Pierwsza w historii ewakuacja załogi Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Scenariusz istnieje od ponad 30 lat!
NASA ogłosiła, że po raz pierwszy w historii czterech astronautów zostanie sprowadzonych wcześniej z Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS) z powodu problemu natury medycznej. Zdaniem agencji nie doszło do sytuacji zagrażającej życiu załogi, mimo to zdecydowano się wdrożyć procedurę zaproponowaną długo przed zbudowaniem ISS.
Czteroosobowa załoga ISS Crew-11, która spędziła na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej już pięć miesięcy, zostanie w najbliższych dniach ewakuowana. NASA wszczęła procedurę ewakuacji ze względu na bliżej nieznane problemy natury medycznej jednego z członków załogi. Agencja nie podaje w tej kwestii szczegółowych informacji, powołując się na konieczność zapewnienia chorej osobie prywatności. Nie wiadomo, kto z ekipy astronautycznej zachorował ani jaki problem medyczny wystąpił. Jedyną informacją, jaką podał podczas czwartkowej konferencji prasowej nowy administrator NASA Jared Isaacman było, iż na ISS nie ma możliwości przeprowadzenia właściwej diagnozy oraz leczenia. – To nie jest awaryjna deorbitacja, choć mamy taką możliwość i regularnie trenujemy takie scenariusze – podkreślił Isaacman. Pięć miesięcy na orbicie Załogę Crew-11 tworzą astronautki i astronauci: Zena Cardman i Michael Fincke z NASA, Kimiya Yui z Japonii oraz Oleg Platonov z rosyjskiej agencji Roskosmos. Załoga przyleciała na ISS na pokładzie statku SpaceX Crew Dragon Endeavour 1 sierpnia 2025 r. Oznacza to, że ich misja zbliża się ku zakończeniu, co ułatwiło decyzję o wcześniejszym powrocie. – Zawsze robimy to, co najlepsze dla naszych astronautów. Misja Crew-11 osiągnęła już większość swoich celów, a start Crew-12 nastąpi za kilka tygodni. To dobry moment, jeśli statek jest gotowy, a pogoda sprzyja, aby sprowadzić załogę na Ziemię – dodał Isaacman. Decyzja była szybka. Problem medyczny pojawił się w środę. W związku z nim NASA zdecydowała o odwołaniu zaplanowanego na kolejny dzień spaceru kosmicznego. Wówczas również zaczęły pojawiać się informacje o możliwej ewakuacji załogi. Decyzję podjęto w czwartek w godzinach popołudniowych. Statystycznie ewakuacje powinny mieć miejsce raz na trzy lata Dr James Polk, szef medycyny NASA, wyjaśnił, że problem nie miał związku ze spacerem kosmicznym ani przygotowaniami do niego. – To nie jest kwestia operacyjna ani uraz związany z zadaniami. To po prostu problem zdrowotny, który stał się trudny do zdiagnozowania w warunkach mikrograwitacji – powiedział Polk. Według modelu statystycznego ewakuacja medyczna z ISS była tylko kwestią czasu – powinna zdarzać się średnio raz na trzy lata. Jednak pojawiła się po raz pierwszy po ponad 20 latach stałej obecności załogi na stacji. Należy podkreślić, że procedury ewakuacji zostały opracowane długo przed powołaniem do życia ISS. Dokument, który można określić jako podstawę procedury, NASA wystosowała już w 1989 roku. Dekadę później został włączony do dokumentacji metod działania w sytuacji awaryjnej. Metody te były przez lata modyfikowane i doprecyzowywane oraz regularnie testowane. Medycyna kosmiczna Przede wszystkim do stacji zawsze musi być zadokowany sprawny statek zdolny do szybkiego uruchomienia i ewakuacji załogi. W przypadku mniej poważnych problemów, statek ewakuacyjny może przez dobę służyć jako tymczasowe schronienie. Stan zdrowia astronautów jest nieustannie monitorowany. Na pokładzie znajdują się urządzenia diagnostyczne, takie jak USG, EKG, pulsoksymetry oraz podstawowy zestaw reanimacyjny, a także sprzęt do badań próbek biologicznych. Astronauci mają też stały kontakt wideo z lekarzami na Ziemi. Obecna sytuacja pokazuje, jak ważny jest rozwój medycyny kosmicznej. Ewakuacja chorej osoby w przypadku Księżyca byłaby już znacznie bardziej skomplikowana. A w przypadku Marsa powrót chorego na Ziemię na czas byłby kompletnie nierealny. Źródło: Space.com Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Eksperyment na Międzynarodwej Stacji Kosmicznej obala kolejne przekonania o granicach życia. Co może przeżyć w kosmosie?
Życie z Ziemi po raz kolejny udowodniło, że jest gotowe na wszystko. Zarodniki mchu przetrwały ekstremalne warunki panujące w przestrzeni kosmicznej. To nie pierwszy przypadek, gdy organizmy poradziły sobie poza ziemską atmosferą. Naukowcy zaczynają na nowo definiować granice życia.
Trzy lata temu astronauci pracujący na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS) umieścili na jej zewnętrznej części zasobnik z 20 tysiącami zarodników mchu. Zarodniki przebywały w ekstremalnie trudnym środowisku przez równo 283 dni, po czym zostały zebrane i wysłane na Ziemię. A tam, jakby kosmiczny spacer nigdy nie miał miejsca, wykiełkowały i rozwinęły się. Tym samym dołączyły do wydłużającego się szeregu materiałów biologicznych potrafiących przetrwać w kosmosie. Filmy science-fiction od lat przekonują nas, że życie powinno wyewoluować nie tylko na planetach lub księżycach, lecz również w przestrzeni międzyplanetarnej i międzygwiezdnej. Jak na razie nie odnaleźliśmy kosmicznych ameb czy wielorybów, nie wiemy też nic o kosmicznej sieci grzybni, po której nawigują galaktyczne niesporczaki, za to regularnie okazuje się, że kolejny organizm ekstremofilny może przetrwać próżnię i wahania temperatury od -100 do +100 stopni Celsjusza. Niezłomni kolonizatorzy Jednym z takich organizmów okazały się zarodniki mchu Physcomitrella patens, czyli czareczki otwartej. Ten gatunek mchu wykorzystywany jest często jako tzw. organizm modelowy w badaniach naukowych, szczególnie w biologii komórki i genetyce. – Mchy są jednymi z najwcześniejszych roślin lądowych i są dobrze znane z kolonizowania najtrudniejszych środowisk na Ziemi – Antarktydy, pól wulkanicznych i pustyń – powiedział Tomomichi Fujita z Uniwersytetu Hokkaido w Japonii, członek zespołu prowadzącego eksperyment. Właśnie dlatego badacze chcieli sprawdzić, czy zarodniki mchu mogą przetrwać również ekspozycję na przestrzeń kosmiczną – jedno z najbardziej ekstremalnych środowisk, jakie można sobie wyobrazić. Biologiczna kapsuła czasu 4 lipca 2022 roku zarodniki Physcomitrella patens zostały umieszczone po zewnętrznej stronie ISS. Na Ziemi pozostała grupa kontrolna charakteryzująca się wysokim, aż 97-procentowym wskaźnikiem kiełkowania. Co ciekawe identyczny wynik uzyskała grupa zarodników wystawionych na działanie przestrzeni kosmicznej, ale osłoniętych przed szkodliwym promieniowaniem ultrafioletowym. To już był ważny wynik, jednak nikt nie przewidywał, że z 20 tysięcy zarodników wystawionych na próżnię i nie chronionych przed promieniowaniem kosmicznym, przetrwa aż 80 procent z nich! Poradziły sobie nie tylko z próżnią, ale też ze skrajnymi temperaturami, mikrograwiatacją i promieniowaniem UV. Bazując na tych wynikach zespół przewiduje, że część zarodników mogłaby pozostawać żywotna w przestrzeni kosmicznej nawet przez 15 lat. – Otwieranie próbek było jak odpieczętowywanie biologicznej kapsuły czasu: życia, które przetrwało próżnię kosmosu i wróciło w pełni funkcjonalne – mówi Fujita. Naukowiec dodaje, że za tę wyjątkową odporność mogą odpowiadać wielowarstwowe ściany zarodników, które otaczają tkanki rozrodcze i zapewniają „pasywną osłonę przed stresem kosmicznym”. Ewolucja i statki kosmiczne – To tak, jakby zarodniki znajdowały się w swoich własnych statkach kosmicznych. Ta cecha mogła wykształcić się ewolucyjnie po to, by poradzić sobie z trudnymi warunkami panującymi na lądzie, gdy życie setki milionów lat temu po raz pierwszy wyszło z oceanów – mówi Fujita i dodaje, że zarodniki są w istocie kompaktowymi kapsułami życia – uśpionymi, ale gotowymi do ponownej aktywacji, gdy warunki staną się sprzyjające. – Zupełnie, jakby ewolucja wyposażyła je w miniaturowe kapsuły przetrwania, stworzone do rozprzestrzeniania się w przestrzeni i czasie – podsumowuje naukowiec. Natomiast David Eldridge z Uniwersytetu Nowej Południowej Walii w Sydney uważa, że prawdziwym testem nie jest to, czy zarodniki wykiełkują po powrocie na Ziemię, ale czy będą w stanie kiełkować również w przestrzeni kosmicznej. – Kluczowe będzie sprawdzenie tempa wzrostu tych taksonów w kosmosie i tego, czy są w stanie się tam rozmnażać – powiedział australijski badacz. Kosmiczne ekstremofile Zarodniki mchów wpisały się na wydłużającą się listę organizmów, jakie przetrwały próżnię. Do tej pory przeprowadzono podobne eksperymenty m.in. na: niesporczakach – BIOPAN / FOTON (2007). Część osobników przeżyła próżnię, UV i promieniowanie; po powrocie odzyskały funkcje życiowe i zdolność rozmnażania; bakteriach Deinococcus radiodurans – EXPOSE / BIOPAN (2008–2014). Bakterie zachowały integralność DNA i żywotność mimo silnej ekspozycji na silne promieniowanie UV i jonizujące promieniowanie kosmiczne; zarodnikach grzybów – Tanpopo (2015–2020). Znaczny odsetek zarodników przetrwał ponad rok w otwartym kosmosie; nicienich Caenorhabditis elegans – FOTON-M2 (2005), Columbia STS-107 (2003). Nicienie przetrwały nie tylko mikrograwitację i promieniowanie, ale także katastrofę promu Columbia; ślimakach morskich (Aplysia) – eksperymenty rakietowe NASA (ok. 2000–2002). Komórki nerwowe działały po ekspozycji na ekstremalne warunki; wykazano modyfikacje neurofizjologiczne spowodowane mikrograwitacją; porostach (np. Xanthoria elegans) – FOTON-M2 (2005), EXPOSE-E (2008–2009). Zachowały żywotność, a część gatunków po powrocie wznowiła fotosyntezę; jedne z najbardziej odpornych organizmów testowanych w kosmosie. Jak widać ziemskie organizmy ekstremofilne potrafią poradzić sobie niemal ze wszystkim. Źródło: New Scientist Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
HOBI-WAN ma generować białko z powietrza, by nakarmić nim astronautów. Czy to przełom w eksploracji kosmosu?
Jak astronauci przetrwają długotrwałe misje na Księżycu lub Marsie bez dostaw z Ziemi? To pytanie nurtuje ekspertów od lat. Trudno wyobrazić sobie, by załoganci byli w stanie zabrać ze sobą zapasy na wiele lat podróży, a z drugiej strony rozwój kosmicznej botaniki nie zapewnia jeszcze odpowiedniego wsparcia. Eksperci ESA uruchomili pilotażowy program pozyskiwania pożywienia z powietrza.
HOBI-WAN (Hydrogen Oxidizing Bacteria In Weightlessness As a source of Nutrition – bakterie utleniające wodór w stanie nieważkości jako źródło pożywienia) to wspólny projekt jednej z kluczowych europejskich firm z branży kosmicznej OHB System AG oraz fińskiego przedsiębiorstwa Solar Foods. Celem kooperacji jest zapewnienie zróżnicowanego, energetycznego źródła pożywienia dla astronautów odległych misji załogowych. Bo chociaż pilotażowa część projektu będzie prowadzona całkiem blisko, bo na znajdującej się około 400 kilometrów nad Ziemią Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS), to docelowo ma służyć astronautom eksplorującym Księżyc, Marsa, a w przyszłości też dalsze obszary Układu Słonecznego. Tortilla za 135 dolarów Konieczność wytwarzania własnego pożywienia jest widoczna już na przykładzie działającej od ćwierćwiecza Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Załoganci polegają na zaopatrzeniu z Ziemi. Jeśli przyjąć, że obecnie koszt wyniesienia jednego kilograma na niską orbitę ziemską to ponad 2,7 tysiąca dolarów, to każdy placek tortilli, używanych przez astronautów zamiast chleba, kosztuje 135 dolarów. Zaopatrzenie w bardziej oddalonych miejscach będzie jeszcze kosztowniejsze i jeszcze mniej praktyczne. Musimy nauczyć się pozyskiwać pożywienie na miejscu. I wygląda na to, że pomocne w tym mogą być bakterie. Według założeń HOBI-WAN, może się to udać dzięki technologii fermentacji gazowej opracowanej przez Solar Foods. Na potrzeby testów na ISS ma ona zostać przekształcona w kompaktowy, autonomiczny system działający niezawodnie w przestrzeni kosmicznej. Specjalne kartridże muszą wprowadzać gazy bez wycieku płynów – co jest kluczowe ze względu na wybuchowy charakter mieszanin wodoru i tlenu. W module eksperymentalnym znajdą się trzy oddzielne eksperymenty, z których próbki będą pobierane przez astronautów. Wynikiem eksperymentu powinien być bogaty w białko proszek. Wysokobiałkowy proszek Pierwsza faza projektu ma trwać osiem miesięcy i koncentrować się na opracowaniu naziemnego modelu naukowego technologii produkcji Solein. Jest to białkowy proszek, którego produkcja nie wymaga ani ziemi uprawnej, ani światła słonecznego – powstaje w wyniku fermentacji przez bakterie Xanthobacter. Kolejna faza zakłada budowę, testowanie i przygotowanie do wystrzelenia właściwego urządzenia. Ten demonstrator technologii ma zawierać bioreaktor z roztworem odżywczym i kulturą bakterii. Ma być zasilany wodorem, tlenem i dwutlenkiem węgla pochodzącymi ze zbiorników magazynowych. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/finska-firma-stawia-fabryke-w-ktorej-bedzie-produkowac-zielona-zywnosc-z-dwutlenku-wegla-jak-to-dziala-fot-solar-foods-0f6d338.jpg" width="1725" height="970" alt="Fińska firma stawia fabrykę, w której będzie produkować zieloną żywność z dwutlenku węgla. Jak to działa? (fot. Solar Foods)" title="Fińska firma stawia fabrykę, w której będzie produkować zieloną żywność z dwutlenku węgla. Jak to działa? (fot. Solar Foods)" /> W przyszłości proces ten może zostać rozszerzony i zintegrowany z systemami podtrzymywania życia w habitatacie kosmicznym, wykorzystującymi wodór, tlen i CO₂ produkowane przez załogę. Jednocześnie mogłoby to zwiększyć efektywność recyklingu na misjach kosmicznych. W przeciwieństwie do warunków ziemskich, gdzie źródłem azotu jest niewielka ilość amoniaku, w przestrzeni kosmicznej rolę tę pełniłby mocznik, wykorzystywany do syntezy białek. Na Marsa i dalej – Aby ludzie mogli realizować długotrwałe misje na Księżycu, a w przyszłości także na Marsie, potrzebne są innowacyjne i zrównoważone rozwiązania umożliwiające przetrwanie przy ograniczonych zasobach. Dzięki temu projektowi ESA rozwija kluczową technologię dla przyszłości eksploracji kosmosu – mówi Angelique Van Ombergen, główna badaczka ds. eksploracji ESA. Natomiast Jürgen Kempf, kierownik projektu HOBI-WAN w OHB dodaje, że misja wykracza daleko poza testowanie nowego źródła białka. – Badamy, jak w sposób zrównoważony podtrzymywać życie ludzkie w przestrzeni kosmicznej. Wiedza zdobyta w tym projekcie może również pomóc w rozwiązaniu globalnych problemów na Ziemi – takich jak niedobór zasobów czy bezpieczeństwo żywnościowe. Jesteśmy dumni, że możemy wnieść naszą wiedzę do projektu łączącego innowacje kosmiczne ze zrównoważonym rozwojem planety – podkreśla. Projekt HOBI-Wan prowadzony jest w ramach szeroko zakrojonego programu Terrae Novae Exploration Programme. Obejmuje on wszystkie misje ESA w zakresie eksploracji niskiej orbity okołoziemskiej, Księżyca i Marsa, integrując je w jeden spójny program. Źródło: ESA Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
„Czaszka” widziana z kosmosu i skamieniałe ślimaki – Sahara odsłania przeszłość Ziemi
W odludnym i prawie niezbadanym regionie Afryki pewien astronauta zauważył coś niezwykłego: formację w kształcie czaszki, znajdującą się w samym środku wulkanicznego krateru. W wytłumaczenie tajemniczego zjawiska zaangażowała się NASA.
