Antyczni bogowie i wyjątkowa łaźnia. Niezwykłe wyniki badań archeologicznych w centrum Aleksandrii
Posągi greckich bogów, piękne mozaiki, unikatowa łaźnia – to tylko kilka odkryć dokonanych właśnie przez archeologów w samym centrum Aleksandrii w Egipcie. Miasto to skrywa pod współczesną zabudową relikty po jednym z najważniejszych ośrodków śródziemnomorza w czasach starożytnych.
Współczesna Aleksandria jest tętniącą życiem śródziemnomorską metropolią, w której mieszka około 6 mln osób. Gęsta zabudowa utrudnia badanie odległej przeszłości tego miasta. Każde prace budowlane ujawniają pod ziemią relikty sprzed setek, a nawet tysięcy lat. Ostatnio egipska misja archeologiczna, afiliowana przy Najwyższej Radzie Starożytności, przeprowadziła badania ratunkowe w dzielnicy Moharam Bek, położonej w samym centrum miasta. Unikatowa antyczna łaźnia Jednym z najciekawszych znalezisk jest okrągła w palnie łaźnia publiczna typu tholoi, pochodząca z późnego okresu ptolemejskiego, a więc końca I wieku p.n.e. Tego rodzaju koliste konstrukcje należą do rzadkości i stanowią świadectwo wysokiego poziomu greckiej inżynierii oraz dbałości o higienę publiczną w tamtym czasie. Odnalezienie tak specyficznego obiektu usługowego pozwala badaczom lepiej zrozumieć, jak organizowano wspólną przestrzeń w antycznej Aleksandrii. Aleksandria na przestrzeni dziejów Jednym z najważniejszych naukowych rezultatów misji jest udokumentowanie kompletnej sekwencji nawarstwień kulturowych na badanym stanowisku archeologicznym. Prace wykazały, że obszar Moharam Bek był nieprzerwanie zamieszkany przez kilka stuleci – od okresu ptolemejskiego, przez rzymski, aż po czasy bizantyjskie. Dzięki temu naukowcy mogli prześledzić dzieje tego miejsca. Luksus w rzymskim wydaniu Obok obiektów publicznych archeolodzy odsłonili pozostałości luksusowej rzymskiej willi mieszkalnej. Domostwo to wyróżniało się obecnością podłóg mozaikowych, wykonanych w technikach opus tessellatum oraz opus sectile. Różnorodność ta odzwierciedla bogactwo artystycznych szkół działających w Aleksandrii. Willa była również wyposażona w zaawansowane instalacje wodne, w tym niewielki basen kąpielowy ze zintegrowanym systemem zarządzania wodą. Posągi bóstw Archeologom udało się wydobyć w czasie badań bogaty zbiór artefaktów. Wśród nich znajdują się marmurowe posągi bóstw: Bachusa i Asklepiosa, a także bezgłowa statua identyfikowana z Minerwą. Znaleziono również liczne monety, lampy oliwne oraz fragmenty amfor, które świadczą o ożywionym handlu i szerokich kontaktach Aleksandrii z całym basenem Morza Śródziemnego. Obecnie trwają prace konserwatorskie, a najcenniejsze obiekty mają w przyszłości trafić na ekspozycję do Muzeum Grecko-Rzymskiego. Polskie sukcesy w Aleksandrii Dzielnica Moharam Bek znajduje się tuż obok Kom el-Dikka, gdzie znajduje się park archeologiczny. To duży teren odsłonięty w dużej mierze dzięki polskim archeologom, którzy działają w tym miejscu od 1960 roku. Największym znaleziskiem okazał się teatr rzymski z II wieku n.e., oblicowany włoskim marmurem, który może pomieścić 800 osób. Jego funkcja zmieniała się w czasie. Wygląda na to, że w V i VI wieku teatr był audytorium maximum, czyli miejscem spotkań większej liczby studentów. Nieopodal budowli teatralnej zespół prof. Grzegorza Majcherka odkrył doskonale zachowane sale wykładowe. Oznacza to, że Polakom udało się odkryć jedyne znane w świecie śródziemnomorskim antyczne sale wykładowe. To odkrycie ogłoszono w 2004 roku. Do tej pory świat nauki czeka na zlokalizowanie grobowca Aleksandra Wielkiego. Ma się znajdować gdzieś na terenie Aleksandrii. Źródła: Egypt Today, MOTA, National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Positano – perła Wybrzeża Amalfi, która zachwyca od pierwszego spojrzenia
Positano to jedno z tych miejsc, które trudno pomylić z jakimkolwiek innym. Położone na stromych zboczach Wybrzeża Amalfi, od dekad przyciąga podróżników swoją architekturą, historią i niezwykłą atmosferą. Choć dziś kojarzy się głównie z luksusem i wakacjami, jego przeszłość jest znacznie bardziej złożona. To właśnie połączenie historii, krajobrazu i kultury sprawia, że pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych miejsc w Europie.
Spis treści: Historia Positano – od starożytności po współczesność Positano dziś – turystyczny fenomen napędzany przez influencerów Z czego słynie Positano? Positano – co zobaczyć podczas zwiedzania? Kiedy najlepiej odwiedzić Positano? Positano to miasteczko położone na południu Włoch w regionie Kampania. Zostało ono zbudowane na stromych, wapiennych zboczach Gór Lattari, które opadają w kierunku Morza Tyrreńskiego. Domy układają się tarasowo, tworząc charakterystyczną kaskadę prowadzącą w dół – aż do plaży. W praktyce oznacza to jedno: zwiedzanie wiąże się tu z pokonywaniem dziesiątek, a czasem setek schodów. Klimat śródziemnomorski, z długim, słonecznym latem i łagodną zimą, od wieków sprzyjał osadnictwu i rozwojowi turystyki. Już w czasach rzymskich miejsce to było cenione jako przestrzeń wypoczynku. Historia Positano – od starożytności po współczesność Historia Positano sięga znacznie dalej niż epoka turystyki. Pierwsze ślady obecności człowieka w tym rejonie pochodzą jeszcze z czasów prehistorycznych, kiedy pobliskie jaskinie były wykorzystywane przez zbieraczy i myśliwych. W okresie rzymskim Positano zaczęło pełnić funkcję luksusowego kurortu. Na wybrzeżu powstawały okazałe wille należące do elit. Do dziś pod współczesną zabudową odkrywane są fragmenty tych rezydencji. W średniowieczu miasto rozwijało się jako port handlowy związany z Republiką Amalfi, co wpłynęło na jego znaczący rozwój gospodarczy. Sytuacja zmieniła się w XIX wieku, kiedy miasto dotknął kryzys gospodarczy. Ponad połowa mieszkańców zdecydowała się na emigrację, głównie do Stanów Zjednoczonych. W efekcie Positano na pewien czas utraciło swoje znaczenie. Nowy rozdział rozpoczął się dopiero w XX wieku. Początkowo była to niewielka, uboga wioska rybacka, jednak stopniowo zaczęła przyciągać artystów i pisarzy. Wzrost popularności miasta Przełomowym momentem był artykuł Johna Steinbecka, który ukazał się w modowym miesięczniku „Harper’s Bazaar” w 1953 roku. Dziennikarz skutecznie zwrócił uwagę świata na to miejsce. Od tego czasu Positano zaczęło przekształcać się w jedną z najbardziej pożądanych destynacji turystycznych. Miasto wielokrotnie pojawiało się w też kulturze popularnej, co dodatkowo wzmocniło jego wizerunek jako miejsca wyjątkowego. Jednym z najbardziej znanych filmów kręconych w tej okolicy jest „Pod słońcem Toskanii”, który choć nie skupia się bezpośrednio na Positano, przyczynił się do popularyzacji regionu. Warto również wspomnieć o filmie „Tylko ty” z udziałem Roberta Downeya Jr. i Marisy Tomei. Positano dziś – turystyczny fenomen napędzany przez influencerów Obecnie Positano to miejsce o globalnej renomie. Każdego roku przyciąga tłumy turystów, którzy chcą zobaczyć jedno z najbardziej fotogenicznych miasteczek Europy. Nic więc dziwnego, że stało się ono jednym z ulubionych miejsc twórców internetowych. Media społecznościowe znacząco wpłynęły na jego popularność, co przełożyło się na znaczny wzrost cen, szczególnie w szczycie sezonu. Rozwój turystyki przyniósł jednak także wyzwania. W sezonie letnim liczba odwiedzających wielokrotnie przewyższa liczbę stałych mieszkańców. Wąskie uliczki, zaprojektowane z myślą o lokalnej społeczności, muszą dziś pomieścić ogromne tłumy. Mimo to Positano nie straciło swojego uroku. Wciąż zachwyca krajobrazem i architekturą, choć dziś jest to doświadczenie kosztowne, a dla wielu bardziej ekskluzywne. Z czego słynie Positano? Positano to miejsce, gdzie natura nie jest jedynie tłem, ale integralną częścią doświadczenia. Stromo opadające klify, porośnięte bujną roślinnością, kontrastują z turkusowym morzem i tworzą spektakularny krajobraz. Każdy zakątek miasta oferuje widoki, w których woda, niebo i zieleń splatają się w harmonijną, niemal malarską kompozycję. Jednym z najbardziej charakterystycznych pozakrajobrazowych elementów jest lokalna moda – lekka, lniana odzież w jasnych kolorach, która stała się symbolem stylu „Positano”. W butikach można znaleźć ręcznie wykonywane ubrania i dodatki inspirowane śródziemnomorskim klimatem. Nieodłącznym elementem kultury regionu jest także kuchnia. Cytrusy, zwłaszcza cytryny, odgrywają tu kluczową rolę. To właśnie z nich powstaje słynne limoncello, które stało się jednym z symboli regionu Amalfi. Positano – co zobaczyć podczas zwiedzania? Dla osób planujących zwiedzanie, Positano oferuje znacznie więcej niż tylko piękne widoki. Choć spacer jego uliczkami sam w sobie jest atrakcją, warto zwrócić uwagę na kilka kluczowych miejsc. Kościół Santa Maria Assunta i Czarna Madonna Centralnym punktem miasta jest kościół Santa Maria Assunta, rozpoznawalny dzięki kopule pokrytej kolorową majoliką. W jego wnętrzu znajduje się bizantyjska ikona Czarnej Madonny, związana z lokalną legendą o piratach i burzy na morzu. Plaże Positano W tej kategorii najważniejszym miejscem jest Spiaggia Grande (Marina Grande). To główna plaża miasta, położona u podnóża klifów. Alternatywą jest druga co do wielkości i mniej zatłoczona plaża Fornillo, do której można dotrzeć krótkim spacerem wzdłuż wybrzeża. Oprócz nich w mieście znajduje się jeszcze kilka innych bardziej kameralnych plaż. Rzymskie wille i Muzeum Archeologiczne MAR Pod współczesnym miastem kryją się pozostałości starożytnych willi. Część z nich została udostępniona do zwiedzania w Muzeum Archeologicznym MAR, które pozwala lepiej zrozumieć historię regionu. Spacer po centrum i głównej alei Spacer główną trasą prowadzącą w stronę morza to jeden z najprostszych sposobów, by poczuć rytm Positano. Po drodze mijamy sklepy, restauracje i punkty widokowe, które odsłaniają kolejne perspektywy miasta. Kiedy najlepiej odwiedzić Positano? Choć Positano jest atrakcyjne przez cały rok, najlepszym okresem na wizytę są miesiące wiosenne i wczesna jesień. W tym czasie pogoda pozostaje sprzyjająca, a liczba turystów jest wyraźnie mniejsza niż w szczycie sezonu letniego. Lipiec i sierpień to miesiące najbardziej intensywne – zarówno pod względem temperatur, jak i liczby odwiedzających. Dla wielu osób może to oznaczać ograniczony komfort zwiedzania. Niezależnie jednak od terminu wizyty, sposób zwiedzania w przypadku Positano ma duże znaczenie. To miasteczko najlepiej poznaje się bez pośpiechu. Warto dać sobie czas na spokojny spacer, zejście na plażę o różnych porach dnia i krótkie wyjścia poza główny szlak. Wtedy łatwiej dostrzec, jak zmienia się wraz ze światłem, porą dnia i natężeniem ruchu turystycznego. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Rio de Janeiro to miasto, w którym kontrasty tańczą w rytmie bossa novy – artykuł nagrodzony w konkursie Travelera
Artykuł Moniki Morzyńskiej o Rio de Janeiro – mieście pełnym kontrastów – znalazł się w gronie wyróżnionych prac w konkursie „Zostań Autorem National Geographic Traveler”, zorganizowanym z okazji 20-lecia magazynu.
Spis treści: Miasto, które zna się na pamięć Tam, gdzie fawela spotyka ocean Vanessa Rio uderza cię w twarz zaraz po przylocie. Gorące powietrze i brutalna wilgotność otulają ciało jak niewidzialny, lepki płaszcz. Ubranie przykleja się do skóry, a oddech staje się cięższy i głębszy, próbując przystosować się do nowego otoczenia. Wychodząc z lotniska, z każdym krokiem wchodzę coraz głębiej w chmurę dymu papierosowego. W umówionym punkcie czekam na kierowcę taksówki. Podjeżdża skuter. Całe szczęście mam ze sobą tylko plecak – bo zamawiając transport przez lokalną aplikację, z moim niedoskonałym portugalskim nie zrozumiałam, że właśnie taki pojazd zamówiłam. Nie mam wyjścia, wsiadam. Miasto, które zna się na pamięć W drodze na Copacabanę wszystko staje się bardziej intensywne: kolory, zapachy, światła mijanych dzielnic – i mój strach. Kierowca przecina zatłoczone ulice, jakby znał tylko jeden bieg „gaz do dechy”. Rio to miasto ruchu. Gęste od ludzi, dźwięków i napięcia. Jezdnie są pełne samochodów poruszających się w pozornym chaosie, któremu przewodzą skuterzyści nieuznający żadnych przepisów drogowych – w tym mój kierowca. Docieram na Copacabanę o 20:30. Tuż pod hotelem widzę rozłożone na ulicy kartony – tej nocy będą dla kogoś materacem. Ten obraz, jak się później okaże, stanie się dla mnie początkiem nowego myślenia o tym miejscu. Stać mnie już tylko na zimny prysznic, podłączenie telefonu do ładowarki i sen. Po 34 godzinach podróży sen staje się największym luksusem. Jednak za cenę, jaką zapłaciłam za bilety lotnicze z Krakowa do Rio – niczego nie żałuję. To nie jest moja pierwsza podróż do Rio. A jednak, za każdym razem czuję się tak, jakby była. Lecę tu spontanicznie, bez planu. Z potrzeby doświadczenia rytmu miasta, pobycia wśród mieszkańców, nacieszenia oczu widokiem oceanu w otoczeniu gór. Tam, gdzie fawela spotyka ocean Kolejnego dnia wsiadam w metro i jadę na moją ulubioną plażę: Praia da Gávea, leżącą tuż za słynnymi Copacabaną i Ipanemą. To również ulubiona plaża mieszkańców pobliskiej faweli Rocinha, w dodatku pozostająca poza zasięgiem masowej turystyki. Wychodząc z metra widzę największą fawelę w Rio. Idąc pieszo w stronę plaży, mijam kilka luksusowych budynków, w tym architektoniczną perełkę – Hotel Nacional Rio, zaprojektowany przez Oscara Niemeyera. To jedno z tych miejsc, gdzie nierówność społeczna staje się namacalna. Fawele, wpisane w miejski krajobraz niczym barwne mozaiki, kontrastują z elegancką zabudową. Ten widok rzuca wyzwanie nie tylko Rio, ale też naszej własnej percepcji ludzkości. View Gallery on the source website I wtedy Rio uderza cię ponownie – tym razem swoim nieopisywalnym pięknem. Miasto unosi się nad ziemią, zawieszone między urwistymi wzgórzami. Monumentalna rzeźba Jezusa Chrystusa góruje nad wszystkim i jest widoczna niemal z każdego punktu. Góry tworzą oazę dla plaż i mieszkańców, a zarazem rzucają cień na złożoność społeczną. Spędzam pół dnia na plaży. Patrzę raz na ocean, raz na góry. Innym razem – na ludzi grających w piłkę nożną. Cariocas – jak nazywa się mieszkańców Rio – mogliby uprawiać plażowanie na olimpiadzie, zdobywając złoty medal. Próbuję uchwycić ten obraz i zapisać go w pamięci. Przez całe popołudnie nie spotykam ani jednego turysty. Czas płynie mi na obserwacjach i nieudolnych próbach skakania przez ogromne fale, co chwilę ląduję pod wodą, porwana przez ich siłę. Vanessa W końcu lituje się nade mną dziesięciolatka. Chwyta mnie za rękę i pyta: – Jak masz na imię? – Monika. Zanim zdążę się zorientować, że nadchodzi kolejna ogromna fala, słyszę: – Monika to brzydkie imię. Będę mówić do ciebie Vanessa. Śmieję się. Moja nowa znajoma zaprasza mnie do domu. Nie zastanawiam się długo, przyjmuję zaproszenie. Po drodze rozmawiamy nieporadnie. Mam jednak wrażenie, że w Rio wystarczy uśmiech i język ciała, żeby się zrozumieć. Dopiero po dłuższej chwili orientuję się, że jestem w środku faweli. Na szczytach wzgórz, życie toczy się inaczej. Mieszkańcy codziennie pokonują setki nierównych schodów stromo pnących się w górę, często zalanych ściekami i tak wąskich, że ruch obustronny jest praktycznie niemożliwy. Jest duszno i ciasno, mijamy surowe, niewykończone budynki, z wiszącymi kablami nielegalnie podłączonego prądu. Docieramy do domu. Jest skromny i ma tylko jedno okno. Zostaję przyjęta jak dobra znajoma, częstują mnie Guaraną, napojem gazowanym z owocu guarana. Spędzam z moją koleżanką i jej mamą dwie następne godziny. Oprowadzają mnie po faweli i zapewniają kolejną dawkę śmiechu. W Rio nie da się uciec od biedy. Ubóstwo, które tu widzę łamie serce. Rio de Janeiro to miasto kontrastów, wyzwań, nieskończonego zachwytu i ludzkich historii. Miejsce, w którym mogą spróbować cię okraść trzy razy, a za czwartym razem ktoś ci pomoże. To miejsce, które niczego nie udaje. I które – chcąc nie chcąc – zmienia perspektywę na zawsze. Nie jest wygodne. Nie jest łatwe. Ale ma w sobie prawdę, której czasem brakuje innym miejscom. Nie da się go tylko zobaczyć, trzeba je poczuć i przeżyć. Moje Rio miało dziesięć lat i nazywało mnie Vanessą. Jakie będzie twoje? Źródło: National Geographic Traveler Z okazji 20-lecia polskiej edycji „National Geographic Traveler” redakcja zaprosiła czytelników do udziału w wyjątkowym konkursie. Chętni opowiedzieli nam o miejscach, które zachwycają, poruszają lub zmieniają sposób patrzenia na świat, a najlepsze z tych historii trafią na łamy magazynu i stronę internetową.
Eindhoven – miasto światła, technologii i nowoczesnego stylu życia
Eindhoven to jedno z najbardziej nieoczywistych miast w Niderlandach. Nie znajdziesz tu pocztówkowych kanałów ani historycznych kamienic znanych z Amsterdamu czy Utrechtu. Zamiast tego miasto oferuje coś innego: przestrzeń zaprojektowaną z myślą o mieszkańcach, silne zaplecze technologiczne i pochwałę współczesności. Dla wielu podróżnych Eindhoven wciąż pozostaje nieoczywistym kierunkiem, ale właśnie to czyni je tak atrakcyjnym.
Spis treści: Jak Eindhoven stało się centrum technologii? Co zobaczyć w Eindhoven? Wydarzenia i festiwale w Eindhoven Nowoczesność na każdym kroku Położone w południowej części kraju, w prowincji Brabancja Północna, Eindhoven powstało u zbiegu rzek Dommel i Gender. Jego rozwój od początku był związany z handlem i rzemiosłem, jednak prawdziwa transformacja przyszła dopiero wraz z industrializacją. Nazwa miasta wywodzi się prawdopodobnie od słów eind („koniec”) i hoeve („gospodarstwo”), co można interpretować jako „osadę na skraju ziem” lub „zagrodę przy rzece”. Dobrze oddaje to jego pierwotny, peryferyjny charakter. Jak Eindhoven stało się centrum technologii? Eindhoven przez stulecia pozostawało niewielkim ośrodkiem, wielokrotnie niszczonym przez wojny i pożary. Prawa miejskie uzyskało w 1232 roku, ale jeszcze na początku XIX wieku było raczej prowincjonalnym miasteczkiem niż znaczącym punktem na mapie. Przełom nastąpił w 1891 roku, kiedy Gerard i Anton Philips założyli tu fabrykę żarówek. Rozwijające się przedsiębiorstwo szybko zaczęło przyciągać kolejne inwestycje i pracowników, a miasto weszło na ścieżkę intensywnej industrializacji. W XX wieku dołączył do niego m.in. producent samochodów ciężarowych DAF. II wojna światowa przyniosła poważne zniszczenia. Eindhoven było bombardowane, a w 1944 roku wyzwolone podczas operacji Market Garden. Powojenna odbudowa nie odtwarzała jednak dawnej tkanki miejskiej, lecz stworzyła nową, nowoczesną strukturę przestrzenną. Dziś Eindhoven jest jednym z filarów jednego z najważniejszych europejskich ośrodków innowacji opartej na wiedzy – Brainport. To tutaj rozwijają się technologie przyszłości, a współpraca między uczelniami, biznesem i instytutami badawczymi jest jednym z fundamentów lokalnej gospodarki. Co zobaczyć w Eindhoven? Eindhoven to kierunek dla tych, którzy chcą poznać mniej oczywiste oblicze Holandii. Choć miasto nie imponuje liczbą zabytków, nadrabia nowoczesnym charakterem i kreatywnymi przestrzeniami, które sprawiają, że jest jednym z najlepszych miejsc na city break w Europie dla osób ceniących design i technologię. Miasto ma kompaktowy układ, dzięki czemu można je zwiedzać spokojnie, bez pośpiechu, obserwując współczesne życie mieszkańców i odkrywając, jak nowoczesna architektura łączy się tu z tradycją przemysłowego dziedzictwa. Eindhoven to raczej miejsce do doświadczenia niż odhaczania kolejnych atrakcji turystycznych. Strijp-S – od fabryki do dzielnicy kreatywnej Dawne tereny przemysłowe Philipsa zostały przekształcone w jedną z najciekawszych przestrzeni miejskich w Holandii. Strijp-S to dziś mieszanka architektury postindustrialnej, designu i życia miejskiego – z kawiarniami, galeriami i przestrzeniami pracy kreatywnej. Van Abbemuseum Jedno z ważniejszych muzeów sztuki współczesnej w kraju. W kolekcji znajdują się prace m.in. Picassa, Kandinsky’ego czy Mondriana. To miejsce dla tych, którzy chcą zobaczyć, jak sztuka XX i XXI wieku funkcjonuje w kontekście społecznym. Muzeum Philipsa Pokazuje drogę od niewielkiej fabryki żarówek do globalnego koncernu technologicznego. Ekspozycja dobrze oddaje skalę przemian, jakie firma wywołała w samym mieście. Evoluon Futurystyczny budynek z połowy lat 60., przypominający statek kosmiczny. Dawniej mieściło się tu muzeum nauki, dziś pełni funkcję centrum konferencyjno-wystawienniczego i pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli Eindhoven. Muzeum DAF Interesujące nie tylko dla pasjonatów motoryzacji. Pokazuje rozwój holenderskiego przemysłu transportowego i jego znaczenie dla regionu. Catharinaplein To jeden z centralnych placów Eindhoven, łatwo rozpoznawalny dzięki neogotyckiemu kościołowi św. Katarzyny, który dominuje nad przestrzenią. Plac tętni życiem miejskim – znajdują się tu liczne kawiarnie i restauracje, a latem organizowane są wydarzenia plenerowe. Wydarzenia i festiwale w Eindhoven Eindhoven słynie z dynamicznego kalendarza wydarzeń, które przyciągają mieszkańców i turystów. Dużą popularnością cieszy się Dutch Design Week, czyli kilkudniowy festiwal designu, podczas którego całe miasto zamienia się w przestrzeń wystawową dla innowacyjnych projektów. Niebanalną propozycją jest także festiwal światła GLOW, podczas którego Eindhoven wieczorami staje się olbrzymią instalacją artystyczną. Wyznaczona każdego roku trasa spacerowa ma aż około 5 km długości i jest pełna iluminacji i interaktywnych instalacji. W mieście regularnie odbywają się także koncerty, targi technologiczne i wydarzenia kulturalne, dzięki którym Eindhoven pokazuje swoje nowoczesne, kreatywne oblicze przez cały rok. Nowoczesność na każdym kroku Eindhoven nie konkuruje z najbardziej znanymi miastami Holandii, takimi jak Amsterdam czy Rotterdam. Nie próbuje odtwarzać historycznego klimatu ani wpisywać się w turystyczne schematy. Jego siłą jest współczesność – widoczna w architekturze, sposobie organizacji przestrzeni i roli, jaką odgrywa technologia. To propozycja dla tych, którzy podczas urlopu wolą zobaczyć, jak wygląda dzisiejsza Europa, niż zwiedzać jej muzealną wersję. Eindhoven pokazuje, że miasto może być funkcjonalne, innowacyjne i przyjazne mieszkańcom, a jednocześnie atrakcyjne dla odwiedzających. Spacerując po jego ulicach, widać, jak dawne tereny przemysłowe zamieniły się w kreatywne przestrzenie pełne designu, kawiarni i galerii. To miejsce, które inspiruje i zachęca do odkrywania współczesnej kultury miejskiej w praktyce, a nie tylko w przewodnikach. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Pescara – przewodnik po nadmorskim mieście Abruzji
Pescara to nadmorskie miasto położone w środkowych Włoszech. Leży nad Adriatykiem, u ujścia rzeki Pescara i stanowi jedno z najważniejszych centrów miejskich tej części kraju. To kierunek, który pozostaje nieco w cieniu bardziej znanych włoskich miast jak Rzym czy Florencja, jednak właśnie ta „niedoceniana” lokalizacja jest jednym z jego atutów. Tu życie toczy się spokojniej, a turystyka ciągle nie zdominowała codzienności mieszkańców.
