Upały w mieście: jak pomóc ptakom, jeżom i żabom? Najlepsze sposoby i najczęstsze błędy
Gdy naturalne źródła wody wysychają, miejskie ptaki i inne zwierzęta potrzebują naszego wsparcia. Tłumaczymy, jak zrobić bezpieczne poidło dla ptaków, jak chronić jeże i wiewiórki przed suszą oraz jak rozpoznać, że zwierzę potrzebuje pomocy.
Zabudowana przestrzeń w pełnym słońcu potrafi rozgrzać się do ponad 50 stopni Celsjusza. Dla miejskich zwierząt – a jest ich z roku na rok coraz więcej – fala upałów to walka o przetrwanie. Infrastruktura zatrzymuje ciepło, a naturalne źródła wody wysychają w mgnieniu oka. Wielu z nas chciałoby w tym czasie jakoś pomóc zwierzętom – ale ważne jest, aby robić to mądrze. Źle przygotowane poidło może okazać się śmiertelną pułapką, a pomoc na siłę – ogromnym stresem. Woda dla ptaków: jak dobrze zrobić poidło? Ptaki są najliczniejszymi, ale też najbardziej narażonymi na przegrzanie mieszkańcami miast. W przeciwieństwie do ssaków, nie mają gruczołów potowych. Aby się schłodzić, dyszą przez otwarty dziób, szukają cienia oraz chłodzą się w wodzie. Potrzebują jej oczywiście też do picia oraz pielęgnacji piór. Skuteczne poidło dla ptaków jest bardzo proste do zrobienia, ale diabeł tkwi w szczegółach. Powinno wyglądać następująco: Wybierz płytkie naczynie: może to być np. podstawka pod doniczkę lub duży talerz. Woda powinna mieć głębokość zaledwie kilku centymetrów (2–4 cm). Jeśli naczynie będzie odpowiednio duże, ptaki będą mogły się w nim także wykąpać, co bardzo lubią i dobrze je schładza. Bezpieczna wyspa: na środku poidła umieść np. kamień. Posłuży on ptakom jako miejsce z którego będą mogły bezpiecznie pić i gdzie mogą łatwo wylądować. Lokalizacja: postaw poidło w miejscu zacienionym, bezpiecznym, stabilnym, możliwie cichym, niedostępnym dla innych zwierząt. Powinno stać z dala od gęstych krzewów, w których mógłby czaić się np. kot, ale na tyle blisko drzew, by spłoszony ptak mógł szybko uciec. Higiena to podstawa: w upale bakterie i pasożyty mnożą się błyskawicznie. Wodę należy wymieniać nawet dwa razy dziennie, a naczynie regularnie myć gorącą wodą. Nie tylko ptaki. Jak pomagać miejskim ssakom? W miastach mieszkają nie tylko ptaki – także mnóstwo ssaków. Szczególnie te mniejsze zwierzęta są narażone na przegrzanie. Nie mogą odbyć zbyt dalekich wędrówek w poszukiwaniu wody, a ich małe ciała mają wysoki metabolizm, zmuszający je do dużej ilości ruchu w poszukiwaniu pożywienia. Jak im pomóc i czego nie robić? Jeże i wiewiórki: dla nich poidła powinny stać na ziemi, w zacienionych zakątkach osiedli, ogrodów czy parków. Płaskie miseczki z wodą ukryte pod krzewami mogą uratować życie nawet, jeśli w pobliżu jest zbiornik wodny. Nie każdy strumień, jeziorko czy fontanna nadają się dla małych zwierząt – bywają za głębokie i zbyt niebezpieczne. Nietoperze: podczas upałów strychy czy przestrzenie pod dachami zamieniają się w piekarniki. Odwodnione, przegrzane nietoperze mogą z nich wylatywać i lądować na ziemi lub wlatywać do mieszkań przez otwarte okna. Jeśli znajdziesz nietoperza na ziemi, nie dotykaj go gołymi rękami. Użyj rękawic lub ściereczki, przełóż do kartonika z otworami wentylacyjnymi, podaj wodę na nakrętce od słoika i jak najszybciej przekaż go do lokalnego ośrodka rehabilitacji zwierząt. Płazy i gady: ukryte ofiary suszy Dla zwierząt zmiennocieplnych temperatura otoczenia dyktuje warunki życia. Ekstremalny upał i susza to śmiertelne zagrożenie np. dla żab, traszek, jaszczurek i węży. Płazy (żaby, ropuchy, traszki): ich delikatna, przepuszczalna skóra musi być stale wilgotna. Gdy wysychają zbiorniki wodne, płazy szukają schronienia w najchłodniejszych miejscach. Często wpadają do niezabezpieczonych studzienek, piwnic czy rowów, skąd nie potrafią wyjść. Jeśli coś takiego zobaczysz, w miarę możliwości wyjmij zwierzę i przenieś w pobliże wody. Jeśli masz ogród, stwórz w nim „strefy dzikości” – sterty gałęzi lub drewna, nieskoszoną, wysoką trawę, miskę z wodą wkopaną w ziemię – koniecznie włóż do niej np. gałąź, po której zwierzęta będą mogły wyjść. Gady (jaszczurki, węże): choć lubią wygrzewać się na słońcu, przy temperaturach przekraczających 30°C one również muszą uciekać w cień. Im także przydadzą się płaskie poidła, ukryte w bezpiecznych miejscach. Jak mądrze interweniować i czego nie robić? Zwierzętom można pomóc też pośrednio, po prostu nie stwarzając dodatkowych zagrożeń. Nie każda sytuacja wymaga naszej interwencji – zwierzęta w upał potrzebują przede wszystkim wody, cienia i spokoju. Nie zawsze nieruchome, dyszące zwierzę wymaga pomocy, może po prostu odpoczywać. Zanim pomożesz, zastanów się dwa razy. Pamiętaj: Nigdy nie koś trawnika w upały: wysoka trawa działa jak gąbka – zatrzymuje wilgoć w glebie i obniża temperaturę otoczenia nawet o kilka stopni. Dla małych zwierząt to naturalna tarcza przed słońcem i miejsce schronienia. Zabezpieczaj głębokie naczynia: wiadra z deszczówką, baseny ogrodowe czy głębokie beczki bez przykrycia to pułapki. Zwierzęta, próbując się napić, wpadają do nich i nie mogą się wydostać. Wystarczy włożyć do środka grubą gałąź, która posłuży jako rampa. Reaguj mądrze gdy widzisz zwierzę w potrzebie: widzisz ptaka z otwartym dziobem, który nie ucieka na twój widok, albo jeża leżącego bez ruchu na słońcu? To objawy udaru cieplnego i odwodnienia. Przenieś zwierzę w cień, podaj wodę, ale nie wlewaj jej na siłę. Skontaktuj się z najbliższym Ekopatrolem, Strażą Miejską, lekarzem weterynarii lub ośrodkiem dla dzikich zwierząt. Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Novigrad – spokojne miasto Istrii z klimatem Wenecji i nadmorskimi plażami
Novigrad to niewielkie miasto na zachodnim wybrzeżu półwyspu Istria, położone niedaleko ujścia rzeki Mirny i około 25 kilometrów od granicy ze Słowenią. Miasto wyróżnia się zwartą zabudową i dobrze zachowanym historycznym centrum. Wciąż można zobaczyć fragmenty dawnych murów obronnych, wąskie uliczki i budynki z okresu panowania Wenecji. Dziś jest znane głównie jako spokojny kurort nad Adriatykiem, ale jego historia sięga czasów starożytnych.