W 2023 roku astronauta na pokładzie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej sfotografował niezwykłe zjawisko w północnym Czadzie – formację skalną przypominającą ludzką czaszkę. Zdjęcie wykonane nad kalderą Trou au Natron, ogromnym kraterem wulkanicznym w masywie Tibesti, przykuło uwagę naukowców z NASA Earth Observatory, którzy uznali je za jedno z najbardziej intrygujących zjawisk geologicznych Sahary. Zjawisko to, choć całkowicie naturalne, z wysokości wygląda niczym celowa, artystyczna kreacja. Kilometrowa „czaszka” z Sahary „Czaszka” z Sahary ma ponad kilometr średnicy i powstała setki tysięcy lat temu w wyniku potężnej erupcji wulkanicznej. Z orbity wyraźnie widać charakterystyczne „oczy”, „nos” i „usta”, które tworzą złudzenie optyczne. Białe fragmenty przypominające rysy twarzy to warstwy natronu – jednej z form mineralnych węglanu sodu. Tworzą one spękaną, łuszczącą się skorupę. Z kolei „oczy” to stożki żużlu – strome pagórki powstałe wokół dawnych ujść lawy. NASA wykorzystała zdjęcia satelitarne i fotografie astronautów, by zbadać procesy geologiczne kształtujące to niezwykłe miejsce. Kaldera Trou au Natron jest dziś miejscem pustynnym i jałowym, lecz kiedyś była częścią wilgotnego ekosystemu. Naukowcy odkryli tam ślady dawnego jeziora lodowcowego, które istniało tysiące lat temu, kiedy klimat Sahary był chłodny i wilgotny. Skojarzenie z czaszką nie jest przypadkowe: ludzki mózg ma tendencję do rozpoznawania kształtów przypominających twarz. To zjawisko zwane pareidolią. Jak w wulkanie utworzyła się formacja-czaszka? Niezwykła formacja powstała w wulkanicznej kalderze, która zapadła się wgłąb. Jej dno stopniowo wypełniły osady i sole, nadając jej charakterystyczny wygląd. Choć dziś wulkan wydaje się uśpiony, region Tibesti pozostaje geologicznie aktywny – w pobliżu, na obszarze Tarso Toussidé, znajduje się stratowulkan, który nie wybuchał od 12 tysięcy lat, ale wciąż wykazuje oznaki aktywności. Trou au Natron nie jest jedyną strukturą wulkaniczną, która z kosmosu wygląda jak czaszka. Półwysep Chiltepe na jeziorze Managua w Nikaragui ma parę jezior wulkanicznych, z których każde znajduje się w swojej własnej kalderze, nadając obszarowi wygląd podobny do kaldery w Czadzie. W „czaszce” kiedyś kwitło życie Pod powierzchnią solnego dna kryje się jednak coś jeszcze bardziej fascynującego. Badania ujawniły skamieniałości dawnych organizmów wodnych – ślimaków, planktonu, a nawet glonów sprzed 14 000 do 120 000 lat. Odkrycia te potwierdzają, że Sahara niegdyś była oazą życia. Wygląda na to, że w kalderze życie kwitło przez tysiące lat. Trou au Natron to geologiczna zagadka i archiwum historii Ziemi w jednym. To wyjątkowe miejsce, gdzie aktywność wulkaniczna, procesy chemiczne i ewolucja łączą się w opowieść o nieustannie zmieniającej się planecie. NASA podkreśla, że tego typu obrazy z kosmosu nie tylko zachwycają, ale też pomagają lepiej zrozumieć mechanizmy tworzenia się krajobrazów i przemian klimatycznych. Źródło: Live Science Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Astronautka uwieczniła wyjątkowe zjawisko nad Ziemią. To coś, co trzeba zobaczyć
Zdjęcie wykonane przez astronautkę obiegło cały internet. Początkowo uważano, że przedstawia ono tzw. duszka, czyli wyładowanie elektryczne występujące w jonosferze. Okazało się, że to coś znacznie rzadszego.
3 lipca 2025 roku był wyjątkowo szczęśliwym dniem dla amerykańskiej astronautki NASA Nichole „Vapor” Ayers. Wykonała ona z Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS) zdjęcie niezwykłego zjawiska, które okazało się być nie tyle duszkiem (ang. sprite) co niezwykle rzadkim, gigantycznym dżetem. Czym są gigantyczne dżety? Gigantyczne dżety to niezwykłe formy TLE, czyli Przejściowych Zdarzeń Świetlnych (ang. Transient Luminous Events). To potężne wyładowania elektryczne, które rozciągają się pomiędzy szczytem burzy, który znajduje się na wysokości około 20 km nad powierzchnią Ziemi, a górnymi warstwami atmosfery, które sięgają nawet 100 km. Tworzą spektakularne mosty elektryczne, które pozwalają piorunom uciec z burzy i wystrzelić w przestrzeń kosmiczną. Duszki a dżety: różnice Duszki z kolei to jedne z najczęściej występujących form TLE. Przybierają one formę krótkich, kolorowych błysków światła i w przeciwieństwie do dżetów powstają niezależnie, nie będąc połączonymi z wierzchołkami chmur. Występują około 80 km nad powierzchnią Ziemi, w mezosferze, i przypominają unoszące się nad nią czerwonawe meduzy lub efemeryczne kolumny. Często występują w towarzystwie innych Przejściowych Zdarzeń Świetlnych, takich jak halo czy ELVE. Są nieco mniej spektakularne niż dżety i dużo częstsze. Zjawiskowe zdjęcie astronautki Tak gigantyczny dżet to coś, co trzeba zobaczyć. Poniżej znajdziecie zdjęcie wykonane przez astronautkę. To nie nalot kosmitów, a otaczająca nas natura. Dzięki pracy astronautów z Międzynarodowej Stacji Kosmicznej możliwe jest dokładniejsze obserwowanie tego rodzaju zjawisk. Do tej pory były one uwieczniane głównie przez pasażerów wysoko lecących samolotów lub przypadkowe kamery naziemne, które znajdowały się we właściwym miejscu o właściwym czasie. Tego rodzaju materiały pomagają naukowcom lepiej zrozumieć związek TLE z burzami, a także dostarczają wiedzy na temat struktury elektrycznej pola burzowego i górnych warstw atmosfery. Dzięki spektakularnej perspektywie ISS lepiej rozumiemy to, co dzieje się na naszej planecie. I Ty pomóż w obserwacji TLE Dla osób, którym udało się zarejestrować jakiekolwiek formy TLE, powstała specjalna strona, która zbiera takiego rodzaju materiały. Na https://spritacular.org/ można przyłożyć swoją cegiełkę do badań NASA i zostać obywatelskim naukowcem! Źródła: NASA, Phys.org Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Polski astronauta dr Sławosz Uznański-Wiśniewski wraca na Ziemię. Kończy się misja Ax-4
– To była jedna z najbardziej magicznych chwil w moim życiu – powiedział w trakcie niedzielnego pożegnania z załogą Międzynarodowej Stacji Kosmicznej dr Sławosz Uznański-Wiśniewski. Polski astronauta wykonał plan misji w ponad 90 procentach.
Spis treści: Odpowiedni kąt wejścia w atmosferę Grace ma wodować na Pacyfiku Polskie eksperymenty na ISS Już dzisiaj około godziny 10.50 zamknie się właz kapsuły Dragon Crew „Grace” – pojazdu, który dowiózł załogę Ax-4 na Międzynarodową Stację Kosmiczną (ISS). Teraz zabierze wszystkich czworo z powrotem na Ziemię. Odłączenie od stacji zaplanowane jest na godzinę 13.05. Tym samym wejdziemy w ostatni etap misji. Etap wyjątkowo niebezpieczny. Poza Polakiem załogę misji Ax-4 tworzą: Peggy Whitson (USA), Tibor Kapu (Węgry) i Shubhanshu Shukla (Indie). Dla dowódczyni, Peggy Whitson, był to piąty pobyt w kosmosie. Zliczając wszystkie misje, w których brała udział, wychodzi, że przebywała w kosmosie przez niemal dwa lata. Można więc śmiało powiedzieć, że ten najniebezpieczniejszy moment misji, nie jest dla niej nowością. Odpowiedni kąt wejścia w atmosferę Powrót załogi na Ziemię potrwa dobę – ze względu na konieczność wykonania serii manewrów orbitalnych, które ustawią statek na odpowiedniej trajektorii. Manewry muszą zapewnić kapsule bardzo precyzyjny kąt wejścia w atmosferę. Bo w związku z tym, że w trakcie przebijania się przez kolejne warstwy atmosfery kapsuła rozgrzewa się do temperatury około dwóch tysięcy stopni Celsjusza, odpowiedni kąt wejścia chroni statek przed spłonięciem. Jeśli kąt wejście będzie zbyt łagodny, Dragon Crew „odbije się” od atmosfery. Jeśli zbyt ostry, kapsuła może się zapalić. Sama kapsuła w trakcie przelotu przez atmosferę spręża znajdujące się przed nią powietrze, które rozgrzewa się i zmienia się w plazmę. Plazma powoduje problemy z łącznością, przez co nie mamy przez pewien czas kontaktu z załogą. Właśnie dlatego tak ważne jest precyzyjne wejście w dość wąski korytarz pozwalający na bezpieczne wejście w atmosferę. Jest to tym bardziej istotne, ponieważ w momencie powrotu na Ziemię astronauci nie mają żadnej ścieżki ucieczki. Jeśli w trakcie startu z Ziemi dojdzie na przykład do problemów z rakietą nośną, system ratunkowy odłączy kapsułę od rakiety, a astronauci wylądują bezpiecznie na Ziemi. W przypadku powrotu na Ziemię, jedynym systemem ratunkowym są precyzyjne manewry i osłony termiczne statku kosmicznego. Na całe szczęście zarówno technologia, jak i procedury powrotu są dobrze dopracowane i wielokrotnie przetestowane. Grace ma wodować na Pacyfiku Jak podaje Polska Agencja Kosmiczna (Polsa), kapsuła „Grace” ma wodować w Pacyfiku, u wybrzeży Kalifornii. – Zespoły misji będą na bieżąco monitorować warunki pogodowe w potencjalnych miejscach wodowania, aby zapewnić bezpieczne i udane wyciągnięcie z wody kapsuły i załogi – można przeczytać w komunikacie agencji. Po powrocie na Ziemię dr Sławosz Uznański-Wiśniewski, astronauta projektowy Europejskiej Agencji Kosmicznej, poleci do Kolonii w Niemczech, gdzie znajduje się siedziba Europejskiego Centrum Astronautów Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA). Uda się do ośrodka Niemieckiego Centrum Aeronautyki i Przestrzeni Kosmicznej (DLR) o nazwie „Envihab”. Tam zajmie się nim zespół specjalistów z zakresu medycyny kosmicznej ESA. Polak zostanie poddany serii testów, mających ocenić stan zdrowia astronauty. Polskie eksperymenty na ISS W trakcie wczorajszego pożegnania nasz astronauta powiedział, że nie może doczekać się powrotu na Ziemię, choć jednocześnie jest mu trochę smutno, że misja dobiega końca. Zaznaczył również, iż ma nadzieję, że jako Polacy będziemy coraz częściej odwiedzać takie miejsca, jak ISS. Dr Uznański-Wiśniewski, realizując na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej podmisję „Ignis” wykonał 13 eksperymentów opracowanych przez polskich uczonych i firmy prywatne. Przeprowadził także 30 pokazów o charakterze edukacyjnym i popularnonaukowym. Czterokrotnie nawiązywał łączność na żywo z dziećmi i młodzieżą w Polsce. Uczestnicy spotkań zgromadzili się w Łodzi, Wrocławiu, Rzeszowie oraz Warszawie. Dwa z tych wydarzeń, we Wrocławiu i Rzeszowie, odbyły się w ramach programu ARISS (Amateur Radio on the International Space Station). To międzynarodowa inicjatywa edukacyjna, której celem jest umożliwienie szkołom i radioamatorom bezpośredniego kontaktu z astronautami przebywającymi na ISS. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Polski astronauta i jego poranna kawa. „Dzisiejsza to jutrzejsza”
– Bądźcie wytrwali, wielkie cele osiąga się nie tygodniami, tylko latami – takie słowa dr Sławosz Uznański-Wiśniewski skierował z orbity do dzieci i młodzieży. Za nami pierwsze łączenia z Międzynarodową Stacją Kosmiczną (ISS).
Spis treści: Co widać z cupoli? Kosmiczna woda Kosmiczne inspiracje Punktualnie o godzinie 11.45 do osób zgromadzonych w Centrum Nauki i Techniki EC1 w Łodzi dotarły słowa wypowiedziane po polsku z niskiej orbity ziemskiej. – Słyszę was głośno i wyraźnie. Podczas pierwszego z planowanych czterech połączeń z orbity, dr Sławosz Uznański-Wiśniewski wykonał trzy zaproponowane przez młodzież eksperymenty oraz odpowiedział na cztery wytypowane pytania od młodych ludzi. Co widać z cupoli? Weronika zapytała naszego drugiego astronautę jak zmieniło się jego postrzeganie Ziemi po zobaczeniu jej z kosmosu. – Mam dużo refleksji na ten temat. Najsilniejsze było pierwsze wrażenie. Po dotarciu na ISS załoga kazała nam zamknąć oczy, po czym każda kolejna osoba była wprowadzana do cupoli – wielkiego okna na ISS. Dopiero tam mogliśmy otworzyć oczy. Co zobaczyłem? Piękno naszej planety, cienką warstwę atmosfery, która ją chroni. To było niezwykłe przeżycie. Natomiast Janek chciał dowiedzieć się, jak warunki mikrograwitacji wpływają na rutynę dnia i na sen. – Musiałem się zaadoptować do tego miejsca, nauczyć się przemieszczać po stacji. Trudno było mi spać, ponieważ moje ciało nie dotykało niczego. Po prostu pływałem. Od kilku nocy śpię nieźle. Wstajemy o 6 rano, godzinę później zaczynamy pracę. Nasze obowiązku kończą się około 20. Idziemy spać między 21 a 22, by mieć siły na kolejny, pełen pracy dzień. Również do kwestii funkcjonowania w mikrograwotacji odniosła się Weronika pytając, jakie zjawisko najbardziej zaskoczyło Sławosza Uznańskiego-Wiśnewskiego po wejściu na pokład ISS. – Poruszanie się, możliwość pracy w każdej orientacji. Mogę obrócić się „głową w dół”, a wraz z tym w mojej głowie obraca się cała stacja kosmiczna. Niesamowite jest to, jak szybko ludzki mózg przystosowuje się do tego, co widzimy – komentował. Kosmiczna woda Wyjątkowo ciekawym pytaniem było to zadane przez Piotra, który chciał dowiedzieć się co dzieje się z odpadami na ISS. – Są segregowane, jednak inaczej niż na Ziemi. Przede wszystkim używamy wszystkiego tak długo, jak spełnia swoje zadanie. Każda plastikowa torebka, pudełko, przedmioty do eksperymentów mają długą żywotność. Są wyrzucane dopiero, gdy się zniszczą. Odpady dzielimy na pięć części, w jednej są suche, w innej odpadki żywieniowe itp. Do „śmieci” trafiają również odpadki z toalety. Wyjątkiem jest woda. Ponad 95 procent wody na stacji – również tej z potu, jest odzyskiwanych dzięki wydajnemu procesowi filtracji. Jak to mówią astronauci: dzisiejsza kawa to jutrzejsza kawa. Pozostałe, odpowiednio podzielone odpady pakowane są do kapsuł misji cargo i spalane w atmosferze – opowiadał polski astronauta. Dr Uznański-Wiśniewski przeprowadził też trzy eksperymenty zaproponowane przez dzieci i młodzież. Wśród nich ten wyjaśniający czym jest napięcie powierzchniowe pozwalające wodzie w warunkach mikorgrawiatcji przybierać kształt kuli. Wyjaśnił również jak działa żyroskop pozwalający stacji określić swoje położenie oraz wykonał eksperyment ze sprężyną i z kulą. Kosmiczne inspiracje – Należy wprawić sprężynę w oscylację. Z czasu oscylacji można wyliczyć masę kulki. W analogiczny sposób, właśnie z oscylacji, astronauci wyznaczają swoją masę – wyjaśnił. Dzisiaj miało miejsce też drugie spotkanie, tym razem z ministrami i z premierem Donaldem Tuskiem. Premier podkreślał, jak ważny jest dla Polski lot Sławosza oraz, że wierzy, iż drugi polski astronauta rozpali w młodych ludziach potrzebę wiedzy. – Kosmos zawsze mnie inspirował, odkąd byłem małym dzieckiem. Chcę zachęcić miliony polskich dzieci do eksplorowania przestrzeni kosmicznej i nauki. Jestem przekonany, że polskie eksperymenty, dostęp dla polskiej nauki do takich obiektów jak ISS będzie kluczowy dla naszego rozwoju. Mierzymy wysoko – podsumował Sławosz Uznański. Kolejne łącznia z orbity z polskim astronautą – 4 lipca 2025 r. (piątek) o godz. 09:34 – kontakt za pośrednictwem stacji telebridge ZS6JON. – 5 lipca 2025 r. (sobota), godz. 10:00–13:00 – publiczne spotkanie na Politechnice Rzeszowskiej. To edukacyjne wydarzenie z cyklu „Zapytaj Astronautę”, gdzie Sławosz odpowie na pytania młodzieży i zaprezentuje eksperymenty. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Misja IGNIS wykonana w 29,4 proc. Jutro czeka nas pierwsze łączenie z polskim astronautą
Polski astronauta na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej nie próżnuje – prowadzi eksperymenty, przygotowuje lekcje i szykuje się do transmisji z uczniami z Polski. Oto co dziś dzieje się na pokładzie ISS.
