pytania: A co z minerałami? A gdyby tak oczyścić kongijski handel minerałami i zablokować kartę bankomatową rebeliantów? Kampania poświęcona krwawym diamentom, trwająca w latach 90. XX w., ujawniła, że handel tymi klejnotami służy do finansowania rebelii w Afryce Zachodniej. A gdyby w podobny sposób potraktować konfliktogenne minerały z Konga? 21 lipca 2010 r. prezydent Stanów Zjednoczonych Barack Obama podpisał ustawę Dodda-Franka. Prawo to wymagało, aby firmy notowane na giełdzie ujawniały, czy ich produkty zawierają minerały z kontrolowanych przez zbrojne grupy kopalń w Demokratycznej Republice Konga i jej pobliżu. Choć ustawa otwarcie nie zakazywała korporacjom używania kongijskich kopalin, duże firmy obawiały się, że będą wiązane z czymś, co jest zapewne najgorszą katastrofą humanitarną na świecie. Krytycy ustawy Dodda-Franka podnosili, że może ona skłonić firmy do bojkotowania wszystkich minerałów z Konga, co w sposób niezamierzony mogłoby uderzyć w górników. I tak rzeczywiście się działo, przynajmniej na początku. Międzynarodowe koncerny przestały kupować cynę i tantal z hut, które nie potrafiły udowodnić, że ich produkty nie finansują konfliktu. A we wrześniu 2010 r. kongijski rząd wydał sześciomiesięczny zakaz wszelkiej działalności górniczej i handlowej na wschodzie – co było prawdziwym ekonomicznym ciosem dla tysięcy górników. Potem jednak pojawiły się nieśmiałe oznaki zmian w handlu minerałami. Kongijskie władze zaczęły kontrolować kopalnie. Armia wyparła milicje i zaczęła monitorować wydobycie. Dochody zbrojnych grup spadły o 65 proc. Odwiedziliśmy jedną z „zielonych”, czyli wolnych od konfliktu kopalń w Nyabibwe, ośrodku wydobywczym ciągnącym się kilometrami w dolinie nieopodal jeziora Kiwu. Na zboczu pełzali młodzi ludzie w łachmanach, z czołówkami na głowach, wykuwając, wykopując, wygarniając, ładując i wlokąc każdą możliwą bryłkę żółtawej skały zwanej kasyterytem, rudy cyny. Policzki mieli wypchane trzciną cukrową, która dodawała im energii. Przypominali armię mrówek wydatkującą miliony kalorii oraz litrów potu, aby nakarmić odległy światowy przemysł. W Nyabibwe cały łatwo dostępny kasyteryt został wydobyty dawno temu, więc dzisiejsi górnicy muszą wgryzać się głęboko w górę, używając jedynie młotów i łopat. W jednym z tuneli wilgotne, oślizgłe ściany zwężały się z każdym krokiem. W ciemnościach nie było wiadomo, gdzie jest dół, a gdzie góra, słychać było tylko uporczywe kapanie wody i słaby głos mężczyzn śpiewających gdzieś głęboko, w trzewiach ziemi. Z tuneli górnicy wynoszą na plecach worki kasyterytu i wloką je do chatki u stóp góry, gdzie urzędnicy je ważą, zapisują wyniki w wielkiej księdze i przyklejają do nich znaczki z kodem paskowym zaświadczające, że ten minerał nie ma nic wspólnego z konfliktem. Potem kasyteryt jest zawożony motorem albo półciężarówką do Bukavu, głównego miasta, skąd jedzie do Rwandy i dalej, do tanzańskiego portu Dar es Salaam. W końcu ląduje w Malezji, gdzie jest wytapiany w temperaturze przekraczającej 1200OC. Kiedyś kopalnię w Nyabibwe prowadzili kongijscy żołnierze, ale w 2011 r. rząd nakazał wojsku opuszczenie zakładu. Niezależne raporty wskazują jednak, że od tamtej pory w kopalni może nadal odbywać się przemyt kierowany