Spis treści: Krótka historia miasta Pescara – co zobaczyć w mieście i okolicy? Co wyróżnia lokalne plaże? Pescara od kuchni Kiedy najlepiej przyjechać do Pescary? Pescara to dobry wybór dla osób, które chcą połączyć wypoczynek nad morzem z odkrywaniem mniej oczywistych regionów Włoch. Choć nie jest miastem monumentalnych zabytków, rekompensuje to dostępem do natury i komfortowym, sprzyjającym relaksowi klimatem. Znana jest przede wszystkim z długich, szerokich plaż oraz przyjemnej, wakacyjnej atmosfery. To jeden z najważniejszych kurortów nad Adriatykiem, szczególnie popularny wśród samych mieszkańców. Choć miasto charakteryzuje się wyraźnie wakacyjnym charakterem, to jednocześnie funkcjonuje przez cały rok jako dynamiczne centrum regionu. Zwiedzanie Pescary nie wymaga pośpiechu. Najlepiej poznaje się ją spacerując promenadą, zaglądając do lokalnych kawiarni i obserwując codzienne życie mieszkańców. Miasto jest zadbane, dobrze skomunikowane i przyjazne turystom, ale nie przytłacza tłumami. Krótka historia miasta Historia Pescary sięga czasów przedrzymskich, kiedy funkcjonowała jako port plemion Vestini i Marrucini. W okresie rzymskim miasto, znane jako Aternum, zyskało na znaczeniu dzięki połączeniom drogowym z Rzymem i pełniło rolę ważnego ośrodka handlowego oraz militarnego. W VI wieku Pescara została zniszczona przez Longobardów, co zapoczątkowało okres upadku. W średniowieczu odrodziła się jako niewielka osada rybacka, a nazwa „Piscaria” nawiązywała do bogactwa ryb i znaczenia połowów dla lokalnej gospodarki. W kolejnych stuleciach miasto pozostawało pod władzą różnych rodów i państw, stopniowo zyskując znaczenie strategiczne jako twierdza Królestwa Neapolu. W XVI wieku Pescara odpierała ataki osmańskie, co potwierdza jej militarną rolę w regionie. Mimo że nie została zdobyta, okoliczne tereny uległy zniszczeniu. Także podczas II wojny światowej w regionie trwały walki, a Pescara została poważnie zniszczona, jednak szybka odbudowa nadała jej współczesny, nowoczesny charakter. Pescara – co zobaczyć w mieście i okolicy? Zwiedzanie Pescary odsłania zarówno jej nadmorski charakter, jak i bogactwo kulturalne. Spacer po Ponte del Mare, nowoczesnym moście dla pieszych i rowerzystów, pozwala nie tylko podziwiać rozległe widoki na Adriatyk, ale też poczuć rytm życia miasta. Warto odwiedzić Dom Gabriele D’Annunzio, gdzie w spokojnej atmosferze można poznać życie i twórczość jednego z najbardziej znanych włoskich poetów i pisarzy. Dla tych, którzy chcą lepiej zrozumieć lokalną kulturę, interesującym punktem będzie także Muzeum Ludowe Abruzji, oferujące etnograficzne spojrzenie na tradycje i codzienne życie mieszkańców regionu w minionych stuleciach. Sercem miejskiego życia jest Corso Umberto I, czyli główna ulica handlowa, gdzie podczas spaceru można zatrzymać się w kawiarni czy zrobić zakupy w lokalnych butikach. Nad wodą i w porcie można poczuć prawdziwy nadmorski klimat, obserwując zarówno pracujące łodzie rybackie, jak i eleganckie jachty. Zdecydowanie warto tam spróbować świeżych owoców morza w jednej z restauracji nad samym brzegiem wody. Kilka kilometrów od Pescary leżą urokliwe miejscowości Montesilvano i Francavilla al Mare. Pozwalają odkryć jeszcze spokojniejsze zakątki wybrzeża Abruzji i w pełni poczuć lokalny charakter regionu. Co wyróżnia lokalne plaże? Jednym z największych atutów Pescary są bez wątpienia jej plaże, które ciągną się na wiele kilometrów wzdłuż wybrzeża Adriatyku. Szerokie, piaszczyste i starannie utrzymane, zachęcają do relaksu zarówno rodziny z dziećmi, jak i osoby szukające spokojnego wypoczynku. Charakterystyczną cechą plaż w Pescarze jest łagodne zejście do morza, co sprawia, że kąpiel jest stosunkowo bezpieczna i komfortowa. Wzdłuż wybrzeża rozwinięta jest infrastruktura turystyczna. Można bez problemu wypożyczyć leżaki, parasole czy skorzystać z licznych barów i kawiarni serwujących lekkie przekąski i napoje. Plaże dzielą się na publiczne (bezpłatne) oraz prywatne (płatne), które najczęściej są wyposażone w leżaki, place zabaw dla dzieci i inne atrakcje turystyczne. Ta różnorodność pozwala dopasować miejsce i sposób wypoczynku do własnych oczekiwań. Pescara od kuchni Zrozumienie miasta nie kończy się na zwiedzaniu – dopełniają je lokalne smaki i rytm życia jego mieszkańców. Tutejsza kuchnia opiera się na prostocie i świeżości produktów, co szczególnie widać w daniach z ryb i owoców morza. Popularną potrawą jest brodetto, czyli aromatyczna zupa rybna, która doskonale oddaje nadmorski charakter regionu. Jednocześnie w Pescarze widać wyraźnie także wpływy kuchni regionu Abruzji, gdzie dużą rolę odgrywają mięsa, zwłaszcza słynne arrosticini, czyli niewielkie szaszłyki z baraniny. Takie połączenie kuchni morskiej i górskiej jest jednym z bardziej charakterystycznych elementów lokalnej tożsamości. Codzienne życie toczy się tu w rytmie typowym dla włoskich miast nadmorskich. Poranki zaczynają się od kawy w barze, popołudnia często spędza się nad morzem, a wieczory na spacerach i kolacjach w restauracjach przy promenadzie. To właśnie ta niewymuszona równowaga między aktywnością a odpoczynkiem sprawia, że pobyt w Pescarze jest prawdziwie relaksujący. Kiedy najlepiej przyjechać do Pescary? Najlepszy moment na wizytę w Pescarze wynika nie tylko z sezonu turystycznego, ale również ze specyfiki lokalnego klimatu, który łączy cechy śródziemnomorskie i wilgotnego subtropikalnego. Lata są gorące, zimy łagodne, a opady – choć niezbyt wysokie – pojawiają się także poza typowym okresem jesiennym. Najbardziej komfortowe warunki przypadają na maj, czerwiec oraz wrzesień. Późna wiosna sprzyja spokojnemu zwiedzaniu – temperatury są przyjemne, a miasto nie jest jeszcze zatłoczone. Z kolei wrzesień łączy ciepłe morze ze stosunkowo wysoką średnią ilością opadów. Pobyt w tym czasie jest chętnie wybierany przez osoby, które szukają równowagi między wypoczynkiem a poznawaniem miasta. Lipiec i sierpień to szczyt sezonu turystycznego w Pescarze. Wysokie temperatury, wynoszące średnio około 29°C w ciągu dnia, są zwykle łagodzone przez morską bryzę. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
To miasto nazywane „małym Rzymem”. Wielu turystów wciąż je pomija
Włochy od lat należą do najchętniej wybieranych kierunków podróży – zarówno na dłuższe wakacje, jak i krótkie city breaki. Turyści najczęściej kierują się do takich miejsc jak Rzym, Wenecja czy Mediolan, a także na Sycylię czy w Dolomity. Popularność tych kierunków ma jednak swoją cenę w postaci tłumów i rosnących kosztów. Tymczasem na północy kraju znajduje się miasto, które zachwyca historią i architekturą, a bywa pomijane, choć jest nazywane przez wielu „małym Rzymem”.
Werona, choć najczęściej kojarzona z historią Romea i Julii, oferuje znacznie więcej niż literacką legendę. Położona w regionie Veneto, między Wenecją a Mediolanem, należy do najlepiej zachowanych zespołów miejskich północnych Włoch. Miasto jest dobrze skomunikowane i łatwo dostępne dzięki połączeniom kolei dużych prędkości, co czyni je wygodnym przystankiem w trakcie podróży po tej części kraju. Dodatkowym atutem jest bliskość Jeziora Garda – jednego z najważniejszych i najchętniej odwiedzanych akwenów regionu. Jednak mimo dogodnej lokalizacji i bogatego dziedzictwa kulturowego, Werona pozostaje mniej oblegana niż największe włoskie metropolie, co pozwala odkrywać jej architekturę i atmosferę w spokojniejszym tempie. Dlaczego Werona nazywana jest „małym Rzymem”? Historia sięgająca starożytności Werona należy do tych europejskich miast, których dzieje sięgają nieprzerwanie od starożytności aż po współczesność. Jej początki związane są z osadnictwem plemion przedrzymskich, jednak kluczowy moment rozwoju nastąpił wraz z włączeniem miasta do Imperium Rzymskiego. W 89 roku p.n.e. Werona uzyskała status kolonii rzymskiej i szybko zyskała znaczenie dzięki strategicznemu położeniu na skrzyżowaniu ważnych szlaków handlowych prowadzących z Italii na północ Europy. Do dziś w strukturze miasta widoczne są liczne ślady tego okresu – od fragmentów murów i bram po układ urbanistyczny wywodzący się z rzymskiego planowania. Najbardziej rozpoznawalnym symbolem tej epoki pozostaje Arena – monumentalny amfiteatr z I wieku n.e., należący do najlepiej zachowanych obiektów tego typu na świecie. To właśnie dzięki takim zabytkom Werona bywa określana mianem „małego Rzymu”. Po upadku Cesarstwa miasto przechodziło pod panowanie kolejnych władców (od Ostrogotów i Longobardów po Franków), by w średniowieczu rozwinąć się jako ważny ośrodek miejski. Szczególny rozkwit przypadł na okres rządów rodu della Scala, który na trwałe wpisał się w historię miasta i stał się tłem dla późniejszej literackiej opowieści o Romeo i Julii. Współcześnie Werona zachowuje wyjątkową ciągłość historyczną – rzymskie dziedzictwo przenika się tu z architekturą średniowieczną i renesansową, tworząc spójny i dobrze zachowany krajobraz miejski. Co zobaczyć w Weronie? Najważniejsze atrakcje i miejsca warte odwiedzenia Zwiedzanie Werony najlepiej rozpocząć od jej historycznego centrum, czyli Città Antica, wpisanego na listę UNESCO, gdzie na niewielkiej przestrzeni koncentrują się najważniejsze zabytki i place miasta. Jednym z najbardziej rozpoznawalnych punktów jest Casa di Giulietta – dziedziniec i dom nawiązujący do historii Romea i Julii, który przyciąga turystów z całego świata. Choć miejsce bywa zatłoczone, pozostaje symbolem romantycznej tożsamości miasta. Kilka kroków dalej znajduje się Piazza delle Erbe – dawny rzymski plac targowy, dziś tętniące życiem serce Werony, otoczone zabytkowymi kamienicami i pałacami. Wspomniana już rzymska Arena, jednen z najlepiej zachowanych amfiteatrów w Europie, do dziś pełni funkcję sceny i latem staje się centrum światowej opery. Werona oferuje jednak znacznie więcej niż antyczne zabytki. Na uwagę zasługuje również Castelvecchio – średniowieczna twierdza mieszcząca muzeum sztuki, a także wzgórze San Pietro, skąd rozciąga się panorama na miasto i rzekę Adygę. Warto zajrzeć także do mniej oczywistych przestrzeni, takich jak Palazzo Maffei przy Piazza delle Erbe, gdzie prezentowana jest różnorodna kolekcja dzieł sztuki, łącząca antyk z nowoczesnością. Poza głównymi atrakcjami Werona zachęca do odkrywania swoich dzielnic. Veronetta, położona po drugiej stronie rzeki, ma bardziej lokalny i studencki charakter, podczas gdy San Zeno wyróżnia się spokojniejszą atmosferą i zabytkową bazyliką. Spacerując ulicami miasta, łatwo zauważyć, że jego największą wartością nie są pojedyncze zabytki, lecz spójna, historyczna tkanka miejska, która pozwala doświadczać Werony w sposób bardziej autentyczny niż w najbardziej obleganych włoskich metropoliach. Kiedy najlepiej odwiedzić Weronę i jak się po niej poruszać? Praktyczne wskazówki Planując podróż do Werony, warto dopasować termin wizyty do własnych oczekiwań. Lato uchodzi za najbardziej spektakularny okres, przede wszystkim ze względu na sezon operowy odbywający się w Arena di Verona, który przyciąga melomanów z całego świata. To właśnie wtedy historyczna sceneria amfiteatru staje się tłem dla dużych produkcji operowych. Trzeba jednak liczyć się z większym ruchem turystycznym i wyższymi cenami. Alternatywą są miesiące poza sezonem – wczesna wiosna, jesień czy zima – kiedy miasto jest znacznie spokojniejsze. W kwietniu dodatkową atrakcją są targi wina Vinitaly, uznawane za jedno z najważniejszych wydarzeń branżowych na świecie. Pod względem logistycznym Werona pozostaje dobrze skomunikowana z resztą kraju. Najbliższym portem lotniczym jest Port lotniczy Werona-Villafranca, położony około 20 minut od centrum, natomiast większy wybór połączeń oferuje Port lotniczy Wenecja-Marco Polo, oddalony o około półtorej godziny drogi. Miasto ma również dogodne połączenia kolejowe z najważniejszymi ośrodkami północnych Włoch. Samo centrum Werony najlepiej zwiedzać pieszo – jest stosunkowo niewielkie i w dużej mierze wyłączone z ruchu samochodowego, co zachęca do spokojnych spacerów. Uzupełnieniem transportu jest sieć autobusowa obsługiwana przez ATV Verona – pojedynczy bilet kosztuje około 1,50 euro przy zakupie w kiosku lub aplikacji i pozostaje ważny przez 90 minut, co pozwala wygodnie przemieszczać się między dalszymi częściami miasta. Źródło: Travel + Leisure, Britannica Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Przewodnik po najpopularniejszym kurorcie Czarnogóry
Budva to jedno z tych miejsc, które na pierwszy rzut oka kojarzą się przede wszystkim z wakacyjnym relaksem, ale przy bliższym poznaniu odsłaniają znacznie więcej. To miasto o ponad 2500-letniej historii, gdzie warstwy dziejów nakładają się na siebie bardzo wyraźnie – od śladów osad iliryjskich, przez wpływy greckie i rzymskie, aż po wyraźne dziedzictwo weneckie. Dziś Budva przyciąga nie tylko plażami i intensywnym życiem nocnym, ale także dobrze zachowaną starówką i zróżnicowanym krajobrazem.
Spis treści: Historia miasta Z czego słynie Budva? Stare miasto – najważniejsza część Budvy Co poza starówką zobaczyć w Budvie? Budva leży na wybrzeżu Morza Adriatyckiego. Miasto znajduje się około 20 kilometrów od lotniska w Tivacie, co czyni je łatwo dostępnym zarówno dla turystów przylatujących samolotem, jak i podróżujących samochodem. Geograficznie Budva jest osadzona pomiędzy morzem a pasmem górskim, które niejako „zamyka” ją od strony lądu. To położenie ma duże znaczenie – zarówno dla krajobrazu, jak i klimatu. Region charakteryzuje się typową roślinnością śródziemnomorską oraz długim sezonem turystycznym, z gorącymi, suchymi latami i łagodnymi zimami. Miasto stanowi centrum Riwiery Budvańskiej – najważniejszego i najbardziej rozwiniętego turystycznie fragmentu wybrzeża Czarnogóry. To właśnie tutaj koncentruje się największa liczba hoteli, apartamentów, restauracji i atrakcji, co bezpośrednio wpływa na popularność regionu. Historia miasta Pierwsze wzmianki o mieście pochodzą z V wieku p.n.e., kiedy istniała tu osada iliryjska. Później pojawili się Grecy, którzy założyli w tym miejscu kolonię handlową, a następnie region został włączony do państwa rzymskiego. W czasach rzymskich Budva (znana jako Butua) rozwijała się jako ośrodek handlowy i rolniczy. Uprawiano tu winorośl i oliwki, a miasto korzystało z dogodnego położenia na trasach handlowych Adriatyku. Po podziale Cesarstwa Rzymskiego Budva znalazła się w strefie wpływów zarówno wschodnich, jak i zachodnich, co wpłynęło na jej zróżnicowane dziedzictwo kulturowe. W średniowieczu miasto przechodziło pod panowanie różnych władców – od Bizancjum, przez lokalne dynastie słowiańskie, aż po Serbię. Przełomowym okresem było panowanie Republiki Weneckiej, które trwało niemal 400 lat (XV–XVIII wiek). To właśnie wtedy powstały mury obronne, układ urbanistyczny starówki i wiele budynków, które do dziś stanowią wizytówkę miasta. Po upadku Wenecji Budva znalazła się pod kontrolą Austrii, a następnie Austro-Węgier. W XX wieku przeszła przez kolejne etapy politycznych zmian – od Jugosławii po niepodległą Czarnogórę (od 2006 roku). Z czego słynie Budva? Budva słynie przede wszystkim z połączenia trzech elementów: zabytkowej architektury, rozwiniętej infrastruktury turystycznej oraz intensywnego życia nocnego. To właśnie ta kombinacja sprawia, że miasto ma wyraźnie inny charakter niż bardziej spokojne ośrodki Czarnogóry, takie jak Kotor czy Perast. To jeden z najbardziej dynamicznych kurortów regionu. W sezonie letnim miasto przyciąga tłumy turystów, oferując szeroki wybór plaż, klubów, restauracji i wydarzeń kulturalnych. Nie bez powodu określa się ją jako „stolicę życia nocnego” czarnogórskiego wybrzeża. Miasto wyróżnia się również jako centrum kultury i wydarzeń sezonowych. Co roku organizowane są tu festiwale muzyczne i teatralne, przyciągające artystów z całego świata. Przykładem jest coroczny Międzynarodowy Festiwal Teatralny, podczas którego wydarzenia odbywają się zarówno na otwartych scenach, jak i w zabytkowych budynkach. Stare miasto – najważniejsza część Budvy Starówka Budvy położona na skalistym półwyspie wysuniętym w Adriatyk. Jej historia sięga czasów przedgreckich, jednak obecny wygląd zawdzięcza głównie okresowi panowania Wenecjan. Otoczona kamiennymi murami obronnymi, zachowała układ typowy dla średniowiecznych miast nadmorskich – z wąskimi uliczkami, niewielkimi placami i systemem bram. Na południu góruje cytadela, w której zachowały się ruiny kościoła Santa Maria de Castello, a wokół centralnego placu znajdują się najważniejsze świątynie. Choć starówka została poważnie zniszczona podczas trzęsienia ziemi w 1979 roku, dziś jest starannie odbudowana i stanowi główną atrakcję turystyczną Budvy, pełną restauracji, kawiarni i spacerowych zaułków. Co poza starówką zobaczyć w Budvie? Choć stare miasto jest największą atrakcją, warto wyjść poza jego mury. Współczesna Budva to przede wszystkim dynamiczny kurort nadmorski, w którym turystyka odgrywa kluczową rolę. Największą atrakcją są oczywiście plaże. W samym mieście warto zwrócić uwagę na Mogren – malowniczo położoną u stóp klifów i podzieloną na dwie części, do której prowadzi ścieżka wzdłuż wybrzeża. Popularnością cieszy się także długa Slovenska Plaža, będąca główną miejską plażą, oraz mniejsze odcinki wybrzeża tuż przy murach starego miasta. Jeszcze więcej przestrzeni oferują okolice Budvy. Na zachód rozciąga się szeroka plaża Jaz, znana nie tylko z kąpielisk, ale także z dużych wydarzeń muzycznych. Z kolei na południowy wschód leży Bečići – spokojniejszy kurort z piaszczystą plażą. Dalej zaczyna się bardziej luksusowa część Riwiery Budwańskiej, z takimi miejscami jak Sveti Stefan czy Pržno, które uchodzą za jedne z najbardziej ekskluzywnych fragmentów wybrzeża. Ciekawym urozmaiceniem pobytu jest wycieczka na wyspę Sveti Nikola, położoną naprzeciwko miasta. To dobre miejsce na jednodniowy wypad – mniej zatłoczone i oferujące inne spojrzenie na panoramę Budvy. Życie nocne i hazard Miasto słynie z intensywnego życia nocnego – szczególnie latem promenada i okolice starówki zamieniają się w tętniące życiem centrum rozrywki. Uzupełnieniem jest port pełen jachtów oraz wydarzenia plenerowe. Budva jest też centrum turystyki hazardowej w Czarnogórze, a wiele hoteli oferuje swoje własne kasyna, przyciągając miłośników gier z całej Europy. Miasto zyskało także rozgłos dzięki popkulturze – w filmie o Jamesie Bondzie z 2006 roku („Casino Royale”) część akcji rozgrywa się w fikcyjnym czarnogórskim kasynie, co dodatkowo pobudza wyobraźnię fanów hazardu. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
W kręgu miasta. Jak „ringi” zmieniały przestrzeń urbanistyczną w Europie Środkowo-Wschodniej?