Spis treści: Jak organoidy pomagają w badaniach nad rakiem w kosmosie? Jakie eksperymenty prowadzi dr Uznański na pokładzie ISS? Jak astronauci trenują umysł i testują dźwięk w przestrzeni kosmicznej? Lekcje z orbity i testy materiałów przyszłości. Co dziś robi polski astronauta? Polski astronauta połączy się z uczniami. Gdzie i kiedy oglądać transmisję? Jutro minie tydzień od momentu, gdy rakieta SpaceX Falcon 9 wyniosła statek Dragon Crew „Grace” w kierunku Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Od chwili zadokowania do tego ponadnarodowego orbitalnego laboratorium, nikt z członków załogi Ax-4 nie próżnował. Każdy z załogantów przeprowadził już szereg eksperymentów, a Peggy Whitson, która ma tytuł doktora biochemii i przed wstąpieniem do kadry astronautycznej NASA pracowała badawczo w Johnson Space Center NASA, zajmuje się eksperymentem „Cancer in LEO”, rejestrując obrazy organoidów nowotworowych w warunkach mikrograwitacji. Jak organoidy pomagają w badaniach nad rakiem w kosmosie? Organoidy to trójwymiarowe, hodowane w laboratorium miniaturowe struktury komórkowe, które naśladują budowę i funkcje prawdziwych narządów (organów) w ludzkim lub zwierzęcym ciele. Powstają z komórek macierzystych, najczęściej pluripotencjalnych – zdolnych do różnicowania się w różne typy komórek. W odpowiednich warunkach komórki te samoorganizują się, tworząc trójwymiarowe struktury przypominające np. mini jelito, mini mózg, mini wątrobę itp. Choć nie są pełnoprawnymi organami, zachowują wiele ich kluczowych cech fizjologicznych i funkcjonalnych. Prowadzone przez Peggy badanie ma pomóc naukowcom zrozumieć, jak zachowuje się rak w przestrzeni kosmicznej. Realizowane jest we współpracy ze Sanford Stem Cell Institute, a jego celem jest wsparcie rozwoju leku Rebecsinib, który w testach przeprowadzonych w przestrzeni kosmicznej wykazał się skutecznością przewyższającą istniejące metody leczenia. Obecnie Rebecsinib, który uzyskał status nowego leku badanego (IND) zatwierdzonego przez amerykańską Agencję Żywności i Leków (FDA), przechodzi do fazy badań klinicznych, co stanowi ważny krok w kierunku nowych terapii agresywnych nowotworów na Ziemi. Jakie eksperymenty prowadzi dr Uznański na pokładzie ISS? Czym natomiast zajmuje się dr Sławosz Uznański-Wiśniewski? Po pierwsze trwają już regularne sesje badawcze zaproponowanego przez Uniwersytet Śląski w porozumieniu ze stacją badawczą Lunares eksperymentu AstroMentalHealth. Eksperyment bada wpływ warunków izolacji i długotrwałych misji kosmicznych na zdrowie psychiczne astronautów. Badanie wykorzystuje wypełniane przez wszystkich członków załogi Ax-4 kwestionariusze psychologiczne i analizy biometryczne. Jego celem jest lepsze zrozumienie i tworzenie nowych metod wsparcia psychicznego człowieka w trakcie przyszłych misji załogowych, np. na Marsa. Trwają również analizy związane z eksperymentem PhotonGrav. Służy on do kalibracji niezwykle czułych urządzeń pomiarowych do badania oddziaływań grawitacyjnych z wykorzystaniem światła (fotony). Kalibracja polega na precyzyjnym dostrojeniu czujników i układów optycznych, aby zapewnić dokładność pomiarów w ekstremalnych warunkach, np. w mikrograwitacji. Projekt ten jest kluczowy dla rozwoju przyszłych instrumentów do badań podstawowych praw fizyki w przestrzeni kosmicznej. Jak astronauci trenują umysł i testują dźwięk w przestrzeni kosmicznej? Kolejnym, przeprowadzonym w poniedziałek 30 czerwca była sesja EEG Neurofeedback. Eksperyment polega na rejestrowaniu aktywności mózgu (fal EEG) i wykorzystywaniu jej w czasie rzeczywistym do treningu umysłu. Uczestnik otrzymuje zwrotną informację (np. wizualną lub dźwiękową), która pomaga mu świadomie modyfikować własne wzorce aktywności mózgowej, np. w celu redukcji stresu lub poprawy koncentracji. Technika ta może mieć zastosowanie w misjach kosmicznych do wspierania zdrowia psychicznego i funkcji poznawczych astronautów. Ostatni poniedziałkowy eksperyment dotyczył propagacji dźwięku oraz transmisji danych akustycznych w zamkniętych środowiskach z wykorzystaniem bezprzewodowych systemów. Sprawdzał m.in. jak fale dźwiękowe rozchodzą się w modułach stacji kosmicznych oraz jak skutecznie można używać akustyki do monitorowania warunków otoczenia lub komunikacji. Eksperyment ma znaczenie dla poprawy bezpieczeństwa i komfortu załogi w przestrzeni kosmicznej. Lekcje z orbity i testy materiałów przyszłości. Co dziś robi polski astronauta? W poniedziałek dr Uznański – Wiśniewski przygotowywał materiały promocyjne w tzw. Cupoli, czyli w wielkiej, sześciokątnej kopule z siedmioma dużymi oknami, która pozwala astronautom obserwować Ziemię, monitorować manewry robotycznych ramion (jak Canadarm2), kontrolować dokowanie statków kosmicznych i robić zdjęcia naszej planety. Natomiast dzisiaj nasz astronauta wykona dwa eksperymenty edukacyjne – lekcje z orbity. Pierwszy będzie dotyczył zachowania płynów w mikrograwitacji, kolejny tzw. efektu Magnusa. Mowa o zjawisku fizycznym, w którym wirujące ciało poruszające się np. przez powietrze, doznaje siły prostopadłej do kierunku ruchu i osi obrotu. Powoduje to zakrzywienie toru ruchu tego ciała. Dzisiaj odbędą się też dwie sesje eksperymentu Mxene in Leo, czyli eksperymentu polegającego na badaniu właściwości materiałów z grupy MXene w warunkach kosmicznych, konkretnie na niskiej orbicie Ziemi. MXeny to nowoczesne materiały dwuwymiarowe (2D), zbudowane głównie z węglików, azotków i węglikoazotków metali przejściowych. Charakteryzują się wysoką przewodnością elektryczną, odpornością na ciepło i dużą powierzchnią właściwą, dlatego są obiecujące np. w: elektronice, osłonach antyradiacyjnych, magazynowaniu energii (np. w superkondensatorach) czy osłonach termicznych statków kosmicznych. Polski astronauta połączy się z uczniami. Gdzie i kiedy oglądać transmisję? Natomiast jutro, 2 lipca 2025, Sławosz Uznański-Wiśniewski połączy się na żywo z uczniami i młodzieżą z całej Polski w ramach wydarzenia w planetarium EC1 w Łodzi. Podczas tego spotkania przewidziana jest realizacja trzech przygotowanych przez uczniów eksperymentów, a całości towarzyszyć będą warsztaty, panele i piknik naukowy. Kolejne łączenia przewidziane są na: 4 lipca (Wrocław, Uniwersytet Wrocławski, 8:30–11:30), 5 lipca (Rzeszów, Politechnika Rzeszowska, 10:00–13:00), 8 lipca (Warszawa, Centrum Nauki Kopernik, 10:15–13:00) Transmisja będzie dostępna na oficjalnym kanale ESA/POLSA na YouTube podczas wydarzenia. Źródło: National Geographic Polska Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Polak na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej! Misja Ax-4 przebiega zgodnie z planem
Około godziny 14.25 dr Sławosz Uznański-Wiśniewski wszedł na pokład Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Przed nim dwa tygodnie misji.
Spis treści: Udane dokowanie Dwa tygodnie misji – Cieszę się, że wreszcie dotarliśmy na miejsce. To była naprawdę długa kwarantanna – powiedziała, Peggy Whiston kierująca misją Ax-4. Załoganci weszli na pokład Międzynarodowej Stacji Kosmicznej około godziny 14.25 w środę 26 czerwca, po prawie 30 godzinach od startu i serii manewrów orbitalnych, które pozwoliły statkowi Dragon Crew o imieniu Grace zbliżyć się do ISS. Udane dokowanie Kapsuła SpaceX poprawnie zadokowała do podniebnego laboratorium, a cały proces przebiegał autonomicznie. Procedura wyrównywania ciśnienia, testy i przygotowania do otwarcia włazu trwały niespełna dwie godziny. Czworo komercyjnych astronautów, wśród których jest dr Sławosz Uznański-Wiśniewski, zostało powitanych przez członków pracującej obecnie na stacji obsady astronautycznej. Pierwsza na pokład weszła Peggy Whitson. Za nią pilot misji Shubham Shukla reprezentujący w tej międzynarodowej misji Indie. Kolejny był Polak – dr Uznański – a ostatni Węgier Tibor Kapu. Dla trzech astronautów jest to pierwszy pobyt w kosmosie, natomiast dla fenomenalnej Peggy Whitson – piąty. Dwa tygodnie misji Niestety, powitanie nie obejmowało szampana, za to każdy z nowoprzybyłych otrzymał torebkę z wodą. Oficjalna ceremonia powitalna odbyła się o godz. 15.30. – Drodzy Polacy, drogie Polki, cieszę się, że mogę Was powitać z pokładu Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Po raz pierwszy jesteśmy na Stacji, po raz pierwszy mamy polską misję na Międzynarodową Stację Kosmiczną i bardzo się cieszę, że mogę reprezentować właśnie Was – 40 milionów Polaków – powiedział dr Uznański. Potem nowoprzybyłych czekają testy medyczne, zakładanie systemów biometrycznych oraz szkolenie BHP. Następnie będą mogli nieco odpocząć przed zbliżającym się okresem wytężonej pracy. Przypomnijmy, że dr Uznański- Wiśniewski ma przeprowadzić na ISS 13 eksperymentów naukowo-technologicznych oraz wykonać część edukacyjną misji, w tym czterokrotnie łączyć się z młodymi miłośnikami kosmosu. Na stację zabrał m.in. specjalnie przygotowane pierogi. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Wystartowała misja Axiom-4. Polak leci w kosmos!
Przełomowy moment w historii polskich badań kosmosu! Falcon 9 z kapsułą Dragon wyniósł Sławosza Uznańskiego-Wiśniewskiego na orbitę.
Spis treści: Komercyjna misja kosmiczna Czy Zvezda wciąż przecieka? Dokowanie 26 czerwca Po wielokrotnym przekładaniu terminu startu misji Ax-4, w której skład wchodzi dr Sławosz Uznański-Wiśniewski, oraz po serii napraw na Ziemi i na orbicie, a także po miesięcznej kwarantannie załogi, doczekaliśmy się chwili, gdy drugi w historii Polak przekroczy umowną granicę kosmosu. – Ostatnie dni, mimo że pełne niespodzianek i emocji, są również czasem skupienia. Jesteśmy gotowi, rozpoczynamy ponownie odliczanie. Do zobaczenia w kosmosie. Go Poland, go Axiom 4! See you in space! – powiedział dr Sławosz Uznański-Wiśniewski w nagraniu opublikowanym na platformie X. 25 czerwca, punktualnie o godzinie 8.31, z historycznego stanowiska 39A kompleksu NASA Kennedy Space Centre na Florydzi, wystartowała rakieta Falcon 9 z kapsułą Dragon Crew na szczycie. W zaledwie 8 minut i 50 sekund statek kosmiczny znalazł się na orbicie, a cała operacja przebiegła podręcznikowo. Rozpoczęła się w ten sposób długo oczekiwana prywatna misja firmy Axiom Space, określana jako Axiom-4 (Ax-4). W trakcie pierwszego, orbitalnego kontaktu z Ziemią, załoganci pozdrowili swoich rodaków. Dr Sławosz Uznański-Wiśniewski podkreślił, że jest to przełomowy moment dla polskiej technologii i nauki kosmicznej. – W kosmosie nie jestem sam. Reprezentuję was wszystkich. Kosmos dla wszystkich – powiedział. Załoga misji Ax-4 poinformowała również, jaką nazwę nadała nowej kapsule Dragon Crew. Piąta i ostatnia kapsuła z tej serii od dzisiaj nosi imię Grace, czyli szlachetność, gracja, wdzięk. Start Dragona nie mógł się też obyć bez specjalnego pluszaka. Maskotką wyprawy jest maleńki łabędź o imieniu Joy (radość). Można więc śmiało powiedzieć, że Ax-4 wystartował z gracją i z radością. Komercyjna misja kosmiczna Załogę Ax-4 tworzą: była astronautka NASA i dyrektor ds. lotów kosmicznych Axiom – Peggy Whitson (dowódczyni misji), Shubhanshu Shukla z Indii, dr Sławosz Uznański-Wiśniewski z Polski oraz Tibor Kapu z Węgier. Wszyscy trzej mężczyźni będą pierwszymi astronautami ze swoich krajów, którzy polecą na Międzynarodową Stację Kosmiczną (ISS). Dr Uznański-Wiśniewski, należący do grona rezerwowych astronautów Europejskiej Agencji Kosmicznej. W tej misji pełni rolę astronauty projektowego. Koszt udziału Polski w misji to 65 milionów euro, sfinansowane przez Ministerstwo Rozwoju i Technologii we współpracy z ESA i POLSA. Kwota ta obejmuje przygotowania, eksperymenty oraz trening. Start, pierwotnie planowany na 29 maja, był wielokrotnie przekładany – z powodu problemów technicznych ze statkiem Crew Dragon (dla którego będzie to pierwszy lot), niekorzystnej pogody, usterek rakiety oraz problemów po stronie ISS. W ubiegłym tygodniu start został bezterminowo opóźniony z powodu wycieku w najstarszym module stacji. Czy Zvezda wciąż przecieka? Rosyjski moduł serwisowy Zvezda działa od 25 lat. Od września 2019 roku notowane są mikro-nieszczelności w tunelu transferowym między Zvezdą a portem dokującym Progress. NASA i Roscosmos różnią się w ocenie skali problemu. Amerykanie uznali wyciek za „catastrophic failure”, natomiast Rosjanie nie traktują go jako zagrożenia dla bezpieczeństwa dokowania. Szczegóły nie są znane, ponieważ komunikaty zaangażowanych instytucji są bardzo lakoniczne. Można jednak założyć, że skoro NASA wyraziła zgodę na start, problem został zażegnany, a moduł zabezpieczony. Dokowanie 26 czerwca Misja potrwa dwa tygodnie. Podczas pobytu na pokładzie ISS załoga Ax-4 przeprowadzi ponad 60 eksperymentów naukowych i wydarzeń popularyzujących nauki ścisłe (STEM). To rekordowa liczba w historii misji Axiom. Wśród nich znajduje się 13 eksperymentów wyłonionych w konkursie Polskiej Agencji Kosmicznej. Zostały przygotowane przez polskie instytucje naukowe i firmy technologiczne. Znaczna część badań dotyczy biologii, medycyny i psychologii. Polska część programu, nazwana IGNIS, skupia się na rozwoju technologii i edukacji. Z powodu wielokrotnych przesunięć nie jest jeszcze znany dokładny harmonogram komunikacji z orbitą ani miejsca, gdzie odbędą się spotkania z astronautą. Aktualne informacje mają być publikowane na stronie www.plinspace.pl. Jeśli wszystko pójdzie zgodnie z planem, kapsuła Dragon zadokuje do ISS około godz. 13:00 w czwartek, 26 czerwca. Źródło: National Geographic Polska Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Czy Sławosz Uznański-Wiśniewski w końcu poleci w kosmos? Na przeszkodzie może stać polityka
Od trzech tygodni regularnie publikowane są kolejne daty startu misji Ax-4, po czym zostają odwoływane. Naturalnie opóźnienia w lotach kosmicznych są oczywistością. Tyle czynników musi zagrać jednocześnie, że zmiany startów są regularne. Czasami zawodzi pogoda, innym razem technologia, a najczęściej człowiek. Ale w przypadku Ax-4 w grę może wchodzić również polityka.