Spis treści: Historia Novigradu – od starożytności do współczesności Stare Miasto i najważniejsze zabytki Novigradu Novigrad plaże – gdzie odpoczywać nad Adriatykiem? Kuchnia i atmosfera miasta Czy warto odwiedzić Novigrad? Novigrad znajduje się na niewielkim półwyspie nad Morzem Adriatyckim. Co ciekawe, do XVIII wieku był on oddzielony od lądu i miał charakter wyspy. Dopiero później zasypano przesmyk, łącząc miasto z resztą półwyspu Istria. Położenie odgrywało istotną rolę już w średniowieczu. Dostęp do morza sprawił, że Novigrad rozwijał się jako ważny lokalny port. Dziś nadal można odczuć jego dawny charakter. Nie ma tu monumentalnych zabytków na skalę Dubrownika czy Splitu, ale właśnie dzięki temu miejscowość zachowała bardziej kameralną atmosferę. To jeden z powodów, dla których wielu turystów regularnie wraca tu na wakacje. Historia Novigradu – od starożytności do współczesności Historia miasta jest wyjątkowo długa jak na niewielką miejscowość. W źródłach odnoszących się do starożytności pojawiają się nazwy Neapolis i Civitas Novum, oznaczające „nowe miasto”. Przez stulecia Novigrad znajdował się pod wpływem różnych państw i kultur. Rządzili nim Bizantyjczycy, Frankowie oraz władcy związani z niemieckim obszarem politycznym. Przełomowym momentem był jednak XIII wiek, kiedy miasto znalazło się pod kontrolą Republiki Weneckiej. Jej wpływy są widoczne do dziś zarówno w architekturze, jak i lokalnej kulturze. Pod panowaniem Wenecji Novigrad funkcjonował przez ponad pięćset lat. W tym okresie rozbudowano fortyfikacje i rozwijał się handel morski. Miasto ucierpiało jednak podczas tureckich najazdów pod koniec XVII wieku. Po upadku Republiki Weneckiej Novigrad przechodził kolejno pod władzę Napoleona, monarchii austro-węgierskiej i Królestwa Włoch. Po II wojnie światowej znalazł się w granicach Jugosławii, a od 1991 roku należy do niepodległej Chorwacji. Wielokulturowy charakter Novigradu Ta złożona historia sprawiła, że Novigrad ma wielokulturowy charakter. Do dziś widoczne są tu wpływy chorwackie i włoskie, a język włoski zachował status języka urzędowego obok chorwackiego. Miasto funkcjonuje oficjalnie pod dwiema nazwami: chorwacką Novigrad i włoską Cittanova. Obecność włoskiej społeczności oraz historyczne związki z Wenecją sprawiają, że zachodnia Istria różni się kulturowo od wielu innych regionów Chorwacji. Stare Miasto i najważniejsze zabytki Novigradu Największą atrakcją miasta pozostaje jego historyczne centrum. Spacer po Novigradzie najlepiej rozpocząć właśnie tutaj, ponieważ niewielki obszar Starego Miasta pozwala spokojnie odkrywać kolejne zabytki pieszo. Kościół św. Pelagiusza i św. Maksymiliana Najcenniejszym zabytkiem Novigradu jest kościół św. Maksymiliana i Pelagiusza. Obecna świątynia była przebudowywana w późniejszych epokach, ale jej korzenie sięgają średniowiecza. Szczególnie interesująca jest przedromańska krypta znajdująca się pod prezbiterium. W zakrystii przechowywane są bogato zdobione księgi liturgiczne z XV wieku. Dla miłośników historii sztuki i architektury sakralnej jest to jedno z najważniejszych miejsc na zachodniej Istrii. Mury miejskie, lapidarium i wenecki charakter miasta Dobrze zachowane fragmenty murów obronnych przypominają o dawnych czasach. Do dziś można zobaczyć charakterystyczne wieże i inne elementy dawnych fortyfikacji. W centrum zachowały się także budynki reprezentujące gotyk wenecki. Arkady, kamienne elewacje i niewielkie place tworzą atmosferę typową dla dawnych miast pozostających pod wpływem Wenecji. Ciekawym miejscem jest również miejskie lapidarium mieszczące kolekcję kamiennych zabytków i nagrobków odnalezionych w Novigradzie oraz okolicach. To niewielkie muzeum pozwala lepiej zrozumieć historię regionu od czasów antycznych po średniowiecze. Novigrad plaże – gdzie odpoczywać nad Adriatykiem? Dla wielu turystów najważniejszym powodem przyjazdu do Novigradu są plaże i możliwość spokojnego wypoczynku nad Adriatykiem. Wybrzeże wokół miasta jest zróżnicowane. Dominują plaże kamieniste i żwirowe, typowe dla chorwackiej części Adriatyku, ale dzięki temu woda pozostaje wyjątkowo przejrzysta. Część plaż została wyróżniona za czystość i dobrą infrastrukturę turystyczną. Sporo plaż znajduje się blisko centrum miasta, dzięki czemu można łatwo przemieszczać się między kąpieliskami, restauracjami i mariną bez konieczności korzystania z samochodu. Novigrad jest również dobrym miejscem dla osób uprawiających sporty wodne. Popularnością cieszą się między innymi skutery wodne, nurkowanie i kajakarstwo. Kuchnia i atmosfera miasta Jednym z największych atutów Istrii pozostaje kuchnia, a Novigrad nie jest wyjątkiem. Miasto od lat związane jest z rybołówstwem, dlatego w lokalnych restauracjach dominują świeże ryby i owoce morza. W menu często pojawiają się także charakterystyczne produkty regionu: oliwa z oliwek, trufle z doliny Mirny, istryjskie makarony, lokalne wina. Wieczorami centrum Novigradu zmienia się w spokojną przestrzeń spacerową. Nadmorskie restauracje i niewielkie place tworzą atmosferę bardziej przypominającą włoskie miasteczka niż duże kurorty wakacyjne. Czy warto odwiedzić Novigrad? Novigrad nie należy do najbardziej znanych miast Chorwacji, ale właśnie to stanowi jego przewagę. Łączy historyczny charakter z nowoczesną infrastrukturą turystyczną i spokojniejszą atmosferą niż największe kurorty Adriatyku. Zamiast ogromnych resortów oferuje średniowieczne uliczki, nadmorskie promenady i autentyczny klimat zachodniej Istrii. To dobre miejsce zarówno na krótki pobyt, jak i dłuższe wakacje na Istrii. Miasto sprawdzi się u osób zainteresowanych historią, architekturą i lokalną kulturą, ale również u turystów szukających jedynie wypoczynku nad morzem. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Zapomnij o zatłoczonych kurortach. Oto najciekawsze miejsca w Europie na letnie wakacje
Lato w Europie potrafi zachwycić niemal wszystkim, czego oczekujemy od idealnego urlopu – słoneczną pogodą, malowniczym wybrzeżem, historycznymi miastami i znakomitą kuchnią. Coraz częściej wakacyjne doświadczenia psują jednak tłumy turystów, długie kolejki do atrakcji i przepełnione plaże. Problem overtourismu dotyka dziś wiele najpopularniejszych kierunków na kontynencie. Nie oznacza to jednak, że spokojny wypoczynek w Europie odchodzi do przeszłości. Wciąż można znaleźć miejsca, które oferują równie piękne krajobrazy i wyjątkową atmosferę, ale bez nieustannego ścisku i tłoku.
Rosnąca popularność mniej oczywistych kierunków sprawia, że coraz więcej podróżnych świadomie szuka alternatyw dla najbardziej obleganych wakacyjnych destynacji. Zamiast zatłoczonych kurortów wybierają miejsca, które pozwalają zwolnić tempo, odkrywać lokalną kulturę i cieszyć się naturą bez konieczności przeciskania się przez tłumy. Trend ten widać również w mediach społecznościowych, gdzie ogromną popularność zdobywają tzw. travel dupes, czyli mniej znane odpowiedniki słynnych miejsc. Od portugalskich wybrzeży, po malownicze zakątki Bałkanów – Europa wciąż skrywa wiele regionów pozostających w cieniu największych turystycznych hitów. Które z nich zasługują na szczególną uwagę podczas tegorocznych wakacji? Ukryte perełki Europy na lato. Te miejsca wciąż omijają największe tłumy turystów Podczas gdy latem miliony turystów kierują się do Barcelony, Paryża, Lizbony czy nad Jezioro Genewskie, w Europie nie brakuje miejsc oferujących równie bogate doświadczenia, ale znacznie spokojniejszą atmosferę. Jednym z nich jest hiszpańskie Ourense w Galicji, którego historia sięga czasów rzymskich. Miasto słynie przede wszystkim z naturalnych gorących źródeł, takich jak Termas Outariz czy Chavasqueira, gdzie można odpocząć po zwiedzaniu zabytkowego centrum. Wąskie uliczki prowadzą do monumentalnej katedry, klimatycznych placów i licznych tapas barów, a punkt widokowy Miradoiro de Montealegre pozwala spojrzeć na miasto z zupełnie innej perspektywy. Równie niedoceniana pozostaje portugalska Braga, uznawana za najstarsze miasto kraju. Choć wielu podróżnych wybiera pobliskie Porto, Braga zachwyca średniowiecznym charakterem, imponującą katedrą Sé oraz słynnym sanktuarium Bom Jesus do Monte z monumentalnymi schodami wpisanymi na listę UNESCO. Miłośnicy dobrego jedzenia znajdą tu restauracje serwujące tradycyjne dania północnej Portugalii, przygotowywane według lokalnych receptur. Ciekawą alternatywą dla przepełnionego latem Paryża jest także Bordeaux, które łączy elegancką architekturę, renomowane winnice i bliskość wybrzeża Atlantyku. Historyczne centrum miasta wpisane na listę UNESCO kryje setki zabytków, w tym Grand Théâtre, wieżę Pey-Berland czy bazylikę Saint-Seurin. Dzięki rozległym strefom pieszym zwiedzanie odbywa się tu w znacznie spokojniejszym tempie niż w wielu innych francuskich metropoliach, a okolice Żyrondy zachęcają do odkrywania słynnych zamków i winiarni. Zupełnie inny charakter ma natomiast Jezioro Thun w szwajcarskim Oberlandzie Berneńskim. Często pozostaje w cieniu bardziej znanych jezior Genewskiego i Czterech Kantonów, choć zachwyca alpejskimi krajobrazami, krystalicznie czystą wodą i widokami na najwyższe szczyty regionu. W okolicach można żeglować, pływać kajakiem, spacerować po malowniczych miasteczkach lub odwiedzać zamki, winnice i tradycyjne serowarnie rozsiane nad brzegami jeziora. Tu można doświadczyć europejskiego lata w znacznie spokojniejszej odsłonie, bez konieczności przeciskania się przez tłumy charakterystyczne dla najpopularniejszych wakacyjnych kierunków. Tallin, Rotterdam, Bergen i Mostar. Europejskie miasta poza utartym szlakiem Niektóre z najciekawszych miast w Europie wciąż pozostają poza głównym nurtem turystyki, choć pod względem atrakcji nie ustępują znacznie bardziej rozpoznawalnym destynacjom. Jednym z nich jest Tallin – stolica Estonii, której średniowieczna starówka została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Spacerując po brukowanych uliczkach otoczonych gotyckimi kościołami, wieżami i historycznymi murami obronnymi, można odnieść wrażenie podróży w czasie. Szczególnie