Miejskie „ringi” powstawały wraz z zanikiem miast obronnych. Dawne mury i fortyfikacje traciły znaczenie, a ich miejsce zajmowały otwarte, uporządkowane przestrzenie. W ten sposób pierścień stawał się narzędziem przejścia od miasta zamkniętego do nowoczesnego, tak jak w Krakowie, Brnie czy Koszycach.
Spis treści: Brno: od twierdzy do miasta promenad Segedyn: miasto od nowa po katastrofie Koszyce: ring, który nie był okręgiem Kraków: ring jako scena miejska Ring: odczytanie miasta wokół W drugiej połowie XIX wieku w miastach Europy Środkowo-Wschodniej doszło do transformacji w układzie urbanistycznym. Stare fortyfikacje zastąpiły nowe przestrzenie, a mianowicie szerokie bulwary i pasy zieleni, tworząc nowoczesne „ringi”. Stały się one nie tylko nowymi ulicami, lecz zarazem promenadami, osiami komunikacyjnymi czy reprezentacyjnymi scenami życia miasta. Najbardziej znanymi przykładami w Europie Środkowo-Wschodniej są ring wiedeński i budapesztański. Ten pierwszy, Ringstraße, liczący ponad 5 kilometrów długości i tworzony w latach 1857–1865, okala stare miasto Wiednia (Innere Stadt) w miejscu dawnych murów. Wówczas przy arterii powstały parlament, ratusz, uniwersytet, giełda, siedziby władzy, rezydencje arystokratyczne, opera, teatr, muzea, jak i w pełni niezrealizowane forum cesarskie. Z kolei w Budapeszcie powstał Nagykörút, czyli 4-kilometrowy bulwar zainaugurowany w 1896 roku. Także i tu ring okalały znamienite gmachy publiczne i prywatne. Fenomen otwarcia miasta za pomocą ringu nie był wyłącznie domeną stolic czy większych metropolii. Podobne przykłady odnajdziemy i w mniejszych miastach w Europie Środkowo-Wschodniej: Krakowie, Koszycach, Brnie czy Segedynie. Tamtejsze ringi powstawały w różnych warunkach, ale wszędzie służyły uporządkowaniu miasta i nadaniu mu nowoczesnej formy. Brno: od twierdzy do miasta promenad Brno na Morawach najdłużej pozostawało zakładnikiem militarnej przeszłości. Na początku XIX wieku wciąż była miastem-twierdzą, a cytadela na Špilberku, bastiony, bramy i fortyfikacje dominowały w przestrzeni urbanistycznej. Ring w Brnie powstawał stopniowo: najpierw tworzono promenady na obrzeżach umocnień, następnie na terenach powojskowych zakładano parki i budowano pierwsze gmachy. Brno nie stworzyło kopii Wiednia, lecz wprowadziła własne rozwiązania, dostosowane do krajobrazu miasta i jego przestrzennych możliwości. Ring uzyskał tu charakterystyczny układ potrójny: pas zabudowy, pas zieleni i pas komunikacyjny. Pod koniec XIX wieku ring był już właściwie ukończony. Skupiał instytucje kultury, szkoły, budynki administracyjne i kościoły, a zarazem porządkował relacje między starym centrum a nowymi dzielnicami. W XX wieku część tej idei zaczęła się zacierać pod naporem ruchu ulicznego, przebudów i nowych inwestycji. Niektóre jego odcinki przekształciły się w zwykłe arterie transportowe. Przykład Brna pokazuje, że ring nie był tu trwałą ideą, lecz równowagą między zielenią, reprezentacją i funkcją komunikacyjną, którą wyparły potrzeby współczesności. Segedyn: miasto od nowa po katastrofie O ile omawiane wcześniej Brno dojrzewało do ringu stopniowo, wyzwalając się z charakteru wojskowego ku zrównoważeniu w stronę tkanki cywilnej, o tyle węgierskie miasto Segedyn (Szeged) zawdzięcza swój układ wielkiej katastrofie. Powódź w 1879 roku zniszczyła niemal całe miasto. W jej następstwie nie postawiono na odbudowę wedle pierwowzoru, lecz postanowiono stworzyć miasto od nowa, podążając za nowoczesnymi założeniami urbanistyki. Tak narodził się Segedyn promienisto-okrężny wedle projektu Ödöna Lechnera, który czerpał z doświadczeń Budapesztu, lecz nie był zwykłym naśladownictwem. Szeged otrzymał kilka pierścieni: wewnętrzny zielony pas, dwa regularne okręgi ulic oraz zewnętrzny wał przeciwpowodziowy. W ten sposób ring nie był wyłącznie jedną arterią, lecz systemem miejskich obwodów. Okręgi Segedynu miały rozmach godny metropolii, lecz ich rzeczywista zabudowa pozostawała skromniejsza i prowincjonalna. Z czasem wyrosły w nich realizacje architektoniczne przełomu XIX i XX wieku: secesyjne pałace, kamienice czynszowe i budynki publiczne, które nadały miastu nowe oblicze. W XX wieku Segedyn zmieniał się dalej. Puste parcele były zabudowywane. Po 1945 r. starsze domy zastępowano nowymi, a następnie w latach 60. i 70. stworzono wielkie osiedla. Dawne ringi ulegały przekształceniom i wręcz zniknęły pod naporem potrzeb mieszkaniowych. Przykład Segedynu jest niejednoznaczny: miasto odbudowane po katastrofie miało nowoczesne ambicje, ale przez późniejsze zmiany częściowo utraciło swój pierwotny charakter. Koszyce: ring, który nie był okręgiem Koszyce (Košice) na Słowacji to jeszcze inna historia, która pokazuje, że miejski pierścień nie musiał mieć formy okręgu. Dawny pas po fortyfikacjach miasta stał się w XIX wieku przestrzenią przebudowy. Zamiast miękkiego łuku stworzono układ geometryczny, złożony z prostych odcinków i połączonych ulic. Ring był mniej jednorodny, ale przez to lepiej odsłaniał proces urbanistycznego montażu: powstawał nie jako całość, lecz przez łączenie różnych fragmentów miasta. Najciekawszym rysem koszyckiego ringu jest jego wewnętrzne zróżnicowanie. Rákócziho okružná, dzisiaj ulica Moyzesova, od początku miała charakter reprezentacyjny, ale już jej zabudowa była różnorodna. Po jednej stronie pojawiały się gmachy publiczne, koszary czy budynki administracji. Po drugiej zaś były to kamienice mieszczańskie, początkowo skromniejsze, z czasem coraz bardziej okazałe. To tworzyło specyficzną równowagę między państwową powagą a codzienną, miejską zabudową. Jeszcze wyraźniej widać to w zestawieniu północnego i południowego odcinka koszyckiego ringu. Na północy uzyskał on bardziej uporządkowaną, reprezentacyjną formę, z pałacowymi gmachami publicznymi i wyraźnym powiązaniem z główną ulicą miasta. Na południu dominował natomiast targ, ruch handlowy, drobniejsza zabudowa, a nawet fabryki, które od frontu przypominały kamienice, ale zdradzały swój przemysłowy charakter kominami wyrastającymi ponad podwórzami. Właśnie ta asymetria jest kluczem do zrozumienia Koszyc. Ring nie tworzył tu jednolitej oprawy miasta, lecz raczej łączył ze sobą różne krajobrazy: reprezentacyjny, handlowy, przemysłowy i mieszkalny. W Koszycach szczególnie wyraźnie widać także, jak łatwo idea ringu może zostać zapomniana. Współczesne przebudowy, inwestycje z drugiej połowy XX wieku i najnowsze ingerencje urbanistyczne zatarły jego dawną czytelność. Sam pierścień przestał funkcjonować jako oczywista całość w świadomości mieszkańców. A jednak jego dawne promenady, gmachy i osie widokowe wciąż przypominają o dawnej transformacji miasta z zamkniętych fortyfikacji ku otwartej przestrzeni. Kraków: ring jako scena miejska W Krakowie wyraźnie widać, jak dawny pas obronny zmienił się w zielony bufor między średniowiecznym centrum a nowoczesnym miastem. Ring krakowski, czyli likwidacja dawnych fortyfikacji i powstanie Plant, nie był kopią Wiednia ani Budapesztu – być zresztą nie mógł, gdyż powstał wcześniej niż promenady w metropoliach habsburskich. Podobnie jak we Lwowie Wały Hetmańskie i Gubernatorskie, także tu dawne fortyfikacje zastąpiono parkiem, a przestrzeń wokół Plant zaczęła pełnić funkcję reprezentacyjną i parkową. Planty były zarazem granicą i łącznikiem: oddzielały historyczne centrum od rozwijającego się miasta, ale też spinały je w jedną całość. Wokół nich wznoszono okazałe obiekty – zarówno miejskie, jak i arystokratyczne pałace oraz gmachy użyteczności publicznej, w tym uczelnie, szkoły, teatr i budynki administracji. W okresie międzywojennym kontynuowano rozbudowę tego projektu urbanistycznego, lecz wprowadzając ducha modernistycznej architektury. Kraków rozwijał się, dokonując ekspansji urbanistycznej i administracyjnej. Impulsem do kształtowania nowej osi miejskiej stało się zagospodarowanie terenu między Starym Miastem a Kazimierzem, gdzie wzdłuż zasypanego koryta Starej Wisły od 1878 r. utworzono Planty Dietlowskie – liniowy park-bulwar porządkujący układ przestrzenny i stymulujący zabudowę obecnej ulicy Dietla. Mimo poprawy higieny i modernizacji przestrzeni nie zatarły one jednak utrwalonych granic społecznych i kulturowych. Równocześnie Kraków kierował się ku ambitniejszej wizji. Prezydent Juliusz Leo dążył do stworzenia metropolii. Planowano wykup terenów po rozebranych austriackich fortyfikacjach oraz likwidację obwodowej linii kolejowej. W 1909 r. ogłoszono konkurs urbanistyczny na „Wielki Kraków”, w wyniku którego stworzono szeroką aleję okalającą centrum – późniejsze Aleje Trzech Wieszczów. W okresie międzywojennym wzdłuż nich wzniesiono prestiżowe gmachy publiczne, m.in. Akademię Górniczą, Bibliotekę Jagiellońską, Muzeum Narodowe, a także liczne modernistyczne kamienice. Przy alejach, a więc nowym ringu powiązano funkcje reprezentacyjne, mieszkaniowe i edukacyjne, tworząc zróżnicowaną strukturę nowoczesnego miasta. Po 1945 r. aleje stopniowo traciły swój wielofunkcyjny charakter, jednak mimo kolejnych przekształceń urbanistycznych ich rola dominującej arterii tranzytowej pozostała niezmienna. Ring: odczytanie miasta wokół Co łączyło te przykłady? Przede wszystkim ringi powstawały wraz z zanikiem miast obronnych: dawne mury i fortyfikacje traciły znaczenie, a ich miejsce zajmowały otwarte, uporządkowane przestrzenie. W ten sposób pierścień stawał się narzędziem przejścia od miasta zamkniętego do nowoczesnego, bardziej dostępnego i funkcjonalnego. Jednocześnie szybko przekształcił się w przestrzeń reprezentacji – to przy ringach koncentrowały się najważniejsze instytucje, a sam układ porządkował strukturę miasta i wyznaczał granicę między jego historycznym centrum a nową zabudową. Ring miał jednak charakter ambiwalentny. Projektowany jako przestrzeń łącząca różne części miasta i jego mieszkańców, w praktyce często ujawniał istniejące podziały społeczne i funkcjonalne. Oddzielał bogatsze centrum od uboższych peryferii, reprezentacyjne gmachy od stref przemysłowych, przestrzeń spaceru od ruchu tranzytowego. Dlatego ringi są szczególnie dobrym kluczem do zrozumienia nowoczesności miasta – nie jako harmonijnego procesu, lecz jako układu napięć i sprzeczności. Tekst powstał w ramach projektu finansowanego z Funduszu Wyszehradzkiego „The growth rings: exhibition and scientific program” (Visegrád 22510339)
Gdzie natura wygrywa z betonem? Polskie miasto wśród najbardziej zielonych na świecie
Tereny zielone odgrywają dziś w miastach coraz większą rolę – podobnie jak sprawna komunikacja czy rozwinięta infrastruktura. Nawet w najbardziej zurbanizowanych przestrzeniach kontakt z naturą to jeden z kluczowych elementów codziennego komfortu życia. W których miastach dostęp do zieleni jest dziś zatem na najwyższym poziomie?
W najnowszym badaniu Time Out, opartym na opiniach aż 24 tys. mieszkańców miast na całym świecie, analizowano nie tylko ofertę kulturalną, gastronomiczną czy jakość życia, ale również dostępność terenów zielonych i bliskość natury. Na podstawie tych danych, we współpracy z Intrepid Travel, powstał kompleksowy ranking najlepszych miast do życia i podróżowania w 2026 roku. Choć w ogólnym zestawieniu najwyżej oceniono Melbourne, osobna kategoria poświęcona zieleni przyniosła inne rozstrzygnięcie – mieszkańcy wskazali miasto, które wyróżnia się szczególnie łatwym dostępem do przyrody i spokojnym, zrównoważonym charakterem. Najbardziej zielone miasta świata 2026 Pierwsza piątka wspomnianego rankingu pokazuje, które miasta wyznaczają dziś standardy w zakresie dostępu do terenów zielonych i integracji natury z przestrzenią miejską. Na czele rankingu znalazło się brytyjskie Bath, które zachwyca nie tylko historyczną architekturą, ale także wyjątkowym otoczeniem przyrodniczym. Miasto położone jest wśród wzgórz Cotswolds i oferuje rozbudowaną sieć parków, ogrodów oraz tras spacerowych. Szczególną rolę odgrywają tu takie miejsca jak Prior Park Landscape Garden, a lokalne władze realizują długofalowe strategie rozwoju zielonej infrastruktury, które mają zwiększyć odporność miasta na zmiany klimatu. Drugą pozycję zajęło Chicago, które mimo intensywnej zabudowy wyróżnia się imponującą liczbą ponad 600 parków. Jednym z najbardziej innowacyjnych projektów jest tu Wild Mile – pływający park ekologiczny, który odtwarza naturalne środowiska mokradeł i stanowi przykład nowoczesnego podejścia do miejskiej zieleni. Na trzecim miejscu uplasował się Montreal, gdzie sercem zielonej przestrzeni pozostaje rozległy park Mount Royal, oferujący całoroczne możliwości rekreacyjne – od spacerów po sporty zimowe. Miasto słynie także z ogrodów botanicznych i parków rozlokowanych na wyspach rzecznych. Kolejna w zestawieniu jest Ryga, w której niemal połowę powierzchni stanowią tereny zielone, co czyni ją jednym z najbardziej „naturalnych” miast Europy. Pierwszą piątkę zamyka Melbourne, które łączy nowoczesną urbanistykę z rozbudowaną siecią parków i inicjatywami proekologicznymi – od miejskich ogrodów po innowacyjne projekty związane z zarządzaniem zielenią. Ranking zielonych miast i wyróżnienie dla Krakowa Po następnych pozycjach można zauważyć, że współczesne miasta coraz częściej stawiają na równowagę między rozwojem a dostępem do natury, traktując ją jako kluczowy element jakości życia mieszkańców. Na szóstym miejscu uplasował się Kapsztad, którego ogromnym atutem jest położenie w obrębie jednego z najbardziej zróżnicowanych biologicznie regionów świata. Bliskość Parku Narodowego Góry Stołowej oraz rozległych obszarów chronionych sprawia, że natura jest tu stale obecna. Tuż za nim znalazł się Singapur, który od dekad konsekwentnie realizuje wizję „miasta-ogrodu”, integrując zieleń z nowoczesną zabudową i zapewniając mieszkańcom łatwy dostęp do parków i przestrzeni rekreacyjnych. Wysoką pozycję zajęło również Medellín, gdzie wdrożone kilka lat temu „zielone korytarze” nie tylko poprawiły estetykę miasta, ale także realnie wpłynęły na obniżenie temperatury i komfort życia mieszkańców. W europejskim kontekście wyróżnił się natomiast Sztokholm, od lat utrzymujący wysokie standardy w zakresie ochrony środowiska, oferując mieszkańcom szybki dostęp do parków i naturalnych krajobrazów. Podobnie Hamburg, który rozwija tzw. zieloną sieć łączącą parki, kanały i przestrzenie publiczne w jeden spójny system. W dalszej części rankingu znalazły się także takie ośrodki jak Wiedeń, Helsinki czy Oslo. Szczególną uwagę zwraca jednak obecność Krakowa, który z wynikiem ponad 80% pozytywnych ocen mieszkańców znalazł się na 14. miejscu zestawienia. To wyraźny sygnał, że także polskie miasta zaczynają być postrzegane jako miejsca oferujące realny dostęp do natury i coraz wyższy komfort życia. Źródło: Time Out Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Turyści już wybrali. To najpopularniejszy kierunek w Europie na lato 2026
Wraz ze zbliżającym się sezonem letnim podróżni coraz intensywniej planują wakacyjne wyjazdy. Wśród najchętniej wybieranych kierunków ponownie znajduje się Hiszpania, a szczególną popularnością cieszy się jedno z miast na wybrzeżu Costa Blanca. Co sprawia, że przyciąga turystów z całej Europy?
Najnowsze dane platformy Tripadvisor pokazują wyraźne zmiany w wakacyjnych preferencjach podróżnych. Wstępne wyniki Indeksu Podróży Letnich 2026 wskazują na najszybciej rosnące destynacje, analizując wyjazdy planowane między czerwcem a sierpniem. Na czołowych miejscach zestawienia znalazły się kierunki hiszpańskie, a szczególnie jedno z miast położonych na Costa Blanca, które przyciąga turystów nie tylko gwarantowaną pogodą, lecz także bogatą ofertą kulinarną i kulturalną. To właśnie połączenie tych czynników sprawia, że region ten zyskuje na znaczeniu. Alicante na topie – dlaczego to najpopularniejszy kierunek lata 2026? Według danych platformy Tripadvisor to właśnie Alicante znalazło się na szczycie zestawienia najszybciej rosnących kierunków podróży w Europie na lato 2026. Miasto położone na wybrzeżu Costa Blanca od kilku lat systematycznie zyskuje na popularności, oferując połączenie stabilnej pogody, szerokich plaż i rozwiniętej infrastruktury turystycznej. W przeciwieństwie do bardziej zatłoczonych kurortów, takich jak Barcelona czy Majorka, Alicante przyciąga zrównoważonym tempem życia i często nieco bardziej przystępnymi cenami. To ważny atut dla tych podróżnych, którzy szukają wypoczynku bez konieczności rezygnowania z miejskich atrakcji. Na miejscu czeka wyjątkowe połączenie historii i nowoczesności. Nad miastem góruje imponujący zamek Castillo de Santa Bárbara, z którego rozciąga się widok na całe wybrzeże, a spacer po słynnej promenadzie Explanada de España pozwala poczuć śródziemnomorski klimat. Wąskie uliczki dzielnicy El Barrio Santa Cruz zachowały tradycyjny charakter, z kolorowymi fasadami i roślinnością, która nadaje im niemal pocztówkowy wygląd. Miasto oferuje także dostęp do szerokich, miejskich plaż, takich jak Playa del Postiguet, a dla osób szukających spokojniejszego wypoczynku – możliwość wycieczki na pobliską wyspę Tabarca, znaną z krystalicznie czystej wody i kameralnej atmosfery. Alicante wyróżnia się również bogatą ofertą kulturalną i kulinarną. W sezonie letnim odbywają się tu liczne wydarzenia, w tym tradycyjne święto Maurów i Chrześcijan (Moros y Cristianos), a lokalne muzea, takie jak MACA Alicante czy Muzeum Wyścigu Oceanicznego, przyciągają miłośników sztuki i historii. Nie można pominąć także kuchni regionu – od klasycznego arroz a banda po świeże owoce morza i tapas serwowane w lokalnych restauracjach i na targach. Najlepsze kierunki w Europie w 2026 roku według danych Tripadvisor Choć to Alicante zajęło pierwsze miejsce w zestawieniu Tripadvisor, kolejne pozycje pokazują, jak zróżnicowane są wakacyjne preferencje podróżnych w Europie. Na drugim miejscu znalazł się Alvor – niewielka miejscowość rybacka położona w regionie Algarve w Portugalii, znanym z jednych z najpiękniejszych plaż na kontynencie i spokojnego tempa życia. Tuż za nią uplasowały się hiszpańskie kierunki: Playa de Palma na Majorce oraz Malaga, która od lat konsekwentnie buduje swoją pozycję jako centrum kultury i wypoczynku, m.in. dzięki rozwojowi instytucji takich jak Muzeum Picassa. W dalszej części rankingu pojawiają się mniej oczywiste, ale coraz bardziej doceniane destynacje, takie jak Ksamil – nadmorski kurort w Albanii, przyciągający krystalicznie czystą wodą i kameralną atmosferą. Na liście nie zabrakło także miast o silnym zapleczu kulturowym, takich jak Kraków, Budapeszt czy Dublin, które oferują zupełnie inny typ doświadczenia – od historycznej architektury, przez słynne termalne kąpieliska, aż po zielone przestrzenie i miejską atmosferę sprzyjającą dłuższym pobytom. W zestawieniu znalazło się też Sitges oraz grecka wyspa Rodos, co tylko potwierdza, że tegoroczne trendy łączą klasyczne kurorty z mniej oczywistymi, ale coraz bardziej poszukiwanymi lokalizacjami. Najpopularniejsze kierunki podróży w Europie według indeksu podróży letnich TripAdvisor na rok 2026: Alicante, Hiszpania Alvor, Portugalia Playa de Palma, Majorka, Hiszpania Malaga, Hiszpania Ksamil, Albania Kraków, Polska Sitges, Hiszpania Rodos, Grecja Budapeszt, Węgry Dublin, Irlandia Źródła: Euronews, Time Out, Tripadvisor Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Europejska stolica oferuje darmowe bilety do atrakcji. Warunek? Zbieranie śmieci
W ostatnich miesiącach wiele europejskich miast zaczęło zaostrzać przepisy wobec turystów, wprowadzając nowe opłaty i ograniczenia, by walczyć z nadmiernym ruchem turystycznym. Są jednak miejsca, które wybierają zupełnie inną drogę – zamiast karać, postanawiają nagradzać odpowiedzialne zachowania odwiedzających.
