Gdzie znajduje się grób Kopernika? Astronom zasłynął jako ten, który wstrzymał Słońce i ruszył Ziemię
Mikołaj Kopernik, wybitny polski astronom, przez wieki pozostawał postacią, która wywoływała zarówno podziw, jak i kontrowersje. Grób Kopernika przez długi czas owiany był tajemnicą. Poszukiwania prowadzone były nie tylko przez naukowców. Odnalezieniem grobu astronoma interesował się sam Napoleon Bonaparte, własne prace prowadzili też naziści. Dopiero w XXI wieku udało się ostatecznie zlokalizować miejsce spoczynku twórcy teorii heliocentrycznej.
Spis treści: Kanonik Kapituły Warmińskiej Zęby astronoma Grób Kopernika z Układem Słonecznym Mikołaj Kopernik, choć znany dziś jako jedna z najważniejszych postaci w historii nauki, za życia był postrzegany z rezerwą. W chwili śmierci w 1543 roku był cenionym, lecz skromnym kanonikiem, jednym z 16 kanoników Kapituły Warmińskiej. Znany był głównie ze swoich zdolności matematycznych i sprawności administracyjnych, a także jako lekarz, choć z wykształcenia był prawnikiem. Jego teoria, która umieściła Słońce w centrum Układu Słonecznego, w opozycji do dominującej wówczas teorii geocentrycznej, była rewolucyjna i sprzeczna z nauczaniem Kościoła katolickiego. Obawiając się konsekwencji, Kopernik opublikował swoje najważniejsze dzieło, „De revolutionibus orbium coelestium” („O obrotach sfer niebieskich”), dopiero tuż przed śmiercią. Drukiem ukazało się w Norymberdze w roku jego śmierci i choć wywołało niemałe zamieszanie w kręgach elit ówczesnej Europy, uznano je jedynie za jedną z możliwych hipotez. Uznane początkowo za żart dzieło szybko zaczęło zmieniać świat nauki i myślenie o kosmosie. Kościół w 1616 roku umieścił dzieło na indeksie ksiąg zakazanych, z którego zostało usunięte dopiero w XVIII wieku. Kanonik Kapituły Warmińskiej Sam pochówek Kopernika odbył się bez większych uroczystości, a osoby odpowiedzialne za jego pogrzeb nie pozostawiły żadnego znaku szczególnego, np. płyty nagrobnej. Grób Kopernika przez wieki znajdował się w nieoznakowanym miejscu pod podłogą fromborskiej katedry. Już 38 lat po jego śmierci biskup warmiński Marcin Kromer próbował ustalić miejsce pochówku, jednak żaden z kanoników Kapituły nie potrafił go wskazać. Tablicę epitafijną ku jego pamięci umieszczono przypadkowo – naprzeciw siódmego ołtarza. W XVII wieku najeźdźcy szwedzcy splądrowali krypty katedry, a II wojna światowa przyniosła kolejne zniszczenia. W okresie ostatnich 200 lat poszukiwania miejsca pochówku Kopernika zintensyfikowano, lecz długo nie przynosiły one rezultatów. W 1941 roku historyk Hans Schmauch twierdził, że Kopernik może spoczywać w miejscu, gdzie później prowadził badania prof. Jerzy Gąssowski. Po II wojnie światowej tematem zainteresował się dr Jerzy Sikorski, który zwrócił uwagę na wielowiekowe tradycje kościelne i schematy postępowań, mogące stanowić klucz do rozwiązania tej zagadki. Zęby astronoma W 2004 roku polscy naukowcy podjęli wysiłki, by odnaleźć szczątki astronoma. Kluczowym tropem była wiedza o tym, że Kopernik opiekował się ołtarzem Św. Krzyża. W jego pobliżu znaleziono czaszkę należącą do mężczyzny w wieku 60–70 lat, co odpowiadało wiekowi Kopernika w chwili śmierci. Znalezisko wzbudziło ogromne emocje. Archeolodzy odnaleźli także fragmenty kości i zębów, które mogły należeć do astronoma. Zespół badawczy pod kierownictwem prof. Jerzego Gąssowskiego rozpoczął żmudne prace mające na celu identyfikację szczątków. Rekonstrukcja twarzy wykonana przez Centralne Laboratorium Kryminalistyczne Policji w Warszawie potwierdziła, że czaszka pasuje do portretów uczonego. Badania genetyczne niemalże ze 100% pewnością potwierdziły miejsce pochówku wielkiego astronoma. Mimo to brakowało ostatecznego dowodu. Przełom nastąpił dzięki manuskryptowi „Calendarium Romanum Magnum” Johannesa Stöfflera, z którego Kopernik korzystał przez całe życie. Księga, zagrabiona podczas najazdów szwedzkich, trafiła do biblioteki uniwersyteckiej w Uppsali. Na stronach manuskryptu znaleziono dziewięć włosów, z czego dwa zawierały DNA pasujące do DNA z czaszki i zębów astronoma. W 2008 roku naukowcy ogłosili swoje odkrycie, które obiegło światowe media, przyciągając uwagę zarówno historyków, jak i miłośników nauki. Grób Kopernika z Układem Słonecznym W maju 2010 roku, po 467 latach, szczątki Mikołaja Kopernika zostały ponownie pochowane w katedrze we Fromborku. Nad jego grobem umieszczono czarny granitowy nagrobek zdobiony modelem Układu Słonecznego z dużym, złotym Słońcem w centrum. Napis na nagrobku oddaje hołd uczonemu jako twórcy teorii heliocentrycznej. Dziś miejsce to przyciąga turystów z całego świata, którzy mogą stanąć w miejscu spoczynku prawdziwego człowieka renesansu. Historia grobu Kopernika to nie tylko opowieść o naukowych odkryciach, ale także o wytrwałości w poszukiwaniu prawdy. Dzięki wysiłkom współczesnych badaczy udało się ostatecznie potwierdzić miejsce spoczynku jednego z najważniejszych uczonych w historii ludzkości. Kopernik, symbol polskiej nauki i myśli humanistycznej, pozostaje źródłem inspiracji dla kolejnych pokoleń, dowodząc, że nauka, mimo trudności, zawsze zmierza ku światłu prawdy. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Toruń – najlepsze atrakcje w mieście piernika
Toruń, miasto o bogatej historii i unikalnych zabytkach, oferuje turystom niezapomniane doświadczenia. Od Krzywej Wieży, przez słynne pierniki, po interaktywne muzeum Mikołaja Kopernika – odkryj uroki Torunia i poznaj jego magiczną atmosferę.
Spis treści: Krzywa Wieża w Toruniu i jej historia Żywe Muzeum Piernika – tradycja i smak Katedra św. Jana – gotycki skarb Torunia Dom Mikołaja Kopernika – muzeum astronoma Rynek Staromiejski i jego zabytki Planetarium – podróż po kosmosie w Toruniu Muzeum Etnograficzne – skansen w centrum miasta Bella SkyWay Festival – świetlna magia w ruinach zamku Toruń to miejsce, które idealnie łączy historię, kulturę i unikatowe tradycje. Latem warto wybrać się w rejs po Wiśle, aby z perspektywy rzeki podziwiać urokliwe Stare Miasto. Wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO Toruń pełen jest zabytków, które przenoszą w czasy średniowiecza. Przygotuj się na podróż pełną smaków, legend i architektonicznych perełek. Krzywa Wieża w Toruniu i jej historia Krzywa Wieża to jedna z najbardziej charakterystycznych budowli miasta. Wychylona od pionu o 146,2 cm – choć mniejsza od słynnej wieży w Pizie – przyciąga turystów swoją gotycką formą i ceglaną elewacją. Zgodnie z legendą to Wisła zbliżyła się do wieży i zawołała „To ruń!”, dając miastu swoją nazwę. Inną opowieścią tłumaczącą nachylenie wieży jest historia Krzyżaka, który postawił ją jako pokutę za swój romans z córką kupca. Żywe Muzeum Piernika – tradycja i smak Nie można odwiedzić Torunia i nie spróbować słynnych pierników! Pierniki toruńskie wypiekane są od czasów Hanzy, a dziś ich tradycję kontynuuje Żywe Muzeum Piernika. W interaktywnym muzeum zwiedzający mogą sami stworzyć piernikowe wypieki, czując się jak średniowieczni cukiernicy. Mistrz Bartłomiej wita gości słowami: „Huncwoty! Zapraszam do wspólnego pierniczenia” i goni wszystkich do roboty. Katedra św. Jana – gotycki skarb Torunia Katedra św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty, gotycki kościół o imponujących rozmiarach, to jedno z najważniejszych miejsc Torunia. Wznoszące się 27 metrów sklepienia kryją epitafium Mikołaja Kopernika oraz serce króla Jana Olbrachta. W dzwonnicy świątyni znajduje się Tuba Dei, jeden z największych dzwonów w Polsce, do którego prowadzi 200 krętych stopni. Według legendy dotknięcie jego serca przynosi szczęście. Dom Mikołaja Kopernika – muzeum astronoma Dom Mikołaja Kopernika, mieszczący się przy ulicy jego imienia, to nie tylko miejsce poświęcone astronomowi, ale także multimedialne muzeum przybliżające życie i dokonania Kopernika oraz jego epokę. W zabytkowych wnętrzach można obejrzeć typowe sprzęty hanzeatyckiego domu oraz wziąć udział w interaktywnych prezentacjach naukowych. Ciekawostką jest portret astronoma, który według legendy urodził się o 16:43 – zachowany wizerunek przedstawia go w modlitewnym geście, podkreślającym jego szacunek wobec Kościoła. Rynek Staromiejski i jego zabytki Rynek Staromiejski to tętniące życiem serce Torunia, otoczone kamieniczkami o barwnych fasadach. Przechadzając się po rynku, można natknąć się na Piernikową Aleję Gwiazd, z mosiężnymi płytami w kształcie pierników katarzynek, nazwanych tak na cześć mniszki Katarzyny. Dom Artusa, neorenesansowa budowla z czerwonej cegły, jest miejscem koncertów i wydarzeń kulturalnych, m.in. Toruńskiej Orkiestry Kameralnej. Znajduje się tu również pomnik Mikołaja Kopernika, stojącego z astrolabium i wskazującego palcem ku niebu. Planetarium – podróż po kosmosie w Toruniu Tuż za rynkiem na ulicy Franciszkańskiej znajduje się Centrum Popularyzacji Kosmosu. W Planetarium odwiedzający mogą odkrywać tajemnice Wszechświata w wyjątkowej atmosferze seansów prezentowanych pod kopułą imitującą niebo. Wizualizacje na ekranie przenoszą zwiedzających w przestrzeń kosmiczną, pobudzając wyobraźnię i dostarczając wrażeń, jakbyśmy naprawdę lecieli w stronę gwiazd. Muzeum Etnograficzne – skansen w centrum miasta Muzeum Etnograficzne w Toruniu to unikatowy skansen położony w samym centrum miasta. Zgromadzone oryginalne obiekty architektury ludowej z północnej Polski pozwalają lepiej poznać tradycje regionu i dawne życie codzienne jego mieszkańców. Jest to jedyny skansen tego rodzaju w Europie, co czyni go obowiązkowym punktem dla miłośników historii i kultury ludowej. Bella SkyWay Festival – świetlna magia w ruinach zamku Każdego roku Toruń rozświetla Bella SkyWay Festival. Festiwal światła, podczas którego główne zabytki miasta, w tym ruiny zamku krzyżackiego, są iluminowane i tworząc magiczne widowisko. Średniowieczne mury nabierają wówczas nowego blasku, a miasto staje się scenerią dla fascynujących instalacji świetlnych, które przyciągają tłumy. Toruń to miasto, które zachwyca bogactwem historii, kultury i tradycji. Spacerując po Rynku Staromiejskim, zwiedzając gotyckie kościoły, kosztując słynnych pierników i podziwiając fascynujące pokazy w planetarium, każdy turysta znajdzie tu coś dla siebie.
We Fromborku odkryto XVI-wieczny cyrkiel. Czy należał do Mikołaja Kopernika?
Na terenie ogrodów kanonickich we Fromborku odnaleziono XVI-wieczny cyrkiel. To zaledwie jeden z kilku takich instrumentów znanych z terenu Polski, które stosowano w astronomii i geometrii. Czy należał do Mikołaja Kopernika?
