Wszyscy kojarzą ją z procesami zbrodniarzy z czasów II wojny światowej. Ale Norymberga to idealne miejsce na city break
Muzeum procesów norymberskich przyciąga tysiące odwiedzających. To ważne i poruszające miejsce, ale w Norymberdze historia nie kończy się na sali sądowej. To niemieckie miasto urzeka piękną architekturą i historią siegającą setki lat wstecz. Tutaj zobaczycie najstarszy globus świata i odwiedzicie domostwo twórcy logotypu – Albrechta Dürera.
W tym artykule: Kaiserburg w Norymberdze Norymberga – centrum Europy Najstarszy globus świata Twórca logotypu Dziedzictwo III Rzeszy Procesy norymberskie Norymberskie zagadki Informacje praktyczne Widzę światełko w tunelu. Dosłownie. Zbliża się do mnie. Powoli jasność staje się coraz bardziej intensywna. Jedno światełko okazuje się tak naprawdę czterema jasnymi punktami. W końcu dostrzegam źródło. To cztery świece przytwierdzone do płyty. Wpatruję się do wnętrza bardzo głębokiej studni. Ma pięćdziesiąt metrów głębokości. Wykuto ją zapewne już w XIII wieku. Kaiserburg w Norymberdze Jestem na zamku w Norymberdze w niemieckiej Bawarii. To drugie największe miasto tego landu zamieszkuje pół miliona osób. Wykucie studni, w której czeluści spoglądam, trwało być może nawet 10 lat. Nie było to zadanie arcytrudne, bo zamek położony jest na miękkiej, piaskowcowej skale. Wystarczy nieco mocniej skrobnąć paznokciami po kamieniu otaczającym źródło, by wykruszyć z niej ziarenka tworzące tę skałę. Przez setki lat studnia ulegała zanieczyszczeniom, mimo że znajduje się w silnie ufortyfikowanym budynku. W 2012 roku w czasie akcji czyszczenia wyciągnięto z niej m.in. niewielkiego plastikowego dinozaura, okulary, figurkę kobiety, kości czy widelec. Przedmioty są eksponowane w gablocie obok studni. Twierdzę wzniósł w tym miejscu Henryk III Salicki, który w 1046 roku został cesarzem Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Wokół zamku powstała osada. W 1219 roku miasto otrzymało pierwsze prawa miejskie. Norymberga była świetnie usytuowanym miastem od okresu średniowiecza do renesansu. Znajdowała się na szlaku handlowym wiodącym do północnej Europy, ale trafiali tu kupcy z innych rejonów. Na zakupach można było trafić na niezwykłe produkty z całego świata, na przykład kość słoniową. Norymberga – centrum Europy W XV wieku sam papież Pius II miał stwierdzić, że nawet królowie Szkocji nie mieszkają tak komfortowo, jak zwykli obywatele Norymbergi. W XVI wieku określana była nawet terminem „Quasi Centrum Europae”, czyli „mniej więcej środkiem Europy”. To w tym czasie miasto zainwestowało w nowy system umocnień tuż przy zamku. Potężne bastiony można dzisiaj odwiedzać od środka z przewodnikiem. Warto jednak ubrać się ciepło i wybrać trekkingowe obuwie, bo jest w nich chłodno, bardzo mokro i bywa chwilami dość ciasno. Do początku XVIII wieku Norymberga rozwijała się bardzo dynamicznie. Chociaż XIX wiek wcale nie był do końca nieudany – w 1835 otwarto tam pierwsze połączenie kolejowe z pobliskim Fürth. Ale wcześniej miasto odgrywało wiodącą rolę w dziedzinie obróbki metalu. Pracowali tam najwybitniejsi złotnicy i rzeźbiarze Europy. W Norymberdze przez jakiś czas działał na przykład słynny niemiecki artysta Wit Stwosz, który spędził w Polsce około 20 lat i stworzył ołtarz w Kościele Mariackim w Krakowie. Najstarszy globus świata To z tego miasta pochodzi najstarszy zachowany do naszych czasów globus. Obecnie można go podziwiać w Germańskim Muzeum Narodowym w Norymberdze. Ten wyjątkowy globus pokryty jest setkami piktogramów i nazw miejscowości, krótkimi opisami, wizerunkami władców, herbami, postaciami mitycznych istot oraz egzotycznych zwierząt. To kompendium wiedzy geograficznej i historycznej okresu schyłku średniowiecza. Ma około 530 lat. Wykonał go Martin Beheim. Przedmiot ten stał się częścią światowego dziedzictwa dokumentacyjnego UNESCO. Naprawdę robi wrażenie, mimo że nie ma nim jeszcze Ameryki. Warto przyjrzeć się za to w jaki sposób przedstawiono obszary Polski. Twórca logotypu „Volkswagen, Adidas, Puma, Mercedes, Lufthansa – oto słynne niemieckie marki, mające swoje znaki firmowe – logo, takie jak splecione ze sobą litery V i W w przypadku Volkswagena, trzy szerokie paski Adidasa czy trójramienna gwiazda Mercedesa. Samo logo jest zresztą wynalazkiem niemieckim: logotyp był wieloliterowym znakiem i zarazem metodą, jakiej używali drukarze, by przyozdobić stronicę i ułatwić lub przyspieszyć ręczne składanie książki” – pisze Neil MacGregor w książce „Niemcy. Zbiorowa pamięć narodu”. Tuż pod norymberską twierdzą i obok północno-zachodnich umocnień pochodzących z XVI wieku stoi po dziś dzień niezwykły dom, do którego udaję się po zwiedzeniu zamku. Należał właśnie do wynalazcy logotypu. Albrecht Dürer (1471–1528) sygnował swoje obrazy i fotografie inicjałami: wysmukłą i jednocześnie spłaszczoną u góry literą A i literą D pomiędzy nóżkami pierwszej litery imienia. Dürer to artysta znany każdemu Niemcowi. Jako pierwszy sprzedawał swoje dzieła w całej Europie. Wśród najbardziej znanych są drzeworyty „Nosorożec” czy „Czterej jeźdźcy Apokalipsy”. Jak zauważa MacGregor, ryciny Dürera były pierwszymi w Europie wielkimi dziełami sztuki, produkowanymi na masową skalę dzięki wykorzystaniu maszyny drukarskiej. Jego dzieła były kopiowane i fałszowane już w jego czasach. Tak je ceniono. Norymberga została bardzo zniszczona na skutek bombardowań aliantów w czasie II wojny światowej. Siatka ulic i stylistyka domostw nadal nawiązuje do układu miasta sprzed stuleci. Poza tym stosunkowo nieźle zachowały się gotyckie kościoły. Dom Dürera ucierpiał, ale przetrwał. Mieści się w nim muzeum, ale znajdują się w nim zasadzie tylko kopie jego dzieł. Oryginały rozsiane są po całych Niemczech. Jego dzieła można podziwiać w Polsce, na przykład w Muzeum Okręgowym w Toruniu. Jest też inny ciekawy polski wątek. Brat Albrechta, Hans Dürer był malarzem na dworze króla Zygmunta Starego. Stworzył polichromie na Wawelu. Dziedzictwo III Rzeszy Objętość gruzów, które wywieziono po zakończeniu wojny z centrum Norymbergi robi wrażenie. To zdecydowanie więcej niż kubatura piramidy Cheopsa w Gizie, o czym dowiemy się z dwóch sugestywnych modeli piramidek wykonanych w skali, które prezentowane są w podziemiach pod zamkiem. Nazistowska przeszłość Norymbergi nie pozwala o sobie zapomnieć. W 1935 roku to tutaj uchwalono ustawę, na mocy której odebrano ludności żydowskiej wszelkie prawa obywatelskie. Hitlerowcy uczynili Norymbergę miejscem swoich zjazdów. Spotkania partii NSDAP odbywały się w południowo-zachodniej części Norymbergi, w rejonie określanym jako Reichsparteitagsgelände. Jednym z elementów architektonicznych jest trybuna powstała w latach 193–1938 na wzór ołtarza pergamońskiego. Znana była z występów Hitlera, które starannie filmowano i inscenizowano na potrzeby produkcji propagandowych. W dużej części zachowała się do dziś. W 1973 roku wpisano ją na listę zabytków, a w 2013 roku rozpoczęto proces konserwacji. Ma być zachowana dla przyszłych pokoleń dla celów edukacyjnych. I ku przestrodze, by czasy nazistowskie nigdy się nie powtórzyły. Gdy o poranku przechadzam się wzdłuż trybuny, wykorzystywanej dziś między innymi jako widownia do wydarzeń sportowych, dostrzegam biegaczy i osoby na spacerach z czworonogami. Część trybuny jest ogrodzona wysokim płotem. Ciągle trwają prace nad przystosowaniem tego obszaru dla ruchu turystycznego i nadania odpowiedniej oprawy narracyjnej. Gdzieniegdzie znajdują się pojedyncze plansze informacyjne w języku niemieckim i angielskim. Procesy norymberskie W pełni przemyślaną koncepcję uzyskało za to już miejsce procesów norymberskich. W ciągle działającym kompleksie sądowym wydzielono część, w której znajduje się sala rozpraw. To tu w latach 1945–1949 sądzono głównych zbrodniarzy III Rzeszy. Zwiedzający siadają w przebudowanej po latach widowni, na której zasiadali w czasie procesów dziennikarze. Do ucha mam przytkniętego audioguide’a. Gdy już chcę opuszczać pomieszczenie, nagle automatycznie zasuwają się zasłony na wielkich oknach sali sądowej. Przede mną opuszcza się wielki półprzezroczysty ekran. Trwająca kilkanaście minut prezentacja świetnie przybliża historię procesów. Jest to też multimedialny majstersztyk. Wychodzę z sali sądowe.j poruszony pokazem nawiązującym też do łamania praw człowieka dzisiaj przez Rosjan na Ukrainie. Na pomalowanej na mlecznobiały kolor ścianie klatki schodowej prowadzącej do wyjścia dostrzegam odciśniętą czarną dłoń. To oczywiście przypadek, ale skojarzenie miałem jedno: ilu w tych murach było arcyłotrów i zbrodniarzy, którzy mieli brudne, umoczone w krwi ręce. Niestety, wielu z nich ułaskawiono. Norymberskie zagadki Powracam myślami do średniowiecznej studni na zamku w Norymberdze. Źródło niesie za sobą głęboką symbolikę w wielu kulturach. Woda z niego ma mieć właściwości oczyszczające. Przeglądanie się w wodzie w studni to zaglądanie w głąb własnego „ja” i własnej duszy. Lustro wody jest jednak tak daleko, że nie jestem w stanie go dostrzec z góry. Gdy przewodnik wylewa wodę z miedzianego naczynia w dół, chluśnięcie słychać dopiero po 5 sekundach. To jedyny dowód na to, że woda się nadal tam znajduje. Skrywa się głęboko w studni, jak wiele do tej pory nieznanych tajemnic Norymbergi. Informacje praktyczne Z Polski można tutaj dotrzeć pociągiem z przesiadką w Berlinie albo samolotem, najczęściej z transferem we Frankfurcie nad Menem; Stare Miasto ma tyle atrakcji, że można śmiało spędzić tutaj kilka dni. Poza tym liczne deptaki ze sklepami kuszą swoją bogatą ofertą; To idealne miasto na długie przechadzki. Nie warto po nim przemieszczać się samochodem, w centrum ruch jest mocno ograniczony dla aut; Karta norymberska ważna 48 godzin oferuje darmowy transport publiczny i wstęp do głównych muzeów. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Dniepropietrowsk powstał z imperialnej fantazji. Jedno z największych miast Ukrainy to fascynujący kolos
Dniepropietrowsk, a właściwie Dniepr, powstawał na fundamentach imperialnej fantazji o trzeciej stolicy i sowieckiego przemysłu ciężkiego. Dziś jest jednym z najludniejszych miast Ukrainy – wielkim, nowoczesnym ośrodkiem kulturalno-naukowo-przemysłowym. Jaka jest historia miasta? Jak wyglądało kiedyś, a jak wygląda dziś? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Nazwę miasta zmieniano wielokrotnie Od imperialnej wizji, przez zamknięte miasto, do przemysłowego kolosa Architektoniczne i kulturowe skarby miasta Zlokalizowany w środkowo-wschodniej części Ukrainy Dniepr, stolica obwodu dniepropietrowskiego, jest czwartym najludniejszym miastem w kraju. Rozpościera się w obszarze środkowego biegu Dniepru, na obu brzegach rzeki. O ile sam krajobraz miasta stanowi swoistą mieszankę imperializmu, socrealizmu i nowoczesności, to poza granicami aglomeracji widok maluje szeroka, nizinna dolina rzeczna z charakterystycznymi rozlewiskami, malowniczymi łąkami i rozległymi polami uprawnymi. Nazwę miasta zmieniano wielokrotnie Na wstępie wypada rozprawić się z etymologią nazwy miasta. W XVIII wieku, dzisiejszy Dniepr był znany jako Jekaterynosław. Miasto nazwano tak na cześć jego fundatorki, carycy Katarzyny II. Na przełomie XVIII i XIX stulecia, gdy Paweł I zasiadł na carskim tronie, postanowił zerwać z nazwą nawiązującą do potęgi swojej matki. Przemianował miasto na Noworosyjsk, ale 6 lat później Aleksander I, jego brat i następca, przywrócił pierwotną nazwę. W 1918 roku działacze Ukraińskiej Republiki Ludowej zaproponowali nazwę Siczesław, którą 8 lat później zmieniono na Dniepropietrowsk. Pierwszy człon nawiązywał do Dniepru – geograficznego „kręgosłupa” miasta. Z kolei drugi – do Hryhorija Petrowskiego, ówczesnego przewodniczącego CKW USRR. 19 maja 2016 roku, na podstawie uchwalonej rok wcześniej ustawy dekomunizacyjnej, Rada Najwyższa Ukrainy wydała rozporządzenie, na mocy którego nazwa miasta kolejny raz została zmieniona. W świetle prawa, nawiązanie do komunistycznego działacza, który jest uznawany za jednego ze współwinnych Wielkiego Głodu (Hołodomoru) w latach 1932–1933, było nielegalne. Padło wówczas wiele propozycji. Niektórzy opowiadali się za powrotem do nazw historycznych, inni – za stworzeniem nowej: Siczesław (na cześć Siczy Zaporoskiej), Dniprosław czy Dniepropol. Ostatecznie Rada Najwyższa Ukrainy przegłosowała rozwiązanie najprostsze i najbardziej neutralne. Miasto otrzymało nazwę Dnipro, czyli Dniepr. Od imperialnej wizji, przez zamknięte miasto, do przemysłowego kolosa Miasto Jekaterynosław zostało założone w 1776 roku po likwidacji Siczy Zaporoskiej. Powstało na błotnistych terenach, przy ujściu rzeczki Kilcień do Samary. Ta decyzja okazała się niemałym błędem. Wśród mieszkańców szerzyły się choroby. Stało się jasne, że miasto trzeba przenieść. 22 stycznia 1784 roku, na mocy ukazu Katarzyny II, powołano drugi Jekaterynosław, tym razem na rzece Dniepr. Oficjalne założenie miasta jest datowane 9 maja 1787 roku. Właśnie wtedy caryca ułożyła pierwszy kamień przy budowie soboru Przemienienia Pańskiego. Zgodnie z wizją władczyni, nad Dnieprem miały powstać „nowe Ateny” – wspaniałe miasto z monumentalną architekturą, które mogłoby się stać trzecią po Moskwie i Petersburgu stolicą Imperium Rosyjskiego. Kres tym planom położyła śmierć Katarzyny II. Syn carycy, Paweł I, w geście zerwania z dziedzictwem matki w 1796 roku zmienił nazwę miasta na Noworosyjsk. Jednak już w 1802 roku jego następca, Aleksander I, przywrócił imperialną nazwę Jekaterynosław. Miasto schowane za żelazną kurtyną Przełom w rozwoju miasta nastąpił dopiero w 1884 roku, wraz z otwarciem mostu kolejowego przez Dniepr. Linia kolejowa połączyła dwa strategiczne zagłębia przemysłowe: bogaty w rudę żelaza Kriwbas i węglowy Donbas, czyniąc z Jekaterynosławiu potężne centrum metalurgiczne i przemysłowe. Napływ zagranicznego kapitału i tysięcy robotników spowodował gwałtowny wzrost populacji i dynamiczny rozwój miasta. W 1926 roku, po ugruntowaniu władzy sowieckiej, miasto ponownie zmieniło nazwę, tym razem na Dniepropietrowsk. W epoce ZSRR stało się jednym z najważniejszych ośrodków przemysłu ciężkiego, z dominującą rolą metalurgii i przemysłu maszynowego. Faktyczne strategiczne znaczenie Dniepropietrowska pozostawało ściśle strzeżoną tajemnicą. Mieściły się tam zakłady Piwdenmasz, czyli największe przedsiębiorstwo przemysłu rakietowo-kosmicznego w Związku Radzieckim. W 1944 roku rozpoczęła się tam produkcja potężnych międzykontynentalnych pocisków balistycznych, mogących przenosić głowice jądrowe. Produkowano także rakiety nośne, które wyniosły na orbitę radzieckie satelity i statki kosmiczne. W Dniepropietrowsku prowadzona była produkcja, która pozostawała kluczowa dla zimnowojennej rywalizacji. W związku z tym ustanowiono tam status miasta zamkniętego, który obowiązywał przez dekady. Cudzoziemcy nie mieli wstępu do miasta, a życie mieszkańców podlegało ścisłej kontroli. Nowa tożsamość miasta Paradoksalnie, profil prowadzonej w Dniepropietrowsku produkcji i status miasta zamkniętego miały też pozytywne konsekwencje. Oczywiście izolacja od świata zahamowała rozwój kontaktów kulturalnych i turystyki, ale sprowokowała też napływ najlepszych inżynierów, naukowców i ogromnych zasobów z całego Związku Radzieckiego. W ten sposób w mieście powstał wyjątkowy kapitał, ludzki i technologiczny. To właśnie to dziedzictwo intelektualne stało się fundamentem, na którym współczesny Dniepr buduje swoją gospodarkę, starając się przekształcić potencjał militarny w cywilne innowacje. Miasto jest jednym z głównych ośrodków przemysłowych i kulturalno-naukowych w Ukrainie. Dominującą gałęzią tamtejszego przemysłu jest metalurgia. Sprawnie funkcjonuje także przemysł maszynowy, elektromaszynowy, chemiczny i spożywczy. Architektoniczne i kulturowe skarby miasta Długa historia miasta, w której nakładają się na siebie warstwy imperialne i socjalistyczne, pozostawiła po sobie wyraźny ślad w postaci trwałego dziedzictwa. Świątynie trzech wyznań Dowodem tego są choćby świątynie, reprezentujące różne religie. Najważniejszą jest bez wątpienia sobór Przemienienia Pańskiego. Historia prawosławnego kościoła jest ściśle związana z początkami miasta. W 1787 roku kamień węgielny pod jego budowę położyła sama caryca Katarzyna II. Należy jednak podkreślić, że pierwotny projekt nigdy nie został zrealizowany. Klasycystyczny gmach, nadal imponujący, choć znacznie skromniejszy, został ukończony w 1835 roku. W czasach sowieckich, od 1930 do 1988 roku, sobór pozostawał zamknięty dla wiernych. Mieściło się tam wówczas muzeum. Dopiero w 1992 roku został oficjalnie zwrócony Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej. Kolejnym ważnym obiektem na religijnej mapie miasta jest XIX-wieczna Synagoga Chóralna, zwana Złotą Różą. Podobnie jak wiele innych obiektów sakralnych, w okresie sowieckim została zamknięta i zdewastowana. Jej odrodzenie nastąpiło w 2000 roku, kiedy po gruntownej renowacji została ponownie otwarta. Dziś jest nie tylko czynną bożnicą, ale także centralnym punktem monumentalnego kompleksu Centrum Menora. Cerkiew św. Mikołaja na Wyspie Klasztornej nie jest obiektem zabytkowym. Powstała w 1999 roku, jednak jej lokalizacja ma głębokie znaczenie historyczne. Świątynia została wybudowana na otoczonej wodami Dniepru wyspie, gdzie w 870 roku założono klasztor, który pełnił funkcję miejsca przystanku i modlitwy dla ruskich wojowników, płynących szlakiem „od Waregów do Greków”. Kulturalna strona miasta Największą skarbnicą dziejów miasta i regionu pozostaje Narodowe Muzeum Historyczne im. Dmytra Jawornickiego. Zbiory funkcjonującej od 1849 roku placówki liczą ponad 280 tys. eksponatów, narzędzi z epoki paleolitu po artefakty z czasów II wojny światowej. To właśnie tam znajduje się jedna z najbogatszych na świecie kolekcji poświęconych Kozakom Zaporoskim. Mówiąc o atrakcjach Dniepru, nie sposób nie wspomnieć o Teatrze Opery i Baletu. Budynek oddany do użytku w 1974 roku jest klasycznym przykładem późnej architektury socrealistycznej. Sam teatr oferuje bogaty i zróżnicowany repertuar, obejmujący zarówno arcydzieła światowej opery i baletu, jak i kompozycje ukraińskich twórców. Inne atrakcje Miasto położone nad jedną z najdłuższych europejskich rzek musi obfitować w tereny rekreacyjne i tak jest w istocie. Wspomniana wcześniej Wyspa Klasztorna, zlokalizowana w samym centrum miasta, to zielona oaza spokoju, ale także rozrywki. Mieści się tam niewielki ogród zoologiczny, lunapark i miejska plaża. Warto wspomnieć, że wzdłuż Dniepru wybudowana została najdłuższa w Europie nadbrzeżna promenada. Ciągnący się kilometrami bulwar stał się centrum życia towarzyskiego i rekreacyjnego. Wypełniony jest licznymi kawiarniami, restauracjami i strefami relaksu, przyciągając zarówno mieszkańców, jak i turystów o każdej porze dnia i nocy. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Na co polują miejskie koty i jak wpływają na ekosystem? To TikTok sprawia, że wiemy o nich coraz więcej
Wydawałoby się, że największym kocim przysmakiem są myszy. Nie jest to jednak prawda: większość udomowionych wąsaczy najczęściej poluje na stawonogi: owady i pająki. Koty chodzą własnymi ścieżkami i mają swoje tajemnice, ale naukowcy postanowili wykorzystać nowatorską metodę, by lepiej poznać ich dokładną dietę. Wykorzystali… social media. Ale nie, koty nie musiały pisać komentarzy.