W sposób bardziej zachęcający niż restrykcyjny do problemu postanowił podejść Berlin. Władze miasta przygotowały specjalną inicjatywę skierowaną do turystów, która ma promować proekologiczne postawy i większą dbałość o wspólną przestrzeń. Szczegóły programu pokazują, że może to być jedno z bardziej nieoczywistych rozwiązań w walce z negatywnymi skutkami turystyki. BerlinPay – jak działa program nagród dla turystów za zbieranie śmieci? Szczegóły inicjatywy pokazują, że nie jest to jedynie symboliczna akcja, lecz przemyślany system zachęt, który ma realnie wpłynąć na sposób korzystania z przestrzeni miejskiej. Program funkcjonujący pod nazwą „BerlinPay” zakłada, że osoby angażujące się w działania proekologiczne będą mogły liczyć na konkretne benefity oferowane przez partnerów projektu. W praktyce oznacza to dostęp do różnego rodzaju udogodnień – od wejściówek do instytucji kultury, przez oferty gastronomiczne, aż po doświadczenia turystyczne związane z poznawaniem miasta. Kluczowe znaczenie ma tu jednak sam mechanizm: nagradzane mają być działania, które przyczyniają się do poprawy jakości przestrzeni publicznej, takie jak sprzątanie terenów rekreacyjnych, wsparcie lokalnych inicjatyw czy dbanie o estetykę otoczenia. W pierwszym etapie program koncentruje się przede wszystkim na obszarach związanych z wodą – rzekach, kanałach i terenach nadrzecznych, które należą do najchętniej odwiedzanych miejsc w Berlinie. To właśnie tam władze miasta dostrzegają największą potrzebę budowania świadomości ekologicznej wśród odwiedzających. Jak podkreśla organizacja Visit Berlin, inicjatywa ma zachęcać zarówno turystów, jak i mieszkańców do odpowiedzialnego korzystania z tych przestrzeni, a jednocześnie sprawić, że takie zachowania będą widoczne i doceniane. Model opiera się na idei „pozytywnego obiegu” – zaangażowanie w działania na rzecz miasta przekłada się na nagrody, które z kolei mają motywować do dalszej aktywności i budować bardziej świadome podejście do turystyki. Warto podkreślić, że projekt jest wciąż rozwijany, a jego twórcy aktywnie poszukują kolejnych partnerów, którzy włączą się w system nagród. Do współpracy zapraszane są firmy i instytucje z różnych sektorów – od gastronomii i hotelarstwa, przez kulturę i rekreację, aż po inicjatywy środowiskowe i miejskie. Dzięki temu Berlin chce stworzyć szeroką sieć benefitów i jednocześnie zaangażować lokalny biznes w promowanie odpowiedzialnej turystyki, która przynosi korzyści zarówno odwiedzającym, jak i samemu miastu. Nie tylko Berlin – europejskie miasta nagradzają turystów za ekologiczne zachowania Podobne inicjatywy pojawiają się w coraz większej liczbie europejskich miast, co pokazuje wyraźny zwrot w kierunku bardziej odpowiedzialnej turystyki. Jednym z pionierów tego podejścia była Kopenhaga, która w 2024 roku uruchomiła program CopenPay. W jego ramach odwiedzający mogli liczyć na różnego rodzaju benefity – od bezpłatnego wypożyczenia rowerów po rejsy łodzią – w zamian za podejmowanie działań przyjaznych środowisku, takich jak korzystanie z transportu publicznego czy udział w inicjatywach lokalnych. Jak podkreślała Rikke Holm Petersen z organizacji Wonderful Copenhagen, projekt nie tylko spotkał się z dużym zainteresowaniem, ale także wpłynął na sposób myślenia turystów. – Kiedy ludzie są na wakacjach, są bardziej otwarci na nowe pomysły (…) i zabierają ze sobą te nawyki do domu – zauważyła. To właśnie ten efekt długofalowy sprawił, że rozwiązanie zaczęło inspirować kolejne destynacje. W ślad za duńską stolicą idą inne ośrodki, które przygotowują własne warianty programów motywacyjnych. Niemiecka Brema zapowiedziała wdrożenie systemu BremenPay, który ma nagradzać m.in. podróżowanie koleją, poruszanie się pieszo lub rowerem czy wspieranie lokalnych przedsiębiorców. W zamian turyści mogą otrzymać zniżki, darmowe usługi lub drobne upominki. Z kolei Helsinki rozważają wprowadzenie programu skoncentrowanego na działaniach regeneracyjnych, związanych m.in. z ochroną Morza Bałtyckiego. Podobne mechanizmy pojawiają się również w mniej oczywistych miejscach – od alpejskich kurortów, które oferują rabaty dla osób przyjeżdżających pociągiem, po lokalne inicjatywy miejskie, jak akcje sprzątania w Londynie nagradzane drobnymi benefitami. Wszystko to pokazuje, że nagradzanie zamiast karania staje się coraz ważniejszym narzędziem w zarządzaniu ruchem turystycznym i kształtowaniu bardziej świadomych postaw podróżnych. Źródła: The Sun, Euronews Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
„Najbardziej polskie miasto w Niemczech”. Odwiedziłem rozrywkowe Oberhausen
Lubię szukać polskich śladów za granicą, ale nie spodziewałem się trafić na nie w samym sercu niemieckiego Zagłębia Ruhry. To właśnie tutaj, w cieniu dawnych kopalń i hut, kryje się miejsce, które nieformalnie zyskało miano jednego z „najbardziej polskich miast w Niemczech”. Jak to możliwe, że niemal co trzeci mieszkaniec tej przemysłowej metropolii nosi polsko brzmiące nazwisko? Zaintrygowany historią „Ruhrpolen” – imigrantów, którzy na przełomie wieków na stałe wpisali się w ten region, odkryłem Oberhausen, które dziś wydaje się być wzorem nie tylko przyjaznej asymilacji ludzi pochodzących z różnych kultur, ale także udanej transformacji od ciężkiego przemysłu do ważnego centrum turystyki i rozrywki.
Spis treści: Dziedzictwo „Ruhrpolen” – skąd się wzięli Polacy w Zagłębiu Ruhry? Polskie ślady w Oberhausen – Restauracja Gdańska i duch historii Nowe Centrum Miasta – serce współczesnego Oberhausen Gazomierz Oberhausen – ikona przemysłowej transformacji W samym centrum apokalipsy zombi: Sandbox VR Sea Life Oberhausen – podwodne królestwo Metronom – scena muzyczna w sercu Zagłębia Ruhry Jak zaplanować podróż do Oberhausen Oberhausen, położone w zachodniej części Niemiec, w sercu Zagłębia Ruhry, to miasto o dwóch obliczach. Z jednej strony to nowoczesne centrum handlu i rozrywki, z drugiej – miejsce o głębokich, historycznych powiązaniach z Polską. Często określane mianem jednego z „najbardziej polskich miast” w Niemczech stanowi żywy dowód na fenomen tzw. Ruhrpolen – imigrantów z Górnego Śląska i Wielkopolski, którzy na przełomie XIX i XX wieku masowo przybywali do tego regionu w poszukiwaniu pracy w kopalniach i hutach. Dziedzictwo „Ruhrpolen” – skąd się wzięli Polacy w Zagłębiu Ruhry? Kiedy zagłębiam się w historię Oberhausen, szybko dostrzegam, że obecność migrantów z ziem polskich była jednym z fundamentów rozwoju tego miasta. Masowa migracja rozpoczęła się w drugiej połowie XIX wieku, w czasie gwałtownej industrializacji Zagłębia Ruhry. Polaków przyciągały przede wszystkim kopalnie węgla i huty stali, które potrzebowały taniej i licznej siły roboczej. Większość przybyszów pochodziła z Wielkopolski, Śląska i Mazur, czyli terenów znajdujących się wówczas pod panowaniem Prus. Choć formalnie byli obywatelami Cesarstwa Niemieckiego, zachowywali własną tożsamość językową, religijną i kulturową, co sprawiło, że zaczęto ich określać mianem „Ruhrpolen”. Nie bez znaczenia był fakt, że Oberhausen było miastem tradycyjnie katolickim. Z rozmów, które prowadzę na miejscu, wynika, że skala tej migracji była ogromna – na przełomie XIX i XX wieku setki tysięcy Polaków osiedliło się w całym regionie, a w samym Oberhausen ich potomkowie stanowią dziś znaczącą część mieszkańców. Słyszę znajomo brzmiące nazwiska niemal na każdym kroku. Daniel Sobanski, lokalny przewodnik po dawnej koksowni z Dortmundzie – jednym z największych miast Niemiec – mówi mi: „Moi pradziadkowie przyjechali tu pod koniec XIX wieku”. Podobne świadectwa słyszę jeszcze kilkakrotnie od innych mieszkańców miasta – kolejne pokolenia stopniowo się asymilowały, często tracąc język przodków, ale zachowując nazwiska i fragmenty tradycji. Oberhausen w 1925 roku – w tutejszych fabrykach pracowały wówczas tysiące migrantów z Polski. fot. ullstein bild/ullstein bild via Getty ImagesZ czasem odkrywam, że Polacy tworzyli tu własne struktury społeczne i instytucje – zakładali stowarzyszenia, chóry, związki robotnicze i parafie katolickie, które pomagały im przetrwać w nowym środowisku. Kościół odgrywał szczególną rolę, bo to właśnie wokół niego koncentrowało się życie społeczne i podtrzymywanie tożsamości narodowej. Jednocześnie byli oni istotną częścią klasy robotniczej, pracując pod ziemią lub przy piecach hutniczych. Polskie ślady w Oberhausen – Restauracja Gdańska i duch historii Dziś, spacerując po Oberhausen, widać efekty tej historii na każdym kroku. Dziedzictwo „Ruhrpolen” jest nadal żywe, choć przybrało bardziej symboliczny wymiar. Miasto przeszło ogromną transformację – od ośrodka ciężkiego przemysłu do przestrzeni kultury i rozrywki – ale pamięć o robotniczych korzeniach nie zniknęła. Co więcej, zauważam, że wielu mieszkańców o polskich korzeniach aktywnie współtworzy współczesne życie miasta – prowadzą restauracje, inicjatywy kulturalne i biznesy związane z turystyką. To sprawia, że historia migracji nie jest tu tylko opowieścią o przeszłości, lecz ciągłym elementem tożsamości Oberhausen. Szukając w Oberhausen śladów polskiej tożsamości, dowiaduje się o Restauracji Gdańskiej, która w mieście ma już status miejsca kultowego. Lokal działa od lat i stanowi nieformalne centrum polskości w mieście. To tutaj odbywają się koncerty, spotkania i wydarzenia promujące polską kulturę – od muzyki, po tradycje i język. W menu znajduję klasyczne dania polskie – pierogi, żurek, bigos – przygotowywane według tradycyjnych receptur. Nowe Centrum Miasta – serce współczesnego Oberhausen Dzięki mojemu przewodnikowi trafiam do Neue Mitte, czyli nowego centrum miasta, oddalonego o kilka kilometrów od dworca głównego w Oberhausen i historycznego śródmieścia. Neue Mitte powstało na terenach dawnej huty Gutehoffnungshütte i jest dziś jednym z najbardziej znanych przykładów rewitalizacji obszarów poprzemysłowych w Niemczech. Projekt rozpoczęto w latach 90., w czasie, gdy region Ruhry zmagał się z upadkiem przemysłu ciężkiego. Zamiast pozostawić zdegradowane tereny, zdecydowano się stworzyć zupełnie nową przestrzeń miejską – i trzeba przyznać, że efekt, który widzę dziś na własne oczy, robi wrażenie. Centralnym punktem Neue Mitte jest Westfield Centro – jedno z największych centrów handlowych w Niemczech, które od momentu otwarcia w 1996 roku stało się symbolem nowego kierunku rozwoju miasta w kierunku bycia lokalnym centrum rozrywki i zakupów. Wokół gigantycznego centrum handlowego rozciąga się cały kompleks rozrywkowo-kulturalny, odwiedzany rocznie przez ponad 16 milionów osób. Wiedziony poleceniem znajomego zaglądam do środka i kieruję się od razu do Mangal Döner Oberhausen. To sieć barów należąca do piłkarza Lukasa Podolskiego, którego rodzina pochodzi z Górnego Śląska. Spacerując wzdłuż kanału Ren–Herne, zauważam, że Neue Mitte działa jak spójny ekosystem miejskiej rozrywki – z mariną, ścieżkami spacerowymi i obiektami sportowymi. Tuż po drugiej stronie rzeki powstaje ogromny park rozrywki Karls, inspirowany życiem codziennym na truskawkowej farmie. Gazomierz Oberhausen – ikona przemysłowej transformacji Spacerując pod Neue Mitte nie sposób go nie zauważyć. Wysoki na 170 metrów cylinder to Gazomierz Oberhausen – najbardziej wyrazisty symbol przemysłowej przeszłości miasta. Ten monumentalny zbiornik na gaz, oddany do użytku w 1929 roku, był niegdyś częścią infrastruktury zasilającej hutnictwo regionu. Dziś jednak jego funkcja jest zupełnie inna – to jedna z najbardziej niezwykłych przestrzeni wystawienniczych w Europie, będąca dowodem na to, jak można nadać drugie życie przemysłowym gigantom. Wchodząc do środka, od razu czuję skalę tego miejsca. Wysokość i surowość konstrukcji tworzą idealne tło dla spektakularnych, immersyjnych wystaw, które często koncentrują się na relacji człowieka z naturą i zmianami klimatycznymi. Tegoroczna ekspozycja „Mythos Wald” szczególnie mnie wciąga – to opowieść o lesie jako złożonym, żywym ekosystemie, przedstawiona za pomocą światła, dźwięku i ogromnych instalacji. Największe wrażenie robi na mnie gigantyczna cyfrowa instalacja drzewa, unosząca się w przestrzeni zbiornika. Jej skala i sposób prezentacji przywodzą mi na myśl wizualny świat filmu „Avatar” w reżyserii Jamesa Camerona. To doświadczenie bardziej przypomina podróż niż klasyczne zwiedzanie wystawy. Na koniec wjeżdżam na dach i dopiero wtedy w pełni rozumiem znaczenie tego miejsca. Panorama Zagłębia Ruhry rozciąga się we wszystkich kierunkach – widzę dawne tereny przemysłowe, nowe centra miejskie i zieleń odzyskującą przestrzeń po przemyśle. Tam lepiej jest mi zrozumieć, jak głęboką transformację przeszedł ten region – od ciężkiego przemysłu do kultury i nowoczesnej urbanistyki. W samym centrum apokalipsy zombi: Sandbox VR Dzięki mojemu przewodnikowi po Oberhausen trafiłem do Sandbox VR – miejsca, w którym na własnej skórze można się przekonać, jak działa zaawansowana wirtualna rzeczywistość. Do wyboru jest tam kilka scenariuszy rozgrywek: od dinozaurów, przez światy inspirowane serialami „Stranger Things” czy „Squid Game”, aż po walkę z hordami zombie. Dinozaury odrzuciliśmy od razu, seriale były kuszące, ale ostatecznie zdecydowaliśmy się na ratowanie świata przed umarlakami. Właściwa rozgrywka trwa około 30 minut, a wrażenia są nieziemskie! Dzięki zaawansowanej technologii full-body VR, w której każdy mój ruch był precyzyjnie odwzorowywany w grze, mogłem w pełni zanurzyć się w tę przygodę. Planując wizytę, koniecznie zarezerwuj termin online, co warto zrobić z dużym wyprzedzeniem ze względu na ogromną popularność tego obiektu. Całe doświadczenie zajęło mi około godziny, a z własnego doświadczenia podpowiem, że warto założyć wygodny strój i płaskie obuwie, ponieważ podczas zabawy będziesz w ciągłym ruchu. To idealna opcja na aktywne spędzenie czasu w gronie znajomych lub rodziny. Samo miejsce znajdziesz przy Brammenring 129, gdzie bez problemu zaparkujesz samochód. Jeśli po takiej dawce adrenaliny wciąż masz ochotę na aktywną rozrywkę, kilka minut dalej czeka Topgolf Oberhausen – nowoczesny kompleks łączący sport z luźną, imprezową atmosferą. Nawet jeśli nigdy nie trzymałeś kija golfowego w ręku, bez problemu odnajdziesz się w interaktywnych grach i systemie punktacji, który zamienia klasyczny golf w dynamiczną zabawę. To świetne uzupełnienie dnia w Neue Mitte – mniej wirtualne niż VR, ale równie wciągające. Sea Life Oberhausen – podwodne królestwo Zaledwie kilka kroków od centrum handlowego trafiam do Sea Life Oberhausen. Lokalne akwarium oferuje prawdziwą podróż przez różnorodne ekosystemy wodne – od dobrze mi znanych europejskich rzek i jezior, aż po egzotyczne, pełne kolorów rafy koralowe i głębiny oceanów. Największe wrażenie robi na mnie spektakularny tunel podwodny, przez który przechodzi się niemal jak po dnie oceanu. Nad moją głową powoli suną rekiny, obok przepływają żółwie morskie, a wokół migoczą setki ryb. To doświadczenie jest zaskakująco realistyczne – na chwilę zapominam, że znajduję się w środku miasta, a nie gdzieś na otwartym morzu. Podczas zwiedzania zauważam, że Sea Life Oberhausen stawia nie tylko na efekt „wow”, ale również na edukację i świadomość ekologiczną. Wystawy i tablice informacyjne przypominają o zagrożeniach dla środowiska wodnego, ochronie gatunków i znaczeniu zrównoważonego rozwoju. Dzięki temu wizyta staje się nie tylko rozrywką, ale też okazją do refleksji. Metronom – scena muzyczna w sercu Zagłębia Ruhry Wieczorem docieram do słynnego Teatru Metronom. Od momentu otwarcia pod koniec lat 90. scena ta zasłynęła jako jedna z najważniejszych w regionie, goszcząc wielkoformatowe produkcje musicalowe o międzynarodowej renomie. Wystawiano tu spektakle znane z londyńskiego West Endu czy nowojorskiego Broadwayu. Wchodząc do środka, zwracam uwagę na nowoczesną architekturę widowni i znakomitą akustykę, które pozwalają w pełni zanurzyć się w spektaklu – niezależnie od miejsca, jakie zajmuję. To, co robi na mnie największe wrażenie, to rozmach scenografii i perfekcja realizacji. Każdy detal – od światła, przez choreografię, po muzykę na żywo – jest dopracowany do granic możliwości. Mam poczucie, że uczestniczę w wydarzeniu, które równie dobrze mogłoby odbywać się w jednej z największych stolic kultury na świecie. Jak zaplanować podróż do Oberhausen Dojazd Oberhausen jest doskonale skomunikowane. Główny dworzec kolejowy (Oberhausen Hbf) obsługuje liczne połączenia regionalne (RB, RE) oraz dalekobieżne (ICE/IC). Miasto znajduje się w samym sercu sieci komunikacyjnej Zagłębia Ruhry, co pozwala na szybki dojazd z Düsseldorfu, Essen czy Dortmundu. Z lotniska w Düsseldorfie podróż pociągiem zajmuje zaledwie około 30 minut. Komunikacja miejska W mieście funkcjonuje rozbudowana sieć tramwajowa i autobusowa. Warto pobrać aplikację VRR (Verkehrsverbund Rhein-Ruhr), która ułatwia planowanie tras oraz zakup biletów. Dla turystów korzystne są bilety całodniowe na całą strefę komunikacyjną, które umożliwiają swobodne przemieszczanie się między dzielnicami a atrakcjami takimi jak Centro czy Gazomierz. Noclegi Największe zagęszczenie bazy hotelowej znajduje się w okolicach Neue Mitte (w pobliżu Westfield Centro). Dostępne są zarówno hotele sieciowe o wysokim standardzie, jak i mniejsze, bardziej kameralne obiekty. Warto rozważyć nocleg w centrum, aby być blisko głównych linii komunikacyjnych i atrakcji turystycznych. Ja zatrzymałem się w mniejszym Hotel Residenz Oberhausen (Hermann-Albertz-Straße 69), bliżej dawnego centrum miasta. Gastronomia Poza wymienioną Restauracją Gdańska (kuchnia polska) oraz lokalem Lukasa Podolskiego Oberhausen oferuje bogaty wybór kuchni międzynarodowej w strefie gastronomicznej Centro. Warto spróbować lokalnych specjałów typu currywurst, które są nieodłącznym elementem kulinarnym Zagłębia Ruhry. Smaczne i względnie niedrogie dania oferują również włoska restauracja Teatro (CentrO-Promenade 19- 23), The Ash ze znakomitą kartą międzynarodową (Brammenring 115) oraz Gaststätte Kiepenkerl z kuchnią niemiecką i polską (Roonstraße 105). Bilety wstępów Większość obiektów, takich jak Gazomierz czy muzea LVR (LVR-Industriemuseum), oferuje bilety online. Zaleca się wcześniejszą rezerwację, zwłaszcza w weekendy i w okresie wakacyjnym. Dla rodzin korzystnym rozwiązaniem są bilety łączone, oferowane przez niektóre atrakcje w obrębie strefy Centro. Przed wyjazdem warto sprawdzić oficjalną stronę www.oberhausen-tourismus.de, gdzie znajdują się aktualne kalendarium wydarzeń oraz informacje o biletach turystycznych. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
W „Kubie Europy” temperatury sięgają już 25 stopni. To idealny kierunek bez tłumów turystów
Choć w Polsce wiosna dopiero nabiera tempa i wciąż trudno całkowicie zrezygnować z cieplejszych ubrań, w części Europy pogoda przypomina już początek lata. Istnieje miejsce określane mianem „Kuby Europy”, gdzie w tym tygodniu temperatury sięgają nawet 25 stopni Celsjusza. To kierunek, który przyciąga nie tylko klimatem, lecz także wyjątkową atmosferą i architekturą.