przez wojskowych. Lecz kiedy my tam byliśmy, w styczniu tego roku, nie widzieliśmy żadnych żołnierzy, członków milicji ani pracujących dzieci. Wyglądało na to, że w Nyabibwe dokonał się postęp. Problem polega na tym, że wciąż zbyt mało jest czystych kopalń. Tylko około 10 proc. z nich (55) uznano za wolne od konfliktu. Choć zdołano zdemilitaryzować większość wydobycia cyny, tantalu i wolframu, duża część kopalń złota pozostaje w rękach armii albo rebeliantów. Po aresztowaniu żołnierze przez wiele godzin przesłuchiwali nas w Buni. – Kto was zawiózł do Bavi? Jaki był cel waszej podróży? Dokąd jechaliście? – wrzeszczeli. Byliśmy skonsternowani. Wiedzieliśmy, że Bavi kontrolują rebelianci. Na własne oczy widzieliśmy ich nieobliczalnych młodocianych żołnierzy. Dlaczego zatem aresztował nas oficer rządowego wywiadu? Czy rząd nie powinien walczyć z rebeliantami? Gdy nas w końcu zwolniono, agenci służby bezpieczeństwa podążali za nami i spali w samochodzie przed hotelem. – Wkroczyliście do gry – wyjaśnił nam urzędnik ONZ przez wiele lat pracujący w Kongu. – Oni wszyscy dzielą się łupami. To przepychanka, w której każdy stara się zagarnąć, ile zdoła. Wskazał na niedawny skandal z gen. Gabrielem Amisim, dowódcą kongijskich sił lądowych, który został zawieszony, gdy oenzetowscy śledczy ujawnili, że potajemnie sprzedawał grupom rebelianckim broń i amunicję, za pomocą której kłusowali na słonie w celu pozyskania kłów. – Rząd upada, więc każdy próbuje zrobić jakiś interes i wykiwać Kinszasę – stwierdził ów urzędnik ONZ. – Ci faceci w Bavi nie chcieli, żebyście zobaczyli, co kombinują. Gdy zapytaliśmy, czego potrzeba do naprawy Konga, przez dłuższą chwilę patrzył na swoje wyglansowane buty. – Nie ma prostego rozwiązania – powiedział. – I nie jestem nawet pewien, czy w ogóle jakieś istnieje. Warto wiedzieć: Kiedy po raz pierwszy trafiłem do Konga, szybko uświadomiłem sobie, że w sto lat po Jądrze ciemności Josepha Conrada nic się nie zmieniło. Ludzie nadal byli wyzyskiwani, tylko teraz tutejsze zasoby wysysały międzynarodowe korporacje. Raport z 2004 r. stwierdzał, że w wyniku konfliktu, nazywanego obecnie wielką wojną afrykańską, straciło życie ponad 4 mln ludzi. Nie mogłem po prostu uwierzyć, że nikt nie mówi o tej przerażającej liczbie ofiar. Byłem wściekły. W pewnym okresie spędzałem tam po osiem miesięcy rocznie, fotografując wojnę, ale z Kinszasy relacjonowała ją zaledwie garstka reporterów. Dlatego wciąż publikuję te zdjęcia. Chcę, żeby ludzie byli równie rozzłoszczeni jak ja. Chcę, by wiedzieli, że minerały używane do produkcji naszych telefonów komórkowych, komputerów i aparatów fotograficznych finansują przemoc. Jak możemy powstrzymać ten horror? To się zaczyna od fotografii. - Marcus Bleasdale Wschodnie prowincje Konga, leżące z dala od władzy Kinszasy, obfitują w minerały, ale te bogactwa podsycają konflikt zbrojny od lat 90. XX w. Dowódcy wojskowi i wodzowie milicji, częstokroć wspierani przez sąsiednie Rwandę i Ugandę, rywalizują o kontrolę nad wydobyciem.
Czemu diamenty są cenne? Jak powstaje rubin? Poznajcie sekrety minerałów i szlachetnych kamieni
Kamień kamieniowi nierówny, ale nie ma chyba takiego, który nie znalazłby żadnego zastosowania. Jak powstają i co z nimi robimy?