Spis treści: Problemy techniczne Wielka polityka Nowy termin misji? Na start załogowej misji kosmicznej IGNIS, czyli części czwartej komercyjnej misji amerykańskiej firmy Axiom Space, czekamy od dwóch lat. Ma w niej wziąć udział Polak – dr Sławosz Uznański-Wiśniewski. Faza przygotowań zakończyła się już dawno, a w tej chwili astronauci żyją w przedłużanej regularnie kwarantannie. Pierwszy termin startu, wyznaczony na 29 maja, został odwołany ze względu na uszkodzone okablowanie w kapsule Dragon Crew. Kapsule, która wraz z AX-4 ma polecieć w swój dziewiczy rejs. Poprzednia kapsuła, przygotowana na potrzeby misji Ax-4, została wykorzystana do ściągnięcia z Międzynarodowej Stacji Kosmicznej astronautów pierwszego testowego lotu Starlinera. Dlatego SpaceX przydzielił Axiomowi nowy, zmodyfikowany statek kosmiczny Dragon Crew. Plusem jest to, że to pierwsi astronauci lecący danym Dragonem mają możliwość nadania kapsule imienia. Problemy techniczne Kolejną datę startu wyznaczono na 8 czerwca, by przenieść ją na 9 i wreszcie 10 czerwca. Ale tego dnia przez Florydę przetaczały się burze, które mogły skomplikować manewry konieczne do wyniesienia kapsuły na odpowiednią wysokość. Kolejnego dnia, 11 czerwca, ogłoszono, że z boosterów rakiety Falcon 9 wycieka paliwo, konkretnie tlen, który w komorze spalania mieszany jest z naftą lotniczą. SpaceX uspokajał, że poradzą sobie z naprawą szybko i start odbędzie się 12 czerwca. Wówczas jednak dowiedzieliśmy się, że z modułu Zvezda na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej wycieka powietrze. Co ciekawe, problem ten został po raz pierwszy zgłoszony w 2019 roku, ponownie dwa lata później. Przez cały ten okres statki kosmiczne dokowały do modułu Zvezda. Działo się tak nawet w czasie potwierdzonego wycieku w 2020–2021 roku. Jedynym zaleceniem dla załogi było zamykanie włazów pomiędzy segmentami, aby izolować wyciek i monitorować zmiany ciśnienia. W tym okresie do Zvezdy dokowały statki Progress MS i Sojuz MS. Jednak w przypadku Ax-4 dokowanie uznano za niemożliwe. Wielka polityka I tutaj powstaje pytanie: czy problem ze startem nie jest przypadkiem polityczny? W USA trwa wojna podjazdowa między niedawnymi sojusznikami: prezydentem Donaldem Trumpem i szefem SpaceX Elonem Muskiem. Musk zagroził nawet, że wycofa swoje kapsuły, które służą do lotów załogowych na ISS, rozbijając tym samym program lotów załogowych. Na razie temat zawieszono, ale kto wie, co dzieje się za zamkniętymi drzwiami. Poza tym Międzynarodowa Stacja Kosmiczna została powołana przez NASA i Roskosmos. Mniejszościowy udział w niej mają europejska, kanadyjska, japońska, brazylijska i brytyjska agencja kosmiczna. Czyli sprawa rozgrywa się między Rosją a USA, które ostatnio się nie dogadują w sprawie zakończenia wojny w Ukrainie. Co więcej, Rosjanie nie muszą chętnie widzieć na pokładzie ISS Polaka, przedstawiciela narodu, który wyjątkowo mocno przeciwstawia się agresji Rosji na Ukrainę. Na razie nikt tego oficjalnie nie powiedział, jednak nie można tego wykluczyć. Nowy termin misji? W tej chwili kolejny start misji Ax-4 zaplanowano na niedzielę 22 czerwca, ale tak naprawdę lepiej byłoby, gdyby ten start się nie odbył. Polska misja na ISS ma dwa cele: naukowo-technologiczny i edukacyjny. W przypadku tego pierwszego wiemy już, że część eksperymentów biologicznych jest na skraju przeterminowania. Oznacza to, że jeśli nie zostaną dostarczone nowe próbki, badania mogą zwyczajnie się nie powieść. A choć wydaje się, że nie ma niczego prostszego niż wysłanie nowej paczki próbek, sprawa wcale nie jest prosta. Wszystko przez precyzyjne i długie procedury bezpieczeństwa NASA. W przypadku programu edukacyjnego sytuacja też staje się krytyczna. Uczniowie mieli na kilka sposobów łączyć się z orbitą, ale mają przed sobą już tylko kilka dni szkoły. W piątek 27 czerwca odbiorą świadectwa i zaczną wakacje. Oczywiście można uznać, że spotkania z orbity będą nagrane, szkolne eksperymenty również, ale nie oszukujmy się – nie jest to tym samym, co możliwość bezpośredniego spotkania się z polskim astronautą przebywającym na orbicie. Może po prostu trzeba przełożyć misję na jesień? Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Start misji ze Sławoszem Uznańskim-Wiśniewskim ponownie odwołany. Z rakiety Falcon 9 wycieka paliwo
Już czwarty raz odwołano start misji Ax-4, w skład której wchodzi Polak – dr Sławosz Uznański-Wiśniewski. Powodem odwołania wtorkowego startu były m.in. przetaczające się przez Florydę gwałtowne burze. Ale to nie wszystko – załoga operatora rakiety, firmy SpaceX, wykryła zagrażający bezpieczeństwu misji wyciek paliwa z bocznych boosterów rakiety.
Spis treści: Paliwo rakietowe Przeoczony wyciek Całkiem nowy Dragon Crew „Odwołujemy jutrzejszy start rakiety Falcon 9 z misją Ax-4 do @Space_Station, aby dać zespołom SpaceX dodatkowy czas na naprawę wycieku LOx wykrytego podczas kontroli boosterów po statycznym odpaleniu. Po zakończeniu naprawy – i w zależności od dostępności zakresu – podamy nową datę startu” – ogłosiła firma SpaceX w nocy z wtorku na środę 11 czerwca za pośrednictwem platformy X. Paliwo rakietowe LoX, czyli Liquid Oxygen to ciekły tlen, jedno z dwóch paliw stosowanych w silnikach Merlin rakiety Falcon 9. Drugim jest RP-1, czysta nafta rakietowa. Ciekły tlen i nafta rakietowa tworzą wykorzystywaną od lat 50. ubiegłego wieku mieszankę paliwową w silnikach rakietowych na ciekłe paliwo. Zbiorniki rakiety przechowują osobno schłodzony do minus 183 stopni C ciekły tlen i naftę rakietową o temperaturze pokojowej. Oba składniki są wtłaczane do komory spalania przy pomocy turbopomp. W komorze spalania RP-1 i LoX łączą się, a sam proces spalania jest ekstremalnie szybki i daje temperaturę około 3500°C. Powstają gorące gazy – głównie para wodna i dwutlenek węgla – które, wylatując przez dyszę rakietową, generują ciąg. Jak wspomniano w poście SpaceX, firma zauważyła wyciek LOx po przeprowadzeniu statycznego odpalenia pierwszego stopnia rakiety, które miało miejsce w niedzielę 8 czerwca. Statyczne odpalenia są powszechnymi testami przedstartowymi, podczas których silniki rakiety są na krótko odpalane, podczas gdy rakieta nośna jest przymocowana do platformy startowej. Przeoczony wyciek Bill Gerstenmaier, wiceprezes SpaceX ds. budowy i niezawodności lotów, omówił wyciek podczas konferencji prasowej w poniedziałek 9 czerwca, która odbyła się po przeglądzie gotowości startowej Ax-4. – Pierwszy stopień rakiety Falcon 9 ma za sobą jeden lot, a wyciek zaobserwowano również podczas tej misji, podczas ponownego wejścia w atmosferę ziemską – powiedział wówczas Gerstenmaier. – Podczas remontu nie naprawiliśmy w pełni rakiety nośnej, a właściwie nie znaleźliśmy wycieku i nie naprawiliśmy go – dodał. Gerstenmaier powiedział w poniedziałek, że SpaceX nadal zajmuje się usuwaniem wycieku, ale wyraził przekonanie, że problem ten nie uniemożliwi startu o czasie. – Instalujemy system oczyszczania, który zasadniczo złagodzi wyciek, jeśli nadal będzie występował w dniu startu. Będziemy więc w pełni gotowi do lotu – podkreślił. Całkiem nowy Dragon Crew Jak się okazało, jego optymizm był zdecydowanie przedwczesny. Falcon 9, którym mają lecieć astronauci był w powietrzu tylko jeden raz. Natomiast przeznaczona dla misji Ax-4 kapsuła Dragon Crew jest zupełnie nowa. Dodajmy, że kapsuła C213 to piąta i ostatnia kapsuła Crew Dragon wyprodukowana przez SpaceX – nie była używana wcześniej. SpaceX zaimplementował w C213 m.in. lepsze systemy przechowywania, ulepszone silniki i nową konstrukcję siedzeń, by zwiększyć niezawodność i przyszłą wielokrotność użycia. Nowa data startu to obecnie 19 czerwca. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Od szczypiorku do kosmosu. Jak przygotować jedzenie dla astronautów?
Wyżywienie astronautów na misjach kosmicznych wcale nie jest proste. Żywność musi być nie tylko zdrowa i odżywcza, ale też sterylna, łatwa do przechowywania i przygotowania. NASA ma całą długą listę warunków, jakie musi spełnić jedzenie, które może zostać wysłane na Międzynarodową Stację Kosmiczną. A polska firma spełniła je wszystkie.
Spis treści: Kosmiczna kuchnia Narodowy bonus food Od Himalajów aż do orbity ziemskiej John Young, astronauta misji Gemini 3 z 1965 roku, tak nie cierpiał wyciskanych z tubek past, jakimi żywili się pierwsi astronauci, że przemycił na pokład statku kosmicznego kanapkę z wołowiną. Ten, wydawałoby się, niewinny żart wywołał poważną konsternację w NASA. Wszystko dlatego, że w warunkach mikrograwitacji okruszki chleba i innego pożywienia mogą swobodnie unosić się w kabinie, zagrażając sprzętowi elektronicznemu lub powodując zagrożenie dla załogi. Po tym, jak określiła to prasa, „incydencie kanapkowym” NASA wprowadziła ścisłe procedury związane z żywnością w trakcie misji. W okresie programu Apollo (1968–1972) astronauci mieli nieco większy wybór pożywienia. W zestawach spożywczych pojawiła się m.in. jajecznica, gulasz czy napoje w proszku. Ci, którzy latali promami kosmicznymi, mieli nawet podgrzewacze umożliwiające zjedzenie ciepłego posiłku. Jednak przygotowanie pożywienia na krótkie, kilkudniowe misje to jedno, a karmienie astronautów przebywających w kosmosie wiele miesięcy – to drugie. Kosmiczna kuchnia W tym wypadku konieczna była żywność możliwie lekka, łatwa do przechowywania i przyrządzenia, niepsująca się i po prostu smaczna. Konkretny smak jest o tyle istotny, że mikrograwitacja wpływa na układ krążenia i śluzówki nosa. Właśnie ten efekt sprawia, że astronauci preferują ostre smaki, a jednym z ulubionych dodatków do jedzenia jest sos tabasco. W tej chwili każdy gram żywności, jaki dociera na Międzynarodową Stację Kosmiczną (ISS), musi spełniać cały długi szereg obostrzeń. Najważniejsze jest zapewnienie bezpieczeństwa mikrobiologicznego. To oznacza, że żywność musi być sterylna, wolna od obecności Clostridium botulinum, salmonelli i innych zagrożeń. Niedozwolone są surowe jaja, niepasteryzowane produkty mleczne, a zamiast chleba używa się tortilli, która nie pozostawia okruszków. Wszystkie dania muszą być hermetycznie zapakowane i możliwe do przechowywania przez rok i dłużej w temperaturze pokojowej. Produkty muszą być gotowe do spożycia lub wymagać minimalnego przygotowania, na przykład dodania wody. NASA organizuje regularne panele degustacyjne, podczas których oceniane są nowe propozycje posiłków. Narodowy bonus food Ale poza daniami głównymi, Europejska Agencja Kosmiczna pozwala swoim astronautom na zabranie na ISS tzw. „bonus food” – specjalnych potraw, które stanowią namiastkę domu i mają poprawić morale załogi. Zupełnie jak cztery dania, które na lot w kosmos zabierze nasz drugi astronauta – dr Sławosz Uznański-Wiśniewski. – Możliwość przygotowania posiłków, które polecą w kosmos wraz ze Sławoszem Uznańskim-Wiśniewskim, była wyzwaniem, ale też wielką przygodą – mówi Laura Godek-Miąsik z firmy Lyofood. Sama firma powstała w okresie wielkich przemian ustrojowych lat 90. ubiegłego wieku. Wówczas Jerzy Godek, wieloletni pracownik kieleckiej stacji krwiodawstwa, w której zajmował się liofilizacją osocza, postanowił założyć firmę. Ponieważ wprowadzono nowe regulacje, które wymusiły odejście od liofilizacji krwi, sprzęt do tego używany nie był już potrzebny i pan Jerzy mógł go odkupić za stosunkowo niewielką kwotę. Jednak zamiast na krwi, skupił się na żywności. – Był 1992 rok. Mama znalazła w czasopiśmie „Rzemieślnik” ogłoszenie holenderskiej firmy, która potrzebowała dostawcy liofilizowanej cebuli. Tata wykonał partię próbną, a do zamówienia dołożył liofilizowany szczypiorek. Szczypiorek okazał się hitem, dzięki czemu nawiązaliśmy wieloletnią współpracę z Holendrami – opowiada Laura Godek-Miąsik. Firma rozwijała się przez wiele lat w kierunku liofilizacji przemysłowej, kiedy to pojawiło się zapotrzebowanie na specjalistyczną żywność dla himalaistów. Pierwsi byli Krzysztof Wielicki, Ryszard Pawłowski i Piotr Pustelnik, którzy latem 1996 roku wspięli się na K2. Od Himalajów aż do orbity ziemskiej – W tamtych czasach wciąż zabierało się w góry ciężkie puszki. Nasi himalaiści uznali jednak, że lekkie i pełnowartościowe posiłki liofilizowane będą znacznie lepsze. Przygotowaliśmy pożywienie na wyprawę w 1996 roku, następnie w 2002 roku i na kolejne. Z czasem liczba zamówień zaczęła wzrastać lawinowo i konieczne było wyizolowanie z firmy części produkującej liofilizowaną żywność specjalistyczną. Tak powstało Lyofood – wyjaśnia Laura Godek-Miąsik. Do paczki z „bonus food” drugi polski astronauta dr Sławosz Uznański – Wiśniewski wybrał cztery dania: zupę pomidorową, leczo, kruszonkę z jabłkiem i słynne pierogi. – Z trzema pierwszymi daniami nie było problemu. Są w naszej stałej ofercie, w dodatku NASA bardzo wysoko oceniła sterylność produktów i sposób ich opakowania. Jednak przygotowanie pierogów było prawdziwym wyzwaniem – przyznaje Laura Godek-Miąsik. Wszystko dlatego, że pierogi są daniem niejako „nieliofilizowalnym”. Proces liofilizacji polega na głębokim zamrożeniu produktu, a następnie umieszczeniu go w komorze próżniowej, co wywołuje proces sublimacji. Oznacza to, że zamrożona woda przechodzi bezpośrednio ze stanu stałego w gazowy, z pominięciem fazy cieczy. Dzięki temu z produktu uchodzi cała wilgoć. – Pierogi to ciasto i farsz. Każda część zachowuje się odmiennie. W dodatku ciasto stanowi barierę dla sublimacji, a różnice temperatur parowania farszu i otoczki powodowały, że pierogi regularnie eksplodowały w komorze próżniowej. Dopiero szereg testów, zmiana proporcji, nacinanie ciasta i wiele innych pomysłów, w tym specjalny przyrząd do nawadniania ciasta, przyniosły sukces. Wraz z kucharzem Mateuszem Gesslerem dokonaliśmy pierwszej w historii skutecznej liofilizacji pierogów – podkreśla Laura Godek-Miąsik. Teraz pozostaje nam czekać na start misji Ax-4 z naszym astronautą, który niedawno został przełożony na 8 czerwca. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Na stacji kosmicznej pojawili się „obcy”. To kolonie mikrobów nieznanych naszej planecie
W zamkniętym środowisku ISS naukowcy odkryli szczepy mikrobów. Mutują one w sposób, jakiego nie zaobserwowano wcześniej na Ziemi. Część z nich wykazuje oporność na leki, co budzi obawy o bezpieczeństwo przyszłych misji.
W tym artykule: Bakterie żyją w mikrograwitacji Szczepy antybiotykooporne Mutacja na orbicie Walka z patogenami na orbicie Naszą planetę zamieszkuje co najmniej bilion gatunków mikroorganizmów. Podtrzymują każdą formę życia i sprawiają, że planeta nadaje się do zamieszkania. Mikroorganizmy były pierwszą formą życia, która pojawiła się na naszej planecie około 3,8 miliarda lat temu. Dwa i pół miliarda lat temu odegrały kluczową rolę w pojawieniu się pierwszej komórki eukariotycznej, od której pochodzą wszystkie zwierzęta i rośliny, w tym ludzie. Około czterdziestu bilionów (10 do potęgi 12) mikroorganizmów żyje w jelitach każdego człowieka. Mikroorganizmy są esencją życia i siłą napędową ewolucji. Ewoluują z prędkością, która wymagałaby 10 tys. lat eksperymentów w laboratorium tylko po to, aby dorównać jednemu dniu naturalnej ewolucji. Bakterie żyją w mikrograwitacji To dość jasno pokazuje, dlaczego mikroby znajdują się wszędzie. Również w kosmicznym domu ludzkości, jakim jest Międzynarodowa Stacja Kosmiczna (ISS). W dodatku w zamkniętym środowisku stacji panują warunki, które doprowadziły do zmutowania mikrobów w sposób nieobserwowany na Ziemi. Bakterie jelitowe wpływają na myślenie. Naukowcy znaleźli związek między mikrobiomem a kondycją mózgu Chcesz mieć sprawny umysł? Zadbaj o swoje bakterie jelitowe – radzą uczeni. Właśnie wykazali, że bakterie te wpływają na kondycję intelektualną. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/bakterie-jelitowe-wplywaja-na-myslenie-naukowcy-znalezli-zwiazek-miedzy-mikrobiomem-a-kondycja-mozgu-fot-getty-images-7f2031e.jpeg" width="938" height="528" alt="Bakterie jelitowe wpływają na myślenie. Naukowcy znaleźli związek między mikrobiomem a kondycją mózgu (fot. Getty Images)" title="Bakterie jelitowe wpływają na myślenie. Naukowcy znaleźli związek między mikrobiomem a kondycją mózgu (fot. Getty Images)" /> Już w 2018 roku znaleziono na ISS pięć szczepów mutujących bakterii. Jednak ostatnie badania, opublikowane właśnie w czasopiśmie naukowym „Microbiome Journal”, mówią o 13 kolejnych. Podczas gdy poprzednia analiza wykazała podobieństwa, bardziej dogłębne prace genetyczne sugerują, że pod wpływem stresu środowiskowego szczepy znalezione na ISS mogły mutować na wiele sposobów. Stały się zarówno genetycznie, jak i funkcjonalnie odmienne od tych, które żyją na Ziemi. Szczepy antybiotykooporne Zmutowane bakterie, które wzięli pod lupę badacze z indyjskich ośrodków naukowych, to szczepy Enterobacter bugandensis. Jest to patogen oportunistyczny. Czyli taki, który może wywołać chorobę tylko, gdy gospodarz ma obniżoną odporność. Bakteria należy do grona lekoopornych, co oznacza, że część antybiotyków nie jest już skutecznych w jej zwalczaniu. Właśnie dlatego tak ważne jest zrozumienie tego, co wydarzyło się na orbicie i znalezienie skutecznych środków mogących przeciwdziałać rozwojowi patogenów w środowisku kosmicznym. Bo chory astronauta przebywający na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej może dość szybko wrócić na Ziemię i trafić do szpitala. Gorzej, jeśli taki lekooporny szczep zaatakuje ludzi na trudnych misjach księżycowych lub jeszcze trudniejszych i dłuższych marsjańskich. Mutacja na orbicie – Zidentyfikowaliśmy pewne geny obecne wyłącznie w organizmach związanych z ISS, ale nie w ich ziemskim środowisku – napisali autorzy w artykule. Podkreślają, że przeprowadzili kompleksowe badanie pozwalające zrozumieć zawiłości genomu E. bugandensis pochodzącej z ISS . Wyniki porównano ze szczepami ziemskimi, ze szczególnym uwzględnieniem tych związanych z infekcjami klinicznymi. – Hipotezą kluczową dla naszych badań było to, że osobliwa natura środowiska kosmicznego – odmienna od wszystkiego, co znamy na Ziemi – może napędzać te adaptacje genomowe. Nasze badania ujawniły skomplikowane interakcje mikrobiologiczne, oferując wgląd w dynamikę ekosystemu mikrobiologicznego na ISS – napisali badacze. Walka z patogenami na orbicie Zrozumienie, w jaki sposób bakterie ewoluują w kosmosie, jest ważne dla ochrony zdrowia astronautów. A także dla wypracowania alternatywnych metod walki z tymi patogenami. – Zmutowane geny mogą potencjalnie służyć jako cele dla odpowiednio dobranego leczenia przeciwko patogennym mikroorganizmom w unikatowym środowisku ISS – kontynuują autorzy. Badane szczepy są zintegrowane ze społecznościami wielu różnych bakterii, z których część jest również oporna na wiele leków. Właśnie ta koegzystencja może być kolejnym czynnikiem, który pomógł organizmom z powodzeniem znaleźć swoje nisze w specyficznym środowisku ISS. Środowisku o niskiej grawitacji, wysokim poziomie promieniowania i podwyższonej zawartości dwutlenku węgla. Poza koniecznością wypracowania metod przeciwdziałającym zagrożeniu, jakie mogą stwarzać mutujące szczepy bakterii, badania te otwierają również realną debatę na temat tego, jak środowisko kosmiczne wpływa na ewolucję życia. Źródło: Microbiome Journal. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Polska misja kosmiczna wystartuje 19 czerwca! Poznajcie szczegóły tego wydarzenia
Axiom Space nareszcie ogłosił datę startu misji Ax-4, w ramach której na Międzynarodową Stację Kosmiczną (ISS) poleci drugi polski astronauta dr Sławosz Uznański-Wiśniewski. W tej chwili start misji zaplanowany jest na 19 czerwca. Z kompleksu Kennedy Space Center na Florydzie wystartuje rakieta Falcon 9, na której szczycie umieszczony będzie statek załogowy Dragon SpaceX.