W tym artykule: Mikołaj Kopernik we Fromborku Kopernikański cyrkiel? Co dalej z unikatowym znaleziskiem w postaci cyrkla? Cyrkiel odkryto na początku sierpnia w ramach poszukiwań zorganizowanych przez fundację Misja Skarb i Warmińską Grupę Eksploracyjną. Ich celem było wykrycie w zabytkowych ogrodach kanonickich we Fromborku z pomocą georadaru podziemnych reliktów architektury. Mikołaj Kopernik we Fromborku Słynny polski astronom, Mikołaj Kopernik urodził się w Toruniu 19 lutego 1473 r. Gwiazdy i planety nie były jedyną pasją w jego życiu. Zajmował się również matematyką, medycyną, prawem, ekonomią. Studiował między innymi w Bolonii. Był duchownym katolickim i doktorem prawa kanonicznego. Bliskie były mu zagadnieniem związane ze strategią wojskową i kartografią. W wieku 37 lat przeniósł się do Fromborka, który stał się jego domem aż do śmierci, chociaż często wyjeżdżał z tej miejscowości. To tam prowadził obserwacje astronomiczne, które umożliwiły stworzenie najgłośniejszej pracy: „De revolutionibus orbium coelestium” („O obrotach sfer niebieskich”), opublikowanej w 1543 r. To w niej astronom zaprezentował teorię heliocentrycznej budowy Układu Słonecznego. Kopernikański cyrkiel? Cyrkiel wykonany ze stopu miedzi odkryto w wykopie sondażowym zlokalizowanym w ogrodach kanonickich we Fromborku. Miejsce przylegało do narożnika niezachowanej kanonii św. Józefa. Szczęśliwym znalazcą okazał się Michał Antczak. To cyrkiel typu kroczek, który służył do pomiarów astronomicznych i kartograficznych. Cyrkiel pochodzi z XVI wieku. – Tak więc być może należał do samego Mikołaja Kopernika – powiedziała dziennikarzom tuż po odkryciu archeolożka Zorjana Polenik z fromborskiego muzeum. – W ogóle Frombork pod względem znalezisk archeologicznych jest bardzo ciekawy, bo mamy tutaj rzeczy nietypowe, które funkcjonują na pograniczu Prus, państwa krzyżackiego i właśnie naszej Warmii – dodała. Małgorzata Czupajło, kustoszka w Muzeum Mikołaja Kopernika we Fromborku, przekazała National Geographic Polska, że cyrkiel mógł należeć do jednego z szesnastu kanoników fromborskich. Wśród nich był też Kopernik. – Wszyscy kanonicy byli ludźmi wykształconymi i majętnymi – podkreśliła. Co dalej z unikatowym znaleziskiem w postaci cyrkla? Warmińsko-Mazurski Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków przekazał cyrkiel do Muzeum Mikołaja Kopernika w depozyt. Kiedy będzie można go obejrzeć? – Zanim zostanie wystawiony na widok publiczny, musi zostać poddany zabiegom konserwatorskim. Będą one polegały na oczyszczeniu i zabezpieczeniu przed dalszą korozją – przekazała Małgorzata Czupajło. Prawdopodobnie nastąpi to w kolejnym roku. „Mikołaj Kopernik brudny” – zagadkowy napis na XVI-wiecznym obrazie przedstawiającym słynnego astronoma „Nicolaus Copernic Puld”, czyli „Mikołaj Kopernik brudny” – taki napis odkrył zespół naukowców na tylnej stronie XVI-wiecznego obrazu przedstawiającego słynnego polskiego astronoma... Ale nic straconego. Podobny cyrkiel (zaledwie jeden z trzech znanych z terenu Polski) można zobaczyć na stałej wystawie „Mikołaj Kopernik – życie i dzieło” w Muzeum Mikołaja Kopernika we Fromborku. Jest tam też cała masa innych, fascynujących obiektów, w tym rekonstrukcja stanowiska pracy astronoma. Do Fromborka warto się wybrać, bo to tam słynny astronom spędził 30 lat swojego życia. W tym mieście zachowały się budowle, w których przebywał i pracował. Wśród nich są: katedra, kapitularz oraz wieża, która stała się jego mieszkaniem. Cyrkiel znaleziono w parku, który przylegał do kanonii Kopernika. Być może tam znajdowało się stanowisko do prowadzenia obserwacji nieba w postaci pavimentum, czyli wypoziomowanego podestu, na którym astronom stawiał instrumenty pomiarowe. Do dziś nie udało się go zlokalizować mimo kilkukrotnych prób. Kiedyś sądzono, że Kopernik prowadził obserwacje ze swojej wieży, ale obecnie przeważa pogląd o lokalizacji w ogrodzie. Źródła: Nauka w Polsce, Muzeum Mikołaja Kopernika we Fromborku, National Geographic Polska. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Szlakiem Kopernika przez Warmię. To tutaj naukowiec spędził większość swojego życia
Ruszamy Szlakiem Kopernika, czyli jednego z najwybitniejszych Polaków, który „wstrzymał Słońce, ruszył Ziemię”. Choć wielu kojarzy go przede wszystkim z Toruniem, astronom zdecydowaną większość swojego dorosłego życia spędził na Warmii.
W tym artykule: Rowerowym szlakiem W rezydencji biskupów Olsztyński skarb Tajemnice i zagadki Szlak Kopernikowski – informacje praktyczne Najpierw widać katedrę. Gigantyczny kościół góruje nad Fromborkiem, nie przystając skalą do niewielkiego miasteczka na skraju Polski, 10 km od granicy z obwodem królewieckim. Wygląda, jakby przeniesiono go tu z jakiegoś wielkiego miasta i lepiej odnalazłby się w Gdańsku czy Toruniu. Nie dajmy się jednak zwieść pozorom – otoczone wysokimi murami wzgórze katedralne przez wieki było siedzibą kapituły, skąd zarządzano całą Warmią. – Kapituła warmińska to taka średniowieczna korporacja, która doskonale dbała o swoje interesy, a Kopernik musiał wykonywać swoje obowiązki sumiennie, skoro powierzano mu szereg ważnych stanowisk – mówi Krzysztof Wróblewski z Muzeum Mikołaja Kopernika, oprowadzając mnie po wzgórzu. – Tak jak dziś wielkie firmy inwestują w prestiżowe siedziby w wieżowcach, tak kiedyś znakiem potęgi kościelnej instytucji była godna świątynia, największa na Warmii. Panowie kanonicy mieli mieszkania w obrębie murów twierdzy i rezydencje poza nią, ale w zasięgu dźwięku kościelnych dzwonów. Jednym z tych poważnych panów był Mikołaj z Torunia, po godzinach oddający się ekscentrycznemu hobby – astronomii. Rowerowym szlakiem Frombork był jego domem i bazą wypadową, dlatego tu właśnie zaczynam rowerową podróż warmińskim odcinkiem szlaku kopernikowskiego. Trasa łączy regiony, z którymi związany był astronom. Łącznie to 590 km, z czego mniej więcej połowa przypada na Warmię i Mazury. Dziś to jedno województwo i niewprawnemu obserwatorowi ciężko będzie dostrzec regionalne różnice, ale w czasach Kopernika było inaczej. Dzisiejsze Mazury należały do zakonu krzyżackiego, a biskupstwo warmińskie od 1466 roku aż do rozbiorów do Rzeczypospolitej. Było to de facto państwo kościelne, gdzie najwyższą władzę sprawował noszący tytuł księcia biskup wybierany z grona fromborskich kanoników. Od katedry wyższa jest tylko wieża Radziejowskiego, skąd roztacza się imponujący widok na Frombork i Zalew Wiślany. Sam Kopernik nie mógł go oglądać, bo w jego czasach była znacznie niższa. Zachowała się za to oktagonalna podstawa, ponoć mająca najgrubsze mury obronne w Polsce. Na dole mieści się planetarium, ale ja wdrapuję się na szczyt, by spróbować wypatrzeć odległe o 10 km Braniewo, mój kolejny przystanek. Do pierwszej stolicy Warmii docieram w strugach deszczu. Może to i dobrze, bo i tak nie zobaczyłbym zamku, w którym Kopernik próbował przemówić do rozumu wojującemu z Polską Albrechtowi Hohenzollernowi. Została z niego tylko wieża bramna. Sama misja dyplomatyczna skończyła się fiaskiem, a niepokorny mistrz zakonny po przegranej kampanii musiał złożyć królowi Zygmuntowi Staremu hołd lenny. Armia Czerwona nie obeszła się łaskawie z Braniewem, ale to nic nowego, właściwie wszystkie miasteczka w Prusach zostały bardzo zniszczone podczas II wojny światowej. To jeden z trzech najstarszych wizerunków Kopernika. Nowe ustalenia ekspertów Słynny obraz przedstawiający Mikołaja Kopernika, który znajduje się w Toruniu, doczekał się precyzyjnego datowania. Okazało się, że to jeden z trzech najstarszych wizerunków astronoma. Dopiero kolejny przystanek na trasie naprawdę mnie zszokował. Do Pieniężna jadę szlakiem Green Velo, najpopularniejszą trasą rowerową w północno-wschodniej Polsce. W czasach Kopernika miasto zwane było Melzakiem, co znaczy po niemiecku „worek mąki”. Nic dziwnego więc, że po wojnie nadano mu uroczą nazwę Mąkowory, dwa lata później zmienioną na cześć Seweryna Pieniężnego, przedwojennego wydawcy polskiej Gazety Olsztyńskiej. Tu akurat zachował się zamek kapituły warmińskiej, który wielokrotnie odwiedzał Kopernik. Sęk w tym, że ruina wcale nie przypomina średniowiecznej fortecy, a raczej jakiś spichlerz. Prócz niego wojnę przetrwał tylko kościół. To z grubsza wszystko, co ostało się z przedwojennej starówki Pieniężna. Nie kłopotano się odtwarzaniem siatki ulic, cegły wywieziono, a miejsce gęstej zabudowy zajął wielki trawnik i kilka bloczków. Dawny rynek jest wylany popękanym asfaltem, a na jego środku stoi odbudowywany od kilkudziesięciu lat ratusz. Całość robi nieco przygnębiające, a przede wszystkim surrealistyczne wrażenie i polecam je serdecznie wielbicielom nieoczywistych atrakcji. W rezydencji biskupów Chyba najbardziej spektakularnym zabytkiem na trasie jest zamek w dawnej stolicy Warmii, do którego docieram, jadąc po starej trasie kolei przez Ornetę. Rezydencja biskupów w Lidzbarku Warmińskim jest czasem nazywana Wawelem Północy, choć nie wydaje mi się to zbyt trafnym porównaniem. Forteca zachowała się w doskonałym stanie, jest nawet wciąż otoczona fosą, a właściwie dwiema rzekami – Łyną i Symsarną. Kopernik mieszkał tu co najmniej 7 lat, gdy pracował jako sekretarz i lekarz biskupa Łukasza Watzenrodego, który przypadkowo był również jego wujem. Gdyby nie Watzenrode, który po śmierci ojca zaopiekował się dziesięcioletnim Mikołajem i jego bratem Andrzejem, nie byłoby astronoma, a więc i dzieła O obrotach… To on sfinansował ich edukację, załatwił ciepłe posadki w kapitule i prawdopodobnie szykował Mikołaja na następcę. Niestety ten wolał chodzić z głową w gwiazdach, niż zajmować się polityką. Tutaj w wolnych chwilach pisał Komentarzyk, czyli zarys teorii heliocentrycznej, który przez dekady krążył wśród elit intelektualnych Europy, a sława „mędrca z Warmii” zataczała coraz szersze kręgi. Zajmował się też bardziej praktycznymi sprawami: stworzył tu pierwszą mapę Warmii. Potem usilnie próbowali ją wykraść Krzyżacy przy pomocy swojego szpiega, przyjaciela astronoma i późniejszego biskupa, Fabiana Luzjańskiego. Zamek robi wrażenie swoją autentycznością, wygląda, jakby jeszcze wczoraj przechadzali się po nim dostojnicy. Całkiem niedawno odsłonięto też freski na dziedzińcu. Wiele uwagi poświęcono Ignacemu Krasickiemu, który był tu ostatnim biskupem. Olsztyński skarb Ze stolicy biskupstwa kieruję się na stolicę województwa, która w czasach Kopernika była najważniejszą twierdzą na południu Warmii. Zamek w Olsztynie kryje niepowtarzalny skarb – jedyny na świecie zachowany przyrząd astronomiczny nie tylko używany, ale własnoręcznie wykonany przez Kopernika. Jadę Łynostradą – najbardziej malowniczym fragmentem szlaku wzdłuż rzeki Łyny. Po drodze mijam Dobre Miasto, nad którym również góruje potężny kościół – drugi na Warmii, zaraz po Fromborku. To właśnie stąd ruszyły wojska krzyżackie na broniony przez Kopernika Olsztyn. Nie stał on jednak na murach z rozwianymi włosami, był raczej cywilnym menedżerem dbającym o zaopatrzenie obrońców. Nie zmienia to jednak faktu, że przygotował zamek do oblężenia, dzięki czemu nie wpadł w ręce Hohenzollerna. Gdy doszło do ataku, napastnikom zabrakło… drabin do pokonania wysokich olsztyńskich