malowniczy widok rozciąga się ze wzgórza Toompea, skąd doskonale widać charakterystyczne czerwone dachy starego miasta oraz Zatokę Tallińską. Coraz częściej doceniany jest również Rotterdam, który przez lata pozostawał w cieniu Amsterdamu. Dziś przyciąga nowoczesną architekturą, ambitnymi projektami urbanistycznymi i konsekwentnie realizowaną strategią zrównoważonego rozwoju. Miasto inwestuje w zielone przestrzenie, przyjazne pieszym bulwary i ekologiczne rozwiązania, dzięki czemu staje się jednym z najciekawszych kierunków dla osób zainteresowanych współczesnym designem i miejskim stylem życia. Inny klimat ma natomiast Bergen, określane często mianem bramy do norweskich fiordów. Kolorowe drewniane domy dzielnicy Bryggen, wpisanej na listę UNESCO, tworzą jeden z najbardziej rozpoznawalnych krajobrazów Skandynawii, jednak największym skarbem regionu pozostaje otaczająca go natura. Fiordy, górskie szlaki i spektakularne panoramy przyciągają miłośników aktywnego wypoczynku z całego świata. Na południu Europy uwagę podróżnych coraz częściej przyciąga z kolei Mostar w Bośni i Hercegowinie. Miasto słynie przede wszystkim z zabytkowego Starego Mostu przerzuconego nad turkusowymi wodami Neretwy, ale zachwyca również orientalną atmosferą, kamiennymi uliczkami oraz śladami wielokulturowej historii regionu. W okolicy znajdują się malownicze winnice, góry i wodospady, w tym słynne Kravica, dzięki czemu Mostar może być atrakcyjną alternatywą dla znacznie bardziej zatłoczonych miejsc na chorwackim wybrzeżu Adriatyku. Źródło: Condé Nast Traveler Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Akwizgran – cesarskie miasto Karola Wielkiego i historyczna stolica koronacji
Akwizgran od stuleci odgrywa istotną rolę w historii zachodnich Niemiec. Leży w kraju związkowym Nadrenia Północna-Westfalia, tuż przy granicy z Belgią i Holandią. Początki miasta sięgają czasów rzymskich. Osada funkcjonowała wówczas pod nazwą Aquae Granni i rozwijała się jako uzdrowisko wykorzystujące gorące źródła siarkowe. Wody termalne szybko stały się jednym z największych atutów tego miejsca.
Spis treści: Czy Aachen i Akwizgran to to samo? Stolica Karola Wielkiego i miejsce koronacji królów Najciekawsze zabytki i muzea Akwizgranu Termy i uzdrowiskowy charakter miasta CHIO Aachen – jeden z najważniejszych festiwali jeździeckich świata Akwizgran jako liczący się ośrodek akademicki Pierwsze wzmianki o Akwizgranie pochodzą z drugiej połowy VIII wieku i wiążą się z Pepinem Małym. Władca szczególnie cenił lokalne źródła termalne, jednak prawdziwy rozkwit miasta nastąpił za panowania jego syna, Karola Wielkiego. Czy Aachen i Akwizgran to to samo? Tak, Aachen i Akwizgran to nazwy tego samego miasta. „Aachen” jest nazwą niemiecką, natomiast „Akwizgran” to polski odpowiednik używany od wielu stuleci. W innych językach również funkcjonują własne wersje tej nazwy, między innymi francuskie Aix-la-Chapelle czy niderlandzkie Aken. Źródłem wszystkich tych nazw są rzymskie określenia Aquae Grani lub Aquisgranum odnoszące się do gorących źródeł termalnych oraz celtyckiego bóstwa uzdrowień Granusa. Z biegiem czasu nazwy ewoluowały w różnych językach Europy. Współcześnie w Niemczech oficjalnie używa się nazwy Aachen, jednak w języku polskim nadal powszechnie stosowany jest Akwizgran. Dotyczy to zwłaszcza tekstów historycznych, turystycznych i edukacyjnych związanych z Karolem Wielkim oraz dawnym Świętym Cesarstwem Rzymskim. Stolica Karola Wielkiego i miejsce koronacji królów Karol Wielki uczynił Akwizgran swoją główną siedzibą. Wzniesiony za jego panowania kompleks pałacowy stał się jednym z głównych centrów politycznych średniowiecznej Europy. To właśnie wtedy powstała kaplica pałacowa, która do dziś stanowi najstarszą część miejscowej katedry. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/karol-wielki-to-analfabeta-ale-wlasnie-jemu-europa-zawdziecza-pierwszy-renesans-kim-byl-cesarz-frankow-fot-sascha-schuermann-getty-images-a706383.jpg" width="1024" height="682" alt="Karol Wielki to analfabeta, ale właśnie jemu Europa zawdzięcza pierwszy renesans. Kim był cesarz Franków? (fot. Sascha Schuermann/Getty Images)" title="Karol Wielki to analfabeta, ale właśnie jemu Europa zawdzięcza pierwszy renesans. Kim był cesarz Franków? (fot. Sascha Schuermann/Getty Images)" /> Przez kolejne stulecia Akwizgran pozostawał ważnym miastem Świętego Cesarstwa Rzymskiego. W latach 936–1531 odbyły się tutaj koronacje kilkudziesięciu królów niemieckich, co na trwałe ugruntowało znaczenie miasta w historii Europy. Ważne wydarzenia historyczne związane z Akwizgranem Na przestrzeni wieków w Akwizgranie podpisywano również traktaty i porozumienia polityczne. Miasto wielokrotnie stawało się miejscem spotkań europejskich monarchów i dyplomatów, co podkreślało jego wysoką rangę polityczną jeszcze długo po zakończeniu epoki Karola Wielkiego. Do najważniejszych wydarzeń należą: pokój akwizgrański z 1668 roku kończący wojnę francusko-hiszpańską, pokój akwizgrański z 1748 roku kończący austriacką