W obliczu rosnącego problemu overtourismu coraz więcej podróżnych rezygnuje z najbardziej obleganych kierunków, takich jak Barcelona czy włoskie Dolomity, na rzecz mniej oczywistych lokalizacji. Wśród nich znajduje się hiszpańskie miasto Kadyks, położone na południowo-zachodnim wybrzeżu kraju. Ze względu na swoją historię, kolonialną architekturę i nadmorskie położenie bywa nazywane „Kubą Europy”, przywołując skojarzenia z Hawaną. To właśnie tu można połączyć przyjemny klimat z autentycznym doświadczeniem miejsca, które nie jest jeszcze tak silnie dotknięte masową turystyką. Kadyks, czyli „Kuba Europy” z klimatem Hawany i temperaturą 25 stopni Położony na południowo-zachodnim krańcu Hiszpanii Kadyks to jedno z najstarszych nieprzerwanie zamieszkanych miast w Europie, którego historia sięga ponad 3 tysięcy lat. Dziś przyciąga jednak nie tylko swoją przeszłością, lecz także wyjątkowym połączeniem klimatu, architektury i nadmorskiego charakteru. Usytuowany na wąskim półwyspie otoczonym wodami Atlantyku, wyróżnia się zwartą zabudową i charakterystycznymi, jasnymi elewacjami budynków, które odbijają światło i nadają miastu południowy, niemal karaibski klimat. To właśnie zestawienie kolorowej architektury, wąskich uliczek i otwartego dostępu do oceanu sprawia, że Kadyks bywa określany mianem „Kuby Europy”. Na jego tożsamość wpływa również wyraźnie odczuwalna kultura ulicy – szczególnie widoczna podczas słynnego karnawału, uznawanego za jeden z najważniejszych w Hiszpanii. W tym czasie miasto zmienia się w scenę dla setek lokalnych zespołów, a muzyka i satyryczne występy wypełniają przestrzeń publiczną przez wiele dni. Poza sezonem festiwalowym Kadyks zachowuje spokojniejszy rytm, oparty na codziennych aktywnościach mieszkańców i bliskości oceanu. Nadmorska promenada Campo del Sur, biegnąca wzdłuż fal Atlantyku, stanowi naturalne miejsce spotkań i spacerów, szczególnie o zachodzie słońca. Już wiosną temperatury osiągają tu około 25 stopni Celsjusza, co w połączeniu z dużą liczbą słonecznych dni sprawia, że sezon turystyczny rozpoczyna się wcześniej niż w wielu innych częściach Europy. Plaże, kuchnia i zabytki. Dlaczego Kadyks przyciąga turystów? Jednym z największych atutów Kadyksu jest jego różnorodność – miasto oferuje zarówno dostęp do zabytków, jak i przestrzeni typowo wypoczynkowych. Centralnym punktem jest monumentalna katedra z XVIII wieku, której charakterystyczna kopuła góruje nad panoramą miasta i stanowi jeden z jego najbardziej rozpoznawalnych symboli. Z jej wieży rozciąga się widok na Atlantyk oraz gęstą siatkę ulic starego miasta. W bezpośrednim sąsiedztwie znajdują się place i zaułki, które wieczorami ożywają dzięki lokalnym artystom i muzykom, tworząc atmosferę sprzyjającą dłuższemu zatrzymaniu się w tej przestrzeni. Istotnym elementem doświadczenia jest również kuchnia. Kadyks pozostaje jednym z bardziej przystępnych cenowo miast w Hiszpanii, co przekłada się na dostępność lokalnych restauracji i barów tapas. Szczególną popularnością cieszą się dania oparte na świeżych owocach morza, w tym charakterystyczne tortillitas de camarones, przygotowywane z drobnych krewetek i podawane w formie cienkich, chrupiących placków. Uzupełnieniem kulinarnej mapy jest Mercado Central de Abastos – historyczny targ, który łączy funkcję handlową z gastronomiczną, pozwalając zarówno na zakup produktów, jak i ich natychmiastowe spróbowanie. Miasto oferuje także dostęp do szerokich, piaszczystych plaż. Playa de la Caleta, położona między dwiema historycznymi fortecami, ma bardziej kameralny charakter i często pojawia się w produkcjach filmowych, natomiast Playa de la Victoria to rozległy odcinek wybrzeża z dobrze rozwiniętą infrastrukturą spacerową. Dzięki temu Kadyks pozwala łączyć zwiedzanie z typowym wypoczynkiem nad oceanem bez konieczności opuszczania miasta. Jak dolecieć do Kadyksu z Polski? Najbliższym dużym portem lotniczym jest lotnisko w Sewilli, do którego można dotrzeć bezpośrednio z wybranych polskich miast lub z jedną przesiadką. Alternatywą pozostaje Malaga, oferująca większą liczbę połączeń, szczególnie w sezonie turystycznym. Z obu miast do Kadyksu można łatwo dojechać koleją – z Sewilli podróż trwa około 1,5 godziny i prowadzi bezpośrednio do centrum, natomiast z Malagi zajmuje od 3 do 4 godzin, w zależności od wybranego połączenia. Dostępna jest także opcja wynajmu samochodu, która pozwala na większą elastyczność i umożliwia zwiedzanie regionu Andaluzji, w tym pobliskich miejscowości nad wybrzeżem Costa de la Luz. Źródła: The Sun, Lonely Planet Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Pająk Pink Floydów odkryty w ścianach domów. Ten mały drapieżnik to pogromca domowych szkodników
Badacze opisują odkrycie nowego gatunku pająka, który zamieszkuję szczeliny ścian. Mimo, że odkryty pajęczak żyje w bliskości z ludźmi, dopiero teraz udało się naukowcom usystematyzować wiedzę na jego temat. Nadana zwierzęciu nazwa nawiązuje do legendarnej muzycznej grupy.
Okazuje się, że kolumbijskie miasta przez lata skrywały lokatora, który mimo bliskiego sąsiedztwa z ludźmi pozostawał dla nauki zagadką. Pająk Pikelinia floydmuraria zamieszkuje szczeliny ścian budynków, w których każdego dnia toczy się życie Kolumbijczyków. Obie grupy – ludzie i pająki – koegzystują w swoistej symbiozie, nie wchodząc sobie w drogę. Aktywność domowników przyciąga owady i mrówki, które stają się pożywieniem dla pajęczaków, te zaś w zamian pełnią rolę naturalnych sprzątaczy, usuwając z mieszkań uciążliwe insekty. Pająk Pink Floydów Mogłoby się wydawać, że odkrycia nowych gatunków możliwe są jedynie tam, gdzie działalność człowieka nie dociera – w dziczy. Nic bardziej mylnego. Wyniki badań przeprowadzonych w Kolumbii dowodzą, że nieznane nam gatunki zwierząt zamieszkują czasem te same miasta, a nawet te same domy, co my. Wystarczy jedynie rozejrzeć się po pokoju i spojrzeć głębiej w jedną ze ściennych szczelin. Dokładnie tak zrobili południowoamerykańscy badacze, a efektem tego „spojrzenia” stało się odkrycie zupełnie nowego gatunku pająka. Aby dostrzec niewielkie zwierzątka, należy jednak wytężyć wzrok, gdyż pajęczak mierzy jedynie od 3 do 4 milimetrów. Taka wielkość pozwala mu tworzyć kryjówki w domowych szparach, gdzie cierpliwie może wypatrywać większego od siebie pożywienia – mrówek i innych owadów. Miejsce schronienia pająków stało się również inspiracją dla badaczy, którzy, czerpiąc z albumu „The Wall” legendarnego zespołu Pink Floyd, nazwali nowy okaz Pikelinia floydmuraria. Najciemniej pod latarnią Jak już wspomniałem, Pikelinia floydmuraria od lat zamieszkuje tereny bliskie ludziom. Miejskie szczeliny stały się idealnym schronieniem dla tych pająków. Zwierzęta te wyjątkowo upodobały sobie kryjówki w pobliżu sztucznego światła, stąd można zauważyć ich wzmożone występowanie zaraz obok latarni ulicznych. Skąd jednak takie uwielbienie dla miejskich lamp? W tym przypadku odpowiedź tkwi w sposobie zdobywania pożywienia. Pająki Pink Floydów z zasadzki atakują większe od siebie owady, które, zwabione blaskiem sztucznego światła, niemal same wchodzą na pajęczy talerz. W ten sposób pozornie niegroźny łowca staje się zabójcą regulującym miejską populację insektów. Z tego faktu cieszyć powinni się ludzie, których narzekania regularnie koncentrują się wokół owadzich szkodników domowych. Odważny P. floydmuraria poluje nawet na sześciokrotnie większe od siebie owady, czym znacząco przysługuje się gospodarstwom domowym. Krewny z Galapagos Nowo odkryty pająk wykazuje uderzające podobieństwo do swojego krewnego z Wysp Galapagos – Pikelinia fasciata. Oba gatunki różnią się jedynie subtelnymi szczegółami budowy narządów płciowych oraz specyficznymi wzorami ubarwienia odnóży. Tak daleko posunięta zbieżność cech u osobników oddzielonych oceanem rodzi intrygujące pytania o ich ewolucyjną przeszłość. Badacze zaznaczają jednak, że nie musi to oznaczać bezpośredniego pokrewieństwa, a może być jedynie efektem podobnych adaptacji do zbliżonych warunków środowiskowych. Naukowcy wierzą, że dzięki zaawansowanym testom genetycznym uda się zrekonstruować historię tego pająka i zrozumieć, w jaki sposób zdołał on tak skutecznie opanować świat zdominowany przez beton i sztuczne światło. Źródło: Discover Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Eksperci wskazali 7 najbardziej inspirujących miast. Jedno z nich znajduje się w Polsce
Podróże służbowe przez lata kojarzyły się z powtarzalnym schematem – lot, hotel i spotkania zamknięte w przestrzeni sal konferencyjnych. Coraz częściej jednak zmienia się podejście do tego typu wyjazdów. Odpowiednio dobrana destynacja może stać się nie tylko tłem dla pracy, lecz także źródłem inspiracji i nowych pomysłów.
W czasach, gdy granica między pracą a podróżowaniem coraz bardziej się zaciera, rośnie znaczenie miejsc, które sprzyjają kreatywności i nieszablonowemu myśleniu. Eksperci branży turystycznej wskazują, że niektóre miasta wyróżniają się pod tym względem szczególnie – oferując nie tylko rozwiniętą infrastrukturę biznesową, lecz także unikatową atmosferę, kulturę i przestrzeń sprzyjającą refleksji. W jednym z najnowszych zestawień przygotowanych przez magazyn Travel + Leisure wskazano siedem takich lokalizacji na świecie. Co istotne, wśród nich znalazło się również miasto z Polski. Inspirujące miasta Europy dla podróży służbowych. Warszawa i Barcelona w zestawieniu Wśród europejskich miast wyróżnionych w zestawieniu znalazły się dwie destynacje, które w szczególny sposób łączą rozwój biznesowy z przestrzenią sprzyjającą kreatywności, czyli Warszawa i Barcelona. Polska stolica została doceniona za dynamiczną transformację oraz unikatowe połączenie historii z nowoczesnością. Nico Trinkhaus, zawodowy fotograf i założyciel platformy Sumfinity, od lat dokumentujący europejskie miasta, zwrócił uwagę na wyjątkową energię Warszawy. – Warszawa to wyjątkowe połączenie europejskiej energii startupów i miasta, które całkowicie się odmieniło – podkreślił. W jego ocenie szczególnie inspirujący jest kontrast widoczny w miejskiej przestrzeni – nowoczesne biurowce i rozwijające się centra biznesowe funkcjonują obok symboli przeszłości, takich jak Pałac Kultury i Nauki. – To zestawienie starego z nowym tworzy naprawdę wyjątkowy klimat – dodał. Trinkhaus zwrócił również uwagę, że rozwój Warszawy jest procesem rozłożonym w czasie – od odbudowy zniszczonego po II wojnie światowej Starego Miasta, po stopniową przemianę nadwiślańskich bulwarów w jedną z najważniejszych przestrzeni miejskich. Według niego to właśnie ta ewolucja sprawia, że miasto zyskuje głębię i staje się inspirujące dla odwiedzających. Równie istotne miejsce w zestawieniu zajmuje Barcelona, która od dekad pozostaje jednym z najważniejszych europejskich ośrodków inspiracji dla twórców i przedsiębiorców. Natasha Inglis, dyrektor ds. wdrażania i obsługi klienta w firmie Good Business Travel, specjalizującej się w organizacji podróży służbowych, podkreśliła jej wielowymiarowy charakter. – Barcelona (...) jest jednym z najbardziej inspirujących miast pod względem kreatywności – wskazała, tłumacząc, że wynika to z połączenia funkcji centrum biznesowego, kulturalnego i kulinarnego. Miasto przyciąga nie tylko rozwiniętą infrastrukturą, lecz także atmosferą sprzyjającą swobodnemu myśleniu. Architektura, zdominowana przez projekty Antoniego Gaudíego, stanowi bowiem stałe przypomnienie o sile niekonwencjonalnych rozwiązań. – Kreatywność jest widoczna w całym krajobrazie Barcelony – zaznaczyła Inglis, dodając, że dostęp do przestrzeni publicznych, możliwość organizowania spotkań na świeżym powietrzu oraz spokojniejsze tempo życia sprzyjają powstawaniu nowych pomysłów. Inspirujące miasta poza Europą. Gdzie podróże służbowe pobudzają kreatywność? Poza Europą w zestawieniu znalazły się miasta, które pokazują, że inspirująca podróż służbowa może mieć bardzo różne oblicza – od przestrzeni zdominowanych przez sztukę, przez ośrodki kreatywnej przedsiębiorczości, aż po metropolie oddziałujące na zmysły niemal na każdym kroku. W Stanach Zjednoczonych wyróżniono Providence, Austin, Indianapolis i Nowy Jork. Kristen Adamo, prezes i dyrektorka generalna organizacji turystycznej GoProvidence, podkreśla, że Providence od dawna buduje swoją tożsamość wokół kreatywności. – Myślę o całym mieście jak o galerii sztuki na świeżym powietrzu – wyznała, zwracając uwagę, że nawet stojaki na rowery, kosze na śmieci czy skrzynki elektryczne stają się tu elementem artystycznej ekspresji. Dzięki temu inspiracja nie ogranicza się do muzeów czy galerii, lecz przenika codzienną przestrzeń miasta. Inny charakter ma Austin, które Jason Stevens, dyrektor generalny Wayfairer Travel, poleca osobom szukającym świeżych pomysłów i chwili oddechu od zawodowej rutyny. Jak przyznał, Austin przyciąga połączeniem twórczego środowiska biznesowego z zielenią i miejscami pozwalającymi się wyciszyć. W podobnym tonie wypowiada się Matt Smith, dyrektor generalny hotelu The Alexander w Indianapolis, który zwraca uwagę na rolę dzieł sztuki w pobudzaniu myślenia i przełamywaniu schematów. W przypadku Nowego Jorku eksperci akcentują z kolei przede wszystkim skalę możliwości. Steve Schwab, prezes firmy Casago, uważa, że „nie ma miasta tak różnorodnego, artystycznego i ekscytującego jak Nowy Jork”, a jego największą siłą pozostaje to, że nawet po wielu wizytach wciąż potrafi zaskoczyć czymś nowym – zarówno w kontekście zawodowym, jak i prywatnym.. Na tle tych amerykańskich przykładów Bangkok wniósł do zestawienia zupełnie inną energię. Aaron Henry, założyciel i dyrektor zarządzający firmy Foundeast Asia, specjalizującej się w podróżach po Azji, nie ma wątpliwości, że tajska stolica należy do najbardziej pobudzających kreatywność miejsc na świecie. W jego ocenie siła tego miejsca tkwi w różnorodności – od nowoczesnych centrów konferencyjnych i rozwijającej się sceny sztuki współczesnej po lokalne marki, kawiarnie oraz niezwykle bogatą ofertę kulinarną. To właśnie ta intensywność bodźców sprawia, że Bangkok wyróżnia się na tle innych miejsc i zostaje na długo w pamięci. Źródło: Travel + Leisure Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Tu kolory przyciągają turystów. Oto najbarwniejsze miasta świata
W chłodniejszych miesiącach wiele europejskich miast sprawia wrażenie niemal pozbawionych koloru – dominują w nich odcienie szarości, które tylko na chwilę ustępują miejsca żywszym barwom wraz z nadejściem wiosny. Są jednak miejsca na świecie, które pozostają intensywnie kolorowe przez cały rok, niezależnie od pogody czy pory dnia. Które z nich uznano za najbardziej barwne?
W dobie mediów społecznościowych estetyka przestrzeni miejskiej odgrywa coraz większą rolę w planowaniu podróży. Kolorowe fasady, kontrastowe detale i charakterystyczne panoramy przyciągają nie tylko turystów, lecz także twórców internetowych, dla których wizualna atrakcyjność miejsca ma kluczowe znaczenie. Z najnowszego badania przeprowadzonego przez irlandzką firmę JustCover, specjalizującą się w ubezpieczeniach turystycznych, wynika, że portugalskie miasto zostało uznane za najbardziej kolorowe na świecie. Analiza objęła zdjęcia 78 destynacji słynących z intensywnej palety barw, tworząc zestawienie miejsc, które wyróżniają się wyjątkową estetyką i wizualną rozpoznawalnością. Najbardziej kolorowe miasta świata. Kto znalazł się na podium rankingu? Na szczycie zestawienia przygotowanego przez irlandzką firmę JustCover znalazła się Lizbona, która – według analizy – wyróżnia się niezwykle bogatą paletą barw. Na zdjęciach portugalskiej stolicy zidentyfikowano ponad 2,6 miliona kolorów, co czyni ją jednym z najbardziej różnorodnych pod względem estetycznym miast na świecie. Charakterystyczne dla Lizbony są pastelowe elewacje budynków, zdobione tradycyjnymi azulejos, czyli ceramicznymi płytkami o złożonych wzorach, a także kontrastujące z nimi detale – od czerwonych dachów po intensywnie żółte tramwaje przemierzające wąskie uliczki historycznych dzielnic, takich jak Alfama czy Bairro Alto. To właśnie połączenie historycznej architektury z wyrazistymi akcentami kolorystycznymi sprawia, że miasto prezentuje się wyjątkowo niezależnie od pory dnia i warunków pogodowych. Drugie miejsce zajęło Kuala Lumpur, które oferuje zupełnie inny, lecz równie wyrazisty krajobraz wizualny. Stolica Malezji przyciąga kontrastem pomiędzy nowoczesną zabudową a tradycyjnymi elementami kulturowymi. Szklane wieżowce, w tym słynne Petronas Towers, sąsiadują tu z bogato zdobionymi świątyniami i wielobarwnymi miejscami kultu religijnego. Szczególną popularnością cieszą się tęczowe schody prowadzące do jaskiń Batu, które choć znajdują się poza ścisłym centrum miasta, stały się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli regionu i przyciągają turystów z całego świata. Na trzecim miejscu uplasowało się Porto, które potwierdza silną pozycję Portugalii w rankingu. Miasto nad rzeką Duero zachwyca przede wszystkim harmonijną kompozycją kolorowych kamienic, układających się w charakterystyczne tarasy wzdłuż nabrzeża Ribeira. Dominują tu odcienie ochry, czerwieni i błękitu, które w zestawieniu z historyczną zabudową i brukowanymi ulicami tworzą spójną, rozpoznawalną estetykę. Dodatkowym elementem budującym wizualny charakter miasta są słynne piwnice winne oraz detale architektoniczne, które podkreślają jego autentyczny, nieco bardziej surowy niż w Lizbonie, klimat. Gdzie jeszcze królują kolory? Kolejne miasta w zestawieniu Tuż za podium zestawienia znalazły się destynacje, które od lat uchodzą za jedne z najbardziej fotogenicznych na świecie. Czwarte miejsce zajęła Cartagena w Kolumbii, gdzie historyczne centrum otoczone murami zachwyca intensywnymi barwami fasad i balkonami wypełnionymi tropikalną roślinnością. Charakterystycznym punktem miasta pozostaje żółta Wieża Zegarowa, stanowiąca symbol wejścia do starej części miasta i jeden z najczęściej fotografowanych obiektów. Na piątej pozycji uplasowało się Rio de Janeiro – miasto, w którym naturalne krajobrazy łączą się z miejską paletą kolorów. Szczególnie rozpoznawalnym elementem są schody Selarón, pokryte tysiącami wielobarwnych płytek, tworzących jedną z najbardziej charakterystycznych kompozycji wizualnych w Ameryce Południowej. Kolejne miejsca w zestawieniu zajmują miasta, w których kolor jest integralną częścią codzienności i lokalnej tożsamości. Guanajuato w Meksyku przyciąga widokiem gęsto zabudowanych wzgórz pokrytych domami w intensywnych odcieniach różu, żółci i błękitu, natomiast Hawana zachwyca pastelową architekturą i klasycznymi samochodami, które tworzą spójny, rozpoznawalny krajobraz wizualny. Na dziewiątym miejscu znalazł się Nowy Orlean, gdzie francuska i hiszpańska architektura łączy się z bogactwem kolorów, szczególnie widocznym w Dzielnicy Francuskiej i przy ulicy Bourbon Street. Pierwszą dziesiątkę zamyka Medellín – miasto, które w ostatnich latach przeszło wyraźną transformację, a jego dzielnice, takie jak Comuna 13, stały się symbolem odrodzenia dzięki intensywnej sztuce ulicznej i kolorowej zabudowie. W dalszej części rankingu pojawiają się kolejne znane i różnorodne destynacje – od europejskich miast, takich jak Dubrownik czy Barcelona, przez azjatycki Singapur i Hanoi, aż po miejsca w Ameryce Północnej i Południowej, w tym Nowy Jork czy Buenos Aires. Zestawienie pokazuje wyraźnie, że kolor nie jest przypisany do jednego regionu świata, lecz stanowi element globalnej tożsamości miejskiej. Co istotne, wśród trzydziestu najbardziej kolorowych miast nie znalazło się żadne polskie miasto, a zestawienie zdominowały kierunki znane z wyjątkowej architektury. Źródła: Just Cover, Euronews, Idealista News Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Biolog tłumaczy obecność dzików w mieście. Warszawska uczelnia daje przykład, jak z nimi żyć
Zabudowa lasów i łąk to główna przyczyna coraz częstszych interakcji ludzi z dzikami w miastach. Dr hab. Jakub Gryz z Instytutu Badawczego Leśnictwa tłumaczy w rozmowie z PAP, że bez zmiany podejścia do planowania przestrzennego problem obecności dzików będzie narastał. Akademia Wychowania Fizycznego pokazuje, jak reagować na ich obecność.