Bardzo trudno jest przeanalizować dokładną dietę domowych kotów. Szczególnie w środowisku miejskim znikają one w mozaice uliczek, zajmując się swoimi sprawami. Badacze postanowili wykorzystać media społecznościowe, by lepiej poznać ich zwyczaje, wykorzystać materiały wrzucane przez ich właścicieli i przeprowadzić drobiazgową analizę. Skupili się na TikToku i serwisie iStock. To obserwacja kociego życia „od środka”. Drzemy koty o social media, a one pomagają naukowcom Badacze z uniwersytetu w Campinas w Brazylii przeszukali TikToka i inne popularne social media, analizując ponad 17 000 zdjęć i filmów. Wszystko po to, by poznać „dowody rzeczowe” kocich polowań i sprawdzić, na co te słodkie drapieżniki najczęściej polują. Znaleziono setki aktów drapieżnictwa – łatwiej i szybciej, niż udałoby się wykorzystując konwencjonalne metody badawcze. Odnotowali w sumie 14 odrębnych rzędów stawonogów, które stawały się ofiarami kotów. Najczęstszym przysmakiem były prostoskrzydłe (Orthoptera, czyli rząd obejmujący świerszcze, szarańcze czy popularne w Polsce koniki polne) – stanowiły one 20,7% obserwacji. W 14,5% przypadków ofiarami były pluskwiaki (Hemiptera, takie jak piewiki, które coraz bardziej panoszą się w Polsce), a w 14,4%: karaluchy i terminy (Blattodea). Czy internet prawdę nam powie? Odkrycia naukowców wskazują na to, że koty w środowisku miejskim polują na zaskakująco zróżnicowaną gamę stawonogów. Dane zebrane z mediów społecznościowych wykazały także zarówno pewne podobieństwa, jak i różnice w porównaniu z kocimi upodobaniami opisanymi w literaturze naukowej. Materiały publikowane w internecie są bliżej ich „naturalnego” zachowania. Na co polują koty i jak zagrażają środowisku? Nasze niewinne zwierzaki to prawdziwe maszyny do zabijania. Chociaż zwalczanie owadów potrafi służyć ludziom (ale pająki powinny zostawić w spokoju), to polują także na małe ssaki: myszy, nornice, ryjówki, krety, szczury czy młode króliki. Według badań przeciętny kot żyjący na przedmieściach zjada nawet 200 ssaków rocznie. Ofiarami kotów stają się także ptaki: wróble, sikorki, mazurki, kosy czy drozdy. To szczególny problem dla ornitologów, którzy dokarmiają ptaki. Te zlatują się do karmników, a tam stają się łatwymi ofiarami dla czyhających na nie futrzastych drapieżników. Jak, posiadając kota, dbać o inne zwierzęta? Koty, jako drapieżniki, mają olbrzymi wpływ na lokalne populacje zwierząt. Tylko w Stanach Zjednoczonych koty odpowiadają za śmierć ponad 2 mld ptaków i 12 mld ssaków rocznie. Ta presja przyczynia się do zmniejszania populacji rodzimych gatunków, lokalnych wymierań i zachwiania równowagi w ekosystemach (np. śmierć ptaków owadożernych sprawia, że wzrasta liczba owadów, a koty nie są w stanie polować na robaki tak efektywnie – dla nich to zabawa). Równowaga między obecnością kotów a ochroną populacji dzikich zwierząt jest bardzo istotna z punktu widzenia ekologii. Świadomi właściciele kotów powinni znać konsekwencje swoich działań. Według naukowców warto ograniczać wypuszczanie kotów bez kontroli, szczególnie w okresie lęgowym ptaków, zakładać im specjalne dzwoneczki ostrzegające potencjalne ofiary (chociażby w tym okresie, bo na stałe przytwierdzone potrafią bardzo męczyć koty) czy zapewniać im odpowiednio atrakcyjne zabawy, by zaspokoić ich instynkt łowiecki. Źródła: Insect Conservation and Diversity, National Library of Medicine Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Odkrycie w Kazachstanie – gigantyczne protomiasto. „Niepodobne do niczego innego, co widzieliśmy w strefie stepowej”
Rozległą osadę sprzed 3600 lat odkryli archeolodzy w Kazachstanie. Zajmowała powierzchnię zbliżoną do 200 boisk do piłki nożnej. Do niedawna umykała uwadze badaczy przeszłości. Znalezisko to burzy dotychczasowe wyobrażenia o tamtejszych społecznościach epoki brązu.
Najstarsze wielkie osady o charakterze miejskim kojarzone są raczej z terenami Bliskiego Wschodu, głównie Mezopotamią. To tam miał najpierw rozwinąć się miejski charakter osadnictwa – z wydzielonymi „dzielnicami”. Okazuje się jednak, że przed archeologami nadal sporo niespodzianek. Międzynarodowa grupa badaczy z University College London (UCL), Uniwersytetu w Durham i Uniwersytetu Toraighyrova opublikowała właśnie na łamach czasopisma „Antiquity” wyniki analiz pochodzących z Kazachstanu. Udało się jej wykryć nieznaną do tej pory „super-osadę” z II tysiąclecia p.n.e. „Miasto siedmiu wąwozów” – skala robi wrażenie Naukowcy ochrzcili swoje odkrycie „Miastem siedmiu wąwozów”. Taką nazwę dla współczesnego stanowiska archeologicznego Semiyarka ukuto ze względu na swoje dominujące położenie w pobliżu siedmiu dolin (wąwozów) w sercu stepów Kazachstanu. Miejsc to położone jest nad rzeką Irtysz w północno-wschodniej części kraju. Osada ma powierzchnię 140 hektarów. Jest zatem olbrzymia – zajmowała tyle miejsca co niemal 200 boisk piłkarskich. Naukowy określili swojej znalezisko jako jedno z najbardziej niezwykłych odkryć w archeologii stepowej od dziesięcioleci. Nie znano do tej pory tak wielkich i tak złożonych na osad w tym rejonie świata. – Semijarka zmienia nasze rozumienie społeczeństw stepowych – mówi dr Miljana Radivojević z Instytutu Archeologii UCL, współautorka badania. Jak wyglądało stepowe miasto? W przeciwieństwie do rozproszonych obozowisk i małych wiosek, zwykle kojarzonych z mobilnymi społecznościami stepowymi, Semijarka była wczesną formą miasta. Widać zarysy ziemnych umocnień, wydzielonych gospodarstw domowych, a nawet usytuowany w centralnej części monumentalny budynek. Był prawdopodobnie wykorzystywany do odprawiania rytuałów lub tam urzędowali szefowie osady. Osada była położona w strategicznym miejscu – na cyplu, który umożliwiał kontrolowanie ruchu wzdłuż doliny Irtyszu. Zatem „Miasto siedmiu wąwozów” było, według archeologów, miejscem wczesnego handlu i centrum decyzyjnym. Zaawansowane technologie – wydzielona „dzielnica” Jedna część protomiasta pełniła funkcję produkcyjną. Zajmowano się tam przetapianiem miedzi i brązu cynowego na skalę dotychczas niespotykaną w tym regionie. Dzięki wykopaliskom i badaniom geofizycznym ujawniono tygle, żużel i artefakty z brązu cynowego. Są to pierwsze niezbite dowody na to, że stepowi metalurdzy prowadzili złożone systemy produkcyjne, a nie jedynie małe warsztaty. Jego położenie w pobliżu głównych złóż miedzi i cyny w górach Ałtaju w obecnym Kazachstanie mogło uczynić go kluczowym węzłem w rozległych sieciach metalurgicznych epoki brązu, łączących Azję Środkową z resztą kontynentu. – Skala i struktura Semiyarki nie przypominają niczego, co widzieliśmy w strefie stepowej. Prostoliniowe struktury i potencjalnie monumentalna budowla świadczą o tym, że społeczności epoki brązu rozwijały tu wyrafinowane, zaplanowane osady, podobne do tych, które ludzie wznosili w tym samym czasie, w bardziej tradycyjnie „miejskich” częściach starożytnego świata – komentuje prof. Dan Lawrence z Uniwersytetu w Durham, jeden z autorów badań Źródło: Antiquity Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Civita di Bagnoregio – niezwykłe miasto na skale w sercu Włoch
Civita di Bagnoregio to jedno z wyjątkowych miejsc we Włoszech, które zachwyca zarówno turystów, jak i miłośników historii. Położone w regionie Lacjum, około 120 km na północ od Rzymu, miasto wznosi się na wysokiej skale tufowej, oferując zapierające dech w piersiach widoki na dolinę Tybru i okoliczne lasy. Choć dziś jest niemal opuszczone, szacuje się, że rocznie przyciąga blisko milion turystów. Civita di Bagnoregio, nazywane też „miastem, które umiera”, to miejsce, które łączy w sobie niezwykłą historię, średniowieczną architekturę i dramatyczne procesy geologiczne.
Spis treści: Historia Civita di Bagnoregio Z czego słynie Civita di Bagnoregio? Dlaczego Civita di Bagnoregio nazywane jest umierającym miastem? Zwiedzanie Civita di Bagnoregio Ochrona „Umierającego Miasta” Civita di Bagnoregio to jedno z najstarszych i najbardziej niezwykłych miast Lacjum. Jej początki sięgają czasów Etrusków, którzy ponad 2500 lat temu założyli tu osadę na naturalnym, tufowym wzgórzu. Historia Civita di Bagnoregio Korzystne położenie na skrzyżowaniu dawnych szlaków handlowych sprzyjało rozwojowi miasta, które szybko stało się lokalnym centrum rzemiosła i wymiany towarów. Etruskowie wytyczyli tu system ulic w układzie cardo i decumanus, charakterystyczny dla ich urbanistyki, a następnie przejęty przez Rzymian. Do starożytnej Civity prowadziło niegdyś pięć bram miejskich, z których do dziś zachowała się Porta Santa Maria, zwana też Porta Cava. W okolicach San Francesco Vecchio odkryto ślady dawnej nekropolii etruskiej. Słynna Jaskinia św. Bonawentury, która według legendy jest miejscem uzdrowienia przyszłego świętego przez św. Franciszka z Asyżu, pierwotnie była komorowym grobowcem etruskim. Przez wieki mieszkańcy musieli zmagać się z problemami geologicznymi – trzęsieniami ziemi i erozją tufowych skał, które nieustannie zmieniały krajobraz miasta. Już w III wieku p.n.e. Etruskowie i Rzymianie podejmowali prace związane z odprowadzaniem wody deszczowej i umacnianiem stoków, by zapobiegać osuwiskom. W średniowieczu Civita była siedzibą biskupa i ośrodkiem lokalnej władzy. Z biegiem stuleci znaczenie miasta malało – w XVI wieku jego rolę przejęło pobliskie Bagnoregio, które wcześniej pełniło rolę swoistego przedmieścia. Katastrofalne trzęsienie ziemi z końca XVII wieku doprowadziło do opuszczenia Civita przez władze i duchowieństwo, a osada zaczęła się stopniowo wyludniać. W XIX wieku proces ten przyspieszyła postępująca erozja i oderwanie części wzgórza od reszty terytorium. Z czego słynie Civita di Bagnoregio? Civita di Bagnoregio jest znana przede wszystkim ze swojej nietypowej lokalizacji. Miasto wznosi się na skalnym wzgórzu i obecnie dostać się do niego można jedynie pieszo po 300-metrowej kładce. Spacerując po wąskich, brukowanych uliczkach, można podziwiać kamienne domy, zabytkowe bramy, niewielki średniowieczny kościół San Donato i tarasy widokowe. W Civita di Bagnoregio narodził się także św. Bonawentura, jeden z najważniejszych myślicieli średniowiecza, co dodatkowo podkreśla duchowe znaczenie miasta. Współczesna Civita przyciąga artystów i intelektualistów, którzy kupują letnie domy w tym malowniczym miejscu, nadając mu jednocześnie odrobinę życia wśród pustki. Miasto słynie również z wyjątkowych punktów widokowych, z których roztaczają się panoramy doliny Tybru, warstw skalnych i zielonych lasów pogranicza Lacjum. To idealne miejsce dla fotografów, miłośników przyrody i tych, którzy szukają spokoju w malowniczym otoczeniu. Dlaczego Civita di Bagnoregio nazywane jest umierającym miastem? Określenie „miasto, które umiera” nie jest przesadą. W średniowieczu Civita była miejscem tętniącym życiem. Dziś oficjalnie pozostaje tu zaledwie jedenastu mieszkańców. Główne przyczyny tego dramatycznego spadku populacji to osuwiska i trzęsienia ziemi, które przez wieki niszczyły zabudowania i zmniejszały powierzchnię miasta. Dziś wejście do miasta możliwe jest tylko po pieszej kładce. Wyłącznie dla mieszkańców Bagnoregio dostęp jest możliwy także na rowerze lub motocyklu. Jej izolacja, paradoksalnie, ocaliła ją od współczesnej zabudowy, dzięki czemu zachowała średniowieczny charakter i autentyczny układ urbanistyczny. Współczesna historia miasta to jednak nie tylko upadek, lecz także odrodzenie – dzięki turystyce Civita przeżywa swój drugi, cichy renesans. Zwiedzanie Civita di Bagnoregio Civita di Bagnoregio to idealne miejsce na krótką wycieczkę. Piesze zwiedzenie całości w spokojnym tempie zajmie około godziny, jednak wyjątkowe widoki sprawiają, że sporo osób zabawia tu na dłużej. Turyści zauroczeni Civita di Bagnoregio mogą tu znaleźć kilka pensjonatów i restauracji. Najważniejsze punkty do zobaczenia to: Porta di Santa Maria – historyczna brama z rzeźbami lwów trzymających ludzkie głowy, pozostałość po dawnych konfliktach; kościół San Donato – niewielka, ale dobrze zachowana świątynia przy głównym placu, w której przechowywany jest Święty Krucyfiks; Giardino del Poeta – taras widokowy na końcu miasta z panoramą doliny Tybru. Warto również odwiedzić pobliskie miasto Bagnoregio. To tutaj skupia się życie codzienne lokalnej społeczności, podczas gdy Civita staje się miejscem niemal wyłącznie turystycznym. Ochrona „Umierającego Miasta” Miasto stara się o wpis na listę światowego dziedzictwa UNESCO, a lokalne władze przygotowały obszerne sprawozdanie dokumentujące historyczne i przyrodnicze wartości miasteczka. Jeśli projekt się powiedzie, może to być przykład, jak turystyka i ochrona dziedzictwa mogą wspólnie przyczynić się do ożywienia historycznych miejsc. Ze względu na postępującą erozję i ryzyko kolejnych osunięć gruntu władze zdecydowały się wprowadzić opłatę za wstęp. Środki pozyskane w ten sposób przeznaczane są na zabezpieczanie klifu, konserwację zabytków i utrzymanie infrastruktury, która chroni miasto przed dalszym niszczeniem. To rozwiązanie, choć niecodzienne, pozwoliło połączyć ochronę dziedzictwa z odpowiedzialną turystyką. Civita di Bagnoregio to fascynująca kombinacja historii, dramatycznej przyrody i kultury. Nawet krótka wizyta pozwala poczuć, jak żyli ludzie w średniowiecznych Włoszech, a malownicze widoki i spokojna atmosfera sprawiają, że wycieczka pozostaje w pamięci na długo. Dla inteligentnego podróżnika, ceniącego zarówno historię, jak i piękno krajobrazu, Civita di Bagnoregio jest miejscem obowiązkowym do zobaczenia. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
78 minut – dlaczego niemal cała ludzkość spędza dziennie tyle samo czasu w podróży?
Chociaż podróżujemy z wielu powodów – nie tylko do i z pracy – a czas spędzony w podróży różni się w zależności od dnia i osoby, to ludzie z jakiegoś powodu spędzają w transporcie 78 minut dziennie. Wartość ta jest niemal stała dla krajów o różnym poziomie rozwoju, przy różnym poziomie zamożności i nie waha się w zależności od miejsca zamieszkania. Informację tę potwierdziło kontrintuicyjne badanie, które wprawiło naukowców w osłupienie.
Analiza danych dotyczących podróży służbowych i osobistych potwierdziła, że społeczeństwa mają tendencję do stabilizacji całkowitego dziennego czasu podróży na poziomie około 78 minut. Skąd bierze się ta zadziwiająca regularność i jak wiedza na ten temat może pomóc uratować planetę? Średni czas podróży – dlaczego wynosi właśnie 78 minut? Wieloletnie badania dotyczące długości dziennych podróży przeprowadzono w 43 krajach, które reprezentują ponad połowę ludności świata. Stałą podróży – bo tak nazywa się względnie stały czas, jaki poświęcamy każdego dnia na przemieszczanie się bez względu na długość tras czy wybrany środek transportu – oszacowano na 78 minut ze zmiennością nieprzekraczającą 12 minut. Oznacza to, że we wszystkich krajach i w większości społeczności ludzie podróżowali tyle samo, niezależnie, czy była to podróż piesza, rowerowa, pociągowa czy samochodowa. Psychologiczne i praktyczne granice podróży Zjawisko to tłumaczy się psychologicznymi oraz biologicznymi ograniczeniami. Nawet w nowoczesnych społeczeństwach niechętnie przekraczamy pewien próg czasu spędzanego w drodze. Powody są racjonalne: nadmierne podróżowanie obniża jakość życia, zwiększa zmęczenie i ogranicza czas na odpoczynek czy budowanie ważnych relacji społecznych. Wszyscy to wiemy. Badania wykazały dodatkowo, że przy planowaniu przeprowadzki do miejsca zamieszkania czy wyborze pracy kluczowym argumentem jest właśnie czas codziennych dojazdów. Warto dodać, że ta psychologiczna tolerancja różni się tylko nieznacznie w zależności od kultury czy regionu i zawsze oscyluje w przedziale 66–90 minut na dobę. Mamy coraz lepszy transport – czemu wciąż spędzamy tyle czasu w podróży? To dobre pytanie. Na przestrzeni lat rozwój środków transportu – od powozów, przez koleje, aż po autobusy, samochody czy metro – skrócił drastyczne czas potrzebny na przemieszczanie się. My jednak spędzamy w podróży tyle samo czasu. Czemu? Chodzi o to, że wraz ze wzrostem dostępności szybszych środków komunikacji ludzie zaczęli mieszkać dalej od miejsc pracy i edukacji, rekompensując zyskany czas pokonywaniem większych odległości. W efekcie ogólny czas podróży pozostał zaskakująco stabilny. – Najważniejszym odkryciem jest to, że ludzie nie podróżują mniej, gdy rośnie prędkość lub wydajność. Wręcz przeciwnie, podróżują dalej – mówi Eric Galbraith, jeden z autorów badania. Skoro podróż jest nieunikniona, to przestańmy zużywać tyle energii Skrócenie czasu podróży jest możliwe, ale wymagałoby silnie zakrojonych działań urbanistycznych, które nie zawsze są możliwe. Podróżowanie łączy się też naszą głęboko zakorzenioną psychologiczną potrzebą poznawania otoczenia i nie zawsze jest związane ze staniem w korkach w samochodzie: to także spacer do ulubionego sklepu. Możemy jednak zmniejszyć zużycie energii. Miasto zorganizowane wokół kolei miejskiej, gdzie każdy człowiek spędza około 40 minut dziennie w pociągu, a resztę czasu chodzi pieszo, będzie zużywać 5 razy więcej energii niż miasto, w którym wszystkie podróże odbywają się na nogach. Miasto oparte na samochodach spalinowych zużywa jednak tej energii 100 razy więcej, mimo, że pojazdy są stosunkowo wydajne w przeliczeniu na przejechany kilometr. Ośrodki zaprojektowane z myślą o efektywnym i ekologicznym transporcie, np. wyposażone w gęstą sieć ścieżek rowerowych, szerokie chodniki czy dobrze zorganizowaną komunikację miejską, sprzyjają wyborom transportowym korzystnym dla środowiska i zdrowia. Gdy infrastruktura promuje szybkie dojazdy samochodem, mieszkańcy zyskują możliwość mieszkania dalej – lecz ceną są większe dystanse, korki, hałas i wielokrotnie wyższe zużycie energii. Długie podróże przekładają się na zdrowie Przewlekle długi czas dojazdu negatywnie wpływa na nasze samopoczucie, a odseparowanie od bliskich zwiększa poziom stresu, zmęczenia i ryzyko wystąpienia chorób cywilizacyjnych. Dzięki badaniom wiemy, że osoby zmuszone do codziennego spędzania ponad 90 minut w drodze mają wyraźnie obniżoną jakość życia. To nasza naturalna granica, której nie warto przekraczać. Źródło: Environmental Research Letters Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Betonoza, czyli postępująca degradacja polskich miast. Jak ją zatrzymać?
