Włoski fenomen, który wciąż bywa niedoceniany. Luty to najlepszy czas na wizytę
Luty to okres, w którym znaczna część Włoch wyraźnie zwalnia – kurorty nadmorskie pustoszeją, a turystyczny rytm wielu miast podporządkowany jest chłodniejszej porze roku. Okazuje się jednak, że istnieje miejsce, gdzie właśnie zimą kalendarz wypełnia się wydarzeniami, a atmosfera staje się bardziej intensywna niż w szczycie sezonu. Tym miejscem jest Turyn.
Choć w tym roku uwagę świata przyciągają zimowe igrzyska olimpijskie organizowane we Włoszech, nie tylko tamtejsze krajobrazy mają szansę stać się magnesem dla podróżnych. Jedno z historycznych włoskich miast rozpoczęło okres pełen barwnych tradycji, widowiskowych uroczystości i karnawałowych celebracji, które od lat kształtują jego tożsamość. To właśnie zimą życie nabiera tam wyjątkowego rytmu, łącząc lokalne dziedzictwo z festiwalową energią. Turyn – historia i znaczenie miasta na tle Włoch Turyn, położony u podnóża Alp w regionie Piemontu, od stuleci pełni rolę jednego z kluczowych ośrodków północnych Włoch – zarówno gospodarczych, jak i kulturalnych. Jego początki sięgają czasów rzymskich: w I wieku p.n.e. powstał tu obóz wojskowy Augusta Taurinorum, którego regularny, szachownicowy układ ulic do dziś wyznacza strukturę historycznego centrum. Ten antyczny porządek urbanistyczny przetrwał kolejne epoki i stał się fundamentem późniejszej rozbudowy miasta, widocznej w reprezentacyjnych placach, arkadowych ulicach i osiowych założeniach przestrzennych, które nadają Turynowi charakter niemal „planowanego” miasta. Przełomowe znaczenie przyniosły jednak czasy nowożytne, gdy miasto stało się siedzibą dynastii sabaudzkiej i politycznym zapleczem procesu jednoczenia Włoch. Rezydencje królewskie, pałace i monumentalne place do dziś przypominają o okresie, gdy Turyn należał do najważniejszych stolic Półwyspu Apenińskiego. Co więcej, od 1578 roku w miejscowej katedrze przechowywany jest Całun Turyński – relikwia o ogromnym znaczeniu dla chrześcijaństwa, która uczyniła miasto jednym z istotnych punktów na mapie europejskich pielgrzymek i wzmocniła jego duchowy prestiż. Równolegle rozwijała się funkcja intelektualna i artystyczna. Jeszcze w XIX i na początku XX wieku Turyn uchodził za jedno z najbardziej wyrafinowanych centrów kultury we Włoszech, wyróżniając się m.in. silną obecnością secesji, rzadko spotykanej w innych częściach kraju. Miasto stało się również ważnym ośrodkiem przemysłowym i akademickim, co nadało mu nowoczesny, miejski charakter, odmienny od wielu historycznych włoskich centrów opartych głównie na turystyce. Ta wielowarstwowa tożsamość (rzymskie korzenie, królewska przeszłość, religijne znaczenie i intelektualne dziedzictwo) sprawia, że Turyn pozostaje jednym z najbardziej złożonych i znaczących ośrodków historycznych północnych Włoch. W lutym tradycja łączy się tu z żywą kulturą miasta, które przyciąga odwiedzających licznymi wydarzeniami i sezonowymi uroczystościami. Karnawał, czekolada i wermut, czyli lutowy kalendarz wydarzeń w Turynie Luty w Turynie to moment, gdy miasto wyraźnie przyspiesza po spokojniejszym początku zimy, a kalendarz wypełniają wydarzenia łączące tradycję z miejskim stylem życia. Od 1 do 15 lutego trwa karnawał, którego ślady widoczne są w różnych częściach miasta – od historycznego Borgo Dora po nadrzeczne bulwary nad Padem. Jednym z miejsc, gdzie najłatwiej poczuć jego atmosferę, jest weekendowy targ staroci Balôn na Piazza Borgo Dora. Obok antyków i kolekcjonerskich przedmiotów pojawiają się tam historyczne inscenizacje, muzycy i postacie w strojach nawiązujących do przeszłości dzielnicy, w tym Rusnenta – tradycyjna maska związana z tym rejonem. W przestrzeni miejskiej odbywają się parady, występy orkiestr dętych i uliczne animacje, natomiast w Parco della Pellerina organizowany jest duży festyn rodzinny. Wizerunki Gianduji i Giacometty (symbolicznych postaci turyńskiego karnawału) towarzyszą obchodom aż do finału 15 lutego, gdy nad rzeką odbywają się widowiskowe wydarzenia zamykające święto. Równolegle, w połowie miesiąca, miasto celebruje swoją słynną tradycję czekoladową podczas festiwalu CioccolaTò, który zazwyczaj przypada na drugą połowę lutego i zamienia okolice Piazza Vittorio Veneto w przestrzeń degustacji, pokazów i warsztatów. Turyn od XVII wieku uchodzi za włoską stolicę czekolady, a lokalna specjalność (gianduja) ma tu swoje historyczne korzenie. W programie znajdują się spotkania w zabytkowych wnętrzach i wydarzenia popularyzujące historię kakao, m.in. w muzeum Choco-Story Torino. Zimową tradycją pozostaje także filiżanka bicerin (warstwowego napoju z kawy, czekolady i śmietanki), serwowanego w zabytkowej kawiarni Caffè Al Bicerin, która od wieków stanowi punkt odniesienia dla lokalnej kultury kawiarnianej. Pod koniec lutego uwagę przejmują z kolei wydarzenia związane z wermutem i winem. Turyn odegrał kluczową rolę w rozwoju tego aromatyzowanego trunku już w XVIII wieku, a dziś tradycję tę przypomina festiwal Salone del Vermouth, uzupełniony o miejskie degustacje, spotkania i wydarzenia towarzyszące w barach, muzeach oraz historycznych przestrzeniach. Towarzyszy mu także Salone del Vino Torino, prezentujący dorobek piemonckich winiarzy – od uznanych apelacji, takich jak Barolo czy Barbaresco, po mniej znane alpejskie odmiany. Dzięki temu luty w Turynie staje się miesiącem, w którym kultura stołu, miejskie rytuały i regionalne dziedzictwo tworzą wyjątkowo intensywne doświadczenie poza głównym sezonem. Źródła: BBC, Brittanica Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Przez lata była białą plamą na turystycznej mapie Europy. Dziś to ulubiony kierunek Polaków
Albania to kraj paradoksów, gdzie bunkry stoją na rajskich plażach, a wioski kryją ślady przeszłości. Poznaj nieoczywiste piękno tego zakątka Bałkanów i odkryj, czego możesz się tam spodziewać.
Spis treści: Jak Tirana zmieniła się nie do poznania po upadku komunizmu? Kolorowa rewolucja Edi Ramy – jak Tirana stała się najbardziej barwnym miastem Albanii? Tirana pełna kontrastów – miasto luksusu, chaosu i drugiego obiegu Berat i Gjirokastër – albańskie miasta jak z baśni, pełne kamieni, schodów i legend Albańska Riwiera – kolorowe kurorty, rajskie plaże i smak małży w winie Praktyczne wskazówki – jak zaplanować podróż do Albanii W Albanii znajdziesz wszystko: bunkry na tle lazurowego morza, gościnność przeplataną z ostrożnością wobec obcych i dziką przyrodę obok betonowych kurortów. Kraj na południowym wybrzeżu Morza Adriatyckiego to miejsce, które wymyka się prostym definicjom – idealne dla podróżników, którzy nie boją się zderzenia z nieoczywistym. Zapraszamy do lektury reportażu Małgorzaty Rejmer, autorki reportaży książkowych, m.in. „Błoto słodsze niż miód. Głosy komunistycznej Albanii (Wydawnictwo Czarne). Jak Tirana zmieniła się nie do poznania po upadku komunizmu? Tirana była taka maleńka. Jak chudy podrostek w za ciasnym ubraniu. Jeszcze na początku lat 90. XX wieku granice miasta wyznaczały ulice, które dziś tworzą centrum. I nagle, w 1991 r., gdy już wszystko było wolno, Tirana eksplodowała. Tłumy ściągały z całego kraju, bo wreszcie można było zmieniać miejsce zamieszkania. Taka wolność! I co z nią robić? Energia Albańczyków nagle wybuchła. Przypominam sobie słowa starszego przyjaciela, gdy próbuję przebić się przez sznur samochodów na placu Skanderbega, a one pędzą jeden za drugim, nieprzerwanie. Jeszcze 25 lat temu Tiranę tworzyły puste ulice pokryte żółtym pyłem, gdzie dzieci do woli mogły się bawić, bo samochodów nie było. Tylko czasem przejechał peugeot albo volvo – wtedy wszyscy wiedzieli, że jedzie partyjniak, czerwony pasza, jeden z dwóch tysięcy szczęśliwców, którzy mogli prowadzić samochód należący do państwa. Wśród nich krążył też czarny mercedes Envera Hodży, albańskiego Stalina, który przez 40 lat rządził krajem żelazną ręką. Kiedy Albańczycy opowiadają o Tiranie z początku lat 90., mówią o pustce. Niczego nie było. Papieru, szkła, opakowań, nawet plastikowych butelek, które teraz zaściełają chodniki. Żeby zrobić zakupy, chodziło się z własnym woreczkiem, do którego sprzedawczyni sypała a to mąkę, a to fasolę. Rakija była na szklanki przyniesione z domu. Kolorowa rewolucja Edi Ramy – jak Tirana stała się najbardziej barwnym miastem Albanii? A dziś Tirana pławi się w kolorze. Z dnia na dzień wokół obręczy gór, która zamyka miasto w kołysce, wyrósł kolejny pierścień wieżowców. Kiedy burmistrzem miasta został artysta Edi Rama, obecnie premier i najważniejsza postać albańskiej polityki, postanowił skąpać budynki przy bulwarach w zieleni i fiolecie, różu i żółci. Cała Tirana zaczęła przypominać obrazki z dziecięcych malunków: tu pomarańczowe drzewo, tam tęczowa wstęga i popartowe kropki. Edi Rama wyznaczył trendy w estetyce Tirany, a może wyznaczyła je czarno-biała przeszłość, w każdym razie Tirana pokochała kolor. Tu wszystko jest jakieś, najlepiej luksusowe, epatujące, z wykrzyknikiem. Kolorowe krzesła w kawiarniach, kolorowe donice z kolorowymi kwiatami, kolorowo ubrani ludzie. Albania jest kolorem: czerwoną flagą z czarnym orłem, błękitnym niebem, miodowo-malinowymi budynkami rządowymi przy placu Skanderbega, zielenią palm, granatem gór o poranku, ich różowością o zmierzchu. Tirana pełna kontrastów – miasto luksusu, chaosu i drugiego obiegu Był niedostatek, jest nadmiar. Była pustka, jest przesyt bodźców. I niby każdy jest w ruchu, ale nikomu się nie spieszy. Albańczycy przesiadują w restauracjach i kawiarniach, gardłując o polityce. Mężczyźni podrywają się, wymachują rękami, nabierają powietrza i puchną jak jadowite ryby. Ogień! Czekasz na pożar, na wojnę, a tu nic, po chwili cmokają siarczyście, jeden policzek, drugi, niedźwiedzi uścisk. Południowcy, którzy już zapomnieli, gdzie trzymają pistolety. Jeszcze w latach 90. broń kładziono na blacie stolika jako rekwizyt ułatwiający biznesowe rozmowy. Czasem słyszę, jak turyści marudzą: niby stolica, a nic w niej nie ma. Tirana, średniowieczna wioska, która prawa miejskie uzyskała w XVII w., jeszcze w 1945 r. liczyła 60 tys. mieszkańców i przypominała polskie miasto powiatowe. Dziś mówi się, że mieszka tu 800 tys. ludzi, ale kto wie, może i milion. W centrum wznosi się wszystko co ważne dla Albanii: meczet Ethem Beja (ukończony w 1821 r., więc jak na Tiranę stary), obok typowa dla miast Imperium Osmańskiego wieża zegarowa, pomnik bohatera narodowego Skanderbega z 1968 r. oraz inne świeże nabytki z czasów Envera Hodży: Pałac Kultury i Narodowe Muzeum Historyczne, zwieńczone słynną mozaiką przedstawiającą bohaterów narodowych Albanii. Współczesna Tirana to pośpiech, żywioł drobnych biznesów i inicjatyw, miasto paradoks, miasto skrajność. Obok luksusowych butików z Diorem i Chanel stoją pokątne rozlewnie perfum, gdzie można napełnić stare flakony. Obok zaparkowanych mercedesów przycupnęły prowizoryczne budki i stojaki, punkty napełniania zapalniczek i sprzedaży wszystkiego. Drugi obieg materii, która kipi, wylewa się zewsząd, triumfuje. Po latach deprywacji, niedostatku, pustki wyrosły: albańska kapitalistyczna żarłoczność, nadmiar, zachwyt kolorem, luksusem. Obok tych, którzy dorobili się i teraz piją kawę w ogródkach, przemykają na rowerach chudzi chłopcy objuczeni worami plastiku. Obok hipsterek i łań, które zainwestowały w koafiurę i szpilki, suną poważne dziewczęta w burkach, zasłonięte od stóp do głów. Berat i Gjirokastër – albańskie miasta jak z baśni, pełne kamieni, schodów i legend Jeśli ktoś chce zobaczyć Albanię starszą, naznaczoną przymusowym mariażem z Turcją, powinien odwiedzić Berat i Gjirokastër. Berat nazywany jest „miastem tysiąca okien”. Z koleiGjirokastër „miastem tysiąca schodów”. Nie od dziś wiadomo, że lepiej nie pytać nikogo z Beratu o Gjirokastër i na odwrót, bo w najlepszym wypadku usłyszycie: „Phi! Nigdy tam nie byłem, nie warto!”. Mimo to obydwa mają podobną, nieco orientalną, kamienną aurę: wzgórze, na wzgórzu forteca, a wcześniej strome wzniesienie i schody. Ale każde z miast ma w sobie coś wyjątkowego: symbolem Beratu jest Mangalem, dzielnica śnieżnobiałych maleńkich domków z regularnymi czarnymi prostokątami okien, symbolem Gjirokastër jest trzypiętrowy dom Zakate o dwóch potężnych wieżach, esencja albańskiej architektury: rosły i groźny, kamienno-obronny. Pragmatyka, niekoniecznie piękno, i wojna, niekoniecznie pokój. Gjirokastër widziana z góry, z perspektywy fortecy, jest srebrzysta i zasępiona, rozważna i dostojna. Ismail Kadare, najsłynniejszy albański pisarz, który się tutaj urodził, pisał o niej, że przypomina prehistorycznego stwora, który pewnej zimowej nocy wyłonił się z doliny i z trudem wpełzł pod górę, by wczepić się w zbocza. Wszystko tu było stare i kamienne, od ulic i fontann po dachy wielkich stuletnich domów pokrytych kamiennymi płytkami koloru popiołu, jak liczne wielkie skorupy. Albańska Riwiera – kolorowe kurorty, rajskie plaże i smak małży w winie Na południe od Gjirokastër ciągnie się największy obok Përmetu i Gór Przeklętych turystyczny skarb kraju: Albańska Riwiera. Brzmi szumnie, i słusznie, bo południe Albanii jest równie piękne jak Grecja – może się pochwalić porządną, rozbudowaną infrastrukturą turystyczną, a ceny są dużo niższe niż w sąsiednich krajach. W Sarandzie, największym mieście południa, kwitnie turystyczno-kapitalistyczny folklor, strzelnice strzelają, grajkowie grają, śpiewacy śpiewają, błyskotki błyszczą, wibracje, neony i gwar. Wieczorami całe miasto wychodzi na xhiro, czyli niekończący się spacer wzdłuż promenady, w celu zaprezentowania światu swej urody i dobrego samopoczucia. Młodzi panowie z panami, młode panie z paniami, ewentualnie starsi państwo pod rączkę: chodzą wszyscy, kiwają głowami, pytają o zdrowie, taksują, kto z kim, co za ile. Ciągle jeszcze xhiro służy wyłowieniu z tłumu kandydatki na żonę, ale dzisiaj rozpoznania matrymonialne odbywają się mniej subtelnie, bez zabiegów swatów. Riwiera Albańska to ciąg malowniczych wiosek i miasteczek rozsianych wzdłuż wybrzeża, zaczynających się od przełęczy Llogara, a kończących w Lukovë. Wśród nich najsłynniejsze są Himarë i Dhërmi. Himarë jest niewielka, bardziej kameralna niż Saranda, ale z wieloma restauracjami i pięknymi plażami wokół, grecka z ducha, małodomkowa, błękitno-biała. Dhërmi z kolei przypomina kolonię grzybów, które nagle wyrosły po radioaktywnym deszczu: z chaotycznymi hotelami i pensjonatami, budowanymi najczęściej bez zezwolenia, ale też prawdziwym życiem imprezowym i wieloma włosko-bałkańskimi klubami dudniącymi całą noc. Najpiękniejsze są plaże w Ksamilu, za Sarandą: piaszczyste, złociste, z turkusową wodą – i dlatego Ksamil zabudowano bez przyzwoitości. Kolorowe domki sprawiają wrażenie obłąkanego tłumu, który tłoczy się w kolejce bez kręgosłupa i środka, rozlewa na wszystkie strony, trąca łokciami dachy. Odpocząć od kurortowego gwaru można w Butrincie, wspaniale zachowanej greckiej kolonii nad jeziorem, której początki sięgają X w. p.n.e. Obok ruin teatru, świątyń i wież atrakcją jest samo wzgórze, na którym rozlokowało się miasto, ocienione starymi drzewami, otoczone szmaragdową wodą, po której suną łódki wydobywające sieci z małżami. Nie wypada wyjechać z Butrintu, nie kosztując małży w winie, lokalnej specjalności. Kiedyś te albańskie małże będą równie sławne co greckie ośmiornice i chorwackie kalmary. Praktyczne wskazówki – jak zaplanować podróż do Albanii Dojazd do Albanii jest łatwy i niedrogi. Najwygodniejszą opcją jest przelot do Tirany – stolicy kraju – gdzie lądują tanie linie lotnicze, zwłaszcza w sezonie letnim. Alternatywnie, do Albanii można dotrzeć promem z Włoch (np. z Bari lub Ankony) do portów w Durres lub Vlora, co sprawdza się szczególnie podczas podróży własnym samochodem. Obywatele Polski mogą wjechać do Albanii na okres do 90 dni na podstawie ważnego dowodu osobistego lub paszportu – wiza nie jest wymagana. Po kraju można poruszać się tanimi busami i autobusami, ale największą swobodę daje wynajem samochodu, szczególnie przy odkrywaniu górskich terenów i mniej turystycznych miejsc. Zakwaterowanie w Albanii to szeroki wybór – od budżetowych hoteli, przez rodzinne pensjonaty, aż po komfortowe apartamenty. Ceny są nadal znacznie niższe niż w innych krajach Europy Południowej. Równie atrakcyjne są ceny w restauracjach – lokalne jedzenie jest smaczne i przystępne cenowo. Najlepszy czas na podróż to wiosna (kwiecień–czerwiec) i wczesna jesień (wrzesień–październik). Wtedy pogoda jest idealna, a liczba turystów znacznie mniejsza niż w szczycie sezonu letniego. Źródło: Tekst ukazał się na łamach magazynu „National Geographic Traveler Extra – 50 miejsc w Europie” (nr 02(03)/2020) Nasz ekspert Małgorzata Rejmer pisarka i reportażystka. Zadebiutowała powieścią „Toksymia”, a rozgłos przyniosły jej reportaże „Bukareszt. Kurz i krew” oraz „Błoto słodsze niż miód”. W swoich książkach opisuje historię i codzienność krajów Europy Wschodniej i Bałkanów. Jest laureatką wielu prestiżowych nagród literackich.
Wyszehrad w Zakolu Dunaju to urokliwe miasteczko z bogatą historią. Kiedyś było stolicą Węgier
Wyszehrad, urokliwe miasteczko na prawym brzegu Dunaju, pozornie jest zwykłym, spokojnym ośrodkiem z niewielką populacją. Tylko pozornie bo jego rola w historii Węgier i całej Europy jest nieproporcjonalnie duża do jego dzisiejszej powierzchni.