murów. Astronom przybył tu w 1516 r. jako administrator dóbr kapituły. W czasie wojny zabiegał o uzbrojenie twierdzy, ale na co dzień zajmował się bardziej prozaicznymi sprawami. Prowadził akcję osadniczą, sprowadzając nowych osadników na gospodarstwa. Dzięki dokumentom lokacyjnym wiele małych podolsztyńskich wsi może się pochwalić twardymi dowodami na odwiedziny Kopernika, a my wiemy, że potrafił w miarę poprawnie zapisywać nazwiska w języku polskim. – Lokacje łanów opuszczonych są ciekawe, bo to bardzo krótkie i proste dokumenty. Mimo to odpowiadają naszym współczesnym umowom na hipotekę, leasing, zwolnienie z podatków, a nawet wskazany jest żyrant – mówi Sebastian Mierzyński z Muzeum Warmii i Mazur. Stoimy przed otynkowanym kawałkiem ściany na zamkowym krużganku. To tablica astronomiczna, za której pomocą wyznaczano moment równonocy. – Gdy Kopernik przyjechał do zamku, to nie za bardzo miał gdzie rozstawić swoje instrumentarium. Obecny dziedziniec był nierównym klepiskiem. Nowy administrator natychmiast kazał otynkować kawałek ściany, na którym rysował ruch Słońca odbijającego się w ustawionym na parapecie zwierciadle. Tak jak we Fromborku i w Lidzbarku Warmińskim, astronom oddawał się swojej pasji po godzinach pracy. A tej było dużo, w końcu był tu szefem. Kopernik zajmował się m.in. ustalaniem sprawiedliwej ceny chleba i po raz pierwszy sprawą podrabiania monet. Przy okazji spostrzegł, że gorszy pieniądz zawsze wypiera lepszy. Dziś ta zasada jest znana jako prawo Kopernika-Greshama. Tajemnice i zagadki Bez wątpienia dziełem życia astronoma jest De revolutionibus orbium coelestium, czyli O obrotach sfer niebieskich, które ukazało się w 1543 r. Romantyczna legenda głosi, że zobaczył pierwsze wydanie na łożu śmierci, ale to raczej mało prawdopodobne. Dlaczego zwlekał niemal do końca z publikacją swojego opus magnum? Czy bał się reakcji Kościoła? Raczej nigdy się tego nie dowiemy, wiemy jednak, kiedy i gdzie zapadła decyzja o wydaniu dzieła. Opuszczam Warmię (choć nie województwo warmińsko-mazurskie) i kieruję się w stronę Lubawy przez Park Krajobrazowy Wzgórz Dylewskich z najwyższym wzniesieniem w północno-wschodniej Polsce: Dylewską Górą (312 m n.p.m.). Na lubawskim zamku biskupów chełmińskich rezydował najlepszy przyjaciel astronoma, Tiedemann Giese. Do naszych czasów przetrwał niestety tylko zarys murów, ale dzięki wizycie w Lidzbarku Warmińskim mogę sobie wyobrazić, jak wyglądała twierdza w czasach świetności. Na szczęście mury nie stoją puste – niedawno powstało tu Centrum Aktywności Społecznej w atrakcyjny sposób eksponujące pozostałości warowni. Kopernik był tu częstym gościem, a biskup Giese namawiał go do przedstawienia światu wyników swoich badań. Udało się to w końcu, gdy astronom zawitał tu z uczniem, Joachimem Retykiem, który podjął się organizacji wydawnictwa w Norymberdze. Po śmierci mistrza rękopis jednej z najbardziej przełomowych książek wszech czasów trafił właśnie do Lubawy. Potem przez stulecia przechodził z rąk do rąk, by wreszcie spocząć w Bibliotece Jagiellońskiej, gdzie znajduje się obecnie. A gdzie spoczywa sam Kopernik? Oczywiście we Fromborku – jego grób w katedrze zobaczyłem na samym początku wycieczki. Co prawda wśród specjalistów nie ma stuprocentowej zgody, że odkryty niemal 20 lat temu szkielet należy na pewno do niego. Tak to już jest z Kopernikiem – jego życie, a nawet śmierć są pełne tajemnic i zagadek. Szlak Kopernikowski – informacje praktyczne Drogowy szlak turystyczny upamiętnia postać Mikołaja Kopernika i jego związki z regionami, w których został wytyczony. Prowadzi przez miejscowości w województwie warmińsko-mazurskim, pomorskim i kujawsko-pomorskim. Łącznie ma długość ok. 590 km. Trasa nie ma jednolitego oznakowania w terenie i trzeba korzystać z lokalnych szlaków (np. Łynostrada, Green Velo), a czasami poruszać się drogami. Mimo to planowanie nie jest trudne, a natężenie ruchu umiarkowane. Na szlaku można zwiedzać m.in. zabytkowe budowle upamiętniające czasy wielkiego uczonego, ekspozycje muzealne, poznawać sekrety wszechświata w planetariach. Szczegółowe informacje znajdziecie na szlakkopernikowski.pl. „Polska Jest Najpiękniejsza” to nowy cykl redakcji „National Geographic Traveler”, w którym odkrywamy mniej znane, ale równie fascynujące miejsca w naszym kraju. Reportaże z nagrodzonych miast i wsi ukażą się co miesiąc zarówno na łamach prasowego, jak i internetowego wydania naszego magazynu. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Ciekawostki o Toruniu, o których nie miałeś pojęcia. Co warto wiedzieć o mieście Kopernika?
Ciekawostki o Toruniu związane są nie tylko z postacią Mikołaja Kopernika czy słynnymi na cały świat piernikami. Poniżej prezentujemy mniej znane fakty na temat „Perły Północy”.
W tym artykule: Rzymskie wzorce Królewskie uprawnienie Sala Królewska Obronny Toruń Malowidła w kamienicach toruńskich Dalekosiężny handel Jedna z najstarszych aptek w Europie Toruń, będący jedną z dwóch stolic woj. kujawsko-pomorskiego, jest w nim dziś najbardziej kujawsko-pomorskim miastem. Wcześniej jednak, w całej swej historii i w całym zachowanym dziedzictwie – był częścią Pomorza nadwiślańskiego, tj. terenów ściśle związanych i realizujących kulturę i cywilizację hanzeatycką. Zdecydowanie różniła się ona od kultury polskiej, czyli sarmackiej, obecnej tuż po drugiej – kujawskiej – stronie Wisły. Dodatkowo wyróżniał Toruń jego niemieckojęzyczny i protestancki charakter. W okresie nowożytnym determinował on tutaj rozwój północnoeuropejskiego humanizmu, niespotykanego w miastach polskich na taką skalę. Zarówno po owym północnoeuropejskim humanizmie, jak i związanym z nim protestantyzmie, mamy w Toruniu bogatą spuściznę. Dziedzictwo to tworzyło się w czasie drugiej świetności Torunia – w XVI i XVII w. – gdy na początku tego okresu miasto było czwartym największym ośrodkiem Królestwa Polskiego. Wtedy to np. bogaci patrycjusze toruńscy, dla podkreślenia swego statusu, fundowali sobie kosztowne portrety. Te zachowane z nich – w liczbie około 20 – oglądać można w Sali Wielkiej Ratusza Staromiejskiego. Ich unikatowość polega na tym, że dziś to jedyny w Polsce tak duży zachowany zbiór portretów mieszczan z XVI–XIX w. Są tu doskonałe artystycznie dzieła, których autorzy tworzyli pod wpływem renesansowej sztuki wybitnych mistrzów, np. Albrechta Dürera czy Lucasa Cranacha. Rzymskie wzorce Pozostając w Ratuszu Starego Miasta (bo dawny Toruń miał też Ratusz Nowego Miasta) i w temacie renesansowej toruńskiej fascynacji republikańskimi wartościami starożytnego Rzymu i republiki Wenecji, trzeba wspomnieć o jednej z nielicznie takich zachowanych ciekawostek. Mowa o widniejącym w portalu do Sali Senatu skrócie SPQT, oznaczającym Senatus Populusque Thorunensis. Nawiązuje on do rzymskiego SPQR (Senatus Populusque Romanus), a będącym ponownie odwołaniem do wartości starorzymskich i porównaniem Torunia do republiki Rzymu. To jeden z przykładów świadczących o wyjątkowej randze Torunia w I Rzeczypospolitej. Królewskie uprawnienie Innym przykładem może być prawo sądownicze dla stanu szlacheckiego. Toruń miał królewskie uprawnienie sądzenia szlachty według miejscowego prawa. Zatem panowie szlachcice, znani ze swej samowoli i pieniactwa, nie mogli czuć się tu bezkarni, jak w innych polskich miastach. Za przestępstwa kryminalne dokonane w Toruniu trafiali przed sąd toruński, a nie przed swoje trybunały. Z uprawnienia korzystał Toruń bez wahania i nierzadko wydawał wyroki kary śmierci na szlachcicach. Na egzekucję szlachetnie urodzony czekał w areszcie, zlokalizowanym na I piętrze Ratusza Starego Miasta. Zwiedzając ratusz warto zwrócić uwagę na to miejsce. Sala Królewska Na I piętrze tegoż Ratusza jest też Sala Królewska. Pamięta pobyty niemal wszystkich królów polskich, odwiedzających często Toruń. W tej sali w 1501 r. zmarł król Jan Olbracht. Dziś jej główną atrakcją jest zespół wizerunków królów polskich. To najstarszy i jeden z nielicznych zestawów portretów królewskich. Pierwsze obrazy powstały w 1645 r. za czasów króla Władysława IV Wazy. Obronny Toruń W Toruniu można prześledzić cały rozwój dzieł fortyfikacyjnych i obronnych, począwszy od wczesnośredniowiecznych wałów grodu, przez średniowieczne mury obronne, nowożytne bastiony, aż po fortyfikacje XIX-wieczne. Toruń w każdym etapie swojego istnienia stanowił silną obronną twierdzę. Po etapie twierdzy XVII-wiecznej pozostał znaczny fragment jedne z ośmiu bastionów – Menniczego. Niedawno zrewitalizowany, warto tu zajrzeć. Ciekawostki o Szczecinie. 10 nieznanych faktów na temat stolicy Pomorza Zachodniego Przedstawione ciekawostki o Szczecinie to zbiór niezwykle interesujących i czasami mało znanych faktów, o których warto wiedzieć. Niezależnie od tego, czy jest się mieszkańcem stolicy Zach... Z kolei w miejscu innego dawnego bastionu, Chełmińskiego, trwają obecnie prace archeologiczne przed budową Europejskiego Centrum Filmowego Camerimage. Odkryto już wiele artefaktów średniowiecznych, rzucających nowe światło na bogatą przeszłość Torunia. Wiele jeszcze zapewne zostanie pozyskanych. Te najcenniejsze i unikatowe mają trafić na specjalną ekspozycję w nowym gmachu. Jego koncepcję architektoniczną firmuje swoim nazwiskiem jeden z najważniejszych współczesnych architektów, Dietmar Eberle. Malowidła w kamienicach toruńskich Jedną z niesamowitych cech Torunia, nadających mu szczególnej wyjątkowości, jest ogromna liczba zachowanych w tutejszych domach patrycjuszowskich cennych, historycznych malowideł, zarówno stropowych, jak i ściennych, średniowiecznych i nowożytnych. Po Lubece Toruń jest drugim miastem w Europie pod tym względem. Wśród ponad 70 takich domów tym razem wybieramy jeden – przy ul. Żeglarskiej 16. Są tu m.in. przedstawienia o unikatowej tematyce arturiańskiej oraz Dziewięciu Bohaterów, pochodzące z końca XIV w. Dalekosiężny handel Toruń, jako potężny ośrodek hanzeatycki od XIII w. prowadził handel dalekosiężny między Rusią i Węgrami a zachodnią i północną Europą. Dzięki inicjatywie bogatych kupców toruńskich i w porozumieniu z nimi książę Mazowsza lokował Warszawę. W XIV w. stała się dla interesów Torunia ważną placówką handlową na nowym szlaku łączącym Toruń z Rusią, z wybrzeżem czarnomorskim i z Węgrami. Pierwszymi osadnikami byli torunianie, a trzon kupiectwa w Warszawie stanowili imigranci-przedstawiciele z Torunia. Z 1608 r. znane jest ostatnie pouczenie prawne wydane przez Toruń dla Warszawy. Ciekawostki o Warszawie. Tego mogłeś nie wiedzieć o polskiej stolicy Poniżej prezentujemy wybrane ciekawostki o Warszawie, dzięki którym jeszcze bardziej zapragniesz poznać historię stolicy i największego miasta Polski. Jedna z najstarszych aptek w Europie Apteka Królewska działała w Toruniu w latach 1389–2011. Była drugą najstarszą i nieprzerwanie działającą apteką w Europie. Była jednym z symboli i świadectw toruńskiej bogatej historii, tożsamości i wyjątkowości. Niezwykle trudno przejść do porządku dziennego i zrozumieć tak drastyczne zaniedbanie i brak inicjatywy dla uratowania tego wielkiego dziedzictwa. Dziś jedynie orzeł – godło dawnej apteki – spogląda z fasady na przechodniów. Więcej o autorze: przewodnicy.torun.pl.