Betonoza, zjawisko powszechne w Polsce, jest rezultatem stosowania przestarzałego modelu rozwoju miast, który w obliczu kryzysu klimatycznego okazuje się nie tylko szkodliwy, ale i niebezpieczny. Reakcje społeczne i rosnąca liczba inicjatyw „odbetonowania” jednoznacznie wskazują na konieczność wprowadzenia fundamentalnej zmiany w myśleniu o przestrzeni miejskiej. Czym jest betonoza? Jakie są konsekwencje tego zjawiska? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Nieoceniona rola aktywistów Dlaczego polskie miasta szarzeją? Wpływ betonozy na środowisko i społeczeństwo W debacie publicznej na temat kształtu przestrzeni miejskich, termin „betonoza” zyskał status pojęcia-klucza, opisującego jedno z najbardziej palących wyzwań współczesnej urbanistyki. W swojej podstawowej warstwie, pojęcie to jest definiowane jako nadmierne i nieprzemyślane pokrywanie powierzchni miejskich materiałami nieprzepuszczalnymi, takimi jak beton, asfalt czy kostka brukowa, co odbywa się kosztem terenów zielonych – parków, skwerów, trawników i drzew. Zjawisko, o którym mowa, często jest realizowane pod hasłem „rewitalizacji”. Zieleń miejska znika, a na jej miejscu pojawia się betonowa szarość. Prowadzi do powstawania jałowych, przegrzewających się przestrzeni, które mieszkańcy miast nierzadko trafnie określają mianem „betonowych pustyń” czy „betonowych patelni”. Nieoceniona rola aktywistów Sam proces nadmiernego uszczelniania powierzchni miejskich ma długą historię, jednak termin „betonoza”, jako narzędzie krytyki społecznej, zaistniał w szerszej debacie dopiero na początku XXI wieku. Jego spopularyzowanie jest w dużej mierze zasługą aktywistów miejskich i publicystów, którzy dostrzegli problem i nazwali go „po imieniu”. Jedną z kluczowych postaci w tym procesie jest Jan Mencwel, autor książki „Betonoza. Jak się niszczy polskie miasta”, która stała się swoistym manifestem ruchu sprzeciwu wobec niszczenia zieleni w miastach. Choć Mencwel jest najczęściej kojarzony z tym pojęciem, za jego autora uważa się Jakuba Madrjasa. Dlaczego polskie miasta szarzeją? Jednym z motorów napędowych betonozy jest dynamiczna urbanizacja i wynikająca z tego presja na rozwój infrastruktury. Rosnąca liczba mieszkańców i pojazdów w miastach stwarza zapotrzebowanie na nowe drogi, parkingi, chodniki i place. W praktyce często oznacza to pokrywanie istniejących terenów zielonych nieprzepuszczalnymi nawierzchniami. W procesie decyzyjnym, nierzadko dominuje myślenie krótkowzroczne, faworyzujące inwestycje dające szybki i widoczny efekt. Zabetonowanie placu jest postrzegane jako działanie prostsze, szybsze i „konkretniejsze” niż wieloletnie i wymagające pielęgnacji projekty zazieleniania. Pęd ku modernizacji jest też podszyty przekonaniem, że wybetonowane przestrzenie są bardziej reprezentacyjne i świadczą o rozwoju miasta. W tej perspektywie zieleń bywa postrzegana jako element nieuporządkowany, który należy zastąpić gładką, łatwą do kontrolowania nawierzchnią. Takie podejście ignoruje długofalowe korzyści płynące z obecności natury w mieście, przedkładając natychmiastowy efekt wizualny nad zrównoważony rozwój i jakość życia mieszkańców. Czynniki ekonomiczne Betonoza nie jest wyłącznie rezultatem ślepego pędu ku modernizacji i urbanizacji. Istotną rolę w rozprzestrzenianiu się tego zjawiska odgrywają także czynniki ekonomiczne. W wielu samorządach nadal stosowany jest uproszczony rachunek kosztów, w którym utrzymanie terenów zielonych, wymagających regularnej pielęgnacji, jest przedstawiane jako droższe w perspektywie długoterminowej niż jednorazowe pokrycie placu betonem. W tym miejscu należy jednak podkreślić, że tak prowadzone wyliczenia zawierają elementarne błędy. Miejscy decydenci skupiają się w nich jedynie na bezpośrednich wydatkach budżetowych, porównując koszt położenia kostki brukowej lub wybetonowania placu z kosztem założenia i pielęgnacji trawnika lub parku. Taka kalkulacja zupełnie pomija ogromne koszty ukryte, które w dłuższej perspektywie ponoszą wszyscy mieszkańcy. Należą do nich: zwiększone obciążenie publicznego systemu opieki zdrowotnej z powodu chorób związanych ze stresem cieplnym i zanieczyszczeniem powietrza, większe wydatki na naprawę szkód spowodowanych powodziami błyskawicznymi i przeciążeniem kanalizacji, rosnące zużycie energii na klimatyzację budynków publicznych i prywatnych, utrata wartości ekonomicznej, związanej z atrakcyjnością turystyczną i rekreacyjną zielonych przestrzeni publicznych, co przekłada się na niższe ceny nieruchomości i mniejsze wpływy z turystyki. Wpływ betonozy na środowisko i społeczeństwo Nadmierne uszczelnianie powierzchni miejskich pociąga za sobą cały szereg negatywnych skutków, które dotyczą zarówno środowiska naturalnego, jak i zdrowia i jakości życia mieszkańców. Konsekwencje te są ze sobą ściśle powiązane, tworząc „system naczyń połączonych”, w którym degradacja jednego elementu pociąga za sobą kryzys w kolejnych. Wzrost temperatury w miastach Najbardziej odczuwalnym następstwem betonozy jest intensyfikacja zjawiska miejskiej wyspy ciepła. Mowa o występowaniu znacząco wyższych temperatur powietrza w gęsto zabudowanych obszarach miejskich w porównaniu do otaczających je terenów pozamiejskich, wiejskich czy leśnych. Wymieniając przyczyny tego zjawiska, należy wskazać przede wszystkim na nagromadzenie sztucznych powierzchni, takich jak beton, asfalt i cegła, które charakteryzują się niskim albedo i wysoką pojemnością cieplną. W ciągu dnia materiały te intensywnie absorbują energię słoneczną, a następnie powoli oddają ją w postaci ciepła, ogrzewając otoczenie, zwłaszcza w godzinach wieczornych i nocnych. Badania dowodzą, że różnica temperatur między zabudowanymi centrami miast a terenami zielonymi, nocą może sięgać 10, a nawet 15 stopni Celsjusza. Zaburzona gospodarka wodna Nieprzepuszczalne nawierzchnie uniemożliwiają infiltrację wód opadowych do gruntu, zamieniając miasta w betonowe zlewnie. Zamiast wsiąkać w ziemię jak w gąbkę, deszczówka spływa po powierzchni ulic, placów i parkingów, gwałtownie obciążając systemy kanalizacji deszczowej. Konsekwencje są dwojakie. Po pierwsze, podczas intensywnych, nawalnych opadów, które w wyniku zmian klimatu stają się coraz częstsze, systemy kanalizacyjne okazują się niewydolne. Prowadzi to do wystąpienia powodzi błyskawicznych, zalewania ulic, piwnic, garaży podziemnych i niżej położonych części miast. Po drugie, paradoksalnie, brak retencji i infiltracji wody w miejscu opadu przyczynia się do pogłębiania problemu suszy. Woda, która mogłaby zasilić wody gruntowe i podtrzymać wegetację w okresach bezdeszczowych, jest bezpowrotnie tracona, spływając do rzek. Utrata bioróżnorodności Każdy metr kwadratowy trawnika zastąpiony kostką brukową to bezpowrotna utrata siedliska dla wielu gatunków. Betonoza prowadzi do drastycznego zubożenia bioróżnorodności w miastach poprzez eliminację drzew, krzewów, łąk i innych form roślinności, które stanowią schronienie i źródło pożywienia dla ptaków, owadów zapylających (pszczół, trzmieli), małych ssaków i niezliczonych mikroorganizmów glebowych. Negatywny wpływ na zdrowie Miejskie wyspy ciepła stanowią poważne zagrożenie dla zdrowia publicznego. Długotrwała ekspozycja na wysokie temperatury, zwłaszcza podczas fal upałów, prowadzi do przegrzania organizmu, udarów cieplnych i zaostrzenia istniejących chorób przewlekłych. Grupami szczególnego ryzyka są osoby starsze, dzieci i osoby z chorobami współistniejącymi. Do takich wniosków doszli między innymi naukowcy z Uniwersytetu w Szanghaju. Przeprowadzając analizę istniejących badań, stworzyli prognozę, według której do 2050 roku w miastach będzie mieszkać ok. 7 mld ludzi, a miejskie wyspy ciepła znacząco zwiększą ryzyko rozwoju chorób i zgonów. Negatywny wpływ na dobrostan psychiczny Badania naukowe, przeprowadzone przez ekspertów z Nature Corsenvancy i Uniwersytetu Wirginii, potwierdzają silny związek między dostępem do terenów zielonych a zdrowiem psychicznym. Brak kontaktu z naturą, charakterystyczny dla zabetonowanych przestrzeni, jest skorelowany ze wzrostem poziomu stresu, lęku, a nawet depresji. Należy bowiem podkreślić, że zieleń miejska ma działanie uspokajające, redukuje napięcie i agresję oraz obniża ciśnienie krwi. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Zaporoże to serce kozackiej Ukrainy. Tu historia spotyka się z industrializacją
Zaporoże to miasto o dwóch obliczach, gdzie historyczne dziedzictwo Kozaków zaporoskich kontrastuje z monumentalnym symbolem radzieckiej industrializacji. To właśnie ten dualizm – duch Siczy i potęga Dnieprogesu – tworzy unikalny, niepowtarzalny charakter tego miejsca. Gdzie znajduje się Zaporoże? Jakie atrakcje oferuje? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Na obu brzegach Dniepru Historia Zaporoża Skarby Zaporoża W Zaporożu, wspomnienie po Siczy Zaporoskiej, opartej na wolności i oporze wobec scentralizowanej władzy, spotyka się z dziedzictwem narzuconej, tytanicznej modernizacji, która dosłownie i w przenośni zatopiła stary świat. Dniepr, najdłuższa rzeka Ukrainy i centralna oś miasta, był zarówno świadkiem kozackich wypraw, jak i ofiarą inżynieryjnego geniuszu, który na zawsze zmienił jego bieg. Spacer po Zaporożu to podróż przez epoki i idee, od zrekonstruowanych fortyfikacji kozackich na wyspie Chortyca, przez surowe, geometryczne piękno konstruktywistycznej architektury, aż po ukryte perełki techniki i przyrody. Na obu brzegach Dniepru Zaporoże, stolica obwodu zaporoskiego i jedno z najważniejszych centrów administracyjnych, przemysłowych i kulturalnych regionu, znajduje się w południowo-wschodniej części Ukrainy. Miasto majestatycznie rozciąga się po obu stronach Dniepru. To właśnie strategiczne położenie od wieków definiowało jego znaczenie. Nazwa miasta jest nawiązaniem do jego geografii i historii. „Zaporoże” oznacza dosłownie „za progami”, co odnosi się do dziewięciu skalnych progów, które niegdyś przegradzały bieg rzeki, czyniąc żeglugę trudną i niebezpieczną. Te naturalne bariery, które przez wieki wpisywały się w krajobraz regionu, zniknęły w latach 30. XX wieku, zalane wodami zbiornika utworzonego przez tamę Dnieproges. Dziś jedynym wspomnieniem po nich jest nazwa miasta. Dosłowna i metaforyczna oś miasta Dniepr w Zaporożu jest czymś więcej niż tylko rzeką. Najpierw, przez swoje naturalne ukształtowanie, stworzył unikalną kulturę kozaczyzny, której tożsamość była nierozerwalnie związana z wyspami i bogactwem rzeki. W XX stuleciu, ujarzmiona przez człowieka rzeka stała się narzędziem, które zniszczyło ten pierwotny krajobraz, aby stworzyć nową, przemysłową tożsamość miasta. Historia Zaporoża Na historię miasta składa się kilka epok: okres wolności, podboju, rewolucji i transformacji. Każda z nich pozostawiła na tej ziemi trwały ślad, tworząc unikatową tożsamość współczesnego Zaporoża. Kolebka wolności Od XVI do XVIII wieku historyczna kraina Zaporoża była ojczyzną Kozaków – niejednolitej etnicznie grupy, która na słabo zaludnionych terenach stworzyła zorganizowaną, częściowo niezależną społeczność o charakterze militarnym. Sercem i głównym ośrodkiem tej quasi-republiki była Sicz Zaporoska – warowny obóz wojskowy, który wielokrotnie zmieniał swoje położenie. Kozacy stworzyli własną organizację, na czele której stał hetman, stając się znaczącą siłą polityczną i militarną na rubieżach Rzeczypospolitej, Imperium Osmańskiego i Carstwa Rosyjskiego. Narodziny Aleksandrowska W 1770 roku, w ramach budowy tzw. Linii Dnieprzańskiej, Cesarstwo Rosyjskie założyło Twierdzę Aleksandrowską. Jej głównym celem była ochrona południowych granic imperium przed najazdami Tatarów krymskich oraz, co równie istotne, ostateczne podporządkowanie niepokornych Kozaków zaporoskich carskiej władzy. Po likwidacji Siczy (w 1775 roku) i aneksji Krymu, twierdza straciła swoje militarne znaczenie. Osada, która wokół niej wyrosła, w 1806 roku otrzymała prawa miejskie i nową nazwę – Aleksandrowsk. Rozwój miasta rozpoczął się w drugiej połowie XIX wieku. Właśnie wtedy rozpoczęła się budowa kolei łączącej centralną Rosję z Krymem, a miasto przekształciło się w ważny węzeł komunikacyjny i port rzeczny, gdzie zaczął rozkwitać handel i przemysł. Przemysłowa rewolucja XX wiek całkowicie odmienił oblicze miasta. Już w 1921 roku, w symbolicznym geście powrotu do historycznych korzeni, władze radzieckie zmieniły nazwę z Aleksandrowska na Zaporoże. Jednak nie chodziło o przywołanie kozackiej przeszłości, a o budowę nowej, industrialnej przyszłości. Polityka industrializacji, którą prowadził Józef Stalin, przewidywała realizację jednego z najambitniejszych projektów gospodarczych w historii ZSRR. Mowa o budowie Dnieprzańskiej Elektrowni Wodnej, znanej jako Dnieproges. Ta gigantyczna zapora, w momencie ukończenia jedna z największych na świecie, nie tylko dostarczyła energii dla nowo powstających hut i fabryk, ale na zawsze zmieniła geografię regionu, zatapiając historyczne progi dnieprzańskie. Zaporoże stało się jednym z kluczowych ośrodków przemysłowych Związku Radzieckiego. Projekt był realizowany od 1927 do 1932 roku. Przez 24 lata ten kolos dzierżył tytuł największej elektrowni wodnej, zarówno w ZSRR, jak i w całej Europie. Wybudowana zapora mierzyła 760 m długości i 60 m wysokości. Utworzony dzięki niej zbiornik wodny, Zbiornik Dnieprzański, osiągnął powierzchnię 420 kilometrów kwadratowych. Droga ku niepodległości W sierpniu 1941 roku, w obliczu nacierających wojsk niemieckich, tama została celowo wysadzona przez wycofujące się oddziały Armii Czerwonej. Potężna fala powodziowa, która spłynęła w dół rzeki, pochłonęła dziesiątki tysięcy ofiar. Zginęli zarówno żołnierze, jak i cywile. Zniszczona ponownie przez Niemców podczas ich odwrotu w 1943 roku, tama została odbudowana po wojnie i stała się symbolem powojennej rekonstrukcji. W kolejnych dekadach przemysłowy rozwój regionu był kontynuowany. Zwieńczeniem tego procesu była budowa Zaporoskiej Elektrowni Jądrowej, która do dziś pozostaje największym tego typu obiektem w Europie. Po odzyskaniu przez Ukrainę niepodległości w 1991 roku miasto, podobnie jak cały kraj, stanęło przed wyzwaniami transformacji gospodarczej. Rozpoczął się również proces dekomunizacji, w ramach którego zmieniono nazwy dziesiątek ulic. Skarby Zaporoża Może się wydawać, że we współczesnym Zaporożu dominuje typowo industrialny krajobraz. To w dużej mierze prawda, jednak należy podkreślić, że rozległa Dolina Dniepru znacząco łagodzi jego surowe oblicze, urozmaicając go stepowymi terenami i wychodniami skalnymi. Duch kozaczyzny Największą atrakcją miasta bez cienia wątpliwości jest Chortyca – największa, bo osiągająca długość 12,5 i szerokość 2,5 km, wyspa na Dnieprze. Ze względu na nieprzeciętną wartość dziejową, 18 września 1965 roku, decyzją Rady Ministrów Ukraińskiej SRR, utworzono tam rezerwat historyczno-kulturalny. Jego zasięg obejmuje także inne wyspy rzeczne (Bajda, Dubowyj, Rostiobyn i Try Stohy), a także skałę Błyzniuky i uroczysko Wyrwa. W Północnej części wyspy znajduje się jedno z największych atrakcji miasta. Mowa o Kompleksie Historyczno-Kulturalnym „Sicz Zaporoska” – zrekonstruowanym obozie kozackim. Nie jest to dokładna replika żadnej z historycznych Siczy, a uogólniony, zbiorowy obraz kozackiej stolicy z XVI–XVIII wieku. Całość otoczona jest potężnymi fortyfikacjami – wałem ziemnym, fosą i drewnianym ostrokołem z wieżami strażniczymi. Wewnątrz można podziwiać tradycyjne kurenie, kuźnię, warsztat garncarski, karczmę i majdan z cerkwią Opieki Matki Bożej, która była duchowym centrum każdej Siczy. Obok zrekonstruowanego obozu znajduje się nowoczesny budynek Muzeum Historii Kozaków Zaporoskich, otwarty w 1983 roku. Jego zbiory liczą ponad 32 tysiące eksponatów, które przedstawiają historię tych ziem, od czasów starożytnych, aż po współczesność. Żeby w pełni poczuć ducha dawnych wojowników, warto odwiedzić południową część wyspy. Odbywają się tam pokazy woltyżerki, władania szablą i tradycyjnych kozackich sztuk walki, znanych jako spas. To dynamiczne widowisko ożywia historię i pozwala docenić niezwykłe umiejętności, z których słynęli Kozacy. Betonowy tytan Dominująca nad panoramą miasta Dnieprzańska Elektrownia Wodna jest czymś więcej niż tylko obiektem przemysłowym. To monumentalny pomnik epoki, symbol triumfu człowieka nad naturą i klucz do zrozumienia industrialnej tożsamości Zaporoża. Zaprojektowana przez wybitnych architektów konstruktywizmu, tama jest arcydziełem inżynierii i designu tamtej epoki. Jej łukowata konstrukcja z betonu zbrojonego ma około 60 metrów wysokości, a jej długość, w zależności od sposobu pomiaru, podawana jest w zakresie od 760 do 1300 metrów. Zanim Ukraina padła ofiarą rosyjskiej inwazji, turyści mogli zwiedzić centrum kontroli, częściowo turbinownię i muzeum znajdujące się w budynku administracyjnym. Dostępny był też punkt widokowy z fantastyczną panoramą tamy i elektrowni. Prospekt Soborny Główna arteria Zaporoża, prospekt Soborny, to znacznie więcej niż tylko ulica. To długa na niemal 11 km oś czasu, wzdłuż której zapisana jest historia miasta, od czasów carskich, aż po współczesność. Aleja rozciąga się między dworcem kolejowym Zaporoże-1 na południu a placem przy zaporze na północy, przecinając cztery dzielnice miasta. Do 2016 roku nosiła nazwę Prospekt Lenina, a jej północny kraniec wieńczył monumentalny pomnik wodza rewolucji. Zarówno pomnik, jak i nazwa zostały usunięte w ramach ogólnokrajowej dekomunizacji, co symbolicznie zamknęło radziecki rozdział w historii miasta. Aleja prowadzi do wielu ciekawych miejsc, w tym do fabryki samochodów ZAZ i na tereny dawnej Twierdzy Aleksandrowskiej. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
To ukraińskie miasto słynie z soli, ropy naftowej i wielokulturowości. Ślady historii są tam obecne do dziś
Drohobycz to bez wątpienia jedno z najzwyklejszych miast, nie tylko w Ukrainie, ale także w całej Europie. Jego z jednej strony fascynującą, a z drugiej – tragiczną historię ukształtowały znajdujące się pod tamtejszą ziemią bogactwa naturalne oraz niewyobrażalna tragedia Holokaustu. Ślady wspaniałej i dramatycznej przeszłości są tam obecne do dziś. Co czyni Drohobycz miejscem niezwykłym? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
Spis treści: Drugie pod względem wielkości miasto obwodu lwowskiego Od białego złota, przez gorączkę ropy naftowej, aż po zagładę drohobyckich Żydów Drohobycz widziany oczami artystów Współczesny Drohobycz Architektura Drohobycza w dużej mierze przetrwała pożogę II wojny światowej. To rzadkość na tych terenach. Kamienice wciąż stoją, świątynie wznoszą ku niebu swoje wieże, a rynek nadal tętni życiem. Jednak to, co stanowiło o jego unikatowym charakterze – wielokulturowy gwar, splatające się języki i tradycje Polaków, Ukraińców i Żydów – zostało bezpowrotnie zniszczone. Pozostały tylko ślady dawnych dziejów miasta. Drugie pod względem wielkości miasto obwodu lwowskiego Drohobycz znajduje się w zachodniej Ukrainie. To drugie pod względem wielkości miasto w obwodzie lwowskim (zaraz po Lwowie). Centrum rejonu drohobyckiego znajduje się na Przedkarpaciu, u podnóża Karpat, w Beskidach Brzeżnych. Od Lwowa jest oddalone o około 90 km, a od granicy z Polską – o około 100 km. Od białego złota, przez gorączkę ropy naftowej, aż po zagładę drohobyckich Żydów Miasto wyrosło przy tak zwanym szlaku solnym. Najstarsze wzmianki o ufortyfikowanej osadzie, która zaopatrywała w ten strategiczny surowiec księstwa ruskie, pochodzą z XI wieku, z czasów Rusi Kijowskiej. To właśnie na „białym złocie” zbudowano potęgę tego miejsca. Wieki później miasto przeszło gruntowną transformację. Gdy w pobliżu odkryto pokłady ropy naftowej, Drohobycz stał się wielokulturowym tyglem, w którym aż do drugiej wojny światowej obok siebie żyli Ukraińcy, Polacy i Żydzi. Imperium soli Gdy w XIV stuleciu Kazimierz Wielki przyłączył Ruś czerwoną do Królestwa Polskiego, drohobyckie żupy solne stały się monopolem królewskim, stanowiąc jedno z najważniejszych źródeł dochodu dla skarbu państwa. Technologia pozyskiwania soli w Drohobyczu była unikatowa. Gdy w Wieliczce wydobywano lite bloki skalne, w Drohobyczu sól pozyskiwano z płytko zalegających solanek, czyli słonych podziemnych jezior. Gęsta ciecz była odparowywania w specjalnych dzbanach. W następstwie tego procesu powstawały charakterystyczne bryłki o stożkowatym kształcie, tak zwane topki solne. Stały się one na tyle rozpoznawalnym symbolem miasta, że król nadał Drohobyczowi przywilej handlu solą w tej właśnie formie, a dziewięć topek trafiło do herbu miasta. Drohobycka żupa solna działa do dziś. Jest uznawana za najstarszą w Europie. Prawdopodobnie jest też najdłużej funkcjonującym przedsiębiorstwem w Ukrainie. Drohobycz salonem Galicyjskiej Kalifornii Nowy, dynamiczny etap w historii miasta rozpoczął się w XIX wieku, gdy w pobliskim Borysławiu odkryto ogromne złoża ropy naftowej. Odkrycie zbiegło się w czasie z wynalezieniem lampy naftowej przez Ignacego Łukasiewicza i zapoczątkowało prawdziwą gorączkę „czarnego złota”. W jednej chwili Borysław, nazywany „Galicyjską Kalifornią”, stał się prężnym ośrodkiem przemysłowym, w którym wyrosło tysiące szybów naftowych. Transformacja nie ominęła także Drohobycza, ale nadała mu zupełnie inną rolę. Dzięki stabilnej pozycji, zbudowanej na wielu wiekach handlu solą, centrum rejonu nagle stało się „eleganckim salonem” naftowego imperium. Podczas gdy w Borysławiu ciężko pracowano w trudnych warunkach, w oddalonym o około 10 km Drohobyczu potentaci naftowi budowali swoje wspaniałe wille i kamienice. To właśnie tam mieściły się siedziby firm i banków, a życie kulturalne kwitło, przyciągając nawet wiedeńską operetkę. Ukształtowało się wówczas swoiste trójmiasto: w Borysławiu pracowano, w Drohobyczu – mieszkano, a w pobliskim Truskawcu – odpoczywało. Półtora miasta, czyli swoista mieszanka trzech kultur W pierwszej dekadzie XX wieku zagłębie borysławsko-drohobyckie zajmowało trzecie miejsce na świecie pod względem wydobycia ropy. W Drohobyczu powstały potężne rafinerie. Należy podkreślić, że w pionierskim okresie rozwoju przemysłu naftowego kluczową rolę odegrali żydowscy przedsiębiorcy i robotnicy. Jeszcze przed wybuchem II wojny światowej Drohobycz liczył około 42 tys. mieszkańców, którzy dzielili się na trzy niemal równe grupy etniczne – Polaków, Ukraińców i Żydów. Tę unikatową demografię najtrafniej opisał poeta Marian Hemar, który określił Drohobycz jako „półtora miasta” – pół polskie, pół ukraińskie, pół żydowskie. Mimo kulturowych różnic, mieszkańcy Drohobycza żyli ze sobą w zgodzie. W gimnazjum do jednej klasy uczęszczały dzieci wszystkich trzech narodowości, a sąsiedzi odwiedzali się podczas świąt. Oczywiście także tam wybrzmiewały antysemickie hasła, ale nie miały one tak głośnego wydźwięku, jak choćby w pobliskim Lwowie. Zagłada drohobyckich Żydów Kres wielokulturowego Drohobycza nadszedł gwałtownie i brutalnie. Po krótkim okresie sowieckiej okupacji, latem 1941 roku do miasta wkroczyły wojska niemieckie. Niemal natychmiast rozpoczęły się pogromy, w których zginęły setki Żydów. 1 października 1942 roku Niemcy utworzyli getto, w którym umieścili około 10 tys. osób pochodzenia żydowskiego. Rozpoczęła się systematyczna eksterminacja. Z Drohobycza ruszyły transporty do niemieckiego obozu zagłady w Bełżcu. Tysiące ludzi zamordowano na miejscu, podczas masowych egzekucji w pobliskim Lesie Bronickim. Ostateczna likwidacja getta nastąpiła w czerwcu 1943 roku. Wydarzenie to stało się symbolicznym i fizycznym końcem żydowskiego Drohobycza. Drohobycz widziany oczami artystów Drohobycz to nie tylko miasto o bogatej i często burzliwej historii, ale także kolebka wybitnych postaci, których twórczość na zawsze wpisała się w kanony literatury. Uniwersum Brunona Schulza Dla Brunona Schulza miasto nie było jedynie miejscem zamieszkania, a niewyczerpalnym źródłem inspiracji. Nauczyciel rysunku w lokalnym gimnazjum, który przy okazji był jednym z najwybitniejszych XX-wiecznych stylistów języka polskiego, w swojej prozie nie odtwarzał rzeczywistości miasta, w którym żył i mieszkał. Zamiast tego, poddał je procesowi głębokiej mitologizacji. W ten sposób przekształcił prowincjonalne miasto w uniwersalną, mityczną przestrzeń. Fundamentalnym narzędziem, które stosował w tym zabiegu, była perspektywa dziecka. Realizm Iwona Franki Zupełnie inaczej miasto postrzegał Iwan Franko. Jeden z najwybitniejszych twórców literatury ukraińskiej widział w nim coś w rodzaju laboratorium obserwacji społecznej. W swoich dziełach, takich jak „Borysław się śmieje”, jako pierwszy opisał ciężkie życie i walkę o prawa robotników naftowych z Borysławia, obnażając w ten sposób społeczne koszty gwałtownej industrializacji. Jego twórczość była zaangażowana, zwrócona ku sprawom narodu i sprawiedliwości społecznej. Współczesny Drohobycz Mimo burzliwej historii, której ostatni rozdział nie został jeszcze napisany, Drohobycz wciąż tętni życiem i z dumą prezentuje swoje dziedzictwo. Spacerując jego ulicami można odnaleźć materialne świadectwa dawnych epok, od średniowiecznych fundamentów, przez architektoniczne perły wielokulturowej przeszłości, aż poślady naftowego imperium. Rynek i ratusz Rynek w Drohobyczu zachował swój nieregularny, średniowieczny układ. Centralne miejsce zajmuje tam monumentalny ratusz. Jego obecna forma pochodzi z lat 20. XX wieku i jest dziełem Mariana Nikodemowicza. Lwowski architekt nadał budynkowi styl zmodernizowanego klasycyzmu. Budowlę wieńczy charakterystyczna, smukła, ośmiokątna wieża z tarasem widokowym, z którego roztacza się wspaniała panorama miasta i jego okolic. Świątynie trzech wyznań Architektura sakralna Drohobycza jest najbardziej wymownym świadectwem wielokulturowej przeszłości miasta. Najstarszym i najcenniejszym zabytkiem murowanym jest kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Panny Marii, Krzyża Świętego i św. Bartłomieja, który ufundował król Władysław II Jagiełło w 1392 roku. Dla miasta, którego nie chroniły mury obronne, otoczona wałami ziemnymi potężna budowla była czymś w rodzaju twierdzy. Do dziś na strychu zachowały się otwory strzelnicze, a wolnostojąca dzwonnica z 1551 roku ma wyraźnie obronny charakter. Prawdziwymi perłami drohobyckiej architektury są dwie cerkwie. Pierwsza, cerkiew św. Jura pochodzi z przełomu XV i XVI wieku. Jej wnętrze kryje bezcenne skarby – XVII-wieczny ikonostas i polichromie, pokrywające ściany i kopułę, dzieło mistrza Stefana Medyckiego. Obiekt ten został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Równie cenna jest druga drewniana świątynia – Cerkiew Podwyższenia Krzyża Świętego z XVI wieku. Symbolem najnowszej historii miasta jest Wielka Synagoga. Wzniesiona w latach 1842–1865, była jedną z największych i najwspanialszych w Galicji. Jej losy odzwierciedlają tragedię drohobyckich Żydów. W czasie II wojny światowej Niemcy zdewastowali budowlę i zorganizowali tam magazyn soli. W czasach sowieckich, w budynku mieścił się sklep meblowy, a świątynia popadała w ruinę. Jednak po latach zapomnienia, synagoga została pieczołowicie odbudowana i ponownie otwarta. Wille i kamienice Najbardziej charakterystyczną cechą Drohobycza jest architektura z przełomu dziewiętnastego i dwudziestego wieku. Na ulicy Tarasa Szewczenki, niegdyś jednej z najbardziej reprezentacyjnych w mieście, wciąż można podziwiać eleganckie kamienice. Szczególnie Wyróżnia się wśród nich willa Jarosza, dawna rezydencja burmistrza Drohobycza i właściciela uzdrowiska w Truskawcu, Rajmunda Jarosza. Warto także odnaleźć budynek dawnego gimnazjum, w którym uczyli się Franko i Schulz, oraz tablicę pamiątkową na domu, w którym mieszkał autor „Sklepów Cynamonowych”. Na uwagę zasługuje także willa Bianki na przedwojennej ulicy Mickiewicza, czyli dom lekarza Zeemana. W budynku, w którym obecnie mieści się Muzeum Ziemi Drohobyckiej, zgromadzono wspaniałe dzieła sztuki. Są wśród nich zachowane freski Brunona Schulza, obrazy hrabiów lanckorońskich oraz niezwrócone Polsce obrazy malarzy europejskich. W przeszłości willa była siedzibą strzelców-legionistów i „Sokoła”, czyli pionierskiej organizacji wychowania fizycznego i sportu. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Perła Podlasia na skraju dziczy. Choroszcz to miasto o bogatej historii i niezwykłej przyrodzie
Choroszcz to malowniczo zlokalizowane, niewielkie miasto w pobliżu Białegostoku. Nie można jej jednak traktować wyłącznie jako „sypialni” stolicy województwa podlaskiego. To miejsce o długiej, niesamowitej historii, której ślady są tam obecne do dziś. Co warto zobaczyć w Choroszczy? Poniżej przybliżamy dzieje miasta i wymieniamy jego największe atrakcje.