Spis treści: Miasto w wielkim łuku Dunaju Rzymska strażnica, miasto królów i centrum dyplomacji Jakie atrakcje skrywa Wyszehrad? W odległej przeszłości Wyszehrad był rzymską strażnicą. Wraz z nastaniem średniowiecza stał się twierdzą, która skutecznie opierała się najeźdźcom, a przez pewien czas – także stolicą Królestwa Węgier. Największą sławę miasto zyskał jednak jako arena dyplomatyczna, gdy w XIV stuleciu odbywały się tam kluczowe kongresy królów. Miasto w wielkim łuku Dunaju Wyszehrad, formalnie określany jako miasto zamkowe, znajduje się w komitacie Pest, w powiecie Szentendre, w centralnych Węgrzech. Od Budapesztu jest oddalony o zaledwie 40 km na północ. Miasto wybudowano w miejscu, gdzie Dunaj gwałtownie zmienia kierunek, tworząc wyjątkowo malowniczy krajobraz. Z okolicznego wzgórza, na którym wznosi się cytadela, rozpościera się fantastyczna panorama całego Zakola Dunaju. W przeszłości to właśnie te specyficzne warunki naturalne zadecydowały o wyjątkowych walorach obronnych tego miejsca. Z kolei dziś zapewnia miastu niemała popularność. Wyszehrad stanowi trzeci, kluczowy element szlaku turystycznego Zakola Dunaju, łączącego historyczne trasy z Esztergomem, dawną siedzibą kościelną z monumentalną bazyliką, i z Szentendre, urokliwym miastem artystów. Rzymska strażnica, miasto królów i centrum dyplomacji W swojej długiej historii, Wyszehrad ewoluował od rzymskiego obozu, przez królewską stolicę, aż po kluczowy ośrodek dyplomacji międzynarodowej. Nic dziwnego, że w 1991 roku nazwa miasta została przywołana przez założycieli Grupy Wyszehradzkiej. Pograniczna forteca Rzymian W połowie IV wieku, na terenie dzisiejszego miasta Rzymianie wznieśli obóz wojskowy. Fortyfikacja wybudowana na planie trójkąta strzegła granic Cesarstwa Rzymskiego. W V wieku Rzymianie opuścili obóz. Średniowieczny Wyszehrad Na fundamentach starych umocnień w X i XI stuleciu wzniesiono fortyfikację, która szybko stała się regionalnym centrum nowego państwa węgierskiego. To właśnie wtedy, w 1009 roku, po raz pierwszy pojawiła się nazwa „Visegrád”. W 1242 roku, w trakcie niszczycielskiego najazdu Mongołów, pierwotny zamek został doszczętnie zniszczony. W obawie przed kolejną inwazją, król Bela IV rozkazał wybudować nową potężną cytadelę. Fortyfikację wzniesiono w miejscu, które ze strategicznego punktu widzenia idealnie nadawało się do celów obronnych – na szczycie góry. Król rozkazał dobudować do istniejących umocnień heksagonalną wieżę mieszkalną (od strony Dunaju) i połączyć oba obiekty masywnym murem, zamykającym dolinę. W ten sposób Wyszehrad stał się ogromną twierdzą. Czasy rządów Andegawenów Prawdziwa transformacja miasta nastąpiła, gdy na tronie zasiadł Karol I Robert. W 1323 roku, po zwycięstwie nad możnowładcami i umocnieniu swojej władzy przeniósł swoją siedzibę z Temeszwaru do Wyszehradu. Tym samym niewielka osada szybko przekształciła się w dynamicznie rozwijające się miasto i reprezentacyjne centrum władzy. W Wyszehradzie powstała kancelaria królewska i inne instytucje centralne. Jednocześnie Karol Robert rozpoczął budowę jednego z najbardziej znaczących ośrodków monarszych w regionie – Pałacu Królewskiego u stóp góry. Warto również podkreślić, że Wyszehrad był strategicznym skarbcem – w górnym zamku do 1526 roku przechowywano węgierskie insygnia koronacyjne, kluczowe dla legitymizacji władzy królewskiej. Początek środkowoeuropejskiej dyplomacji Najważniejszym wydarzeniem, które nadało Wyszehradowi międzynarodową sławę, był kongres królów, który odbył się jesienią 1335 roku. Wydarzenie to stało się triumfem dyplomacji – zwieńczeniem trwających niemal dwa lata rokowań polsko-czeskich i polsko-krzyżackich, w których kluczową rolę pośrednika i poręczyciela odegrał węgierski król. To historyczne spotkanie pozwoliło rozwiązywać skomplikowane spory terytorialne i dynastyczne. Głównym tematem był arbitraż w sprawie ziem zajętych przez zakon krzyżacki, ale najważniejsze postanowienia dotyczyły Królestwa Polskiego. Król czeski Jan Luksemburski, wraz z synem Karolem, formalnie zrezygnował ze swoich roszczeń prawnych do tytułu króla Polski. W zamian za to polscy dyplomaci zobowiązali się do zapłaty znacznej rekompensaty finansowej Luksemburgowi, sięgającej 20 tysięcy kop groszy praskich. W trakcie drugiego zjazdu, który odbył się w 1338 lub 1339 roku, Kazimierz Wielki zrezygnował z ziem, których książęta uznawali zwierzchnictwo czeskie. W zamian za to uzyskał deklarację, że Luksemburczyk nie zakwestionuje doprowadzenia Krzyżaków przed sąd papieski. Renesans na Węgrzech Okres największej świetności Wyszehradu rozpoczął się wraz z nastaniem renesansu, kiedy to ambicje królewskie przekształciły średniowieczny pałac w perłę architektoniczną. Choć król Zygmunt Luksemburski przeniósł stolicę do Budy, wciąż dbał o Wyszehrad, rozbudowując pałac i dobudowując trzeci mur kurtynowy (około 1400 roku). Największą przemianę w kompleksie królewskim wykonał jednak Maciej Korwin. Pod koniec XV wieku król powrócił do rezydowania w Wyszehradzie i zlecił gruntowną renowację i przebudowę Pałacu Królewskiego, nadając mu styl wczesnego renesansu. Rezydencja stała się wówczas jedną z najwspanialszych i najnowocześniejszych siedzib królewskich na kontynencie. Upadek Wyszehradu Czas wielkiego splendoru został brutalnie przerwany w XVI wieku. Po dwukrotnym oblężeniu, 1529 i 1543 roku, Wyszehrad wpadł w ręce Imperium Osmańskiego. Mimo krótkiego okresu odzyskania kontroli, miasto pozostawało pod panowaniem tureckim aż do 1685 roku, a zamek uległ poważnym uszkodzeniom i nigdy później nie był już używany. Ostateczny cios zadali jednak nie Turcy, a Habsburgowie. Po zakończeniu okupacji osmańskiej, rezydencja wraz z twierdzą zostały celowo wysadzone w powietrze z rozkazu cesarza Leopolda I. Była to typowo polityczna decyzja, mająca na celu eliminację dawnego centrum niezależnej węgierskiej władzy monarszej. W rezultacie pałac uległ zniszczeniu i został z czasem pogrzebany przez zbocze góry, pod którą został zbudowany. Jego istnienie było tak wątpliwe, że archeolodzy jeszcze kilkadziesiąt lat temu spierali się o jego lokalizację. Jednak dzięki powolnej i metodycznej rekonstrukcji, to niezwykłe miejsce powoli powraca z niebytu zapomnienia. Jakie atrakcje skrywa Wyszehrad? Wyszehrad znajduje się „o rzut kamieniem” od Budapesztu, więc każdy odwiedzający Węgry i ich stolicę może udać się tam na jednodniową wycieczkę. Wizyta w niewielkim miasteczku daje turystom możliwość poznania średniowiecznej i renesansowej historii tego miejsca. Nie można też nie wspomnieć o panoramie okolicy, która zapiera dech w piersiach. Co warto zobaczyć w Wyszehradzie? Górny zamek Cytadela wzniesiona przez Belę IV jest najbardziej rozpoznawalnym obiektem w Wyszehradzie. Dziś funkcjonuje tam muzeum, w którym eksponowane są dawne symbole Królestwa Węgier. Niezależnie od ekspozycji historycznych, głównym magnesem dla odwiedzających jest panoramiczny widok na całe Zakole Dunaju. Wieża Salomona W centralnej części kompleksu wznosi się Wieża Salomona – masywna, heksagonalna budowla mieszkalna z XIII wieku. Swoją nazwę zawdzięcza legendzie, według której więziono tam węgierskiego króla z dynastii Arpadów. Dziś nie ma jednak wątpliwości, że powstała kilka wieków później. W wieży, będącej dziś w pełni odrestaurowanym obiektem, mieści się muzeum. Pałac Królewski Wizyta w Pałacu Królewskim pozwala cofnąć się do czasów dworu Macieja Korwina. Odrestaurowany dwukondygnacyjny dziedziniec, Fontanna Herkulesa dłuta Giovanniego Dalmaty i wykonana z czerwonego marmuru gotycka Lwia Fontanna są kluczowymi punktami programu zwiedzania. Szlaki i rejsy widokowe Średniowieczne i renesansowe obiekty nie są jedynymi atrakcjami Wyszehradu. Nie można zapomnieć o niezwykłych walorach krajobrazowych tego miejsca. Nad Dunajem wytyczono wiele ścieżek pieszych. Spacer wzdłuż promenady pozwala cieszyć się wspaniałym nadrzecznym krajobrazem. Nie można nie wspomnieć, że w obszarze Zakola Dunaju organizowane są też rejsy. Wyszehrad doskonale łączy się też z innymi atrakcjami regionu, takimi jak Esztergom i Szentendre. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
To drugie największe miasto Korei Południowej. Plaże sąsiadują tu z wieżowcami
Drugie największe miasto Korei jest znane z międzynarodowego festiwalu filmowego. W Pusanie można też spróbować egzotycznych owoców morza, a potem zdrzemnąć się w parku.
Spis treści: Dlaczego warto odwiedzić jimjilbang w Pusanie choć raz w życiu? Najbardziej niezwykły targ rybny w Korei? W Pusanie zobaczysz rzeczy, które trudno zapomnieć Festiwal filmowy w Pusanie Ajeossi jest trochę skonfundowany. Mimo włożonego trudu nie jest w stanie doprowadzić mnie do należytego porządku. Europejski brud, który przyniosłem ze sobą do jednej z publicznych łaźni w mieście Pusan (Busan), okazał się ponad jego siły. Dla jasności: nie stronię na co dzień od wody i mydła. W podróży zdarza mi się brać prysznic trzy razy dziennie. W Korei to jednak za mało. Jeżeli nie spędzasz kilku godzin każdego dnia na szorowaniu się, udrażnianiu porów skóry, nakładaniu lepkich od śluzu ślimaka maseczek na twarz i wklepywaniu w siebie nieskończonej ilości balsamów, jesteś… no cóż, trochę brudasem. Ten kraj ma obsesję na punkcie piękna i czystości. Zarówno kobiety, jak i mężczyźni potrafią zrobić wszystko, by zyskać na atrakcyjności. Dlaczego warto odwiedzić jimjilbang w Pusanie choć raz w życiu? Ajeossi to koreańskie słowo, które można przetłumaczyć jako „wujaszek”. Używa się go do określenia w grzeczny sposób mężczyzn starszych od siebie, których dobrze się nie zna. Może być to sprzedawca czy kasjer. Mój „wujaszek” jest szorowaczem-masażystą pracującym w łaźni. Te przybytki przyciągają tłumy, które przelewają się przez kolejne izby, w których można się pławić w wodzie o różnej temperaturze lub wygrzewać się w saunach. Przechodząc z pomieszczenia do pomieszczenia, zawsze należy się umyć. I nie mówimy tu o szybkim prysznicu, lecz o długich minutach spędzonych na skrobaniu się twardą szczotką. Można robić to samodzielnie lub oddać się w ręce ajeossi. Zdecydowałem się na tę drugą opcję. Starszy mężczyzna kazał mi się położyć na plastikowym stole i zabrał się do szorowania żółtą myjką, okładania mnie pięściami i zalewania gorącą wodą z mydłem. Gdy 20 minut później wstałem, zdawało mi się, że moja skóra jest absolutnie miękka i zupełnie nowa, ale mężczyzna potrząsał zmartwiony głową. Nie był zadowolony – zapewniał mnie na migi, że kolejnym razem postara się jeszcze bardziej, i kazał mi koniecznie przyjść następnego dnia. Jimjilbang – publiczne łaźnie parowe – są nieodłącznym elementem koreańskiej kultury, na równi z muzyką K-pop czy sceną filmową. Te miejsca sprzyjają rodzinnym spotkaniom, plotkowaniu, poznawaniu nowych ludzi, a przede wszystkim pozbywaniu się codziennego stresu. Przepracowani Koreańczycy ucinają sobie na podłogach łaźni regenerujące drzemki, a oszczędni turyści czasem do nich dołączają, traktując jimjilbang jako sposób na najtańszy nocleg. Najbardziej niezwykły targ rybny w Korei? W Pusanie zobaczysz rzeczy, które trudno zapomnieć Szeroki dostęp do łaźni nie jest jednak jedynym atutem Pusanu. To położone nad morzem miasto kusi szerokimi piaszczystymi plażami, w tym plażą Haeundae, na którą latem zjeżdżają Koreańczycy z całego kraju, tętniącymi życiem targami ulicznymi i całym mnóstwem wydarzeń kulturalnych. Pusan dawno już przestało się czuć młodszym bratem stołecznego Seulu i w udany sposób buduje własną niezależną markę. Kilka godzin wcześniej, zanim oddałem się w ręce „wujaszka”, wybrałem się na targ rybny Jagalchi. Handel owocami morza odbywał się tutaj już 600 lat temu. Dziś prowadzony jest on w nowoczesnej piętrowej hali, w której ciągną się wyłożone kaflami alejki obstawione setkami stoisk z ilością ryb i owoców morza, której nie da się objąć wyobraźnią. Przez to miejsce przewija się 30–50% wszystkich sprzedawanych w Korei morskich specjałów, a wczesnym rankiem odbywa się tu żywiołowa licytacja zwożonych z portu ładunków ryb. W tym spektaklu biorą udział handlarze oraz szefowie kuchni szukający specjałów do swoich restauracji. W późniejszych godzinach targ odwiedzają mieszkańcy miasta. Przechadzam się wraz z nimi, próbując się odnaleźć w tej mnogości towaru i zupełnie nieznanych mi gatunków morskich stworzeń. Jednym z dziwniejszych są szczetnice, po koreańsku zwane gaebul. Więcej mówiącymi określeniami są jednak „morskie robaki” oraz „ryby penisy” i choć w rzeczywistości nie są to ryby, lecz bezkręgowe pierścienice, reszta nazwy dość dobrze oddaje wygląd tych podwodnych stworów. Szczetnic i innych oferowanych na targu stworzeń można spróbować w restauracyjkach na piętrze, które przygotowują produkty kupione na stoiskach przez klientów. Kto nie przepada za morskimi smakami, powinien przejść obok, na targ Bupyeong Kkangtong. Czeka tu nieskończona ilość gotowych dań, szczególnie po godzinie siódmej wieczorem, gdy Bupyeong Kkangtong zamienia się w nocną arenę street foodu. Kupić tu można wszystko, od bindaetteok (ciasto z fasolą mung) i guksu (koreański makaron) po pajeon (naleśnik z zieloną cebulką) i dwaeji gukbap – typową dla Pusanu pikantną zupę wieprzowo-ryżową. Festiwal filmowy w Pusanie Jednak nie samymi kulinariami żyje Pusan. Po sycącym posiłku popitym piwem z jednego z rzemieślniczych browarów można się oddać uczcie kulturalnej. Od niemal trzech dekad miasto jest organizatorem jednego z najbardziej prestiżowych festiwali filmowych w Azji. Twórcy wydarzenia stawiają sobie za cel promocję młodych filmowców, ale na pokazach pojawiają się też gwiazdy kinematografii. To wydarzenie ma światowy wymiar – przez ekrany przewinęły się dzieła twórców z 85 krajów. Od 2011 r. festiwal organizowany jest w nowym kompleksie Busan Cinema Center mającym 30 tys. m² powierzchni, posiadającym pięć sal kinowych, w tym jedną na otwartym powietrzu, w której filmy może oglądać aż 4 tys. widzów. Podczas festiwalu całe Pusan żyje kinem – projekcje odbywają się w różnych punktach w mieście, a seansom towarzyszą spotkania z twórcami, wystawy i koncerty. Pod koniec dnia uciekam do Citizens Park, by położyć się na kocu w trawie i uciąć sobie krótką drzemkę. Jeszcze 10 lat temu ten 133-hektarowy obszar był bazą wojsk USA (amerykańskie wojska stacjonowały tu podczas wojny koreańskiej). Opuszczony teren zamieniono w oazę zieleni, obsadzając ponad milionem drzew i krzewów. Pojawiły się też staw, fontanna i mostki nad potokami. Park stał się jednym z ulubionych miejsc mieszkańców, którzy przychodzą tu na odpoczynek i pikniki. Kładę się, zamykam oczy i czując promienie słońca na skórze, zapominam na chwilę, że jestem w samym centrum nowoczesnego miasta. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Dziennikarz, pisarz, podróżnik. Związany z polską redakcją „National Geographic” od kilkunastu lat, autor kilkuset tekstów publikowanych na łamach magazynu „National Geographic Traveler”. Laureat nagrody „Magellana” za najlepszą książkę podróżniczą. Miłośnik długich podróży, wypraw rowerowych i trekkingu. Pisze głównie o ciekawych kierunkach, ale interesuje go także kultura, wpływ człowieka na środowisko oraz historia.
W Dubaju powstanie „miasto Mercedesa”. Jak wygląda i co przyniesie budowa luksusowego osiedla?
W Dubaju powstanie „miasto w mieście” sygnowane logiem niemieckiego giganta motoryzacyjnego Mercedes-Benz. Niemal na środku pustyni stanie 12 drapaczy chmur. Budynki wraz z przestrzeniami kulturalnymi i rekreacyjnymi, alejami handlowymi oraz terenami zielonymi stworzą nowe, ekskluzywne osiedle. Pozostaje jednak pytanie: czy działania przedsiębiorców rzeczywiście mają charakter miastotwórczy, czy są jedynie ukierunkowane na stworzenie kolejnej zamkniętej enklawy w tym – już i tak – bardzo luksusowym mieście.
Spis treści: 12 wieżowców na pustyni Kiedy można się spodziewać premiery? Zrównoważone miasto Dla kogo jest dubajskie osiedle? Marki motoryzacyjne coraz częściej sięgają po niekonwencjonalne metody marketingowe, polegające m.in. na tworzeniu fizycznych przestrzeni sygnowanych własnym logo. Kraje arabskie, które intensywnie zabiegają o zagranicznych turystów, inwestorów i przedsiębiorców, chętnie wchodzą we współpracę z globalnymi firmami, kreując miejsca opatrzone znakiem rozpoznawalnym światowych hegemonów motoryzacji. W 2010 roku powstał choćby park rozrywki Ferrari World w Abu Dhabi, w którym znajduje się m.in. jedna z najszybszych kolejek górskich na świecie. Tego typu przedsięwzięcia służą nie tylko podnoszeniu prestiżu regionu, ale także trafieniu w gusta fanów najbardziej znanych producentów ekskluzywnych samochodów. 12 wieżowców na pustyni Teraz, za sprawą porozumienia niemieckiego Mercedesa z dubajskim deweloperem Binghatti, powstać ma kolejne miejsce sygnowane gwiazdą z logotypu firmy z kraju naszego zachodniego sąsiada. Zapowiadane rozwiązania mają zapewnić Dubajowi następny punkt na mapie luksusu, technologii i ekskluzywnego stylu życia. Nowe „miasto w mieście” zostanie zlokalizowane w stale rozbudowującej się dzielnicy Nad Al Sheba. Obszar ten, położony poza ścisłym centrum Dubaju, jest efektem emirackiej ekspansji na tereny pustynne Półwyspu Arabskiego. Wraz z kurczącymi się zasobami gruntów w obrębie miasta deweloperzy coraz częściej przenoszą swoje przedsięwzięcia w głąb piaszczystego lądu lub na sztucznie tworzone wyspy. Kompleks Mercedesa ma składać się z dwunastu wieżowców, wokół których powstanie pełna infrastruktura miejska. Centralnym punktem założenia będzie 341-metrowa Vision Iconic Tower, oferująca ekskluzywne rezydencje, których wnętrza mają nawiązywać do marketingowego hasła marki – „zmysłowej czystości” (ang. sensual purity). Miejsce spotkań towarzyskich pełnić ma deptak Grand Promenade, usytuowany nad sztucznym zbiornikiem wodnym. Zapowiadane są również pawilony sztuki, strefy fitness, panoramiczne wzgórza oraz aleje handlowe – wszystko zgodnie z koncepcją tzw. miasta 15-minutowego, gwarantującego łatwy dostęp do podstawowych usług. Kiedy można się spodziewać premiery? Oddanie niemal 84-hektarowego osiedla planowane jest na lata 2029–2030. Przedsięwzięcie wydaje się niezagrożone, ponieważ Binghatti ma już na swoim koncie kilka spektakularnych realizacji w Dubaju. Obecnie firma prowadzi m.in. budowę kolejnego obiektu we współpracy z luksusową marką – w centrum miasta powstaje Burj Binghatti inspirowany amerykańskim producentem zegarków Jacob & Co. Zdobyte tam doświadczenia mają posłużyć do dopracowania projektu sygnowanego niemieckim gigantem motoryzacji. Zrównoważone miasto Inwestorzy z Niemiec deklarują, że całość założenia ma łączyć luksus ze zrównoważonym rozwojem i troską o środowisko. Takie zapowiedzi mogą jednak budzić wątpliwości, zwłaszcza w kontekście wznoszenia ogromnych kompleksów mieszkaniowych na terenach nieprzystosowanych do tak intensywnej urbanizacji. Dubaj od lat bywa oskarżany o stosowanie tzw. greenwashingu – strategii marketingowej polegającej na maskowaniu rzeczywistych skutków działań inwestycyjnych hasłami o ekologii. W praktyce oznacza to powstawanie elementów takich jak zielone tarasy czy panele fotowoltaiczne, które jedynie w niewielkim stopniu ograniczają negatywne konsekwencje funkcjonowania podobnych realizacji. Największe szkody pojawiają się już na etapie budowy, kiedy naruszany zostaje ekosystem pustynny Półwyspu Arabskiego. Jeśli dodać do tego kontrowersje społeczne związane z skrajnie trudnymi warunkami pracy na placach budów, otrzymujemy projekt pełen sprzeczności, skierowany wyłącznie do najzamożniejszych odbiorców, kosztem ludzi i środowiska. Dla kogo jest dubajskie osiedle? Podczas prezentacji koncepcji członek zarządu Mercedesa, Mathias Geisen, tłumaczył ideę przedsięwzięcia w następujący sposób: „Tworzenie wyjątkowych doświadczeń dla naszych klientów leży u podstaw tego, kim jesteśmy. Dzięki naszemu kolejnemu projektowi (…) przenosimy tę obietnicę na wyższy poziom, kształtując miejsca, w których marka staje się czymś, co naprawdę można nazwać domem”. Pozostaje więc pytanie: dla kogo i po co skierowany jest projekt „miasta w mieście”? Inicjatywy takie jak miasto Mercedesa tworzą ekskluzywne enklawy dostępne jedynie dla wąskiej grupy odbiorców. Reklamowana wspólnotowość, obecna w materiałach promocyjnych tego typu założeń, traci sens w obliczu zamkniętego charakteru przyszłej społeczności mieszkańców. Przestrzeń ta nie jest projektowana z myślą o osobach „z zewnątrz”, lecz wyłącznie o tych, których stać na zakup luksusowego apartamentu. W efekcie nowe dubajskie „miasto w mieście” jawi się jako kolejny projekt promocyjny skierowany do najbogatszych fanów niemieckich samochodów z gwiazdą, a nie jako realna próba stworzenia dostępnej przestrzeni miejskiej, z której mogłaby korzystać szersza społeczność. Więcej informacji o Dubaju znajdziecie w najnowszym numerze National Geographic Traveler. Źródło: BusinessChief Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Miasto przyszłości powstaje na naszych oczach. W miejscu dawnego lotniska rusza przełomowa inwestycja
Opuszczone lotniska są jednym z największych wyzwań współczesnej urbanistyki. Rozległe, wybetonowane przestrzenie trudno wpisać w tkankę miejską, a ich ponowne zagospodarowanie wymaga ogromnych nakładów i długofalowej wizji. Okazuje się jednak, że takie tereny nie muszą pozostawać martwymi punktami na mapie. Jedno z nieczynnych lotnisk ma wkrótce stać się fundamentem zupełnie nowego miasta, a prace budowlane mają ruszyć jeszcze w tym roku.
Dawniej strategiczny ośrodek przemysłowy i lotniczy w czasie II wojny światowej, dziś zamknięta przestrzeń czekająca na nowe życie. Lotnisko Downsview zakończyło działalność w 2024 roku, zamykając wieloletni rozdział w historii północnej części miasta. Teraz teren o ogromnym znaczeniu historycznym i logistycznym ma zostać przekształcony w nową dzielnicę o skali porównywalnej z pełnoprawnym miastem. Inwestorzy zapowiadają projekt wart ponad 21 miliardów dolarów, który ma połączyć funkcje mieszkaniowe, społeczne i środowiskowe, redefiniując sposób myślenia o przyszłości terenów poprzemysłowych. Historia lotniska, które przez dekady napędzało kanadyjskie lotnictwo Lotnisko Downsview przez niemal cały XX wiek odgrywało kluczową rolę w historii kanadyjskiego lotnictwa i przemysłu obronnego. Obiekt został otwarty w 1929 roku na północno-zachodnich obrzeżach Toronto i szybko stał się jedną z najważniejszych baz lotniczych w kraju. W czasie II wojny światowej pełnił strategiczną funkcję zaplecza szkoleniowego i produkcyjnego dla Królewskich Kanadyjskich Sił Powietrznych, a na jego terenie powstawały i były testowane samoloty wykorzystywane przez aliantów. Po zakończeniu wojny Downsview nie straciło znaczenia – przeciwnie, jego rola ewoluowała wraz z rozwojem nowoczesnego lotnictwa. W kolejnych dekadach lotnisko stało się zapleczem badawczo-technicznym dla przemysłu lotniczego, a szczególnie dla firmy Bombardier, która wykorzystywała ten teren jako centrum testowe i montażowe swoich maszyn. Przez lata Downsview było miejscem premier nowych modeli samolotów, prób w locie i prac inżynieryjnych, pozostając jednocześnie zamkniętą przestrzenią o ograniczonym dostępie publicznym. Zmiany w globalnym przemyśle lotniczym, restrukturyzacja sektora oraz rosnące potrzeby urbanistyczne Toronto sprawiły jednak, że dalsze funkcjonowanie lotniska przestało być opłacalne. W 2024 roku obiekt został oficjalnie zamknięty, a jego teren przejęła spółka Northcrest Developments. Jak informował m.in. CNN, decyzja ta otworzyła drogę do jednego z najbardziej ambitnych projektów urbanistycznych w historii Kanady. W maju 2024 roku rada miasta Toronto zatwierdziła bowiem plan przekształcenia dawnego lotniska w nowe, wielofunkcyjne miasto, kończąc tym samym niemal stuletni rozdział lotniczej historii Downsview i rozpoczynając zupełnie nowy etap w dziejach tego miejsca. Miasto przyszłości na terenie dawnego lotniska Plany zagospodarowania terenu po dawnym lotnisku Downsview zakładają stworzenie zupełnie nowej, wielofunkcyjnej dzielnicy miejskiej, która w praktyce będzie funkcjonować jak samodzielne miasto w granicach Toronto. Inwestycja, roboczo nazwana YZD, obejmie obszar blisko 150 hektarów i ma docelowo zapewnić przestrzeń do życia dla blisko 83,5 tys. mieszkańców oraz około 41,5 tys. miejsc pracy. Projekt podzielono na siedem zróżnicowanych dzielnic, z których każda ma pełnić odmienną funkcję – od mieszkaniowej, przez biurową i usługową, po kulturalną i rekreacyjną. Kluczowym elementem koncepcji jest zachowanie tożsamości miejsca i włączenie jego lotniczej przeszłości w nową tkankę miejską. Zamiast całkowitej likwidacji infrastruktury, deweloper planuje ochronić 11 historycznych hangarów (adaptowanych dziś na cele komercyjne) oraz blisko 2 kilometry dawnego pasa startowego, który stanie się centralną osią miasta. Przekształcony w park liniowy dostępny dla pieszych i rowerzystów, ma on połączyć wszystkie dzielnice i pełnić funkcję „zielonego kręgosłupa” całego założenia urbanistycznego. Jak podkreślił Derek Goring, dyrektor generalny Northcrest Developments, projekt ma „z szacunkiem uczcić dziedzictwo lotnicze tego miejsca, jednocześnie budując nową społeczność od podstaw”. Na stronie inwestora można przeczytać, że tak kompleksowa możliwość zaprojektowania „miasta w mieście” zdarza się raz na pokolenie i może trwale zmienić sposób funkcjonowania Toronto. Duży nacisk położono na zrównoważony rozwój: zachowanie istniejących budynków ma ograniczyć emisję dwutlenku węgla związaną z rozbiórkami i nową zabudową. Jak zauważył Goring w rozmowie z CNN, wykorzystanie tego, co już znajduje się na miejscu, to nie tylko gest w stronę historii, lecz także realna korzyść środowiskowa. W efekcie YZD ma stać się przykładem nowoczesnej urbanistyki, łączącej pamięć miejsca, zieloną infrastrukturę i potrzeby szybko rosnącej metropolii. Źródła: CNN, Daily Mail, YZD Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Polskie miasto wśród pięciu europejskich perełek 2026 roku. Zostało docenione przez brytyjskie media
Coraz więcej turystów rezygnuje z zatłoczonych kurortów i oczywistych kierunków wakacyjnych na rzecz miejsc spokojniejszych, tańszych i mniej oczywistych. W odpowiedzi na ten trend brytyjski „Daily Mail” wskazał pięć europejskich destynacji, które warto wziąć pod uwagę w 2026 roku. Wśród rekomendowanych kierunków znalazło się także jedno polskie miasto.