Czy najprostsze wyjaśnienie w nauce zawsze jest prawdziwe? Brzytwa Ockhama w praktyce
W nauce brzytwa Ockhama nie oznacza, że nowa teoria powinna zastąpić poprzednią tylko dlatego, że jest prostsza lub ma mniej założeń. Dzisiaj niewielu ludzi zadaje sobie trud, by spojrzeć głębiej, poza to, co widać jedynie na pierwszy rzut oka.
W tym artykule: Brzytwa Ockhama – na przykładzie budowy Układu Słonecznego Teoria ewolucji – złożona, ale prawdziwa Najprostsze rozwiązanie zawsze słuszne? Upraszczanie na co dzień Powiada się, że najprostsze wyjaśnienia są z reguły najlepsze. W końcu, po co nadmiernie komplikować sobie życie? Założenie to nierzadko jest stosowane w życiu codziennym, gdzie, niestety, nie zawsze się sprawdza. Brzytwa Ockhama – na przykładzie budowy Układu Słonecznego Koncepcję, że częściej będą poprawne proste wyjaśnienia niż skomplikowane, znamy pod pojęciem „brzytwy Ockhama” — od angielskiego średniowiecznego mnicha i filozofa Williama z Ockham. Znanym przykładem zastosowania tej zasady w nauce było obalenie opracowanego przez starożytnych Greków geocentrycznego modelu wszechświata, w którym Słońce, Księżyc, planety i gwiazdy krążą wokół znajdującej się w centrum kosmosu Ziemi. Podstawową zasadą tego modelu była atrakcyjna koncepcja, że wszystkie ciała niebieskie poruszają się wokół nas po idealnych koncentrycznych sferach. Obraz ten obowiązywał przez dwa tysiące lat, mimo że z czasem stawał się coraz bardziej kłopotliwy i skomplikowany, kiedy próbowano za jego pomocą wyjaśniać obserwowany ruch planet takich jak Mars, który spowalniał, przyspieszał, a niekiedy nawet się cofał. Aby skorygować ten „wsteczny” ruch, dokręcono do pierwotnych orbit mniejsze kołowe tory planetarne, zwane epicyklami. Dzięki temu model wciąż odpowiadał z dużą dokładnością obserwacjom astronomicznym. W późniejszym okresie doszły kolejne uzupełnienia. Na przykład przesunięcie Ziemi nieco poza centrum, wokół którego krążyły wszystkie pozostałe ciała niebieskie. W XVI wieku ten prowizoryczny model zburzył Mikołaj Kopernik i zastąpił znacznie prostszym i bardziej eleganckim obrazem heliocentrycznym, w którym to Słońce, a nie Ziemia, znajduje się w centrum wszechświata. Oba modele „działały” w tym sensie, że trafnie przewidywały ruchy ciał niebieskich. Teraz wiemy jednak, że poprawny jest tylko jeden z nich: prostszy model kopernikański, bez tych wszystkich skomplikowanych dodatków. Tak właśnie wygląda, jak słyszymy, brzytwa Ockhama w działaniu. Powyższy obraz jest jednak błędny. Mimo że Kopernik prawidłowo zastąpił Ziemię Słońcem w centrum znanego nam kosmosu, to jednak nadal uważał, że orbity planet są idealnie koliste. Tymczasem dzięki odkryciom Keplera i Newtona dzisiaj już wiemy, że planety poruszają się po mniej „eleganckich” orbitach eliptycznych, skutkiem czego Kopernik nie mógł się pozbyć nieporęcznych uzupełnień i rozszerzeń ze starego modelu geocentrycznego. Bez nich jego model heliocentryczny by nie działał. Choć teraz już wiemy, że Ziemia rzeczywiście krąży wokół Słońca, a nie na odwrót, wiemy również z nowoczesnej astronomii, iż prawdziwa dynamika Układu Słonecznego jest o wiele bardziej skomplikowana, niż mogli sobie wyobrazić starożytni Grecy — brzytwa Ockhama à rebours. Teoria ewolucji – złożona, ale prawdziwa Równie słynnym przykładem z historii nauki jest Darwinowska teoria ewolucji wyjaśniająca przez dobór naturalny niezwykłą różnorodność ziemskiego życia, które wyewoluowało w ciągu miliardów lat z jednego źródła. Teoria Darwina opiera się na kilku prostych założeniach: osobniki dowolnego gatunku różnią się między sobą; różnice te przechodzą z pokolenia na pokolenie; w każdym pokoleniu rodzi się więcej osobników, niż może przeżyć; osobniki lepiej przystosowane do środowiska mają większe szanse na przeżycie i reprodukcję. I to wszystko. Ale za tymi skromnymi założeniami kryją się niebywale skomplikowane dziedziny biologii ewolucyjnej i genetyki, należące do najtrudniejszych obszarów nauki. Gdybyśmy mieli zastosować do złożoności ziemskiego życia brzytwę Ockhama, to odcięlibyśmy za jej pomocą właśnie darwinizm, a nie znacznie prostszą teorię kreacjonizmu, która mówi, że całe życie zostało stworzone w jego obecnym kształcie przez nadprzyrodzonego Stwórcę. Najprostsze rozwiązanie zawsze słuszne? Jaki z tego wniosek? Najprostsze wyjaśnienie niekoniecznie jest poprawne, a poprawne wyjaśnienie często nie jest takie proste, jak się z początku wydaje. W nauce brzytwa Ockhama nie oznacza, że nowa teoria powinna zastąpić poprzednią tylko dlatego, że jest prostsza lub ma mniej założeń. Wolę inną interpretację brzytwy Ockhama: lepsza jest teoria bardziej użyteczna, czyli pozwalająca formułować dokładniejsze przewidywania na temat świata. Nie zawsze powinniśmy polegać na prostocie. Również w życiu codziennym sprawy często nie są takie proste, jak byśmy sobie życzyli. Parafrazując Einsteina, powinniśmy dążyć do tego, aby wszystko było tak proste, jak to tylko możliwe, ale nie bardziej. Upraszczanie na co dzień Tymczasem idea „prostsze jest lepsze” najwyraźniej się rozprzestrzenia i obserwujemy trend w stronę uproszczonych argumentów — szczególnie w odniesieniu do kwestii etycznych lub politycznych — które pomijają wszelkie subtelności i komplikacje, sprowadzając wszystko do najmniejszego wspólnego mianownika, przez co każdą kwestię można przedstawić w postaci mema lub tweeta. Kiedy próbujemy nadać sens chaotycznemu światu, sprowadzenie skomplikowanej kwestii do klarownego i jednoznacznego punktu widzenia niewątpliwie jest kuszące, ale nie należy zapominać, że istnieje więcej niż jeden sposób na zmniejszenie poziomu skomplikowania danej kwestii, w zależności od tego, które aspekty zdecydujemy się umniejszyć lub uwydatnić. Nauka nie do wiary. Dlaczego ludzie przestają wierzyć naukowcom? Sceptycyzm względem nauki rośnie, a wraz z nim polaryzacja poglądów. Dlaczego rozsądni ludzie wątpią w to, co naukowo udowodnione? Skutek jest taki, że ze skomplikowanego zagadnienia często może się wyłonić kilka zupełnie rozbieżnych poglądów, następnie uznawanych przez ich zwolenników za niepodważalną prawdę. Ale życie, podobnie jak rzeczywistość badana przez naukę, jest nieuporządkowane i zanim podejmiemy decyzję w jakiejś sprawie, powinniśmy wziąć pod uwagę rozmaite czynniki i względy. Niestety, w dzisiejszych czasach niewielu ludzi zadaje sobie trud, by spojrzeć głębiej, poza to, co widać jedynie na pierwszy rzut oka. Mówią: „To proste, nie zamulaj mi obrazu szczegółami”. A przecież jeśli zaakceptujemy złożoność danego zjawiska i zbadamy je z różnych perspektyw, z reguły okaże się o wiele jaśniejsze i łatwiejsze do pojęcia. To jest przedruk z książki „Radość nauki” autorstwa Jima Al-Khalili, która ukazała się nakładem wydawnictwa Zysk i S-ka w przekładzie Tomasza Bieronia. The Joy of Science, Copyright © 2022 by Jim Al-Khalil, All rights reserved, Copyright © for the Polish translation by Zysk i S-ka Wydawnictwo s.j., Poznań 2024.
To jeden z trzech najstarszych wizerunków Kopernika. Nowe ustalenia ekspertów
Słynny obraz przedstawiający Mikołaja Kopernika, który znajduje się w Toruniu, doczekał się precyzyjnego datowania. Okazało się, że to jeden z trzech najstarszych wizerunków astronoma.
W tym artykule: Zagadki słynnego obrazu Precyzyjne określenie wieku obrazu Kopernika Dzieje obrazu Kopernika Rocznica pretekstem do szerszych badań Badacze i badaczki z Wydziału Sztuk Pięknych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu postawili kropkę nad i w kwestii określenia wieku tzw. gimnazjalnego portretu Mikołaja Kopernika (1473-1543). Widać na nim mężczyznę w wieku ok. 35–40 lat. Uwagę zwracają wyraziste rysy oraz długie, ciemne i faliste włosy. Ciekawostką są jego oczy. Prawe umiejscowione jest wyżej od lewego. Ma na sobie czarną sutannę. Wokół szyi widać biały rąbek koszuli i czerwony kubrak bez rękawów. Jest on podbity białym futrem. Zagadki słynnego obrazu Mimo dużego zainteresowania obrazem i pogłębionych badań, od lat kryje on wiele zagadek. Na przykład nie wiadomo, kto go namalował. Cechy stylistyczne sugerują wpływy malarzy niderlandzkich lub flamandzkich. Dębowe podłoże obrazu dotarło do Torunia aż z Litwy lub z Białorusi. Ale jego droga była bardziej złożona. Najpierw w postaci półproduktu z portu w Kłajpedzie trafiło do Europy Zachodniej, a następnie jako podłoże obrazu przetransportowano je do Torunia. Na przestrzeni dziesiątków lat głowiono się też nad jego wiekiem. Niektórzy badacze sugerowali nawet, że powstał za życia Kopernika. Temu zagadnieniu poświęcony jest artykuł toruńskich ekspertów opublikowany w czasopiśmie naukowym „Journal of Cultural Heritage”. Uczeni opisali w nim badanie podłoża obrazu. Precyzyjne określenie wieku obrazu Kopernika Co prawda już w 1987 roku naukowcy pobrali próbkę do datowania dendrochronologicznego, ale teraz postanowili zweryfikować ówczesne ustalenia. Powtórna analiza malowidła, którą wykonano w 2023 r. z zastosowaniem współczesnych metod oraz baz danych, jednoznacznie potwierdziła, że ten wizerunek Kopernika powstał już po jego śmierci. – Wyniki badań dębowego podłoża obrazu przesunęły datę powstania obrazu o kolejną dekadę – do lat 80. XVI w., czyli ponad 40 lat po śmierci wielkiego astronoma w 1543 r. Górną granicę przedziału czasowego wyznacza z kolei 1594 rok, kiedy obraz wisiał już w Gimnazjum Akademickim w Toruniu – tłumaczą badacze z Wydziału Sztuk Pięknych UMK. – Tym samym potwierdzone zostało, że toruński portret należy do grupy trzech najstarszych wizerunków Mikołaja Kopernika – zaznacza zespół ekspertów. Dzieje obrazu Kopernika Portret Kopernika od około 1594 r. znajdował się w bibliotece Gimnazjum Akademickiego w Toruniu. Stąd obraz określa się jako „gimnazjalny”. Do 1724 r. szkoła mieściła się w budynkach dawnego klasztoru franciszkańskiego przy kościele Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny. Od 1725 r. gimnazjum działało w budynku dawnej akademickiej bursy (internatu) przy ulicy Piekary. Od 1855 r. malowidło przechowywano w nowym gmachu szkoły przy Zaułku Prosowym. W czasie okupacji niemieckiej podczas II wojny światowej obraz przeniesiono do Muzeum Miejskiego (obecnie Muzeum Okręgowe w Toruniu). W toku wojny w celu zabezpieczenia zabytku przed grabieżą portret wywieziono poza Toruń. W 1945 r. słynny obraz odnaleziono w składnicy w Wyrzysku. Następnie przekazano go do Muzeum Miejskiego. Obecnie można go oglądać w Sali Mieszczańskiej Ratusza Staromiejskiego w Toruniu. Jak wyglądał Mikołaj Kopernik i skąd o tym wiemy? Udało się odnaleźć czaszkę genialnego uczonego Był prawdziwym człowiekiem renesansu. Uprawiał medycynę i parał się ekonomią, sprawnie zarządzał ogromnymi włościami kościelnymi, dbał o warownię olsztyńską, a nawet – jako prawni... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-wygladal-mikolaj-kopernik-i-skad-o-tym-wiemy-udalo-sie-odnalezc-czaszke-genialnego-uczonego-ryc-jan-matejko-wikimedia-commons-cc0-02bc056.jpg" width="938" height="675" alt="Jak wyglądał Mikołaj Kopernik i skąd o tym wiemy? Udało się odnaleźć czaszkę genialnego uczonego (ryc. Jan Matejko, Wikimedia Commons, CC0)" title="Jak wyglądał Mikołaj Kopernik i skąd o tym wiemy? Udało się odnaleźć czaszkę genialnego uczonego (ryc. Jan Matejko, Wikimedia Commons, CC0)" /> Rocznica pretekstem do szerszych badań Z okazji 550. urodzin Kopernika, które obchodzono 19 lutego br., malowidło poddano specjalistycznym badaniom konserwatorskim. Prace zaczęły się już w listopadzie 2021 r. Centrum Badań i Konserwacji Dziedzictwa Kulturowego Uniwersytetu Mikołaja udało się odkryć na przykład zagadkowy napis na tylnej stronie XVI-wiecznego obrazu. Głosił on: „Nicolaus Copernic Puld”, czyli „Mikołaj Kopernik brudny”. Dlaczego się tam znalazł? Zapewne był on związany z inwentaryzacją obiektu. Łacińskie słowo „puld” wskazywało na potrzebne prace oczyszczające. Najsłynniejszym dziełem Mikołaja Kopernika jest „De revolutionibus orbium coelestium” („O obrotach sfer niebieskich”). To w nim astronom zaprezentował teorię heliocentrycznej budowy Układu Słonecznego. Źródło: Portal Informacyjny UMK Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Jak wyglądał Mikołaj Kopernik i skąd o tym wiemy? Udało się odnaleźć czaszkę genialnego uczonego
Był prawdziwym człowiekiem renesansu. Uprawiał medycynę i parał się ekonomią, sprawnie zarządzał ogromnymi włościami kościelnymi, dbał o warownię olsztyńską, a nawet – jako prawnik – układał się z Krzyżakami. Jak wyglądał Mikołaj Kopernik – człowiek, który wstrzymał Słońce i ruszył Ziemię?