W ostatnim czasie opinię publiczną zbulwersowały przypadki zabicia dzików na warszawskim Mokotowie i Bemowie. W rozmowie z PAP dr hab. Jakub Gryz z IBL podkreśla, że od wielu lat naturalne ostoje tych zwierząt są niszczone pod zabudowę. Według biologa, obecny model rozwoju miast jest prostą drogą do eskalacji napięć na linii dzik-człowiek. Tymczasem na terenie Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie przyszły na świat warchlaki. Uczelnia daje dobry przykład, jak reagować w takiej sytuacji. Czy trzeba zabudowywać siedliska dzików? Zdaniem Jakuba Gryza jedną z głównych przyczyn problemu jest agresywna urbanizacja. Jako przykłady podaje plany zabudowy 120 ha lasu Zbójna Góra w podwarszawskiej Radości oraz 700 ha na Łuku Siekierkowskim. To miejsca stałej obecności dzików. Biolog zauważa przy tym pewien brak logiki: w Polsce stoi blisko 1,8 mln pustostanów, a populacja kraju ma się skurczyć o 4 mln osób w ciągu ćwierćwiecza. Mimo to budujemy na potęgę, a Polska przoduje w UE pod względem niszczenia zieleni. W latach 2018-2023 zabetonowano ponad 1000 km². Zdaniem eksperta dalsze zabudowywanie lasów i terenów zalewowych nie ma racjonalnego uzasadnienia i generuje nieuniknione konflikty z dzikimi zwierzętami. „Miejska stołówka” i błędy mieszkańców Kolejna przyczyna to nieodpowiedzialne zachowanie ludzi, którzy przyzwyczajają dziki do łatwego pokarmu. Te niezwykle inteligentne zwierzęta szybko uczą się, że bliskość człowieka to bliskość łatwego posiłku. Źle zabezpieczone śmietniki stają się „stołówkami” nie tylko dla dzików, ale i lisów, kun i ptaków. Atrakcyjne są też place zabaw, gdzie resztki przekąsek i słodyczy wabią zwierzęta nawet z kilkuset metrów – a dziki mają niezwykle czuły węch. W samej Warszawie ogrodzonych placów zabaw jest ponad tysiąc. Oczywiście celowe dokarmianie dzików to też ogromny błąd i skrajna nieodpowiedzialność. Agresja dzików to mit Ekspert IBL prostuje również przekonania o agresji dzików. Podkreśla, że przypadki poturbowania ludzi są niezwykle rzadkie i najczęściej sprowokowane, np. atakiem psa bez smyczy na lochę z młodymi. Dr Gryz postuluje rzetelną analizę każdego incydentu. Często przyczyną wtargnięcia dzików są po prostu otwarte furtki lub uszkodzone ogrodzenia. Biolog zauważa, że mimo głośnych incydentów świadomość społeczna pozostaje niska, a otwartych furtek nie brakuje. - Tak naprawdę dziki są dla nas ludzi wyjątkowo wyrozumiałe – podsumowuje dr Gryz. Plany zagospodarowania przestrzennego – ostatnia szansa na zmianę Obecny etap przygotowywania planów ogólnych zagospodarowania przestrzennego dla całego kraju to – według rozmówcy PAP – ostatnia szansa na zmianę kursu. Dr Gryz wskazuje jednak że dobrostan zwierząt i zachowanie korytarzy ekologicznych są często pomijane na rzecz asfaltu i betonu. Jeśli politycy i urzędnicy nie uwzględnią trendów demograficznych i przyrodniczych w nowych planach, problem miejskich dzików będzie przybierał na sile, a jedynym stosowanym rozwiązaniem pozostanie walka ze skutkami, a nie przyczynami. Uczelnia daje przykład jak żyć z dzikami Akademia Wychowania Fizycznego w Warszawie 13 kwietnia 2026 poinformowała, że na jej dużym terenie urodziły się dziki. Zamiast interwencji, która przy obowiązujących w Warszawie przepisach skończyłaby się odłowem z uśmierceniem, uczelnia wybrała inną drogę. Dziki zostaną zostawione w spokoju do momentu ich powrotu do lasu. Teren z ich legowiskiem został odgrodzony, wydano klarowne instrukcje co robić a czego unikać. Warto przytoczyć je w całości. AWF w mediach społecznościowych pisze: ​Zachowaj dystans: pod żadnym pozorem nie zbliżaj się do zwierząt. Locha z warchlakami wykazuje silny instynkt obronny i może stać się agresywna w sytuacjach, które uzna za zagrożenie. Zero interakcji: absolutnie nie podejmuj prób głaskania, dokarmiania ani fotografowania zwierząt z bliskiej odległości. Każda próba nawiązania kontaktu zwiększa ryzyko niebezpiecznego incydentu. Nie zakłócaj spokoju: prosimy, aby nie płoszyć zwierząt i pozwolić im swobodnie przemieszczać się w ich naturalnym środowisku na terenie kampusu. Zachowaj czujność: podczas poruszania się po ścieżkach między budynkami zachowaj wzmożoną uwagę, zwłaszcza po zmroku. Jeśli dziki zablokują drogę, wycofaj się powoli i wybierz inną trasę. Źródła: Nauka w Polsce, AWF Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Artystyczny dach nad ulicą przyciąga turystów. To jedno z najbardziej niezwykłych miejsc w Hiszpanii
Letnie miesiące w Hiszpanii potrafią być wyjątkowo wymagające, zwłaszcza na południu kraju, gdzie temperatury regularnie przekraczają 30 stopni. W takich warunkach kluczowe staje się znalezienie cienia, który pozwala funkcjonować w przestrzeni miejskiej. Jedna z miejscowości na Costa del Sol postanowiła podejść do tego wyzwania w nieoczywisty sposób – zamiast plastikowych zadaszeń wybrała rozwiązanie oparte na sztuce i materiałach z recyklingu.
Współczesne rękodzieło coraz częściej wykracza poza funkcję dekoracyjną, stając się elementem realnych rozwiązań urbanistycznych. Artyści i rzemieślnicy na nowo odkrywają potencjał tradycyjnych technik, nadając im zupełnie nowe znaczenie. Doskonałym przykładem jest inicjatywa realizowana w hiszpańskim Alhaurín de la Torre, gdzie nauczycielka szydełkowania Eva Pacheco wraz ze swoimi uczniami stworzyła imponującą instalację z dziesiątek ręcznie wykonanych elementów. Kolorowy baldachim, rozciągnięty nad ulicami miasta, nie tylko przyciąga uwagę swoją formą, lecz także zapewnia cień, łącząc estetykę z funkcjonalnością. Szydełkowy baldachim w Alhaurín de la Torre. Jak powstała niezwykła instalacja? Historia jednej z najbardziej charakterystycznych instalacji w Alhaurín de la Torre rozpoczęła się w 2019 roku od niewielkiej inicjatywy mieszkańców. Jej początki sięgają centrum społecznego dla seniorów, gdzie grupa około 40 starszych kobiet regularnie uczestniczyła w warsztatach szydełkowania. To właśnie tam, pod okiem Evy Pacheco, zaczęto wykorzystywać resztki włóczki przynoszone z domów przez uczestników zajęć, nadając im nowe życie. Początkowo tworzone elementy miały charakter dekoracyjny, jednak z czasem projekt nabrał wyraźnie użytkowego wymiaru – jego celem stało się stworzenie zadaszenia chroniącego mieszkańców przed intensywnym słońcem. Instalację zawieszono nad ulicą Calle Málaga – główną arterią handlową miasta, gdzie latem skupia się życie mieszkańców i turystów. Projekt szybko zaczął się rozwijać i z początkowych kilkudziesięciu metrów przekształcił się w konstrukcję o powierzchni przekraczającej dziś 1200 metrów kwadratowych. Co istotne, baldachim nie jest jedynie efektowną dekoracją – dzięki niemu temperatura odczuwalna pod zadaszeniem spada nawet o około 5–6 stopni Celsjusza, co w warunkach południowej Hiszpanii znacząco poprawia komfort poruszania się po mieście. Jednocześnie instalacja zachwyca różnorodnością detali: spoglądając w górę, można dostrzec nie tylko geometryczne wzory, lecz także motywy nawiązujące do czterech pór roku oraz flagi Andaluzji, Hiszpanii i samego miasta. Od rękodzieła do atrakcji turystycznej i symbolu lata w Andaluzji Z biegiem lat projekt nabrał także wyraźnie artystycznego i społecznego charakteru. W kolejnych edycjach pojawiały się coraz bardziej złożone kompozycje, a w 2024 roku w strukturę baldachimu wpleciono wizerunki ikon popkultury, takich jak Marilyn Monroe, Tom Cruise czy Charlie Chaplin. Inicjatywa rozszerzyła się również na inne części miasta – między innymi na ulicę Calle Ermita, gdzie zadaszenie ozdobiono motywami odnoszącymi się do lokalnych bractw religijnych, a także symbolami o charakterze społecznym i kulturowym. Konstrukcja montowana jest sezonowo – pojawia się zazwyczaj późną wiosną i pozostaje nad ulicami przez całe lato. Po zakończeniu sezonu jest demontowana, czyszczona i przygotowywana do ponownego użycia. Obecnie kolorowy dach nad ulicami Alhaurín de la Torre nie tylko stanowi praktyczną odpowiedź na upały i alternatywę dla plastikowych osłon, lecz także stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli lata w tej części Andaluzji, przyciągając turystów z całego świata. Co zobaczyć w Alhaurín de la Torre i okolicy? Atrakcje poza kolorową ulicą Choć szydełkowy baldachim stał się najbardziej rozpoznawalnym symbolem Alhaurín de la Torre, sama miejscowość oferuje znacznie więcej niż jedną efektowną instalację. Położona pomiędzy pasmami górskimi a wybrzeżem Costa del Sol stanowi doskonałą bazę dla osób poszukujących spokojniejszej alternatywy dla zatłoczonej Malagi. Okolica sprzyja aktywnemu wypoczynkowi – liczne szlaki piesze prowadzą przez tereny o zróżnicowanym krajobrazie, z których rozciągają się widoki zarówno na Sierra de Mijas, jak i na Morze Śródziemne. W mniej uczęszczanych rejonach można natrafić na dzikie zwierzęta, co dodatkowo podkreśla naturalny charakter tego miejsca. Dla osób poszukujących silniejszych wrażeń interesującą propozycją jest Sunview Park, gdzie znajduje się jedna z najdłuższych tyrolek w Hiszpanii. Trasa liczy ponad kilometr długości i pozwala osiągnąć prędkość dochodzącą do około 100 km/h, oferując jednocześnie panoramiczne widoki na okoliczne wzgórza. Sama miejscowość ma kameralny charakter i może być zwiedzona w ciągu jednego dnia, co czyni ją popularnym celem krótkich wycieczek. Dodatkowym atutem jest jej położenie – w niespełna 20 minut można dotrzeć do nadmorskiego Torremolinos, znanego z szerokich, piaszczystych plaż, lub wyruszyć w głąb Andaluzji, by odkrywać tradycyjne „białe miasteczka” rozsiane na wzgórzach regionu. Źródła: My Modern Met, Islands Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Wybierz się na kawę do tych miast w Europie. Gdzie robią najlepsze espresso?
Od charakterystycznych nazw kaw w Turynie, po historyczne salony w Wiedniu. Europa oferuje bogate menu kawowych doświadczeń, zarówno przesiąkniętych tradycją, jak i opracowanych przy użyciu najnowocześniejszych technik parzenia.
Spis treści: Wiedeń Kopenhaga Paryż Stambuł Madryt Sztokholm Triest Mówi się, że Etiopia to kolebka kawy, ale Europa z pewnością jest miejscem, w którym rozwinęła się kultura kawowa. Kawa z Afryki dotarła do Jemenu w średniowieczu, a do Turcji w XVI wieku. W XVII wieku ambasadorzy Imperium Osmańskiego obdarowywali kawą paryską rodzinę królewską, a kupcy przywieźli ją do Wenecji. Kawiarnie rozkwitały na całym kontynencie, gromadząc czołowych artystów, filozofów i flâneurów XX wieku. Relaks przy kawie to niezmienny rytuał, który leży u podstaw europejskiej tradycji. Oto siedem miast, w których miłośnicy kawy mogą odkryć bogactwo lokali: od tradycyjnych salonów z lustrami z XX wieku po minimalistyczne, współczesne kawiarnie trzeciej fali. Wiedeń Wiedeń jest wielką damą oryginalnej europejskiej sceny kawowej. Jego wystawne, neorenesansowe i neobarokowe kawiarnie z XIX wieku były kolebką kultury kawiarnianej, wpisanej obecnie na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO. Zacznij od wiener melange (wersji cappuccino wzbogaconej śmietanką) w Cafe Frauenhuber, najstarszej kawiarni w Wiedniu. Potem podziwiaj sklepione sufity i marmurowe kolumny Cafe Central, popijając spienione einspänner (espresso z bitą śmietaną). Jeśli masz ochotę na coś mocniejszego, do ciasta i omletu kaiserschmarrn z Demel’s pasują kawy z likierem. Cafe Landtmann – podobno ulubiona kawiarnia Zygmunta Freuda – serwuje strudel jabłkowy, który idealnie komponuje się z braunerem (espresso z mlekiem). GOTA Coffee Experts, lider wiedeńskiej sceny kawowej, oferuje warsztaty baristyczne oraz serwuje cold brew i flat white, a także koktajle kawowe. Kopenhaga Stopień palenia Nordic Light definiuje większość kawy spożywanej w Danii. Ziarna są palone w niższych temperaturach i krócej, co pozwala zachować naturalną kwasowość i wyraziste owocowe nuty. Warsztaty w Nordic Roasting Co w Kopenhadze to miejsce, gdzie można dowiedzieć się więcej o tej sztuce i spróbować ziaren o różnym stopniu palenia. Duńskie kawiarnie – takie jak Coffee Collective, Darcy’s Kaffe i Prolog Coffee – oferują szeroki wybór ziaren i naparów dla wymagających kawoszy. Natomiast w kawiarni i palarni-piekarni Andersen & Maillard ciasta cieszą się równie dużym zainteresowaniem, co napoje. Wybierz croissanta z migdałami lub spróbuj spandauera (klasycznego duńskiego ciasta z kremem), który będzie pasował do wszystkiego, od espresso z tonikiem po nitro cold brew. Paryż Czym byłby Paryż bez kawiarni? Usiądź wygodnie w literackich punktach orientacyjnych na lewym brzegu, takich jak Les Deux Magots i Cafe de Flore, niegdyś popularne wśród pisarzy, w tym Simone de Beauvoir i Ernesta Hemingwaya. Zamów cafe au lait, gładki francuski klasyk przygotowywany z parzonej kawy. Lśniące czerwone ściany, złocone portrety i żyrandole Le Procope – najstarszej kawiarni w mieście założonej w 1686 roku – przywołują erę Voltaire’a i Rousseau. Nowoczesne kawiarnie, takie jak Tanat i Substance Cafe, zadowolą miłośników kawy specjalistycznej swoim asortymentem wysokiej jakości ziaren. Stambuł Kiedy kawa dotarła do Stambułu w XVI wieku, sułtan Sulejman tak bardzo ją polubił, że ustanowił urząd kahvecibaşı (głównego kawiarza). Tak rozpoczęła się wspaniała tradycja kawowa, która w 2013 roku została wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO. – Do kawy po turecku ziarna są mielone do konsystencji zbliżonej do proszku i powoli gotowane w małym dzbanku, znanym jako cezve – mówi Ayse Kapusuz, edukatorka organizująca warsztaty w Londynie. Podaje się ją bez odcedzenia, co nadaje jej pełną, aksamitną konsystencję. To właśnie pozostałości tej gęstej kawy dały początek zwyczajowi wróżenia kahve fali, który interpretuje wzory tworzone przez fusy. Jeśli chodzi o klasyczną kawę po turecku w Stambule, Ayse poleca Hafiz Mustafa 1864, gdzie napoje można łączyć z lokum (tureckim przysmakiem). A także Kurukahveci Mehmet Efendi, rodzinną palarnię działającą od 1871 roku. Jej strona internetowa oferuje przewodnik po kahve fali, z którego można skorzystać po wypiciu kawy. Tradycję odświeżają Montag Coffee i Petra Roasting Co, serwujące kawy specialty, takie jak cold brew i dirty chai latte. Madryt Cafe con leche, flagowy napój Hiszpanii, jest przygotowywany z równych części espresso i gorącego mleka. Spróbuj go w Cafe Comercial, w szykownej, centralnej dzielnicy Chamberí, która działa od 1887 roku. Madryt ma kawiarnie, które mogłyby służyć za plany filmowe. Zajrzyj do Cafe Manuela, lokalu w stylu secesyjnym lub Ajenjo Cafe, która przypomina kapsułę czasu z XIX wieku. Duża część hiszpańskiej kawy jest wytwarzana metodą torrefacto, polegającą na paleniu ziaren kawy z cukrem, który karmelizuje się, aby nadać ziarnom ciemną glazurę. – Torrefacto ma swoje początki w okresie po wojnie secesyjnej, kiedy kawa była rzadka i droga – wyjaśnia Lauren Aloise, współzałożycielka Devour, europejskiej firmy zajmującej się wycieczkami kulinarnymi, założonej w Madrycie. Lśniąca powłoka wydłużała trwałość ziaren, jednocześnie wzmacniając smak – karmelizowaną, lekko dymną goryczkę. Jeśli szukasz kawy bez torrefacto, wypróbuj kawiarnie specjalizujące się w klasycznym paleniu kawy, takie jak Toma Cafe, La Bicicleta lub Hola Coffee. Sztokholm Kawa dotarła do krajów skandynawskich w XVIII wieku, a Szwedzi szybko ją zaakceptowali. Fika, towarzyski rytuał spotkań przy kawie i cieście, to element szwedzkiego dnia. Popularnym dodatkiem są bułeczki cynamonowe kanelbullar. Inne stałe pozycje w menu słodkości to kardemummabullar (bułeczki kardamonowe) i prinsesstårta, kopulaste biszkopty z dżemem malinowym i kremem waniliowym. W Sztokholmie, wraz z rozwojem rynku kawy specialty, fika zyskała współczesne znaczenie. Lokale takie jak Drop Coffee i Cafe Pascal pozyskują ziarna od niezależnych producentów z Afryki i Ameryki Południowej i palą je w małych partiach. W Johan & Nyström można znaleźć szczegółowe przewodniki po parzeniu różnych kaw, a Stora Bageriet oferuje wybór pieczywa, które świetnie nadaje się na śniadanie. Triest Pierwsze espresso mogło zostać zaparzone w Turynie w 1884 roku, ale to w północno-wschodnim Trieście, rodzinnym mieście Illy Caffè, włoska kultura kawy rozkwitła. Triest był kluczowym portem morskim w austro-węgierskim imperium. Zniesienie podatku od kawy w XVIII wieku doprowadziło do wysypu kawiarni w całym mieście. Te lokale to muzealne cuda. Misternie zdobione sufity rzeźbione w cherubiny czuwają nad bywalcami kawiarni w Antico Tommaseo od 1830 roku, a boazeria i weneckie maski w Caffe San Marco to marzenie maksymalisty. Chłoń atmosferę biblioteki w ulubionej przez Jamesa Joyce’a Caffe Pirona lub oddaj się obserwowaniu ludzi w ozdobnej Caffe degli Specchi, prawdziwej sali luster, gdzie każda kawa podawana jest z małą szklanką czekolady – gorącej zimą, schłodzonej latem. I zauważ, że tutaj, w Trieście, robią to inaczej – od żargonu kawowego, po ulubione filiżanki i szklanki, a także to, co się do nich wlewa. Capo in B to chyba najbardziej powszechne zamówienie – espresso ze spienionym mlekiem podawane w małej szklance („b” od bicchiere, czyli szklanki) – podczas gdy espresso nazywa się po prostu nero. Nieuniknione przeładowanie kofeiną złagodzi strucolo (strudel) lub presnitz (spiralne ciasto z orzechami).
Te miejsca z „Amelii” istnieją naprawdę. 25 lat później wciąż wyglądają jak w filmie
Gdy w 2001 roku „Amelia” trafiła na ekrany kin, podbiła serca widzów na całym świecie. Historia Amelii Poulain – nieśmiałej marzycielki z Paryża – szybko stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych europejskich filmów. Mimo upływu lat produkcja wciąż inspiruje, a jej fani chętnie odwiedzają stolicę Francji, by odnaleźć miejsca znane z filmu. Gdzie zatem kręcono „Amelię”?
Film pt. „Amelia” w reżyserii Jeana-Pierre'a Jeuneta odniósł nie tylko ogromny sukces frekwencyjny, ale również zdobył międzynarodowe uznanie krytyków, stając się jednym z symboli współczesnego kina francuskiego. Opowieść o młodej kobiecie, która po trudnym dzieciństwie próbuje odnaleźć sens życia w drobnych gestach i codziennych rytuałach, na trwałe wpisała się w popkulturę. W głośnej produkcji Amelia, wychowana w emocjonalnym dystansie po śmierci matki i zamknięciu się ojca, opuszcza rodzinny dom i rozpoczyna nowe życie na Montmartre. To właśnie tam podejmuje pracę w kawiarni, a spacerując po ulicach dzielnicy, przypadkowo odkrywa metalowe pudełko ukryte w swoim mieszkaniu – znalezisko, które staje się początkiem jej osobistej misji. Teraz, 25 lat po premierze filmu, Montmartre przyciąga turystów pragnących odtworzyć tę niezwykłą, filmową podróż i zobaczyć miejsca, w których fikcja przenika się z rzeczywistością. Montmartre śladami „Amelii” – najważniejsze miejsca z filmu w Paryżu Spacer po Montmartre to dla fanów filmu „Amelia” wyjątkowa okazja, by zanurzyć się w przestrzeni, w której fikcja płynnie przenika się z rzeczywistością. Wędrówkę najlepiej rozpocząć przy Café des Deux Moulins – niewielkiej kawiarni przy Rue Lepic, która dzięki filmowi zyskała międzynarodową rozpoznawalność. To właśnie tutaj Amelia pracowała jako kelnerka, a dziś lokal wciąż przyciąga odwiedzających swoim charakterystycznym, nieco nostalgicznym wystrojem i atmosferą typowego paryskiego bistro. Czerwone ściany, lustra i detale znane z filmu sprawiają, że miejsce zachowało swój rozpoznawalny klimat, a jednocześnie funkcjonuje jako zwykła, tętniąca życiem kawiarnia, odwiedzana zarówno przez turystów, jak i mieszkańców dzielnicy. Zaledwie kilka minut spacerem dalej, przy Rue des Trois-Frères, znajduje się kamienica, w której mieściło się filmowe mieszkanie Amelii. Choć budynek nie wyróżnia się na tle okolicznej zabudowy, jego znaczenie wynika z historii przedstawionej w filmie – to tutaj bohaterka odnajduje ukryte w ścianie metalowe pudełko, które staje się impulsem do serii drobnych, lecz znaczących działań zmieniających życie innych ludzi. Okolica zachowała kameralny charakter, z wąskimi uliczkami, niewielkimi sklepami i spokojniejszym tempem życia niż w bardziej turystycznych częściach Paryża, co pozwala lepiej zrozumieć atmosferę, w jakiej osadzona została filmowa opowieść. Kontynuując spacer, można dotrzeć do stacji metra Lamarck-Caulaincourt, która pojawia się w jednej z najbardziej poruszających scen filmu. To właśnie tutaj Amelia prowadzi niewidomego mężczyznę, opisując mu otaczający świat – od dźwięków ulicy po detale architektury i codzienne sytuacje rozgrywające się wokół nich. Sama stacja, położona na zboczu wzgórza, wyróżnia się charakterystycznymi schodami i nieco spokojniejszą atmosferą niż centralne węzły komunikacyjne, a jej lokalizacja pozwala łatwo kontynuować spacer w kierunku najważniejszych punktów Montmartre, w tym do bazyliki Sacré-Cœur. Na trasie filmowego spaceru nie może zabraknąć także Studio 28 – jednego z najstarszych kin studyjnych w Paryżu, działającego nieprzerwanie od początku XX wieku. W filmie miejsce to nabiera szczególnego znaczenia, ponieważ Amelia spędza tu czas, obserwując nie tylko ekran, lecz także reakcje widzów, co podkreśla jej sposób postrzegania świata przez pryzmat detali i emocji. Dziś kino wciąż funkcjonuje jako przestrzeń prezentująca ambitne produkcje, zachowując swój artystyczny charakter. Czym jeszcze zachwyca Montmartre? Artystyczny klimat i mniej oczywiste miejsca Warto dodać, że Montmartre od lat przyciąga nie tylko filmową aurą, lecz także atmosferą dzielnicy, która mimo rosnącej popularności zachowała wyraźnie odrębny charakter. To część Paryża, w której wciąż obecne są ślady dawnej bohemy artystycznej – widoczne zarówno w układzie ulic, jak i w sposobie funkcjonowania tutejszych placów, kawiarni i niewielkich galerii. Spacer po tej okolicy pozwala zobaczyć miasto z innej perspektywy: mniej monumentalnej, a bardziej osadzonej w codzienności i lokalnym rytmie życia. Jednym z najbardziej rozpoznawalnych punktów dzielnicy pozostaje Place du Tertre, czyli plac od lat kojarzony z malarzami i portrecistami. Choć dziś ma wyraźnie turystyczny charakter, nadal przypomina o czasach, gdy Montmartre był miejscem spotkań artystów, pisarzy i outsiderów szukających tu swobody twórczej. W pobliżu można odnaleźć także spokojniejsze zakątki, które lepiej oddają dawny rytm tej części miasta – wąskie uliczki, ukryte schody, niewielkie fasady domów i punkty widokowe zachwycające położeniem między zabudową. Na uwagę zasługują również mniej oczywiste elementy krajobrazu dzielnicy, takie jak niewielka winnica Clos Montmartre, przypominająca o czasach, gdy okolica miała bardziej prowincjonalny charakter. Obok najbardziej znanych atrakcji Montmartre odsłania także spokojniejsze, bardziej lokalne oblicze – obecne w małych sklepach, targach, piekarniach i zaułkach, które nie próbują przyciągać uwagi, lecz naturalnie wpisują się w codzienne życie mieszkańców. Dzięki temu dzielnica nie ogranicza się do pocztówkowych widoków, lecz pozostaje przestrzenią, w której historia sztuki i współczesność tworzą spójną, autentyczną całość. Źródło: Condé Nast Traveler Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
To koniec bezmyślnego zwiedzania. Szwedzkie miasto mówi „stop” turystyce selfie
Turystyka selfie opanowała wiele najpopularniejszych miejsc na świecie. Podróżni potrafią spędzać godziny w kolejkach tylko po to, by zrobić zdjęcie, często bez głębszego zainteresowania odwiedzanym miejscem. Teraz jedno ze szwedzkich miast postanowiło odwrócić ten trend i zaproponować zupełnie inne podejście do podróżowania.