Zainteresowanie tzw. „ukrytymi perełkami” wyraźnie rośnie. Dane Google Trends pokazują, że liczba wyszukiwań związanych z mniej znanymi kierunkami turystycznymi wzrosła w ostatnim roku o 122,6%. Na całym kontynencie podróżni coraz częściej skarżą się na długie kolejki, zawyżone ceny i utratę autentycznego charakteru popularnych kurortów, co skłania ich do poszukiwania alternatyw poza utartymi szlakami. Co więcej, miejsca, które jeszcze niedawno pozostawały na marginesie zainteresowania brytyjskich turystów (takie jak Albania, Czarnogóra czy Słowenia) dziś przyciągają miliony osób spragnionych spokojniejszych plaż, lokalnej kuchni i bardziej swobodnej atmosfery. Właśnie z myślą o takich podróżnikach eksperci ds. turystyki z Iglu Cruise przygotowali zestawienie pięciu niedocenianych europejskich destynacji, które ich zdaniem warto odwiedzić w 2026 roku. Europejskie perełki poza głównym szlakiem. Miasta warte uwagi w 2026 roku Na liście „Daily Mail” znalazły się miejsca, które łączą silną tożsamość, bogatą historię i wyraźnie mniejszą presję masowej turystyki. Jednym z nich jest Trenczyn, historyczne miasto w zachodniej Słowacji, malowniczo położone nad rzeką Wag i zdominowane przez monumentalny zamek górujący nad okolicą. W 2026 roku Trenczyn – wybrany Europejską Stolicą Kultury wspólnie z fińskim Oulu – ma stać się sceną festiwali, wydarzeń artystycznych i odnowionych przestrzeni publicznych, co nada mu nową energię bez utraty kameralnego charakteru. Miasto przyciąga także bliskością przyrody i łatwym dostępem do tras spacerowych oraz terenów rekreacyjnych, dzięki czemu kultura naturalnie splata się tu z codziennym rytmem życia. Zupełnie inną, portową odsłonę Europy reprezentuje Gandawa, często określana mianem najlepiej strzeżonego sekretu Belgii. Choć ustępuje popularnością Brugii, oferuje podobny średniowieczny urok (kanały, gotycką architekturę i monumentalny zamek Gravensteen), a jednocześnie pulsuje życiem dzięki dużej społeczności studenckiej. To miasto, w którym zabytkowe fasady sąsiadują z nowoczesnymi galeriami, klubami muzycznymi i kreatywną sceną kulinarną, co nadaje Gandawie wyjątkowo współczesny charakter. Najlepiej odwiedzać je wiosną lub wczesną jesienią, gdy miejskie parki i nabrzeża stają się naturalnym przedłużeniem życia ulicznego. Francuskim kontrapunktem dla zatłoczonego Lazurowego Wybrzeża jest Quimper, bretońskie miasto nad rzeką Odet, wyróżnione tytułem Miasta Sztuki i Historii. Pochylone domy z muru pruskiego, pozostałości średniowiecznych murów oraz silna tradycja kulinarna (od cydru i naleśników po restauracje docenione przez Michelin) sprawiają, że Quimper zachowuje autentyczność coraz trudniejszą do znalezienia w popularnych regionach Francji. Dodatkowym atutem jest bliskość wybrzeża Atlantyku, dzięki której pobyt w mieście łatwo połączyć z wyprawami nad surowe, bretońskie klify i plaże. Szczególną atmosferę zapewniają letnie festiwale, podczas których muzyka i folklor wychodzą na ulice historycznego centrum. Z kolei Turyn udowadnia, że Włochy wciąż mają do zaoferowania „ukryte klejnoty” poza Rzymem, Wenecją czy Florencją. Stolica Piemontu zachwyca eleganckimi kawiarniami, królewskimi pałacami i alpejską panoramą, a jednocześnie zdobywa uznanie za zrównoważony rozwój i innowacyjne podejście do turystyki. To także jedno z najważniejszych włoskich miast kulinarnych, słynące z czekolady, kawy i kuchni regionalnej opartej na sezonowych produktach. Jak zauważa „Daily Mail”, to idealny kierunek dla podróżnych, którzy chcą doświadczyć włoskiej kultury bez tłumów i pośpiechu charakterystycznych dla najbardziej obleganych destynacji. Polskie miasto wśród europejskich rekomendacji. Dlaczego „Daily Mail” wskazał Poznań? Co istotne, w zestawieniu „Daily Mail” znalazł się także Poznań, który brytyjski dziennik określa jako „jedno z najbardziej niedocenianych miast Europy Środkowej”. Położony w zachodniej Polsce, często pozostaje w cieniu Krakowa i Warszawy, choć – jak podkreśla autorka tekstu – oferuje równie bogate doświadczenia, a przy tym zdecydowanie spokojniejszą atmosferę. W materiale zaznaczono, że wizytówką miasta jest Stary Rynek z charakterystycznymi, kolorowymi kamienicami, które tworzą jedną z najbardziej rozpoznawalnych panoram miejskich w Polsce. Równocześnie dodano, że Poznań wyróżnia się dużą ilością zieleni – tereny zielone zajmują około jednej czwartej powierzchni miasta, co czyni go jednym z najbardziej „zielonych” dużych ośrodków miejskich w kraju. Na liście miejsc szczególnie polecanych przez „Daily Mail” znalazł się Park Cytadela, rozległy kompleks rekreacyjny urządzony na terenie dawnego fortu, który łączy funkcje parku, muzeum i przestrzeni spacerowej. Równie ważnym punktem jest Jezioro Maltańskie – sztuczny zbiornik otoczony lasem, przy którym funkcjonują trasy spacerowe, obiekty sportowe, a nawet całoroczny stok narciarski i kolejka wąskotorowa. Dziennik zwrócił też uwagę na Wartostradę, nadrzeczną trasę wzdłuż Warty, która po modernizacji zyskała charakter naturalnego parku i stała się jednym z ulubionych miejsc aktywnego wypoczynku mieszkańców. „Daily Mail” stwierdził, że najlepszym momentem na odwiedziny Poznania są miesiące od maja do września, kiedy miasto sprzyja spacerom i aktywnościom plenerowym, a wyjątkowym terminem pozostaje 11 listopada – dzień hucznych obchodów święta św. Marcina, połączonych z paradą i lokalnymi tradycjami kulinarnymi. Zdaniem „Daily Mail” właśnie ta kombinacja historii, zieleni i autentycznego miejskiego rytmu sprawia, że Poznań w 2026 roku może okazać się jednym z najciekawszych wyborów dla podróżnych szukających alternatywy wobec zatłoczonych europejskich metropolii. Źródło: Daily Mail Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
To najfajniejsza ulica w Europie. Wyprzedziła wielkie metropolie, zachwycając autentycznym klimatem
Jedni najlepiej odpoczywają wśród dzikiej przyrody, inni wybierają plaże i resorty, ale są też tacy, którzy podczas podróży najchętniej zanurzają się w miejskim rytmie. To właśnie ulice dużych miast (pełne kawiarni, barów, małych sklepów i codziennego życia) często stają się prawdziwym sercem odwiedzanych miejsc. Która z nich została uznana za najfajniejszą w Europie? Odpowiedź przynosi nowy ranking.
By naprawdę poczuć charakter miasta, najlepiej wyjść poza główne place i turystyczne deptaki. To nie reprezentacyjne arterie z tymi samymi sieciówkami opowiadają najciekawsze historie, lecz ulice, na których toczy się codzienne życie mieszkańców – z lokalnymi piekarniami, niezależnymi butikami, starymi pubami i nowymi, kreatywnymi inicjatywami. To właśnie takie miejsca znalazły się w zestawieniu opublikowanym przez Time Out. Ranking powstał na podstawie rekomendacji lokalnych redaktorów i ekspertów, którzy wskazali ulice najlepiej oddające atmosferę swoich miast. Następnie oceniono je pod kątem jedzenia, kultury, rozrywki, oferty barowej oraz poczucia wspólnoty. Która europejska ulica okazała się zatem bezkonkurencyjna? Najlepsze ulice na świecie. Od Rio po Osakę W tegorocznej klasyfikacji generalnej na pierwszym miejscu znalazła się Rua do Senado – ulica w samym sercu Rio de Janeiro, która w ostatnich latach przeżywa wyraźny, a przy tym stylowy renesans. Jeszcze niedawno kojarzona głównie z antykwariatami i artystyczną bohemą, dziś łączy swoją wieloletnią historię z nową falą miejskiej energii. Wciąż działa tu legendarny Armazém Senado, otwarty w 1907 roku, gdzie leje się schłodzone piwo z beczki, a sobotnie wieczory wypełniają dźwięki samby. Równolegle jednak dawne kamienice zaczęły przyciągać nową gastronomię i kulturę klubową. Jednym z impulsów tej zmiany była restauracja Lilia szefa kuchni Lucio Vieiry, a w ślad za nią pojawiły się kolejne koncepty, które nadały ulicy nowy rytm. Do najgłośniejszych nowości należy Destilaria Maravilha, miejsce łączące muzykę na żywo, sety DJ-skie i klubową atmosferę. Ważną rolę odgrywa też sztuka – kolektyw Solar dos Abacaxis tchnął nowe życie w zabudowania dawnej fabryki z 1912 roku, przekształcając je w przestrzeń kulturową. To właśnie ta umiejętność łączenia przeszłości z teraźniejszością sprawiła, że Rua do Senado została uznana za najbardziej cool ulicę świata. Drugie miejsce w rankingu zajęła Orange Street w Osace – ulica, która doskonale ilustruje miejską ewolucję bez utraty tożsamości. Położona tuż obok gwarnej dzielnicy Shinsaibashi, przez dekady zmieniała swój charakter: od centrum antyków, przez okres dominacji międzynarodowych marek streetwearowych, aż po czasy obecne, w których przejmują ją japońskie, lokalne brandy. Spacer Orange Street przypomina podróż przez kolejne rozdziały historii miasta, gdyż obok dawnych sklepów przerobionych na butiki można trafić na retro kissaten (tradycyjne japońskie kawiarnie), niewielkie bary i punkty z klasycznym street foodem. Ulica jest wyraźnie spokojniejsza niż sąsiednie arterie, dzięki czemu zachowała kameralny charakter i poczucie autentyczności. Ta równowaga między nostalgią a nowoczesnością sprawiła, że Osaka znalazła się tuż za Rio w globalnym zestawieniu. Najciekawsza ulica w Europie. Porto stawia na autentyczność Na trzecim miejscu w globalnym zestawieniu, a jednocześnie na pierwszym w Europie, znalazła się Rua do Bonjardim w Porto – ulica, która w ostatnich latach coraz wyraźniej zaznacza swoją obecność na mapie miasta. Położona w ścisłym centrum, zaledwie kilka minut spacerem od targu Bolhão i Avenida dos Aliados, łączy w sobie to, co w Porto najcenniejsze: autentyczność, historię i świeżą energię zmian. Choć znajduje się w rejonie chętnie odwiedzanym przez turystów, zachowała spokojniejszy rytm i wyraźnie sąsiedzki charakter, dzięki czemu nie zatraciła swojej tożsamości. Na tej niemal kilometrowej alei obok tradycyjnych sklepów spożywczych, takich jak Casa Januário czy Pretinho do Japão, działają legendarne bary serwujące bifanas (portugalskie kanapki z wieprzowiną) oraz restauracje słynące z pieczonych mięs, a uzupełniają to nowe, stylowe koncepty gastronomiczne (np. meksykańskie Duello). Ważnym elementem tej przemiany są także oryginalne miejsca noclegowe, jak Village by Boa czy Torel Saboaria (hotel mieszczący się w dawnej fabryce mydła), które doskonale wpisują się w trend adaptowania historycznych budynków do współczesnych funkcji. Rua do Bonjardim oferuje zatem żywe, różnorodne i autentyczne doświadczenia, co zapewniło jej tytuł najciekawszej ulicy Europy. A jak przedstawia się cały ranking? Lista najfajniejszych ulic na świecie: Rua do Senado, Rio de Janeiro Orange Street, Osaka Rua do Bonjardim, Porto Fanghua Street, Chengdu Sherbrooke Street West, Montreal Montague Road, Brisbane Maybachufer, Berlin Olympou Street, Saloniki Orchard Street, Nowy Jork Vĩnh Khánh Street, Ho Chi Minh Rue de Flandre, Bruksela Nishihara Shotengai, Tokio Rue des Gravilliers, Paryż Joo Chiat Road, Singapur Avenida Álvaro Obregón, Meksyk Jalan Kemang Raya, Jakarta Via Panisperna, Rzym Nakpil Street, Manila Alserkal Avenue, Dubaj Cambie Street, Vancouver Calle del Barquillo, Madryt Kloof Street, Cape Town Blackstock Road, Londyn Defensa Street, Buenos Aires Pacific Coast Highway, Malibu Charoen Nakhon Road, Bangkok Jalan Pudu, Kuala Lumpur Roscoe Street, Chicago Swan Street, Melbourne Boulevard Pasteur, Tangier Northdown Road, Margate Źródła: Travel + Leisure, Time Out Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
„Mistrzowska mieszanka starego i nowego”. Polska metropolia w rankingu najlepszych miast na świecie
Zestawienie najlepszych miast świata przyniosło wyjątkowe wieści dla naszego kraju. W elitarnym gronie 50 wyróżnionych metropolii znalazł się polski akcent. Autorzy rankingu docenili nasze miasto za „mistrzowską mieszankę starego i nowego”.
W tym artykule: Polskie miasto wśród najlepszych na świecie Najlepsze miasta na świecie – ranking TOP 50 Polskie sukcesy cieszą, a tych – jak wiadomo – nigdy za wiele. Tym razem na wyróżnienie zasłużyło jedno z miast położonych nad Wisłą, które znalazło się wśród 50 najlepszych na świecie. I choć nie uplasowało się w ścisłej czołówce, jego obecność w rankingu jest godna odnotowania. Polskie miasto wśród najlepszych na świecie Popularny brytyjski portal podróżniczy TimeOut opublikował coroczny ranking najlepszych miast świata. Autorzy zestawienia w trakcie jego opracowywania brali pod uwagę jakość i koszty życia, ofertę kulturalną i rozrywkową oraz infrastrukturę. Jednak decydujący głos należał do ponad 18,5 tys. osób, które wzięły udział w ankiecie. Łącznie wyróżnionych zostało 50 metropolii. Ku naszej radości, nie zabrakło polskiego akcentu, ale tego należy szukać na samym końcu. Warszawa, bo o niej mowa, zamknęła zestawienie, ale i tak zasługuje na uznanie. Stolicę Polski doceniono za „mistrzowską mieszankę starego i nowego” oraz liczne zabytki, które czynią miasto wyjątkowym na tle innych metropolii. – Warszawa to obecnie jedno z najbardziej ekscytujących miast Europy, które warto odwiedzić. Urokliwe Stare Miasto, wpisane na listę UNESCO oraz imponujący Zamek Królewski są dowodem niezwykłej siły ducha i inspirującym przykładem odbudowy po II wojnie światowej – podkreślono. Nie zapomniano także o nowoczesnej odsłonie Warszawie. Dynamiczne centrum biznesowe z Varso Tower – najwyższym budynkiem w Unii Europejskiej – stało się jej wizytówką. Stolica Polski jest także miastem, które zachwyca miłośników aktywności na świeżym powietrzu. Wspaniałe zielone przestrzenie, takie jak rozległy Park Łazienkowski, nowoczesne Bulwary Wiślane czy urokliwe Ogrody Pałacu w Wilanowie, tworzą wyjątkowe miejsca do wypoczynku i relaksu – czytamy w dalszej części. Redakcja wspomniała także o dwóch kluczowych dla Warszawy projektach, które w minionym roku przyciągały uwagę mieszkańców i przyjezdnych. Są to Muzeum Sztuki Nowoczesnej oraz kładce pieszo-rowerowej na Wiśle. Dodajmy, że 87% warszawiaków wysoko oceniło tutejszą ofertę kulturalną, 79% wskazało na dobrą komunikację miejską, a 78% doceniło życie nocne stolicy. Najlepsze miasta na świecie – ranking TOP 50 Jak prezentuje się cały ranking? Na pierwszym miejscu uplasował się Kapsztad. Jedna z trzech stolic RPA wyprzedziła tętniący życiem Bangkok oraz oferujący ogrom atrakcji Nowy Jork. Najwyższej sklasyfikowanym europejskim miastem jest Londyn, który uzupełnił czołową piątkę. W sumie w zestawieniu znalazło się aż 22 metropolie ze Starego Kontynentu. Dość wysoko, odpowiednio na 8. i 10. miejscu, uplasowało się portugalskie Porto i stolica Danii, Kopenhaga. Pełna lista do sprawdzenia poniżej. Kapsztad Bangkok Nowy Jork Melbourne Londyn Nowy Orlean Meksyk Porto Szanghaj Kopenhaga Chicago Lizbona Edynburg Hongkong Sydney Amsterdam Barcelona Sewilla Paryż Medellin Hanoi Madryt Berlin Dubaj Singapur Rio de Janeiro Pekin Chiang Mai Dżakarta Wiedeń Tokio Marrakesz Perth Brighton Praga Glasgow Brisbane Marsylia Budapeszt Los Angeles Lagos Seul Walencja Montreal Bilbao Abu Zabi Belfast Bristol Bombaj Warszawa Przypomnijmy, że niedawno media rozpisywały się o Gdańsku, który został doceniony przez CNN. Stolica Pomorze, jako jedno z nielicznych miejsc w Europie, trafiło na listę najciekawszych kierunków do odwiedzenia. Amerykanie wyróżnili miasto głównie za jego walory historyczne, malowniczą architekturę, wyjątkowy nadmorski klimatu oraz masę atrakcji i zabytków. Źródła: timeout.com; National Geographic Traveler Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
To polskie letnisko kiedyś pękało w szwach. Dziennie odwiedzało je 30 tysięcy osób
Pierwszy raz trafiłem do Puszczykowa trochę przypadkiem. Szukałem miejsca niedaleko Poznania, gdzie można na chwilę zwolnić tempo, zmienić otoczenie i po prostu odetchnąć. Nie spodziewałem się, że kilkanaście kilometrów dalej znajdę przestrzeń, która tak mocno przypomina dawne letniska z początku XX wieku.
Spis treści: Letniskowy klimat Puszczykowa Historia Puszczykowa. Spacer śladami dawnego letniska Puszczykowo dla aktywnych Gdzie warto zjeść w Puszczykowie? Już po kilku minutach spaceru po Puszczykowie miałem wrażenie, że czas płynie tu inaczej. W powietrzu czuć było zapach sosnowego lasu, w oddali słychać było śpiew ptaków, a wokół mnie rozciągały się wille, które wyglądały jak wyjęte z przedwojennych fotografii. Czułem, że to miejsce ma swoją historię – i że warto ją poznać. Letniskowy klimat Puszczykowa Im dłużej spacerowałem uliczkami Puszczykowa, tym lepiej rozumiałem, dlaczego ponad sto lat temu to właśnie tutaj odpoczywały poznańskie elity. Trudno dziś uwierzyć, że w czasach największej świetności potrafiło tu przyjeżdżać nawet 30 tysięcy osób dziennie. Rozwój kolei pod koniec XIX wieku sprawił, że miejscowość stała się niezwykle łatwo dostępna dla mieszkańców dużych ośrodków, a jej położenie nad Wartą i wśród lasów natychmiast przyciągało wszystkich, którzy marzyli o letnisku zanurzonym w zieleni. Do dziś zachowało się wiele śladów tamtej epoki. Drewniane pensjonaty, willowe rezydencje z szerokimi werandami i ogrody pełne starych drzew tworzą niepowtarzalny klimat. Gdy mijałem kolejne posesje, miałem wrażenie, że chodzę po otwartym muzeum historii wypoczynku. Bez trudu mogłem wyobrazić sobie rodziny spędzające tu całe lato, dzieci biegające boso po trawie i wieczorne kolacje na tarasach z widokiem na las. Historia Puszczykowa. Spacer śladami dawnego letniska Największe wrażenie zrobiło na mnie to, jak blisko natura jest tu obecna na co dzień. Wystarczy kilka kroków, by znaleźć się na jednym ze szlaków prowadzących w głąb Wielkopolskiego Parku Narodowego. Jego krajobrazy są naprawdę wyjątkowe. Jeziora ukryte między drzewami, pagórkowate tereny, wąwozy, wydmy i miejsca widokowe, z których można spojrzeć na okolicę z zupełnie innej perspektywy. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/b81b9fc77cb628d833d484b6bb99127f1ea15c7a-f8ef596.jpg" width="933" height="700" alt="Wielkopolski Park Narodowy zachwyca niesamowitym krajobrazem i wspaniałą przyrodą (fot. Bajarka, Wikimedia Commons, CC-BY-SA-3.0-PL)" title="Wielkopolski Park Narodowy zachwyca niesamowitym krajobrazem i wspaniałą przyrodą (fot. Bajarka, Wikimedia Commons, CC-BY-SA-3.0-PL)" /> Miejscowi mówią, że już sto lat temu uważano Puszczykowo za idealne miejsce do rekonwalescencji. I faktycznie – oddycha się tu inaczej. Świeże, wilgotne powietrze znad lasu i rzeki sprawia, że nawet krótki spacer potrafi zregenerować bardziej niż godziny spędzone w mieście. Nic dziwnego, że wiele osób, które przyjeżdżają tu po raz pierwszy, zaczynają poważnie myśleć o przeprowadzce. Zauważyłem też coś, co wyróżnia Puszczykowo na tle innych podpoznańskich miejscowości. Rozwija się, ale z poszanowaniem swojej historii. Nowoczesne domy i wille powstają tu z wyczuciem – tak, by harmonijnie wpasować się w otoczenie. Nie ma tu pośpiechu, agresywnej zabudowy ani przesytu betonu. Zamiast tego jest przestrzeń, zieleń i architektura, która nie próbuje wygrać z naturą, tylko z nią współgra. Puszczykowo dla aktywnych Jako osoba aktywna, od razu zwróciłem uwagę na sportowy charakter miasta. Puszczykowo żyje ruchem. Na ścieżkach mijam biegaczy, rowerzystów, osoby uprawiające nordic walking, a na leśnych trasach – całe rodziny spędzające czas na świeżym powietrzu. Podczas mojego pobytu w Puszczykowie zajrzałem do tenisowej akademii, którą wiele lat temu stworzył dziadek Angelique Kerber. To tu przyszła mistrzyni wielkoszlemowa zaczynała swoją karierę i stawiała pierwsze kroki na korcie. Dziś obiekt jest dobrze wyposażony – znajdziemy tu korty na świeżym powietrzu, a także hale z twardymi i dywanowymi nawierzchniami. Co ciekawe, dopiero na miejscu odkryłem, że tradycje tenisowe w Puszczykowie mają znacznie dłuższą historię, niż mogłoby się wydawać. Już w XX wieku odbywały się tu pierwsze turnieje, które przyciągały zarówno miejscowych, jak i letników. Dzisiejsza akademia wydaje się więc kontynuacją czegoś, co w tym mieście dojrzewało od dekad. Gdzie warto zjeść w Puszczykowie? Na koniec mojej wizyty zajrzałem do Restauracji Lokomotywa, miejsca od lat polecanego zarówno przez mieszkańców, jak i turystów odwiedzających Puszczykowo. Od progu czuć tu ciepłą atmosferę i klimat nawiązujący do dawnych podróży koleją. W menu wyróżniają się potrawy przygotowywane na mące orkiszowej – inspirowane tradycyjnymi przepisami, lecz podane w lżejszej, współczesnej odsłonie. A jeśli ktoś lubi słodkości, koniecznie powinien zabrać paczuszkę orkiszowych ciasteczek. Wybór jest tak duży, że trudno zdecydować się tylko na jedno. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Filip Nowek Z wykształcenia dziennikarz, chociaż na co dzień zajmuje się komunikacją marketingową. Pasjonat podróżowania. Autor przewodników po europejskich krajach i ciekawostek o największych miastach świata. Prywatnie miłośnik tenisa i wypadów do kina.
Zatopione egipskie miasto nie zniknęło. Co odkryli archeolodzy w delcie Nilu?
Archeolodzy pracujący w egipskiej delcie Nilu odkryli sekret starożytnego miasta Metelis. Zatopiona przez powodzie osada została przeniesiona dwa kilometry dalej. Nowe miasto stało się kwitnącym ośrodkiem przetwórstwa i handlu. Jakie archeologiczne skarby udało się odkryć?