Spis treści: Miasteczko na skraju dzikiej przyrody Historia kręta jak koryta Narwi Skarby Choroszczy. Co warto zobaczyć będąc na miejscu? Naturalne atrakcje Choroszczy Przystanek na trasie do Białegostoku? Otóż nie. Choroszcz warto traktować jako cel sam w sobie. W tym niezwykłym miejscu dynamizm rewolucji przemysłowej nakłada się na splendor magnackiej Rzeczypospolitej, a wspaniałe obszary zielone i jedna z ostatnich dzikich rzek Europy tworzą niesamowite tło. To bez wątpienia jedna z największych atrakcji Podlasia. Miasteczko na skraju dzikiej przyrody Choroszcz znajduje się w granicach aglomeracji białostockiej, na obszarze dawnej ziemi bielskiej, na historycznym Podlasiu. Od stolicy województwa podlaskiego jest oddalona o około 14 km. Północną granicę miasta wyznacza droga ekspresowa S8, łącząca Warszawę z Białymstokiem. Po stronie zachodniej sąsiaduje z bagienną doliną Narwi, sercem Narwiańskiego Parku Narodowego. Miasto położone nad Horodnianką, tuż przy jej ujściu do Narwi, jest dosłownie wrośnięte jeden z najcenniejszych ekosystemów w Polsce. To właśnie bezpośrednie sąsiedztwo z Narwiańskim Parkiem Narodowym definiuje unikalny charakter Choroszczy. Park ten, nazywany „polską Amazonią”, chroni jedyny w swoim rodzaju system rzeki anastomozującej, czyli wielokorytowej. Na tym odcinku Narew płynie labiryntem przecinających się i łączących kanałów. Ten niezwykły krajobraz, ukształtowany przez topniejący lądolód, jest dziś ostoją dzikiej przyrody. Park jest domem dla ponad 200 gatunków ptaków i wielu rzadkich roślin. Jako obszar wodno-błotny o międzynarodowym znaczeniu, stanowi część europejskiej sieci natura 2000. Historia kręta jak koryta Narwi Historia Choroszczy jest zakorzeniona w kulturze jaćwieskiej, która zniknęła w wyniku wojen z Polską, Litwą i Rusią Kijowską. Pod koniec XV stulecia osada stała się własnością wojewody Iwana Chodkiewicza. Rozpoczął się wówczas wzrost osadnictwa i rozwój drobnego przemysłu. Należy jednak podkreślić, że początek prosperity Choroszczy przypada na początek XVI wieku. Od niewielkiej osady do szlacheckiego miasta W 1507 roku król Zygmunt I Stary nadał Choroszczy prawa miejskie. Miasto szybko zaczęło się rozwijać i pod koniec XVI stulecia znajdowało się tam już około 200 domów z 1200 mieszkańcami. Na przestrzeni lat Choroszcz stanowiła własność wielu potężnych rodów: od Chodkiewiczów, przez Paców, którzy w 1654 roku sprowadzili tu zakon dominikanów, aż po Branickich. Ci ostatni na początku XVIII wieku rozpoczęli transformację miasta w swoją letnią rezydencję. Losy Choroszczy, podobnie jak całej Rzeczypospolitej, były jednak burzliwe. Wojny, epidemie i niszczycielskie pożary w XVII i na początku XVIII wieku zahamowały rozwój. Czarne rozdziały w historii Choroszczy Po rozbiorach miasto znalazło się najpierw w granicach zaboru pruskiego, a następnie rosyjskiego, stając się miejscem egzekucji powstańców styczniowych. W 1863 roku na rynku carskie władze wykonały publiczne egzekucje na schwytanych żołnierzach. Akt ten miał za zadanie zastraszyć lokalną ludność i zahamować dalsze wsparcie dla powstania. Najtragiczniejsze rozdział w historii miasta napisała jednak II wojna światowa. Okupacja sowiecka, a następnie niemiecka, przyniosły terror, wywózki i zagładę znacznej części lokalnej ludności, zwłaszcza społeczności żydowskiej. Szczególnie okrutny los spotkał pacjentów szpitala psychiatrycznego – część z nich Sowieci wywieźli w głąb ZSRR, a setki pozostałych zostały zamordowane przez Niemców w pobliskim lesie w ramach zbrodniczej Akcji T4. Skarby Choroszczy. Co warto zobaczyć będąc na miejscu? Ślady historii są wyraźnie odciśnięte w Choroszczy. Każda epoka pozostawiła po sobie coś wyjątkowego i zdefiniowała dzisiejszy charakter niewielkiego miasta. Od arystokratycznego blichtru, przez huk fabrycznych maszyn, po cichą tajemnicę ukrytą w kościelnych murach – w Choroszczy każdy znajdzie coś dla siebie. Letnia rezydencja Branickich Na zachodnich obrzeżach Choroszczy, na niewielkim wzniesieniu otoczonym kanałami i stawami, lśni barokowa perła – pałac hetmana Jana Klemensa Branickiego. W założeniu rezydencja wzniesiona w połowie XVIII wieku miała być uzupełnieniem głównego, bardziej formalnego pałacu w Białymstoku – miejscem wytchnienia, rozrywki i nieformalnych spotkań. Należy jednak podkreślić, że jej architektura, wzorowana na francuskim stylu entre cour et jardin, z systemem wodnym nawiązującym do Wersalu, była czymś więcej niż tylko luksusowym domem. Ekskluzywna posiadłość miała prezentować potęgę, bogactwo i europejskie obycie hetmana, aspirującego do polskiej korony. Wspaniały, 25-hektarowy park, zaprojektowany przez wybitnych architektów, z krzyżującymi się kanałami i gwiaździstymi alejami, stanowił idealne tło dla wystawnych przyjęć, polowań i gier, w których uczestniczyli nawet królowie August III Sas i Stanisław August Poniatowski. Po okresie świetności nadeszły czasy upadku. W XIX wieku posiadłość przeszła w ręce przemysłowców. Zniszczony przez wycofujące się wojska rosyjskie w 1915 roku, pałac został pieczołowicie odbudowany w latach sześćdziesiątych XX wieku i dziś mieści się tam Muzeum Wnętrz Pałacowych, którego ekspozycja pozwala zwiedzającym poczuć atmosferę minionej epoki szlacheckiej. Dawna fabryka Moesów W XIX wieku zakończył się szlachecki rozdział historii Choroszczy i rozpoczęła się epoka przemysłu. To właśnie wtedy niemiecki fabrykant Christian August Moes wydzierżawił, a następnie kupił podupadający majątek Branickich i założył w nim jedną z największych w regionie fabryk sukna i kortów. Było to coś w rodzaju symbolicznego aktu przejęcia – pałac, niegdyś centrum życia towarzyskiego, stał się mieszkaniem i biurem dyrektora, a w pawilonach gościnnych zamieszkała kadra techniczna. Z inicjatywy niemieckiego przemysłowca w Choroszczy powstało prawdziwe „miasteczko w miasteczku”: osiedle robotnicze, szkoły, sklepy, a nawet zbór ewangelicki. Fabryka całkowicie odmieniła oblicze miasta, przyciągając rzesze niemieckich i żydowskich robotników. Potężny zakład na dekady zdominował tamtejszą gospodarkę. Po zniszczeniach wojennych, w 1930 roku, pofabryczne budynki z czerwonej cegły zyskały nowe życie, stając się siedzibą szpitala psychiatrycznego. Z oczywistych przyczyn obiekt nie jest dostępny dla zwiedzających. Jednak spacerując ulicami Sienkiewicza i Lipową, bez problemu można dostrzec część potężnej, industrialnej architektury i poczuć ducha miejsca, które przeszło niezwykłą transformację od arystokratycznej rezydencji, przez tętniący życiem zakład przemysłowy, po ośrodek leczenia i opieki. Klasztor dominikanów Tuż przy rynku wznosi się późnobarokowy kościół pw. św. Jana Chrzciciela i św. Szczepana Męczennika wraz z przylegającym do niego klasztorem. Dominikanie zostali sprowadzeni do Choroszczy w 1654 roku przez Mikołaja Stefana Paca. Obecny murowany kompleks powstał jednak znacznie później, w latach 1753–1770, dzięki hojności Jana Klemensa Branickiego. Zakonnicy prowadzili tam szkołę i szpital. Kompleks stanowił ważny ośrodek życia religijnego i kulturalnego, aż do kasaty zakonu przez władze carskie w 1832 roku. Świątynia, wielokrotnie niszczona i odbudowywana, kryje w swoim wnętrzu niezwykłą i nieco mroczną legendę, związaną z relikwiarzem św. Kandyda. W odróżnieniu od większości relikwii, nie jest to fragment kości, a całe „święte ciało” – kompletny szkielet męczennika wydobyty w XVIII wieku z rzymskich katakumb św. Agnieszki. Ubrany w historyczny strój i złożony w szklanej trumnie, święty od wieków budzi respekt i ciekawość. Jak głosi legenda, gdy jego uniesiona dłoń dotknie wieka trumny, nastąpi koniec świata. Rynek 11 listopada w Choroszczy Centralny plac Choroszczy przez lata funkcjonował jako park. W 2018 roku przeszedł jednak gruntowną rewitalizację, dzięki której przywrócono mu historyczną funkcję otwartej przestrzeni publicznej. Dziś stanowi eleganckie, funkcjonalne centrum z nawierzchnią z kostki granitowej, nowoczesnymi podświetlanymi fontannami, stylowymi ławkami i przemyślanym układem komunikacyjnym. Naturalne atrakcje Choroszczy Choroszcz to nie tylko nastrojowa architektura i wspaniałe zabytki. Malowniczo zlokalizowane miasto ma do zaoferowania także wiele naturalnych atrakcji. Szlaki rowerowe Miasteczko jest wymarzonym punktem startowym dla każdego miłośnika aktywnego wypoczynku, zwłaszcza dla rowerzystów. Przez miasto przebiega Wschodni Szlak Rowerowy Green Velo, najbardziej znana trasa rowerowa w Polsce z wydzielonymi ścieżkami i miejscami obsługi rowerzystów. Park Narodowy oplata Obwodnica Rowerowa NPN, a specjalny szlak łącznikowy im. Radziwiłłów pozwala wygodnie dotrzeć z Green Velo prosto do kładki Śliwno-Waniewo. Szlaki piesze Coś dla siebie znajdą tam także miłośnicy pieszych wycieczek. Malownicze trasy, takie jak zielony Szlak Zygmunta Glogera, żółty Szlak Nadnarwiański czy niebieski Szlak Włókniarzy pozwalają odbyć wyprawę śladami historii tego niezwykłego regionu. Spływy kajakowe Skoro Narwiański Park Narodowy jest potocznie nazywany „polską Amazonią”, dlaczego nie podziwiać go z perspektywy wody? Nic prostszego. Wystarczy wybrać się na spływ kajakowy Narwią lub Supraślą. Gwarantujemy, że taka wycieczka dostarczy wielu niezapomnianych wrażeń. Kładka Śliwno-Waniewo Skoro o malowniczej Narwi mowa, kolejną atrakcją w pobliżu Choroszczy jest kładka pieszo-rowerowa, łącząca Śliwno i Waniewo. Ponad kilometrowa drewniana konstrukcja prowadzi przez sam środek zalewowych łąk i bagien Narwi. Trasa nie jest ciągła, w kilku miejscach przerywają ją koryta rzeki. Aby je pokonać, trzeba skorzystać z pływających pontonowych platform, które przesuwa się na drugi brzeg siłą własnych mięśni, ciągnąc za przymocowane łańcuchy. Warto wspomnieć, że atrakcja ta biegnie śladem XV-wiecznego traktu handlowego, łączącego Koronę z Litwą, gdzie niegdyś stał ważny most i warownia. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Turyści mają dość zatłoczonej Wenecji. Znaleźli kuszącą alternatywę
Wenecja od lat znajduje się w ścisłej czołówce najchętniej odwiedzanych miejsc we Włoszech – romantyczne miasto kanałów i gondoli przyciąga co roku około 30 milionów turystów. Jednak entuzjazm podróżnych zaczyna słabnąć. Zatłoczenie nie tylko irytuje mieszkańców, lecz także samych gości, którzy coraz częściej poszukują mniej obleganych i bardziej autentycznych alternatyw.
Wenecja od stuleci zachwyca swoim niepowtarzalnym urokiem. Romantyczne kanały, wąskie uliczki i renesansowe pałace sprawiają, że uchodzi za jeden z najpiękniejszych zakątków Europy. Jednocześnie naukowcy ostrzegają, że w ciągu najbliższych 30-50 lat część miasta może znaleźć się pod wodą w wyniku podnoszenia się poziomu mórz i osiadania gruntu. Ta świadomość przyciąga jeszcze więcej odwiedzających, chcących „zdążyć” zobaczyć Wenecję, zanim zniknie w lagunie. Niestety, masowa turystyka zaczyna przytłaczać zarówno mieszkańców, jak i samych podróżnych. W reakcji władze miasta wprowadziły nowy system opłat wstępu dla osób przyjeżdżających tylko na jeden dzień – od 5 do 10 euro, w zależności od sezonu. Celem jest ograniczenie napływu jednodniowych wycieczek i ochrona delikatnej struktury miasta. Efekty okazały się zauważalne, gdyż podczas tegorocznych wakacji liczba turystów była o około 30% niższa niż przewidywano. Jednocześnie coraz więcej osób zaczyna odkrywać mniej znane, spokojniejsze alternatywy, które oferują równie autentyczny włoski klimat – bez tłoku i pośpiechu. Mała Wenecja z wielkim urokiem Zaledwie pół godziny drogi od przepełnionej Wenecji leży Treviso – miasto, które coraz częściej przyciąga tych, którzy szukają włoskiego uroku w spokojniejszym, bardziej autentycznym wydaniu. Choć wielu podróżnych ląduje tu samolotem tanich linii, by od razu udać się do laguny, coraz więcej z nich postanawia zostać. I trudno się dziwić, gdyż Treviso zachwyca harmonią między tradycją a nowoczesnością. Jego średniowieczne mury otaczają labirynt wąskich uliczek, a kanały przecinające starówkę nadają miastu przydomek „małej Wenecji”. To właśnie tutaj, w lokalnej restauracji Le Beccherie, powstało klasyczne tiramisu, a z pobliskich wzgórz Prosecco Hills, wpisanych na listę UNESCO, pochodzi jedno z najbardziej rozpoznawalnych włoskich win musujących. Co więcej, zamiast tłumów turystów, tutejsze zaułki wypełnia zapach świeżego radicchio i rozmowy mieszkańców odpoczywających przy espresso. Nie jest to jednak jedynie oaza spokoju – Treviso stało się wzorem dla innych europejskich miast średniej wielkości. Otóż w 2025 roku otrzymało prestiżowy tytuł European Green Leaf Award, przyznawany przez Unię Europejską za realne działania na rzecz ekologii. Wyróżnienie to nie jest efektem przypadkowych decyzji, lecz konsekwencją wielu lat świadomej polityki miejskiej, która dowodzi, że włoski urok może iść w parze ze zrównoważonym rozwojem. Ekologiczna alternatywa dla Wenecji. Treviso inspiruje całą Europę Transformacja Treviso zaczęła się od prostego założenia, że przyszłość miasta zależy od jakości środowiska, w którym żyją jego mieszkańcy. Gdy Wenecja zmagała się z rosnącymi tłumami, zanieczyszczeniem laguny i przeciążoną infrastrukturą, władze Treviso podjęły decyzję o odwróceniu kierunku – zamiast gonić za turystami, zaczęły inwestować w czyste powietrze, wodę i przestrzeń publiczną. Dawne wysypisko przekształcono w park solarny, którego energia zasila część miejskiej infrastruktury. Zmodernizowano też system kanalizacyjny i rozwinięto tereny zielone – posadzono 6000 drzew, wprowadzono programy recyklingu w szkołach i zachęcano mieszkańców do rezygnacji z plastiku. Wzdłuż rzeki Sile, która przecina historyczne centrum, wytyczono nowe trasy rowerowe i piesze, a stare młyny wodne, niegdyś używane do mielenia zboża, dziś produkują energię elektryczną dla miejskiego targu rybnego. W efekcie Treviso stało się przykładem miasta, które potrafiło połączyć codzienne życie z troską o środowisko. Zamiast rywalizować z Wenecją o turystów, stworzyło własną tożsamość – spokojniejszą, bardziej zrównoważoną i bliską mieszkańcom, przyciągając tych, którzy szukają we Włoszech autentyczności, kameralnych ulic, dobrej kuchni oraz kontaktu z naturą. Źródło: BBC, European Commission, Islands Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Zagraniczna dziennikarka zachwycona polskim miastem. „Urzekające połączenie historii i nowoczesności”
Polska od lat podbija serca turystów z całego świata. Jej klimat, architektura i wyjątkowa energia sprawiają, że o naszym kraju coraz częściej piszą zagraniczne media. Nic dziwnego – tutejsze miasta potrafią zaskoczyć zarówno historią, jak i tempem, w jakim się zmieniają.