W tym artykule: Jak wyglądał Mikołaj Kopernik na portrecie? Historia portretu Kopernika Inne wizerunki Kopernika Rekonstrukcja wyglądu Kopernika Badania szczątków Kopernika Wątpliwości dotyczące rekonstrukcji Miał szczupłą twarz, długi i złamany nos, wydatną brodę i nieco zdeformowaną lewą stronę twarzy. Ponoć było to wynikiem jakiegoś poważnego urazu, którego doznał w wieku dziecięcym. Nosił półdługie włosy, co było dość typowe dla XV- i XVI-wiecznej mody. To właśnie złamany nos i półdługie, falowane i gęste włosy nadają mu charakteru. Nie obędzie się bez nich żaden portret i żadne popiersie astronoma. Jak wyglądał Mikołaj Kopernik na portrecie? O tym, że nosił takie włosy wiemy dzięki portretowi namalowanemu jeszcze za życia Kopernika. Niektórzy nawet przypuszczali, że portret ten wyszedł spod pędzla samego Kopernika. Jednak brak dalszych prac malarskich tego człowieka renesansu każe wątpić w taki obrót rzeczy. Portret należał do samego Kopernika. Po jego śmierci stał się własnością kapituły warmińskiej. W 1584 roku podarowała go astronomowi duńskiemu Tychonowi de Brahe, który darzył Kopernika wielkim szacunkiem. Właśnie w ten sposób obraz trafił do zamku mieszczącego się na duńskiej wyspie Hveen. Częścią zamku było obserwatorium astronomiczne Brahe. Portret wisiał tam aż do tragicznych wydarzeń roku 1597 roku, gdy doszło do pożaru zamku. Pożar pochłonął wiele kosztowności i pomocy naukowych, a także jedyny prawdziwy portret Kopernika. I na tym historia pewnie by się kończyła, gdyby nie słynny zegar astronomiczny w Strasburgu. Historia portretu Kopernika Wykonano go w 1574 roku według systemu Kopernika. Aby uczcić poddanego króla polskiego, przy samym zegarze umieszczono podobiznę Kopernika. Przedstawiono astronoma w pozycji stojącej i z kwiatem konwalii w lewej ręce. Postać Kopernika wspiera się o tablicę z łacińskim napisem głoszącym, że jest to prawdziwy wizerunek Mikołaja Kopernika przemalowany z jego autografu. Tylko skąd wziął się w Strasburgu portret Kopernika? Okazało się, że w połowie XVI stulecia, przed oddaniem portretu Kopernika w ręce Tychona de Brache, obraz skopiował Tobias Stimmer. Zostało to potwierdzone dopiero w 1873 roku, dzięki odkryciu na odwrocie malowidła napisu głoszącego: „Portret Kopernika skopiowany przez Tobiasa Stimmera podług oryginału, jaki doktor Tidemann Giese przesłał z Gdańska Dasypodiusowi”. Tidemann Giese przed 1550 rokiem wysłał wspomniany wyżej portret Kopernika Dasypodiusowi do Strasburga, który konstruował mechanizm wspomnianego zegara. Wtedy też Stimmer zrobił kopię. Potem portret wrócił do Fromborka, by w 1584 roku stać się prezentem dla Brahe. Inne wizerunki Kopernika Co ciekawe, Tobias Stimmer wykonał także drzeworyt z wizerunkiem Kopernika. Portret zamieszczono w dziele „Icones seu immagines virorum litteris illustrium” z 1587 roku, zawierającym sto wizerunków znakomitych mężów. Astronom jest tu przedstawiony w sposób niemal identyczny i również trzyma w dłoni konwalię. Drzeworyt Stimmera posłużył za podstawę do miedziorytu Jana Teodora de Bry, opublikowanego w 1593 roku w dziele „Wizerunki znakomitych mężów celujących wiedzą i uczonością”. Tutaj widać też łaciński napis: „Nicolaus Copernicus Thornaeus Borussus Mathematicus” (Mikołaj Kopernik, toruńczyk, Prusak, matematyk). Pierwsze wydanie przełomowego dzieła Kopernika zostanie wystawione na aukcję. Może kosztować fortunę Pierwsze wydanie księgi „O obrotach sfer niebieskich” może zostać wkrótce sprzedane za rekordową kwotę. Niezwykle rzadki egzemplarz jest w niemalże doskonałym stanie. Najbardziej znanym portretem Kopernika jest ten określany jako toruński. Powstał już po śmierci astronoma, prawdopodobnie w latach 1580–1585. Od 1594 r. wisiał dawniej w bibliotece Gimnazjum Akademickiego w Toruniu. Posłużył on również Janowi Matejce do namalowania jednego z najważniejszych obrazów w polskich zbiorach „Astronom Kopernik, czyli rozmowa z Bogiem”. Rekonstrukcja wyglądu Kopernika Czy poza portretami mamy jakieś dowody potwierdzające, jak wyglądał Mikołaj Kopernik? W 2005 roku w katedrze we Fromborku prowadzono badania archeologiczne. Katedra miała być, według zapisków, miejscem ostatniego spoczynku Kopernika. Badacze natrafili na szczątki w miejscu, w którym powinien znajdować się grób uczonego. Na podstawie znalezionej w grobie czaszki dokonali rekonstrukcji prawdopodobnego wyglądu Kopernika w wieku 70 lat. Komputerowa wizualizacja jest porównywalna z najsłynniejszym wizerunkiem uczonego – wspomnianym toruńskim portretem Kopernika. Przede wszystkim znaleziona czaszka, a szczególnie nos, mają ślady charakterystycznych deformacji znanych z zachowanych portretów Kopernika. Można z nich wyczytać, że miał złamany nos i lekko zdeformowaną lewą stronę twarzy. Możemy nawet stwierdzić, że Kopernik między siódmym a dwunastym rokiem życia uległ jakiemuś wypadkowi. Badania szczątków Kopernika Identyfikacji dokonał zespół kierowany przez prof. Jerzego Gąssowskiego z Instytutu Antropologii i Archeologii Akademii Humanistycznej im. Aleksandra Gieysztora w Pułtusku. Badacze przedstawili kilka argumentów mających potwierdzać, że szczątki należą do Kopernika. Po pierwsze, znaleziono je w miejscu, w którym spodziewano się pochówku Mikołaja Kopernika. Po drugie, należały one do mężczyzny około 70-letniego, a Kopernik zmarł w 70. roku życia. Poza tym odtworzona w oparciu o czaszkę twarz zmarłego jest podobna do twarzy ze znanych portretów Kopernika. Badacze szczególnie chętnie wskazywali na charakterystyczną bliznę oraz skrzywiony nos. Ostatnim argumentem, który robił największe wrażenie, były badania genetyczne. DNA ze znalezionych szczątków pasuje do DNA z włosów odkrytych w księgach astronoma, przechowywanych obecnie w Szwecji. Wątpliwości dotyczące rekonstrukcji Niektórzy inni badacze sugerują, że badania te miały błędy i pewnych kwestii nie można być pewnym. Ich zdaniem także sama rekonstrukcja twarzy astronoma nie mogła się udać. Znaleziona czaszka była pozbawiona żuchwy, co mocno utrudniało tak precyzyjną rekonstrukcję. Wydaje się jednak, że niezależnie od tego, jak mógł wyglądać Kopernik, pozostawił nam w spadku swój niezwykły portret wewnętrzny. Portret lekarza, prawnika, matematyka, ekonomisty i dyplomaty. Człowieka, który w wolnych chwilach rozmyślał nad kosmosem i zrozumiał, że cała kosmiczna matematyka stanie się poprawna, jeśli tylko to nie Słońce będzie się poruszać, ale Ziemia. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Pierwsze wydanie przełomowego dzieła Kopernika zostanie wystawione na aukcję. Może kosztować fortunę
Pierwsze wydanie księgi „O obrotach sfer niebieskich” może zostać wkrótce sprzedane za rekordową kwotę. Niezwykle rzadki egzemplarz jest w niemalże doskonałym stanie.