Delta Nilu była długo ignorowana przez archeologów. Powodów było sporo. Badaczy bardzo długo interesowało pozyskiwanie spektakularnych zabytków, a te łatwiej było i jest znaleźć w innych częściach kraju faraonów, na przykład w Dolinie Królów. Wspólna misja włosko-egipska, rozpoczęta w 2012 roku, bada ten zapomniany region. Projekt skupia się na dwóch stanowiskach: Kom Wasit i Kom al-Ahmer. Naukowcy zakładają, że oba te miejsca mogły być stolicą regionu – Metelis. Starożytna katastrofa przyczyną migracji Kom Wasit było starszym osiedlem. Istniało od późnego okresu dynastycznego, czyli VII wieku p.n.e., do I wieku naszej ery. Jednak miasto zostało całkowicie porzucone, prawdopodobnie już w I wieku n.e. Głównym powodem była natura – nagły wzrost poziomu wód gruntowych i powodzie, które zagrażały mułowym strukturom budynków. Budowanie na tak niestabilnym i mulistym gruncie stało się zbyt niebezpieczne. Mieszkańcy podjęli decyzję o migracji. Przenieśli się zaledwie dwa kilometry na południe, do Kom al-Ahmer. Hipoteza głosi, że było to powolne i dobrze zaplanowane działanie. Kom al-Ahmer – nowy początek i rozkwit Kom al-Ahmer było położone wyżej niż Kom Wasit, co uchroniło je przed wzrostem poziomu wody. Miasto zaczęło rozkwitać wkrótce po upadku Kom Wasit. Nowe osiedle stało się centrum przemysłowym i handlowym. Ostatnie odkrycia z 2024 roku, które właśnie ujawniono, to warsztaty przemysłowe, datowane na V wiek p.n.e. W dużym budynku, podzielonym na co najmniej sześć pomieszczeń, w dwóch z nich intensywnie przetwarzano ryby. Znaleziono tam tysiące ości, co wskazuje na przetwarzanie solonych ryb. Inne pomieszczenia służyły do wytwarzania narzędzi metalowych, kamiennych i amuletów fajansowych. Bogactwo i znaczenie Kom al-Ahmer potwierdzają inne znaleziska. Odkryto tam dwa duże kompleksy łaźni rzymskich. Jedna z nich była tak okazała, że porównuje się ją do łaźni w Aleksandrii (Kom al-Dikka), gdzie od lat wykopaliska prowadzą Polacy. Ich wielkość sugeruje, że wielu mieszkańców osiedla było zamożnych. Kluczowy ośrodek północnego Egiptu Kom al-Ahmer było kluczowym ośrodkiem o zasięgu regionalnym. Analiza amfor ujawniła, że 77% naczyń było importowanych. Pochodziły one z Cylicji, Morza Egejskiego i wschodniej części Morza Śródziemnego. To wskazuje na silną pozycję tego ośrodka w handlu. Miasto prosperowało przez długi czas. Znaleziono monety od czasów Ptolemeusza III do złotego dinara z 771 r. n.e.. W źródłach arabskich z X wieku nadal pojawia się nazwa stolicy Metelis. Dzisiejsze stanowisko archeologiczne Kom al-Ahmer na długo utrzymało ważną rolę. Warto wspomnieć, że w Delcie Nilu od lat prowadzą badania polscy archeolodzy. Najbardziej spektakularne znaleziska pochodzą z Tell el-Farcha. Źródła: Theoretical Roman Archaeology Journal, Egypt Today Magazine, Egipskie Ministerstwo Turystyki i Starożytności Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
4 zaginione miasta, których archeolodzy nigdy nie odnaleźli. Gdzie mogą się znajdować?
Myśl o istnieniu zaginionych cywilizacji, których wciąż nie udało się odkryć, wywołuje dreszcz ekscytacji na karku archeologów. Chociaż w pocie czoła pracują oni nad odnalezieniem ukrytych – najczęściej pod piaskiem pustyni – miast, to kilka z nich szczególnie rozpala wyobraźnię.
Wciąż istnieją ważne, starożytne miasta – stolice dużych królestw czy imperiów – których nie udało się odkryć naukowcom. Wiemy, że istnieją: opisują je starożytne teksty. Ich położenie zostało jednak zapomniane z biegiem czasu. Niektóre odnaleźli rabusie, nie zdradzając ich lokalizacji, ale zalewając rynek pochodzącymi z nich artefaktami, a inne znamy z legend. Oto 4 najciekawsze zaginione miast, których poszukiwania ciągle trwają. 1. Irisagrid – miasto psów, lwów i tajemniczych artefaktów Irisagrig to jedno z najbardziej tajemniczych zaginionych miast starożytnej Mezopotamii. O jego istnieniu wiemy dzięki tysiącom artefaktów – glinianych tabliczek, które pojawiły się na rynku antykwarycznym po 2003 roku, kiedy to doszło do amerykańskiej inwazji na Irak. Irisagrig funkcjonowało około 4 tys. lat temu i było ważnym ośrodkiem administracyjnym. Z inskrypcji wynika, że władcy miasta żyli w pałacach otoczonych zwierzętami – m.in. psami i lwami, którymi opiekowali się specjalnie wyznaczeni opiekunowie. Miasto słynęło z bogato wyposażonej świątyni poświęconej Enki, bogu mądrości i wody, w której organizowano festiwale religijne. Chociaż artefakty z Irisagrig doczekały się szerokich badań, miasto nigdy nie zostało zlokalizowane. Archeolodzy przypuszczają, że zostało zrabowane przez lokalnych szabrowników w okresie powojennym, a ich znaleziska rozeszły się po świecie. 2. Itjtawy – zagubiona stolica faraonów i sekret XII Dynastii Itjtawy to zaginiona stolica Egiptu, wybudowana przez faraona Amenemhata I (ok. 1981–1952 p.n.e.), jednego z najwybitniejszych władców epoki Średniego Państwa. Nazwa miasta oznacza „ten, który zdobywa Dwóch Krajów”, co odnosi się do politycznej konsolidacji Górnego i Dolnego Egiptu. Miasto pełniło funkcję głównej stolicy do około 1640 p.n.e., gdy północ kraju podbili Hyksosi. Mimo licznych źródeł pisanych oraz odkrycia nekropoli w pobliskim Liszt, dokładna lokalizacja Itjtawy wciąż jest nieznana. Wskazówką mogą być piramidy i grobowce elit egipskich odkryte w Liszt, jednak badania terenowe nie doprowadziły jeszcze do odkrycia pozostałości miejskich. Według analiz prowadzonych przez University College London, Itjtawy mogło stanowić centrum reform administracyjnych, które doprowadziły do rozkwitu cywilizacji Egiptu. 3. Al-Yahudu – żydowska osada na wygnaniu Al-Yahudu, czyli „miasto Judy”, to osada, w której po upadku Królestwa Judy w 587 p.n.e. osiedlono przesiedlonych przez Babilończyków Żydów. O jej istnieniu wiemy z około 200 odnalezionych tabliczek, które zawierają szczegóły z życia codziennego i religijnego wygnanych rodzin. Z dokumentów tych wynika, że mieszkańcy Al-Yahudu zachowywali swoją tożsamość, a imię Boga – Jahwe – pojawiało się w ich własnych imionach. Miasto prawdopodobnie znajdowało się na terenie dzisiejszego Iraku, jednak do tej pory nie zostało zidentyfikowane przez archeologów. Wiadomo, że tabliczki zostały odnalezione przez szabrowników i sprzedane na rynku antykwarycznym, co dodatkowo utrudnia ustalenie pierwotnego położenia. 4. Waššukanni – stolica Mitanni, która zniknęła z mapy Waššukanni to mityczna stolica imperium Mitanni, które istniało od ok. 1550 do 1300 roku p.n.e., obejmując tereny dzisiejszej północno-wschodniej Syrii, południowej Anatolii i północnego Iraku. Państwo Mitanni stanowiło ważny ośrodek polityczny, kulturowy i militarny, a w jego stolicy znajdowała się siedziba królów oraz administracji. Mimo licznych przekazów historycznych i tekstów klinowych, dokładna lokalizacja Waššukanni nie została ustalona. Niektórzy badacze wskazują na północno-wschodnią Syrię, jednak żadne odkrycia archeologiczne nie potwierdziły tej hipotezy. Brak jednoznacznych dowodów sprawia, że Waššukanni jest jednym z najbardziej poszukiwanych i tajemniczych zaginionych miast Bliskiego Wschodu. Dlaczego fascynują nas zaginione miasta? Większość wiedzy o zaginionych miastach pochodzi ze starożytnych tekstów, inskrypcji czy dokumentów administracyjnych. Współczesna archeologia korzysta z analiz lingwistycznych, porównawczych i interdyscyplinarnych i próbuje zidentyfikować możliwe lokalizacje miast. Teksty te nie tylko potwierdzają istnienie określonych ośrodków, ale często opisują ich strukturę, funkcje społeczne i religijne oraz codzienne życie mieszkańców. Wiemy, że one tam są, tylko jak je odnaleźć? Pozostaje nam czekać i obserwować działania naukowców. Gdzieś tam skrywa się wiedza o naszej przeszłości, której nie można zaniedbać. Źródło: Yale, LiveScience, University of Baghdad Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Planujesz Sylwestra za granicą? W tych miastach świętowanie Nowego Roku kosztuje najwięcej
Nowy Rok zbliża się wielkimi krokami, a wraz z nim jedne z najbardziej wystawnych i kosztownych imprez na świecie. Od luksusowych bali hotelowych, przez pokazy fajerwerków w centrach metropolii, po ekskluzywne kolacje z widokiem na panoramę miasta – Sylwester dla wielu turystów oznacza dziś nie tylko zabawę, ale też poważny wydatek. Gdzie jednak przywitanie Nowego Roku kosztuje najwięcej i w których miastach portfele turystów chudną najszybciej?
Odpowiedzi na to pytanie dostarcza najnowsze zestawienie opublikowane przez serwis Cheaphotels.org, który cyklicznie analizuje ceny noclegów w najpopularniejszych destynacjach sylwestrowych na świecie. W tegorocznym badaniu pod lupę wzięto 60 znanych miast, porównując koszt najtańszych dostępnych pokoi dwuosobowych na trzy noce – w terminie od 30 grudnia do 2 stycznia. Uwzględniono wyłącznie hotele położone w ścisłych centrach miast, posiadające co najmniej trzy gwiazdki i pozytywne opinie gości. Wyniki jasno wskazały, gdzie świętowanie Nowego Roku oznacza luksus… i rekordowe rachunki. Najdroższe miasta świata na Sylwestra 2025 Sylwestrowa noc w najpopularniejszych metropoliach świata coraz wyraźniej pokazuje, że przełom roku stał się jednym z najbardziej ekskluzywnych momentów w kalendarzu turystycznym. Tegoroczny ranking Cheaphotels.org nie pozostawia wątpliwości: absolutnym liderem pod względem kosztów okazało się Miami, które wyprzedziło wszystkie inne miasta świata. Najtańszy dostępny pokój hotelowy spełniający kryteria badania kosztował tam aż 1187 dolarów za trzy noce, co oznacza wzrost o niemal 200% w porównaniu ze standardowymi cenami styczniowymi. To wyraźny sygnał, że połączenie tropikalnego klimatu, intensywnego życia nocnego i masowych imprez sylwestrowych przekłada się na ogromny popyt – i równie wysokie rachunki. Tuż za Miami uplasowały się kolejne ikony globalnej zabawy. Rio de Janeiro zajęło drugie miejsce z kosztem 1172 dolarów, potwierdzając, że noworoczne fiesty w rytmie samby od lat należą do najbardziej pożądanych na świecie. Na trzecim miejscu znalazł się natomiast Nowy Jork. Tam trzydniowy pobyt w centrum miasta kosztował 1164 dolary, jednak wysoka cena nie odstrasza turystów marzących o sylwestrze na Times Square i spektakularnych pokazach świetlnych. Co istotne, Europa również nie pozostaje w tyle. Na czwartym miejscu znalazł się Edynburg, gdzie sylwestrowe obchody Hogmanay od lat przyciągają tłumy, windując ceny hoteli do poziomu około 1040 dolarów. Niewiele taniej jest w Wiedniu, który zajął szóste miejsce z wynikiem 994 dolarów za trzy noce, co potwierdza, że elegancka oprawa noworocznych bali i koncertów także ma swoją cenę. W pierwszej dziesiątce zestawienia znalazły się ponadto takie miasta jak Sydney, Cancún, Amsterdam, Kopenhaga oraz Paryż. Ta obecność destynacji z różnych kontynentów pokazuje, że globalny popyt na noworoczne wyjazdy utrzymuje się na wyjątkowo wysokim poziomie. Gdzie ceny hoteli rosną najszybciej w okresie sylwestrowym? Druga część zestawienia Cheaphotels.org pokazuje, że sylwestrowe podróże nie tylko drożeją, ale w niektórych miastach zmiany kosztów przybrały wręcz gwałtowny charakter. Najbardziej spektakularny wzrost odnotowano w Bangkoku, gdzie ceny hoteli w okresie noworocznym wzrosły aż o 94% w porównaniu z poprzednią edycją badania z 2022 roku. To wyraźny sygnał, że azjatyckie metropolie, jeszcze niedawno postrzegane jako relatywnie przystępne cenowo, coraz częściej dołączają do globalnej czołówki drogich kierunków na przełom roku. Eksperci wiążą ten trend m.in. z dynamicznym powrotem turystyki międzynarodowej, rozwojem oferty eventowej oraz rosnącą popularnością miejskich sylwestrów wśród młodszych podróżnych. Znaczące podwyżki odnotowano również w Europie. Kopenhaga znalazła się w ścisłej czołówce miast o najszybciej rosnących cenach – noclegi zdrożały tam o 72% w porównaniu z 2022 rokiem. Podobny trend widać w Wiedniu, gdzie ceny wzrosły o 63%, co potwierdza, że europejskie stolice z rozbudowaną ofertą kulturalną i balową coraz skuteczniej przyciągają zamożnych turystów w okresie noworocznym. W praktyce oznacza to, że spontaniczne decyzje o wyjeździe na Sylwestra do popularnych miast stają się coraz bardziej kosztowne. Jednocześnie raport pokazuje wyraźny kontrast między drogimi metropoliami a kierunkami wciąż przyjaznymi dla portfela. Na przeciwległym biegunie znalazło się Phnom Penh, które zostało uznane za najtańszą destynację sylwestrową. W stolicy Kambodży ceny hoteli spadły o ponad 60% w porównaniu z 2022 rokiem, a noclegi w okresie noworocznym można znaleźć już za około 20 dolarów za noc. To różnica, która dobitnie pokazuje, jak bardzo zróżnicowany stał się globalny rynek sylwestrowych wyjazdów – od luksusowych, czterocyfrowych stawek w Miami czy Nowym Jorku, po budżetowe alternatywy w Azji Południowo-Wschodniej. Źródła: Cheaphotels.org, Travel Pulse Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Lukka to rodzinne miasto Pucciniego. Jest elegancka i wysmakowana
Tylko tu zobaczyłam Madonnę z torebką, średniowieczny ogród wertykalny i marmur zamiast śniegu. Lukka we Włoszech przyciąga też miłośników opery.
Spis treści: Lukka, czyli elegancja Wieża i katedra Miasto Pucciniego Lukka – informacje praktyczne Pierwsze, co dostrzegam, to mury. Przepotężne, wysokie na 12 m, grube na 30 m u podstawy. Renesansowy olbrzym najeżony bastionami, który samym wyglądem miał odstraszyć wrogie wojska Wielkiego Księstwa Toskanii, a nigdy nie sprawdził się w boju. Doskonale natomiast służy jako... park miejski okalający 4,5-kilometrową pętlą fortyfikacji stare miasto. Wspinam się na jego szeroką koronę obsadzoną szpalerem strzelistych dębów, platanów, lip dających cień spacerowiczom i cyklistom. W dole, zwinięta niczym kłębek wełny, tkwi historyczna Lukka z wąskimi, przejezdnymi tylko dla „szczupłych pojazdów”, uliczkami, gdzie rzadko dochodzi światło odnajdujące się na placach. Żadnych autobusów, tramwajów, co za fenomen! Lukka, czyli elegancja Małe espresso w kafejce na murach – fajny pomysł! – i już wygodną pochylnią schodzę ku bazylice św. Frediana. Miał on według legendy uratować miasto przed powodziami, przesuwając pobliską rzekę Serchio... grabiami. Bardzo sugestywnie oddaje to inspirowany malarstwem Michała Anioła fresk jego rówieśnika, Amica Asperiniego, w romańskich wnętrzach świątyni. Fasadę z lokalnego wapienia pietra serena wyróżnia złocąca się w słońcu mozaika z wpływami bizantyjskimi. Pokazuje ona Wniebowzięcie Chrystusa w otoczeniu aniołów. Dwa kroki i trafiam do mekki shoppingu, na via Fillungo. Butiki z alta moda (luksusowe, szyte na miarę ubrania) i rzemiosłem nie epatują metkami topowych projektantów czy krzykliwymi wystawami. Lukka, zamożna wyspa na mapie włoskiego kryzysu, jest dyskretnie elegancka, w dobrym guście jak przystojniak, który właśnie mija mnie na rowerze w marynarce z doskonałej angielskiej wełny, zostawiając za sobą smugę wybornej wody kolońskiej. Zahaczam o Piazza dell’Anfiteatro, plac dosłownie wyrosły z murów rzymskiego amfiteatru, którego ślady odszukuję na zewnętrznej obręczy, gdzie miejscami spod tynku wyłaniają się ceglane fragmenty dawnych 55 arkad i pilastrów. Mieszcząc 10 tys. widzów, obiekt należał do największych w imperium. – Nazywamy ją żartobliwie Matką Boską z torebką od Gucciego – przechodząca obok z grupą przewodniczka wskazuje na niepozorny obrazek na pobliskiej ścianie ukazujący Madonnę z dzieciątkiem. Na jej przedramieniu kołysze się na długiej rączce elegancki kuferek. Okazuje się, że to szkaplerz, a jego posiadaczka jest protektorką prostytutek. Drugą kawę piję przy stoliczku jednej z licznych kawiarenek zapełniających dawną arenę otoczoną teraz elipsą słonecznych kamieniczek, które zastąpiły antyczną widownię. Wieża i katedra Należąca do grona najpiękniejszych w Italii Torre Guinigi, wieża obronna zbudowana z czerwonych cegieł i wapienia, kolorów Lukki zapisanych w jej biało-czerwonej fladze, jest jej atrakcją i punktem orientacyjnym ze względu na charakterystyczny pióropusz z dębów szypułkowych. Ten średniowieczny ogród wertykalny stworzyli Guinigi, bogaci handlowcy i bankierzy, dla podkreślenia prestiżu rodu. Legenda mówi, że ich wieża miała rywalizować ze słynną Krzywą Wieżą w Pizie. Ale aby zdobyć Torre Pendente, musiałam zaliczyć aż 296 stopni, kręcąc się w kółko, niemal w ciemności, do zawrotu głowy, natomiast tutaj mam ich o 60 mniej, są dobrze oświetlone, tyle że ich połowa wisi jakby w próżni. Pokonuję strach i w nagrodę chłonę z góry panoramę Alp Apuańskich na północny zachód od miasta. Białe połacie na zboczach to nie śnieg, tylko kopalnie marmuru w okolicach Massy i Carrary, wydobywanego już przez Etrusków w VI w. p.n.e. Z tego marmuru wybitny rzeźbiarz renesansu, Jacopo della Quercia, wykonał jeden z najpiękniejszych pomników kobiecych wszech czasów – postać ubranej w zwiewną szatę otulającą zgrabną kibić Ilarii del Carretto. Biegnę do „Białej Lilii”, jak nazwał ją Gabriele d’Annunzio, bo według lokalnej legendy wizyta u niej zapewni mi „właściwego” mężczyznę i dobry związek. Sama Ilaria, druga żona Pietra Guinigi, takiego szczęścia nie miała – zmarła przy porodzie, podobnie jak jego trzy pozostałe (fatum czy… trucizna?). Ale tylko ona doczekała się sarkofagu z własnym wizerunkiem w kaplicy katedry św. Marcina, więc może jednak mąż kochał Ilarię? Jej twarzyczka o małym nosku (uszkodzonym przez współczesnego wandala) urzeka dziewiczą urodą. Rozczula marmurowy piesek u stóp swojej pani. Sama katedra za pnącą się ku niebu wraz z wieżą fasadą –„tarczą lotnych kolumn” – jak pisał Iwaszkiewicz w „Podróżach do Włoch”, kryje poza tym w swoim wnętrzu bezcenne płótno Ghirlandaia „Matka Boża Tronująca z Dzieciątkiem”. Ma ona wyraźnie pociążowy brzuszek, a stojący na jej kolanach (na poduszeczce) maluch pokazuje otaczającym go świętym, „kto tu rządzi”. Miasto Pucciniego W Lukce urodził się Giacomo Puccini. Rozparty na fotelu, z nogą założoną nonszalancko na nogę, z papierosem w dłoni został utrwalony w brązie na pomniku o rzut beretem od rodzinnego domu. Teraz to mieszkanie-muzeum na pierwszym piętrze kamienicy. Przechadzam się po sporych, jasnych dzięki dużym oknom, umeblowanych antykami pokojach. Rozległe drzewo genealogiczne pokazuje 400-letnią historię rodu. Jest narzędzie pracy – fortepian kompozytora. Najciekawszych informacji o toskańskim artyście dostarczają jednak liczne listy i zdjęcia oraz partytury trzymane w wysuwanych szufladach pod szkłem. Te ostatnie, bardzo pokreślone pokazują, jak kompozytor pracował nad swoimi dziełami, stale coś zmieniając i korygując. Tak było w przypadku „Madame Butterfly”, którą publiczność zgromadzona na widowni mediolańskiej La Scali na premierze w 1904 r. wygwizdała. Po koniecznych skrótach i poprawkach została w tym samym jeszcze roku zaprezentowana w Brescii, gdzie przyjęto operę aplauzem. Większość z 10 oper Puccini poświęcił kobietom, które, podobnie jak szybkie samochody, kochał namiętnie. Można by zapytać Freuda, dlaczego jego bohaterki umierały z miłości przebite sztyletem („Madame Butterfly”), na gruźlicę („Traviata”) lub w poszukiwaniu miłości mordowały („Turandot”). Wyeksponowane kostiumy bohaterek zachwycają mnie szykownością i precyzją wykonania. Podobnie jak Puccini jestem łasuchem, zmierzam więc wprost do cukierni Taddeucci, której był stałym bywalcem. W tym wnętrzu z elegancką, wiekową drewnianą szafą witryną pełną łakoci kupował, tak jak ja teraz, Buccellato. Jacopo Taddeucci, założyciel firmy, stworzył w 1881 r. ciasto z tanich składników dla uboższej ludności. Wgryzam się w ten słodki chlebek z rodzynkami o anyżkowym posmaku, kontemplując marmurową, czterokondygnacyjną fasadę kościoła św. Michała na forum, z całymi rzędami kolumn, wokół których hasają autentyczne i mityczne zwierzęta. Poczekam do wieczora – może ujrzę na placu św. Michała Archanioła, patronującego świątyni z góry, opalizujący na zielono pierścień? Tak chce legenda, jedna z wielu tego pełnego niezwykłości miasta. Lukka – informacje praktyczne Dojazd Samolotem m.in. z Warszawy, Krakowa czy Wrocławia do Mediolanu od 79 zł w jedną stronę lub Bolonii od 74 zł w jedną stronę. Dalej pociągiem – ceny biletów od 9,90 euro z Mediolanu i 13,25 euro z Bolonii. Nocleg B&B Il Casale di Nanni, cena pokoju 2-osobowego ze śniadaniem to wydatek ok. 80 euro. B&B Il Seminario za 88 euro za pokój 2-osobowy za noc. At Home Bed and Breakfast w pobliżu placu Amfiteatru – 88 euro za pokój 2-osobowy za noc ze śniadaniem. Jedzenie Minestra di fagiolo rosso di Lucca e farro – zupa z czerwonej fasoli z Lukki i płaskurki. Castagnaccio to ciasto z mąki kasztanowej popularne w całej Toskanii, ale w Lukce przyrządzane w specjalny sposób – z dodatkiem rozmarynu, orzeszków piniowych, rodzynek i oliwy z oliwek. Wydarzenia Karnawał w Viareggio – jeden z najpopularniejszych w Europie, z paradą gigantycznych figur polityków i celebrytów z papier mâché na nadmorskim pasażu Viale Regina Margherita (luty 2026). Lucca Summer Festival – impreza z gwiazdami muzyki światowego formatu. Palio di San Paolino – doroczne zawody w strzelaniu z kuszy średniowiecznej w święto patrona miasta (12 lipca 2026). Puccini Festival – festiwal operowy w monumentalnym teatrze „pod chmurką” nad jeziorem Massaciuccoli w Torre del Lago (17.07–9.08.2026). Warto wiedzieć Lukka jest idealnym miastem do zwiedzania na rowerze. Można go wypożyczyć od 20 euro za dobę. Źródło: archiwum NG Nasza ekspertka Anna Kłossowska Dziennikarka z zawodu i zamiłowania. Zwiedza świat dalszy i bliższy, a potem opisuje swoje wrażenia na rozmaitych łamach. Współpracuje m.in. z magazynem PLL LOT Kaleidoscope, Travelerem, National Geographic. Wolny czas stara się spędzać aktywnie: rower, kajaki, a zimą narty. Lubi też nowe wyzwania z dozą adrenaliny. Dlatego wymyśliła i zorganizowała dla bardziej „usportowionych” czytelników Travelera konkurs Traveler Adventire Team, podczas którego musieli spróbować swych sił w nieznanych im dotąd dyscyplinach.