Polskie miasta coraz częściej stają się bohaterami zagranicznych publikacji, przyciągając uwagę nie tylko turystów, lecz także doświadczonych dziennikarzy podróżniczych. W ich oczach Polska to kraj kontrastów – nowoczesny, a zarazem wierny swojej historii, pełen życia, ale niepozbawiony refleksji. W ostatnich latach o urokach nadwiślańskich miast pisały największe światowe redakcje: od „The Sun”, przez „CNN”, po „The Guardian”. W swoich artykułach zachwycały się m.in. Tarnowem, Lublinem i Wrocławiem, doceniając ich klimat, architekturę i autentyczność. Teraz z kolei brytyjska dziennikarka przyjrzała się bliżej polskiej stolicy, odkrywając w niej miejsce, które zaskakuje różnorodnością i energią, a jednocześnie potrafi zachować własny charakter. Polska w oczach brytyjskiej reporterki Dziennikarka „The Guardian”, Katie Glass, kilka tygodni temu postanowiła wyruszyć w podróż z Londynu aż do Wilna, przemierzając ponad 1600 kilometrów przez Amsterdam, Berlin i Warszawę. Jej celem było doświadczenie tego, co coraz częściej nazywa się „coolcation”, czyli wakacji w chłodniejszych rejonach Europy, będących przeciwwagą dla upalnych, zatłoczonych kurortów południa. Do Polski dotarła pociągiem IC Intercity z Berlina, a pierwsze wrażenia zapisały się w jej pamięci już w wagonie restauracyjnym, gdy zamówiła klasyczny polski obiad. „Na stole pojawił się talerz złocistego schabowego z mizerią i gotowanymi ziemniakami – prosty, a pyszny” – napisała, podkreślając autentyczność tego doświadczenia. Zachwyt towarzyszył jej także po przyjeździe do stolicy. „Po wyjściu z przejścia podziemnego przy Dworcu Centralnym moim oczom ukazały się szklane wieżowce odbijające czerwone światło zachodzącego słońca. To widok, który naprawdę mnie oszołomił” – przyznała w swoim materiale. Spacer po Warszawie – od Starego Miasta po tętniące nowoczesnością kawiarnie Następnego dnia dziennikarka zaczęła odkrywać Warszawę, którą określiła jako „urzekające połączenie historii i nowoczesności”. Na Starym Mieście zatrzymała się przy domu Marii Skłodowskiej-Curie i spróbowała pierogów w jednej z lokalnych restauracji. W tekście m.in. zwróciła uwagę na brukowane uliczki i rzędy kolorowych kamienic, wiernie odbudowanych po zniszczeniach II wojny światowej. „Ich niemal disneyowski urok umniejszają jedynie ślady po pociskach artyleryjskich” – zauważyła, doceniając sposób, w jaki Warszawa pielęgnuje pamięć o dawnych wydarzeniach. Kilka kroków dalej dziennikarka odkryła zupełnie inne oblicze stolicy. Odeszła od zabytkowych ulic Starego Miasta, by przyjrzeć się Warszawie, która tętni współczesnym rytmem. W swojej relacji zwróciła uwagę, jak dawne, monumentalne budynki z okresu powojennego zyskały nowe życie – dziś mieszczą galerie, teatry i kawiarnie pełne młodych ludzi. Jednym z miejsc, które szczególnie ją zaintrygowało, był barStudio w sercu Pałacu Kultury i Nauki, czyli przestrzeń, w której historia splata się z miejską energią. To właśnie tu, w gmachu wzniesionym w czasach Stalina, odbywają się koncerty, dyskusje i wieczory silent disco. Glass zauważyła, że właśnie w takich miejscach Warszawa najlepiej pokazuje swoją tożsamość, potrafiąc zachować pamięć o przeszłości, jednocześnie nadając jej nowe znaczenie. W dalszą podróż dziennikarka wyruszyła z torbą pełną polskich smaków. „Wyjeżdżamy z Warszawy, a ja siedzę i zajadam pierniki z lukrem” – relacjonowała, opisując widok mijanych pól, fabryk i miasteczek. Stwierdziła też, że w tak drobnych detalach, jak smaki, zapachy i obrazy codzienności, kryje się urok Polski. Źródło: The Guardian Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
„Trudno uwierzyć, że to nie Włochy” – dotarłem do jednego z najpiękniejszych miast Europy
Stolica Styrii przyciąga nie tylko architekturą, ale też atmosferą, której trudno szukać gdzie indziej w Austrii. Tylko tu śródziemnomorski luz tak doskonale przeplata się z habsburską elegancją.
Spis treści: Targ pełen smaków i aromatów Styrii Spacer po Grazu: gdzie włoski klimat spotyka austriacką elegancję Franciszkanie, rzeźnicy i włoski renesans w samym sercu Grazu Zamek Cesarski i schody, które nigdy się nie spotykają Szynka spod wulkanu i sekretne smaki cesarskiego Grazu Alternatywny Graz: sztuka uliczna i biały słoń w kościele Jabłkowe skarby Styrii i złoto austriackiej Toskanii Jak zaplanować podróż do Grazu? Graz to jedno z tych miejsc, gdzie włoski temperament spotyka austriacką precyzję. Położone po południowej stronie Alp, kusi nie tylko śródziemnomorską atmosferą i kawą podawaną w stylu rzymskim, ale też intensywnymi smakami Styrii: od zielonego oleju z pestek dyni, po jabłkowe wino. To idealny kierunek na weekendowy city break z nutą kulinarnego szaleństwa. Targ pełen smaków i aromatów Styrii Na targu na Kaiser-Josef-Platz panuje gwar, który miesza się z zapachem świeżych ziół, dojrzewających serów i owoców prosto z sadu. Stragany uginają się od złocistych jabłek, słodko pachnących malin i czereśni, a obok nich pysznią się stosy pomidorów, papryki i główki kapusty, jeszcze wilgotne od porannej rosy. Sprzedawcy nawołują klientów z charakterystyczną, śpiewną intonacją, a ich głosy stapiają się z szelestem papierowych toreb i stukotem noży krojących chrupiący chleb. W powietrzu unosi się też wyrazisty aromat styryjskiego oleju z pestek dyni – ciemnozielonego płynu o orzechowym posmaku, który można tu kupić niemal na każdym rogu. Niektórzy sprzedawcy pozwalają spróbować kilku kropel na kromce białego pieczywa: smak jest intensywny i głęboki. To właśnie ten świeży olej, nazywany często „zielonym złotem Styrii”, sprawia, że w południowej Austrii warzywa czy sałatki zamieniają się w coś absolutnie wyjątkowego, a Kaiser-Josef-Platz to najlepsze miejsce, aby rozpocząć zwiedzanie Grazu. Spacer po Grazu: gdzie włoski klimat spotyka austriacką elegancję Na spacer po centrum miasta udaję się wczesnym popołudniem, kiedy słońce zawisa nad czerwonymi dachami Grazu. W powietrzu unosi się lekko słodkawy zapach, kojarzący się z rozgrzanym kamieniem i świeżym pieczywem z małych piekarni, które kryją się w bocznych ulicach. Kamienice mają fasady w kolorach wyblakłej ochry i piasku, a ich okna zdobią ciężkie, zielone okiennice. Graz to podobno najbardziej włoskie z austriackich miast. Położony po tej cieplejszej, południowej stronie Alp, ma w sobie wiele ze śródziemnomorskiego klimatu Italii. Nawet kawa jest tu częściej podawana na sposób rzymski niż wiedeński. Wchodzę w Herrengasse, główną arterię Starego Miasta. Wytyczona w XV wieku aleja wraz z sąsiednimi uliczkami jest przeznaczona wyłącznie dla ruchu pieszego, rowerowego oraz tramwajowego, tworząc jednocześnie handlowe centrum miasta. To tu od ponad stu lat stoi dom towarowy K&O — najstarszy w Austrii. Z zewnątrz to elegancka kamienica, ale najcenniejsze kryje się na dachu: taras, z którego miasto wygląda jak malowane akwarelą. Szukacie dobrego miejsca w Grazu na selfie z czerwonymi dachami miasta w tle? Lepszego nie znajdziecie. Z tarasu doskonale widać wąskie uliczki, ogromny Park Miejski i wieżę zegarową na Schlossbergu – jeden z symboli miasta. Franciszkanie, rzeźnicy i włoski renesans w samym sercu Grazu Schodzę w stronę Klasztoru Franciszkanów. Wewnętrzny krużganek pachnie chłodnym kamieniem i starym drewnem. Panuje tu absolutna cisza. Aż trudno uwierzyć, że znajduję się w ścisłym centrum drugiego największego miasta w Austrii. Zakątek Franciszkański – tuż obok klasztoru – jest wciąż znany jako Kwartał Rzeźników. Swoją nazwę zawdzięcza wielowiekowej tradycji — to właśnie w tym miejscu handlarze mięsem sprzedawali dawniej swoje wyroby. Obecnie to popularny punkt spotkań mieszkańców, gdzie można poczuć południowy klimat — widoczny zarówno w otoczeniu, jak i w ofercie kulinarnej z włoskimi i styryjskimi specjałami. Po obiedzie warto zajrzeć do Eckhards Confiserie, by skosztować lokalnych słodkości z olejem z pestek dyni. Zakręcam w stronę dziedzińca budynku Parlamentu. Landhaus, a szczególnie jego wewnętrzny dziedziniec z arkadami, uchodzi za perłę włoskiego renesansu. W sali obrad, ukrytej za charakterystycznymi okrągłymi oknami, zbiera się parlament Styrii. W okresie adwentu architektura obiektu stanowi wyjątkowe tło dla słynnej szopki lodowej, a sam dziedziniec staje się miejscem koncertów i spektakli teatralnych. Zamek Cesarski i schody, które nigdy się nie spotykają Tuż za rogiem wznosi się Zamek Cesarski. Nie chodzi bynajmniej o kolejną letnią rezydencję imperatorów Austrii. W latach 1379–1619 Graz był siedzibą dworu cesarzy Ferdynanda II i Ferdynanda III, zanim przenieśli się do Wiednia, stanowiąc przez ten czas de facto stolicę państwa południowych Habsburgów. Po tym okresie pozostało jedno z najbardziej tajemniczych rozwiązań architektonicznych późnego gotyku – podwójne spiralne schody – dwa biegi mocno zakręconych schodów, które mijają się w drodze do wnętrza Zamku, jednak nigdy się nie łączą. Szynka spod wulkanu i sekretne smaki cesarskiego Grazu Spacer po mieście pełnym knajpianych ogródków pobudził mój apetyt. Wchodzę do restauracji Die Herzl (Prokopigasse 12). Drewniane belki stropu pachną żywicą, a w powietrzu unosi się aromat pieczonego mięsa i ziół. Zamawiam deskę wędlin, w tym styryjską szynkę dojrzewającą Volcano. Jest cienko pokrojona, o lekko różowym środku i delikatnym tłuszczu, który topi się na języku. Intrygujący smak — zioła, lekka słodycz, subtelny aromat drewna bukowego. Kelnerka mówi, że dojrzewa co najmniej sześć miesięcy w Vulkanland, regionie wulkanicznych wzgórz i winnic. Na deser wybieram Piekarnię Dworską Edegger-Tax (Hofgasse 6) z 1561 roku. Nazwa brzmi dostojnie i nie ma w tym przypadku. To tu regularnie bywała cesarzowa Elżbieta, zwana Sisi. Mnie zachwyca efektowny, drewniany portal sklepu, zwieńczony złoconym wizerunkiem dwugłowego orła. Wewnątrz czeka już na mnie Joshua Monis, popularny twórca internetowy z Grazu, którego zamierzam spytać o jego ulubione miejsce w mieście. „Nie zdziwisz się, jeśli wymienię Wzgórze Schlossberg, które widać z każdego zakątka Grazu” – opowiada Joshua – „Z dawnej fortecy pozostała już co prawda tylko wieża zegarowa. Resztę rozebrano na rozkaz Napoleona Bonaparte. Można tam wjechać kolejką linowo-szynową lub wejść po schodach. Na górze warto napić się piwa w jednym z ogródków lub po prostu odpocząć. Wiosną i latem na Schlossbergu bywa naprawdę wiele ludzi”. Alternatywny Graz: sztuka uliczna i biały słoń w kościele Do niedawna lewobrzeżny Graz uchodził za mniej pocztówkową część miasta. Oświetlona późno popołudniowym słońcem okolica przybiera ciepły pomarańczowy odcień, gdy przechodzę przez most na rzece Mur i kieruję się w stronę Placu Lend. Na wystawach designerskich butików wiszą torby z recyklingu, w witrynach stoją ceramiczne kubki w kształcie jabłek, a w środku pachnie kawą z małych palarni. Z każdej strony patrzą na mnie gigantyczne murale, zdobiące fasady starych budynków. Tom Lohner, lokalny artysta i autor jednego z murali, opowiada mi, że Lend to miejsce tętniące życiem o każdej porze. To tu spotykają się lokalni mieszkańcy, a w okolicy są najlepsze bary i kawiarnie w mieście. Młodzi siedzą na ławkach, piją piwo prosto z butelek (picie alkoholu na ulicach jest w Austrii dozwolone), a powietrze pachnie meksykańskim jedzeniem z knajpy La Meskla (Lendplatz Marktstand 40). Tuż obok znajduje się Tag Werk — eksperymentalny sklep, w którym każdy produkt przygotowują ludzie poniżej 25. roku życia. Na półkach: lniane torby, kolorowe czapki i biżuteria z recyklingu. Plac Lend to dopiero początek alternatywnego Grazu. Idąc dalej, trafiam na ulicę, którą nieformalnie nazywa się Kurt Cobain Strasse. Kawałek dalej znajduje się jedno z najbardziej niezwykłych miejsc w mieście – kościół St Andrä, jedyna znana mi świątynia katolicka urządzona w stylu pop-art. Wnętrze jest jak kontrapunkt do tradycyjnej katedry — białe ściany przecięte kolorowymi instalacjami, a na nich neonowi święci jak z puszek zupy Campbell. Na środku stoi ogromna rzeźba białego słonia – jasne nawiązanie do powiedzenia o białym słoniu w pokoju, czyli o temacie, o którym wszyscy wiedzą, ale nikt nie mówi. Jabłkowe skarby Styrii i złoto austriackiej Toskanii „Świeże, soczyste, styryjskie” – to nie tylko slogan, ale i fakt: aż 80% jabłek uprawianych w Austrii pochodzi ze Styrii. Styryjskie jabłko to prawdziwa bomba witaminowa – smaczne, niskokaloryczne, a przy tym pełne wartości odżywczych. Z jabłek wytwarza się tu nie tylko soki i nektary, ale i cydry, likiery, dżemy czy destylaty. W regionie działa nawet specjalny szlak turystyczny – Steirische Apfelstraße, który prowadzi przez sady, winiarnie i gospodarstwa oferujące lokalne specjały. Przy szklance jabłkowego wina spotykam się z Konradem Cygalem, polskim śpiewakiem operowym, który od lat mieszka w Grazu i doskonale zna tutejsze tradycje. „Nasze najlepsze szczepy to Sauvignon blanc i Gelber Muskateller – to drugie wino jest uznawane za złoto austriackiej Toskanii” – mówi artysta i dodaje: „Wystarczy łyk Muskatellera albo łyżeczka jabłkowego dżemu, by zrozumieć, że Styria smakuje słońcem”. Jak zaplanować podróż do Grazu? Graz to idealny kierunek na city break – łączy śródziemnomorski klimat, zabytki wpisane na listę UNESCO i autentyczną, lokalną kuchnię. Jeśli planujesz krótki wyjazd do drugiego największego miasta Austrii, poniżej znajdziesz najważniejsze informacje praktyczne: od dojazdu i noclegu, po miejsca, gdzie dobrze zjesz i co warto zobaczyć. Jak dojechać do Grazu? Najwygodniejszym sposobem dotarcia do Grazu z Polski jest lot do Wiednia, dostępny m.in. z Warszawy, Gdańska i Krakowa. Z wiedeńskiego lotniska można bezpośrednio dojechać pociągiem do Grazu – podróż zajmuje około 2,5 godziny. Ceny biletów zaczynają się już od 10 euro. Gdzie się zatrzymać? W Grazu znajdziesz dużą bazę noclegową w różnych przedziałach cenowych. Dla osób szukających komfortu w rozsądnej cenie sprawdzi się Motel One – ceny za noc zaczynają się tam od około 120 euro. Jeśli wolisz coś bardziej kameralnego, rodzinny Hotel Gollner, położony tuż obok Josefplatz, oferuje wygodne pokoje już od 150 euro za noc. W cenie znajduje się także styryjskie śniadanie, które pozwoli dobrze rozpocząć dzień. Gdzie dobrze zjeść w Grazu? Kuchnia Styrii to coś, czego warto spróbować podczas wizyty w Grazu – od oleju z pestek dyni po wykwintne lokalne wina. Poniżej lista rekomendowanych miejsc: Restaurant Der Steirer (Hotel Weitzer, Belgiergasse 1) – kultowa kuchnia styryjska w nowoczesnym wydaniu. s’Fachs (Neutorgasse 13) – sklep i bistro z lokalnymi produktami prosto od producentów. Na miejscu można spróbować m.in. pesto z pestek dyni czy win w ramach kulinarnego "castingu". Landhaus Keller (Schmiedgasse 9) – klasyczna austriacka kuchnia z takimi daniami jak tafesspitz czy Graser Kraupthauptel. Die Geniesserei am Markt (Kaiser-Josef-Platz 6) – restauracja przy samym targu, z daniami ze świeżych produktów dostępnych tego samego dnia. Kawiarnia König (Kaiser-Josef-Platz 1) – historyczna kawiarnia, popularna wśród lokalnych literatów. Café Promenade (Erzherzog-Johann-Allee 1) – elegancka kawiarnia w parku miejskim, idealna na kawę i ciasto w zielonej scenerii. Gatto im Museum (Joanneumsviertel, Raubergasse 10) – klimatyczny bar ogrodowy w muzeum etnograficznym. Co warto wiedzieć przed wyjazdem? Planując zwiedzanie Grazu, warto rozważyć zakup karty turystycznej Graz Card. Karta umożliwia: darmowy transport publiczny w strefie 101 (w tym kolejkę i windę na Schlossberg), bezpłatny wstęp do wielu muzeów i atrakcji. Dostępne są trzy warianty: 24 h – 23–30 euro, 48 h – 29–39 euro, 72 h – 34–44 euro. Dla osób, które posiadają już bilet na komunikację miejską, przygotowano wersję Graz Card Light – obejmuje te same zniżki i wejścia, ale bez transportu. Wypad za miasto? Muzeum Schwarzeneggera i jezioro Thalersee Jeśli masz trochę więcej czasu, zaplanuj krótki wypad do miejscowości Thal, oddalonej o zaledwie 4 km od Grazu. Znajduje się tam Muzeum Arnolda Schwarzeneggera, urządzone w jego rodzinnym domu. Tuż obok leży malownicze jezioro Thalersee, idealne na spacer i chwilę odpoczynku. Źródła: National Geographic Traveler, Austria.info Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Podróżni wybrali najpiękniejsze miasta świata. W tegorocznym rankingu nie zabrakło zaskoczeń
W świecie przepełnionym nowoczesnością podróżni coraz częściej szukają miejsc, które mają duszę. Najnowszy ranking najpiękniejszych miast świata to dowód, że autentyczność staje się nowym luksusem.
Spis treści: Najpiękniejsze duże miasta świata w 2025 roku Te małe miasta zachwyciły podróżnych w 2025 roku Ponad 757 tysięcy czytelników „Condé Nast Traveler” wzięło udział w 38. edycji prestiżowego plebiscytu Readers’ Choice Awards, wybierając miejsca, które w ostatnim roku zachwyciły ich najbardziej. Wyniki ankiety pokazują, jak zmienia się sposób, w jaki podróżni postrzegają miasta – okazuje się, że coraz częściej doceniają nie tylko ich atrakcje, lecz także atmosferę, kulturę i jakość codziennego życia. Tegoroczny ranking ujawnił, które metropolie na świecie stały się synonimem stylu, gościnności, a także inspirujących doświadczeń. Najpiękniejsze duże miasta świata w 2025 roku W tegorocznym zestawieniu dużych miast czytelnicy „Condé Nast Traveler” najwyżej ocenili Tokio, czyli miejsce, w którym tradycja i nowoczesność tworzą niezwykłą harmonię. Stolica Japonii urzeka równowagą pomiędzy dynamiką metropolii a spokojem świątyń i ogrodów, zachwycając podróżnych różnorodnością wrażeń. To również kulinarna stolica świata, z największą liczbą restauracji wyróżnionych gwiazdkami Michelin. Od aromatycznego ramenu w Kikanbo po rzadkie odmiany japońskiej whisky w Barze Ben Fiddich – Tokio potrafi zamienić każdy posiłek w doświadczenie pełne zmysłowości i kunsztu. Drugie miejsce zajęło Kioto, często nazywane duchową stolicą Japonii. Dawne miasto cesarskie wciąż pozostaje żywym świadectwem tradycji – wśród ponad tysiąca świątyń, starannie pielęgnowanych ogrodów i wąskich uliczek, gdzie wciąż można spotkać gejsze i mistrzów rzemiosła. Jednocześnie Kioto nie boi się nowoczesności. To tutaj powstała firma Nintendo, a tutejszy bambus posłużył Thomasowi Edisonowi do stworzenia pierwszego żarnika żarówki. Miasto zachwyca równowagą między historią a współczesnością – od spokojnego gaju Arashiyama po tętniące życiem ulice Pontocho. Trzecie miejsce w rankingu przypadło Kapsztadowi, czyli miastu o niezwykłej energii i zapierających dech w piersiach krajobrazach. Położony u stóp Góry Stołowej, nad brzegiem Atlantyku, Kapsztad łączy naturalne piękno z wyrafinowaną kulturą. Obok kolonialnych rezydencji powstają tu nowoczesne galerie i hotele, a wśród nich wyróżnia się imponujące Muzeum Sztuki Współczesnej Zeitz. Miasto przyciąga zarówno miłośników plaż i wina, jak i tych, którzy chcą lepiej poznać jego historię – wystarczy wizyta na Robben Island, gdzie przez 18 lat więziony był Nelson Mandela. Ranking najpiękniejszych metropolii na świecie w 2025 roku: Tokio (Japonia) Kioto (Japonia) Kapsztad (RPA) Singapur Seul (Korea Południowa) Paryż (Francja) Vancouver (Kanada) Edynburg (Szkocja) Montreal (Kanada) Phnom Penh (Kambodża) Te małe miasta zachwyciły podróżnych w 2025 roku Z kolei tytuł najpiękniejszego małego miasta świata otrzymała Victoria w Kanadzie – elegancka stolica Kolumbii Brytyjskiej położona na malowniczej wyspie Vancouver. To miejsce, w którym widać wpływy brytyjskiej kultury, ale też niezwykłe bogactwo natury. Podróż promem przez zatokę Swartz już na wstępie zapowiada wyjątkowy charakter miasta, czyli m.in. spokojny rytm życia i zielone parki. Victoria zachwyca kameralnością, a popołudniowa herbata w jednej z lokalnych herbaciarni pozostaje symbolem jej niezmiennego uroku. Wystarczy jednak krótki wypad poza miasto, by odkryć dzikie lasy i zatoki, w których natura wciąż zachowuje swoją pierwotną formę. Puerto Vallarta w Meksyku, które zajęło drugie miejsce, to miasto, gdzie kultura kolonialna spotyka się z luzem nadmorskiego kurortu. Urok brukowanych uliczek Starego Miasta i bielonych domów przeplata się z zapachem oceanu i dźwiękami lokalnej muzyki. Największe wrażenie robi jednak to, co kryje się poza utartym szlakiem – spokojne zatoczki, restauracje dostępne jedynie od strony morza i plaże, na których można zapomnieć o pośpiechu. Wśród nich wyróżnia się plaża Yelapa, gdzie czas płynie wolniej, a prostota życia nabiera wyjątkowego smaku. Na trzecim miejscu znalazła się Florencja, perła Toskanii i kolebka renesansu. Miasto artystów i rzemieślników od wieków przyciąga miłośników sztuki, ale dziś zachwyca także nowoczesnym podejściem do kultury. Obok katedry Santa Maria del Fiore i słynnej Galerii Uffizi można znaleźć niewielkie galerie sztuki współczesnej, pracownie perfumiarzy i konceptualne przestrzenie, takie jak Gucci Garden. Florencja łączy przeszłość z teraźniejszością w sposób naturalny i pełen elegancji – tu historia nie jest wspomnieniem, lecz żywą częścią codzienności. Lista najlepszych miast na świecie w 2025 roku: Victoria (Kanada) Puerto Vallarta (Meksyk) Florencja (Włochy) Lucerna (Szwajcaria) San Miguel de Allende (Meksyk) San Sebastián (Hiszpania) Galway (Irlandia) Palma (Hiszpania) Valletta (Malta) Hobart (Tasmania, Australia) Źródło: Condé Nast Traveler Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
W tych miastach rachunki przyprawiają o zawrót głowy. Oto ranking najdroższych miejsc 2025 roku
Codzienne życie w globalnych metropoliach coraz bardziej obciąża portfele mieszkańców i przyjezdnych. Wysokie koszty wynajmu, usług oraz podstawowych produktów sprawiają, że niektóre miasta uznawane są dziś za szczególnie wymagające finansowo. Najnowszy ranking za 2025 rok ujawnia, gdzie rachunki sięgają rekordowych poziomów i które lokalizacje są najdroższe do życia.