Spis treści: Ignis znaczy ogień Lekcje z orbity Edukacja iście kosmiczna Polskie litery w kosmosie Chociaż data podana jest precyzyjnie, to trzeba pamiętać, że wyznaczono również zapasowe terminy, gdyby z jakiegoś powodu należałoby przesunąć start. Jakie problemy mogą go opóźnić? Przede wszystkim niesprzyjająca pogoda, która odpowiada za większość odłożonych startów, ale także różnorakie problemy natury technicznej. Wystarczy, że jeden sensor nie zaświeci się na zielono, co oznacza, że nie działa nominalnie, a start rakiety trzeba opóźnić. W końcu gdy chodzi o ludzkie życie, lepiej jest dmuchać na zimne. Ignis znaczy ogień Poza dr. Uznańskim-Wiśniewskim, którego misja na ISS nosi nazwę Ignis, co w języku łacińskim oznacza „ogień”, na ISS polecą przedstawiciele Indii i Węgier. Pilotem misji będzie Shubhanshu Shukla z Indii, a specjalistą Tibor Kapu z Węgier. Obaj są doświadczonymi pilotami wojskowymi. Dr Uznański, podobnie jak Tibor Kapu, będzie pełnił funkcję specjalisty misji, którą dowodzić będzie Peggy Whitson – dyrektor ds. lotów załogowych w Axiom Space i była astronautka NASA. Od samego początku komercyjna misja Axiom Space, w której uczestniczy Polak, była planowana jako misja technologiczno-naukowa. Na pokładzie międzynarodowego laboratorium, jakim jest ISS, astronauta projektowy ESA Sławosz Uznański-Wiśniewski przeprowadzi 13 eksperymentów zaproponowanych przez polskie uczelnie i firmy komercyjne. W warunkach mikrograwitacji przeprowadzi badania dotyczące m.in. zdrowia astronautów, mikrobiomu, nowych materiałów oraz technologii, w tym wykorzystania sztucznej inteligencji. – Nawet krótkoterminowe misje na ISS, jak dwutygodniowa misja IGNIS, mogą przynieść cenne wyniki naukowe i technologiczne, jeśli eksperymenty są odpowiednio zaprojektowane. Wszystkie 13 polskich eksperymentów w misji IGNIS zostało specjalnie zaprojektowanych lub zaadaptowanych do warunków krótkiej misji – zarówno pod względem czasu trwania, jak i udziału astronauty. W tak krótkim czasie można zaobserwować istotne procesy biologiczne i przetestować nowe technologie w warunkach mikrograwitacji. W ramach IGNIS testujemy m.in. wpływ mikrograwitacji na drożdże z genami niesporczaków, autonomiczne systemy przetwarzania danych z użyciem AI oraz zdolność ekstremofilnych alg do funkcjonowania w kosmosie – wyjaśnia Monika Banaszek-Cymerman, dyrektor Departamentu Badań i Innowacji Polskiej Agencji Kosmicznej (POLSA). Lekcje z orbity Astronauta zaangażuje się również w działania edukacyjne. – Zaplanowane są m.in. dwa tzw. inflight calle, każdy trwający 20 minut – wyjaśnia Anna Bukiewicz-Szul z Polskiej Agencji Kosmicznej, która kieruje grupą tworzącą program edukacyjny wokół misji Ignis. W ramach pierwszego inflight calla polski astronauta spotka się zdalnie z dziećmi i z młodzieżą zgromadzonymi w warszawskim Centrum Nauki Kopernik. W kolejnym połączy się z rodzinną Łodzią. Na żywo będzie przeprowadzał orbitalne doświadczenia edukacyjne i odpowiadał na pytania uczniów. – To oczywiście nie wszystko, zaplanowaliśmy również dwa łączenia radiowe ARISS. Stworzymy telemost między ISS a Rzeszowem, a następnie Wrocławiem. Chociaż łączenia będą krótkie, bo zaledwie 10-minutowe, to wszystko ustawiliśmy tak, by w tym czasie Sławosz mógł odpowiedzieć nawet na 15–18 pytań – wyjaśnia Anna Bukiewicz-Szul. Edukacja iście kosmiczna Część zaproponowanych przez uczniów eksperymentów wymaga więcej czasu, w związku z czym będą wykonywane już poza łączeniami z Ziemią. To nie znaczy, że ich nie zobaczymy. Eksperymenty będą nagrywane i trafią do materiałów edukacyjnych i scenariuszy lekcji, jakie powstaną na podstawie wyników misji Ignis. – Zależy nam, by program edukacyjny wokół Ignis rozbudził u uczniów zainteresowanie kosmosem, by w przyszłości wybrali właśnie taką ścieżkę kariery. Oczywiście kładziemy nacisk na kompetencje inżynieryjne, ale chcemy też pokazać, że nie tylko wykształcenie ścisłe jest przepustką do kosmosu. Jeśli masz jakiś talent, jesteś w czymś dobry i potrafisz pracować, jest naprawdę ogromna szansa, że znajdziesz dla siebie miejsce w kosmicznym świecie – podsumowuje ekspertka POLSA. Polskie litery w kosmosie Polska misja technologiczno-naukowa na ISS to to również świetna okazja do podkreślenia polskiej tożsamości na arenie międzynarodowej. Właśnie temu ma służyć tzw. PR Bag, który trafi na pokład stacji. Znajdziemy w nim m.in. faksymilia strony z „De revolutionibus orbium coelestium” Mikołaja Kopernika i doktoratu Marii Skłodowskiej-Curie. W paczce znalazła się również bryłka soli z kopalni w Wieliczce, bursztyn i zestaw typowo polskich liter: Ą Ę,Ć, Ł, Ś, Ź, Ż. – Każdy z tych przedmiotów niesie ze sobą wyjątkową historię, a ich obecność na ISS symbolizuje wkład Polski w światową eksplorację kosmosu. Zależało nam, aby tymi symbolami wzbudzić w Polakach pewne emocje, inspirację, dumę – wyjaśnia Agnieszka Gapys, dyrektor Departamentu Informacji i Promocji Polskiej Agencji Kosmicznej. W zestawie rzeczy, które zabierze polski astronauta na ISS znajduje się też oryginalna naszywka z misji generała Mirosława Hermaszewskiego oraz plakat wykonany przez Andrzeja Pągowskiego, który przygotował również plakat na misję generała. – Będzie to dla nas symboliczne połączenie tych dwóch misji, powrót Polaka w kosmos. Ponadto mamy także symbole polskiej nauki, wspaniałych Polaków, sztuki, kultury, polskiego przywiązania do korzeni i dumy z przynależności regionalnej. Prace nad tym zestawem symboli zajęły nam kilka miesięcy. Nie jest bowiem łatwo opowiedzieć o wspaniałości naszego kraju w jednej, ograniczonej wielkościowo i wagowo paczuszce. Mam nadzieje, że nam się to udało – podsumowuje Agnieszka Gapys. Po zakończeniu misji przedmioty wrócą do Polski, gdzie trafią do muzeów i instytucji, które je udostępniły, stając się świadectwem tej historycznej chwili. Wygląda na to, że pozostaje nam już tylko czekać na start misji i trzymać kciuki za to, by wszystko poszło pomyślnie. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
ESA wysłała w kosmos ultraprecyzyjne zegary atomowe. Pomogą testować teorię Einsteina
W wielkanocny poniedziałek rakieta Falcon 9 wyniosła na orbitę urządzenia misji Atomic Clock Ensemble in Space, czyli ACES. Nowoczesne zegary atomowe mają zredefiniować sposób, w jaki mierzymy czas oraz pomóc przetestować z orbity fundamentalną fizykę.
W najbliższy piątek, 25 kwietnia, robotyczne ramię używane na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej zainstaluje ACES na zewnętrznej stronie europejskiego modułu Columbus. Podczas zaplanowanej na 30 miesięcy misji system ACES ma przeprowadzić co najmniej dziesięć wydłużonych sesji pomiarowych, z których każda potrwa 25 dni. – W ramach misji ACES umieszczamy na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej najbardziej precyzyjny czasomierz, jaki kiedykolwiek wysłano na orbitę. Ma on pomóc ustanowić nowe granice w dziedzinie fizyki fundamentalnej, transferu czasu i globalnej synchronizacji. ACES jest doskonałym przykładem tego, co Europa może osiągnąć, łącząc najnowocześniejsze technologie, ambicje naukowe i silne partnerstwa – powiedział Daniel Neuenschwander, dyrektor ds. eksploracji kosmosu w ESA. Europejski eksperyment z czasem Eksperyment będzie obsługiwany z Europy, za pośrednictwem CADMOS w Tuluzie we Francji i Centrum Kontroli Columbus w pobliżu Monachium w Niemczech. CADMOS to francuski ośrodek wspierający eksperymenty naukowe w warunkach mikrograwitacji, związany z agencją kosmiczną CNES. W ramach misji ACES na ISS poleciały dwa najnowocześniejsze zegary: PHARAO (Projet d’Horloge Atomique à Refroidissement d’Atomes en Orbite) i SHM (Space Hydrogen Maser). Pierwszy z nich, PHARAO, jest cezowym zegarem atomowym opracowanym przez francuską agencję kosmiczną CNES. Zegar wykorzystuje lasery do chłodzenia atomów cezu do temperatury niemal zera absolutnego, czyli około minus 273 stopni Celsjusza. Pozwala to na niezwykle precyzyjne pomiary czasu i częstotliwości. Natomiast zegar SHM to aktywny maser wodorowy. Wykorzystuje wodór jako atomowe odniesienie częstotliwości. Jego działanie przypomina pasywne masery używane na pokładzie satelitów Galileo, ale jest dziesięć razy bardziej stabilne. Zegary kosmiczne i naziemne Sygnał wysyłany z tych zegarów będzie przesyłany do sieci zegarów naziemnych przez dwa łącza czasu i częstotliwości: łącze mikrofalowe (MWL) działające na częstotliwościach mikrofalowych; łącze optyczne European Laser Timing (ELT). Terminale naziemne w Europie, Wielkiej Brytanii, Stanach Zjednoczonych i Japonii będą komunikować się z ACES w celu wymiany informacji o czasie, kompensując jednocześnie wpływ atmosfery i trudnych warunków panujących w przestrzeni kosmicznej. Satelitarne stacje laserowe w Europie, takie jak obserwatorium w pobliżu Wettzell w Bawarii, połączone z zegarami atomowymi, również będą uczestniczyć w eksperymentach ACES za pośrednictwem ELT. Ich anteny będą wysyłać impulsy laserowe w kierunku stacji kosmicznej i odbierać powracające echa, które po oznaczeniu czasu w ACES i zegarze naziemnym zostaną wykorzystane do pomiaru desynchronizacji między przestrzenią kosmiczną a ziemią. Czas i grawitacja Po co to wszystko? Zacznijmy od tego, że zgodnie z ogólną teorią względności Einsteina, grawitacja wpływa na upływ czasu. Eksperymenty przeprowadzone na Ziemi wykazały, że czas płynie szybciej na większych wysokościach, takich jak szczyty gór, niż na poziomie morza. A co się stanie, jeśli przeprowadzimy eksperyment znacznie wyżej? Konkretnie około 400 kilometrów nad Ziemią, czyli na wysokość, na której operuje Międzynarodowa Stacja Kosmiczna? Porównanie danych z zegarów umieszczonych w kosmosie i tych naziemnych umożliwi przetestowanie grawitacyjnego efektu dylatacji czasu Einsteina. Globalna sieć zegarów naziemnych połączonych za pośrednictwem ACES umożliwi również naukowcom pomiar różnic geopotencjału między kontynentami, przeprowadzanie eksperymentów synchronizacji zegarów i dystrybucję globalnych skal czasowych. – ACES to bardzo czuła aparatura wykonana ze skomplikowanych i wzajemnie połączonych podsystemów, które muszą działać w harmonii. Zespół stanął przed wieloma wyzwaniami i musiał opracować sprytne rozwiązania. Na przykład, aby zapobiec uszkodzeniu zegarów przez ekspozycję na pole magnetyczne, użyliśmy specjalnego sprzętu do ochrony ACES podczas testów. Wszystkie narzędzia, urządzenia elektroniczne i elementy metalowe, aż do samych nakrętek i śrub, są mierzone i rozmagnesowywane w razie potrzeby, zanim znajdą się w pobliżu ACES. To bardzo precyzyjna praca w bardzo precyzyjnym obiekcie – powiedział Thomas Peignier, główny inżynier ACES. Źródło: ESA Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Stacje kosmiczne powinny być brudniejsze. Dla zdrowia astronautów
Sterylne warunki panujące na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej odbijają się na zdrowiu przebywających tam ludzi. To właśnie nadmierna czystość może być przyczyną wysypek i drapania w gardle, na które uskarżają się astronauci. Rozwiązanie? Odpowiednio dobrany pakiet mikrobów przywieziony z Ziemi.