Ptak kopciuszek swoim śpiewem wita świt. To góral, który woli żyć w mieście
Ptak kopciuszek pierwotnie zamieszkiwał dzikie alpejskie urwiska. Od pewnego czasu jest mieszkańcem miast, gdzie jego charakterystyczna pieśń stała się pierwszym zwiastunem nadchodzącego świtu. Jak wygląda kopciuszek zwyczajny? Jak rozpoznać jego śpiew? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Nazwa doskonale odzwierciedla jego wygląd Trzeszczący śpiew o świcie Zasięg występowania i środowisko Energiczny malec Jadłospis kopciuszka Status kopciuszka Kopciuszek zwyczajny, czyli Phoenicurus ochruros, to gatunek ptaka należący do rzędu wróblowych (Passeriformes) – najliczniejszej i najbardziej zróżnicowanej grupy ptaków na świecie. W jego obrębie klasyfikowany jest w rodzinie muchołówkowatych (Muscicapidae). Co ciekawe, dawniej był zaliczany do rodziny drozdowatych (Turdidae), co pokazuje, jak postęp w badaniach genetycznych i morfologicznych stale udoskonala nasze rozumienie ewolucyjnych powiązań między gatunkami. Nazwa doskonale odzwierciedla jego wygląd Kopciuszek to ptak o smukłej i wyprostowanej sylwetce, wielkością zbliżony lub nieco mniejszy od wróbla zwyczajnego. Jego postawa jest charakterystyczna – często przysiada w miejscach eksponowanych, trzymając ciało pionowo i nerwowo poruszając ogonem. Ma stosunkowo długie, cienkie nogi o czarnej barwie, które pozwalają mu sprawnie poruszać się po ziemi. Długość ciała kopciuszka zwyczajnego zamyka się w przedziale od 14 do 16 cm, a rozpiętość skrzydeł – od 23 do 26 cm. Masa ciała jest niewielka i wynosi od 13 do 20 gramów. Te wymiary plasują go w kategorii małych ptaków. Dwa oblicza gatunku U kopciuszka występuje wyraźny dymorfizm płciowy, co oznacza, że samiec i samica znacząco różnią się wyglądem, szczególnie w okresie lęgowym. Wiosną i latem, gdy przybiera szatę godową, samiec prezentuje się niezwykle efektownie. Jego upierzenie jest w większości smoliście czarne lub ciemnoszare, niczym okopcone sadzą. To właśnie tej cesze ptak zawdzięcza swoją charakterystyczną nazwę. Najciemniejsze są głowa, gardło i pierś. Razem tworzą jednolitą czarną „maskę” i „śliniak”. Na ciemnym tle wyraźnie odcina się kilka kluczowych elementów. Najbardziej rzucającą się w oczy cechą jest duża, biała plama na skrzydłach, zwana lusterkiem. Drugim, równie charakterystycznym, jest kuper i ogon, które mają intensywny, rdzawoczerwony kolor. W szacie spoczynkowej pióra na głowie i ciele nabierają szarych końcówek. To sprawia, że jego czarne upierzenie staje się bardziej matowe i jaśniejsze. Samica jest ubarwiona znacznie skromniej, co jest typową strategią kamuflażu u ptaków wysiadujących jaja. Jej upierzenie jest jednolite, w odcieniach szarobrązowych lub ziemistych. Brakuje jej czarnej „maski” samca, a jej pierś i brzuch są tylko nieznacznie jaśniejsze od grzbietu. Na jej skrzydłach nie występuje lusterko. Jednak cechą, która jednoznacznie łączy ją z samcem i pozwala bezbłędnie zidentyfikować gatunek, jest identyczny rdzawoczerwony kuper i ogon. Trzeszczący śpiew o świcie W środowisku zurbanizowanym, śpiew kopciuszka jest jednym z najbardziej charakterystycznych i najwcześniej słyszanych ptasich głosów. Samce zaczynają śpiewać jeszcze przed wschodem słońca. Na obszarach oświetlonych, ich głos można usłyszeć nawet w środku nocy. Pieśń kopciuszka dobywa się z eksponowanych, wysokich punktów – szczytów dachów, anten, kominów czy rynien, co pozwala ich głosowi nieść się na dużą odległość i skutecznie oznajmiać zajęcie terytorium. Melodia tych ptaków ma specyficzną strukturę. Zaczyna się od kilku krótkich, wysokich, piskliwych tonów. Po tym wstępie następuje najbardziej charakterystyczny fragment – krótka, trzeszcząca lub skrzecząca zwrotka, która brzmi jak zgrzytanie lub szuranie kamieni. Całość kończy się zazwyczaj kilkoma krótkimi, melodyjnymi nutami. Zasięg występowania i środowisko Kopciuszek jest gatunkiem szeroko rozpowszechnionym na ogromnym obszarze Palearktyki. Jego zasięg lęgowy rozciąga się od północno-zachodniej Afryki i zachodniej Europy, przez cały kontynent europejski, Azję Mniejszą, Kaukaz, Bliski Wschód, aż po środkową Azję, Himalaje i Chiny. Na tak rozległym obszarze gatunek podzielił się na kilka podgatunków: Ochruros ochruros (kopciuszek rdzawobrzuchy) – występuje w Azji Mniejszej, na obszarze Kaukazu, Zakaukazie i w północnym Iranie; Ochruros semirufus – jego środowiskiem jest Lewant; Ochruros phoenicuroides – występuje na obszarze od Tienszanu po Mongolię; Ochruros rufiventris – zajmuje obszar na wschód od Morza Kaspijskiego, przez północno-wschodni Iran, Turkiestan i Himalaje, po Kunlun i Qinghai w Chinach. Środowisko kopciuszka Na przestrzeni lat, kopciuszek zwyczajny uległ synantropizacji. Jego pierwotnym środowiskiem były surowe, skaliste zbocza gór, często powyżej górnej granicy lasu. Gniazdował w szczelinach skalnych, na półkach i w załomach urwisk. W Alpach spotykano go na wysokościach przekraczających 3000 m n.p.m., co czyni go jednym z najwyżej gniazdujących ptaków w Europie. Unikał natomiast zwartych kompleksów leśnych, preferując otwarte przestrzenie. W ciągu ostatnich stuleci kopciuszek przystosował się do życia w środowisku silnie zmienionym przez człowieka. Stał się kosmopolitycznym mieszkańcem miast, wsi, terenów przemysłowych, kamieniołomów i ruin. Sezonowe podróże Kopciuszki to ptaki wędrowne, ale tylko częściowo. Status migracyjny poszczególnych populacji zależy od szerokości geograficznej, na której występują. Osobniki z południowej Europy (z Półwyspu Iberyjskiego, Włoch i Półwyspu Bałkańskiego) są w dużej mierze osiadłe i spędzają w swoich rewirach cały rok. Z kolei populacje z północnej i środkowej części kontynentu, w tym te gniazdujące w Polsce, są wędrowne. Każdego roku odbywają dalekie podróże na zimowiska. Do Polski przylatują wczesną wiosną, zazwyczaj w marcu i kwietniu. Jesienią, na przełomie września i października, odlatują na południe. Ich zimowiska znajdują się w basenie Morza Śródziemnego, północnej Afryce, na Bliskim Wschodzie i w południowej Azji, aż po Indie. Energiczny malec Ptak kopciuszek jest niezwykle ruchliwy i energiczny. Można wręcz powiedzieć, że sprawia wrażenie „wiecznie podekscytowanego”. Rzadko pozostaje w jednym miejscu na dłużej niż kilka chwil. Przelatuje na krótkie dystanse, przysiada, by po chwili zerwać się do kolejnego lotu. Najbardziej charakterystycznym elementem jego mowy ciała jest nieustanne, nerwowe potrząsanie ogonem. Ten ruch jest obecny niemal zawsze – gdy ptak siedzi na drucie, skacze po ziemi czy obserwuje otoczenie z dachu. Ogon wibruje z dużą częstotliwością, co sprawia, że jego rdzawy kolor staje się jeszcze bardziej widoczny. To zachowanie pełni prawdopodobnie funkcję komunikacyjną – sygnalizuje czujność, pobudzenie lub obecność na danym terytorium. Jadłospis kopciuszka Dieta kopciuszka jest elastyczna i dobrze dopasowana do zmiennych warunków panujących w jego zróżnicowanych siedliskach. Od wiosny do lata, gdy trwa sezon lęgowy, jest przede wszystkim mięsożercą, a podstawę jego pożywienia stanowią drobne bezkręgowce. Poluje na owady i ich larwy, pająki, a także zbiera małe ślimaki i dżdżownice. Późnym latem i jesienią, gdy zmniejsza się podaż pokarmu mięsnego, w diecie kopciuszka zachodzi istotna zmiana. Ptak uzupełnia wówczas swój jadłospis pokarmem roślinnym. Chętnie zjada miękkie owoce i jagody, takie jak owoce czarnego bzu, jarzębiny, jeżyny czy jałowca. Status kopciuszka W skali globalnej kopciuszek zwyczajny nie jest gatunkiem zagrożonym wyginięciem. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) nadała mu status LC, co oznacza, że jest gatunkiem najmniejszej troski. Z kolei w Polsce ptak ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
To będzie prawdziwe megamiasto na mapie Polski. Przerośnie nawet Londyn
Na południu kraju, a dokładnie na Śląsku ma powstać największe miasto w Polsce. Z ponad 2-milionową populacją zostawi stolicę w tyle. A pod względem powierzchni przebije nawet Londyn.
W tym artykule: Największe miasto w Polsce powstanie na Śląsku? Metropolis, Silesia a może Nowe Katowice? Jakie jest największe miasto w Polsce? W mediach coraz głośniej mówi się o zmianach na administracyjnej mapie Polski. Śląsk pracuje nad ambitnym projektem utworzenia największej aglomeracji w kraju z populacją przekraczającą 2 miliony. Pod nazwą Metropolis połączyć się mają wszystkie miasta i gminy wchodzące w skład Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii (GZM). Koncepcja, opracowana przez naukowców z Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, cieszy się sporym poparciem lokalnych władz. Największe miasto w Polsce powstanie na Śląsku? Obejmująca obszar 2,5 tysiąca kilometrów kwadratowych – od Rudzińca na zachodzie do Dąbrowy Górniczej na wschodzie – Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia skupia aż 41 miast i gmin. Choć jest stosunkowo młodym organem administracyjnym (formalnie powstała w 2017 roku), od dłuższego czasu mówi się o głębszej integracji tych jednostek. Szczegółową koncepcję zmian dla GZM opracował kierowany przez prof. Tomasza Pietrzykowskiego zespół naukowców z Uniwersytetu Śląskiego. Celem projektu jest przekształcenie zamieszkującej przez 2,1 mln osób aglomeracji w jedno silne miasto. Realizacja tego projektu sprawiłaby, że Metropolis, bo tak brzmi robocza nazwa planowanego megamiasta, zyskałoby miano największego miasta w Polsce. Zarówno pod względem liczby ludności, jak i powierzchni, znacznie wyprzedziłoby Warszawę, która obecnie liczy 1,8 mln mieszkańców i zajmuje obszar 517 km kw. Co więcej, swoją skalą przewyższyłoby również Londyn, czyli jedną z największych metropolii Europy. Pomysł ten zyskał już poparcie kilku kluczowych włodarzy, w tym m.in. prezydenta Katowic. – Jedno miasto jako finałowy etap integracji wszystkich gmin Metropolii to moje marzenie – przyznał Marcin Krupa w rozmowie z „Gazetą Wyborczą”. Głównym celem supermiasta na Śląsku jest poprawa jakości życia mieszkańców poprzez efektywne zarządzanie zasobami lokalnymi. Projekt zakłada także przyciągnięcie inwestorów z całego świata, co przełożyłoby się na większe znaczenie regionu i nowe miejsca pracy. Według zapowiedzi Kazimierza Karolczaka, przewodniczącego GZM, planowane reformy nie zakładają zmian w funkcjonowaniu obecnych struktur samorządowych. – Nie zakładamy przekształcenia miast GZM w dzielnice, więc nadal będą miały swoich prezydentów i burmistrzów, a także rady miast. Chodzi natomiast o wprowadzenie pewnego podziału kompetencji oraz stworzenie gminy metropolitalnej realizującej wspomniane ponadlokalne zadania wyższego rzędu – zaznacza. Metropolis, Silesia a może Nowe Katowice? Kwestia nazwy największego miasta w Polsce pozostaje nadal otwarta. Wśród najczęściej wymienianych pojawiają się: Metropolis, Silesia, Nowe Katowice, Nowe Miasto Katowice. Ostateczną decyzję w tej sprawie podejmą mieszkańcy w drodze referendum. Warto zaznaczyć, że proces tworzenia megamiasta zostanie poprzedzony kampanią informacyjną, mającą na celu wyjaśnienie mieszkańcom założeń projektu oraz przekonanie wciąż niezdecydowanych prezydentów i burmistrzów miast do podjęcia takiej współpracy. Jakie jest największe miasto w Polsce? Zanim powstanie Metropolis, warto przyjrzeć się, jak dziś wygląda lista największych miast w Polsce. Biorąc pod uwagę liczbę ludności, bezapelacyjnym liderem jest Warszawa, w której żyje nieco ponad 1,8 mln mieszkańców. Na kolejnych miejscach plasują się: Kraków (790 tys.), Wrocław (669 tys.), Łódź (665 tys.) oraz Poznań (541 tys.). Kiedy skupimy się na powierzchni, sytuacja wygląda zupełnie inaczej. Od niedawna na czele zestawienia znajduje się Gdańsk (683 km kw.), który wyprzedza dotychczasowego lidera, czyli Warszawę o ponad 100 km kw. Przypomnijmy, że w lipcu 2023 r. w wyniku zmian przepisów nasz kraj powiększył się o część Morza Bałtyckiego, na czym skorzystała stolica Pomorza. Podium największych miast Polski pod względem powierzchni wieńczy Gdynia (391 km kw.). Źródła: businessinsider.com.pl; infogzm.metropoliagzm.pl; National Geographic Traveler Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Erfurt i Würzburg: dwa zupełnie odmienne miasta. Pomysł na weekend w Niemczech
Odwiedziłem dwa niemieckie miasta z odmienną duszą. Erfurt to gotyk i średniowiecze, Würzburg – barok i frankońskie wina.
Spis treści: Erfurt: stolica Turyngii Würzburg: barokowa perła Frankonii Erfurt i Würzburg – informacje praktyczne Miasto pachnie kawą i wilgotnym kamieniem. Poranny chłód nie odstrasza jednak gości siedzących przed kawiarniami. Katedra Marii Panny, monumentalna gotycka budowla z potężnymi schodami, i stojący obok kościół Świętego Sewera od wieków tworzą duchowe serce Erfurtu. Do dziś historycy zadają sobie pytanie, po co dawni włodarze miasta postawili dwie tak potężne świątynie jedną tuż obok drugiej. Niebawem mam się przekonać, że to nie jedyna tajemnica, którą skrywa położona niemal w sercu Niemiec stolica Turyngii. Erfurt: stolica Turyngii Erfurt, dziś nieco na uboczu głównych szlaków, kryje zaułki, o jakich wiele miast może pomarzyć. To jedna z nielicznych niemieckich metropolii, która z II wojny światowej wyszła niemal bez zniszczeń. Starówka zachowała historyczny układ urbanistyczny i setki oryginalnych budynków pamiętających późne średniowiecze. Nie tego się spodziewam, przyjeżdżając tu po raz pierwszy. Po Niemczech podróżuję dużo i miasta w tym kraju rzadko mnie zaskakują. Kiedy więc wcześniej tego dnia wysiadłem na dworcu w Erfurcie i zagubiłem się w labiryncie uliczek, gdzie brukowane drogi pamiętają czasy Marcina Lutra, czułem, że trafiłem do jednego z ciekawszych miast w tej części Europy. Średniowieczny most ze sklepikami Krämerbrücke (most Kupców) to jeden z najdłużej stale zamieszkanych mostów Europy. Zabudowany urokliwymi domami o konstrukcji szkieletowej kryje warsztaty rzemieślnicze, galerie, sklepy z winem i przyprawami. W tym roku most będzie hucznie obchodził swoje 700-lecie. Tuż obok znajduje się Wenigemarkt – niewielki trójkątny plac w historycznym centrum miasta. Jego nazwa oznacza dosłownie „mały rynek” i odróżnia go od większego Domplatz, głównego skweru targowego Erfurtu – Wenigemarkt to idealne miejsce, aby delektować się najlepszymi lodami lub drinkiem, usiąść wygodnie i podziwiać widok na słynny średniowieczny most. To jedno z moich ukochanych miejsc w mieście – opowiada mi Romy z lokalnej organizacji turystycznej. Będąc w okolicy, warto również wstąpić do niewielkiego lokalu Goldhelm Schokoladen. To tu powstaje jeden ze słodkich symboli Erfurtu – lokalne pralinki zdobione płatkami róż. Zaglądam do środka, gdzie dowiaduję się, że słodkie przysmaki są tu przygotowywane ręcznie, a sama czekolada pochodzi z upraw zrównoważonych w Peru. Wszystkie drogi na erfurckim Starym Mieście prowadzą w kierunku Rynku Rybnego (Fishmarkt). Dominują tu elegancki neogotycki gmach ratusza i renesansowe pałace dawnych mieszczan. Bogato zdobione przypominają mi kamienice dawnego Gdańska. Uwagę przykuwa wyjątkowo urokliwy Dom pod Szerokim Paleniskiem. Fasada budynku jest na nim zdobiona niezwykłymi płaskorzeźbami. Podchodzę bliżej, bo potrzebuję chwili, aby rozszyfrować ich znaczenie. Ależ oczywiście! To alegoria pięciu zmysłów. Z zamyślenia wyrywa mnie jeden w moich własnych – powonienie. W powietrzu wyczuwam bowiem dymny zapach pieczonego na ogniu mięsa. Czas na obiad! Tuż obok Rynku Rybnego stoi niepozorna budka z napisem Thüringen Bratwurst. Ta grillowana, koniecznie na węglu, a nigdy nieopiekana elektrycznie, kiełbaska to kolejny kulinarny symbol Erfurtu. Wursty z tego miasta podaje się w bułce i z lokalną musztardą. Co ciekawe, erfurcka musztarda okryta jest w całych Niemczech sławą tej najznakomitszej. Można ją dostać w rozsianych po mieście sklepach wyspecjalizowanych właśnie w sprzedaży musztardy. Zapomniana synagoga i klasztor ciszy Kilka minut późnej trafiam do Starej Synagogi – jednej z najstarszych zachowanych w Europie. Mury tej gotyckiej świątyni pamiętają IX w. Historia miejsca jest równie zaskakująca, co historia całego regionu. Pierwsza bożnica działała tu przynajmniej do XIV w., kiedy w następstwie epidemii dżumy w Erfurcie nastąpiła seria pogromów na Żydach. Wyznawcy Mojżesza byli zmuszeni opuścić miasto, a gmach synagogi przerobiono na miejską kamienicę. Co ciekawe, z czasem o dawnym przeznaczeniu tego budynku zapomniano. W latach 30. XX w. w dawnej żydowskiej świątyni działała restauracja, w której stołowali się członkowie partii nazistowskiej zupełnie nieświadomi historii tego miejsca. Prawdziwą przeszłość budynku odkryto dopiero 1993 r. Dziś jest to jeden z najciekawszych zabytków otwartych dla zwiedzających. Warto tu zajrzeć zwłaszcza, aby zobaczyć słynny „skarb erfurcki” (Erfurter Schatz). To zbiór monet, klejnotów i złotych pierścieni ukrytych przez żydowskich mieszkańców przed XIV-wiecznymi pogromami. Tuż obok można zajrzeć do mykwy – rytualnej łaźni z XIII w., kolejnego świadka wielokulturowej przeszłości miasta. Nieopodal stoi kolejny gmach ważny dla duchowej historii Erfurtu. Duży budynek z czerwonej cegły i łupkowego dachu – surowy, bez ozdób, jakby nie chciał zwracać na siebie uwagi. To klasztor augustianów. Miejsce, w którym zaczęła się reformacja – zanim jeszcze rozległo się pierwsze słowo buntu. Tu, w 1505 r., młody student prawa Marcin Luter złożył śluby zakonne, ogolił głowę i uciszył sumienie. Przez pięć lat modlił się, jadł w ciszy, spał w celi z drewnianym łóżkiem i krzyżem nad głową. Właśnie ta cela – odtworzona z pieczołowitością – robi dziś największe wrażenie. Mała izba, stolik, Pismo Święte. Zaglądając do celi, łatwiej zrozumieć, że rewolucje rodzą się w ciszy. Zwiedzanie klasztoru zaczynam od krużganków – chłodnych i pustych. Później sala kapituły, biblioteka, skryptorium. W jednej z sal próbuję swoich sił w minuskule karolińskiej – średniowiecznym stylu pisma. Atrament gęsty, stalówka skrzypi. Nie byłby ze mnie dobry mnich. W letnie wieczory klasztor zamienia się w dom gościnny. Można wynająć celę na noc za niecałe 100 euro. Prosto, ale czysto. Choć nie ma tu telewizorów, a dostęp do internetu jest ograniczony, gości przyciąga cisza przerywana jedynie regularnymi uderzeniami w dzwon. Mroczni świadkowie przeszłości W którymkolwiek kierunku Erfurtu się nie udaję, stale widzę ją nad sobą. Ogromna cytadela Petersberg góruje nad miastem. Tę kamienną fortecę służącą do kontrolowania okolicy wznieśli po wojnie trzydziestoletniej Prusacy. Mnie przypomina gotową do ciosu pięść. Gdy wchodzę przez potężną bramę z herbem, przewodnik tłumaczy: „Budowniczym nie chodziło o to, żeby bronić miasta. Chcieli je trzymać w ryzach”. Najciekawsze nie są jednak ani działa, ani mury. Największe wrażenie robią stare, zawilgotniałe tunele. Zaprojektowane tak, by wykrywać, czy wróg nie próbuje podkopać fundamentów. Schodzę pod ziemię. Powietrze zimne i suche, pachnie pleśnią i historią. Po chwili przewodnik gasi światło. – Teraz słuchajcie – mówi. Ciemność. Ktoś porusza się 3 m dalej – słychać to, jakby był tuż obok. Cisza, która boli uszy. Jeśli ktoś myśli, że to tylko kamienie – niech przyjdzie tu nocą. Do cytadeli najłatwiej dostać się pieszo ze starówki, zajmuje to ok. 15 min, a wejście do podziemi kosztuje 6 euro. Po południu ruszam na Andreasstraße. Dawniej siedziba Stasi – służby bezpieczeństwa z czasów NRD – dziś centrum pamięci o ofiarach tejże organizacji. Z zewnątrz niepozorny, szary budynek, jakich wiele w byłych Niemczech Wschodnich. Wewnątrz zaś – krzyk. Cichy, uporczywy. Cele bez klamek, lampy jarzeniowe, wąskie korytarze, które prowadzą donikąd. Wchodzę do pokoju przesłuchań. Przy stole siedzi manekin. Głowa spuszczona. Nad nim portret Honeckera. W jednej z dawnych cel słucham nagrania