W tym artykule: Pierwsze wydanie dzieła Kopernika jest warte fortunę Dotychczas starodruk dzieła astronoma sprzedano za rekordowe 2,2 mln dolarów Podejrzenia może budzić fakt, że nieznani są poprzedni właściciele starodruku De revolutionibus orbium coelestium, czyli „O obrotach sfer niebieskich” to jedno z najpopularniejszych dzieł Mikołaja Kopernika i zarazem jedna z najbardziej kontrowersyjnych książek w historii literatury naukowej. Polski astronom zaczął prace nad nią ok. 1530 roku, a finalną wersję wydano dopiero 13 lat później. Uczony w swojej księdze stwierdził, że to Słońce znajduje się w centrum Układu Słonecznego, a inne ciała niebieskie krążą wokół centralnej gwiazdy. Pierwsze wydanie dzieła Kopernika jest warte fortunę Po raz pierwszy od czasów greckich filozofów zaproponował heliocentryczną budowę Wszechświata. Jego wykład spotkał się wówczas z krytyką, a wielu naukowców (w tym duchownych) przez lata nie zgadzało się z poglądami Kopernika twierdząc, że to jedynie hipotezy. Teoria zaproponowana przez Kopernika była bowiem sprzeczna z nauczaniem Kościoła Katolickiego. Ciekawostki o kosmosie. Czego jeszcze nie wiemy o Wszechświecie? Ciekawostki o kosmosie bywają intrygujące, zaskakujące, a czasem też trochę straszne. Przede wszystkim uzmysławiają nam jednak, jak mało w gruncie rzeczy wiemy o naturze wszechświata oraz ... Pierwsze wydanie dzieła Kopernika ukazało się w Norymberdze nakładzie ok. 500 kopii. Od tego czasu wiele z nich zaginęło, a niektóre zostały zniszczone. Szacuje się, że dziś na świecie istnieje ok. 250–270 egzemplarzy „O obrotach sfer niebieskich” z 1543 roku. Właśnie dlatego każdy z oryginalnych XVI-wiecznych druków wzbudza niemałą sensację i przyciąga kolekcjonerów z całego świata. Tym bardziej że większość z nich nie jest na sprzedaż, ponieważ znajdują się w zbiorach muzeów, bibliotek lub innych państwowych instytucji kultury. Dotychczas starodruk dzieła astronoma sprzedano za rekordowe 2,2 mln dolarów Ostatni przypadek, kiedy jedna z kopii starodruku pierwszego wydania została wystawiona na sprzedaż, miał miejsce w 2022 roku. Dzieło Kopernika zostało wystawione na aukcji internetowej jednego z francuskich portali – interencheres.com. Wartość egzemplarza szacowano wówczas na 150–200 tysięcy euro, czyli ok. 705–942 tysiące złotych. Z kolei w 2008 r. pierwsze wydanie dzieła polskiego uczonego zostało sprzedane za rekordową kwotę na aukcji w domu aukcyjnym Christie’s w Nowym Jorku. Nabywca zapłacił 2,2 mln dolarów, co wówczas było równowartością ponad 5 milionów złotych. Teraz wszystko wskazuje na to, że księga autorstwa Mikołaja Kopernika może zostać sprzedana za jeszcze wyższą kwotę. Eksperci podejrzewają, że sprzedaż tego egzemplarza może przynieść nawet 2,5 miliona dolarów, co oznacza, że dziś kopia może kosztować aż 11,1 miliona złotych. Zostanie wystawiona na sprzedaż w kwietniu w internetowym domu aukcyjnym Sophia Rare Books. – Ta księga pojawia się na aukcjach tylko raz na kilka lat. Co więcej, rzadko można trafić na egzemplarz, który jest w tak doskonałym stanie – mówi Christian Westergaard, założyciel Sophia Rare Books, w rozmowie z portalem Live Science. Podejrzenia może budzić fakt, że nieznani są poprzedni właściciele starodruku Westergaard podkreśla, że księga jest w prawie niezmienionym od 1543 roku stanie. Jedyną zauważalną zmianą jest oprawa wykonana ze skóry, która została wymieniona prawdopodobnie w XVIII wieku. Właściciel domu aukcyjnego podkreśla, że kopie, które pojawiają się na rynku często bywały dużo bardziej uszkodzone. Kosmos i planety: budowa Układu Słonecznego oraz nazwy planet Kosmos i planety fascynują człowieka od zawsze. Przybliżamy najważniejsze informacje o każdej planecie, a także związane z nimi ciekawostki o kosmosie. Księga zawiera kilka odręcznych inskrypcji i adnotacji. To między innymi dwa nazwiska na stronie tytułowej, które widoczne są pod wpływem światła UV. Widoczne są tam słowa „Brugiere” oraz „Jacobi Du Roure”. – Zbieranie książek jest podobne do kolekcjonowania starych samochodów – twierdzi Westergaard – Kolekcjonerzy chcą mieć oryginał – dodaje. Warto jednak zaznaczyć, że nie wiadomo nic o dwóch poprzednich właścicielach starodruku. Jest to o tyle podejrzane, że w przeszłości rękopis Mikołaja Kopernika został kilkukrotnie skradziony. W 1998 roku niezidentyfikowany mężczyzna wykradł pierwsze wydanie z Biblioteki Polskiej Akademii Nauk. Złodziej podał fałszywe dane osobowe, a następnie założono mu konto i udostępniono dzieło Kopernika do lektury na miejscu. Człowiek wyszedł do toalety, a następnie schował księgę pod ubranie i opuścił gmach biblioteki. Sprawcy nigdy nie odnaleziono. Źródło: Live Science, Sophia Rare Books Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Mikołaj Kopernik był wybitnym astronomem, ekonomistą i prawnikiem. Miał jednak swoje mroczne sekrety
Mikołaj Kopernik to jeden z najwybitniejszych naukowców wszech czasów. Twórca heliocentrycznego modelu uznał, że to Słońce znajduje się w centrum Układu Słonecznego, a to planety, również Ziemia, kręcą się wokół niego. Jednak niektórzy historycy interesują się bardziej życiem prywatnym uczonego, niż naukowym. To dlatego, że astronom miał swoje mroczne tajemnice...
W tym artykule: Kim był Mikołaj Kopernik? Mikołaj Kopernik został katolickim duchownym Mikołaj Kopernik wstrzymał Słońce i ruszył Ziemię Czego nie wiemy o Koperniku? Jakie tajemnice skrywa romans Kopernika? Kim była domniemana kochanka Kopernika? Rok 2023 został ogłoszony Rokiem Kopernika. Dokładnie 550 lat temu w Toruniu na świat przyszedł wybitny astronom, który zrewolucjonizował myślenie o budowie i działaniu Wszechświata. Był pierwszym myślicielem od czasów starożytnej Grecji, który twierdził, że to Słońce znajduje się w centrum Układu Słonecznego, a inne ciała niebieskie krążą wokół centralnej gwiazdy. Jego poglądy spotkały się wówczas z krytyką. Kim był Mikołaj Kopernik? Mikołaj Kopernik urodził się w Toruniu 19 lutego 1473 r., przy ówczesnej ul. św. Anny. Był najmłodszym dzieckiem kupca Mikołaja Kopernika i Barbary z domu Watzenrode. Miał dwie siostry i brata. Andrzeja, Barbarę i Katarzynę. Gdy Mikołaj miał 10 lat, zmarł jego ojciec. Jego ojczymem został wówczas brat matki – Łukasz Watzenrode. Kopernik pobierał pierwsze nauki w swoim rodzinnym mieście. Skończył szkołę parafialną przy kościele św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty, a następnie uczęszczał do szkoły we Włocławku. W 1491 roku wraz z bratem Andrzejem rozpoczęli studia na Akademii Krakowskiej. Jego pobyt w Krakowie przypadał na okres świetności tzw. krakowskiej szkoły astronomiczno-matematycznej. Kopernikowie mieli okazję zdobywać wiedzę od największych mistrzów i profesorów. Mikołaj Kopernik został katolickim duchownym Większość historyków uważa, że w okresie studiów na Akademii Krakowskiej otrzymał niższe święcenia. W religii chrześcijańskiej jest to urząd, który powierza biskup wiernemu, aby ten pełnił określone zadania w Kościele. Tę teorię ma potwierdzać fakt, że już 26 sierpnia 1495 roku został kanonikiem warmińskim. Przez lata podejrzewano, że Mikołaj Kopernik odebrał również wyższe święcenia i został kapłanem. Jednak po latach badań okazało się, że w przeszłości błędnie odczytano XV-wieczne dokumenty. Zajrzeć w przeszłość. Co możemy zobaczyć, patrząc w niebo? Astronomia przypomina podróże w czasie. Patrząc na gwiazdy czy galaktyki widzimy je takimi, jakie były setki, a nawet miliony lat temu. Po ukończeniu studiów, w 1496 r. przyszły astronom rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie w Bolonii. Jednak Kopernik nie był zainteresowany tematyką prawniczą. Poznał tam wielu inspirujących ludzi, takich jak astronom Dominik Maria Novara, geograf Marek z Benewentu, malarz Francesco Francia, przyszły poeta Ermico Caiado i kanonik Erhard Truchsess. Uczeni mieli olbrzymi wpływ na jego rozwój intelektualny. W 1501 roku Kopernik kontynuował edukację wyższą. Na Uniwersytecie w Padwie studiował medycynę i filologię grecką, kontynuując również studia prawnicze. Według historyków uczony uzyskał stopień doktora prawa oraz licencjata medycyny, co umożliwiło mu prowadzenie praktyki lekarskiej. W 1503 roku wrócił do Polski. Mikołaj Kopernik wstrzymał Słońce i ruszył Ziemię Mikołaj Kopernik przez kilka lat przebywał w swojej ojczyźnie. W tym okresie był kilkukrotnie zachęcany do przyjęcia sakramentu kapłaństwa. Jego wuj namawiał go nawet, aby objął po nim biskupstwo warmińskie. Absolwent studiów w Padwie i Bolonii zdecydował jednak, że chce poświęcić swoje życie nauce. W 1510 roku przeniósł się do Fromborka, gdzie spędził 3 lata. W 1516 r. został administratorem dóbr kapituły w Olsztynie i sprawował ten urząd do 1519 roku. Podczas wojny polsko-krzyżackiej w latach 1519–1521 był negocjatorem. Gdy sytuacja polityczna w regionie się uspokoiła, Kopernik mógł w końcu poświęcić się karierze naukowej. Wydarzenia astronomiczne 2023. Co warto zobaczyć na nocnym niebie i jak się przygotować do obserwacji? Jakie wydarzenia astronomiczne czekają nas w roku 2023? M.in. zbliżenia planet, roje meteorów i zaćmienie Księżyca. Oto nasz kalendarz astronomiczny 2023. Astronom zaczął badać i obserwować niebo. Nikt jednak nie podzielał jego zainteresowań. Uczony kontynuował pisanie jednego ze swoich największych dzieł: „De revolutionibus orbium coelestium”, czyli „O obrotach sfer niebieskich”. Był to swoisty wykład o heliocentrycznej i heliostatycznej budowie Wszechświata. Praca składała się z sześciu ksiąg. W tamtych czasach dzieło to było niezwykle rewolucyjne i burzyło ówczesną wizję kosmosu. Ukazało się drukiem w Norymberdze w 1543 roku. Kopernik stwierdził, że nie Ziemia, a Słońce znajduje się w centrum naszego Układu Słonecznego, a inne ciała niebieskie krążą wokół gwiazdy. Nie można jednak zapominać, że Mikołaj Kopernik był nie tylko astronomem, ale przede wszystkim prawnikiem, ekonomistą i lekarzem. Polski naukowiec sformułował ilościową teorię pieniądza oraz prawo Kopernika-Greshama w ekonomii. Kopernik zajmował się również tłumaczeniem bizantyjskiego pisarza Teofilakta Symokatty na język łaciński. Jest autorem łacińskiego poematu Septem Sidera (Siedem Gwiazd). Zajmował się również kartografią. Narysował mapy Warmii i innych terenów Prus. Czego nie wiemy o Koperniku? Wśród dyskusji o Koperniku pojawia się również kwestia znacznie mniej naukowa, a dotycząca jego życia prywatnego. Chodzi o miłosną aferę z nim i niejaką Anną Schilling w roli głównej. Niektórzy twierdzą, że kanonik żył w konkubinacie ze swoją gospodynią. Z drugiej strony, nawet jeśli stawia ona Kopernika w świetle obyczajowo wątpliwym, może przywrócić jego legendzie romantyzm. A przede wszystkim czyni go człowiekiem z krwi i kości, zamiast rozmodlonego kanonika, zakochanego wyłącznie w sferach niebieskich. Gdyby historię Mikołaja i Anny dostał w swe ręce Dan Brown, z pewnością wiedziałby, jak przekuć ją w literacko-handlowy sukces. Skoro w „Kodzie Leonarda da Vinci” nie zawahał się przypisać kochankę Jezusowi Chrystusowi, również dopisałby to i owo do romansu fromborsko-gdańskiego. Oczywiście jakąś tajemnicę przechowywaną w ciągu wieków przez potomków Kopernika i Anny Schillling. Nie byłby to święty Graal, ale choćby mikstura medyczna przedłużająca życie. Jakie tajemnice skrywa romans Kopernika? Romans genialnego astronoma z Anną skrywa tak wiele tajemnic, tak wiele w nim pytań bez odpowiedzi, że faktycznie stanowi większą inspirację dla pisarzy niż historyków, którzy w tej kwestii nie chcą ferować jednoznacznych wyroków. Co nie znaczy, że badacze są zupełnie bezradni. Romans Kopernika został całkiem przyzwoicie udokumentowany, choć wartość poszczególnych świadectw bywa różna. Problem w tym, że o ile o romansie wiadomo całkiem sporo, to bardzo niewiele wiemy o samej Annie. 