W tym artykule: Jakie bakterie dobrze sobie radzą w kosmosie Brud na ISS to nie to samo co brud w ogródku Lecisz w kosmos? Zabierz ze sobą trochę brudu Na zdjęciach, które docierają z orbity, pobyt w kosmosie wygląda imponująco. Uśmiechnięci astronautki i astronauci dryfują swobodnie po korytarzach Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Za oknami przesuwają się fragmenty niebieskiej planety na tle czarnego kosmosu. Rzeczywistość na ISS bywa znacznie mniej różowa. Członkowie kolejnych misji muszą radzić sobie z częstymi i na dodatek niecodziennymi reakcjami swoich organizmów na pobyt poza Ziemią. Nietypowe alergie, wysypki, infekcje bakteryjne i grzybiczne czy nawet ataki półpaśca – to wszystko może stać się udziałem eksploratorów kosmosu. Autorzy pracy opublikowanej w czasopiśmie naukowym „Cell” podejrzewają, że wszystkie te przypadłości to rezultat przebywania w środowisku pozbawionym znakomitej większości ziemskich drobnoustrojów. Innymi słowy: układ odpornościowy astronauty może nagle „zwariować”, ponieważ na stacji kosmicznej jest zbyt czysto. Jakie bakterie dobrze sobie radzą w kosmosie Do badań posłużyły próbki pobrane z 803 różnych powierzchni ISS. Zostały one przewiezione na Ziemię, a następnie skrupulatnie przebadane. Jak można było przewidzieć, głównym siedliskiem mikroorganizmów zasiedlających stację kosmiczną była ludzka skóra. Poza tym mikroby znajdowano również w próbkach z tych części stacji, gdzie przygotowywano żywność, oraz z kosmicznych toalet. Wszędzie tam jednak znajdowano mikroby „wyspecjalizowane” – związane z różnymi pokarmami albo z moczem czy kałem. Zupełnie brakowało natomiast najpowszechniejszych na ziemi mikroorganizmów: tych, które żyją w glebie. Mamy z nimi do czynienia na co dzień i to także na nich nasz układ odpornościowy „uczy się” poprawnego funkcjonowania. Naukowcy prowadzący badanie zwrócili uwagę, że tym samym stacja kosmiczna przypomina najbardziej uprzemysłowione i zarazem izolowane miejsca, jakie stworzyliśmy na planecie: np. szpitale czy łodzie podwodne. Na ISS, podobnie jak w tych miejscach, wszechobecne były też chemikalia ze środków czyszczących i odkażających. Brud na ISS to nie to samo co brud w ogródku – Istnieje duża różnica między kontaktem ze zdrową glebą podczas prac ogrodniczych a gotowaniem się we własnym brudzie – powiedział „Guardianowi” prof. Rob Knight, mikrobiolog z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego. – A to właśnie się dzieje, gdy znajdujemy się w ściśle zamkniętym środowisku bez stałego dostępu do zdrowych źródeł mikrobów z zewnątrz – dodał. „Nieobecność naturalnych ziemskich mikrobów w połączeniu z intensywnym stosowaniem środków dezynfekujących i ograniczoną różnorodnością drobnoustrojów (…) sugeruje, że środowisko ISS może nie być optymalne dla wspierania funkcjonowania ludzkiej immunologii” – napisali autorzy pracy. Co wyrażone prostszym językiem oznacza, że na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej brakuje zwykłych ziemskich bakterii. A to może osłabiać odporność astronautów. Lecisz w kosmos? Zabierz ze sobą trochę brudu Rezultatem tych badań może być całkowita zmiana myślenia o przygotowywaniu przyszłych misji kosmicznych. Zamiast postulatu totalnej sterylności statków czy stacji orbitalnych zaleceniem może być zabranie ze sobą odpowiednio dobranych i przede wszystkim różnorodnych drobnoustrojów. Tak, by odtworzyć naturalne warunki mikrobiologiczne, w jakich żyjemy i do jakich przystosowany jest nasz układ odpornościowy. Inny pomysł to rozwój hodowli roślin w kosmosie. – Z innych badań wiadomo, że kiedy ludzie mają kontakt z różnymi cząsteczkami roślinnymi, rzadziej łączy się to z alergiami i astmą – powiedział „New Scientistowi” Pieter Dorrestein z Uniwersytetu San Diego. I dodał, że w badaniu próbek z ISS nie wykryto żadnych takich roślinnych cząsteczek. Źródła: Cell, New Scientist, Guardian Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Astronauci misji Ax-4 odwiedzili Polskę. „Marzy mi się lekcja fizyki prosto z orbity”
Do Warszawy przybyło troje astronautów realizowanej przez Axiom Space misji Ax-4. W jej ramach jeszcze w tym roku na pokład Międzynarodowej Stacji Kosmicznej trafi Sławosz Uznański-Wiśniewski. Dzisiaj w stolicy odbyła się konferencja z udziałem członków misji.
W tym artykule: Trzynaście polskich eksperymentów na orbicie Najszybciej rosnący sektor gospodarki europejskiej Inspiracja dla przyszłych pokoleń Lekcja fizyki prosto z orbity – Kosmos nie leży już dla nas w sferze wyobraźni. Wraz z drugim polskim astronautą w kosmosie na Międzynarodową Stację Kosmiczną poleci polska flaga. Ale to jest tylko symbol naszej obecności na orbicie. Naprawdę ważne jest to, że w kosmos poleci polski naukowiec, a wraz z nim polska nauka – powiedział premier Donald Tusk, rozpoczynając konferencję prasową załogi misji Ax-4. Załoga Ax-4 prowadzona jest przez doświadczoną astronautkę NASA i szefową misji załogowych Axiom Space – Peggy Whitson. W skład zespołu, poza dowódczynią, wchodzą: Shubhanshu Shukla, indyjski pilot, który niestety nie mógł przybyć do Polski; Węgier Tibor Kapu, również pilot; dr Sławosz Uznański-Wiśniewski, polski naukowiec i astronauta projektowy Europejskiej Agencji Kosmicznej. – Jestem naprawdę dumny, że mogę zabrać na orbitę tę samą polską flagę, którą miał na swoim kombinezonie generał Hermaszewski. Miałem okazję poznać Mirosława Hermaszewskiego, był dla mnie ogromnym wsparciem w procesie rekrutacji. Z rozmów z nim wywnioskowałem, że czekał na kogoś, kto przejmie po nim tę kosmiczną pochodnię – mówił w trakcie spotkania dr Uznańki-Wiśniewski. Trzynaście polskich eksperymentów na orbicie Polski astronauta zwrócił również uwagę, że nasz kraj staje się coraz mocniejszym graczem na międzynarodowym rynku kosmicznym. Dzieje się tak przede wszystkim dzięki współpracy z Europejską Agencją Kosmiczną. – Przez ostatnie trzydziestolecie nasza technologia rozwija się w niezwykłym tempie, co sprawia, że naprawdę mamy na czym budować naszą przyszłość. Zabieram na orbitę trzynaście polskich eksperymentów naukowych, które przeprowadzę na pokładzie ISS. Reprezentuję Polskę, ale też tysiące naszych inżynierów, którzy każdego dnia tworzą technologie realnie zmieniające życie każdego z nas – podkreślił polski naukowiec. Najszybciej rosnący sektor gospodarki europejskiej Do tej wypowiedzi nawiązał obecny na konferencji dyrektor generalny ESA Josef Aschbacher. – W tej chwili o kosmosie i możliwościach, jakie daje, rozmawiają najważniejsze postaci światowej polityki i ekonomii. Nic dziwnego, jest to najszybciej rosnący sektor gospodarki. W tej chwili wartość kosmicznej gospodarki UE wynosi 500 miliardów euro i przyrasta o 30 proc. każdego roku – wyjaśniał Aschbacher. W rozmowie z National Geographic Polska dodał, że jest pod dużym wrażeniem polskiego systemu informacji kryzysowej, który znakomicie zadziała w trakcie ostatniej powodzi na południu Polski. – Dane satelitarne pojawiały się na ekranach mobilnych urządzeń służb ratowniczych w zaledwie trzy godziny po przelocie satelity. Dzięki temu służby wiedziały, jaki most jest bezpieczny, a jaki nie, którędy poprowadzić ewakuację. To znakomity system wypracowany właśnie w Polsce. System, który zamierzamy zaimplementować w całej Europie – powiedział dyrektor generalny ESA. – Polska jest mocno zaangażowana w rozwój badań i eksploracji kosmosu. To, co obserwuję w ostatnich latach wskazuje, że za kilka lat możecie być w czołówce kosmicznych gospodarek – dodał. Inspiracja dla przyszłych pokoleń Rozmawialiśmy również z Peggy Whitson, dowódczynią misji, która w czasie swoich dotychczasowych czterech misji kosmicznych spędziła na orbicie 675 dni. Astronautka podkreśliła wagę prowadzenia eksperymentów na ISS. – W trakcie tej misji będziemy badali m.in. rozwój nowotworów. Według wcześniejszych badań nowotwory rozwijają się szybciej w mikrograwitacji, a co za tym idzie jesteśmy w stanie przetestować więcej terapii antynowotworowych – opowiada Whitson. Zapytana o to, czy mając tak bogatą karierę astronautyczną, czuje się przykładem dla młodego pokolenia, powiedziała, że jest to jedna z najważniejszych funkcji, jaką pełni. – Chciałam zostać astronautką, odkąd jako dziecko zobaczyłam lądowanie na Księżycu. Ale w tamtych w tamtych czasach nikt nie myślał o tym, by kobiety latały w kosmos. Wybór pierwszej amerykańskiej astronautki Sally Ride pokazał mi, że jeszcze wszystko przede mną. Jeśli teraz ja mogę inspirować kolejne pokolenia, będę to robiła z radością – dodała. Lekcja fizyki prosto z orbity Również Sławosz Uznański-Wiśniewski uważa, że ogromną częścią jego pracy jest inspirowanie młodego pokolenia. M.in. z tego powodu chciałby przeprowadzić lekcję fizyki prosto z orbity. – Marzę, aby taka lekcja mogła być pokazywana we wszystkich polskich szkołach – mówi. Uznański-Wiśniewski niedawno wziął ślub i dodał do swojego nazwiska to noszone przez żonę – posłankę Aleksandrę Wiśniewską. Zapytaliśmy go, czy to oznacza, że stawia na partnerstwo i w życiu i w kosmosie? – Czujemy się silną, ale równą sobie parą. Oboje mamy kariery, odrębne zawody i nikt nie jest ważniejszy od drugiego. To idea, która przyświeca mi w życiu zawodowym i w tym prywatnym – podkreślił naukowiec. Źródło: National Geographic Polska Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Polscy naukowcy wyślą w kosmos komórki drożdży z genem od niesporczaka. Czy powstanie superorganizm?
Jeśli chcemy stałej obecności człowieka w kosmosie, musimy znaleźć sposób na produkowanie na statkach kosmicznych i w bazach planetarnych wszystkich niezbędnych życiu produktów. Właśnie ta idea przyświeca badaczom z Uniwersytetów Szczecińskiego i Śląskiego oraz z Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu. Ich eksperyment biologiczny – zmodyfikowane genetycznie komórki drożdży piwowarskich – jeszcze w tym roku trafi na Międzynarodową Stację Kosmiczną wraz ze Sławoszem Uznańskim-Wiśniewskim.
Spis treści: Drożdżo-niesporczak Uniwersytecki triumwirat Grawitacja wyznacza kierunek Na Księżyc i dalej – Wysyłamy w kosmos komórki zmodyfikowanych genetycznie drożdży piwowarskich. Zmodyfikowanych w wyniku dodania genu niesporczaka. Gen ten, kodujący bardzo ciekawe białko mitochondrialne nazywane AOX, został wprowadzony metodą CRISPR-CAS9. Biało AOX zwiększa odporność na warunki stresowe, także u niesporczaków. Wiemy na przykład, ze jest im potrzebne w przetrwaniu przy braku wody. A my chcemy sprawdzić, czy wzmocnione genem niesporczaka komórki drożdży będą lepiej znosiły warunki panujące na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. A co za tym idzie – czy będą mogły być w przyszłości pomocne w produkcji jedzenia i paliwa – mówi profesor Łukasz Kaczmarek z Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu, jeden z współautorów eksperymentu. Eksperyment został zaproponowany przez badaczy z trzech polskich ośrodków uniwersyteckich: Uniwersytetu Szczecińskiego, Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu i Uniwersytetu Śląskiego. Jest jednym z 13 eksperymentów wybranych do zrealizowania w ramach polskiej misji naukowo-technologicznej na ISS – Ignis. Start misji odbędzie się w pierwszej połowie tego roku. Drożdżo-niesporczak Dlaczego naukowcy zdecydowali się zmodyfikować komórki drożdży genem niesporczaków? Niesporczaki to mikroskopijne, odporne na ekstremalne warunki środowiskowe organizmy, należący do bezkręgowców. Znane są m.in. ze zdolności przetrwania w próżni kosmicznej. Jak przekonują naukowcy – tę odporność na różne, ekstremalne warunki środowiskowe, zawdzięczają w dużej mierze syntetyzowanym białkom, które zaangażowane są w odpowiedź na warunki stresu. – W naszym eksperymencie badamy białko AOX. Wiemy, że u niesporczaków to białko jest istotne w procesie anhydrobiozy. Tym słowem w żargonie naukowym określamy zdolność niesporczaków do przetrwania w stanie całkowitego odwodnienia. Czy drożdże wzbogacone niektórymi białkami niesporczaków będą też odporniejsze na warunki panujące w kosmosie? Czy będą produkować dla nas dużo żywności i paliwa tam, gdzie tych zasobów nie ma? – zastanawiają się naukowcy. Dlaczego w eksperymencie użyto właśnie drożdży? Ponieważ komórki drożdży są w biologii traktowane jako najprostszy model komórki eukariotycznej, również w badaniach dotyczących komórek człowieka. Z drugiej strony, drożdże mają znaczenie gospodarcze. Na bazie ulepszonych szczepów drożdży mogą rozwinąć się różne nowe gałęzie przemysłu. Uniwersytecki triumwirat Badaniami kieruje prof. dr hab. Ewa Szuszkiewicz z Instytutu Fizyki Uniwersytetu Szczecińskiego. Na tej samej uczelni pracuje dr hab. Franco Ferrari. Do grupy poznańskiej należą: prof. dr hab. Hanna Kmita – profesor w Zakładzie Bioenergetyki, dr hab. Nina Antos-Krzemińska – profesor uczelni w Zakładzie Bioenergetyki, dr hab. Łukasz Kaczmarek – profesor uczelni w Zakładzie Taksonomii i Ekologii Zwierząt, dr hab. Andonis Karachitos – adiunkt w Zakładzie Bioenergetyki. Natomiast dr hab. Izabela Poprawa jest profesorką Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Drożdżo-niesporczaki będą przez dwa tygodnie misji Ignis przebywały w warunkach mikrograwitacji i podwyższonego promieniowania kosmicznego. Sam eksperyment nie będzie wiele wymagał od polskiego astronauty. Tak naprawdę wystarczy, że będzie doglądał próbek, a później wróci z nimi na Ziemię i przekaże do analizy badaczom z UAM i Uniwersytetu Śląskiego. Ci, używając do tego różnych metod pozwalających na badanie różnych aspektów funkcjonowania komórek, sprawdzą, jak warunki mikrograwitacji wpłynęły na komórki drożdży. Grawitacja wyznacza kierunek Czy grawitacja, a raczej jej brak, ma istotne znaczenie dla rozwoju organizmów? – Wszystkie organizmy rejestrują swoją pozycję w przestrzeni. Przykładowo, korzenie roślin rosną w dół. Gdy przeniesiemy te same rośliny w warunki mikrograwitacji, ich komórki nie otrzymują jednoznacznego sygnału wyznaczającego kierunek, w którym mają się rozwijać. Te komórki nie wiedzą, w którą stronę rozbudowywać organy – tłumaczy profesor Kaczmarek – Przy organizmach jednokomórkowych teoretycznie nie powinny istnieć tego typu problemy, ale okazało się, że organelle komórkowe zmieniają swoje zachowanie bez czynnika grawitacyjnego. W wielkim skrócie możemy przyjąć, że każdy organizm najlepiej rozwija się w środowisku, w którym wyewoluował. Ale jeśli chcemy zbudować samowystarczalne bazy na Księżycu, a później na Marsie, musimy znaleźć metodę pomagającą organizmom w rozwoju mimo niesprzyjających warunków – dodaje uczony. Na Księżyc i dalej Eksperyment na ISS jest dopiero początkiem badań. – Naszym długoterminowym celem jest przyczynienie się do bezpiecznego postawienia stopy na Marsie przez pierwszych ludzi i pomyślny powrót na Ziemię całej załogi – twierdzą badacze. I dodają, że jest jeszcze wiele do zrobienia, zanim to będzie możliwe. Następnym krokiem będzie przeprowadzenie podobnych eksperymentów w otwartej przestrzeni kosmicznej, poza niską orbitą okołoziemską na której znajduje się ISS. Planowana jest budowa stacji kosmicznej Gateway, która będzie umieszczona na orbicie wokół Księżyca. Tam pole magnetyczne Ziemi nie ochroni już próbek przed dużymi dawkami promieniowania jonizującego. To pozwoli zbadać funkcje ochronne wielu organizmów. – Aby tego dokonać, musimy wykorzystać nowe technologie, które pozwolą prowadzić hodowle wybranych organizmów bez ingerencji astronautów. Prace nad tymi pomysłami już trwają – podkreślają naukowcy. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Minimózgi poleciały w kosmos. Nie dość, że przetrwały, to jeszcze wróciły w kwitnącym stanie
Naukowcy wysłali w kosmos ludzkie komórki nerwowe. Okazało się, że pobyt na niskiej orbicie okołoziemskiej nie zaszkodził minimózgom. Po miesiącu wróciły na Ziemię w bardzo dobrej kondycji.