ze świadectwem więźnia z lat 80. Skromny, spokojny głos. Mówi powoli. „Zabrali mnie za ulotki. Trzy lata bez procesu. Moja matka dowiedziała się po miesiącu, gdzie jestem”. Nagle wszystkie gabloty, zdjęcia, hasła stają się niepotrzebne. Wystarczy spojrzeć w oczy mężczyzny na pozostawionej fotografii. Wstęp do centrum jest bezpłatny. Wystawy są tłumaczone na język angielski. Dla tych, którzy chcą zrozumieć współczesne Niemcy – to w Erfurcie przystanek obowiązkowy. Würzburg: barokowa perła Frankonii Z Erfurtu pociągiem jadę na południe. Niepozorny, biało-czerwony skład sunie przez wzgórza Turyngii, potem przez lasy Hesji, by w końcu wtoczyć się do winnej Frankonii. Zaledwie godzina podróży wystarcza, aby poczuć się w zupełnie innej krainie. Pierwsze, co mnie uderza w Würzburgu, to powietrze. Rześkie, ale zauważalnie cieplejsze. Jakbym się znalazł gdzieś w środkowej Francji. O tym, że jestem w jednej ze stolic niemieckiego wytwórstwa winnego, nie dają mi zapomnieć nazwy kolejnych mijanych ulic: Weingartenstraße, Rebenring – wszystko tu kręci się wokół wina. W porównaniu ze śpiesznym Erfurtem Würzburg sprawia wrażenie miejsca, gdzie żyje się wolniej. Najnowsza historia w obu miastach również potoczyła się inaczej. Podczas gdy Erfurtu prawie nie tknęły wojenne bomby, Würzburg został w 1945 r. doszczętnie zniszczony, a następnie odbudowany. Jeśli istnieje barokowy wzorzec z Sèvres, to ma on marmurowe schody, sklepienie pełne chmur i wizerunków książąt, którzy chcieli rządzić nie tylko duszami, ale i estetyką całego regionu. Würzburga nie sposób zrozumieć bez tej rezydencji – monumentalnego pałacu, który jak mało które miejsce w Niemczech łączy włoską fantazję z niemiecką precyzją. Powstały w XVIII w. budynek miał być lokalną odpowiedzią na podparyski Wersal. Do pracy zaproszono mistrzów: architekta Balthasara Neumanna, malarza Giovanniego Battistę Tiepolo, rzeźbiarzy z Włoch i Austrii. Zwiedzanie zaczynam od westybulu – chłodnego, ozdobionego płaskorzeźbami. Potem monumentalna klatka schodowa, nad którą rozciąga się gigantyczny fresk Tiepola. Aby ukończyć tak potężne dzieło, artysta wchodził na rusztowania codziennie przez dwa lata. Malowidło przedstawia cztery kontynenty znane ówczesnym Europejczykom. Europa z insygniami władzy. Azja z tygrysem. Afryka z lampartem. Ameryka z pierzastym pióropuszem. Nie ma tu przypadku – każda poza, kolor, detal ma swoje znaczenie. Jeszcze większe wrażenie robi Gabinet Lustrzany – perła rokokowej doskonałości. Pokój nie większy od salonu w mieszkaniu w bloku, ale odbija światło w taki sposób, że czuję się jak wewnątrz klejnotu. Choć nie jest to zabronione, nikt tu nie robi zdjęć, lepiej jest napawać oczy tym niepowtarzalnym widokiem. Gabinet Lustrzany to perfekcyjna rekonstrukcja. Ten oryginalny nie przetrwał II wojny światowej, choć większość pałacu pozostała nietknięta. Bilety do rezydencji kosztują 9 euro. Warto wybrać opcję z przewodnikiem. Zwiedzanie trwa około godziny, ale można zostać dłużej – w ogrodach czy w przyklasztornej winiarni. Na moście w Würzburgu Prawdziwe serce Würzburga bije nad rzeką. Alte Main­brücke, czyli Stary Most na Menie, został zbudowany w XV w., następnie – wbrew losom pisanym tej części Europy – przetrwał wojny, powodzie i kolejne epoki. Dziś dalej łączy dwie strony miasta i służy jako miejski deptak, na którym mieszkańcy i turyści spotykają się latem i wspólnie piją – a jakże! – frankońskie wino. Na balustradach mostu stoją barokowe figury świętych – patrzą na mnie i na światło odbite w rzece. Oddaję się lokalnym zwyczajom i kupuję kieliszek rieslinga w pobliskiej winiarni Alte Mainmühle, która znajduje się tuż przy wejściu na most. Szkło – tak, prawdziwe szkło – dźwięczy cicho, gdy kelnerzy podają je z okienka. Nie ma tu krzyku, nie ma pośpiechu. Tylko rozmowy, uśmiechy, klikanie kieliszków. Niektórzy przynoszą książki. Inni wystawiają twarze w kierunku pierwszych wiosennych promieni słońca. Erfurt i Würzburg – informacje praktyczne Dojazd Do Erfurtu i Würzburga z Polski najłatwiej dotrzeć lotem do Frankfurtu – LOT-em (od 700 zł) i Lufthansą (z Warszawy), a także tanimi liniami jak Ryanair i Wizz Air (z Warszawy, Krakowa i Gdańska; od 400 zł). Z Frankfurtu do Würzburga i Erfurtu kursują szybkie pociągi ICE (ok. 1–2 godz.). Nocleg Hote Alma am Anger – butikowy hotel w sercu Erfurtu, tuż przy zabytkowym Krämerbrücke. Jasne wnętrza z lokalnymi akcentami. Pokoje 2-os. od 140 euro Best Western Premier Hotel Rebstock – elegancki hotel w barokowej kamienicy, kilka minut spacerem od rezydencji w Würzburgu. Stylowe pokoje 2-os. od 130 euro ze śniadaniem. Jedzenie Thüringer rostbratwurst – ikona Erfurtu i całej Turyngii. To długa, cienka kiełbasa z grubo mielonego mięsa wieprzowego, doprawiona majerankiem, czosnkiem i pieprzem, grillowana na ogniu z drewna bukowego i tradycyjnie podawana w bułce z musztardą. Spróbujesz jej na jarmarku, ulicznym stoisku albo w lokalnej knajpie. Fränkischer schäufele – specjalność Frankonii, czyli także Würzburga. To pieczone wieprzowe łopatki z chrupiącą skórką podawane z sosem piwnym, kluskami ziemniaczanymi (kloß) i kapustą. Danie ciężkie, ale obowiązkowe – najlepiej smakuje w regionalnej gospodzie popite lokalnym białym winem silvaner. Atrakcje Godzinny spacer z przewodnikiem po średniowiecznym Starym Mieście w Erfurcie, 12 euro; erfurt-tourismus.de. Rejs statkiem po Menie z widokiem na twierdzę Marienberg i winnice Wurzburga, idealny na zachód słońca, ok. 45 minut, 14 euro; schifffahrt-wuerzburg.de. Źródło: archiwum NG Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Zaleszczyki były nazywane polską riwierą. Wojna położyła kres świetności miasta
Zaleszczyki należą do najpiękniej położonych miast na Podolu. Pod względem topografii i walorów klimatycznych, nie może się z nimi równać żadne inne miejsce w tej części Europy. Nic dziwnego, że w poprzednim stuleciu były jednym z najpopularniejszych wakacyjnych kurortów w Polsce. Jaka jest historia Zaleszczyków? Co uczyniło je miejscem absolutnie wyjątkowym? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Malowniczo położone miasto o wyjątkowych walorach Złoty wiek XX Zanim Zaleszczyki stały się luksusowym kurortem Wojna położyła kres istnieniu kurortu Ślady historii w Zaleszczykach W otoczeniu wielokulturowych Kresów Wschodnich, wśród pięknej natury, wieki temu powstało niezwykłe miasto, które w okresie międzywojennym zyskało miano „polskiej riwiery”. Ten niezwykły przydomek nie został nadany Zaleszczykom na wyrost. Gdy nadbałtyckie plaże pustoszały, w tym pięknym mieście dopiero rozpoczynał się sezon wakacyjny. Malowniczo położone miasto o wyjątkowych walorach Fenomen Zaleszczyków wynika z ich niezwykłej lokalizacji. Dziś miasto rozpościera się na terenie Ukrainy, w rejonie czortkowskim, w obwodzie tarnopolskim. Historycznie należy lokalizować je na Podolu, w pobliżu granicy z Rusią Czerwoną. Miasto powstało na swoistym cyplu, w miejscu gdzie Dniestr tworzy 180-stopniowy meander. Od zachodu, południa i wschodu otaczają je wody rzeki, płynące w głębokim na kilkaset metrów jarze. Przeciwległy brzeg wznosi się na wysokość około 300 metrów nad poziomem rzeki, tworząc naturalne mury kanionu. To właśnie tej osobliwej formacji miasto zawdzięcza wszystkie swoje walory. Wysokie ściany jaru tworzą coś w rodzaju „naturalnej tarczy”, osłaniającej Zaleszczyki przed wiejącym z północy i wschodu wiatrem. W połączeniu z nachyleniem terenu w kierunku południowym, tworzy to wyjątkowy mikroklimat, który bardziej przypomina warunki panujące na wybrzeżu Morza Śródziemnego niż na pozostałym obszarze Podola. Polski biegun ciepła O wyjątkowości tego miejsca świadczą historyczne dane meteorologiczne. W XX wieku średnie letnie temperatury w Zaleszczykach zamykały się w przedziale od 25 do 30 stopni Celsjusza, a w słońcu termometry wskazywały nawet 58 stopni Celsjusza. Mało tego, w letnie południa woda w Dniestrze osiągała temperaturę przekraczającą 30 stopni. To pięknie zlokalizowane miasto było bezsprzecznie najcieplejszym zakątkiem II Rzeczypospolitej, prawdziwym polskim biegunem ciepła. Wyjątkowy ekosystem Unikatowy mikroklimat sprzyjał rozwojowi niezwykłej flory i fauny. W Zaleszczykach pojawiały się gatunki typowe dla południowej Europy. Warunki pogodowe sprzyjały uprawie winorośli i owoców południowych, jak choćby moreli, brzoskwiń i arbuzów. Dziko rosnące chabry wschodnie nie były rzadkim widokiem. W okolicy można było spotkać węża eskulapa i jaszczurkę szmaragdową. Złoty wiek XX Najznakomitszy czas w historii miasta przypada na okres międzywojenny. Ze spokojnego kresowego miasteczka, Zaleszczyki przekształciły się wówczas w tętniący życiem kurort, w którym gościła elita II Rzeczypospolitej. Już w latach 20. XX wieku miasto zaczęło zyskiwać niemałą popularność, ale prawdziwy „boom” nastąpił w 1928 roku, gdy Zaleszczyki zyskały status uzdrowiska o charakterze użyteczności publicznej. To stawiało je na równi z takimi ikonami na turystycznej mapie Polski, jak Krynica czy Zakopane. Nagle miasto stało się synonimem luksusu i towarzyskiej elegancji, a bywanie tam zaczęło być „w dobrym tonie”. Kurort działał jak magnes na towarzyską śmietankę II Rzeczypospolitej. Wypoczywali tam politycy, artyści i intelektualiści. Z dobrodziejstw tamtejszego klimatu korzystali między innymi Józef Piłsudski, Jan Kasprowicz, Maria Dąbrowska i Maria Pawlikowska-Jasnorzewska. Atmosfera luksusu Wizyty znamienitych gości tworzyły elitarną atmosferę, a to sprzyjało rozwojowi Zaleszczyków. Jak grzyby po deszczu zaczęły tam wyrastać luksusowe wille, hotele i pensjonaty. Dojazd ułatwiała najdłuższa w Polsce bezpośrednia linia kolejowa, biegnąca z Gdyni na odległość 1314 km. Zamożniejsi turyści mogli skorzystać z luksusowego pociągu motorowego, zwanego Lukstorpedą, który pokonywał trasę z Tarnopola w zaledwie dwie i pół godziny. Centrum życia towarzyskiego Życie towarzyskie w mieście koncentrowało się na dwóch słynnych plażach, oferujących całkowicie odmienne formy wypoczynku. Pierwsza, Plaża Słoneczna, była zlokalizowana na nasłonecznionym, skalistym brzegu. Gęsto usiana leżakami, koszami i innymi udogodnieniami, zapewniała iście elitarną atmosferę. Działała tam wytworna restauracja, a orkiestra przygrywała na żywo. Druga, Plaża Cienista, znajdowała się po przeciwległej stronie miasta. Oferowała wytchnienie w cieniu gęsto zadrzewionych alei i łagodny, piaszczysty brzeg. Stanowiła raj dla pływaków i rodzin z dziećmi, tętniąc gwarem od samego rana. Wzdłuż promenady rozlokowane były liczne kawiarnie i restauracje. Miejsce to ożywało po zachodzie słońca, gdy zaczynała rozbrzmiewać muzyka, a na ogrodowych parkietach rozpoczynały się dancingi. Stolica polskiego wina Dzięki wyjątkowemu klimatowi, miasto stało się centrum polskiego winiarstwa. Jeszcze przed wybuchem wojny w regionie znajdowało się około 150 ha winnic. Od 1935 roku organizowano tam coroczne święto winobrania. Zanim Zaleszczyki stały się luksusowym kurortem Blichtr międzywojennej riwiery nie powstał w próżni. Jej polska historia rozpoczęła się w 1376 roku, gdy w zakolu Dniestru powstała niewielka wieś, która do 1766 roku pozostawała w granicach Królestwa Polskiego, a później – Rzeczypospolitej, w obszarze województwa podolskiego. W połowie XVIII wieku Zaleszczyki przeszły na własność Stanisława Poniatowskiego, kasztelana krakowskiego i ojca ostatniego króla Polski, Stanisława Augusta. Zanim stały się modnym kurortem, Zaleszczyki były podolskim miasteczkiem handlowym, w którym splatały się ze sobą różne narodowości i kultury. Na przełomie XIX i XX wieku najliczniejszą grupę stanowiła społeczność żydowska. Polacy i Ukraińcy byli mniejszością. Ta wielokulturowa mozaika, w której przenikały się wpływy polskie, ruskie i żydowskie, tworzyła prawdziwie unikatową atmosferę. Wojna położyła kres istnieniu kurortu Złote lata Zaleszczyków zakończyły się gwałtownie we wrześniu 1939 roku. Miasto stało się wówczas symbolem tragicznego położenia Polski – ostatnim skrawkiem polskiej ziemi dla tysięcy uciekinierów, którzy szukali drogi do Rumunii. Na początku wojny Zaleszczyki były punktem ewakuacyjnym dla wielu dyplomatów, oddziałów wojskowych i cywili. W tym miejscu wypada jednak rozprawić się z mitem, według którego przez most w Zaleszczykach ewakuowały się władze II RP. W rzeczywistości Ignacy Mościcki, Felicjan Sławoj Składkowski i Edward Rydz-Śmigły przekroczyli przez most na rzece Czeremosz w Kutach, kilkadziesiąt kilometrów na północny zachód. Miasto pod okupacją Już w pierwszym roku wojny miasto znalazło się pod sowiecką okupacją. Od 1941 do 1944 roku Zaleszczyki okupowała III Rzesza. Wówczas rozpoczął się prawdziwy dramat społeczności żydowskiej. W wyniku masowych egzekucji, deportacji do getta w Tłustem i obozu zagłady w Bełżcu, tamtejsi Żydzi zostali niemal całkowicie unicestwieni. W granicach ZSRR Rosjanie rozpoczęli proces niszczenia miasta już w trakcie okupacji, a dzieła dopełnili po wojnie, gdy polskie województwo tarnopolskie i rumuński rejon Czerniowiec wcielono do Związku Radzieckiego. Dla władz cała infrastruktura kurortu była ideologicznie obca, a co za tym idzie – zbędna. Pensjonaty, hotele, wille, ogrody i plaże zostały zniszczone. Wycięto plantacje winorośli i melonów, które stanowiły o wyjątkowości regionu. W akcie ostatecznego symbolicznego triumfu, zburzono barokowy ratusz w centrum miasta, aby na jego miejscu postawić pomnik Lenina. Równie brutalnie potraktowano obiekty sakralne. Kościół św. Stanisława został zamknięty i zdewastowany, służąc jako magazyn nawozów i soli, stajnia, a nawet publiczna toaleta. Synagogę przerobiono na kotłownię. Ostateczny cios dla miasta Po dekadach radzieckiej dewastacji miasto nigdy nie zyskało szansy na odtworzenie turystycznego potencjału. Ostateczny cios zadała Zaleszczykom najnowsza historia. W 1986 roku, po katastrofie elektrowni jądrowej w Czarnobylu, radioaktywna chmura została uwięziona w głębokim jarze Dniestru, doprowadzając do znacznego skażenia terenu. Ślady historii w Zaleszczykach Mimo sowieckiej dewastacji, w mieście do dziś zachowało się kilka zabytków, będących świadectwem jego wspaniałej historii. Wśród najważniejszych należy wymienić obiekty takie jak: kościół pw. św. Stanisława (rekonstruowany przez księży michalitów), XVIII-wieczny pałac (wybudowany przez Poniatowskich, później przebudowany przez Brunickich), willa Józefa Piłsudskiego z XX wieku, dworek Kasprowicza, cmentarz katolicki z XIX wieku, synagoga z XIX wieku. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
To szwajcarskie miasto stawia na bitcoina. Czy stanie się europejską stolicą kryptowalut?
Położone we włoskim kantonie szwajcarskie miasto Lugano znane jest z malowniczych widoków. Wyjątkowe jezioro, nad którym położony jest kurort, to jednak niejedyny czynnik wyróżniający miejscowość z południowej Szwajcarii. Od niedawna w mieście funkcjonuje projekt wprowadzenia kryptowaluty bitcoin jako codziennej formy płatności.
Kryptowaluta bitcoin (BTC) została wprowadzona na świecie w 2009 roku przez anonimową i tajemniczą postać o pseudonimie Satoshi Nakamoto. Od tamtej pory cyfrowa waluta, która działa niezależnie od banków i rządów, szybko zyskała globalną popularność, zdobywając tytuł „cyfrowego złota”. Bitcoin stał się protoplastą na rynku walut cyfrowych, osiągając obecnie cenę ponad 300 tysięcy złotych. Coraz więcej firm postanawia akceptować walutę bitcoin. Europejskim fenomenem staje się szwajcarskie Lugano, które w dużej mierze zaczyna wprowadzać kryptowalutę do powszechnego obiegu. W jaki sposób to robi i czy jest to dla Szwajcarów opłacalne? Lugano – najbardziej włoskie szwajcarskie miasto i stolica bitcoina W relacji sporządzonej przez internetowy portal „BBC” redaktor John Laurenson opisuje sytuację zaistniałą w popularnej sieci fast food. Dziennikarz był świadkiem sceny, w której klient zdecydował się zapłacić za swoje zamówienie za pomocą BTC. Rachunek wyniósł 8,80 dolara, co oznacza około 0,00008629 bitcoina. Taka forma płatności w Lugano nie jest przypadkowa. Miasto wyposażyło wiele punktów gastronomicznych, sklepów itd. w darmowe terminale przyjmujące transakcje za pomocą kryptowalut. Mimo że standardowe płatności frankowe stanowią zdecydowaną większość wszystkich wykonywanych w mieście, Lugano nie ustaje w staraniach o rozwój tej formy płatności. Co ciekawe, w mieście nie tylko około 350 sklepów i restauracji akceptuje płatności w BTC — również urząd miejski wprowadził tę formę rozliczeń dla części usług publicznych. Mieszkańcy mogą zapłacić bitcoinem między innymi za opiekę przedszkolną. Co mieszkańcy Lugano myślą o bitcoinie? Dziennikarz BBC przytacza w swoim artykule jeszcze dwie inne rozmowy — tym razem z klientem oraz przedsiębiorcą prowadzącym sklep z ubraniami. Ten pierwszy zaznacza, że ceni w BTC „wolność transakcji”. Korzysta w Szwajcarii z kart bitcoinowych, które kupuje się za franki, a następnie pobraną kwotę konwertuje na wybraną część kryptowaluty. W ten sposób bitcoin staje się nie tylko formą oszczędności, ale również realnym środkiem płatniczym. Właściciel sklepu — Cherubino Fry — również ceni sobie operowanie walutą cyfrową. W momencie gdy klient płaci za pomocą BTC, prowizja transakcyjna uiszczana przez przedsiębiorcę jest zdecydowanie niższa niż przy użyciu tradycyjnych kart płatniczych. Mimo że — póki co — transakcji w bitcoinie jest niewiele, stanowią one zauważalny upust finansowy dla prowadzących działalność. Wrogowie kryptowalut Dynamiczny rozwój bitcoina ma jednak także swoich przeciwników. Choć kryptowaluta przyjęła się w Lugano znacznie lepiej niż na przykład w Salwadorze, gdzie mieszkańcy natychmiast wymieniali rządowe „bitcoiny startowe” na dolary, wciąż nie brakuje osób sceptycznych wobec BTC. Niechęć okazała się na tyle duża, że doprowadziła do zniszczenia rzeźby przedstawiającej twórcę bitcoina — Satoshiego Nakamoto. Wandale najpierw rozbili posąg na części, a później wrzucili je do jeziora Lugano. Co istotne, przejawy takich zachowań są niezwykle rzadkie w przestrzeni szwajcarskiego miasta. Tym bardziej dewastacja może wskazywać na niechęć niektórych środowisk wobec powszechnego wdrażania walut cyfrowych. Przyszłość bitcoina w Lugano Miasto wyraźnie stawia na rozwój płatności opartych na kryptowalutach. Mimo ryzyk związanych ze zmiennością kursu i bezpieczeństwem cyfrowym, Lugano nie zamierza rezygnować z bitcoina — wszystko wskazuje, że pozostanie on jednym z kluczowych elementów długoterminowej strategii miasta. Burmistrz Michele Foletti konsekwentnie broni projektu, podkreślając, że w jego ocenie BTC nie jest bardziej ryzykowny niż tradycyjna gotówka. Lugano stopniowo przekształca się w regionalny hub kryptowalutowy. Do miasta trafiło już 110 firm z branży kryptowalut, które tworzą nowe miejsca pracy oraz przyciągają specjalistów z całego świata. To wzmacnia lokalny ekosystem innowacji i zwiększa znaczenie miasta na europejskiej mapie nowych technologii. Ekonomiści zwracają jednak uwagę na konieczność ostrożności przy wprowadzaniu kolejnych inicjatyw. Zmienność kursu bitcoina może przynieść zarówno szybkie korzyści i dalszy rozwój sektora, jak i poważne straty finansowe. Wiele jest też doniesień o oszustwach związanych z tą walutą. Źródła: BBC, PlanB Lugano Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Poznaj podróżnicze hity Google tego roku. Wśród liderów znalazło się polskie miasto
Które miejsca w 2025 roku wzbudzały największą ciekawość wśród podróżnych? Najnowsza lista Google „Rok w podróżach” pokazuje, że niektóre miasta i regiony odnotowały wyjątkowo duży wzrost zainteresowania w porównaniu z poprzednim rokiem. To właśnie tam – częściej niż gdziekolwiek indziej – planowaliśmy urlopy, weekendowe wypady i dalekie wyprawy.