Na Ziemi występuje naturalnie ponad 4000 minerałów - nieorganicznych ciał o stałym stanie skupienia, charakterystycznym składzie chemicznym i krystalicznej strukturze. Utworzyły się z prostych cząsteczek lub pierwiastków ułożonych w powtarzające się łańcuchy, warstwy lub trójwymiarowe struktury. Minerały zazwyczaj tworzą się w wyniku krzepnięcia roztopionej skały lub magmy, bądź poprzez oddzielanie się od bogatej w minerały wody, chociażby w podziemnych jaskiniach. Cząsteczki minerałów są co do zasady małe, ponieważ powstają w obszarach o ograniczonej wielkości, takich jak wycieki lawy lub między osadami. Duże kryształy znajdywane w geodach (pustych przestrzeniach masy skalnej wypełnionych minerałami) i innych kamieniach są stosunkowo rzadkie. Same skały formowane są z grup lub mieszanin minerałów. Wpływają na ukształtowanie terenu i tworzenie zasobów naturalnych, takich jak złoto, cyna, żelazo, marmur i granit. Krzemiany - w tym kwarc, mika, oliwin i cenne minerały, takie jak szmaragdy - są najczęściej występującą klasą minerałów, a także głównym komponentem większości skał. Tlenki, siarczki, siarczany, węglany i halogenki są inną dużą klasą minerałów. Kamienie szlachetne Wiele minerałów tworzy piękne kryształy, ale najcenniejsze ze wszystkich są kamienie szlachetne. Nieoszlifowane często wyglądają zupełnie niepozornie i dopiero po cięciu i polerowaniu uzyskują blask i połysk, dzięki którym są tak cenne. Historycznie kamienie szlachetne były dzielone na klasę szlachetną i półszlachetną. Istnieje wiele półszlachetnych kamieni, często bardzo pięknych, ale to diamenty, rubiny, szafiry i szmaragdy są kwalifikowane jako „cenne”. Kiedyś również ametyst był uznawany za klejnot, ale odkrycie dużych zasobów w Brazylii zmniejszyło jego wartość. Diamenty, składające się z atomów węgla, są najtwardszą naturalnie występującą substancją na Ziemi. Uformowane w wyniku działania ekstremalnie wysokich ciśnień setki kilometrów pod ziemią, znajdywane są w bardzo niewielu miejscach na świecie. Grafit również składa się z atomów węgla, ale ich struktura jest inna - co tłumaczy dlaczego diament jest najtwardszym minerałem, a grafit (stosowany w ołówkach) jednym z najmiększych. Rubiny powstały z minerału o nazwie korund, złożonego z tlenku glinu. Czerwone zabarwienie powodują ślady chromu. Korund tworzy również szafiry, przybierające różne barwy zależnie od domieszek żelaza, tytanu i chromu. Szmaragdy powstały z minerału zwanego berylem, którego wzór chemiczny składa się z pierwiastków berylu, glinu, krzemu i tlenu. Kolor pochodzi z dodatkowych cząsteczek chromu i wanadu. Różne dodatki mogą dać różne kolory, dzięki czemu z berylu mogą powstać kamienie półszlachetne, na przykład akwamaryn. Minerały i kamienie szlachetne są klasyfikowane według ich właściwości fizycznych - w tym twardości, połysku, koloru, gęstości i przewodzenia. Są one również identyfikowane na podstawie sposobu w jaki się łamią, bądź koloru rysy lub smugi, którą pozostawiają po zarysowaniu nimi płytki porcelanowej.
Uwaga: geologia zaraża! Po przeczytaniu tej książki, dzieciaki mogą zacząć znosić kamienie do domu!
Każde dziecko w pewnym wieku bawi się w piaskownicy, nie wiedząc nawet, że badają sypkie skały osadowe – piasek. Geolodzy podtrzymują tę pasję w dorosłym życiu. Badają wnętrze Ziemi i odkrywają, jak powstały góry, wulkany, doliny i jeziora. Cierpliwie poszukują skał oraz znajdujących się w nich skamieniałych roślin i zwierząt, by na podstawie tych wyjątkowych pamiątek z przeszłości odtworzyć historię Matki Ziemi. Wiedza geologiczna pozwala również przewidywać, gdzie warto szukać ukrytych skarbów: metali, soli, złota, drogocennych kamieni, a także węgla czy ropy naftowej, czyli surowców, bez których cywilizacja nie mogłaby istnieć. Dorota Bednarek w prosty i zrozumiały sposób przedstawia dzieciakom wiele ciekawych informacji. Ery paleozoiczną, mezozoiczną i kenozoiczną porównuje do przedszkola, szkoły podstawowej i gimnazjum. Opowiada o warstwach Ziemi, wyjaśnia, czy planeta złożona jest z klocków i dlaczego jej wewnętrzna budowa przypomina jajko. Czytelnicy dowiedzą się, jak wyglądają różne minerały, w jaki sposób powstały kontynenty i oceany, dlaczego wulkany wybuchają oraz jak Ziemia dba o swój wygląd zewnętrzny. Autorka przeprowadza młodych miłośników geologii przez wszystkie etapy istnienia planety – od czasów, gdy jej powierzchnia była roztopiona od gorąca, przez utworzenie twardej skorupy, eksplozję życia i podbicie lądów przez żywe stworzenia, erę dinozaurów, chłodną epokę ssaków i ptaków oraz pojawienie się człowieka. Po każdej części książki czytelnik może sprawdzić swoją wiedzę w specjalnym quizie.