Spis treści: Co to jest mikrograwitacja? Jak mikrograwitacja wpływa na nasz organizm? Jak kosmos wpływa na minimózgi? Minimózgi to hodowane w laboratorium organoidy. Tak nazywa się kultury wyspecjalizowanych komórek, które pozwalają analizować wczesne etapy rozwoju poszczególnych organów. W tym przypadku mózgu. Składające się z komórek nerwowych minimózgi wykorzystuje się do bardzo różnego rodzaju badań. Dwa lata temu posłużyły do ustalenia, kto miał więcej neuronów – my, czyli Homo sapiens czy neandertalczycy? Z kolei inna grupa badaczy wpierw wyhodowała minimózgi, a następnie podłączyła je do komputera i nauczyła grać w Ponga. Jeszcze wcześniej zaś, w 2019 roku, minimózgi poleciały w kosmos. Co prawda niedaleko, bo jedynie na Międzynarodową Stację Kosmiczną (ISS). Jednak już to pozwoliło sprawdzić, jak na różnego rodzaju komórki nerwowe wpływa przebywanie w warunkach mikrograwitacji. Wyniki tych ostatnich eksperymentów zostały właśnie opracowane naukowo. O tym, jak poradziły sobie minimózgi na orbicie, można przeczytać w artykule opublikowanym tej jesieni w czasopiśmie „Stem Cells Translational Medicine”. Wnioski, jakie płyną z badań, są mocno zaskakujące. Wynika z nich, że kosmos minimózgom w ogóle nie zaszkodził. Co to jest mikrograwitacja? Czym wyżej znajdujemy się nad Ziemią, tym słabiej jesteśmy przez nią przyciągani. Jak duże są te różnice? ISS znajduje się na niskiej orbicie okołoziemskiej – czyli mniej więcej 400 km nad naszymi głowami. Na tej wysokości grawitacja to mniej więcej 89 proc. grawitacji na powierzchni Ziemi. To samo w sobie nie jest wielką różnicą. Jednak diabeł tkwi w szczegółach. Wyobraźmy sobie, że stoimy na ziemi i zrzucamy z wysokości metra jabłko. Będzie ono się poruszać w kierunku powierzchni z przyspieszeniem wynoszącym 1 g, czyli 9,8 m/s2. Co by się stało, gdyby podobny eksperyment wykonał astronauta znajdujący się na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej? Jabłko również zaczęłoby spadać. Jednak nie byłoby tego widać, ponieważ równocześnie spadaliby i astronauta, i cała stacja. „Jednak nie spadaliby w kierunku Ziemi, tylko wokół niej. Ponieważ dzieje się to w tym samym tempie, obiekty wewnątrz stacji wydają się unosić w stanie nazywanym zerową grawitacją (0g) lub dokładniej mikrograwitacją (1×10-6 g)” – można przeczytać na stronie NASA. Jak mikrograwitacja wpływa na nasz organizm? Powyższe wyjaśnia, dlaczego naukowcy tak chętnie przeprowadzają eksperymenty na ISS. Na stacji kosmicznej można bowiem sprawdzić, co się dzieje z ludzkim organizmem, a także z jego tkankami, właśnie w warunkach mikrograwitacji. Wiadomo już, że „zerowa grawitacja” niezbyt dobrze wpływa na kości, mięśnie, system odpornościowy czy funkcjonowanie poznawcze. A co z mózgiem? Pięć lat temu rozpoczął się eksperyment, który miał przynieść odpowiedź na to pytanie. Wpierw naukowcy pobrali próbki od ludzi – pacjentów chorych na stwardnienie rozsiane, Parkinsona, a także od osób zdrowych. Z komórek tych wyhodowano wpierw indukowane pluripotencjalne komórki macierzyste, następnie zaś różnego rodzaju komórki nerwowe – neurony korowe, neurony dopaminergiczne – a także mikroglej. Kultury komórkowe zostały potem podzielone na dwie grupy. Jedną pozostawiono na Ziemi, drugą zaś na miesiąc wysłano w kosmos. Jak kosmos wpływa na minimózgi? Po powrocie minimózgi przebadano i porównano z organoidami, które pozostały na planecie. Co się okazało? Po pierwsze komórki, które wysłano na ISS, wróciły żywe. Po drugie były w bardzo dobrym stanie. Zaobserwowano wyraźne różnice między nimi a tymi kulturami, które nie ruszały się z laboratorium (i to niezależnie od tego, czy pochodziły od osób zdrowych, czy od osób chorych). Minimózgi „kosmiczne” dzieliły się wolniej niż ziemskie, za to dojrzewały szybciej. Co więcej, miały słabszą ekspresję genów związanych ze stresem, mniej też było oznak stanu zapalnego. Dlaczego? Zdaniem naukowców, paradoksalnie, warunki mikrograwitacji bardziej przypominają te, jakie panują wewnątrz mózgu. – W kosmosie te organoidy nie są przepłukiwane pożywką hodowlaną ani tlenem. Są bardzo niezależne; tworzą coś w rodzaju brainletu, mikrokosmosu mózgu – wyjaśnia Jeanne Loring, biolożka molekularna ze Scripps Research Institute. Badania, których jest współautorką, wskazują, że mikrograwitacja może stanowić bardzo dobre warunki laboratoryjne do odkrywania sekretów mózgu. To właśnie tam można by testować, jak na tkankę nerwową działa podawanie np. różnych leków. – Następną rzeczą, którą planujemy zrobić, jest zbadanie części mózgu najbardziej dotkniętych chorobą Alzheimera. Chcemy również dowiedzieć się, czy istnieją różnice w sposobie, w jaki neurony łączą się ze sobą w przestrzeni kosmicznej – zapowiada Loring. Źródło: ScienceAlert, Stem Cells Translational Medicine, Scripps Research Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Pierwsza polska misja naukowo-technologiczna na stację kosmiczną ma już nazwę i oficjalną naszywkę
Ignis, czyli z łaciny ogień – taką nazwę nadano polskiej misji kosmicznej z udziałem astronauty projektowego Sławosza Uznańskiego. Oficjalny patch (naszywka), stanowiący jednocześnie emblemat całej misji, łączy nasze godło, Tatry i potrzebę wzniesienia się ku gwiazdom.
Spis treści: Ignis, czyli ogień Orzeł i Orla Perć Start nie wcześniej niż w kwietniu 2025 Dzisiaj w trakcie konferencji Ministerstwa Rozwoju i Technologii ogłoszono nazwę i pokazano naszywkę polskiej misji naukowo-technologicznej na Międzynarodową Stację Kosmiczną. Astronauta projektowy Europejskiej Agencji Kosmicznej Sławosz Uznański tak napisał o tym wydarzeniu: – To symbol naszego nowego początku w lotach kosmicznych. Iskra innowacji. Po 46 latach od ostatniego polskiego załogowego lotu w kosmos wkraczamy w nową erę – z pierwszą polską misją na Międzynarodową Stację Kosmiczną. Ignis, czyli ogień Dodał, że misja Ignis jest kamieniem milowym dla polskiego przemysłu, technologii i nauki. Umacnia pozycję Polski jako kraju o zaawansowanej technologii wśród czołowych gospodarek świata. – Symbolem misji Ignis jest biały orzeł rozpościerający skrzydła, który wyraża ogromny rozwój gospodarczy i technologiczny Polski w ostatnich 30 latach. Jego biało-czerwone skrzydła nawiązują do polskiej flagi. Srebrna linia na górze to horyzont symbolizujący nowy początek w polskiej eksploracji kosmosu. Widoczna na nim konstelacja Tarczy Sobieskiego to gwiazdozbiór, który gołym okiem możemy dostrzec na nocnym niebie. To także wspomnienie jego odkrywcy, polskiego astronoma – Jana Heweliusza – tłumaczy astronauta. Dodajmy, że drugie “i” w nazwie Ignis odnosi się do powszechnie używanego akronimu Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, czyli „ISS”. Stacja będzie platformą do testowania naszych technologii. Orzeł i Orla Perć Natomiast nad skrzydłami orła można rozpoznać zarys Orlej Perci, najtrudniejszego pasma górskiego w Tatrach. Orla Perć, według Sławosza Uznańskiego, ma odzwierciedlać wytrwałość Polaków w pokonywaniu wyzwań na drodze postępu. Ogon orła to płomień symbolizujący talent, zapał i motywację Polaków – naukowców, inżynierów, nauczycieli – wszystkich obywateli kształtujących naszą przyszłość. – Razem jesteśmy ogniem. Wspólnie tworzymy Ignis – podsumowuje astronauta projektowy ESA. Przypomnijmy, że polska misja naukowo-technologiczna na ISS Ignis została ogłoszona w 2022 roku. Zdaniem misji jest przetestowanie polskich technologii na pokładzie orbitalnego laboratorium. W sumie Sławosz Uznański, drugi polski astronauta, przeprowadzi na ISS 13 wytypowanych polskich eksperymentów. Inną istotną częścią misji będzie edukacja. O bogatym programie skierowanym do polskich uczniów i nauczycieli opowiadała nam już Anna Bukiewicz-Szul, kierująca tę częścią misji. Start nie wcześniej niż w kwietniu 2025 Grzegorz Wrochna, prezes Polskiej Agencji Kosmicznej, ogłosił w trakcie konferencji, że misja odbędzie się wiosną 2025 r., ale nie wcześniej niż w kwietniu. Lot zostanie zorganizowany przez Europejską Agencję Kosmiczną, a umożliwi go Polsce amerykańska firma Axiom Space. W ramach prywatnej misji kosmicznej Axiom Mission 4 (lub Ax-4), która potrwa 14 dni, astronauci, w składzie – Peggy Whitson ze Stanów Zjednoczonych w roli dowódcy misji, Shubhanshu Shukla z Indii, Tibor Kapu z Węgier oraz Sławosz Uznański – polecą na ISS na pokładzie kapsuły Crew Dragon od Space X. W kosmos wyniesie ją rakieta Falcon 9, a lot rozpocznie się w Centrum Kosmicznym Johna F. Kennedy’ego na Florydzie. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Nauka prosto z orbity. Jak wygląda program edukacyjny stworzony wokół polskiej misji kosmicznej na ISS?
Lekcje prosto z pokładu Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, konkursy, łączenie się z dziećmi w paśmie fal krótkich, całkiem spora dawka prawdziwej inżynierii, ale także propozycje z obszaru nauk ścisłych i sztuki. Anna Bukiewicz-Szul, koordynatorka zespołu ds. edukacji polskiej misji na ISS, zdradza nam elementy ogólnopolskiego programu, który ma zachęcić młodych ludzi do obrania kosmicznej ścieżki kariery.
Spis treści: Kompleksowe działania edukacyjne Lekcje prosto z orbity Między teorią a praktyką Od oficjalnego ogłoszenia polskiej misji naukowo-technologicznej na Międzynarodową Stację Kosmiczną minął już ponad rok. W czasie, gdy astronauta projektowy Europejskiej Agencji Kosmicznej dr Sławosz Uznański przechodzi kolejne szkolenia, w Polsce trwają prace nad wykorzystaniem misji kosmicznej m.in. do celów edukacyjnych. Polscy uczniowie będą mieli niebywałą szansę – zaproponowane przez nich doświadczenia mogą zostać przeprowadzone przez astronautę w trakcie misji na ISS. Wezmą też udział w lekcjach prosto z orbity i wzmocnią swoje kompetencje inżynieryjne. – Od momentu mianowania mnie przez Ministra Rozwoju i Technologii koordynatorką zespołu ds. edukacji wiedziałam, że czeka nas bardzo trudne, ale niepowtarzalne, wręcz historyczne zadanie. Że nie możemy iść na łatwiznę i sięgnąć po znane, regularnie wykorzystywane na lekcje o tematyce kosmicznej pomysły. Musimy przygotować coś wyjątkowego. Coś równie ważnego jak to, że drugi Polak w historii poleci w kosmos – mówi Anna Bukiewicz-Szul. Kompleksowe działania edukacyjne Podkreśla, że myśląc o prowadzeniu realnej edukacji kosmicznej trzeba działać kompleksowo. Wszystko, co jest związane z kosmosem, wymaga współpracy i umiejętności wielu ludzi o różnym wykształceniu i możliwościach. Tak samo program edukacyjny nie może skupiać się jedynie na fizyce, astronomii czy inżynierii. Nie może być też skierowany jedynie do uczniów szkół podstawowych. Dlatego został zaprojektowany dla uczniów wszystkich stopni edukacji przejawiających różnorodne talenty. Jest też część dla nauczycieli. – To oczywiście nie oznacza, że takie dziedziny jak fizyka czy inżynieria nie są ważne. Są wręcz krytycznie ważne. Ale kosmos potrzebuje też prawników, menedżerów, biologów, botaników, ekspertów z zakresu materiałoznawstwa, informatyków i całej wielkiej rzeszy innych specjalistów. Dlatego to, co przygotowujemy, powinno w jakimś aspekcie być ciekawe dla każdego ucznia – wyjaśnia ekspertka. Jednym z punktów programu jest wzmocnienie umiejętności inżynieryjnych. Mowa m.in. o nauce lutowania elementów elektronicznych na płytce drukowanej, projektowaniu i drukowaniu w 3D czy podstawach bioinżynierii. Lekcje prosto z orbity Dr Sławosz Uznański będzie również dwukrotnie łączył się z niskiej orbity ziemskiej z polskimi uczniami, by przeprowadzić dla nich specjalne lekcje w stanie mikrograwitacji. Na pokładzie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej będzie też czekała na niego tzw. kołyska Newtona przygotowana specjalnie przez polskich nauczycieli i wykonana przez polskich uczniów! Jest to popularne urządzenie demonstrujące zasady zachowania pędu i energii w zderzeniach. Składa się z kilku metalowych kulek zawieszonych na cienkich linkach, ułożonych w jednej linii. Gdy podniesiesz jedną lub więcej kulek z jednego końca i puścisz je, uderzają one w pozostałe kulki. Przekazują pęd i energię na drugi koniec, gdzie ostatnia kulka się wybija i porusza się w przeciwną stronę. Proces ten powtarza się kilka razy, tworząc efekt „wahadła”. Obrazowo pokazuje to, jak działa prawo zachowania energii i pędu w fizyce. – Ta konkretna kołyska znacznie różni się od tej wykorzystywanej na Ziemi. Ma działać w miejscu o skrajnie obniżonej grawitacji. Nauczyciele fizyki, których zaprosiłam do projektu, znaleźli własny sposób na zbudowanie kołyski, która – miejmy nadzieję – zadziała w warunkach panujących na stacji kosmicznej, tak jak to założyliśmy – wyjaśnia Anna Bukiewicz-Szul. Między teorią a praktyką Dodaje, że to absolutnie niesamowite projektować aktywności, które mają być wykonane w środowisku tak innym, tak nieintuicyjnym, znanym wyłącznie z teorii. – Trzeba pomyśleć dosłownie o wszystkim. To, co dla nas naturalne, tam jest zwyczajnie nieosiągalne. Zwykły nacisk, tarcie, ciężar, te pojęcia po prostu tam nie występują albo mają całkowicie inne znaczenie – wyjaśnia Anna Bukiewicz-Szul. – Ale to nie wszystko, nie tylko fizyka jest tutaj zupełnie jakby „nowa”. Należy wziąć pod uwagę wszelkie ograniczenia związane z bezpieczeństwem załogi. Jestem przekonana, że nigdy nie pomyśleli państwo o tylu ograniczeniach, pozornych niebezpieczeństwach przy choćby przelaniu wody do naczynia. Tutaj ta czynność nabiera zupełnie innego znaczenia. Ile wody (duży koszt)? Jak ją potem zutylizować? Jak zabezpieczyć przed rozbiciem na drobne cząstki, które będą dryfowały po całej stacji? Jakie naczynie? Czy ma ostre krawędzie? Jak się tłucze – na drobne kawałki, a może tylko wgniata? Czy emituje gazy, jest łatwopalne, a może jest pokryte powłoką hydrofobową? A im bardziej skomplikowana czynność, tym więcej ma ograniczeń – podkreśla ekspertka. W maju 2024 roku polski astronauta projektowy przeszedł też szkolenie krótkofalarskie, które prowadzili Piotr SP5ULN, Włodek SQ6NLN, Tomek SP9UOB oraz Krzysztof SQ5NWI. Sławosz Uznański zdobył uprawnienia krótkofalowca. Dzięki temu w chwilach, gdy ISS będzie przelatywała nad Polską, będzie mógł łączyć się z dziećmi i młodzieżą na Ziemi. – Muszę powiedzieć, że byłam pod wrażeniem szybkości, zaangażowania i radości, z jakimi Sławosz Uznański przyswoił sobie umiejętności krótkofalowca. Dość powiedzieć, że już pierwszy testowy egzamin zdał od razu na 100 proc. I tak było już do końca – mówi koordynatorka. I dodaje, że polski program edukacyjny będzie miał sporo korelacji z krótkofalarstwem. To jedynie pierwsze ujawnione informacje dotyczące edukacyjnej części polskiej misji na ISS. O kolejnych można będzie usłyszeć już w sobotę, 26 października, w trakcie debaty zatytułowanej „Polska Misja Naukowo-Technologiczna na ISS”. Debata jest częścią dwudniowej konferencji popularnonaukowej World Space Week Wrocław, organizowanej po raz ósmy przez Stowarzyszenie WroSpace. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Kosmos uczy pokory. Ale daje też galaktyczne możliwości – mówi astronautka dr Peggy Whitson
Ma 64 lata i długi ciąg rekordów kosmicznych na swoim koncie. Będzie dowodziła misją Axiom4, w której na orbitę poleci polski astronauta Sławosz Uznański. Rozmawiamy z dr Peggy Whitson, kobietą przełamującą wszelkie, nie tylko kosmiczne, bariery.