5 największych zagadek świata. Czy kiedykolwiek uda nam się je rozwiązać? Naukowcy od lat próbują rozwiązać największe tajemnice świata. Odkrycie niewyjaśnionych zjawisk i zagadek ludzkości mogłoby rzucić nowe światło na współczesną naukę, a nawet zmieni... Wielu badaczy, w tym Jack Repcheck, utrzymuje, że chodzi o Annę Schilling, urodzoną w 1518 roku córkę Anny Krüger i holenderskiego handlowca Arenda van der Schellinge (w niektórych źródłach – Schellings), który osiadł na stałe w Gdańsku. Znajdujące się tam tabele genealogiczne będą bardzo pomocne śledczym historii (choć nie brakuje tam pomyłek, takich jak ta, według której Anna Schilling urodziła się w 1518 r., a zmarła... rok wcześniej). Naturalnie, znajdziemy tam panie, które pasują do opisu kochanki kanonika. Kim była domniemana kochanka Kopernika? Najbardziej znanym entuzjastą teorii o niebezpiecznych związkach polskiego astronoma i Anny S. jest Jack Repcheck. W jego „Sekrecie Kopernika” czytamy: „Między lipcem 1531 roku a latem 1538 Kopernik zaczął przyjmować pewną niewiastę w swej kurii we Fromborku. W XVI wieku reguły celibatu były często ignorowane przez kler i wielu księży i innych duchownych żyło z kobietami, a niektórzy mieli po prostu rodziny. Chociaż tak się działo, w żadnym wypadku nie można uznać podobnych praktyk za powszechne, a w kręgu kanoników z Fromborka trzech miało kochanki – Kopernik, Leonard Niederhof i Aleksander Skultet”. Amerykanin zatem nie wątpi – Anna była wielką namiętnością Kopernika. Owszem, pomagała kanonikowi w prowadzeniu domu, być może przyjechała do Fromborka wyłącznie w tym celu. Wszak w 1531 r. miała 13, a on 58 lat. Ale po kilku latach połączyło ich płomienne uczucie. Problem w tym, że Anna była spokrewniona z Mikołajem (ze strony matki). Gosposie kanoników przeważnie rekrutowano spośród rodziny. Chodziło o to, aby duchowny mógł w pełni ufać osobie, która zarządzała jego gospodarstwem domowym. Jednak Anna nie była kobietą, której życie toczyło się pomiędzy miotłą a kuchnią. Miała szerokie zainteresowania, fascynowała ją astronomia. A przede wszystkim była – jak na swoje czasy – kobietą zamożną i wyzwoloną. Wszak jest wielce prawdopodobne, co podaje Repcheck, że opuściła swego męża, by związać się z kanonikiem. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Wielkie egipskie otwarcia Jak wielu z Was, my w National Geographic jesteśmy zafascynowani starożytnym Egiptem. Jest wyrafinowany we wszystkim, począwszy od rolnictwa, przez architekturę i sztukę, po politykę i wyszukane rytuały, zwłaszcza te związane ze śmiercią. Wielu aspektów cywilizacji znad Nilu wciąż do końca nie rozumiemy. Może dlatego egiptologia jest dziś równie popularna jak wtedy, gdy podbijała epokę jazzu po odkryciu grobowca Tutanchamona w 1922 r. Korespondent National Geographic Maynard Owen Williams wszedł do grobowca Tutanchamona podczas jego oficjalnego otwarcia. W numerze z maja 1923 r. opisał „rozczarowanie” tym, że zobaczył tylko pomieszczenia w większości oczyszczone z przedmiotów, a nie te, o których mówiono, że są „wypełnione po dach” skarbami. Od tamtego czasu skarby wielokrotnie pojawiały się na naszych łamach, w tym w wydaniu z okazji 75. rocznicy (październik 1963 r.), gdy przedstawiliśmy nowe kolorowe obrazy „złotej skarbnicy” Tutanchamona. A w czerwcu roku 2005 pokazaliśmy nową rekonstrukcję twarzy chłopca faraona, dzięki tomografii komputerowej jego mumii stworzonej przy użyciu sprzętu przekazanego przez National Geographic Society i Siemens AG. Dużą część tego numeru poświęcamy Egiptowi, aby uczcić dwa otwarcia: grobowca Tutanchamona sprzed stu lat i aktualnie wyczekiwaną inaugurację Wielkiego Muzeum Egipskiego, które powstawało 20 lat i kosztowało ponad miliard dolarów. Dwie z jego 12 sal wystawowych poświęcone są Tutanchamonowi i po raz pierwszy pokażą – razem – wszystkie skarby z jego grobowca. Nasz materiał obejmuje fotografie wielu artefaktów z tekstami na temat ich historii, inwentarz wyposażenia grobowca i bliższe spojrzenie na mumię Tutanchamona. Zajrzymy też do Wielkiego Muzeum Egipskiego i pracujących tam konserwatorów. A ponieważ to, jak społeczeństwa traktują swą przeszłość, często odzwierciedla ideały teraźniejszości, zabierzemy Was także do lśniącej Nowej Stolicy Administracyjnej zbudowanej 45 km od Kairu. Będzie to 20. stolica w historii Egiptu. Mamy nadzieję, że czytanie tego wydania sprawi Wam tyle samo przyjemności, co nam jego tworzenie. Nathan Lump
Chwalimy się!Mamy powody do dumy. National Geographic Polska zgarnął najważniejsze nagrody w Waszyngtonie!Do tej pory mówiłam głośno, że pracuję w najlepszej Redakcji w Polsce. Teraz mogę z pełną odpowiedzialnością stwierdzić, że jesteśmy po prostu… najlepszą Redakcją na świecie! Podczas tegorocznego National Geographic International Media Conference w Waszyngtonie (forum, w którym wzięło udział prawie 300 osób z najdalszych zakątków globu) to właśnie nasz Zespół okazał się najlepszy spośród wszystkich 40 międzynarodowych edycji NG. Zgarnęliśmy aż cztery nagrody w głównych kategoriach! Jury doceniło nasz Best Department (jednostronicowy materiał opublikowany na łamach NG 01/2014), Best Extended Department (fotoreportaż Arkadiusza Makowskiego, laureata Wielkiego Konkursu Fotograficznego pod tytułem W kosmosie zielonej łąki, NG Polska 12/2012 r.), Best Feature (w tej kategorii bezkonkurencyjny okazał się materiał znanego fotografa Tomasza Tomaszewskiego zatytułowany Podlasie z marca 2012 r.); nagrodę główną w kategorii projektu książkowego odebrałam także za Dzieciaki świata i Zwierzaki świata (więcej o tym na national-geographic.pl). Cztery nagrody dla jednego kraju to niesamowity wynik w historii National Geographic Society. No cóż, po prostu jesteśmy debeściaki! Mam nadzieję, że Wy też tak myślicie. I że lektura tego wydania Travelera będzie dla Was wielką przyjemnością!
Spis treści FOTOREPORTAŻ: Mongolia – polowanie z orłami PLANETA TRAVELERA Wieści ze świata Kierunek kultura PODRÓŻUJ Z GŁOWĄ Tanie podróżowanie: Luksemburg – cała Europa w jednym miejscu Miejsce miesiąca: Perpignan banalnie kulturalne Zoom na zabytek: Hotel Burdż al-Arab. Pięć gwiazdek to za mało Patent Travelera: Queen Mary 2, czyli pływająca wyspa luksusu Kierunek dziecko: Gdzie nocować na rodzinnych wyjazdach LUDZIE W DRODZE Dick i Rick Hoytowie – jak ojciec i niepełnosprawny syn zostali ironmanami KIERUNEK LUKSUS Śledztwo Travelera: Czym jest luksus dla Polaków Polinezja Francuska: Wakacje w blasku gwiazd Bhutan: Za zamkniętymi granicami RPA: Wypoczynek blisko natury Orient Express: Pociąg legenda w drodze do Wenecji MIASTO W 48 GODZ. Cannes – od rybackiej wioski do szykownej stolicy filmu DOOKOŁA EUROPY Szwajcaria: Sezon narciarski czas zacząć Misja Turcja UNICEF przeciwko pracy dzieci POLSKA JEST NAJFAJNIEJSZA 7 nowych cudów Polski: OFF Piotrkowska w Łodzi na 1. miejscu! Sprawdź pozostałych zwycięzców ADVENTURE Warto spróbować: Capoeira – trochę walki, trochę gry, trochę tańca Test Travelera: Oddychaj swobodnie – tajemnice membran Adventure:Czeczenia dla żołnierzy, geologów i turystki z Polski Raport specjalny: 1 dni bez jedzenia w australijskim outbacku Biegiem przez świat: Cypr na rozgrzewkę Przerwa techniczna ŚWIAT NA PATELNI: Z czym się je gwiazdki Michelina SWOJĄ DROGĄ: Igor Zalewski o luksusowym jajku na miękko AKADEMIA FOTO: Najlepsze zdjęcia czytelników KALENDARZ
Brama na Mazury – tak często traktowane jest to miasto przez resztę Polski. Niesłusznie!
Bo po pierwsze, Olsztyn to nie Mazury, tylko Warmia. Po drugie – można w nim spędzić nie tylko weekend, ale i cały urlop. Imprez kulturalnych mogłaby mu pozazdrościć niejedna metropolia. I tylko tu prosto ze starówki wyskoczysz na plażę lub do lasu. Oto 9 powodów, by odwiedzić stolicę Warmii! 1. Wstąp do pracowni Kopernika Pięćset lat temu poruszył Ziemię i wstrzymał Słońce. Dziś równie skutecznie porusza moją wyobraźnię i wstrzymuje mi oddech. No, może nie sam Kopernik, ale wiadomość, że w XIV-wiecznym gotyckim zamku w Olsztynie znajduje się jedyne na świecie narzędzie astronomiczne wykonane własnoręcznie przez niego. W latach 1516–1521, gdy genialny naukowiec tu mieszkał, nad wejściem do swego apartamentu wyrysował gigantyczną tablicę słoneczną służącą do wyznaczania daty równonocy wiosennej i jesiennej. W komnacie, w której rezydował, oglądam poświęconą mu wystawę prezentującą m.in. oryginalny podręcznik medycyny, z którego korzystał. Kilkadziesiąt metrów od zamku, u zbiegu ulic Zamkowej i Okopowej, zaliczam kolejny obowiązkowy punkt wizyty w Olsztynie – Ławeczkę z Kopernikiem. Miedziana twarz i kolana astronoma nieprzypadkowo wyszlifowane są rękoma i pupami turystów. Każdy bowiem, kto usiądzie na rzeźbie i chwyci ją za nos, ma podobno zagwarantowane szczęście w finansach. Nic dziwnego – wszak Kopernik oprócz tego, że patrzył w gwiazdy, twardo stąpał po ziemi. Jako wybitny ekonomista napisał słynny Traktat o monetach. Muzeum Warmii i Mazur, ul. Zamkowa 2, tel. (089) 527 95 96, www.muzeum.olsztyn.pl 2. Zatańcz tango w Pozytywce Gdy w artystycznym pubie Pozytywka pije piwo z jego twórcami: Markiem Ruczką i Przemkiem Mrozowskim, żaden z nich nie umie mi odpowiedzieć, co było pierwsze: potrzeba wspólnego grania czy pomysł na knajpę. W sumie nie ma to znaczenia. Ponieważ sa nie tylko właścicielami pubu, ale tez muzykami Orkiestry Wczorajszego Fasonu, łączą jedno i drugie. W Pozytywce można wiec posłuchać tworzonej przez nich muzyki będącej połączeniem współczesnych aranżacji oraz klarnetowo-akordeonowego brzmienia, przedwojennych tang, oberków i muzyki klezmerskiej. Informacje o datach koncertów można zdobyć na Facebooku oraz poczta pantoflową. Pozytywka. Knajpa Wczorajszego Fasonu, ul. Stare Miasto 26/27 (wejscie od ul. Okopowej), www.pozytywka.olsztyn.pl 3. Popatrz w gwiazdy w planetarium Do dziś pamiętam ciarki na plecach, gdy w latach 80. jako dziecko poszedłem na seans olsztyńskiego planetarium. Pomyślałem wtedy, że nic równie magicznego w życiu mnie już nie spotka. Dlatego trochę się bałem wrócić tam po latach, ale na szczęście czar nie uleciał. Tym bardziej że to największe i najnowocześniejsze (obok warszawskiego) planetarium w Polsce od wiosny tego roku zaprasza na pokazy w cyfrowym systemie fulldome. Pozwala on widzom na realistyczna, choć wirtualna podróż kosmiczna. Przy placówce działa biblioteka multimedialna Planeta 11 – jedna z sześciu na świecie. Kilkaset metrów od planetarium, w XIX-wiecznej wieży ciśnień znajduje się z kolei obserwatorium astronomiczne. A w nim – obok możliwości podglądania nieba i plam na Słońcu – także wystawa meteorytów, warsztat pracy astronoma, a także jeden z najlepszych punktów obserwacyjnych miasta. Planetarium: al. J. Piłsudskiego 38, tel. (089) 533 49 51. Obserwatorium: ul. Żołnierska 13, tel. (089) 527 67 03, www.planetarium.olsztyn.pl 4. Posłuchaj solistów nowojorskiej