Współczesne inspiracje podróżnicze coraz częściej okazują się powierzchowne i powtarzalne, ponieważ opierają się na tych samych, starannie wyselekcjonowanych zdjęć krążących w mediach społecznościowych. To właśnie one w dużej mierze kształtują dziś wybory turystów, wyprzedzając tradycyjne przewodniki czy kampanie reklamowe. W efekcie wiele miejsc zaczyna wyglądać identycznie – nie dlatego, że takie są w rzeczywistości, lecz dlatego, że oglądamy je przez filtr tych samych kadrów i trendów. Coraz częściej podróże sprowadzają się do odtwarzania popularnych ujęć, a nie do autentycznego poznawania miejsca. W odpowiedzi na to zjawisko szwedzka Uppsala proponuje nową koncepcję turystyki, opartą na ciekawości, refleksji i realnym doświadczeniu, zamiast szybkiego oraz powierzchownego zwiedzania. Na czym polega „IQ tourism” w Uppsali i jak zmienia sposób podróżowania? Jeszcze nie tak dawno podróżowanie kojarzyło się przede wszystkim z odkrywaniem nowych miejsc, zdobywaniem wiedzy i poznawaniem kultury. Dziś coraz częściej sprowadza się do powielania tych samych kadrów znanych z mediów społecznościowych. Właśnie przeciwko temu zjawisku zaczęła działać szwedzka Uppsala, która wprowadziła program „IQ tourism”, czyli „turystyka IQ”. Inicjatywa, rozwijana przez Destination Uppsala, ma na celu odejście od modelu podróży opartego na szybkim „zaliczaniu” atrakcji i robieniu zdjęć, na rzecz bardziej świadomego i pogłębionego doświadczenia. Zamiast kierować turystów wyłącznie do najbardziej rozpoznawalnych punktów, miasto promuje miejsca i aktywności oferujące kontekst, wiedzę oraz możliwość refleksji. Symboliczne „IQ” ma podkreślać, że kluczowa staje się ciekawość, dociekliwość i chęć rzeczywistego zrozumienia odwiedzanego miejsca. – Chcemy, aby ciekawość była głównym powodem przyjazdu do Uppsali. To odejście od podróżowania polegającego na odhaczaniu atrakcji na rzecz doświadczeń, które niosą znaczenie, kontekst i pozwalają w pełni zrozumieć odwiedzane miejsce – podkreśla Helena Bovin z Destination Uppsala. Program wpisuje się przy tym w szersze trendy, takie jak slow travel, w których liczy się jakość przeżyć, a nie ich liczba. Uppsala, jako miasto o silnych tradycjach akademickich i intelektualnych, wykorzystuje swoje dziedzictwo, aby przyciągnąć turystów zainteresowanych historią, nauką i kulturą. W ramach inicjatywy przygotowano specjalne rekomendacje i trasy opracowane przez kuratorów, które prowadzą między innymi przez miejsca związane z przełomowymi odkryciami, lokalnym rzemiosłem czy mniej oczywistymi, często pomijanymi elementami miejskiej tożsamości. Co warto zobaczyć w Uppsali? Miasto nauki, historii i nietypowych atrakcji Uppsala nie bez powodu stała się miejscem realizacji tej koncepcji – to jedno z najważniejszych centrów nauki i historii w Szwecji, którego charakter wyraźnie wykracza poza typowe wyobrażenie o turystycznej destynacji. Miasto jest siedzibą najstarszego uniwersytetu w kraju, założonego w 1477 roku, z którym związany był m.in. Anders Celsius, twórca skali temperatury. Ślady tej naukowej tradycji można odnaleźć choćby w Gustavianum, gdzie prezentowane są unikatowe zbiory, w tym historyczne instrumenty badawcze oraz XVII-wieczny teatr anatomiczny. Jednocześnie Uppsala pozostaje miejscem wyjątkowo dynamicznym – ok 20-25% mieszkańców stanowią studenci, co sprawia, że życie akademickie realnie przenika codzienność miasta i nadaje mu charakter otwarty na debatę, wiedzę i wymianę myśli. Na tym jednak oferta leżącego około 70 km na północ od Sztokholmu miasta się nie kończy. W jego otoczeniu znajduje się bowiem Gamla Uppsala, czyli obszar o ogromnym znaczeniu historycznym, związany z epoką wikingów i dawnymi wierzeniami nordyckimi, gdzie można zobaczyć monumentalne kurhany i poznać rytuały sprzed ponad tysiąca lat. Równolegle rozwijane są bardziej współczesne formy doświadczeń – od interaktywnych przestrzeni artystycznych i warsztatów, po miejsca zachęcające do uważnej obserwacji i odkrywania mniej oczywistych warstw miasta. Wśród nich znajdują się zarówno historyczne detale ukryte w architekturze, jak i instalacje artystyczne rozmieszczone w przestrzeni miejskiej, które łatwo przeoczyć przy powierzchownym zwiedzaniu. Całość uzupełnia mobilna wieża widokowa, której lokalizacja zmienia się w ciągu roku – zamiast kierować wzrok na najbardziej znane panoramy, zachęca do dostrzegania tego, co zwykle pozostaje niezauważone. Źródła: Visit Sweden, Euronews, Daily Mail Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Znasz to miejsce z filmów o Harrym Potterze. Teraz możesz tu spędzić noc
Filmy powstałe na podstawie książek J.K. Rowling od lat przyciągają miliony fanów na całym świecie, którzy chętnie odwiedzają miejsca znane z ekranowych przygód młodego czarodzieja. Jedno z najbardziej rozpoznawalnych znajduje się w Oksfordzie – i, co istotne, nie jest to jedynie atrakcja turystyczna. W tym historycznym budynku można dziś spędzić noc, niemal przenosząc się do świata znanego z filmów o Harrym Potterze.
Możliwość noclegu w miejscu, które posłużyło jako inspiracja dla Wielkiej Sali w Hogwarcie, dla wielu fanów serii pozostaje spełnieniem marzeń. W Christ Church College w Oksfordzie można nie tylko zobaczyć słynne wnętrza, ale również poczuć ich wyjątkową atmosferę o poranku. Pobyt w tym zabytkowym kolegium zaczyna się już od około 48–500 zł za noc. To propozycja, która łączy doświadczenie historycznego miejsca z możliwością znalezienia się w przestrzeni, która na stałe zapisała się w popkulturze. Harry Potter w Christ Church College – gdzie kręcono sceny i jak tu przenocować? Christ Church College w Oksfordzie należy do najbardziej rozpoznawalnych lokalizacji związanych z filmową serią o Harrym Potterze. Choć wiele scen powstawało w studiu, to właśnie architektura tej historycznej uczelni stała się bezpośrednią inspiracją dla Hogwartu. Szczególnie charakterystyczne są kamienne schody prowadzące do jadalni, które widzowie mogą zobaczyć w pierwszej części filmu – to tutaj profesor McGonagall wita nowych uczniów, a Harry po raz pierwszy spotyka Draco Malfoya. Równie istotną rolę odegrała imponująca XVI-wieczna jadalnia, której wygląd posłużył jako wzór dla Wielkiej Sali, jednej z najbardziej ikonicznych przestrzeni w całej serii. Jej wysokie okna, drewniane stoły i portrety zdobiące ściany do dziś przywodzą na myśl atmosferę znaną z filmów, choć sama przestrzeń nie była bezpośrednio wykorzystana do zdjęć – jej wnętrze odtworzono w studiu, bazując właśnie na tym miejscu. Na terenie college’u wykorzystano również krużganki, które pojawiają się w scenach przedstawiających szkolne korytarze Hogwartu, a także pobliskie wnętrza Oksfordu – jak gotyckie sklepienie Szkoły Teologicznej, wykorzystane jako szpital, czy Biblioteka Księcia Humfreya, gdzie kręcono sceny z peleryną niewidką. Warto dodać, że wiele z tych lokalizacji znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie uczelni, co sprawia, że spacer po Oksfordzie może przypominać wędrówkę po filmowym świecie. To właśnie połączenie autentycznej, wielowiekowej architektury z filmową narracją sprawia, że miejsce to przyciąga fanów z całego świata, którzy chcą zobaczyć na własne oczy przestrzenie znane z ekranu. Co istotne, Christ Church College nie jest wyłącznie atrakcją turystyczną. W określonych okresach roku – przede wszystkim w czasie świąt wielkanocnych oraz w miesiącach letnich – uczelnia udostępnia część swoich pokoi gościnnych. Turyści mogą więc nie tylko zwiedzać znane z ekranu przestrzenie, ale także spędzić noc w historycznych murach, co stanowi wyjątkowe doświadczenie, rzadko dostępne w tego typu obiektach. Poranek można rozpocząć śniadaniem serwowanym w imponującej Wielkiej Sali, a następnie kontynuować zwiedzanie kampusu jeszcze przed napływem większej liczby odwiedzających. Goście mają do wyboru zarówno pokoje w głównym budynku, jak i w pobliskich pawilonach, różniących się standardem i charakterem, ale zachowujących historyczny klimat miejsca. Historia, lokalizacja i warunki noclegowe w Christ Church College Christ Church College, założony w 1546 roku przez Henryka VIII, należy do największych i najbardziej rozpoznawalnych części Uniwersytetu Oksfordzkiego. Jego położenie w centrum miasta sprawia, że pobyt w tym miejscu łatwo połączyć ze zwiedzaniem Oksfordu – w bezpośrednim sąsiedztwie znajdują się muzea, historyczne budynki uczelni oraz liczne restauracje i kawiarnie. Sam teren college’u tworzą dziedzińce otoczone zabytkowymi budynkami, w których mieszczą się zarówno sale wykładowe, jak i pokoje studentów. To wciąż funkcjonująca część uczelni, a nie przestrzeń przygotowana wyłącznie dla turystów, co widać w codziennym rytmie tego miejsca. Oferta noclegowa jest podporządkowana tej funkcji. Do dyspozycji gości są pokoje jedno- i dwuosobowe, różniące się standardem – część z nich ma prywatne łazienki, inne wyposażone są jedynie w umywalkę, a toalety znajdują się na korytarzu i są wspólne dla kilku pokoi. Wynika to bezpośrednio z układu historycznych budynków, które nie zostały dostosowane do standardów hotelowych. Pobyt w Christ Church nie przypomina więc klasycznego noclegu – bliżej mu do doświadczenia mieszkania w akademickiej przestrzeni, w której codzienne życie toczy się niezależnie od obecności odwiedzających. Warto dodać, że w ostatnim czasie media obiegła inna informacja istotna dla fanów Harry’ego Pottera. Otóż kilka tygodni temu zapowiedziano otwarcie nowego, flagowego sklepu poświęconego tej serii, który powstanie w centrum Londynu i będzie największym tego typu miejscem na świecie. Przestrzeń, przygotowywana przez Warner Bros. Global Experiences, ma łączyć sprzedaż z elementami interaktywnymi, umożliwiając odwiedzającym bezpośredni kontakt z motywami znanymi z książek i filmów. Projekt dołączy do istniejącego sklepu przy King’s Cross, tworząc dwa oficjalne punkty związane z kultowymi czarodziejami w Wielkiej Brytanii. Choć szczegóły projektu nie zostały ujawnione, wiadomo, że całość będzie inspirowana najbardziej rozpoznawalnymi miejscami z uniwersum, co potwierdza, że zainteresowanie tym światem pozostaje wyjątkowo silne. Źródła: Daily Mail, Christ Church College Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Średniowieczna sieć handlowa i miasta, które kształtowały Europę
Hanza była jednym z najważniejszych zjawisk gospodarczych średniowiecznej Europy. Ta sieć miast i kupieckich stowarzyszeń nie tylko regulowała handel w basenie Morza Bałtyckiego i Północnego, lecz także wpływała na życie polityczne, społeczne i kulturowe regionu. Działając na pograniczu ekonomii i prawa miejskiego, Hanza przyczyniła się do rozwoju portów, stworzenia stałych szlaków handlowych i wymiany doświadczeń między miastami hanzeatyckimi w Polsce, Niemczech i innych krajach.
Spis treści: Jak działała Hanza? Miasta hanzeatyckie w Polsce Hanza w Niemczech i innych krajach Znaczenie Hanzy w historii Europy Dlaczego Hanza upadła? Hanza (Liga Hanzeatycka, Związek Hanzeatycki) nie była państwem w klasycznym sensie, lecz siecią współpracujących miast i kupieckich gildii, które wspólnie chroniły swoje interesy handlowe. Jej korzenie sięgają XII wieku, kiedy to niemieckie miasta nad Bałtykiem, takie jak Lubeka, Hamburg czy Wismar, zaczęły tworzyć luźne porozumienia kupców, mające chronić ich przed piractwem i rabunkiem podczas dalekosiężnych podróży handlowych. Hanza w szczytowym momencie skupiała około 160 miast w Europie Północnej i Środkowej, a jej zasięg obejmował dzisiejsze Niemcy, Polskę, kraje bałtyckie, Holandię i Skandynawię. Liga zapewniała swoim członkom nie tylko bezpieczeństwo, ale również korzystne warunki handlowe, takie jak zwolnienia celne i prawo do eksploatacji strategicznych portów. Jak działała Hanza? Funkcjonowanie Hanzy opierało się na kilku kluczowych zasadach: współpracy, wzajemnej ochronie oraz kontroli nad szlakami handlowymi. Zjazdy delegatów miast hanzeatyckich, zwane Hansetagami, były najwyższym organem decyzyjnym związku. Te zgromadzenia, które choć nieregularne, pozwalały na podejmowanie decyzji dotyczących handlu, polityki i obrony wspólnych interesów. Hanza ustanawiała Kantory, czyli stałe placówki handlowe w najważniejszych ośrodkach handlowych Europy. Najsłynniejsze z nich znajdowały się w Londynie, Brugii, Bergen i Nowogorodzie. Kantory nie były zwykłymi magazynami – posiadały własną administrację, prawo do sądzenia sporów między kupcami, a czasem nawet niezależne statusy prawne. Takie placówki umożliwiały kontrolę nad handlem i zabezpieczały inwestycje członków Hanzy poza granicami ich miast. W codziennym funkcjonowaniu Hanza zapewniała swoim członkom ochronę przed piratami, wsparcie w negocjacjach handlowych oraz możliwość koordynacji produkcji i sprzedaży. Sieć miast hanzeatyckich umożliwiała wymianę surowców, takich jak drewno, futra, wosk, miód czy zboża, na dobra importowane – w tym tkaniny, wino, metale czy luksusowe produkty z południa Europy. Równolegle rozwijał się handel wewnętrzny między miastami, który w wielu przypadkach był bardziej znaczący niż wymiana zagraniczna. Miasta hanzeatyckie w Polsce Polska była ważnym obszarem aktywności Hanzy, zwłaszcza w rejonie Pomorza i Prus. Do najważniejszych miast leżących dziś w granicach Polski należały Gdańsk, Toruń, Elbląg, Szczecin oraz później inne ośrodki nad Bałtykiem i wzdłuż Wisły. Miasta te korzystały z przywilejów nadanych przez władców lokalnych i królów Polski, umożliwiając skuteczne prowadzenie handlu z Zachodem i Skandynawią. Gdańsk był największym ośrodkiem Hanzy w Polsce – jego port stał się kluczowym punktem dla eksportu zboża, drewna i innych surowców. Obecność Hanzy w Polsce miała wpływ nie tylko na gospodarkę, ale także na architekturę i strukturę urbanistyczną miast. Wiele budynków użyteczności publicznej, magazynów i hal targowych w dawnych miastach hanzeatyckich w Polsce nosi ślady tego wpływu. Hanza w Niemczech i innych krajach Niemieckie miasta północne, zwłaszcza Lubeka, Hamburg i Wismar, stanowiły trzon Hanzy. Sejm związku, którego zadaniem było rozstrzyganie sporów wewnętrznych i ustalanie polityki, działał właśnie w Lubece. To stamtąd koordynowano szlaki handlowe na Morzu Bałtyckim i Północnym, a także organizowano wyprawy handlowe i ekspedycje morskie. Niemieckie miasta stanowiące trzon Hanzy kontrolowały handel solą, rybami, tkaninami i metalami, a także rozwijały własne stocznie i flotę handlową, zapewniając przewagę nad konkurencją. Do Związku Hanzeatyckiego należały także miasta ze Skandynawii (Bergen, Visby) oraz Niderlandów (Brugia), gdzie założono Kantory i placówki handlowe. Dzięki temu Liga zyskała zasięg międzynarodowy i mogła wpływać na przepływy towarów oraz ceny. Znaczenie Hanzy w historii Europy Liga Hanzeatycka odegrała kluczową rolę w kształtowaniu średniowiecznej gospodarki i polityki europejskiej. Jej wpływ obejmował nie tylko handel, ale także przepisy prawne, architekturę i systemy miejskie. Dzięki Hanzie rozwijały się miasta, które później stały się centrami administracyjnymi i kulturalnymi regionu. Hanza przyczyniła się do rozwoju sieci dróg, kanałów i portów, a także wprowadzenia norm i regulacji handlowych obowiązujących w różnych krajach. W wielu przypadkach miasta hanzeatyckie działały jak samorządne organizmy, które mogły wchodzić w układy polityczne z władcami lokalnymi i wpływać na lokalne decyzje. Architektoniczne dziedzictwo Hanzy, zwłaszcza budowle w stylu ceglanego gotyku, zachowało się w wielu miastach należących niegdyś do Ligi i stanowi świadectwo potęgi gospodarczej i kulturowej tej organizacji. Dlaczego Hanza upadła? Upadek Hanzy był procesem stopniowym, wynikającym z połączenia czynników ekonomicznych, politycznych i technologicznych. Pozycja Hanzy zaczęła słabnąć wraz z rozwojem silnych państw narodowych, które przejmowały kontrolę nad handlem morskim, ograniczając autonomię miast członkowskich. Wzrost znaczenia handlu atlantyckiego i odkrycia geograficzne, prowadzące do nowych szlaków handlowych z Ameryką, spowodowały spadek znaczenia tradycyjnego bałtyckiego handlu. Dodatkowo konflikty wewnętrzne między miastami członkowskimi, różnice w interesach gospodarczych oraz zmieniające się systemy podatkowe osłabiały spójność tej organizacji. W rezultacie wiele miast opuściło Ligę lub zostało wchłoniętych przez państwa narodowe, a system Kantorów zaczął tracić znaczenie. Ostatecznie proces dezintegracji zakończył się w XVII wieku, kiedy Hanza przestała pełnić funkcję centralnego organizatora handlu w Europie Północnej. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Niezwykły „Hongkong Habsburgów”. Poznaj historię najwierniejszego miasta cesarza
Triest stanowił jedno z największych osiągnięć imperializmu Habsburgów. Był dla nich głównym portem i oknem na świat. Zawieszony między południowcami, Słowianami i Germanami, Triest był modelowym miastem Mitteleuropy.