wojnę sukcesyjną, w ramach którego uznano prawa Marii Teresy do posiadłości Habsburgów, kongres akwizgrański z 1818 roku będący jednym z kongresów Świętego Przymierza, podczas którego zakończono okupację Francji po wojnach napoleońskich. W XIX wieku Akwizgran znalazł się pod panowaniem Prus i rozpoczął okres intensywnego rozwoju przemysłowego oraz komunikacyjnego. Miasto zyskało wtedy znaczenie jako liczący się ośrodek kolejowy i przemysłowy zachodnich Niemiec. Pożary, wojny i zniszczenia miasta Historia Akwizgranu nie była spokojna. Miasto przynajmniej dwukrotnie znalazło się na skraju całkowitego zniszczenia. Pierwszą wielką katastrofą był pożar z 2 maja 1656 roku, który strawił znaczną część zabudowy. Jeszcze większe straty przyniosła II wojna światowa. Podczas bitwy o Akwizgran w październiku 1944 roku zniszczeniu uległo około 65% miasta. Walki miały ogromne znaczenie propagandowe i strategiczne. Niemiecki Aachen był pierwszym dużym miastem III Rzeszy zdobywanym przez aliantów na froncie zachodnim, dlatego wojska niemieckie prowadziły wyjątkowo zaciekłą obronę. Najciekawsze zabytki i muzea Akwizgranu Symbolem miasta pozostaje Katedra w Akwizgranie. Świątynia została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO już w 1978 roku i była jednym z pierwszych obiektów w Europie objętych tym wyróżnieniem. Wnętrze katedry skrywa grobowiec Karola Wielkiego oraz liczne dzieła sztuki sakralnej. Obecny wygląd świątyni jest efektem ponad tysiąca lat rozbudowy dawnej kaplicy pałacowej. Wśród najbardziej charakterystycznych zabytków znajduje się również Ratusz w Akwizgranie. Powstał w XIII wieku częściowo na fundamentach dawnego pałacu Karola Wielkiego. Tuż obok rozciąga się historyczny rynek Marktplatz, który do dziś ożywa w dni targowe (wtorek i czwartek). Podczas zwiedzania miasta warto odwiedzić także: Ludwig Forum für Internationale Kunst – muzeum sztuki nowoczesnej, Internationales Zeitungsmuseum Aachen – muzeum poświęcone historii prasy, Centre Charlemagne – nowoczesne muzeum prezentujące dzieje miasta, Couven-Museum – ekspozycję mieszczańskich wnętrz z XVIII i XIX wieku. Termy i uzdrowiskowy charakter miasta Tradycje uzdrowiskowe są w Akwizgranie obecne do dziś. Turyści mogą korzystać z kompleksu termalnego Carolus Thermen Bad Aachen oferującego baseny, sauny i kąpieliska. Wody termalne występujące w mieście należą do najgorętszych źródeł w Europie Środkowej i były wykorzystywane już w czasach rzymskich. Popularnym miejscem spacerów pozostaje także Elisenbrunnen – klasycystyczny pawilon uzdrowiskowy, który obecnie pełni funkcję przestrzeni wystawowej i kulturalnej. Przez długi czas był on symbolem uzdrowiskowego charakteru miasta i miejscem spotkań kuracjuszy przybywających do Akwizgranu z różnych części Europy. CHIO Aachen – jeden z najważniejszych festiwali jeździeckich świata Ważnym wydarzeniem organizowanym w mieście jest prestiżowy festiwal jeździecki CHIO Aachen. Zawody bywają określane mianem „Wimbledonu sportów konnych”. Regularnie uczestniczą w nich najlepsi zawodnicy i konie reprezentujące czołowe federacje jeździeckie. Co roku festiwal przyciąga tysiące kibiców obserwujących rywalizację w konkurencjach takich jak skoki przez przeszkody, ujeżdżenie, powożenie, woltyżerka czy WKKW. Pierwsze takie wydarzenie odbyło się w Akwizgranie w 1924 roku. Organizatorzy do dziś dbają o wyjątkową oprawę wydarzenia i jego międzynarodowy prestiż. Oprócz samych zawodów organizowane są ceremonie otwarcia, pokazy i wydarzenia towarzyszące, które przyciągają do miasta tysiące turystów. Dla wielu miłośników jeździectwa udział w CHIO Aachen pozostaje kluczowym wydarzeniem całego sezonu sportowego. Akwizgran jako liczący się ośrodek akademicki Współczesny Akwizgran ma wyraźnie studencki charakter. Dziesiątki tysięcy studentów z Niemiec i zagranicy wpływają na dynamiczną atmosferę Akwizgranu, rozwój zaplecza naukowego oraz bogate życie kulturalne. Największą uczelnią miasta pozostaje założony w 1870 roku RWTH Aachen University – jedna z najbardziej prestiżowych politechnik w Europie. Uczelnia słynie przede wszystkim z kierunków technicznych, inżynieryjnych i informatycznych oraz współpracy z przemysłem i sektorem nowych technologii. W mieście działają również inne szkoły wyższe, między innymi FH Aachen, Katholische Hochschule Nordrhein-Westfalen oraz Hochschule für Polizei und öffentliche Verwaltung Nordrhein-Westfalen. Dzięki temu Akwizgran należy do czołowych centrów naukowych zachodnich Niemiec. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Augsburg pamięta czasy cesarzy. Dziś łączy renesans i nowoczesność
Augsburg, miasto o ponad dwutysiącletniej historii, to bez wątpienia jeden z najciekawszych punktów na mapie współczesnej Bawarii. Dzięki strategicznej lokalizacji, miasto to już na początku naszej ery stanowiło ważny ośrodek, zarówno w kontekście politycznym, jak i gospodarczym. Obecnie z powodzeniem łączy status nowoczesnego centrum przemysłowo-naukowego z bogatą ofertą turystyczną, docenioną przez UNESCO.