Od czynszu za mieszkanie po codzienne zakupy – w 2025 roku koszty życia w największych metropoliach świata osiągnęły rekordowy poziom. Globalna inflacja, wahania kursów walut oraz rosnące ceny importu sprawiają, że mieszkańcy wielu miast płacą dziś znacznie więcej niż jeszcze kilka lat temu. Najdrożej wciąż jest w ośrodkach biznesowych i technologicznych, gdzie konkurencja o mieszkania i usługi codziennego użytku winduje ceny. Ranking najkosztowniejszych miejsc do życia pokazuje, które miasta stały się najbardziej wymagające finansowo dla swoich mieszkańców i przyjezdnych. Najdroższe miejsce do życia na świecie w 2025 roku Aby uzyskać pełny obraz kosztów życia w największych metropoliach świata, eksperci przeanalizowali ceny żywności, transportu, usług, mediów oraz mieszkań, zestawiając je we wskaźniku „Cost of Living Plus Rent Index”. Dane z połowy 2025 roku pokazały jednoznacznie, że to Nowy Jork znalazł się na szczycie zestawienia. O wyniku przesądziło przede wszystkim ogromne zapotrzebowanie na mieszkania i ograniczona podaż, które od lat windują ceny czynszów na niespotykany poziom. Miasto, w którym życie toczy się w szybkim tempie, przyciąga specjalistów z całego świata – od bankierów i prawników po ekspertów z branży technologicznej – co dodatkowo zwiększa presję na rynek nieruchomości. Jednak nie tylko czynsze sprawiają, że Nowy Jork jest tak kosztowny. Wysokie są także ceny codziennych produktów i usług, w tym żywności, opieki zdrowotnej, transportu czy rozrywki, które odzwierciedlają nie tylko globalny status metropolii, lecz również rosnące koszty prowadzenia działalności w mieście. W efekcie mieszkańcy Nowego Jorku muszą przeznaczać znaczną część swoich dochodów na podstawowe potrzeby, a dla wielu osób codzienne życie staje się nie lada wyzwaniem finansowym. Jednocześnie prestiż, bogactwo możliwości zawodowych i kulturalnych sprawiają, że mimo wysokich kosztów miasto wciąż pozostaje jednym z najbardziej pożądanych miejsc do życia. Gdzie życie kosztuje fortunę? Lista miast z najwyższymi wydatkami A jak przedstawiają się kolejne pozycje na liście? W rankingu najdroższych miast świata dominują dwa regiony – Stany Zjednoczone i Szwajcaria. W pierwszej dziesiątce aż trzy amerykańskie metropolie – San Francisco (4. miejsce), Boston (7.) i San Jose w Dolinie Krzemowej (9.) – odzwierciedlają presję rynku nieruchomości oraz koszty życia w centrach innowacji technologicznych. W samym San Francisco średnia cena domu wciąż utrzymuje się na poziomie około 1,3 mln dolarów, mimo spadku popytu związanego z pandemią. Z kolei w Europie wyróżnia się Szwajcaria – Zurych (2.), Genewa (3.), Bazylea (5.), Lozanna (6.) oraz Lugano (10.) zajmują aż pięć pozycji w pierwszej dziesiątce. Tak wysokie koszty życia są efektem silnego franka szwajcarskiego, stabilnej gospodarki i wysokich standardów socjalnych, które przyciągają ekspatów, ale jednocześnie podnoszą ceny mieszkań i usług. Pierwszą dziesiątkę zamyka także Singapur (8.), jedno z najgęściej zaludnionych państw świata, gdzie w 2025 roku żyje średnio 8576 osób na kilometr kwadratowy. Wysoka koncentracja ludności, ograniczone zasoby przestrzeni oraz status globalnego centrum finansowego czynią go jednym z najdroższych miejsc do życia na Ziemi. Ranking najdroższych miast świata w 2025 roku: Nowy Jork, USA Zurych, Szwajcaria Genewa, Szwajcaria San Francisco, USA Bazylea, Szwajcaria Lozanna, Szwajcaria Boston, USA Singapur, Singapur San Jose, USA Lugano, Szwajcaria Honolulu, USA Waszyngton, USA Londyn, Wielka Brytania Berno, Szwajcaria Reykjavik, Islandia Źródła: Visual Capitalist, Numbeo, Culture Cut Travel Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Tu spoczął „polski Lancelot”. Dijon to miasto pełne niespodzianek
W sercu Burgundii odnajdziemy nie tylko najlepsze wina i aromatyczną musztardę. To właśnie w jej stolicy, w Dijon, zmarł Władysław Biały – ostatni Piast kujawski, który wybrał życie zakonnika. Miasto skrywa jego grób i legendę. Co jeszcze warto zobaczyć w tym mieście?
Spis treści: Dijon to uczta dla miłośników architektury Filip Śmiały i jego pałac Polska królowa Francji Wino i jego klimaty Niezwykłe muzeum archeologiczne Piast kujawski mnichem Dijon, czyli kolebka musztardy Burgundia to jedna z najbardziej nieokiełznanych geograficznie krain Europy. Zmieniała na przestrzeni wieków kształt oraz rozmiar, by w wyniku politycznych aliansów zniknąć z mapy. Francuska prowincja Bourgogne, której stolicą jest Dijon, obejmuje tylko jeden z regionów średniowiecznego księstwa Burgundii. Dzisiaj wina z tego regionu uznawane są za najlepsze na świecie, a obiekty oraz budynki związane z ich produkcją są wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Dijon to uczta dla miłośników architektury Dijon najlepiej prezentuje się wczesnym porankiem. Słońce powoli zaczyna oświetlać dachówki z emaliowanej terakoty, które zdobią dachy miasta. Jakimś cudem ominęły to miejsce dewastacje wojen XX wieku, a ucierpiało ono poważniej jedynie podczas rewolucji francuskiej. Tym samym spacer przez starówkę jest też wędrówką przez historię i architekturę. My spacerujemy na linii wschód–zachód przez Rue de la Liberté. Szachulcowe budynki mieszczańskie, gotyckie świątynie, rezydencje burżuazji oraz książąt stoją dumnie od stuleci i czekają na miłośników architektury. Najbardziej reprezentacyjną budowlą miasta jest bez wątpienia Pałac książąt burgundzkich. Filip Śmiały i jego pałac Dijon szczyt potęgi osiągnęło w XV wieku za panowania dynastii burgundzkiej, bocznej linii Walezjuszów. Decyzją jej pierwszego przedstawiciela – Filipa Śmiałego – rozbudowano stary castrum na nową siedzibę władców, która miała odzwierciedlać ich ambicje. Pałac książąt burgundzkich, wraz z książęcym placem po południowej stronie, jest dzisiaj wizytówką miasta oraz najważniejszą instytucją muzealną. Pałac rozbudowywano przez kolejne stulecia, przez co zwiedzając jego część muzealną możemy podziwiać oryginalne wnętrza pomieszczeń gotyckich, renesansowych i barokowych. Polska królowa Francji Czujne oko wyłapać powinno polski akcent wśród obrazów w pomieszczeniach barokowych. Wisi tu bowiem osiemnastowieczna kopia portretu Marii Leszczyńskiej, królowej Francji, żony Ludwika XV, córki Stanisława Leszczyńskiego. Wnętrza galerii udekorowane są też dziełami sztuki burgundzkiej, w rozmaitych formach, jak na przykład gobeliny tkane złotymi nićmi. Samo skrzydło muzealne było wcześniej siedzibą Orderu Złotego Runa. Wino i jego klimaty Pałac książąt jest też częścią światowego dziedzictwa UNESCO obejmującego winnice Burgundii. Od czasów późnego średniowiecza, pod wpływem zakonów benedyktyńskich i cysterskich, oraz wsparciu książąt Burgundii, rozwijała się polityka identyfikacji wina z miejscem jego produkcji. Dało to początek systemowi działek gruntu. Precyzyjnie wyznaczone działki winorośli na wąskim, niespełna dwukilometrowym pasie winnic pomiędzy Dijon a Beaune, wyróżniają się specyficznymi warunkami naturalnymi. Warunki te, ukształtowane przez pracę mnichów, stopniowo identyfikowane były w odniesieniu do produkowanego wina. Głównymi szczepami uprawianymi tutaj są czerwony pinot noir i białe chardonnay. Wśród amatorów powszechna jest opinia, iż najlepsze wina na świecie z tych szczepów powstają właśnie na tych działkach. Niezwykłe muzeum archeologiczne Kończymy spacer na Placu św. Benignego, tuż przy katedrze pod tym samym wezwaniem. Kompleks katedralny to dawny klasztor benedyktynów. W jego refektarzu, dormitorium oraz kryptach zlokalizowane jest Muzeum Archeologiczne. Ekspozycja muzeum oraz piękne wnętrza dają wyśmienite wprowadzenie do zwiedzania samej katedry, której niewątpliwą atrakcją główną jest krypta, zwana też rotundą. Tę inspirowaną rzymskim Panteonem budowlę postawiono nad grobem św. Benignego we wczesnym średniowieczu. Szybko stała się jednym z głównych przystanków pielgrzymki z Trewiru do Composteli. Rotunda została częściowo zniszczona i zasypana podczas wojen rewolucyjnych, przez co zapomniano o niej na kilka dekad. Dziś, pieczołowicie odnowioną, można zwiedzać tylko z przewodnikiem, dwa razy dziennie, za niewielką opłatą. Piast kujawski mnichem Z katedrą łączy się też historia ostatniego piasta kujawskiego, Władysława Białego. Ten starannie wykształcony i pobożny władca małego księstwa gniewkowskiego miał duże ambicje polityczne oraz duszę prawdziwego podróżnika. Zaliczył m.in. pielgrzymkę do Ziemi Świętej oraz audiencję u papieża Urbana w Awinionie. Podczas krucjaty na Litwie, razem z Filipem Śmiałym walczył z poganami, po czym zdecydował się wstąpić do zakonu cystersów w Citeaux, na południe od Dijon. Zrzucił habit jeszcze kilkukrotnie i przy wsparciu księcia Burgundii próbował szczęścia w zmaganiach o koronę polską po śmierci ostatniego Piasta, Kazimierza Wielkiego. Misja ta zakończyła się jednak bez sukcesu i Władysław wrócił do Dijon, gdzie zakończył żywot. Wśród lokalnych mnichów znany był jako „Le Roy Lancelot” (Król Lancelot). Pochowano go w krypcie Katedry św. Benignego. Płytę nagrobną uratował od zapomnienia i wyeksponował w nawie bocznej Władysław Czartoryski, przywódca Hotelu Lambert i znawca sztuki. Dijon, czyli kolebka musztardy Za panowania Filipa Śmiałego miał też zostać pierwszy raz uregulowany prawnie przepis na produkcję musztardy. Dziś musztarda dijońska jest chyba jeszcze bardziej znana niż burgundzkie wino. Zgodnie z legendą, francuskie słowo „moutarde” ma pochodzić od motta używanego przez książąt Burgundii, „Moult me ​​tarde” (oznaczającego „Wielu na mnie czeka”). Książę Filip miał je wykrzyknąć do mieszkańców Dijon, którzy przybyli na jego wezwanie, aby walczyć obronie Burgundii w 1381 roku. Wytwórcy musztardy oddali mu wówczas hołd, dodając motto do swoich garnków z musztardą. Spacer można kontynuować w kierunku południowym, gdzie od 2022 roku czeka na podróżnych Cité Internationale de la Gastronomie et du Vin. Jego misją jest promocja zarówno francuskiej kuchni (można na przykład zrobić własną musztardę), jak i „klimatów” burgundzkich winnic, wpisanych na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Jeżeli nie jesteśmy spragnieni i głodni, a ciekawość regionu nie została zaspokojona, to więcej o kulturze burgundzkiej dowiemy się w Muzeum Życia Burgundzkiego Perrin de Puy Cousin, zlokalizowanym w dawnym klasztorze bernardynów. Co zobaczyć w okolicy Dijon? 70 km na północny-zachód znajduje się Opactwo Fontenay. Jest jednym z najstarszych zachowanych opactw cysterskich, wpisanym na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. 40 km na południe jest zlokalizowany Hôtel-dieu de Beaune, dawne hospicjum. Tu gdzie kończy się pas winnic czeka na nas budynek będący kwintesencją architektury Burgundii. Dziś mieści się tu muzeum, a sam budynek również znajduje się na liście UNESCO. Źródło: National Geographic Polska
Myślałem, że Węgry to tylko Budapeszt. Debreczyn pokazał mi, jak bardzo się myliłem
Debreczyn zachwyca pod wieloma względami. W końcu co innego można powiedzieć o mieście, w którym tuż przy centrum rośnie rozległy las, a cały obszar otoczony jest wspaniałym parkiem narodowym? Jest drugim największym miastem na Węgrzech, ale od Budapesztu jest znacznie spokojniejszy i bardziej kameralny. Co warto zobaczyć, odwiedzając Debreczyn? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
Spis treści: Miasto na skraju puszty Historia „kalwińskiego Rzymu” Uroki Debreczyna, czyli co warto zwiedzić? Nie ma kosmopolitycznego charakteru, jak stolica Węgier. Nie oferuje tak dużych możliwości kulturalnych i rozrywkowych, a nocą sprawia wrażenie wyludnionego, przynajmniej w porównaniu z Budapesztem. Nie oznacza to jednak, że nie Debreczyn nie jest wart uwagi. Przeciwnie, to miasto doceni każdy, kto zamiast tętniącej życiem metropolii wybiera spokojniejsze, bardziej kameralne miejsca. Miasto na skraju puszty Znawcy ciekawostek o Węgrzech najprawdopodobniej jednym tchem wymienią przynajmniej kilka miast atrakcyjniejszych od Debreczyna. Trudno będzie jednak wskazać wiele takich, które cechują się tak ciekawą lokalizacją. Debreczyn znajduje się we wschodniej części kraju, na obszarze Wielkiej Niziny Węgierskiej. Od granicy z Rumunią jest oddalony o około 30 km, natomiast od Budapesztu – o około 220 km. Obszar miasta jest otoczony przez najstarszy i największy węgierski park narodowy – Hortobágy. Obejmuje on obszar pierwotnego stepu puszty, od której bierze swoją nazwę. O tym, jak duża jest przyrodnicza wartość tego miejsca, najlepiej świadczy fakt, że w 1999 roku park został wpisany na Listę światowego dziedzictwa UNESCO. Historia „kalwińskiego Rzymu” Obszar między Cisą a Górami Zachodniorumuńskimi był zamieszkany już w starożytności. Przez wiele wieków osiedlały się tam różne ludy, między innymi Darkowie, Jazygowie i Wandalowie. Szybki rozwój tamtejszych terenów nastąpił po najeździe tatarskim w 1241 roku. 120 lat później Ludwik Węgierski nadał Debreczynowi prawa miejskie. Tym samym mieszkańcy zyskali możliwość wyboru rady i sędziów. W XV stuleciu miasto Debreczyn zyskał wiele przywilejów. Najważniejszym był ten, który podniósł jego status do rangi miasta targowego. To właśnie ten akt zapoczątkował rozwój gospodarczy miasta i szybko uczynił je jednym z największych i najbogatszych na Węgrzech. Przyczyniła się do tego także korzystna lokalizacja. Miasto łączyło szlakiem handlowym Siedmiogród i Góry Zachodniorumuńskie. Debreczyn w dobie reformacji Kalwińskie nauki reformacyjne trafiły w Debreczynie na wyjątkowo podatny grunt. W połowie XVII wieku niemal wszyscy mieszkańcy miasta wyznawali protestantyzm. Debreczyn zaczął być wówczas nazywany „kalwińskim Rzymem”. To właśnie ten okres w dużej mierze ukształtował tożsamość miasta. Centralną instytucją edukacyjną i religijną stało się założone w 1538 roku Kolegium Reformackie. Na przestrzeni lat przechodziło wiele przemian, ale do dziś odgrywa kluczową rolę w tamtejszym życiu akademickim, teologicznym i kulturalnym. Stolica rewolucji Debreczyn odegrał istotną rolę w walce Węgier o niepodległość. W 1849 roku przez pięć miesięcy pełnił funkcję tymczasowej stolicy. To właśnie tam Lajos Kossuth detronizację Habsburgów i proklamował niepodległość. Współczesny Debreczyn Dziś Debreczyn to drugie największe miasto na Węgrzech, największe we wschodniej części kraju i największe na obszarze historycznej krainy Kriszana. Nie oznacza to jednak, że jest tak zatłoczony i gwarny, jak Budapeszt. Mieszka tam około 200 tys. osób, podczas gdy populacja stolicy przekracza 1,7 miliona mieszkańców. Uroki Debreczyna, czyli co warto zwiedzić? W Debreczynie nie ma tak pokaźnej ilości zabytkowych budowli jak w Budapeszcie. Nie oznacza to jednak, że turystom grozi tam nuda. Wielki Las Zaczynamy od miejsca, które jest wizytówką miasta. Tuż przy centrum rozpościera się park leśny Nagyerdő, czyli Wielki Las. To wyjątkowe miejsce jest dosłownie usiane malowniczymi alejkami spacerowymi, ale w tym miejscu nie kończą się tamtejsze atrakcje. Można tam znaleźć między innymi ogród botaniczny i zoologiczny, centrum naukowe i kompleks basenów. Wielki Kościół Reformowany To kolejna ikoniczna atrakcja miasta. Świątynia wzniesiona w XIX wieku stanowi najważniejszy i największy ośrodek Węgierskiego Kościoła Reformowanego. Klasycystyczna budowla przyciąga uwagę fasadą, którą wieńczą dwie wysokie na 61 m wieże. Warto wspomnieć, że to właśnie tam Kossuth proklamował niepodległość kraju. Muzea w Debreczynie W mieście działa kilka ważnych muzeów. Jednym z najważniejszych jest Muzeum Déri, którego ekspozycja obejmuje węgierską sztukę, historyczne artefakty, a nawet imponującą kolekcję egipską. Ci, którzy cenią sobie awangardę, powinni udać się do Centrum MODEM. To jedno z największych w tej części Europy muzeów sztuki współczesnej i nowoczesnej. Interesująco przedstawia się też oferta Muzeum Poczty. Zwiedzający mogą podziwiać imponujący zbiór znaczków, ekspozycję telegraficzną i poświęconą działaniu poczty. Kolejna interesująca placówka to Muzeum Kolegium Kalwińskiego. W XVI-wiecznym budynku zgromadzono ekspozycję przybliżającą historię kolegium i wspaniałe zabytki kalwińskiej sztuki sakralnej. Mieści się tam także Wielka Biblioteka, w posiadaniu której znajduje się największy na Węgrzech protestancki księgozbiór. Źródło: National Geographic Traveler Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
To polskie miasto ich zaskoczyło. Niemcy twierdzą, że właśnie tu odkryli turystyczny skarb
Szczecin coraz częściej trafia na listy turystycznych odkryć naszych zachodnich sąsiadów. Gości przyciągają tu barokowe zabytki, nowoczesna architektura i kuchnia, która łączy prostotę z wyrazistym smakiem.
Spis treści: Szczecin zachwycił Niemców Różnice między Berlinem i Szczecinem Polska nie jest najpopularniejszym kierunkiem turystycznym w Europie, mimo to coraz więcej turystów zza granicy zdaje się doceniać potencjał polskich miast. Gdańsk czy Kraków często są wymieniane wśród mniej oczywistych miejsc, które warto odwiedzić. W ostatnim czasie zagraniczne media chętnie opisują też inne miasta z Polski. W maju bohaterem artykułu opublikowanego na łamach brytyjskiego metro.co.uk był Wrocław. Autorki tekstu doceniły historię oraz architekturę stolicy Dolnego Śląska, a także bogatą ofertę kulinarną. Tym razem uwagę skupił na sobie Szczecin. O największym mieście Pomorza Zachodniego można przeczytać w niemieckim serwisie t-online.de. Szczecin zachwycił Niemców Szczecin został przedstawiony jako propozycja wydłużenia wycieczki do niemieckiej stolicy. – Tylko dwie godziny od Berlina leży polskie miasto Szczecin. Warto wybrać się na wycieczkę do sąsiedniego kraju, zwłaszcza ze względów kulinarnych – zachęca już na wstępie redakcja. Na miejscu szczególne uznanie Niemców zyskało harmonijne połączenie przeszłości z nowoczesnością. Z jednej strony monumentalne bramy miejskie z XVIII wieku (Berlińska i Królewska), a z drugiej futurystyczna bryła Filharmonii Szczecińskiej, która nocą zamienia się w świetlną rzeźbę. Wśród polecanych miejsc do odwiedzenia znalazło się też Muzeum Narodowe. Nieoficjalnym symbolem kulinarnym Szczecina jest oczywiście pasztecik szczeciński. Redakcja t-online.de doceniła jednak inne przysmaki – pierogi. Nie zabrakło też nawiązania do trunków wysokoprocentowych. – W tradycyjnych karczmach dominuje piwo, mięso i kiszona kapusta. Na kaca dobrze sprawdzają się polskie ogórki kiszone, idealne do piwa i wódki – piszą dziennikarze. Różnice między Berlinem i Szczecinem Wielu niemieckich turystów jest przyzwyczajonych do liberalnego podejścia Berlina do picia alkoholu w miejscach publicznych. W Szczecinie czeka ich jednak małe zaskoczenie. Stolica Pomorza Zachodniego co prawda kusi barami i lokalnym piwem, ale „Wegbier”, czyli popularne „piwo na drogę”, może skończyć się tu mandatem. Poza tym Szczecin jawi się Niemcom jako miasto przyjazne turystom. Jak można przeczytać w artykule, restauracje i bary są zauważalnie tańsze niż w stolicy Niemiec, choć – jak wszędzie – i tu inflacja daje się we znaki. Mimo to obiad czy wizyta w pubie kosztują mniej niż w Berlinie. Plusem jest też powszechna płatność bezgotówkowa. U naszych zachodnich sąsiadów nie jest to tak oczywiste i w wielu miejscach nadal nie zapłacimy kartą. Mimo drobnych różnic kulturowych niemieccy turyści czują się w Szczecinie swobodnie. Miasto powoli zdobywa miano „nieodkrytej perły” i wiele wskazuje na to, że jego popularność będzie rosła. Źródło: t-online.de Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Od wieków tętniące życiem: prezentujemy obrazy najstarszych miast na wszystkich kontynentach
Od obu Ameryk po Antarktykę – te miejsca były zamieszkiwane przez bardzo długi czas. Choć niektóre dawno utraciły znaczenie, wiele innych zachowuje swoje funkcje od nawet tysięcy lat.