Spis treści: Urok imperium Habsburgów Dziedzictwo Habsburgów w Trieście Okres świetności Triestu Austriacka flota Wyjątkowe miasto Austro-Węgier Cesarstwo kosmopolityczne Maksymilian na pewno rozpoznałby ten zamek. Sam przecież zlecił jego budowę i nadał mu nazwę: Miramar. Maksymilian był młodszym bratem Franciszka Józefa I, a z zawodu żeglarzem. Został głównodowodzącym austriackiej floty, a swoją kwaterą uczynił właśnie Triest. Legenda głosi, że pewnego dnia, gdy burza zaskoczyła go na wodach zatoki, skrył się za niedużym cyplem kilka kilometrów na północ od miasta i tak pokochał okolicę, że później, gdy tylko wziął ślub z córką króla Belgii, Marią Charlottą, natychmiast zbudował dla nich ten piękny miniaturowy zameczek. Urok imperium Habsburgów W pewnym sensie stanowi to cudownie romantyczny symbol całego imperium: położona na wybrzeżu udawana twierdza rodem z baśni. Jej widok uświadamia mi ulotność imperiów, tych uwodzicielskich złudzeń trwałości, pomników pychy, niekiedy zepsutych do szpiku kości, które czasem jednak nosiły w sobie również wiele dobra. Gigantyczne imperium Habsburgów większości jego mieszkańców musiało wydawać się udaną instytucją. Nie mówię o bezwzględnie represjonowanych idealistach, nacjonalistach i zwolennikach reform społecznych, lecz o zwykłych obywatelach, pragnących jedynie żyć bezpiecznie i we względnym dostatku. Owo imperium stanowiło absolutnie skostniałą autokrację, jednakże, podobnie jak zamek Miramar, było niepozbawione uroku – życiodajnego wdzięku. Potrafiło być czarująco zabawne w swoim zadęciu i miało dar do fortwursteln, czyli radzenia sobie, co łagodziło jego obsesję na punkcie zasad, rang, regulaminów i etykiety. Co więcej, w czasach swojej świetności, a więc również rozkwitu Triestu, funkcjonowało naprawdę nieźle. Jego działania były powolne i ociężałe, dawały jednak ludziom wiarę w fundamentalną kompetencję i dobroć Władzy, choćby i odległej, ów Władza zaś, koncepcja niemal całkiem abstrakcyjna, uosobiona była w osobie cesarza: Franciszka Józefa, Ojca Narodu, który przychodził do swojego wiedeńskiego gabinetu niezmiennie o ósmej rano, nosił tylko prosty mundur wojskowy, a na obiad jadał gotowaną wołowinę i kiszoną kapustę. Wielu prostych mieszkańców Triestu, podobnie jak Andreas Pum, bohater Josepha Rotha, z pewnością uważało władze za byt rodem z niebios – ogromny, wszechpotężny, niepoznawalny i tajemniczy. „Ale jeśli nawet iluzją było to, czemu służyli nasi ojcowie”, napisał o imperium swego dzieciństwa Stefan Zweig, „była to jednak iluzja wspaniała i szlachetna”. Dziedzictwo Habsburgów w Trieście Na przestrzeni wieków Habsburgowie rządzili większością świata, jednakże ich austriackie imperium nie miało zamorskich posiadłości, mimo teoretycznego zwierzchnictwa cesarza nad Ziemią Świętą. Samo siebie postrzegało jako potęgę, która zamiast rozkazywać, tuli do piersi, a kolejne grupy ludności jednoczy w ramach wielkiej imperialnej rodziny: pomniejsze narody szybko przekształcało w „prowincje”. Posiadało dostęp jedynie do Adriatyku, a jego marynarka wojenna tradycyjnie miała dla europejskiej równowagi sił znaczenie czysto teoretyczne. To jeszcze bardziej czyniło z Miramaru makietę: zameczek figlarnie moczył stopę w oceanie świata. Triest stanowił jedno z największych osiągnięć imperializmu Habsburgów. Choć miasto było pod protekcją dynastii od 1382 roku, Austriacy naprawdę zainteresowali się nim dopiero w 1719, gdy Karol VI ogłosił je Wolnym Portem. To jego córka Maria Teresa kazała wydrążyć Canal Grande i nadzorowała rozbudowę nowego miasta, obecnie centrum Triestu, wciąż zwanego na jej cześć Borgo Teresiano. Jego projektanci, rozentuzjazmowani absolwenci Akademii Sztuk Pięknych w Wiedniu, pragnęli stworzyć zupełnie nową jakość: pełne zieleni i fontann połączenie miasta kupieckiego z ogrodem, przestrzegając przy tym imperialnych przepisów dotyczących systemów sanitarnych, bezpieczeństwa i odpowiednich proporcji. W tym celu zasypali mnóstwo starożytnych panwi solnych, a całą dzielnicę utrzymali w prostym, eleganckim stylu neoklasycznym z elementami baroku. Składa się na nią mniej więcej pięćdziesiąt prostokątnych działek oraz kanał i kilka rynków. Kupcy, którzy zajmowali większość tutejszych domów, na parterze organizowali magazyny, a na piętrze biura i pokoje mieszkalne. Okres świetności Triestu W tym samym czasie w porcie zbudowano kolejne mola, wzniesiono latarnię morską oraz nowy lazaret – były to dzieła tak wymyślne i drogie, że pół wieku później sam Napoleon, bynajmniej nie dusigrosz, drwił z ekstrawagancji cesarstwa. Triest niespodziewanie stał się portem z prawdziwego zdarzenia, gotowym przyjmować kupców zza oceanu. Początkowo był on w zasadzie sklepem wielkopowierzchniowym: bazarem, na którym produkty przywiezione powozem czy statkiem były wystawiane przed wyruszeniem w dalszą drogę: permanentnie otwarty targ z infrastrukturą ułatwiającą transport. Wkrótce jednak port musiał zostać rozbudowany. Bezceremonialnie upchnięto w nim dwie nowe dzielnice: w czasach Józefa II Borgo Giuseppino doklejono do murów Starego Miasta, a Borgo Franceschino, nazwane na cześć Franciszka II, powstało nieco dalej w głąb lądu. Wszystkie trzy dzielnice wyróżniają się na tle reszty miasta, a mieszkańcy wciąż używają ich pierwotnych nazw. Jednakże gdy w połowie XIX wieku dotarły tu rozbudowywane od strony Wiednia linie kolejowe, funkcja miasta uległa znacznej przemianie. Triest stał się portem tranzytowym: czeskie szkło zamówione przez kogoś z Chicago czy perskie dywany wiezione do Monachium. Od zera zbudowano cały port, połączony bezpośrednio z siecią torów kolejowych z północnej części zatoki. Teraz nazywa się go porto vecchio, Starym Portem, w owych czasach stanowił jednak zupełną nowość, a na jego oficjalne otwarcie przybył sam cesarz. Dla Triestu zaczęły się złote czasy. Kwitły wszystkie biznesy związane z obsługą portu: bogacili się pośrednicy, finansiści, właściciele hurtowni, taksatorzy, mechanicy naprawiający statki i sami kupcy. Fundusze miasta zdominowało sześć banków i cztery główne firmy ubezpieczeniowe, Izba Handlowa stała się zaś niemalże suwerennym rządem. Pełen życia port przyciągał nowych mieszkańców z całego świata. Niektórych oficjalnie zachęcano, by wykorzystali tu swoje umiejętności, a inni przybywali sami, przeczuwając potencjał płynący z miejsca położonego na granicy Wschodu i Zachodu, gdzie zarobić można było niemal tak szybko, jak w Kalifornii, gdzie trwała gorączka złota. Karl Marks, gdy w 1857 roku pisał o Trieście, stwierdził, że rządzi nim „zbieranina wszelakich spekulantów”, Włochów, Niemców, Anglików, Francuzów, Ormian i Żydów. A zatem, że miasta nie ograniczał ciężar tradycji i że miało ono tę samą zaletę, co Stany Zjednoczone: „brak przeszłości”. Austriacka flota Pod rządami sześciu monarchów (od 1711 roku, gdy na tronie zasiadł Karol VI, aż do śmierci Franciszka Józefa I w 1916 roku) Habsburgowie zmienili średniowieczną wioskę rybacką w nowoczesny międzynarodowy port, którego populacja wzrosła z siedmiu tysięcy do dwustu dwudziestu tysięcy osób. Za jego najbliższy odpowiednik można uznać Hongkong, założony przez Brytyjczyków w 1840 roku i rozwijający się równie dynamicznie. Podczas gdy Hongkong był oświadczeniem woli Brytyjczyków na Dalekim Wschodzie, Triest miał podobnie symboliczne znaczenie dla monarchii austro-węgierskiej. Był czymś więcej niż tylko istotnym narzędziem w świecie handlu. Symbolizował to, że rozległe kontynentalne mocarstwo stawało się również potęgą morską. Odkąd Austriacy przejęli odpowiedzialność za Triest w 1382 roku, utrzymywali w swoim zakątku Morza Śródziemnego garstkę okrętów bojowych i wykorzystywali je w kolejnych konfliktach: bombardowali z wody krnąbrnych Wenecjan, odstraszali Francuzów i szachowali Turków. Po wojnach napoleońskich, gdy przejęli kontrolę nad północnym wybrzeżem Adriatyku, do życia oficjalnie powołano Cesarską i Królewską Marynarkę Wojenną z siedzibą w Wenecji. Okrętom floty przydano prefiks SMS, oznaczający Seiner Majestäts Schiff. Początkowo wzorowano ją na stylu brytyjskim czy niemieckim, ale szybko stała się na wskroś imperialna: na statkach produkcji austriackiej kadra oficerska złożona z austriackich dżentelmenów przewodziła załogom w zdecydowanej większości słowiańskim. Kiedy Austriacy utracili Wenecję w 1866 roku, nową siedzibą floty został Triest. Niedługo potem jej siedzibę znowu przeniesiono, tym razem do portu w miasteczku Poli, położonym w bezpieczniejszym miejscu, osiemdziesiąt kilometrów od południowego krańca Istrii. Mimo to za każdym razem, gdy Cesarska i Królewska Marynarka Wojenna chciała zorganizować pokaz ćwiczeń wojskowych dla ważnych osobistości, jej pancerniki o połyskliwych burtach i z flagami umieszczonymi wysoko na masztach niezmiennie zbierały się w Trieście. Kiedy w 1866 roku flota odniosła druzgoczące zwycięstwo nad Włochami w bitwie pod Lissą u wybrzeży Dalmacji, w żadnym cesarskim mieście – od granic Turcji po pogranicze szwajcarskie – nie świętowało huczniej niż w Trieście. Wyjątkowe miasto Austro-Węgier Triest zajmował już wtedy wyjątkową pozycję w monarchii dualistycznej (którą stało się imperium, gdy Węgrzy wywalczyli sobie autonomię, a starożytnemu orłowi Habsburgów wyrosła druga głowa). Był jej głównym portem i oknem na świat, a wodowskaz w Canal Grande stanowił punkt odniesienia na wszystkich austriackich mapach morskich. Był też stolicą Pobrzeża Austriackiego, jedynej nadmorskiej prowincji imperium, obejmującej całą Istrię oraz znaczną część Dalmacji. A od 1850 roku stał się reichsunmittelbare Stadt, miastem podległym bezpośrednio cesarzowi. Każdy mieszkaniec imperium, który chciał wybrać się w podróż drogą morską, w poszukiwaniu statku przybywał właśnie tutaj. Biznesmeni z Austrii, Czech i Węgier prowadzili handel zagraniczny za pośrednictwem triesteńskich agentów i bankierów. Stacjonowali tu żołnierze i marynarze, występowali aktorzy i muzycy przybyli aż z dalekiego Wiednia, wczasowicze i suchotnicy zaś wypełniali zjawiskowe istriańskie kurorty. Franciszek Józef, dziewiętnasty Habsburg kształtujący przeznaczenie Triestu, czasem również zaszczycał go odwiedzinami; w nagrodę za lojalność wobec Korony, okazaną w czasach nacjonalistycznych zrywów z lat czterdziestych XIX wieku, oficjalnie nadał mu tytuł Urbs Fidelissima, Najwierniejszego Miasta. Cesarstwo kosmopolityczne Najatrakcyjniejszym aspektem Cesarstwa Austro‑Węgierskiego, przynajmniej z perspektywy czasu, wydaje się jego europejski kosmopolityzm. Wśród poddanych Habsburgów znaleźć można było trochę osób czarnych, brązowych czy żółtych, ale przede wszystkim zaliczali się do tej grupy przedstawiciele połowy europejskich narodowości. Imperium było wieloetniczne, wielojęzykowe i wielowyznaniowe. Jednoczył je – siłą lub po dobroci – jedynie autorytet cesarski. Przypominało raczej europejską wspólnotę XXI wieku niż dziewiętnastowieczne Imperium Brytyjskie, a osoby o romantycznym usposobieniu, takie jak ja, wciąż czują bijącą od niego aurę niespełnionych szans i nadziei. Triest był tego prawdziwym ucieleśnieniem. Gdy dumni triesteńscy lojaliści śpiewali „Hymn ludowy”, niewątpliwie najpiękniejszy z hymnów wszystkich państw świata (większości z nas lepiej znany jako melodia do „Deutschland, Deutschland, Über Alles”), robili to w przynajmniej trzech z dziesięciu języków, na który go oficjalnie przełożono. Nawet w czasach świetności imperialnej, gdy Triest znany był przede wszystkim jako austriackie miasto portowe, zamieszkiwała go liczna społeczność Włochów, a jego językiem roboczym był włoski. W mieście osiedliły się też tysiące Słoweńców i Węgrów oraz cała reszta „awanturników”, jak nazwał ich Marks. Triest, zawieszony między południowcami, Słowianami i Germanami, był modelowym miastem Mitteleuropy. Władający nim kupieccy książęta mogli mieć korzenie włoskie, słowiańskie czy żydowskie, jednakże niemal wszyscy – jak maharadżowie w Indiach Brytyjskich – robili to, co należało w imię zysku: wszem i wobec głosili swoją austriackość. Niekiedy przyjmowali austriackie tytuły szlacheckie, a swoje domy wykańczali zwykle z austriackim rozmachem, choć temperowanym nieco przez założenia stylu biedermeier. Doskonała organizacja Cesarski Triest stanowił doskonale zorganizowane miasto portowe. Jego ulice były czyste, a do przestępstw dochodziło rzadko. Jeśli nie liczyć zrywów rewolucyjnych, życie toczyło się tu spokojnym rytmem. Cesarski rząd w Trieście nie miał w sobie nic tymczasowego – zamierzał zostać tam na stałe. Wielu wybitnych funkcjonariuszy robiło wszystko, aby umocnić jego panowanie. W Trieście respektowano wszystkie cesarsko-królewskie instytucje, urzędy i obyczaje. Portret cesarza znany ze znaczków pocztowych, na którym występował w czapce wojskowej i w białej tunice, wisiał w każdym sklepie z artykułami tytoniowymi. Pod nim znajdował się specjalny druk urzędowy, na którym wedle prawa należało odnotowywać nawet najdrobniejszą transakcję czy wnioski. Powszechnie szanowano protokoły postępowania i często organizowano parady, Franciszek Józef uważał bowiem, że częste pochody zniechęcają do wojen. W mieście znajdowały się koszary z ogromnym placem defilad, dobrze znane doświadczonym żołnierzom, którzy odsłużyli już swoje na odległych pograniczach imperium. Dziesiątki inspektorów badało jakość jedzenia sprzedawanego na targach. Tajni policjanci śledzili potencjalnych awanturników. Armia biurokratów przeglądała dokumenty, wydawała licencje, wnosiła o ściganie sądowe, cofała upusty, badała poziom higieny, regulowała działalność domów publicznych, studiowała statystyki, wysyłała przypomnienia, rozpatrywała petycje, publikowała dekrety i rozwiązywała problemy z zakresu imperialnego savoir-vivre’u. Tramwaje – owe mechaniczne symbole Austro‑Węgier, dobrze znane na imperialnych ulicach Polski oraz Transylwanii i stanowiące istotną część etosu Wiednia – przybyły do Triestu bardzo wcześnie, a ostatecznie dotarły nawet na strome wzgórze Opiciny i do Obelisku. Morska potęga Obywatele Triestu musieli doceniać wszystkie te korzyści. Byli wdzięczni za panujący porządek, bezpieczeństwo na ulicach i ogromny miejski szpital, zajmujący dwa kwartały w najbardziej prestiżowej dzielnicy. Dobrze bawili się przy muzyce orkiestr wojskowych, gdy 87 Pułk Piechoty ćwiczył przed koszarami, a szczególnie gdy pojawiał się Cesarz we własnej osobie: przekraczał Kras niczym bóstwo, otoczony przez flagi i pióropusze, przy dźwiękach hejnałów i fajerwerków. Wiedzieli, że ich Triest nie jest tylko kolejnym z wielu miast południowych prowincji takich jak Bozen, Agram czy Laibach (mających przekształcić się ostatecznie w Bolzano, Zagrzeb i Lublanę). Stanowił wyjątek. Jego styl ukształtowali, a codziennością zarządzali nie ospali miejscowi arystokraci, ale członkowie rodzin Marpurgów czy Carciottich oraz inni przebojowi członkowie Izby Handlowej. Najważniejszymi funkcjonariuszami w mieście byli nie urzędnicy z poszczególnych departamentów czy wysocy rangą wojskowi, ale członkowie Cesarskiego i Królewskiego Urzędu Morskiego, którego siedziba mieściła się nie w Wiedniu, ale właśnie w Trieście, na nabrzeżu, w uroczym domu z frontonem, przed którym przy niewielkich żurawiach cumowały łodzie patrolowe. Była to instytucja monarchii dualistycznej regulująca wszelkie kwestie związane z morzem, co dawało jej w Trieście wielką władzę, port uznawano bowiem za centralny punkt w niemalże wszystkich dziedzinach życia. Członkostwo w Urzędzie Morskim lub triesteńskiej administracji portowej stanowiło powód do dumy. To jest przedruk z książki autorstwa Jan Morris pt. „Triest, czyli nigdzie”, która ukazała się nakładem Wydawnictwa Czarne w tłumaczeniu Jarka Westermarka. Tytuł, śródtytuły i skróty pochodzą od redakcji.
Lista najlepszych miejsc w Europie dla cyfrowych nomadów. Na podium dwa polskie miasta
Wraz z rosnącą popularnością pracy zdalnej Europa stała się jednym z najważniejszych kierunków dla cyfrowych nomadów. Ponieważ coraz więcej państw oferuje elastyczne rozwiązania wizowe i sprzyjające warunki do pracy na odległość, największym wyzwaniem przestaje być formalność wyjazdu, a staje się nim wybór odpowiedniego miejsca do życia i pracy. Gdzie zatem najlepiej się zatrzymać?
Najnowsze zestawienie przygotowane przez analityków danych wskazuje miasta, które najlepiej odpowiadają potrzebom osób pracujących zdalnie. Ranking powstał na podstawie analizy kilkudziesięciu europejskich lokalizacji, uwzględniając takie czynniki jak koszty życia, dostępność mieszkań, ceny usług, jakość transportu publicznego, poziom bezpieczeństwa oraz szybkość internetu. To właśnie połączenie tych elementów decyduje dziś o atrakcyjności danego miejsca dla osób, które łączą pracę z podróżowaniem. Wyniki pokazują wyraźny trend: miasta Europy Środkowo-Wschodniej coraz częściej oferują korzystniejszy stosunek jakości do ceny niż ich odpowiedniki w zachodniej i północnej części kontynentu. Niższe koszty życia, dobra infrastruktura cyfrowa i rozwinięty transport sprawiają, że region ten zyskuje na znaczeniu wśród osób poszukujących stabilnych, a jednocześnie przystępnych warunków do pracy zdalnej. Co ciekawe, na podium znalazły się dwa polskie miasta. Najlepsze miasta dla cyfrowych nomadów w Europie Na czele zestawienia znalazł się Kraków, który zdobył aż 161 punktów na 175 możliwych, potwierdzając swoją silną pozycję wśród europejskich hubów pracy zdalnej. Drugie co do wielkości miasto w Polsce przyciąga nie tylko relatywnie niskimi kosztami życia (wg rankingu średnie miesięczne wydatki wynoszą tu około 1423 euro), lecz także dobrze rozwiniętą infrastrukturą i wysokim poziomem bezpieczeństwa. Istotnym atutem pozostają również niskie koszty codziennego funkcjonowania, w tym dostęp do niedrogiej żywności oraz stabilnego i szybkiego internetu, co dla cyfrowych nomadów ma kluczowe znaczenie. Tuż za Krakowem uplasowała się Warszawa, która uzyskała 150 punktów i wyróżnia się jeszcze niższymi średnimi wydatkami na poziomie około 1265 euro miesięcznie. Według analityków stolica Polski oferuje połączenie nowoczesnej infrastruktury biznesowej, rozbudowanego rynku coworkingowego i wysokiego poziomu bezpieczeństwa, co czyni ją atrakcyjną alternatywą dla droższych metropolii Europy Zachodniej. Podium zamyka Budapeszt z wynikiem 147 punktów. Węgierska stolica przyciąga dynamiczną sceną miejską i dobrze funkcjonującym transportem publicznym, którego miesięczny koszt należy do najniższych w regionie. Choć całkowite wydatki są tu nieco wyższe (ok. 1542 euro miesięcznie), miasto oferuje unikatowe połączenie historii, kultury i przystępności, które od lat przyciąga osoby pracujące zdalnie. Gdzie jeszcze warto pracować zdalnie w Europie? Kolejne miejsca w rankingu W dalszej części zestawienia znalazły się miasta, które łączą rozwiniętą infrastrukturę z różnorodnym stylem życia, przyciągając coraz większą liczbę osób pracujących zdalnie. Wysokie, czwarte miejsce zajęła Praga, gdzie miesięczne wydatki wynoszą około 1276 euro. Stolica Czech wyróżnia się nie tylko stosunkowo niskimi kosztami życia, lecz także bardzo dobrze rozwiniętym transportem publicznym (jednym z najtańszych w Europie) oraz wysoką jakością usług cyfrowych. Pierwszą piątkę zamyka Tallinn, znany z zaawansowanej cyfryzacji i nowoczesnych rozwiązań dla e-rezydentów. Choć koszty życia są tu wyraźnie wyższe (ponad 2600 euro miesięcznie), miasto oferuje stabilne warunki pracy i jedną z najlepiej rozwiniętych infrastruktury internetowych w Europie. W drugiej połowie rankingu znalazły się bardziej kosmopolityczne kierunki, takie jak Madryt i Sewilla, które przyciągają łagodnym klimatem, rozwiniętą sceną gastronomiczną i bogatym życiem miejskim, choć wiążą się z wyższymi kosztami – odpowiednio około 2169 i 1912 euro miesięcznie. Popularnością cieszy się także Lizbona (8. miejsce), uznawana za jeden z najważniejszych hubów dla cyfrowych nomadów, oferująca dobrą jakość życia przy kosztach rzędu 1745 euro. Z kolei Dubrownik wyróżnia się najwyższym poziomem bezpieczeństwa w zestawieniu, co w połączeniu z nadmorskim położeniem czyni go atrakcyjnym, choć relatywnie droższym kierunkiem (ok. 2270 euro miesięcznie). Ranking zamyka Porto – miasto, które oferuje bardziej kameralną atmosferę niż Lizbona, przy jednoczesnym zachowaniu dobrej infrastruktury i umiarkowanych kosztów życia. Ta analiza pokazuje wyraźne różnice między regionami Starego Kontynentu. Miasta Europy Środkowo-Wschodniej oferują najkorzystniejszy stosunek ceny do jakości, szczególnie w zakresie internetu i transportu, podczas gdy zachodnie metropolie – jak Dublin czy Reykjavik – pozostają znacznie droższe. W praktyce oznacza to, że wybór lokalizacji dla cyfrowych nomadów coraz częściej sprowadza się do znalezienia równowagi między kosztami a stylem życia, jaki dane miasto jest w stanie zaoferować. Źródło: Daily Mail Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.