Met Chcesz uczestniczyć w spektaklu najlepszej operowej sceny świata? Idź do olsztyńskiej filharmonii, która od września ub. roku mieści się w ultranowoczesnym gmachu. Dzięki najnowszemu sprzętowi można tam uczestniczyć w satelitarnych transmisjach live z Metropolitan Opera. W przerwie między aktami – rozmowy z dyrygentem i solistami słynnej Met. Szczegółowy terminarz spektakli dostępny na stronie internetowej. Inauguracja sezonu – 13 października Napojem miłosnym Gaetana Donizettiego. Warmińsko-Mazurska Filharmonia im. F. Nowowiejskiego, ul. B. Głowackiego 1, tel.: (89) 527 51 75, www.filharmonia.olsztyn.pl 5. Idź na baby (pruskie) To wcale nie reżyser Marek Koterski odkrył, że „baby są jakieś inne”. Wcześniej byli archeolodzy z Warmii i Mazur, badacze „bab pruskich”. Powód? Te średniowieczne kamienne posagi odnajdywane przy miejscowych drogach, wbrew nazwie, przedstawiają mężczyzn. Ich geneza i rola jest równie tajemnicza co płeć: nie wiadomo nawet, czy ich autorami byli Prusowie czy Słowianie. Ostatnio władze Olsztyna uczyniły z nich nowy symbol miasta. Na stoisku znanego w mieście bukinisty i sprzedawcy pamiątek Pawła Pakuły znalazłem drewniane figurki bab, a tuz obok, w kultowej kawiarni literackiej Tajemnica Poliszynela – nawet dizajnerskie kolczyki w ich kształcie polecam serwowany tam świetny warmiński podpiwek). Oryginalny posag (wykopany dwieście lat temu we wsi Barciany) można oglądać na dziedzińcu olsztyńskiego zamku. Próbując dowiedzieć się czegoś więcej na temat tych tajemniczych stworów, sięgnąłem po książkę Pruskie baby kamienne ich fenomenu Jerzego Łapy. Jeden z rozdziałów tej naukowej pracy zaczyna starolitewskie przysłowie: „Prędzej wypijesz wody całego morza, aniżeli poznasz charakter kobiety”. Prawda, że trafne? 6. Doceń dizajn sprzed stuleci Czy stary warmiński strój ludowy nadaje się do dizajnerskiego wykorzystania? Edyta Jurkowska, olsztyńska artystka, przekonuje mnie, że tak. Gdy z pasją opowiada, jak przy pomocy etnografów ze skansenu w Olsztynku oraz starych Warmiaków rekonstruowała tradycyjne wzornictwo regionalne, nie mam wątpliwości, że ma rację. Wszyscy mogli się o tym przekonać w październiku, kiedy zakończył się realizowany w ramach Rebelii Kultury jej projekt „Warmia nju dizajn”. Złożyło się na niego 14 obiektów malarskich na płótnie wykonanych w technikach mieszanych pokazujących, jak tutejszy folklor może stać się inspiracja twórców sztuki użytkowej. ■ Wystawa: Warmia nju dizajn (od 23 października do 18 listopada 2012 r.), haloGaleria MOK, ul. Dąbrowszczaków 3, www.edytajurkowska.pl, www.rebeliakultury.pl 7. Przejdź się promenadą nad Długim Absolutnym unikatem Olsztyna jest to, że na jego terenie znajduje się kilkanaście jezior. A Las Miejski to największy położony w granicach miasta kompleks leśny w Europie. Do tego płynąca przez środek miasta rzeka Łyna, po której organizowane są spływy kajakowe. Nic dziwnego, że w Olsztynie panuje masowa moda na aktywną turystykę, o czym przekonywał mnie Radosław Paździorko zajmujący się w tutejszym ratuszu promocją kultury i turystyki. Myślałem, że przesadza – dopóki nie poszedłem na oddaną pod koniec sierpnia do użytku promenadę nad Jeziorem Długim. Doskonałe miejsce zarówno dla spacerowiczów, jak i rowerzystów. 8. Poczuj „Nowy taniec” Olsztyn od lat chwali się, że jest stolicą tańca. To stąd wywodzą się najsłynniejsi polscy tancerze, m.in. Ivona Pavlović, Piotr Galiński czy Rafał Kabungwe. A w podolsztyńskiej wsi Burdąg działa założony przez znaną choreografkę Marysię Stokłosę kultowy dom pracy twórczej, do którego pielgrzymują twórcy tańca z całej Europy. Pod koniec października w ramach kampanii „Warmia: Rebelia kultury” odbędą się tam warsztaty z improwizacji tańca będące elementem projektu „Nowy taniec”. 24 października w olsztyńskim Centrum Edukacji i Inicjatyw Kulturalnych można było zaś obejrzeć spektakl wieńczący projekt. Centrum Edukacji i Inicjatyw Kulturalnych w Olsztynie, ul. Parkowa 1, www.burdagstudio.com, www.rebeliakultury.pl 9. Zjedz rybę na tafli Jeziora Krzywego Podróżując po Polsce lub świecie, zawsze szukam lokalnego smaku, który później będzie mi się kojarzył z danym miejscem. Oczywiście musi być nie tylko pysznie, ale i autentycznie. W przypadku Olsztyna miałem problem, bo tutejsza kuchnia regionalna jest tak skomplikowana, jak historyczne losy tych terenów. Mieszają się w niej wpływy niemieckie, kresowe, polskie, litewskie, a za sprawą przesiedleńczej Akcji Wisła – także ukraińskie. Szybko się jednak okazało, że takie zróżnicowanie to atut. Nie wdając się w dyskusję, co oznacza „prawdziwy smak Warmii”, zadeklaruję, że olsztyńskie niebo w mojej warszawskiej gębie poczułem aż trzy razy: jedząc dzyndzałki, czyli gryczane pierogi po warmińsku, w restauracji Staropolskiej, czerninę w Karczmie Jana oraz rybę z jeziora w restauracji Przystań. Atutem tej ostatniej jest niepowtarzalne położenie na tafli wodnej Jeziora Krzywego – tuż przy plaży miejskiej. Restauracja Staromiejska, ul. Stare Miasto 4/6/13, www.staromiejska.olsztyn.pl Karczma Jana, ul. Kołłątaja 11, www.karczmajana.pl Restauracja Przystań, ul. Żeglarska 2, www.przystanolsztyn.pl
O odnalezieniu przez naukowców grobu Mikołaja Kopernika pisaliśmy już kilkakrotnie. Poszukiwania w podziemiach katedry we Fromborku nie były łatwe, gdyż znajdowało się tam ponad 100 niezidentyfikowanych szczątków ludzkich.
Po odkryciu niekompletnego szkieletu w 2005 r. naukowcy wciąż nie byli pewni, czy znalezione kości to faktycznie szczątki wielkiego astronoma. Dopiero analiza porównawcza DNA rozwiała wątpliwości. Wielce pomocne okazało się dotarcie badaczy do księgi „Calendarium Romanum Magnum” Johannesa Stroefflera, znajdującej się w muzeum w Uppsali. Należała ona właśnie do Kopernika, a trafiła tam, jako łup wojenny po potopie szwedzkim. Centralne Laboratorium Kryminalistyczne Komendy Głównej Policji w Warszawie zajęło się nawet rekonstrukcją, na podstawie czaszki, twarzy wspaniałego uczonego i uznało, że była ona pociągła z lekko złamanym nosem i blizną pod okiem. Po latach badań ustalono także, że nasz wielki Rodak miał oczy niebieskie, a nie piwne, jak dotąd uważano, oraz bezpośrednio po śmierci stracił dwa przednie zęby. 19 stycznia, w 537 rocznicę urodzin astronoma, Toruń stał się miejscem doniosłych uroczystości. W katedrze toruńskiej, na jeden dzień zagościła, przywieziona z Olsztyna, trumna, zawierająca czaszkę i kości Mikołaja Kopernika. Z tej okazji, w kaplicy kopernikańskiej, w której niegdyś chrzczony był mały Mikołaj, odbyła się uroczysta msza, poprzedzona przejściem orszaku konduktowego i mowami powitalnymi. Również Uniwersytet im. Mikołaja Kopernika uświetnił ten dzień nadzwyczajną sesją naukową, a w toruńskim muzeum jego imienia wystawiono po raz pierwszy oryginalne rękopisy wybitnego astronoma z roku 1518 i lat 20. XVI w., pochodzące z czasów, gdy pełnił on funkcję administratora zamku w Olsztynie. Wszystkie te uroczystości były uzasadnione, gdyż późniejszy uczony spędził w Toruniu pierwsze lata swojego życia, lata dzieciństwa i młodości. Dlatego Toruń funkcjonuje w powszechnym mniemaniu, jako miasto Kopernika. W maju szczątki światowej sławy uczonego powrócą do miejsca właściwego pochówku, czyli do Fromborka, gdzie zostaną powtórnie pochowane ze wszelkimi splendorami, należnymi tak wspaniałemu Polakowi. Warto również zaznaczyć, że wszystkim pracom naukowców towarzyszył Michał Jaszczakiewicz, który nakręcił film pt. „Tajemnica grobu Kopernika”, dokumentujący postęp badań i poszukiwań. Teks: Agnieszka Budo
W grodzie Kopernika można naprawdę dobrze i niedrogo zjeść. Generalnie serwowana jest tu kuchnia staropolska, ale jeśli ogarnie was apetyt na coś bardziej egzotycznego, równie dobrze możecie zjeść po francusku, włosku, chińsku czy japońsku. Restauracji jest bez liku, wszystko zależy od tego, ile chcecie wydać… Na pewno zaletą Torunia jest to, iż znacząca większość restauracji, karczm i pubów usytuowana jest na starówce, a dania oferowane w menu są dobrze rodakom znane. Od kilku lat toruńskie pierniki mają poważną konkurencję. Są nimi naleśniki serwowane w trzech naleśnikarniach „Manekin”. Znają je chyba wszyscy torunianie. Są syte i smaczne, dlatego zajadają się nimi studenci. Znajdziecie ją w sercu starówki – na Rynku Staromiejskim tuż obok poczty, drugą: przy ul. Wysokiej (także jednej z ulic starówki) i trzecią: przy ul. Gagarina, naprzeciwko rektoratu UMK. Właściciel toruńskiej naleśnikarni dostosował menu do polskich tradycji i preferencji. Powstały więc naleśniki: z mięsem mielonym, kiełbasą, serem i ziołami, z owocami, a także ruskie z serem i ziemniakami. Są naleśniki z krewetkami, lazania naleśnikowa, rosół z makaronem z ciasta naleśnikowego, naleśniki z oscypkiem, przeróżne sałatki. W ofercie podstawowej jest ich ok. 40 rodzajów. Ceny kształtują się od 3 do 12 zł. Właścicielom nieco zasobniejszych portfeli polecamy obiad w „Zajeździe Staropolskim”. Restauracja mieści się przy ul. Żeglarskiej 10, odchodzącej od ul. Szerokiej – promenady starówki. Mieszkańcy i turyści mówią, że zajazd ma najpyszniejszą kuchnię w Toruniu. Jedzenie dla swych gości zamawia tam z reguły prezydent miasta. Zajazd w niezmienionej postaci funkcjonuje od prawie trzech ziesięcioleci. Znajduje się on w przepięknym sąsiedztwie Pałacu Biskupów, wśród wspaniałego kompleksu trzech budynków z drugiej połowy XIV wieku. Największym uznaniem gości zajazdu cieszą się: zupa grzybowa, czernina (egzotyczny przysmak dla obcokrajowców), żurek, żołądki drobiowe w rosole z makaronem własnej roboty. Na drugie danie pani kierownik poleca zdecydowanie pierogi z kurkami, zrazy wołowe oraz dania z ryb i dziczyzny. Miłośnikom pierogów proponujemy wstąpić „Pod Kuranty” (na starówce). Za 12 zł najecie się tam do syta. A tych, co chcą rozkoszować się iście staropolskim klimatem, zapraszamy do karczmy „U Damroki” (Szosa Chełmińska 1, ok. 7 min pieszo od pomnika Kopernika na starówce). Znajduje się ona na terenie Muzeum Etnograficznego, a chałupę, w której się mieści, zbudowano pod koniec XVIII w. na Kaszubach. Zachęcamy też do spróbowania domowej zupy gulaszowej – specjalność karczmy – i żurku z kiełbasą. Na drugie danie polecamy wątróbkę po zbójnicku i bawarskiego mielonego. Palce lizać! Swojskie jedzenie w zbliżonych cenach oferują „U Sołtysa” (ul. Mostowa 17) i w „Gęsiej Szyi” (ul. Podmurna 28). Kto lubi eksperymentować, powinien zajrzeć do „D’Agny”. To stosunkowo nowa restauracja przy św. Jakuba 13 (Rynek Nowomiejski). Duży wybór potraw obejmuje kuchnię polską i nie tylko. Serwowane są tu pierogi, naleśniki i dania kuchni węgierskiej. Specjalnością zakładu są potrawy z dziczyzny. Szef kuchni poleca zrazy i szaszłyki z dzika. Na kawę i deser warto przespacerować się kilkadziesiąt metrów dalej – do „Gospody pod Modrym Fartuchem” (Rynek Nowomiejski 8). Bywał tam podobno „sam król Kazimierz z młodą żoną i przyjmował w niej posłów z zachodu. Jedno tylko jest pewne, że nie było na świecie nigdzie lepszych pierników i miodu”. Według tradycji powstała ona w 1489 r. Niektórzy mówią jednak, że pięć lat wcześniej, bo miał być w niej właśnie sam Kazimierz Jagiellończyk. Jedna z legend podaje, że w okresie wojen napoleońskich zaglądał tam sam cesarz. Sympatyczny klimat, cicho, spokojnie. I podają pyszną kawę z piernikowym likieremi tartym piernikiem.