Historia Eridu pisała się przez tysiące lat. Jego początki według sumeryjskich tekstów sięgają legendarnych czasów przed potopem, kiedy to stanowiło główny ośrodek władzy królewskiej. Nic zatem dziwnego, że skrywa tajemnice odległej przeszłości fascynującej cywilizacji, które wciąż inspirują badaczy. Dziś po gwarnej przeszłości Eridu pozostała tylko grupa nagich wzgórz wznoszących się ponad pustynią południowego Iraku. Mniej więcej 7000 lat temu było ono jednak jednym z najważniejszych miast cywilizacji Sumerów. I stanowiło ważny ośrodek polityczny i religijny dla setek pokoleń mieszkańców Mezopotamii aż do ostatecznego porzucenia miasta około 600 r. p.n.e. Wprawdzie Eridu straciło swą dawną funkcję i życiem już nie tętni, ale istnieje wiele innych bardzo starych miast, które wciąż rozwijają się we współczesnych czasach. A zawdzięczają to położeniu geograficznemu, bogatym zasobom albo też zwykłemu historycznemu szczęściu. Zobacz niektóre z najstarszych ośrodków miejskich na każdym kontynencie. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/09/2025-09-04-125854-These-are-the-oldest-continuously-inhabited-cities-on-each-continent--National--87f4988.png" width="1207" height="806" alt="Wielki Meczet wzniesiony w latach 709–715 n.e. Damaszek, Syria, 2007 r. / fot. Martin Gray, Nat Geo Image Collection" title="Wielki Meczet wzniesiony w latach 709–715 n.e. Damaszek, Syria, 2007 r. / fot. Martin Gray, Nat Geo Image Collection" /> <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/09/2025-09-04-130114-These-are-the-oldest-continuously-inhabited-cities-on-each-continent--National--a4b4818.png" width="1019" height="804" alt="Kobiety i dziewczęta kąpią się przy ghacie w Waranasi (Benares), Uttar Pradesh, Indie, 1907 r. /fot. Eliza R. Scidmore, Nat Geo Image Collection" title="Kobiety i dziewczęta kąpią się przy ghacie w Waranasi (Benares), Uttar Pradesh, Indie, 1907 r. /fot. Eliza R. Scidmore, Nat Geo Image Collection" /> <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/09/2025-09-04-130301-These-are-the-oldest-continuously-inhabited-cities-on-each-continent--National--5090370.png" width="1208" height="804" alt="Ludzie skaczący do świętej rzeki Ganges w indyjskim Waranasi, 2009 r. / fot. John Stanmeyer, Nat Geo Image Collection" title="Ludzie skaczący do świętej rzeki Ganges w indyjskim Waranasi, 2009 r. / fot. John Stanmeyer, Nat Geo Image Collection" /> <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/09/2025-09-04-222151-These-are-the-oldest-continuously-inhabited-cities-on-each-continent--National--6011e9a.png" width="1041" height="808" alt="Posągi Ramzesa III w świątyni grobowej w Medinet Habu, Egipt, 1913 r. / fot. Nat Geo Image Collection" title="Posągi Ramzesa III w świątyni grobowej w Medinet Habu, Egipt, 1913 r. / fot. Nat Geo Image Collection" /> <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/09/2025-09-04-130918-These-are-the-oldest-continuously-inhabited-cities-on-each-continent--National--38d188a.png" width="1204" height="805" alt="Ramesseum w Luksorze wzniesione jako świątynia grobowa Ramzesa II, Egipt / fot. O. Louis Mazzatenta, Nat Geo Image Collection" title="Ramesseum w Luksorze wzniesione jako świątynia grobowa Ramzesa II, Egipt / fot. O. Louis Mazzatenta, Nat Geo Image Collection" /> <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/09/2025-09-04-131051-These-are-the-oldest-continuously-inhabited-cities-on-each-continent--National--5c2387e.png" width="1204" height="802" alt="Widok na odległy Akropol od północno-zachodniej strony Aten, Grecja, 1922 r. / fot. Fred Boissonnas, Nat Geo Image Collection" title="Widok na odległy Akropol od północno-zachodniej strony Aten, Grecja, 1922 r. / fot. Fred Boissonnas, Nat Geo Image Collection" /> <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/09/2025-09-04-131338-These-are-the-oldest-continuously-inhabited-cities-on-each-continent--National--f7ffa53.png" width="1204" height="804" alt="Widok na ateński Akropol o świcie, 2013 r. / fot. Lola Akinmade Åkerström, Nat Geo Image Collection" title="Widok na ateński Akropol o świcie, 2013 r. / fot. Lola Akinmade Åkerström, Nat Geo Image Collection" /> <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/09/2025-09-04-131623-These-are-the-oldest-continuously-inhabited-cities-on-each-continent--National--719f4e7.png" width="1071" height="804" alt="Piramida w Choluli w Meksyku. Zdjęcie wykonane ok. 1900–1907 r. / fot. A.P. Maudslay/Royal Geographical Society/Getty Images" title="Piramida w Choluli w Meksyku. Zdjęcie wykonane ok. 1900–1907 r. / fot. A.P. Maudslay/Royal Geographical Society/Getty Images" /> <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/09/2025-09-04-132133-These-are-the-oldest-continuously-inhabited-cities-on-each-continent--National--e12521a.png" width="1205" height="801" alt="Widok z lotu ptaka na Castillo de San Marcos w St. Augustine, Floryda (czas powstania zdjęcia niepewny) / fot. Balfore Archive Images, Alamy" title="Widok z lotu ptaka na Castillo de San Marcos w St. Augustine, Floryda (czas powstania zdjęcia niepewny) / fot. Balfore Archive Images, Alamy" /> <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/09/2025-09-04-164518-These-are-the-oldest-continuously-inhabited-cities-on-each-continent--National--68299e1.png" width="1203" height="803" alt="Widok z lotu ptaka na Castillo de San Marcos National Monument w St. Augustine, Floryda / fot. Rod Clement, Alamy" title="Widok z lotu ptaka na Castillo de San Marcos National Monument w St. Augustine, Floryda / fot. Rod Clement, Alamy" /> <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/09/2025-09-04-164708-These-are-the-oldest-continuously-inhabited-cities-on-each-continent--National--fa3da63.png" width="1206" height="805" alt="Ludzie idą stromą ulicą w Quito; Ekwador, 1921 r. / fot. Richard B. Hoit, Nat Geo Image Collection" title="Ludzie idą stromą ulicą w Quito; Ekwador, 1921 r. / fot. Richard B. Hoit, Nat Geo Image Collection" /> <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/09/2025-09-04-164911-These-are-the-oldest-continuously-inhabited-cities-on-each-continent--National--ed656cd.png" width="1205" height="804" alt="Uczestnicy wieczornego miejskiego eventu w Quito w eleganckich ubraniach, 2015 r. / fot. Randy Olson, Nat Geo Image Collection" title="Uczestnicy wieczornego miejskiego eventu w Quito w eleganckich ubraniach, 2015 r. / fot. Randy Olson, Nat Geo Image Collection" /> <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/09/2025-09-04-165057-These-are-the-oldest-continuously-inhabited-cities-on-each-continent--National--340f3a9.png" width="1204" height="808" alt="Widok na australijską Zatokę Sydney od strony North Shore, ok. 1900 r. / fot. The Print Collector, Getty" title="Widok na australijską Zatokę Sydney od strony North Shore, ok. 1900 r. / fot. The Print Collector, Getty" /> <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/09/2025-09-04-165243-These-are-the-oldest-continuously-inhabited-cities-on-each-continent--National--fc6e365.png" width="1203" height="811" alt="Widok na Zatokę Sydney z Operą będącą symbolem miasta, 2007 r. / fot. Annie Griffiths, Nat Geo Image Collection" title="Widok na Zatokę Sydney z Operą będącą symbolem miasta, 2007 r. / fot. Annie Griffiths, Nat Geo Image Collection" /> <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/09/2025-09-04-165424-These-are-the-oldest-continuously-inhabited-cities-on-each-continent--National--07a0d5a.png" width="1213" height="804" alt="Argentyńska stacja badawcza Base Orcadas na Orkadach Południowych, Antarktyka, 2006 r. / fot. Frans Lanting" title="Argentyńska stacja badawcza Base Orcadas na Orkadach Południowych, Antarktyka, 2006 r. / fot. Frans Lanting" /> Źródło: National Geographic
Upał w mieście? Te ekologiczne strategie przynoszą ochłodzenie w coraz większej liczbie metropolii
Podczas gdy średnia temperatura powietrza w miastach regularnie wzrasta, urbaniści starają się wdrażać coraz to nowsze mechanizmy chłodzące miejską przestrzeń. Niektóre z nich to zupełnie nowe innowacje skrojone pod XXI-wieczne miasto, a niektóre towarzyszą mieszkańcom miast od wieków. Przybliżamy te ekologiczne rozwiązania.
Spis treści: Zazielenić miasto Tradycja w nowoczesnej odsłonie Architektura inspirowana przeszłością Miejskie wyspy ciepła to zjawisko polegające na tym, że temperatura powietrza w obszarach zurbanizowanych jest wyraźnie wyższa niż w otaczających je terenach podmiejskich czy wiejskich. Przyczyn takiej sytuacji można szukać w wielu czynnikach. Są to zarówno ludzkie działania, mające miejsce obecnie w miastach, jak i sam kształt metropolii, który sprzyja podwyższaniu temperatury powietrza. Skutki powstawania miejskich wysp ciepła mogą być niezwykle szkodliwe dla ludzi, zwiększając chociażby ryzyko udarów cieplnych. Z uwagi na to zagrożenie bardzo istotne jest budowanie infrastruktury, która mogłaby „ochłodzić” miasto. Zazielenić miasto Jednym z popularniejszych rozwiązań radzenia sobie z miejskim gorącem jest budowa zielonej infrastruktury. Parki, skwery i ogrody nie nagrzewają się w takim tempie jak asfaltowe powierzchnie, rzucając dodatkowo cień. Trawy pochłaniają również wodę, która, gdy paruje, ochładza powietrze w tej części miasta. Tworzenie miejskich stref zieleni towarzyszy miastom na całym świecie od tysięcy lat. Legendarne wiszące ogrody Semiramidy w Babilonie (ok. VI w. p.n.e., Mezopotamia) miały dawać cień, parowanie i chłód w gorącym klimacie. Podobne zastosowanie do tej pory spełniają np. wewnętrzne dziedzińce z roślinnością i wodą, czyli tzw. riady w Maroku. Miejska zieleń to jednak nie tylko specjalne zielone enklawy, lecz także mniejsza infrastruktura wkomponowana w urbanistyczną przestrzeń. Roślinność nie musi być planowana strefowo, może przenikać się z miejską tkanką, pomagając w ten sposób w ochładzaniu temperatury powietrza. Rozwiązaniami takimi są np. hiszpańskie emparrados (dosłownie: winne zadaszenie), które chłodzą ulice andaluzyjskiego miasteczka Jerez de la Frontera. Winorośl tworzy na tamtejszych uliczkach gęsty, zielony dach, który zatrzymuje promienie słoneczne i daje cień. Dzięki temu temperatura powietrza przy chodniku spada średnio o 6–8 °C. Tradycja w nowoczesnej odsłonie W dawnych perskich miastach stosowano system podziemnych kanałów wodnych, które prowadziły chłodną wodę ze źródeł w górach do miast na pustyni. Woda płynęła głęboko pod ziemią, nie nagrzewając się, a następnie była wypuszczana w studniach czy basenach, tworząc chłodniejszy mikroklimat. Współcześni hiszpańscy urbaniści czerpią z tych rozwiązań tworząc nowe rozwiązania chłodzące. Tak powstał chociażby projekt Qanat 2.0, który – póki co – pilotażowo jest stosowany w opuszczonym sewilskim amfiteatrze. W nowym systemie chłodne powietrze z kanału wodnego (transportującego chłodną wodę około 20 m pod ziemią) jest wypychane na powierzchnię przez pionowe szyby wentylacyjne – to naturalne chłodzenie bez klimatyzacji. Nocą schładzanie odbywa się poprzez rozprowadzanie wody po dachach paneli słonecznych. Wszystkie te środki umożliwiły obniżenie temperatury powietrza o 6–8 stopni Celsjusza. Architektura inspirowana przeszłością Innym architektonicznym rozwiązaniem stosowanym od lat są mashrabiya, czyli ażurowe drewniane osłony na oknach, które dawały cień, a jednocześnie przepuszczały powietrze. Współcześnie wiele arabskich budowli czerpie z tamtych rozwiązań, używając drewna jako materiału chłodzącego wielopiętrowe wieżowce. Architekci inspirują się również irańskimi badgirami, czyli wieżami wiatrowymi stosowanymi do naturalnej wentylacji i chłodzenia budynków. Źródło: Guardian Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Tajemnicze pomieszczenia i ukryte korytarze – zeszliśmy do podziemnej Warszawy
Jedyna podziemna kolej miejska w całej Polsce, kanalizacja z historią i ponad 4300 km rur, którymi płynie woda do kranów w dwumilionowym mieście. Bez tego, co pod ziemią, życie stolicy byłoby niemożliwe.
„Podziemna Warszawa” to nowy cykl redakcyjny National Geographic, w którym będziemy eksplorować wszystko to, co znajduje się pod ziemią stolicy Polski. Podobne serie artykułów powstały już m.in. w Portugalii i w Wielkiej Brytanii, w których tamtejsi dziennikarze National Geographic penetrowali podziemia odpowiednio Lizbony i Londynu. Cykl „Podziemna Warszawa” ukazuje się pod patronatem Prezydenta miasta stołecznego Warszawy. Spis treści: Co dzieje się między peronem a „trzecią szyną”? Magazyn energii i rytm życia pod ziemią – co zaskakuje najbardziej? Jak metro może ogrzewać mieszkania? Nowatorski projekt już w testach Co dzieje się w metrze, kiedy śpisz? Zajrzyj do podziemnych płuc miasta Dlaczego kanalizacja wywołała bunt w Warszawie? Historia, która zaskakuje Co dziś kryje warszawska kanalizacja i co mają z tym wspólnego Borewicz i Wajda? W sieci można znaleźć film niemieckiego tiktokera, który zachwyca się, jak wygląda metro w stolicy Polski: że jest czysto, że nowocześnie. Że to jedna z atrakcji Warszawy. Banał. Gdyby mógł zobaczyć to, co my widzieliśmy! Magazyn energii pobierający moc z hamujących pociągów, gigantyczne wentylatory i system, który wyłapuje… kanciastość kół. Zeszliśmy do podziemi, aby zobaczyć, jak wygląda metro od kuchni. – Funkcjonuje jak podziemne miasto – mówi Anna Bartoń, rzeczniczka prasowa Warszawskiego Metra. Obejrzyj galerię zdjęć National Geographic Polska z podziemi Metra Warszawskiego. View Gallery on the source website Co dzieje się między peronem a „trzecią szyną”? Spotykamy się na stacji Stadion Narodowy. Za niepozornymi drzwiami otwiera się świat, bez którego każdego dnia 800 tys. osób nie mogłoby dojechać do pracy, szkoły, na zakupy, na randkę. Na tajemniczych piętrach, między powierzchnią miasta a torami metra, trwa symbioza ludzi i maszyn, bez której koła podziemnej kolejki nie zrobiłyby centymetra. Symbioza wymaga kodu. Nie ma więc Politechniki, Służewa czy Wierzbna. Tutaj Stadion Narodowy to C-14, Centrum – A-13, a D-14 to tunel znajdujący się pod Wisłą. C-14 jest stacją szczególną. Znajduje się tu bowiem podstacja trakcyjno-energetyczna (jedna z pięciu na centralnym odcinku drugiej linii metra). Podstacja przekształca napięcie przemienne (15 tys. woltów) z sieci miejskiej w napięcie zasilające tzw. „trzecią szynę” – szynę, bez której pociąg nie mógłby jechać. To ona dostarcza prąd, który napędza pojazd. Przez całą dobę, 7 dni w tygodniu takie podstacje trakcyjno-energetyczne zasilają potężną dawką energii stacje metra i tunele pomiędzy nimi. Zbigniew Zawadzki i Tomasz Rzeszotek pokazują nam jedno z urządzeń. To rozdzielnica prądu stałego. Służy do kontroli przepływu prądu stałego na podstacji. Dzięki niej możemy zasilić „trzecią szynę”. W razie awarii – informacja dociera do Centralnej Dyspozytorni na Stacji Techniczno-Postojowej Kabaty, która jest centrum technicznym całego Warszawskiego Metra. Magazyn energii i rytm życia pod ziemią – co zaskakuje najbardziej? Wspólnie z pracownikami podstacji przechodzimy przez kolejne pomieszczenia. Nasi gospodarze ukradkiem się śmieją, widząc na nasze miny. Gąszcz elektroniki jest dla człowieka „z powierzchni” kompletnie niezrozumiały. A to jeszcze nie wszystko. – To jedyne takie urządzenie w Warszawie. Pobiera moc z hamujących pociągów, magazynuje ją w specjalnych superkondensatorach i oddaje do przyspieszających, ruszających pociągów – tłumaczy pan Zbigniew, pokazując kolejne urządzenie – Zasobnik Energii. W ten sposób pobierane jest mniej energii z miejskiej sieci zewnętrznej, a „podziemne miasto” staje się w pewnym stopniu samowystarczalne. Ulokowanie tego elementu akurat na stacji Stadion Narodowy nie jest przypadkowe. To tutaj mamy do czynienia z największą różnicą poziomów pomiędzy stacjami (ok. 20 metrów), co z jednej strony sprzyja rozpędzaniu się pociągów z górki, a z drugiej – wymaga więcej energii do wjazdu pod górę. Wszystko pięknie, ale – przychodzi nam na myśl – przebój „Tyle słońca w całym mieście” brzmi kilka metrów pod ziemią raczej prześmiewczo. – Owszem, nie ma tu okien, ale mamy za to specjalny rytm pracy, dzięki któremu po wyjściu z podziemi mamy sporo czasu na „naładowanie się słońcem” – mówi jeden z pracowników. – Jeśli jest potrzeba, możemy wyjść się dotlenić. Zaletą pracy pod ziemią jest to, że nie obchodzi nas pogoda. Tutaj w zimę jest ciepło – temperatura nigdy nie schodzi poniżej zera, a w lecie w miarę chłodno – przekonuje drugi i dodaje: – Najbardziej narażeni na zmiany intensywności światła są maszyniści. Ich wzrok poddany jest częstym zmianom jasności, gdy wjeżdżają z ciemnego tunelu na jasną stację, a to nie jest korzystne dla oczu. Jak metro może ogrzewać mieszkania? Nowatorski projekt już w testach Żegnamy krwiobieg i przechodzimy do mózgu. Dyżurni stacji Stadion Narodowy obserwują obraz z kamer monitoringu, mają łączność z maszynistami, pracownikami technicznymi oraz pasażerami metra, wydając komunikaty przez megafon. Każdy przystanek wyposażony jest w ok. 100 kamer, które śledzą peron centymetr po centymetrze. W razie wypadku lub nietypowej sytuacji dyżurni kierują informacje do Centralnej Dyspozytorni Metra (Kabaty), która podejmuje strategiczną decyzję, np. o tymczasowym zamknięciu stacji. Metro wozi pasażerów, a inżynierowie pracują, aby przydało się jeszcze w mniej oczywisty sposób. Anna Bartoń wspomina o technologii testowanej na stacji Bemowo. To projekt, dzięki któremu będzie można odzyskać ciepło generowane w tunelach i na stacjach metra, m.in. przez tarcie kół czy pracę silników pociągów. Ma być ono kierowane do miejskiej sieci ciepłowniczej i użyte do ogrzewania pobliskich budynków. Szacuje się, że ze stacji Bemowo można odzyskać 3,5 megawata ciepła. To wystarczyłoby do ogrzania nawet 1400 mieszkań. Co dzieje się w metrze, kiedy śpisz? Zajrzyj do podziemnych płuc miasta Ani układ krwionośny, ani mózg nie poradzą sobie bez płuc. Oto podziemna wentylatornia. Piotr Floriańczyk, który w metrze pracuje od 25 lat, tłumaczy nam proces pompowania powietrza do podziemnej stacji. Znajdujemy się w pomieszczeniu technicznym, w którym monitoruje się działanie wentylatorów. Tylko na stacji Stadion Narodowy działają aż cztery, a każdy może przetłaczać nawet 250 tys. m³ powietrza na godzinę. W razie konieczności – proces całkowitego oddymiania stacji trwa jedynie kilka minut. Tunele wietrzy się zawsze, kiedy temperatura pod ziemią przekroczy 26°C. Interesującym elementem jest również coś, co gospodarz nazywa kliksonem. Jest to jeden z wielu przekaźników, odpowiedzialnych za sterowanie wentylatorami tak, aby w razie pożaru ograniczyć rozprzestrzenianie się ognia. Włączanie wentylatorów możliwe jest w trybie automatycznym za pośrednictwem czujników zamontowanych na peronie lub ręcznie. Ogromne wentylatory wyglądają jak zadokowane statki kosmiczne. Są pokryte nie tylko izolacją termiczną, ale i akustyczną. Dowiadujemy się, że izolowanie dźwięków wydawanych przez metro jest szczególnie istotne. – Na stacji Plac Wilsona trzeba było wprowadzić specjalne mocowania szyn, które tłumią drgania i niwelują dźwięki przeszkadzające mieszkańcom, czyli wibroizolację – mówi Floriańczyk. – Mamy też systemy wyłapujące hałas wynikający z kanciastości kół pociągów. Składy, których koła straciły swój okrągły kształt, trafiają na Kabaty, gdzie na nowo się je toczy i reprofiluje – dodaje Bartoń. Dla pasażerów – nocą metro „śpi”. Jednak to najbardziej produktywny czas dla jego funkcjonowania. – Kursowanie kończymy o godzinie 1.00, a o 4.00 rusza pierwszy skład testowy, badający czy na trasie wszystko się zgadza. Mamy trzy godziny. To czas na prace sprawdzające sprzęt, sprzątanie czy renowacje. To wszystko nie jest takie proste. Przykładowo w jedną noc jesteśmy w stanie odmalować ok. 5 m² sufitu. A stacja ma kilka tysięcy metrów powierzchni – zaznacza Anna Bartoń, podkreślając rolę „niewidocznych” pracowników metra. Dlaczego kanalizacja wywołała bunt w Warszawie? Historia, która zaskakuje Gdyby prześwietlić podziemie Warszawy, to cała infrastruktura utworzyłaby niezwykłą tkankę tuneli, kabli, rur i kanałów. Bo mówiąc o tym, co pod ziemią, nie sposób nie wspomnieć o warszawskiej kanalizacji. Kiedy pod koniec XIX wieku ówczesny prezydent miasta Sokrates Starynkiewicz decydował o budowie kanalizacji, zapewne nie spodziewał się, że będzie ona oskarżana o spadek wartości kamienic, stanie się celem ideologicznych ataków, a nawet ważnym elementem walki o stolicę. I to wszystko w niecałe 70 lat. Choć dziś trudno w to uwierzyć, przeciwko kanalizacji protestowali właściciele kamienic i sami mieszkańcy. Bali się, że spadną ceny kamienic, a wprowadzenie toalet i ubikacji do wnętrza budynków spowoduje spadek komfortu mieszkania. Potem obudzili się ideolodzy i zaczęli wieszczyć, że kanalizacja jest spiskiem, który ma na celu wykończenie rolników. Może dlatego, że Sokrates Starynkiewicz był Rosjaninem? Powstała nawet na ten temat broszura niejakiego „Rolnika Nadwiślańskiego” F.R. o o tyle dziś zabawnym, co i budzącym grozę tytule: „Kanalizacja miasta Warszawy jako narzędzie judaizmu i szarlatanerii w celu zniszczenia rolnictwa polskiego oraz wytępienia ludności słowiańskiej nad Wisłą”. Co dziś kryje warszawska kanalizacja i co mają z tym wspólnego Borewicz i Wajda? Pierwsze plany kanalizacji powstały w okolicach 1880 roku i to z nich korzystali w 1944 roku warszawscy powstańcy. Podziemna sieć była wykorzystywana jako drogi transportu i ewakuacji. Wielu powstańców zginęło w nich, ale wielu uratowały życie. Od ponad 80 lat kojarzą się najbardziej z tamtym heroicznym czasem. Taki obraz potęguje popkultura. I to już od 1957 roku, kiedy Andrzej Wajda zrealizował jeden z najsłynniejszych filmów poświęconych powstaniu, czyli „Kanał”. Ale Wajda nie był pierwszy. Aleksander Ford pokazał warszawskie kanały w filmie „Ulica Graniczna” z 1948 roku. Zaznaczył rolę, jaką odegrały w 1943 roku podczas powstania w getcie warszawskim, ale też przed nim, kiedy były drogą przemytu na teren dzielnicy żydowskiej. Późniejsze przykłady można długo wymieniać i niekoniecznie mają one związek z wojenną historią. Np. w jednym z odcinków popularnego w czasie PRL-u serialu kryminalnego „07 zgłoś się”, w kanałach przestępcę ściga porucznik Sławomir Borewicz. Warszawska kanalizacja w swoich początkach miała obsłużyć pół miliona mieszkańców, co jak na tamte czasy było liczbą na wyrost. Dziś ma ponad 4300 kilometrów, a planowana rozbudowa ma ją powiększyć o kolejne. W warszawskim systemie wodociągowo-kanalizacyjnym jest też coś, co działa od zawsze. To Warszawskie Filtry Lindleya – jedyny na świecie wciąż działający obiekt tego typu, wykorzystujący powolne filtry piaskowe. Zostały uruchomione w 1886 roku i są uznane za pomnik historii. Można powiedzieć, że wodociągi i kanalizacja to coś, co w namacalny sposób łączy sprawy podziemne z naziemnymi. Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w Warszawie wyliczyło, że każdego dnia mieszkańcy stolicy spuszczają do kanalizacji nawet 30 ton śmieci, które nie powinny tam nigdy trafić. To podpaski, patyczki higieniczne, ale też gruz czy resztki jedzenia, które tworzą zatory w kanalizacji. Jednocześnie każdego dnia do kranów płynie 350 mln litrów uzdatnionej wody. Wystarczyłoby jej, aby napełnić 100 basenów olimpijskich. I tak dzień i noc. Nieprzerwanie podziemne miasto tętni życiem. Źródło: National Geographic Polska Nasi eksperci Katarzyna Świerczyńska Reporterka zakochana w swojej pracy. Po godzinach prowadzi podróżniczego bloga „Podróże z psem” i jest współautorką projektu „Nad portem noc” pokazującego nocne życie Szczecina. Najczęściej podróżuje blisko, najlepiej na własnych nogach lub rowerem. Uwielbia Puszczę Bukową, nadodrzańskie szlaki i Bałtyk o każdej porze roku. Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Trawniki w miastach – kosić czy nie? Biolodzy to sprawdzili
Wydawałoby się, że rzadsze koszenie trawników to korzyść dla wszystkich – bujne zarośla nie tylko regulują temperaturę w miastach, ale dbają o cały ekosystem. Biolodzy uważają jednak, że w tym przypadku ważny jest kompromis pomiędzy ekologią a wygodą i bezpieczeństwem mieszkańców. Kosić czy nie kosić?