Spis treści: Strategiczna lokalizacja na przedgórzu alpejskim Od Augusta Vindelicorum do miasta pokoju religijnego Miejski system gospodarki wodnej Perły augsburskiej architektury Antyczne świadectwo rzymskiej potęgi, renesansowe centrum świata finansów i pionier zrównoważonej gospodarki wodnej – Augsburg to miasto o niezwykle bogatej historii. To właśnie tam narodził się wczesny kapitalizm, a idee religijnego pokoju i społecznej odpowiedzialności są pielęgnowane do dziś. Tamtejszy system wodny stanowi namacalny dowód na to, że mieszkańcy Augsburga już pięćset lat temu potrafili zarządzać zasobami naturalnymi w sposób, który do dziś budzi podziw. Strategiczna lokalizacja na przedgórzu alpejskim Augsburg, stolica rejencji Szwabia, znajduje się w południowo-zachodniej Bawarii. To trzeci pod względem liczby ludności ośrodek w regionie, ustępujący jedynie Monachium i Norymberdze. Miasto usytuowane u podnóża Alp (na przedgórzu alpejskim na wysokości 494 m n.p.m.), rozpościera się w widłach rzek Lech i Wertach. W praktyce są one czymś więcej niż tylko elementami krajobrazu. Mówimy tu o fundamentach, na których zbudowano dobrobyt całego ośrodka. Od Augusta Vindelicorum do miasta pokoju religijnego Miasto, jako rzymski obóz wojskowy, zostało założone w 15 roku p.n.e., przez Druzusa i Tyberiusza, pasierbów cesarza Oktawiana Augusta, z polecenia samego władcy. Nazwa Augusta Vindelicorum oddawała cześć imperatorowi i odnosiła się do lokalnego plemienia Windelików. Strategiczne położenie przy ujściu rzek alpejskich sprawiło, że już w II wieku n.e. osada stała się stolicą rzymskiej prowincji Recja. Dziedzictwo antyczne jest w mieście wciąż żywe, a fontanna z figurą cesarza Augusta na centralnym placu przypomina o imperialnych początkach. Po upadku cesarstwa zachodniorzymskiego Augsburg nie stracił na znaczeniu. W VI stuleciu stał się siedzibą biskupstwa, co uczyniło go kluczowym ośrodkiem religijnym w państwie Franków. Rok 955 zapisał się w historii bitwą nad rzeką Lech, gdzie król Otton I pokonał koczowniczych Węgrów, kładąc kres ich najazdom na Europę Zachodnią i torując drogę do powstania Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Proces usamodzielniania się miasta postępował szybko. W 1156 roku cesarz Fryderyk I Barbarossa nadał mu prawa miejskie, a w 1276 roku Augsburg stał się wolnym miastem Rzeszy. Status ten oznaczał bezpośrednią podległość cesarzowi i ogromną autonomię polityczną, co pozwoliło na rozwój potężnego patrycjatu. Dominacja Fuggerów i Welserów W XVI wieku Augsburg stał się jednym z najważniejszych europejskich ośrodków finansowych. Było to możliwe dzięki dwóm potężnym rodom kupieckim – Fuggerom i Welserom. Jakub Fugger, zwany „Bogatym”, zrewolucjonizował ówczesną bankowość, tworząc sieć handlową rozciągającą się od kopalni w Tyrolu, po rynki w Wenecji. To właśnie kapitał z Augsburga sfinansował wybór Karola V na cesarza – Jakub Fugger przeznaczył na ten cel ponad 540 tysięcy guldenów, co stanowiło lwią część całkowitej sumy łapówek dla elektorów. Fuggerowie nie tylko finansowali wojny i politykę cesarską, ale również wprowadzali nowoczesne narzędzia finansowe. Przykładem jest choćby podwójna księgowość, której Jakub uczył się w weneckim Fondaco dei Tedeschi. Równolegle ród Welserów dominował w handlu oceanicznym, uzyskując od cesarza koncesję na kolonizację Wenezueli, co czyniło z Augsburga miasto o globalnym zasięgu. Ten okres dobrobytu pozostawił po sobie niezwykłe dziedzictwo architektoniczne, w tym pałace przy Maximilianstraße i kościół św. Anny z najstarszą renesansową kaplicą w Niemczech. Kolebka reformacji Augsburg odegrał istotną rolę w wydarzeniach reformacji. To właśnie tam, w 1518 roku, Marcin Luter był przesłuchiwany przez kardynała Kajetana w pałacu Fuggerów, odmawiając odwołania swoich tez. 12 lat później, podczas sejmu Rzeszy, luteranie przedstawili cesarzowi konfesję augsburską, dokument definiujący podstawy wiary protestanckiej. Napięcia między katolickim patrycjatem a w większości protestancką ludnością rzemieślniczą doprowadziły do wypracowania kompromisu. Pokój Augsburski z 1555 roku wprowadził zasadę „cuius regio, eius religio”, ale w miastach takich jak Augsburg ustanowił parytet – prawnie chronioną równowagę między katolikami a protestantami. Miasto stało się modelem współistnienia wyznaniowego, co celebrowane jest do dziś podczas Augsburskiego Festiwalu Pokoju (8 sierpnia). To jedyne w Niemczech święto o charakterze lokalnym, które ma status dnia wolnego od pracy, przypominając o wartości tolerancji wypracowanej przez wieki konfliktów. Miejski system gospodarki wodnej W 2019 roku system zarządzania wodą w Augsburgu został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Składa się z 22 elementów, które dokumentują rozwój miasta: od średniowiecza, aż po rewolucję przemysłową. Wyjątkowość Augsburga w tym zakresie polegała na wczesnym rozdzieleniu wody pitnej od technologicznej. Nastąpiło to już w 1545 roku. Infrastruktura obejmuje skomplikowaną sieć kanałów zasilanych przez rzekę Lech, wieże ciśnień, monumentalne fontanny i historyczne elektrownie wodne. Wodociągi przy Czerwonej Bramie są najstarszym tego typu zespołem w Niemczech. Pompowały wodę już w XV wieku, przy użyciu wówczas innowacyjnych pomp tłokowych, napędzanych kołami wodnymi. System ten nie tylko zaopatrywał mieszkańców w wodę, ale napędzał młyny, warsztaty złotników i tkalnie, budując fundamenty potęgi rzemieślniczej miasta. Ciekawostka: w Augsburgu, przez który przepływa ponad 150 kanałów, znajduje się więcej mostów niż w Wenecji (530 vs 435). Perły augsburskiej architektury Mimo zniszczeń z okresu II wojny światowej, stolica Szwabii do dziś zachwyca estetyczną spójnością swojego