Rok 2025 okazał się czasem powrotów do znanych kierunków, ale też odkrywania nowych miejsc, które niespodziewanie zdobyły ogromną popularność. Jedni podróżowali, przemieszczając się między europejskimi metropoliami, inni zaś wybierali odległe wyspy, spokojne plaże lub centra kultury i sztuki. Niezależnie od tego, jak wyglądały wasze tegoroczne trasy, istnieje duże prawdopodobieństwo, że choć raz wpisaliście w wyszukiwarkę jeden z kierunków, które trafiły do najnowszego zestawienia Google „Rok w podróżach”. Ranking obejmuje miejsca, które w 2025 roku zanotowały największy wzrost liczby wyszukiwań względem 2024 roku – od karaibskich wysp, przez niedoceniane hiszpańskie miasta, aż po polską metropolię, która zaskoczyła swoją wysoką pozycją. Z tego zestawienia można się dowiedzieć, które miejsca najmocniej rozbudzały podróżniczą wyobraźnię. Najczęściej wyszukiwane kierunki 2025 roku Na szczycie tegorocznego zestawienia znalazły się trzy zupełnie różne miejsca, które łączy spektakularny wzrost zainteresowania w wyszukiwarce Google. Pierwsze miejsce zajęło hiszpańskie Bilbao, czyli miasto, które jeszcze do niedawna pozostawało w cieniu bardziej oczywistych kierunków Półwyspu Iberyjskiego. W 2025 roku jego popularność eksplodowała, głównie za sprawą połączenia sztuki, architektury i sportu. Podróżni masowo wyszukiwali bilety i noclegi nie tylko z powodu Muzeum Guggenheima czy cenionego Museo de Bellas Artes, lecz także dzięki wydarzeniom piłkarskim. To właśnie finał Ligi Europy UEFA, rozegrany w maju pomiędzy Tottenhamem a Manchesterem United, sprawił, że liczba zapytań dotyczących Bilbao dynamicznie wzrosła. Drugą pozycję zdobył Barbados – karaibska wyspa, która w ostatnich miesiącach przyciągała uwagę nie tylko pięknymi plażami, ale także dynamicznym rozwojem infrastruktury luksusowej. Nowe połączenia lotnicze oraz zapowiedzi ekskluzywnych otwarć hotelowych przełożyły się na gwałtowny wzrost wyszukiwań, zwłaszcza wśród osób planujących urlopy premium i zimowe wypady do ciepłych krajów. Eksperci wskazują, że to właśnie branża hotelarska, w połączeniu z rosnącą dostępnością lotów transatlantyckich, wywindowała Barbados na drugie miejsce globalnego rankingu. Na trzecim miejscu uplasował się natomiast Dubaj, który od lat nie traci impetu jako światowa stolica słońca, rozrywki i nowoczesnej architektury. W 2025 roku zainteresowanie tym kierunkiem nadal rosło, podsycane kolejnymi otwarciami luksusowych hoteli, rekordowymi inwestycjami turystycznymi oraz niezmienną popularnością plaż emiratu. Dubaj pozostaje jednym z najbardziej wyszukiwanych miejsc na świecie, a tegoroczny ranking tylko potwierdza jego dominację w segmencie destynacji całorocznych. Gdzie szukaliśmy wakacji w 2025 roku? Na pozostałych miejscach znalazły się równie ciekawe kierunki. Wysoko uplasował się m.in. Santander, czyli północnohiszpańskie miasto, które w rekordowym dla Hiszpanii roku turystycznym przyciągnęło uwagę podróżnych łagodniejszym klimatem, długimi plażami i niższymi cenami niż w najbardziej zatłoczonych kurortach. Tuż za nim znalazła się Ibiza, która (mimo sygnałów o spadku liczby turystów) odnotowała stały wzrost wyszukiwań. Nowe otwarcia hoteli i niegasnąca renoma jednej z najbardziej ikonicznych wysp Europy przyczyniły się do większego zainteresowania zarówno jej nocnym życiem, jak i spokojniejszą północą. Na szóstej pozycji uplasował się Kraków, jedyne polskie miasto w zestawieniu. Dane z raportu Kayak pokazują rekordowe zainteresowanie turystów, zwłaszcza tych poszukujących tańszych, a jednocześnie bogatych kulturowo destynacji. Niższe ceny hoteli i lotów oraz atrakcyjność historycznego centrum sprawiły, że Kraków stał się jedną z najczęściej wpisywanych lokalizacji w Google. Kolejne miejsce zajęła Malaga, której popularność rośnie niemal z miesiąca na miesiąc. Dzięki łagodnym zimom i bardzo wczesnej wiośnie miasto stało się naturalnym wyborem dla osób z północy Europy chcących przedłużyć lato, co przełożyło się na znaczący wzrost ruchu już w pierwszym kwartale roku. Ósma pozycja przypadła Reykjavikowi, który idealnie wpisuje się w modę na tzw. coolcation. Rozbudowana siatka połączeń oraz rosnące zainteresowanie podróżami nastawionymi na naturę i ciszę sprawiły, że liczba wyszukiwań lotów na Islandię gwałtownie wzrosła. Za nim uplasowała się Bazylea, która poza słynnymi targami Art Basel dodatkowo przyciągnęła uwagę dzięki finałowi UEFA Women’s Euro 2025. Zestawienie zamknął natomiast Düsseldorf – mniej oczywisty, ale coraz chętniej wybierany kierunek. Jego kompaktowy układ, możliwość poznawania miasta pieszo i połączenie luksusowych zakupów z atmosferą tradycyjnej starówki sprawiły, że wielu turystów zaczęło rozważać go jako alternatywę dla bardziej zatłoczonych niemieckich metropolii. Źródła: Google, Condé Nast Traveler Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Nowe największe miasto świata. Dżakarta prześcignęła Tokio, a wszystko przez to, że policzono… slumsy
Dżakarta stała się właśnie najludniejszym miastem świata. Chociaż megamiasto rozrasta się w ultraszybkim tempie, to tym razem nie chodzi o nagły napływ populacji: po zmianie metodologii liczenia przez ONZ okazało się, że… mieszka w niej więcej osób niż w Polsce
Według raportu ONZ „World Urban Organization Prospects 2025” obecna populacja Dżakarty wynosi 41,9 mln osób i czyni ją to największym miastem na świecie. Przyczyną gwałtownej zmiany pozycji miasta w rankingu – wcześniej zajmowało ono „zaledwie” 30. lokatę – jest bardziej uniwersalna metodologia. Co mówi to o rozwoju megamiast i naszej przyszłości? Największe miasta świata według ONZ Pierwsze miejsce Dżakarty to nie wynik gwałtownego wzrostu liczby ludności, lecz z fundamentalnej zmiany metodologii ONZ. Nowa klasyfikacja w większym stopniu uwzględnia realny zasięg urbanistyczny, w tym także dzielnice nieformalne – np. slumsy czy obozowiska – które wcześniej były pomijane. To przełomowy moment w globalnych rankingach urbanistycznych – dotychczasowy lider, Tokio, spadł na trzecie miejsce z populacją 33 milionów. ONZ zdecydowało się na ujednolicenie kryteriów demograficznych i geograficznych, aby lepiej odzwierciedlić rzeczywisty poziom urbanizacji. Według Patricka Gerlanda z działu szacunków populacyjnych ONZ, wcześniejsze raporty opierały się na rozbieżnych definicjach stosowanych przez poszczególne państwa, co faworyzowało Tokio. Nowe podejście eliminuje te różnice, dostarczając bardziej porównywalnych danych. Slumsy zmieniają ranking W przypadku Dżakarty slumsy są integralną – chociaż niepokojącą – częścią miejskiego krajobrazu zamieszkiwaną przez miliony ludzi. Ich włączenie do statystyk sprawiło ,że populacja miasta wzrosła do niemal 42 mln osób. To więcej niż w całej Polsce, w której – według danych GUS – mieszka obecnie 37,49 mln ludzi. Ta decyzja zmieniła układ sił w globalnym rankingu megamiast i sposób, w jaki patrzymy na populację poszczególnych krajów. Dżakarta wyprzedziła Dhakę (37 mln) i Tokio (33 mln). W pierwszej dziesiątce pozostają wciąż New Delhi, Szanghaj, Guangzhou czy Manila, ale to indonezyjska stolica jest teraz symbolem największego wyzwania urbanistycznego XXI wieku. Dżakarta: miasto skrajności Dżakarta to miasto ogromnych kontrastów. W jednym kwartale błyszczą nowoczesne wieżowce i luksusowe apartamentowce, a tuż obok znajdują się gęsto zaludnione slumsy. Według raportu ONZ, gęstość zaludnienia w Dżakarcie osiąga 22 000 osób na kilometr kwadratowy – jest jedna z najwyższych na świecie. W Warszawie wynosi ona 3600 osób. Taki układ urbanistyczny rodzi ogromne wyzwania społeczne. Mieszkańcy nieformalnych osiedli często nie mają dostępu do podstawowych usług – wody pitnej, kanalizacji czy opieki zdrowotnej. Miasto zmaga się też z brakiem dostępnych mieszkań – ceny nieruchomości w centrum są nieosiągalne dla większości obywateli. Przeludnienie i zmiany klimatu Główną przyczyną przeludnienia miasta jest intensywny napływ ludności z obszarów wiejskich. Skutki tego naporu są widoczne na każdym kroku. Zanieczyszczenie powietrza osiąga alarmujące poziomy – zwłaszcza w centrum. W mieście brakuje zieleni. Zgodnie z monitoringiem HUGSI – Husqvarna Urban Green Space Insights – tylko 18% powierzchni Dżakarty stanowią tereny zielone, z czego jedynie 14% to obszary zadrzewione. Dla porównania, Światowa Organizacja Zdrowia rekomenduje, aby minimum 25% powierzchni miast stanowiła zieleń. Miasto jest też jednym z najbardziej narażonych na skutki zmian klimatu. Powodzie w nadbrzeżnych dzielnicach są coraz częstsze, a zapadanie się gruntu w wyniku nadmiernego zużycia wód gruntowych to realne zagrożenie dla ludzi. Część mieszkańców żyje w pływających domach – to konieczność, a nie wybór. Czy nowa stolica Indonezji rozwiąże problemy? W obliczu wyzwań urbanistycznych rząd Indonezji podjął decyzję o przeniesieniu stolicy administracyjnej do nowo budowanego miasta Nusantara na wyspie Borneo. Projekt ten zakłada stworzenie „inteligentnego miasta w lesie” z dużą ilośćią zieleni, zrównoważonymi źródłami energii i nowoczesnym systemem transportu. Nusantara ma odciążyć Dżakartę i stać się wzorem zrównoważonego rozwoju. Krytycy zwracają jednak uwagę, że projekt może mieć charakter propagandowy i służyć głównie poprawie wizerunku władz Indonezji. Pojawiają się również obawy o wpływ inwestycji na lokalne środowisko naturalne oraz społeczności zamieszkujące Borneo. Dżakarta znalazła się w punkcie krytycznym. Choć liczba 42 milionów mieszkańców robi wrażenie, jest też symbolem alarmującego tempa urbanizacji, które – jeśli nie będzie odpowiednio zarządzane – może doprowadzić do poważnego kryzysu społeczno-ekologicznego. Źródło: The Guardian, ONZ, PolymarketIntel Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Stolica najbiedniejszego kraju Europy to wyjątkowa mieszanka bałkańskiego szaleństwa i postsowieckiego porządku
Fantastyczne parki, gorąca plăcintă z serem i jedne z najlepszych win w Europie. Kiszyniów, stolica Mołdawii, to miasto z pogranicza kultur rumuńskiej i słowiańskiej.
Spis treści: Spacerem po Kiszyniowie Parki, jeziora i kawa po turecku Kuchnia pachnąca bryndzą Mołdawski Wersal Kiszyniów – informacje praktyczne Wysiadam w samym centrum Kiszyniowa i od razu uderza mnie żar sierpniowego powietrza. – Dziękuję, że zdecydowałeś się przyjechać do mojego kraju – woła jeszcze do mnie kierowca taksówki i odjeżdża. Ulica paruje upałem, asfalt pachnie kurzem i benzyną. Patrzę w górę: z jednej strony złota kopuła cerkwi, dalej obdrapany blok, jeszcze dalej kamienica z eleganckim gzymsem. A ja już wiem, że to miasto z pogranicza kultur rumuńskiej i słowiańskiej wciągnie mnie swoją wyjątkową mieszanką bałkańskiego szaleństwa i postsowieckiego porządku. Spacerem po Kiszyniowie W parku Katedralnym słońce rzuca jasne plamy na ławki i ścieżki. Jestem w samym sercu miasta. Neoklasycystyczna Catedrala Mitropolitană wznosi się nad placem. Świątynia powstała w latach 1830–1836 według projektu Abrahama Mielnikowa, na zlecenie księcia Michaiła Woroncowa, ówczesnego gubernatora tych ziem. Budowla z kamienia i cegły opiera się na planie krzyża greckiego, otoczona czterema portykami z sześcioma kolumnami doryckimi każda tworzy symetryczną i monumentalną bryłę. Od przechodzącego popa dowiaduje się, że charakterystyczna kopuła katedry i mosiężny krzyż to cechy nadane dopiero podczas renowacji zakończonej w 1997 r., po zniszczeniach czasów sowieckich i odbudowie dzwonnicy. Obok katedry – łuk triumfalny. Choć nie tak monumentalny i imponujący jak łuki w Paryżu czy w Bukareszcie, Arcul de Triumf jest dziś jednym z symboli Kiszyniowa. Wzniesiony w 1840 r. miał rzekomo upamiętnić rosyjskie zwycięstwo nad Turkami. W rzeczywistości wokół budowli narosło wiele legend i dziś nikt tak naprawdę nie wie, o czym miałaby przypominać ta niewielka budowla z białego kamienia. Parki, jeziora i kawa po turecku Mołdawianie mają do siebie sporo zdrowego dystansu. W jednej z lokalnych broszur przeczytałem, że „Kiszyniów to miasto tak nieciekawe, że aż interesujące”. W zasadzie trudno się nie zgodzić. W całej prostocie, w tym niepozornym rytmie mieści się opowieść o małej stolicy niewielkiego państwa, która dynamicznie się zmienia i próbuje udowodnić, że ma turystom do zaoferowania coś innego niż pozostałe miasta w regionie. Mołdawianie ciężko pracują, aby pozbyć się łatki jednego z najbiedniejszych krajów w Europie, czego trudno nie dostrzec: w odnowionej elewacji katedry, w uporządkowanych parkach, w dbałości o najważniejsze zabytki. Prosto z placu Katedralnego idę do jednej z najpopularniejszych restauracji w mieście. W Fuior (Strada Pushkin 30) chwalą się tradycyjną kuchnią mołdawską w nowoczesnym wydaniu. Wybieram zeamă de găină – zupę, która według dziennikarzy serwisu TasteAtlas znalazła się wśród dziesięciu najlepszych na świecie. Rozumiem dlaczego! Wyraźny aromat domowego rosołu unosi się nad misą; domowej roboty cienkie kluseczki pływają w przejrzystym, lekko kwaskowatym bulionie; papryka nadaje zupie ostrość, a listki lubczyku grają łagodnie na języku. Posilony mogę wrócić ku szerokim alejom mołdawskiej stolicy. Kiszyniów naprawdę żyje zielenią: ponad 23 jeziora i liczne rozległe parki czynią go jednym z najbardziej kwitnących miast w Europie Wschodniej. Weźmy choćby ponad 200-letni park Stefana Wielkiego (Grădina Publică „Ștefan cel Mare”) nazwany tak ku pamięci jednego z najwybitniejszych hospodarów Mołdawii. Stefan był twórcą silnego państwa, zasłynął m.in. z przyjaźni z Władem Palownikiem, zwanym też Drakulą, oraz ze zwycięstwa nad dużo silniejszą polską armią pod dowództwem króla Jana Olbrachta. Tuż obok parku Stefana stoi jeden z najpiękniejszych budynków XX-wiecznego modernizmu w tej części Europy. Niszczejący już niestety i opuszczony gmach dawnej restauracji Noroc, która w latach 60. XX w. była uznawana za jedną z najmodniejszych w całym Związku Radzieckim. Z fasady budynku przebijają się kształty guguţy, czyli tradycyjnej mołdawskiej futrzanej czapki pasterskiej. Kawałek dalej rozpoczyna się obszar dzielnicy rządowej z dwoma monumentalnymi budynkami. Z jednej strony ulicy ogromny Parlament, po drugiej – Pałac Prezydenta – absurdalnie wysoki jak na skalę państwa o liczbie ludności zbliżonej do Warszawy. Tuż obok zaczyna się ulica Stefana Wielkiego – główna arteria miasta. W szpalerze drzew i kamienic mnóstwo kawiarni przyciąga przechodniów zimną lemoniadą i aromatem espresso. Kawa – dobra, mocna, a ceny jak w Polsce sprzed pandemii. Zatrzymuję się w kawiarni Coffeemaker (31 August 1989 Strada 105). Przyciemnione wnętrze, drewniane stoliki, zapach świeżo mielonej arabiki. I ta ceremonia – kawa parzona po turecku w rozgrzanym piasku pieni się aromatycznie. Kuchnia pachnąca bryndzą Kawa na sposób mołdawski podkręciła mój apetyt. Zachęcony przez przewodniczkę Irinę szybko znajduję jedną z restauracji z lokalnej sieci La Plăcinte. Drewniane stoły, kolorowe obrusy, zapach pieczonego ciasta i ziół unoszący się w powietrzu – wszystko mi mówi, że trafiłem do właściwego miejsca, aby lepiej poznać kuchnię mołdawską. Na stole lądują plăcintă – chrupiące złociste placki nadziewane bryndzą (brânză), miękką i słonawą owczą serwatką, która w mołdawskiej kuchni jest tym, czym oliwa dla Greków: składnikiem codziennym i na swój sposób uświęconym. Do tego dostaję coltunași – malutkie pierożki z serem i ziemniakami polane śmietaną i posypane koperkiem. Prawie jak nasze ruskie! Na stole pojawia się także barszcz o barwie głębokiej czerwieni, pachnący koprem i czosnkiem – co dopełnia mi smak Ukrainy, tak obecny w mołdawskich tradycjach kulinarnych. Nie ukrywam, że robi na mnie wrażenie, jak mały kraj na bezdrożach Europy był w stanie stworzyć tak unikatową kuchnię. – A wiesz, skąd w ogóle pochodzi nazwa naszego kraju? – pyta mnie Irina, podczas gdy ja zajadam się kolejnym kawałkiem aromatycznej plăcinty. – Otóż legenda mówi o księciu Dragoșu, który podczas polowania gonił żubra przez góry i lasy, aż pies myśliwski imieniem Molda padł wyczerpany nad rzeką. To miejsce nazwano na jego cześć – Moldova – i tak narodziła się nazwa całej krainy. Myślę, że w tej historii jest coś, co dużo o nas mówi: wierność i ofiara psa stają się metaforą losu tego kraju, który wiele razy oddawał swoje siły większym od siebie, a jednak przetrwał za sprawą swojej kultury i kuchni. Mołdawski Wersal Z Kiszyniowa do Castel Mimi jest zaledwie 20 minut jazdy samochodem, a mimo to, kiedy się zbliżam, mam wrażenie, że przeniosłem się do zupełnie innego świata. Przede mną pałac bardziej śródziemnomorski niż mołdawski. Jasny piaskowiec lśni w słońcu, fasada zdobiona symetrycznymi arkadami przypomina mi francuskie châteaux znad Loary. Castel Mimi od zawsze był związany z winem. Winiarnia założona w 1893 r. przez Constantina Mimiego – jednego z najważniejszych winiarzy w historii Mołdawii, szkolonego we Francji – lśni po renowacji, którą w 2017 r. przeprowadził włoski architekt Arnoldo Tronti. Dziś to również elegancki hotel, restauracja i piwnice, w których dojrzewa wino w milionie butelek rocznie. Cała okoliczna wieś Buobaca, z której pochodzi rodzina Trofim, właściciele tego miejsca, żyje w rytmie Mimi. Adrian Trofim, gospodarz i dusza Castel Mimi, oprowadza mnie po swojej winiarni. – Moje ulubione wino to następne wino – mówi z uśmiechem, patrząc na rzędy beczek i nawiązując do niekończących się eksperymentów w poszukiwaniu idealnego trunku. Zatrzymujemy się na specjalnym Governor Wine Tasting w tutejszej restauracji – trzygodzinnym rytuale, który łączy wino z mołdawskim jedzeniem. Na stole oczywiście pojawia się plăcintă według przepisu ciotki Adriana, a w kieliszkach chłodne chardonnay i riesling. Adrian opowiada mi o kraju, w którym jest aż 270 winiarni, i o tym, że Mołdawia została uznana za drugi – zaraz po Portugalii – najlepszy kierunek enoturystyki na świecie. Opowiada o historii Mimi – wspomina o winie z 1727 r., o oliwach z płatków róży sprzedawanych za 100 tys. euro za butelkę i o tym, że Castel Mimi ma ambicję być jedną z najbardziej zrównoważonych winiarni w regionie. Jeszcze w tym roku na odwiedzających to miejsce będą czekały kąpiele w winie, a już teraz w hotelu działa basen, z którego rozciąga się widok na rzędy winorośli. Pięć razy do roku z Kiszyniowa do Mimi kursuje specjalny pociąg, który dowozi gości na festiwale wina. Siedzimy na tarasie mołdawskiego Wersalu z kieliszkami do połowy pełnymi mołdawskiego białego wina. Adrian opowiada o śniadaniach w hotelu, o rodzinnej pracy i o tym, że wszystko, co tutaj powstaje, ma być zakorzenione w tej okolicy. Myślę sobie, że Castel Mimi jest nie tylko winiarnią – to symbol: opowieść o kraju, który wychodzi z zapomnienia i buduje własny, dumny mit oparty wokół dawnych winnych tradycji tych ziem. A kiedy wino kończy się w kieliszku, wiem, że czeka mnie następne. Kiszyniów – informacje praktyczne Dojazd Do Kiszyniowa można dolecieć bezpośrednio z Warszawy i Katowic liniami LOT lub Wizz Air (ok. 2 godz., od 200 zł w obie strony). Dojazd do miasta: taksówką (ok. 150–200 lei, czyli 35–45 zł), autobusem 30 (3 leje) lub marszrutką (4 leje). Wiza i waluta Dla obywateli polskich nie ma obowiązku wizowego. Wymagane jest posiadanie 30 dol. na każdy dzień pobytu, nie mniej jednak niż 150 dol. Walutą jest lej Mołdawii; ok. 4,5 MDL = 1 PLN. Transport Trolejbusy i marszrutki kursują po całym mieście, bilety: 6–8 lei. Nocleg Richmond Hotel (ul. Columna 88) – nowoczesny hotel w sercu Kiszyniowa. Od 75–90 euro za noc ze śniadaniem. City Park Hotel (od 90 euro). W hotelu świetna restauracja New York. Jedzenie Sieć restauracji Andy’s Food Market. W mieście jest ich kilkanaście. Serwują pizzę, a także tradycyjne dania mołdawskie. Niektóre z lokali czynne są całą dobę. La Plăcinte – popularna sieć restauracji z kuchnią mołdawską. Specjalność: plăcintă z bryndzą, colțunași i barszcz. Warto wpaść na kawę i ciastko do jednej z dwóch kawiarni Bonjour. Jedna z nich mieści się w Parku Centralnym im. Stefana Wielkiego, druga – w Parku Katedralnym. Warto wiedzieć Free Tour Chișinău – bezpłatne spacery po mieście organizowane przez lokalnych przewodników. Zapisy na Facebooku i Instagramie. Będąc w Kiszyniowie warto wybrać się do Cricovej. To ogromny (ok. 120 km labiryntów) kompleks piwnic winnych, gdzie przechowywane są miliony butelek. Godzinna wycieczka z degustacją to koszt od 400 MDL. Źródło: archiwum NG Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Trzy mniej znane polskie miasta na weekend. Które wybierasz?
Nie tylko stolice województw są warte uwagi, gdy planujemy weekendowy city break. Chełmno, Bolesławiec, Sanok – każde z tych miast przyciąga unikatowym klimatem.
Spis treści: Chełmno – średniowiecze i miłość Bolesławiec – ceramika i architektura Sanok – Beksiński i folklor Gdzie by tu wyskoczyć na weekend? Jeśli stawiacie sobie takie pytanie, mamy dla was trzy podpowiedzi. Chełmno – średniowiecze i miłość Chełmno zachowało niemal nienaruszony średniowieczny układ miasta. Centralnym punktem jest Rynek z renesansowym ratuszem. To miasto jest pełnym historii obrazem gotyckiego świata. Mający niemal 3 km długości mur obronny otacza centralną część Chełmna, budząc skojarzenia z francuskim Carcassonne, ale przede wszystkim przypomina, jaką rangą cieszyła się niegdyś ta miejscowość. Setki lat temu Chełmno było miastem stołecznym całej prowincji, w zamyśle mając stać się centrum całego państwa krzyżackiego. O jego znaczeniu może świadczyć fakt, że to właśnie tu powstało tzw. prawo chełmińskie, zbiór reguł nakreślony w 1233 r. przez mistrzów Hermanna von Salza i Hermanna Balka, które stały się wzorem cywilizacyjnym lokacji miejskich w całym państwie krzyżackim. Do XVIII w. model oparty na chełmińskich prawach objął 230 miast, w tym m.in. Warszawę, Płock czy Włocławek. Dziś Chełmno jest uroczą miejscowością, o której można powiedzieć wiele, ale nie to, że jest duża. Mieszka tu zaledwie 20 tys. ludzi. Kameralność stała się jednak jednym z atutów miejscowości – położona z dala od zgiełku skłania do powolnego zwiedzania i sprzyja chwilom odpoczynku. Gotyckie zabytki i średniowieczne uliczki zostały zestawione z pieczołowicie odnowionym placem przed ratuszem i drobnymi rozwiązaniami, które upiększają pobyt: rozrzuconymi tu i ówdzie ławeczkami, pełnymi zieleni, uporządkowanymi parkami, dobrze oznaczonymi trasami spacerowymi. Moment większego przebudzenia Chełmno przeżywa w pierwszej połowie lutego, gdy jego uliczki zmieniają się w arenę miłosnego spektaklu. Od kilkunastu lat Chełmno hucznie celebruje walentynki. W kościele farnym w srebrnej puszce kryje się bowiem kawałek czaszki św. Walentego. W jaki sposób relikwia trafiła do miasta, do końca nie wiadomo, jej obecność – niegdyś skłaniająca do pielgrzymek i modlitw – dziś przyciąga ludzi spragnionych ciepłych uczuć, wizerunku ogromnego serca układanego z setek lampek na ratuszowym placu oraz bułek posypanych lubczykiem, sprzedawanych w piekarniach. Jeżeli nie co innego, to właśnie one potrafią obudzić miłość do Chełmna. Bolesławiec – ceramika i architektura To stąd pochodzi najbardziej znana polska ceramika. Biało-niebieski wzór rozsławił Bolesławiec na cały świat. Po zdobione filiżanki, talerze czy maselniczki przyjeżdżają do tego dolnośląskiego miasta nawet Amerykanie czy Australijczycy. Ceramika bolesławiecka wytwarzana jest od wieków z naturalnych glin kamionkowych, których pokłady znajdują się w okolicach Bolesławca, w dorzeczu Bobru i Kwisy. Pierwsze naczynia ceramiczne powstawały w mieście już w średniowieczu, jednak charakterystyczne wzory i kolorystyka ukształtowały się dużo później – w drugiej połowie XIX w. To wtedy zaczęto wypalać naczynia z białej glinki i ozdabiać je ręcznie metodą stempelkową, korzystając z najłatwiej dostępnego wówczas barwnika, czyli granatowo-kobaltowego. Obecnie działa tutaj ponad 30 zakładów, w których powstają ręcznie malowane naczynia w bolesławieckim stylu. I choć sześć lat temu wygasła ochrona znaku towarowego – znakiem ceramiki bolesławieckiej mogą być więc oznaczone produkty wytworzone w zasadzie w dowolnym miejscu – kupujący nadal najbardziej cenią produkty pochodzące z tego miasta. Swój udział mają w tym na pewno zakłady i muzea pozwalające się przyjrzeć, jak powstaje ceramika. Pośród tych placówek prym wiedzie Żywe Muzeum Ceramiki w Bolesławcu organizujące warsztaty, podczas których można spróbować własnych sił w kształtowaniu ceramicznych naczyń na kole garncarskim lub w ich późniejszym zdobieniu. Do Bolesławca warto jednak przyjechać nie tylko dla granatowo-kobaltowych naczyń. Rynek, otoczony rzędami pomalowanych w różne kolory kamienic, uchodzi za jeden z najpiękniejszych na Dolnym Śląsku. Miłośnicy architektury nie mogą pominąć kamiennego wiaduktu nad rzeką Bóbr – mający 490 m most, przypominający rzymski akwedukt, jest jednym z najdłuższych przepraw kolejowych w Europie. Przyjemnym spacerem będzie też wędrówka po dawnej dzielnicy południowej, pełnej klasycystycznych i neorenesansowych willi należących niegdyś do zamożnych mieszkańców Bolesławca. Sanok – Beksiński i folklor Siadasz wygodnie w fotelu, zakładasz na głowę specjalistyczne gogle i przenosisz się w trójwymiarowy świat. Twoja trasa wiedzie przez scenerię jednego z obrazów Zdzisława Beksińskiego. Gigantyczne formacje, niepokojące postacie, przyciągające uwagę detale – obracasz głowę, zadzierasz ją wysoko i wędrujesz oniemiały przed siebie. Wejście do obrazu sławnego artysty jest tylko jedną z atrakcji wystawy poświęconej Beksińskiemu w Muzeum Narodowym w Sanoku. Zanim dołączysz do seansu 3D, poznaj tajniki największej na świecie, liczącej ponad sześćset prac, wystawy artysty (przed siedzibą muzeum możesz też obejrzeć auto, którym jeździł). Twórcy ekspozycji przygotowali także dokładną replikę warszawskiego mieszkania i pracowni Beksińskiego oraz zebrali sporo przedmiotów osobistych. Skąd zainteresowanie Sanoka Beksińskim? Artysta tu się urodził (1929 r.) i pracował, dopiero w 1977 r. przeniósł się do Warszawy. Wiele jego prac, szczególnie tych wczesnych, jest więc nierozerwalnie związanych z podkarpackim miastem. Leżący w zakolu rzeki Sanok ma jednak dużo więcej atutów – odrestaurowaną starówkę i rynek, cerkiew czy wytyczone wzdłuż Sanu trasy spacerowe. Jednym z najważniejszych miejsc pozostaje jednak skansen należący do Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku. Na jego zwiedzanie dobrze jest przeznaczyć minimum 3 godz. Na powierzchni blisko 38 ha odtworzono niemal całe wioski zamieszkane przez grupy etnograficzne obszaru Pogórza oraz wschodniej części polskich Karpat. Do obejrzenia jest ponad 120 obiektów pochodzących z okresu od XVII do XX w. – m.in. wiejskie chałupy, budynki gospodarcze, pomieszczenia dla zwierząt, drewniane kościoły, cerkwie, młyn. Nie zabrakło nawet szlacheckiego dworku. Na terenie skansenu zorganizowano też wystawę ponad dwustu ikon. Najstarsza datowana jest na XV i XVI w. Ekspozycję ułożono chronologicznie, dzięki czemu można prześledzić zmiany stylistyczne karpackiej ikony na przestrzeni wieków.