Spis treści: Życie na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej Polak poleci na ISS Inspiracja dla kobiet Masz na koncie wiele rekordów. Od bycia astronautką, która łącznie spędziła prawie dwa lata na orbicie, przez dwukrotne dowodzenie Międzynarodową Stacją Kosmiczną, po bycie najstarszą kobietą, która okrążyła Ziemię. A teraz pracujesz w Axiom Space. Istnieje wyzwanie, którego się nie podejmiesz? Wyzwanie jest okazją do rozwoju i do nowych odkryć. Krokiem naprzód w naszym dążeniu do rozszerzenia obecności ludzkości poza Ziemią. Jestem naprawdę dumna, że mogę być tego częścią. Czas, jaki spędziłam na orbicie, dowodzenie Międzynarodową Stacją Kosmiczną (ISS) czy kierowanie Biurem Astronautów NASA były niesamowitymi doświadczeniami. Pozwoliły przesunąć granice tego, co znane, ale przede wszystkim tego, co możemy osiągnąć jako ludzkość. Teraz, w Axiom Space, cieszy mnie możliwość przyczynienia się do rozwoju komercyjnej eksploracji kosmosu i rozszerzenia globalnego dostępu do przestrzeni kosmicznej. Życie na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej Zawsze fascynowały mnie spacery kosmiczne, choć jestem pewna, że konieczność wyjścia poza ISS by mnie całkowicie sparaliżowała. A co ty czułaś zakładając skafander kosmiczny i wiedząc, że zaraz opuścisz stację? W momencie, gdy zakładałam skafander, ogarniała mnie mieszanka podniecenia i strachu. Zdecydowanie jest dreszczyk emocji, gdy wychodzisz ze śluzy powietrznej, ale jest też poczucie ogromnej odpowiedzialności za jak najbardziej precyzyjne wykonanie każdego zadania. Już sama presja, aby wykonać zadanie w trudnych warunkach kosmicznych, w jednoosobowym statku kosmicznym, jakim jest skafander, jest ogromna. Dlatego skupiamy się na tym, co musimy zrobić. Ale w tych krótkich chwilach, gdy możesz na moment oderwać się od zadania, świadomość przebywania w otwartym kosmosie jest przytłaczającym i budzącym pokorę doświadczeniem. Uświadamiam sobie wówczas, że jestem częścią czegoś o wiele większego, czym jest wyjście ludzkości poza naszą macierzystą planetę. Jak wygląda dzień pracy na ISS? Typowy dzień pracy na ISS jest wyjątkowo skrupulatnie zaplanowany i wypełniony różnorodnymi zadaniami. Prowadzimy eksperymenty naukowe, badania w warunkach mikrograwitacji, demonstracje technologii i działania informacyjne. W dodatku nie ma zadań ważniejszych i mniej ważnych. Każde zadanie jest kluczowe dla powodzenia naszej misji. Ale w tym wszystkim potrafimy zachować poczucie wspólnoty i koleżeństwa. Mamy wspólny cel i to się liczy. Polak poleci na ISS Z wykształcenia jesteś biochemikiem. Chciałabym, abyś wyjaśniła mi, czym różni się przeprowadzanie eksperymentów biochemicznych na ISS od tych wykonywanych na Ziemi? Prowadzenie eksperymentów biochemicznych na ISS wiąże się z wyjątkowymi wyzwaniami i możliwościami w porównaniu z Ziemią. Środowisko mikrograwitacji wpływa na zachowanie płynów, wzrost komórek i interakcje molekularne w sposób, którego nie możemy odtworzyć na Ziemi. Pozwala nam to obserwować procesy biologiczne w nowym świetle, prowadząc do spostrzeżeń, które mogą przyczynić się do lepszego zrozumienia ludzkiego zdrowia i chorób. Wymaga to jednak również specjalistycznego sprzętu i protokołów, aby zapewnić odpowiednie wyniki. To, że możemy je przeprowadzać w przestrzeni kosmicznej jest świadectwem pomysłowości i poświęcenia społeczności naukowej. Wśród polskich eksperymentów zgłoszonych na misję, w której weźmie udział dr Sławosz Uznański, jest kilka eksperymentów biochemicznych. Może miałaś okazję się z nimi zapoznać? Z niecierpliwością czekam na polskie eksperymenty, które zostaną przeprowadzone w kosmosie w ramach tej misji. Mają ogromny potencjał. Mogą rzucić nowe światło na zrozumienie procesów biologicznych i wesprzeć ludzką obecność w kosmosie. Zawsze chętnie przyglądam się nowym przedsięwzięciom naukowym, zdolnym poszerzyć nasze rozumienie kosmosu i nauk przyrodniczych. Wyjątkowo inspirująca jest globalna współpraca i zaangażowanie w przesuwanie granic tego, co możemy osiągnąć w eksploracji kosmosu. Z niecierpliwością czekam na możliwość wsparcia Sławosza w jego badaniach i demonstracjach technologii na pokładzie stacji kosmicznej, zapewniając mu wszelkie zasoby i pomoc potrzebną do osiągnięcia jego celów. Skoro mówimy o dowodzonej przez ciebie misji Axiom Mission 4 (Ax-4), w której na orbitę poleci nasz rodak Sławosz Uznański. Jakie masz rady dla astronauty, który po raz pierwszy poleci w kosmos? Moja rada dla astronauty to „ciesz się każdą chwilą podróży”. Przygotowanie jest kluczowe, więc zaufaj swojemu treningowi i wsparciu swojego zespołu. Zachowaj ciekawość i otwartość umysłu, ponieważ przestrzeń kosmiczna zapewni ci doświadczenia i wyzwania inne niż wszystkie, jakie znałeś. Pamiętaj, aby dbać o siebie, zarówno fizycznie, jak i psychicznie, i nie wahaj się prosić o pomoc w razie potrzeby. Co najważniejsze, delektuj się niesamowitą możliwością przyczynienia się do ludzkiej eksploracji kosmosu. Jak najlepiej wykorzystaj każdą sekundę na orbicie. Inspiracja dla kobiet Peggy, przepraszam, że wspominam o twoim wieku. Ale masz 64 lata, bogatą i zróżnicowana karierę i nadal nie zwalniasz tempa. Jesteś młoda duchem i ciałem. Jak to robisz? Dziękuję za miłe słowa! Pozostawanie aktywnym i zaangażowanym w moją pracę zawsze było dla mnie priorytetem. Wierzę, że utrzymanie poczucia celu i pasji do tego, co się robi, jest kluczem do zachowania młodości ducha i ciała. Regularne ćwiczenia, zdrowa dieta i pozytywne nastawienie również odgrywają kluczową rolę. Ale, co najważniejsze, to ekscytacja związana z eksploracją kosmosu motywuje mnie i dodaje energii każdego dnia. Masz jakąś radę, dla dziewczyn, które chciałyby pójść w twoje ślady? Chcę zachęcić wszystkie młode dziewczyny zainteresowane naukami ścisłymi, matematyką i inżynierią do nieustraszonego realizowania swoich pasji. Nie pozwólcie nikomu wmówić sobie, że nie nadajecie się do ról naukowców, astronautów, inżynierów lub wybrania pracy w innych dziedzinach, w których kobiety wciąż stanowią mniejszość. Wasza ciekawość, kreatywność i determinacja to nieocenione atuty. Uwierzcie w siebie i swoje umiejętności, szukajcie mentorów i nigdy nie obawiajcie się zadawać pytań lub podejmować wyzwań. Stawiajcie sobie wyzwania wykraczające poza to, co może wydawać się wygodne, a odkryjecie jeszcze więcej umiejętności, niż mogłyście sobie przypisać! Bo świat potrzebuje waszej unikatowej perspektywy. Macie w sobie moc zmieniania rzeczywistości. Dr Peggy Whitson to amerykańska astronautka i doktor biochemii. Jest pierwszą kobietą, która dowodziła Międzynarodową Stacją Kosmiczną. Funkcję tę pełniła dwukrotnie. Rekordzistka wśród kobiet pod względem najdłuższego łącznego pobytu w kosmosie oraz pod względem łącznej długości odbytych spacerów kosmicznych. Spędziła na orbicie łącznie 675 dni, wykonała 10 spacerów kosmicznych trwających łącznie 60 godzin i 21 minut. W 2018 roku odeszła z NASA. Przeszła do Axiom Space, gdzie pełni funkcję dyrektor ds. załogowych lotów kosmicznych. Dowodziła ekspedycjami Axiom1 i Axiom 2. Będzie również dowodziła ekspedycją Axiom 4, w której na orbitę poleci dr Sławosz Uznański. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Astronauci utknęli na orbicie. Nie wiadomo, kiedy na Ziemię wróci załoga kapsuły Boeing Starliner
NASA ogłosiła, że nie ma już planowanej daty powrotu nowego, załogowego statku kosmicznego Starliner firmy Boeing. Tym samy dwoje doświadczonych astronautów NASA – Sunita Williams i Butch Wilmore – musi zostać na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej aż do rozwiązania problemów z kapsułą. Na całe szczęście stacja jest dobrze zaopatrzona, więc nie ma pilnej potrzeby sprowadzania ich z powrotem na Ziemię.
W tym artykule: Start Starlinera z komplikacjami Wydłużona misja Dragon Crew Do użycia w warunkach krytycznych Starliner to zamówiona przez NASA u Boeinga kapsuła załogowa. Miała dać agencji alternatywę dla Dragon Crew firmy SpaceX. Jednak po serii usterek podczas pierwszego załogowego testu statek nie ma możliwości dowieźć załogi bezpiecznie na Ziemię. Przypomnijmy, że po dwóch próbach bezzałogowych i latach opóźnień sowicie opłaconego projektu, Starliner wreszcie wystartował z załogą 5 czerwca 2024 r. Pierwsza bezzałogowa misja z 2019 roku nie powiodła się. Statek nie zdołał dotrzeć na Międzynarodową Stację Kosmiczną (ISS). Boeing z własnej kieszeni zapłacił za drugi start. Trzeba było na niego zaczekać do 2022 roku, ale przynajmniej misja zakończyła się pomyślnie. Start Starlinera z komplikacjami Pierwszy test załogowy był również wielokrotnie przekładany. Wreszcie w środę 5 czerwca astronauci NASA – Butch Wilmore i Suni Williams – wystartowali w kierunku ISS. Podczas lotu dwa silniki statku kosmicznego uległy awarii, co wywołało komplikacje przy dokowaniu do stacji orbitalnej. NASA ujawnia plany: w 2031 stacja ISS wpadnie do Oceanu Spokojnego Los Międzynarodowej Stacji Kosmicznej jest przesądzony. W 2030 roku zakończy swoją działalność, a NASA nawiąże współpracę ze stacjami komercyjnymi. Co stanie się z samą ISS? Wpadnie d... Na szczęście statek kosmiczny zdołał zacumować do ISS. Dostarczył na nią, poza astronautami, 227 kg ładunku. Jednak poza awarią silników wykryto również pięć małych wycieków w module serwisowym. Od chwili zacumowania Starlinera do ISS, załoga statku oraz naziemna kontrola lotu pracują nad rozwiązaniem problemów z kapsułą. – Nie spieszymy się i postępujemy zgodnie ze standardowym procesem zarządzania misją – napisał Steve Stich, kierownik NASA Commercial Crew Program w poście na blogu NASA. – Chcemy, by to dane dotyczące wycieków helu i wydajności silników miały wpływ na nasze decyzje, a nie jakiekolwiek inne względy. Dodatkowo, biorąc pod uwagę wydłużony czas trwania misji, mamy nadzieję zakończyć przegląd na poziomie agencji. Przegląd analogiczny do tego, który został wykonany przed powrotem NASA SpaceX Demo-2 po dwóch miesiącach na orbicie. Ma to udokumentować formalną akceptację agencji na kontynuowanie postępowania zgodnie z planem – dodał. Wydłużona misja Dragon Crew Faktycznie, Dragon Crew w swojej pierwszej misji załogowej spędził na orbicie 63 dni, choć początkowo misja była planowana na dwa tygodnie. Rozważano nawet jej wydłużenie do kilku miesięcy. Jednak ostateczna decyzja co do długości lotu zależała m.in. od stanu przygotowań do kolejnej misji załogowej z użyciem kapsuły Dragon. Kapsuła została zbadana pod kątem działania systemu podtrzymywania życia załogi. Jednak dowiozła astronautów na ISS i wróciła z nimi na Ziemię bez większych problemów. W tej chwili Dragon Crew jest naprawdę niezawodnym załogowym statkiem kosmicznym. Steve Stich z NASA twierdzi, że pomimo wszystkich problemów Starliner dobrze radzi sobie na orbicie podczas zadokowania do stacji kosmicznej. – Wykorzystujemy dodatkowy czas, aby ocenić krytyczną infrastrukturę stacji. Jednocześnie kończymy przygotowania do powrotu Butcha i Suni na Starlinera – twierdzi kierownik komercyjnych lotów załogowych z NASA. Do użycia w warunkach krytycznych NASA zapowiedziała, że po przeglądzie gotowości technicznej Starlinera zorganizuje telekonferencję z kierownictwem misji. Dodała, że Starliner jest faktycznie dopuszczony do powrotu w przypadku awarii na stacji kosmicznej, która wymagałaby od załogi natychmiastowego opuszczenia orbity i powrotu na Ziemię. Z jednej strony, powrót Starlinerem w sytuacji krytycznej – na przykład takiej jak pokazana w filmie „Grawitacja”, gdy w stację uderza ogromna ilość śmieci kosmicznych – jest wciąż lepszym rozwiązaniem niż pozostanie na miejscu. Ale kluczowe pytanie jest inne i brzmi: czy NASA na tyle zaufa problematycznej kapsule Boeinga, by zaryzykować życie swoich astronautów w sytuacji nie wymagającej natychmiastowej decyzji? Poza możliwością śmierci dwojga znakomitych astronautów, może to wywołać długą przerwę w programie lotów załogowych. Przypomnijmy, że po katastrofie promu Challenger w 1986 roku, program lotów załogowych został przerwany na trzy lata. Podobnie było po katastrofie Columbii w 2003 roku. Źródło: ScienceAlert. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Na dom mieszkańca Florydy spadł tajemniczy obiekt z kosmosu. NASA bada, co to jest
W połowie marca dach domu Alejandro Otero z Naples na Florydzie został zniszczony przez tajemniczy obiekt. Niewielki, przypominający tubę przedmiot przebił się aż do parteru. NASA przejęła zagadkową rzecz. Zdaniem astrofizyka Jonathana McDowella może ona pochodzić z Międzynarodowej Stacji Kosmicznej.
W tym artykule: Odpadki z Międzynarodowej Stacji Kosmicznej Badania w Centrum Kosmicznym im. Kennedy’ego Kto odpowiada za śmieci kosmiczne? Prawo do poprawki We wtorek 2 kwietnia NASA poinformowała, że bada tajemniczy obiekt, który spadł z nieba na dom mieszkańca Florydy. O całym zdarzeniu Alejandro Otero z Naples napisał na portalu X już 8 marca. Jednak dopiero teraz amerykańska agencja kosmiczna odniosła się do sprawy. Otero relacjonował, że przedmiot „przebił dach i przeszedł przez dwa piętra” domu, prawie uderzając w jego syna. Odpadki z Międzynarodowej Stacji Kosmicznej Zdaniem astrofizyka Jonathana McDowella, tajemniczym przedmiotem jest fragment palety ładunkowej zawierającej stare baterie. Zespoły kontroli naziemnej NASA wypuściły ją ze stacji orbitalnej w 2021 roku. Według oficjalnych prognoz obiekt miał spłonąć w ziemskiej atmosferze. Otero opublikował film ze swojej domowej kamery, w którym powiedział, że dźwięk sygnalizujący uderzenie w dach rozległ się o 14:34. Czyli o 20.34 czasu środkowoeuropejskiego. – Jest to więc 19.34 UTC, co zgadza się z szacunkami Sił Kosmicznych dotyczącymi ponownego wejścia obiektu w atmosferę nad Zatoką Perską o 19.29 UTC – skomentował na platformie X astrofizyk Jonathan McDowell. – Myślę, że tym, co uderzyło w twój dom, mogła być paleta akumulatorów EP-9. To właśnie jej wejście w atmosferę miało nastąpić o wskazanej przez ciebie porze – dodał naukowiec. Badania w Centrum Kosmicznym im. Kennedy’ego Wiadomość została po raz pierwszy podana przez lokalny serwis informacyjny winknews.com 15 marca. „NASA odebrała przedmiot we współpracy z właścicielem domu. Przeanalizuje obiekt w Centrum Kosmicznym im. Kennedy'ego na Florydzie tak szybko, jak to możliwe, aby ustalić jego pochodzenie” – poinformowała agencja kosmiczna we wtorkowym oświadczeniu. „Więcej informacji będzie dostępnych po zakończeniu analizy”. Według raportu specjalistycznego serwisu informacyjnego Ars Technica, chociaż baterie stanowią własność NASA, były przymocowane do konstrukcji paletowej wystrzelonej przez japońską agencję kosmiczną. Potencjalnie komplikuje to roszczenia z tytułu odpowiedzialności. Powstanie odkurzacz kosmicznych śmieci. W projekt zaangażowani Polacy ClearSpace to szwajcarski startup, który od 2020 roku opracowuje na zlecenie Europejskiej Agencji Kosmicznej projekt kosmicznej śmieciarki. W pracach nad śmieciarką biorą udział Polacy. Kto odpowiada za śmieci kosmiczne? Kosmiczne śmieci uderzały w Ziemię już nie raz. Na przykład część kapsuły SpaceX Dragon wylądowała na australijskiej farmie owiec w 2022 roku. Natomiast Skylab, pierwsza amerykańska stacja kosmiczna, spadła na Australię Zachodnią. Kto najwięcej śmieci? Statystyki wskazują, że Amerykanie wygenerowali około pięciu tysięcy dużych śmieci kosmicznych. Wyprzedzają ich Rosjanie, którzy pozostawili na orbicie aż siedem tysięcy elementów swoich rakiet. Ostatnie miejsce na podium, z ponad trzema tysiącami dużych odpadków kosmicznych, zajmują Chiny. Prawo mówi, że jeśli taki kosmiczny śmieć spadnie na Ziemię, za ewentualne wyrządzone przez niego szkody powinno zapłacić państwo, do którego należy obiekt. Jeśli więc potwierdzą się przypuszczenia dotyczące przedmiotu, który przebił dach na Florydzie, koszty naprawy poniosą USA lub Japonia. Prawo do poprawki Co więcej, według prawa koszty w takiej sytuacji ponosi nie firma prywatna, która wystrzeliła obiekt, lecz państwo, na terenie którego została zarejestrowana. Przepisy te podlegają Traktatowi o przestrzeni kosmicznej z 1967 r. i Konwencji o odpowiedzialności z 1972 r., które zostały przyjęte przez Organizację Narodów Zjednoczonych. Prawnicy wskazują, że przy obecnym wzmożonym ruchu na orbicie i wynikających z niego komplikacjach prawo to wymaga nowelizacji. Gdy było tworzone, wydawało się, że wielkie kosmiczne przedsięwzięcia będą domeną państw. Współcześnie, w tzw. erze Space 4.0 nastawionej na komercyjną eksplorację kosmosu, przepisy te wydają się już niewystarczające. Źródło: Live Science, ScienceAlert Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.