Wielu mieszkańców miast buntuje się przeciwko regularnemu koszeniu trawników. Niektórym przeszkadza hałas, a inni wskazują na korzyści, które przynoszą środowisku miejskiemu bujne zarośla. Biolodzy przeanalizowali, jaki system koszenia jest najkorzystniejszy zarówno dla mieszkańców, jak i dla ekosystemu. Kosić czy nie kosić, oto jest pytanie – Koszenie trawników to temat budzący emocje – mówi dr Małgorzata Stanek z Instytutu Botaniki PAN w Krakowie. – Natychmiast pojawiają się głosy zwolenników i przeciwników. Jedni podkreślają kwestie estetyczne, inni ekologiczne. Z naukowego punktu widzenia im rzadziej się kosi, tym korzystniej dla ekosystemu, m.in. dla bioróżnorodności roślin i organizmów glebowych. Jednak w warunkach miejskich, gdzie istotne są również bezpieczeństwo i komfort mieszkańców, sytuacja nie jest jednoznaczna. Dr Stanek kieruje projektem „ToBeLawn”, który zajmuje się zbadaniem wpływu koszenia na ekosystem przydrożnych ekologicznych trawników. Badanie stanu trawników Naukowcy wyznaczyli kilkanaście stanowisk badawczych w Krakowie i Katowicach, a następnie zbierali z nich dane przez dwa okresy wegetacyjne. Przeanalizowali 3 modele koszenia: intensywny (6 razy w sezonie), umiarkowany (3 razy w sezonie) i biocenotyczny (raz, na koniec sezonu). Zbadano między innymi skład gatunkowy roślinności, ilość biomasy, wilgotność czy poziom zanieczyszczeń. Ważna była też aktywność mikrobiologiczna, tempo dekompozycji czy strukturę zespół bakterii i grzybów glebowych. Co przynosi brak koszenia trawników? Badania udowodniły, że dla samej gleby i zdolności pochłaniania zanieczyszczeń z powietrza najlepsze jest koszenie tylko raz w roku: na koniec sezonu. – Ograniczenie częstości koszenia sprzyja rozwojowi roślinności: zwiększa jej biomasę, a także różnorodność gatunkową oraz liczbę roślin, które zakwitną – donosi Małgorzata Stanek. Dodatkowo ograniczenie koszenia zwiększa dostępność zróżnicowanych źródeł pokarmu dla owadów zapylających. Więcej roślin to także naturalny stabilizator temperatury i wilgotności przy powierzchni gleby, który zmniejsza jej wysychanie w trakcie suszy. Bujna roślinność przeszkodą dla kierowców Stanek podkreśla jednak, że w przypadku zarządzania przestrzenią miejską należy wziąć pod uwagę także inne ważne aspekty – pójść na kompromis pomiędzy ekologią a potrzebą komfortu i bezpieczeństwa jej mieszkańców. Liczy się więc nie tylko ekologia – która jest oczywiście bardzo ważna – ale w grę wchodzą także czynniki społeczne, estetyczne, rekreacyjne czy związane z bezpieczeństwem. – Przy drogach, w parkach czy na osiedlach koszenie dwa-trzy razy w sezonie bywa konieczne – mówi Stanek. Zbyt bujna roślinność może między innymi zmniejszyć widoczność dla kierowców i zwiększać ryzyko wypadków. „ToBeLawn” to projekt, którego celem jest opracowanie praktycznych wytycznych dotyczących koszenia miejskich trawników. Uczestniczą w nim między innymi naukowcy z Instytutu Botaniki PAN, UJ czy UŚ i współpracują z służbami z Krakowa oraz Katowic. Źródło: Nauka w Polsce Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Nie tylko koty. To zwierzę pomaga Brukseli walczyć z plagą szczurów
Bruksela walczy z plagą szczurów i testuje niecodzienne rozwiązania. Zamiast kotów czy trutek, władze wykorzystują tresowane fretki.
Władze Brukseli testują użycie fretek w walce ze szczurami, które są w mieście problemem od dawna. Rada miasta powołała specjalną grupę do spraw zwalczania tych gryzoni. Tresowane fretki w walce ze szczurami Według wstępnego planu profesjonalni łapacze szczurów mieliby używać tresowanych fretek do wyszukiwania gryzoni i przepędzania ich w stronę pułapek. – Ponieważ fretki są naturalnymi wrogami szczurów, potrafią je wywąchać i wypłoszyć z kryjówek – powiedział rzecznik Anasa Ben Adelmoumena, radnego odpowiedzialnego za utrzymanie czystości w mieście. Rzecznik dodał, że fretki bywały już „zatrudniane” w Brukseli, ale teraz rada proponuje rozszerzenie tej metody na całe miasto. Decyzja w sprawie ich użycia spodziewana jest w najbliższych miesiącach. Jedna z dzielnic Brukseli, Etterbeek, stosuje fretki od pewnego czasu i odnotowuje pozytywne rezultaty. Szczury, których nie uda się zagonić do pułapek, zazwyczaj są odstraszane samym zapachem fretek, zapamiętują go i nie wracają na teren działalności drapieżników nawet przez kilka miesięcy. Według „Brussels Times”, populacja szczura wędrownego w Brukseli niemal się podwoiła w ciągu ostatnich 10 lat. Uważa się, że przyczyną są łagodne zimy i popularność kompostowników, które dostarczają gryzoniom dodatkowego pożywienia. Szczury w miastach to coraz poważniejszy problem, nie tylko w Belgii. Od stycznia grupa ds. zwalczania szczurów przeprowadziła już ponad 600 „interwencji” w domach mieszkańców. Wezwała również, aby natychmiast kontaktować się z radą miasta przy pierwszych oznakach inwazji szczurów. Budżet grupy został zwiększony o 20% – do 65 tys. euro, zainwestowano także w inteligentne pułapki. Fretki wykorzystywano już tysiące lat temu Fretka należy do rodziny łasicowatych i jest udomowioną formą tchórza zwyczajnego lub tchórza stepowego. Jak wszystkie łasicowate, jest niezwykle zwinnym, szybkim i skutecznym drapieżnikiem. To między innymi te zdolności sprawiły, że zwierzęta te udomowiono. Stało się to prawdopodobnie około 2,5–3 tysięcy lat temu, choć dokładne miejsce i czas tego procesu nie są znane. Fretki na pewno były hodowane już w starożytnym Egipcie, Rzymie oraz Grecji. Służyły do polowania na króliki i gryzonie (myszy i szczury), na przykład w spichlerzach czy na statkach. W XX wieku ich rola w łowiectwie zmalała, stały się za to zwierzętami domowymi. Są bardzo aktywne, ciekawskie i inteligentne. Ich drapieżna natura przejawia się w instynktownym gryzieniu, chowaniu przedmiotów i penetrowaniu zakamarków. Źródło: BBC Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Poznaj najbezpieczniejsze kierunki w Europie. W rankingu znalazły się też polskie miasta
Gdzie w Europie można czuć się naprawdę bezpiecznie podczas podróży? Nowy ranking pokazuje miasta, w których niski poziom przestępczości i przyjazna atmosfera sprawiają, że turyści mogą skupić się wyłącznie na odkrywaniu lokalnych atrakcji.
Spis treści: Poziom bezpieczeństwa w Europie Najbezpieczniejsze miasto w Europie Ranking najbezpieczniejszych europejskich destynacji Choć przy wyborze miejsca na wakacje zwykle kierujemy się atrakcjami, pogodą i budżetem, równie istotnym kryterium pozostaje bezpieczeństwo. Świadomość, że spędzamy czas w stosunkowo bezpiecznym mieście, sprzyja pełnemu relaksowi i czerpaniu radości z podróży. Z tego względu jedno z biur podróży przygotowało zestawienie najbezpieczniejszych destynacji turystycznych. Poziom bezpieczeństwa w Europie W mediach opublikowano właśnie ranking najbezpieczniejszych miast w Europie, przygotowany przez biuro podróży Riviera Travel. Zestawienie powstało na podstawie analizy wzrostu wskaźnika przestępczości w ciągu ostatnich pięciu lat oraz jego obecnego poziomu, co pozwoliło wyłonić łączny wynik bezpieczeństwa. Im niższy wskaźnik, tym bezpieczniejsze miasto. – Te wyniki potwierdzają, że Europa oferuje nie tylko bogactwo kultury i pięknych krajobrazów, lecz także wysoki poziom bezpieczeństwa. Od średniowiecznego uroku Dubrownika, przez imponującą panoramę Pragi, pełną wież i iglic – najbezpieczniejsze europejskie destynacje pozwalają podróżować z pełnym spokojem ducha. Mimo to warto zachować ostrożność i czujność podczas odwiedzania nowych miejsc – podkreśliła Joanne Lynn, dyrektor ds. produktów europejskich w Riviera Travel, w rozmowie z „Euronews”. Najbezpieczniejsze miasto w Europie Dubrownik, jedno z najchętniej odwiedzanych miast Chorwacji, według rankingu Riviera Travel został uznany za najbezpieczniejsze w Europie, z ogólnym wskaźnikiem bezpieczeństwa na poziomie 44,1. „Perła Adriatyku”, wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, słynie z doskonale zachowanego, ufortyfikowanego Starego Miasta i unikalnej średniowiecznej architektury. Choć Dubrownik cieszy się reputacją popularnego imprezowego miejsca, poziom przestępczości pozostaje tu bardzo niski, a liczba incydentów odnotowanych w ciągu ostatnich pięciu lat jest niewielka. Nocne zwiedzanie, nawet w pojedynkę, jest tu bezpieczne – miasto sprzyja spacerom, a ulice Starego Miasta są wyjątkowo dobrze oświetlone. Jak podkreśliło Lonely Planet, Dubrownik wyróżnia silne poczucie wspólnoty i przyjazna atmosfera, która zapewnia bezpieczeństwo zarówno turystom, jak i mieszkańcom. Przestępstwa z użyciem przemocy zdarzają się rzadko, choć sporadycznie mogą wystąpić kradzieże kieszonkowe, drobne oszustwa turystyczne czy zawyżone ceny w taksówkach. A jak przestawiają się pozostałe pozycje w rankingu? Ranking najbezpieczniejszych europejskich destynacji Tallinn, z wynikiem bezpieczeństwa 55,8, zajął drugie miejsce w rankingu i jest jedną z najbezpieczniejszych stolic Europy Północnej. Jego Stare Miasto, wpisane na Listę UNESCO, uchodzi za doskonale zachowany przykład średniowiecznego miasta handlowego. Wiele osób pracujących w turystyce i usługach biegle mówi po angielsku, co ułatwia podróżnym uzyskanie pomocy. Popularne aplikacje do zamawiania przejazdów, jak Bolt, oferują opcję „Kobiety dla kobiet”, a nowoczesne usługi publiczne i system e-administracji zapewniają wysoki poziom bezpieczeństwa i łatwy dostęp do informacji. Trzecie miejsce w rankingu zajęła Warszawa, z wynikiem bezpieczeństwa 60,2. Choć w ostatnich pięciu latach odnotowano umiarkowany wzrost przestępczości, obecnie jej poziom i tak jest bardzo niski. Odbudowane po wojnie zabytkowe dzielnice oraz nowoczesna architektura przyciągają wielu turystów. Liczne patrole policji i dobrze oświetlone ulice sprawiają, że podróżni czują się bezpiecznie także nocą. Według Statista, poprawa sytuacji gospodarczej i spadek bezrobocia w Polsce dodatkowo przyczyniły się do ograniczenia przestępczości. Na czwartej pozycji na liście uplasowała się Praga z wynikiem bezpieczeństwa 60,9. Choć w ostatnich pięciu latach odnotowano tam umiarkowany wzrost przestępczości, obecny jej poziom jest bardzo niski. „Miasto stu wież” łączy wyjątkowe widoki z poczuciem bezpieczeństwa. Jak podał portal Prague Views, policja skutecznie zwalcza kradzieże kieszonkowe i inne wykroczenia, a dobry system monitoringu wspiera utrzymanie porządku. Stabilna sytuacja społeczna i czujność mieszkańców oraz turystów dodatkowo sprzyjają bezpieczeństwu. Na piątym miejscu znalazło się kolejne polskie miasto. Kraków zyskał ogólny wynik bezpieczeństwa wynoszący 64,3. Zaznaczono, że poziom przestępczości w stolicy Małopolski jest niski, choć w ostatnich pięciu latach odnotowano w niej umiarkowany wzrost. Visit Krakow dodał, że duża obecność policji w rejonach turystycznych zwiększa poczucie bezpieczeństwa i odstrasza potencjalnych sprawców. Podobnie jak Dubrownik, Kraków słynie z przyjaznego nastawienia do turystów, a Stare Miasto i inne popularne miejsca są dobrze oświetlone i tętnią życiem. Władze mają duże doświadczenie w rozwiązywaniu problemów typowych dla ruchu turystycznego, a transport publiczny pozostaje bezpieczny nawet nocą. Z kolei jako szósty został wymieniony Amsterdam. Choć w ostatnich pięciu latach w stolicy Holandii odnotowano umiarkowany wzrost przestępczości, obecnie jej poziom jest niski. Ultimate Party Experiences poinformował, że wysoki poziom zaufania do policji sprawia, że mieszkańcy i turyści chętniej zgłaszają incydenty, co pomaga ograniczać liczbę przestępstw. Liberalne podejście miasta do kwestii takich jak prostytucja czy marihuana zmniejsza ryzyko związanych z nimi wykroczeń, natomiast swobodna atmosfera, tolerancja oraz silne poczucie wspólnoty dodatkowo wpływają na bezpieczeństwo. Źródła: Euronews, Riviera Travel Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Tu nie zaznasz spokoju. Ranking najbardziej stresujących miast na świecie
Zatłoczone ulice, nieustanny zgiełk i brak przestrzeni – dla jednych to męcząca codzienność, dla innych esencja wielkiego miasta. Najnowszy ranking pokazuje, które miejsca mogą okazać się podróżniczym wyzwaniem, a gdzie można wreszcie odetchnąć pełną piersią.
Spis treści: Najbardziej stresujące miasta w 2025 roku Miasta, w których można odpocząć i się zrelaksować Wakacje czy krótkie city breaki zazwyczaj kojarzą się z odpoczynkiem i chwilą wytchnienia. Najnowsze badanie pokazuje jednak, że nie każde miejsce sprzyja relaksowi. Eksperci przeanalizowali natężenie ruchu turystycznego, warunki klimatyczne, poziom przestępczości oraz opinie podróżnych, aby wskazać miasta, w których w 2025 roku osiągnięcie spokoju może okazać się wyjątkowo trudne. Ich wnioski mogą zaskoczyć. Najbardziej stresujące miasta w 2025 roku Na pierwszym miejscu wśród najbardziej stresujących miast na świecie znalazł się Paryż. Choć powszechnie uchodzi za „miasto miłości”, w rzeczywistości jego zatłoczone ulice potrafią przytłoczyć. Każdego roku odwiedza go ponad 47,5 mln turystów stłoczonych na zaledwie 105 km², co – jak podkreślili autorzy zestawienia – „sprawia, że gęstość ruchu turystycznego jest dziesięciokrotnie większa niż w Nowym Jorku”. Do tego dochodzą długie kolejki do atrakcji, wzmożony ruch uliczny i wszechobecny pośpiech. Zaraz za francuską metropolią znalazło się Hanoi. Stolica Wietnamu jest pełna życia, ale jej wilgotny klimat bywa dla turystów wyczerpujący. Eksperci określili ją jako „najbardziej nieprzyjemną pod względem warunków atmosferycznych” – wysoka wilgotność powietrza w połączeniu z zatłoczonymi ulicami sprawia, że zwiedzanie staje się fizycznym wyzwaniem, a warunki panujące w mieście utrudniają spokojny wypoczynek. Na trzecim miejscu uplasował się Szanghaj. Co roku przyjeżdża tu około 300 milionów turystów, a w przeliczeniu na kilometr kwadratowy daje to ponad 47 tysięcy osób. Takie natężenie ruchu generuje hałas, presję czasu i wrażenie nieustannego pośpiechu, przez co – jak wynika z recenzji podróżnych – słowo „stres” pojawia się w opisach miasta wyjątkowo często. Czwartą pozycję zajęło Buenos Aires. Choć stolica Argentyny zachwyca kulturą i niepowtarzalną atmosferą, zmaga się z wysokim poziomem przestępczości oraz przeludnieniem. „Piękna, lecz tętniąca życiem” – podsumowali autorzy raportu, dodając, że intensywność miasta potrafi być dla niektórych zbyt duża. Pierwszą piątkę zamknął Stambuł. Orientalne bazary, historyczne zabytki i unikalny klimat miasta są niewątpliwym magnesem, jednak hałas, korki i letnie upały skutecznie wystawiają cierpliwość turystów na próbę, wymagając od nich nie tylko dobrego planowania, lecz także odporności na stres. Miasta, w których można odpocząć i się zrelaksować Zupełnie inaczej prezentuje się druga strona zestawienia. Miano najbardziej relaksującego miasta na Ziemi zyskał Dubaj, który – mimo swojego luksusu i nowoczesności – zaskakuje spokojem. Każdego roku odwiedza go 17,1 mln turystów, jednak dzięki rozległej przestrzeni i doskonałej organizacji ruchu nie tworzą się tam tłumy. Dodatkowo, niezwykle niski wskaźnik przestępczości sprawia, że miasto uchodzi za jedno z najbezpieczniejszych na świecie. Drugą pozycję zajęło Monachium, które dowodzi, że także europejskie metropolie mogą być przyjazne i spokojne. Łagodny klimat, wysoki poziom bezpieczeństwa oraz równowaga pomiędzy ruchem turystycznym a codziennym rytmem życia sprawiają, że – jak zauważyli autorzy raportu – „to idealne miejsce na powolny spacer z preclami w dłoni”. Na ostatnim miejscu na podium uplasowało się Melbourne. Niska gęstość turystyki, wynosząca jedynie 1265 osób na kilometr kwadratowy, w połączeniu z suchym klimatem i rozległymi terenami zielonymi sprawiają, że australijskie miasto stało się synonimem wakacyjnego relaksu. Czwarta lokata należy z kolei do minimalistycznego, czystego i niezwykle bezpiecznego Oslo. Niewielkie natężenie turystyki przekłada się tu na wyjątkowy spokój, dzięki czemu norweska stolica jest idealnym miejscem na bezstresowy city break. Piąte miejsce zajęły natomiast Helsinki, które wyróżniają się chłodnym klimatem, uporządkowaną przestrzenią i charakterystyczną skandynawską ciszą. To właśnie ten brak zgiełku sprawia, że – jak podkreślają autorzy raportu – „więcej tu szeptów niż hałasu”, a podróżni mogą naprawdę odetchnąć. Źródła: Daily Mail, News Mobile Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.