historycznego centrum. Symbolem odrodzenia i potęgi miasta jest ratusz, wzniesiony w latach 1615–1620 przez Eliasza Holla. Mówimy tu o jednej z najważniejszych świeckich budowli niemieckiego renesansu. Okazała budowla charakteryzuje się monumentalną fasadą z wizerunkiem cesarskiego orła. Wnętrze skrywa Złotą Salę, wybitne dzieło dekoratorstwa renesansowego, którego nazwa pochodzi od bogato złoconego, drewnianego sufitu. Pomieszczenie o powierzchni ponad 560 metrów kwadratowych miało za zadanie olśniewać gości wolnego miasta Rzeszy. Tuż obok ratusza wznosi się Perlachturm, wieża o wysokości 70 metrów, oferująca najlepszą panoramę starego miasta i widok na Alpy. Kolejnym punktem obowiązkowym jest Fuggerei – najstarsze na świecie osiedle socjalne, które funkcjonuje nieprzerwanie od 1521 roku. To „miasto w mieście” składa się z 67 domów, w których do dziś mieszkają potrzebujący mieszkańcy Augsburga, płacąc symboliczny czynsz w wysokości 88 eurocentów rocznie i zobowiązując się do trzech codziennych modlitw za fundatorów. Najważniejsze zabytki sakralne Augsburg może poszczycić się bogatym dziedzictwem religijnym, znajdującym odzwierciedlenie w architekturze tamtejszych kościołów. Do najważniejszych należą: katedra Najświętszej Marii Panny – powstała w XI wieku na fundamentach karolińskich, szczyci się najstarszym na świecie cyklem witraży figuralnych z 1065 roku. Jej wnętrze skrywa cenną kryptę oraz dzieła Hansa Holbeina starszego; bazylika św. Ulryka i św. Afry – późnogotycka świątynia z charakterystyczną wieżą, zwieńczoną „cebulastym” hełmem, który stał się wzorcem dla barokowej architektury kościelnej w całej Bawarii. Miejsce to jest symbolem katolickiego oporu w czasach reformacji; kościół św. Anny – dawny klasztor karmelitów, w którym zatrzymał się Marcin Luter. Znajduje się tam kaplica Fuggerów, pierwsza renesansowa budowla na ziemiach niemieckich, wzniesiona na wzór włoski. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Herceg Novi to miasto-twierdza na krańcu zatoki. Zachwyca wyjątkowym mikroklimatem
Herceg Novi łączy surowość krasowych gór Orjen z łagodnością adriatyckiego wybrzeża. Jako jedno z najmłodszych historycznych miast w regionie nie może poszczycić się antycznymi korzeniami, jak sąsiednie metropolie. Paradoksalnie to właśnie ten fakt pozwolił mu na wykształcenie eklektycznej tożsamości, będącej wynikiem nakładania się wpływów bośniackich, osmańskich, hiszpańskich, weneckich, francuskich i austro-węgierskich.
Spis treści: Uwarunkowania geograficzne Od bośniackiego portu solnego do nowoczesnego kurortu System twierdz Herceg Novi Labirynt schodów i placów Współczesne Herceg Novi to nie tylko popularny kurort, ale przede wszystkim miasto o bogatej historii i unikatowym mikroklimacie, które od dziesięcioleci przyciąga artystów, naukowców i kuracjuszy poszukujących zdrowia w naturalnych zasobach Igalo. Nie jest tak skomercjalizowane jak Budva ani tak klaustrofobiczne jak Stare Miasto w Kotorze. Jego siła tkwi w autentyczności i wielowymiarowości. Uwarunkowania geograficzne Herceg Novi znajduje się w zachodniej części Czarnogóry, u samego wejścia do Zatoki Kotorskiej. Miasto usytuowane jest na zboczach góry Orjen, co determinuje jego kaskadowy układ i charakterystyczną architekturę zdominowaną przez tysiące schodów. Najbardziej wyrazistym elementem tamtejszego krajobrazu jest gwałtowne przejście od poziomu morza do wysokich partii górskich. Orjen, będący jednym z najwyższych masywów przybrzeżnych Dinaridów, stanowi barierę chroniącą miasto przed zimnymi masami powietrza z lądu, co sprzyja rozwojowi bujnej roślinności podzwrotnikowej. Charakterystycznym elementem są wapienne formacje skalne, na których wzniesiono historyczne fortyfikacje, oraz gęsta sieć schodów łączących nadmorską promenadę z górnymi partiami Starego Miasta. Warunki klimatyczne Jednym z najsilniejszych atutów Herceg Novi jest jego specyficzny mikroklimat. Dzięki ekspozycji południowej i ochronie zapewnianej przez góry, miasto cieszy się ponad 200 słonecznymi dniami w roku. Średnia roczna temperatura wynosi 16,2 stopnia Celsjusza. Sezon kąpielowy trwa od maja do września, kiedy temperatura wody utrzymuje się w granicach od 22 do 25 stopni Celsjusza. Flora jako dziedzictwo kulturowe Tradycja przywożenia egzotycznych roślin przez miejscowych marynarzy sprawiła, że w Herceg Novi zadomowiło się ponad 200 gatunków z całego świata. Można tam podziwiać palmy, agawy, magnolie, eukaliptusy, bananowce, a także rzadkie gatunki kaktusów i sukulentów. Symbolem miasta stała się mimoza, która kwitnie już w lutym, zwiastując nadejście wiosny. Od 1969 roku na jej cześć organizowany jest Festiwal Mimozy, który przekształca zimowe miasto w tętniące życiem centrum karnawałowe. Od bośniackiego portu solnego do nowoczesnego kurortu Choć archeologia wskazuje na osadnictwo iliryjskie i rzymskie w tym rejonie, oficjalne dzieje Herceg Novi jako zorganizowanej jednostki miejskiej rozpoczęły się dopiero pod koniec XIV wieku. Fundacja i rządy bośniackie Miasto zostało założone w 1382 roku przez pierwszego króla Bośni, Tvrtko I Kotromanicia. Pierwotnie otrzymało nazwę Sveti Stefan (Święty Stefan), jednak szybko przylgnęła do niego nazwa „Novi” (Nowy), mająca odróżniać je od starszych ośrodków w zatoce. Głównym powodem fundacji była chęć uniezależnienia gospodarki Bośni od monopolu Dubrownika na handel solą. Tvrtko I dostrzegł w tym miejscu idealny punkt do stworzenia centrum handlowego i portu eksportowego dla soli i jedwabiu. Po śmierci króla miasto przeszło w ręce potężnego rodu Kosačów. Książę (Herceg) Stjepan Vukčić Kosača uczynił z Novi swoją zimową rezydencję, co przyczyniło się do jego gwałtownego rozwoju gospodarczego i militarnego. To