Wszyscy kojarzą ją z procesami zbrodniarzy z czasów II wojny światowej. Ale Norymberga to idealne miejsce na city break
Muzeum procesów norymberskich przyciąga tysiące odwiedzających. To ważne i poruszające miejsce, ale w Norymberdze historia nie kończy się na sali sądowej. To niemieckie miasto urzeka piękną architekturą i historią siegającą setki lat wstecz. Tutaj zobaczycie najstarszy globus świata i odwiedzicie domostwo twórcy logotypu – Albrechta Dürera.
W tym artykule: Kaiserburg w Norymberdze Norymberga – centrum Europy Najstarszy globus świata Twórca logotypu Dziedzictwo III Rzeszy Procesy norymberskie Norymberskie zagadki Informacje praktyczne Widzę światełko w tunelu. Dosłownie. Zbliża się do mnie. Powoli jasność staje się coraz bardziej intensywna. Jedno światełko okazuje się tak naprawdę czterema jasnymi punktami. W końcu dostrzegam źródło. To cztery świece przytwierdzone do płyty. Wpatruję się do wnętrza bardzo głębokiej studni. Ma pięćdziesiąt metrów głębokości. Wykuto ją zapewne już w XIII wieku. Kaiserburg w Norymberdze Jestem na zamku w Norymberdze w niemieckiej Bawarii. To drugie największe miasto tego landu zamieszkuje pół miliona osób. Wykucie studni, w której czeluści spoglądam, trwało być może nawet 10 lat. Nie było to zadanie arcytrudne, bo zamek położony jest na miękkiej, piaskowcowej skale. Wystarczy nieco mocniej skrobnąć paznokciami po kamieniu otaczającym źródło, by wykruszyć z niej ziarenka tworzące tę skałę. Przez setki lat studnia ulegała zanieczyszczeniom, mimo że znajduje się w silnie ufortyfikowanym budynku. W 2012 roku w czasie akcji czyszczenia wyciągnięto z niej m.in. niewielkiego plastikowego dinozaura, okulary, figurkę kobiety, kości czy widelec. Przedmioty są eksponowane w gablocie obok studni. Twierdzę wzniósł w tym miejscu Henryk III Salicki, który w 1046 roku został cesarzem Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Wokół zamku powstała osada. W 1219 roku miasto otrzymało pierwsze prawa miejskie. Norymberga była świetnie usytuowanym miastem od okresu średniowiecza do renesansu. Znajdowała się na szlaku handlowym wiodącym do północnej Europy, ale trafiali tu kupcy z innych rejonów. Na zakupach można było trafić na niezwykłe produkty z całego świata, na przykład kość słoniową. Norymberga – centrum Europy W XV wieku sam papież Pius II miał stwierdzić, że nawet królowie Szkocji nie mieszkają tak komfortowo, jak zwykli obywatele Norymbergi. W XVI wieku określana była nawet terminem „Quasi Centrum Europae”, czyli „mniej więcej środkiem Europy”. To w tym czasie miasto zainwestowało w nowy system umocnień tuż przy zamku. Potężne bastiony można dzisiaj odwiedzać od środka z przewodnikiem. Warto jednak ubrać się ciepło i wybrać trekkingowe obuwie, bo jest w nich chłodno, bardzo mokro i bywa chwilami dość ciasno. Do początku XVIII wieku Norymberga rozwijała się bardzo dynamicznie. Chociaż XIX wiek wcale nie był do końca nieudany – w 1835 otwarto tam pierwsze połączenie kolejowe z pobliskim Fürth. Ale wcześniej miasto odgrywało wiodącą rolę w dziedzinie obróbki metalu. Pracowali tam najwybitniejsi złotnicy i rzeźbiarze Europy. W Norymberdze przez jakiś czas działał na przykład słynny niemiecki artysta Wit Stwosz, który spędził w Polsce około 20 lat i stworzył ołtarz w Kościele Mariackim w Krakowie. Najstarszy globus świata To z tego miasta pochodzi najstarszy zachowany do naszych czasów globus. Obecnie można go podziwiać w Germańskim Muzeum Narodowym w Norymberdze. Ten wyjątkowy globus pokryty jest setkami piktogramów i nazw miejscowości, krótkimi opisami, wizerunkami władców, herbami, postaciami mitycznych istot oraz egzotycznych zwierząt. To kompendium wiedzy geograficznej i historycznej okresu schyłku średniowiecza. Ma około 530 lat. Wykonał go Martin Beheim. Przedmiot ten stał się częścią światowego dziedzictwa dokumentacyjnego UNESCO. Naprawdę robi wrażenie, mimo że nie ma nim jeszcze Ameryki. Warto przyjrzeć się za to w jaki sposób przedstawiono obszary Polski. Twórca logotypu „Volkswagen, Adidas, Puma, Mercedes, Lufthansa – oto słynne niemieckie marki, mające swoje znaki firmowe – logo, takie jak splecione ze sobą litery V i W w przypadku Volkswagena, trzy szerokie paski Adidasa czy trójramienna gwiazda Mercedesa. Samo logo jest zresztą wynalazkiem niemieckim: logotyp był wieloliterowym znakiem i zarazem metodą, jakiej używali drukarze, by przyozdobić stronicę i ułatwić lub przyspieszyć ręczne składanie książki” – pisze Neil MacGregor w książce „Niemcy. Zbiorowa pamięć narodu”. Tuż pod norymberską twierdzą i obok północno-zachodnich umocnień pochodzących z XVI wieku stoi po dziś dzień niezwykły dom, do którego udaję się po zwiedzeniu zamku. Należał właśnie do wynalazcy logotypu. Albrecht Dürer (1471–1528) sygnował swoje obrazy i fotografie inicjałami: wysmukłą i jednocześnie spłaszczoną u góry literą A i literą D pomiędzy nóżkami pierwszej litery imienia. Dürer to artysta znany każdemu Niemcowi. Jako pierwszy sprzedawał swoje dzieła w całej Europie. Wśród najbardziej znanych są drzeworyty „Nosorożec” czy „Czterej jeźdźcy Apokalipsy”. Jak zauważa MacGregor, ryciny Dürera były pierwszymi w Europie wielkimi dziełami sztuki, produkowanymi na masową skalę dzięki wykorzystaniu maszyny drukarskiej. Jego dzieła były kopiowane i fałszowane już w jego czasach. Tak je ceniono. Norymberga została bardzo zniszczona na skutek bombardowań aliantów w czasie II wojny światowej. Siatka ulic i stylistyka domostw nadal nawiązuje do układu miasta sprzed stuleci. Poza tym stosunkowo nieźle zachowały się gotyckie kościoły. Dom Dürera ucierpiał, ale przetrwał. Mieści się w nim muzeum, ale znajdują się w nim zasadzie tylko kopie jego dzieł. Oryginały rozsiane są po całych Niemczech. Jego dzieła można podziwiać w Polsce, na przykład w Muzeum Okręgowym w Toruniu. Jest też inny ciekawy polski wątek. Brat Albrechta, Hans Dürer był malarzem na dworze króla Zygmunta Starego. Stworzył polichromie na Wawelu. Dziedzictwo III Rzeszy Objętość gruzów, które wywieziono po zakończeniu wojny z centrum Norymbergi robi wrażenie. To zdecydowanie więcej niż kubatura piramidy Cheopsa w Gizie, o czym dowiemy się z dwóch sugestywnych modeli piramidek wykonanych w skali, które prezentowane są w podziemiach pod zamkiem. Nazistowska przeszłość Norymbergi nie pozwala o sobie zapomnieć. W 1935 roku to tutaj uchwalono ustawę, na mocy której odebrano ludności żydowskiej wszelkie prawa obywatelskie. Hitlerowcy uczynili Norymbergę miejscem swoich zjazdów. Spotkania partii NSDAP odbywały się w południowo-zachodniej części Norymbergi, w rejonie określanym jako Reichsparteitagsgelände. Jednym z elementów architektonicznych jest trybuna powstała w latach 193–1938 na wzór ołtarza pergamońskiego. Znana była z występów Hitlera, które starannie filmowano i inscenizowano na potrzeby produkcji propagandowych. W dużej części zachowała się do dziś. W 1973 roku wpisano ją na listę zabytków, a w 2013 roku rozpoczęto proces konserwacji. Ma być zachowana dla przyszłych pokoleń dla celów edukacyjnych. I ku przestrodze, by czasy nazistowskie nigdy się nie powtórzyły. Gdy o poranku przechadzam się wzdłuż trybuny, wykorzystywanej dziś między innymi jako widownia do wydarzeń sportowych, dostrzegam biegaczy i osoby na spacerach z czworonogami. Część trybuny jest ogrodzona wysokim płotem. Ciągle trwają prace nad przystosowaniem tego obszaru dla ruchu turystycznego i nadania odpowiedniej oprawy narracyjnej. Gdzieniegdzie znajdują się pojedyncze plansze informacyjne w języku niemieckim i angielskim. Procesy norymberskie W pełni przemyślaną koncepcję uzyskało za to już miejsce procesów norymberskich. W ciągle działającym kompleksie sądowym wydzielono część, w której znajduje się sala rozpraw. To tu w latach 1945–1949 sądzono głównych zbrodniarzy III Rzeszy. Zwiedzający siadają w przebudowanej po latach widowni, na której zasiadali w czasie procesów dziennikarze. Do ucha mam przytkniętego audioguide’a. Gdy już chcę opuszczać pomieszczenie, nagle automatycznie zasuwają się zasłony na wielkich oknach sali sądowej. Przede mną opuszcza się wielki półprzezroczysty ekran. Trwająca kilkanaście minut prezentacja świetnie przybliża historię procesów. Jest to też multimedialny majstersztyk. Wychodzę z sali sądowe.j poruszony pokazem nawiązującym też do łamania praw człowieka dzisiaj przez Rosjan na Ukrainie. Na pomalowanej na mlecznobiały kolor ścianie klatki schodowej prowadzącej do wyjścia dostrzegam odciśniętą czarną dłoń. To oczywiście przypadek, ale skojarzenie miałem jedno: ilu w tych murach było arcyłotrów i zbrodniarzy, którzy mieli brudne, umoczone w krwi ręce. Niestety, wielu z nich ułaskawiono. Norymberskie zagadki Powracam myślami do średniowiecznej studni na zamku w Norymberdze. Źródło niesie za sobą głęboką symbolikę w wielu kulturach. Woda z niego ma mieć właściwości oczyszczające. Przeglądanie się w wodzie w studni to zaglądanie w głąb własnego „ja” i własnej duszy. Lustro wody jest jednak tak daleko, że nie jestem w stanie go dostrzec z góry. Gdy przewodnik wylewa wodę z miedzianego naczynia w dół, chluśnięcie słychać dopiero po 5 sekundach. To jedyny dowód na to, że woda się nadal tam znajduje. Skrywa się głęboko w studni, jak wiele do tej pory nieznanych tajemnic Norymbergi. Informacje praktyczne Z Polski można tutaj dotrzeć pociągiem z przesiadką w Berlinie albo samolotem, najczęściej z transferem we Frankfurcie nad Menem; Stare Miasto ma tyle atrakcji, że można śmiało spędzić tutaj kilka dni. Poza tym liczne deptaki ze sklepami kuszą swoją bogatą ofertą; To idealne miasto na długie przechadzki. Nie warto po nim przemieszczać się samochodem, w centrum ruch jest mocno ograniczony dla aut; Karta norymberska ważna 48 godzin oferuje darmowy transport publiczny i wstęp do głównych muzeów. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Dniepropietrowsk powstał z imperialnej fantazji. Jedno z największych miast Ukrainy to fascynujący kolos
Dniepropietrowsk, a właściwie Dniepr, powstawał na fundamentach imperialnej fantazji o trzeciej stolicy i sowieckiego przemysłu ciężkiego. Dziś jest jednym z najludniejszych miast Ukrainy – wielkim, nowoczesnym ośrodkiem kulturalno-naukowo-przemysłowym. Jaka jest historia miasta? Jak wyglądało kiedyś, a jak wygląda dziś? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Nazwę miasta zmieniano wielokrotnie Od imperialnej wizji, przez zamknięte miasto, do przemysłowego kolosa Architektoniczne i kulturowe skarby miasta Zlokalizowany w środkowo-wschodniej części Ukrainy Dniepr, stolica obwodu dniepropietrowskiego, jest czwartym najludniejszym miastem w kraju. Rozpościera się w obszarze środkowego biegu Dniepru, na obu brzegach rzeki. O ile sam krajobraz miasta stanowi swoistą mieszankę imperializmu, socrealizmu i nowoczesności, to poza granicami aglomeracji widok maluje szeroka, nizinna dolina rzeczna z charakterystycznymi rozlewiskami, malowniczymi łąkami i rozległymi polami uprawnymi. Nazwę miasta zmieniano wielokrotnie Na wstępie wypada rozprawić się z etymologią nazwy miasta. W XVIII wieku, dzisiejszy Dniepr był znany jako Jekaterynosław. Miasto nazwano tak na cześć jego fundatorki, carycy Katarzyny II. Na przełomie XVIII i XIX stulecia, gdy Paweł I zasiadł na carskim tronie, postanowił zerwać z nazwą nawiązującą do potęgi swojej matki. Przemianował miasto na Noworosyjsk, ale 6 lat później Aleksander I, jego brat i następca, przywrócił pierwotną nazwę. W 1918 roku działacze Ukraińskiej Republiki Ludowej zaproponowali nazwę Siczesław, którą 8 lat później zmieniono na Dniepropietrowsk. Pierwszy człon nawiązywał do Dniepru – geograficznego „kręgosłupa” miasta. Z kolei drugi – do Hryhorija Petrowskiego, ówczesnego przewodniczącego CKW USRR. 19 maja 2016 roku, na podstawie uchwalonej rok wcześniej ustawy dekomunizacyjnej, Rada Najwyższa Ukrainy wydała rozporządzenie, na mocy którego nazwa miasta kolejny raz została zmieniona. W świetle prawa, nawiązanie do komunistycznego działacza, który jest uznawany za jednego ze współwinnych Wielkiego Głodu (Hołodomoru) w latach 1932–1933, było nielegalne. Padło wówczas wiele propozycji. Niektórzy opowiadali się za powrotem do nazw historycznych, inni – za stworzeniem nowej: Siczesław (na cześć Siczy Zaporoskiej), Dniprosław czy Dniepropol. Ostatecznie Rada Najwyższa Ukrainy przegłosowała rozwiązanie najprostsze i najbardziej neutralne. Miasto otrzymało nazwę Dnipro, czyli Dniepr. Od imperialnej wizji, przez zamknięte miasto, do przemysłowego kolosa Miasto Jekaterynosław zostało założone w 1776 roku po likwidacji Siczy Zaporoskiej. Powstało na błotnistych terenach, przy ujściu rzeczki Kilcień do Samary. Ta decyzja okazała się niemałym błędem. Wśród mieszkańców szerzyły się choroby. Stało się jasne, że miasto trzeba przenieść. 22 stycznia 1784 roku, na mocy ukazu Katarzyny II, powołano drugi Jekaterynosław, tym razem na rzece Dniepr. Oficjalne założenie miasta jest datowane 9 maja 1787 roku. Właśnie wtedy caryca ułożyła pierwszy kamień przy budowie soboru Przemienienia Pańskiego. Zgodnie z wizją władczyni, nad Dnieprem miały powstać „nowe Ateny” – wspaniałe miasto z monumentalną architekturą, które mogłoby się stać trzecią po Moskwie i Petersburgu stolicą Imperium Rosyjskiego. Kres tym planom położyła śmierć Katarzyny II. Syn carycy, Paweł I, w geście zerwania z dziedzictwem matki w 1796 roku zmienił nazwę miasta na Noworosyjsk. Jednak już w 1802 roku jego następca, Aleksander I, przywrócił imperialną nazwę Jekaterynosław. Miasto schowane za żelazną kurtyną Przełom w rozwoju miasta nastąpił dopiero w 1884 roku, wraz z otwarciem mostu kolejowego przez Dniepr. Linia kolejowa połączyła dwa strategiczne zagłębia przemysłowe: bogaty w rudę żelaza Kriwbas i węglowy Donbas, czyniąc z Jekaterynosławiu potężne centrum metalurgiczne i przemysłowe. Napływ zagranicznego kapitału i tysięcy robotników spowodował gwałtowny wzrost populacji i dynamiczny rozwój miasta. W 1926 roku, po ugruntowaniu władzy sowieckiej, miasto ponownie zmieniło nazwę, tym razem na Dniepropietrowsk. W epoce ZSRR stało się jednym z najważniejszych ośrodków przemysłu ciężkiego, z dominującą rolą metalurgii i przemysłu maszynowego. Faktyczne strategiczne znaczenie Dniepropietrowska pozostawało ściśle strzeżoną tajemnicą. Mieściły się tam zakłady Piwdenmasz, czyli największe przedsiębiorstwo przemysłu rakietowo-kosmicznego w Związku Radzieckim. W 1944 roku rozpoczęła się tam produkcja potężnych międzykontynentalnych pocisków balistycznych, mogących przenosić głowice jądrowe. Produkowano także rakiety nośne, które wyniosły na orbitę radzieckie satelity i statki kosmiczne. W Dniepropietrowsku prowadzona była produkcja, która pozostawała kluczowa dla zimnowojennej rywalizacji. W związku z tym ustanowiono tam status miasta zamkniętego, który obowiązywał przez dekady. Cudzoziemcy nie mieli wstępu do miasta, a życie mieszkańców podlegało ścisłej kontroli. Nowa tożsamość miasta Paradoksalnie, profil prowadzonej w Dniepropietrowsku produkcji i status miasta zamkniętego miały też pozytywne konsekwencje. Oczywiście izolacja od świata zahamowała rozwój kontaktów kulturalnych i turystyki, ale sprowokowała też napływ najlepszych inżynierów, naukowców i ogromnych zasobów z całego Związku Radzieckiego. W ten sposób w mieście powstał wyjątkowy kapitał, ludzki i technologiczny. To właśnie to dziedzictwo intelektualne stało się fundamentem, na którym współczesny Dniepr buduje swoją gospodarkę, starając się przekształcić potencjał militarny w cywilne innowacje. Miasto jest jednym z głównych ośrodków przemysłowych i kulturalno-naukowych w Ukrainie. Dominującą gałęzią tamtejszego przemysłu jest metalurgia. Sprawnie funkcjonuje także przemysł maszynowy, elektromaszynowy, chemiczny i spożywczy. Architektoniczne i kulturowe skarby miasta Długa historia miasta, w której nakładają się na siebie warstwy imperialne i socjalistyczne, pozostawiła po sobie wyraźny ślad w postaci trwałego dziedzictwa. Świątynie trzech wyznań Dowodem tego są choćby świątynie, reprezentujące różne religie. Najważniejszą jest bez wątpienia sobór Przemienienia Pańskiego. Historia prawosławnego kościoła jest ściśle związana z początkami miasta. W 1787 roku kamień węgielny pod jego budowę położyła sama caryca Katarzyna II. Należy jednak podkreślić, że pierwotny projekt nigdy nie został zrealizowany. Klasycystyczny gmach, nadal imponujący, choć znacznie skromniejszy, został ukończony w 1835 roku. W czasach sowieckich, od 1930 do 1988 roku, sobór pozostawał zamknięty dla wiernych. Mieściło się tam wówczas muzeum. Dopiero w 1992 roku został oficjalnie zwrócony Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej. Kolejnym ważnym obiektem na religijnej mapie miasta jest XIX-wieczna Synagoga Chóralna, zwana Złotą Różą. Podobnie jak wiele innych obiektów sakralnych, w okresie sowieckim została zamknięta i zdewastowana. Jej odrodzenie nastąpiło w 2000 roku, kiedy po gruntownej renowacji została ponownie otwarta. Dziś jest nie tylko czynną bożnicą, ale także centralnym punktem monumentalnego kompleksu Centrum Menora. Cerkiew św. Mikołaja na Wyspie Klasztornej nie jest obiektem zabytkowym. Powstała w 1999 roku, jednak jej lokalizacja ma głębokie znaczenie historyczne. Świątynia została wybudowana na otoczonej wodami Dniepru wyspie, gdzie w 870 roku założono klasztor, który pełnił funkcję miejsca przystanku i modlitwy dla ruskich wojowników, płynących szlakiem „od Waregów do Greków”. Kulturalna strona miasta Największą skarbnicą dziejów miasta i regionu pozostaje Narodowe Muzeum Historyczne im. Dmytra Jawornickiego. Zbiory funkcjonującej od 1849 roku placówki liczą ponad 280 tys. eksponatów, narzędzi z epoki paleolitu po artefakty z czasów II wojny światowej. To właśnie tam znajduje się jedna z najbogatszych na świecie kolekcji poświęconych Kozakom Zaporoskim. Mówiąc o atrakcjach Dniepru, nie sposób nie wspomnieć o Teatrze Opery i Baletu. Budynek oddany do użytku w 1974 roku jest klasycznym przykładem późnej architektury socrealistycznej. Sam teatr oferuje bogaty i zróżnicowany repertuar, obejmujący zarówno arcydzieła światowej opery i baletu, jak i kompozycje ukraińskich twórców. Inne atrakcje Miasto położone nad jedną z najdłuższych europejskich rzek musi obfitować w tereny rekreacyjne i tak jest w istocie. Wspomniana wcześniej Wyspa Klasztorna, zlokalizowana w samym centrum miasta, to zielona oaza spokoju, ale także rozrywki. Mieści się tam niewielki ogród zoologiczny, lunapark i miejska plaża. Warto wspomnieć, że wzdłuż Dniepru wybudowana została najdłuższa w Europie nadbrzeżna promenada. Ciągnący się kilometrami bulwar stał się centrum życia towarzyskiego i rekreacyjnego. Wypełniony jest licznymi kawiarniami, restauracjami i strefami relaksu, przyciągając zarówno mieszkańców, jak i turystów o każdej porze dnia i nocy. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.