właśnie od jego tytułu, „Herceg”, pochodzi pierwsza część dzisiejszej nazwy miasta, utrwalona w połowie XV wieku. W tym okresie Herceg Novi stało się znaczącym ośrodkiem rzemieślniczym, słynącym z kowali, złotników i szewców. Okres osmański i epizod hiszpański W 1482 roku miasto zostało podbite przez Imperium Osmańskie, które władało nim przez ponad dwa stulecia (z krótką przerwą). Turcy przekształcili Herceg Novi w kluczową bazę morską i punkt administracyjny. To oni wznieśli potężną twierdzę Kanli Kula, która pełniła również funkcję więzienia. W 1538 roku miasto zostało zaatakowane przez flotę chrześcijańskiej koalicji pod wodzą admirała Andrei Dorii. Hiszpańskie wojska zajęły miasto na zaledwie rok, ale zdążyły położyć fundamenty pod nową fortecę na najwyższym wzgórzu, nazwaną później Španjola. Osmanowie odzyskali miasto w 1539 roku, po krwawym oblężeniu Castelnuovo. Jednak hiszpańskie wpływy pozostały obecne w nazewnictwie fortyfikacji. Według relacji podróżnika Ewliji Czelebiego, w XVII wieku miasto było bazą piratów i ważnym ośrodkiem handlu niewolnikami. Dominacja Wenecji, Austrii i czasy nowożytne W 1687 roku, po 30 dniach walk, Herceg Novi zostało zdobyte przez Republikę Wenecką, wspieraną przez wojska papieskie i hiszpańskie. Wenecjanie rządzili miastem do 1797 roku. Pod ich administracją tamtejsza architektura nabrała barokowego sznytu, a system obronny został dodatkowo wzmocniony. Wiek XIX przyniósł okres częstych zmian władzy: Austria (1797–1805) – pierwszy okres panowania po traktacie w Campo Formio; Rosja (1806–1807) – krótkotrwała administracja pod dowództwem admirała Siniawina; Francja (1807–1813) – włączenie do Prowincji Iliryjskich; Austro-Węgry (1814–1918) – najdłuższy okres modernizacji, w którym miasto stało się strategicznym punktem obronnym monarchii habsburskiej. Po I wojnie światowej Herceg Novi stało się częścią Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców. Podczas II wojny światowej znajdowało się pod okupacją włoską, a następnie niemiecką, by ostatecznie zostać wyzwolone przez partyzantów w 1944 roku. Po rozpadzie Jugosławii miasto pozostało w granicach Czarnogóry, ewoluując w stronę nowoczesnego ośrodka turystycznego. System twierdz Herceg Novi Jednym z najcharakterystyczniejszych elementów tamtejszego krajobrazu jest nagromadzenie fortyfikacji na stosunkowo małym obszarze: Kanli Kula – to jedna z najcharakterystyczniejszych budowli w Herceg Novi. Wzniesiona przez Osmanów w XVI wieku, góruje nad Starym Miastem na wysokości 85 metrów n.p.m.; Forte Mare – wznosi się na klifach, nad nadmorską promenadą. Stanowiła centralny punkt pierwotnego miasta, założonego przez króla Tvrtko I; Španjola – znajduje się na najwyższym wzgórzu, powyżej Kanli Kula (ok. 170 m n.p.m.), co dawało jej całkowitą kontrolę nad wejściem do zatoki. Ważnym obiektem jest też wyspa-twierdza Mamula, zlokalizowana u wejścia do Zatoki Kotorskiej. Należy jednak wspomnieć, że została ona przekształcona w hotel, co z jednej strony budzi niemałe kontrowersje, ale z drugiej – chroni obiekt przed całkowitą degradacją. Labirynt schodów i placów Stare Miasto w Herceg Novi ma wydłużony kształt i rozciąga się między twierdzami Kanli Kula i Forte Mare. Miejsce to zachwyca architekturą, w której można dostrzec elementy romańskie, bizantyjskie i osmańskie. Najważniejsze obiekty to: Wieża Zegarowa i Plac Solny – wewnątrz wieży do dziś przechowuje się miejskie archiwum z dokumentami sięgającymi 1685 roku. Plac Solny, nad którym góruje, stanowi centrum tamtejszego życia towarzyskiego; Plac Belavista – to jeden z najbardziej urokliwych placów na Adriatyku, otoczony palmami i kamienicami o pastelowych fasadach. Centralnym punktem placu jest cerkiew św. Michała Archanioła. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Ślub gwiazdy pop rozwścieczył mieszkańców Palermo. Efekt okazał się odwrotny
Ślub popularnej piosenkarki Duy Lipy i aktora Calluma Turnera na Sycylii odbił się szerokim echem nie tylko w mediach plotkarskich. Włoska wyspa, od lat należąca do najchętniej odwiedzanych regionów Morza Śródziemnego, zyskała dzięki wydarzeniu dodatkową promocję, a zainteresowanie podróżami do tego zakątka Europy wyraźnie wzrosło. Nie wszyscy byli jednak zachwyceni. Uroczystość zorganizowana w jednym z najbardziej malowniczych miast Sycylii wywołała niezadowolenie części mieszkańców.
W ostatnich latach śluby światowych gwiazd coraz częściej stają się nie tylko wydarzeniami towarzyskimi, lecz także potężnymi kampaniami promującymi konkretne kierunki turystyczne. Gdy celebryci wybierają na miejsce ceremonii historyczne miasta, luksusowe kurorty czy malownicze wyspy, zainteresowanie podróżnych potrafi wzrosnąć niemal natychmiast. W ubiegłym roku głośno było o ślubie Jeffa Bezosa w Wenecji, który wywołał falę protestów lokalnych aktywistów oskarżających miliardera o traktowanie miasta jak prywatnej scenografii. Teraz podobne kontrowersje pojawiły się na Sycylii przy okazji ślubu Duy Lipy i Calluma Turnera. Tym razem jednak medialny rozgłos przełożył się również na rosnące zainteresowanie włoską wyspą i jej najpiękniejszymi zakątkami. Protesty w Palermo po ślubie Duy Lipy. Mieszkańcy mieli dość utrudnień Luksusowe wesele Duy Lipy i Calluma Turnera, które odbyło się na początku czerwca w Palermo, wzbudziło ogromne emocje nie tylko ze względu na listę gwiazd obecnych na uroczystości, lecz także z powodu skali ograniczeń wprowadzonych w historycznym centrum miasta. Trzydniowe wydarzenie, którego koszt szacowano na około 1,7 mln dolarów, rozpoczęło się w zabytkowym Palazzo Valguarnera-Gangi i wymagało rozbudowanych środków bezpieczeństwa. W okolicach najważniejszych miejsc związanych z uroczystościami pojawiły się metalowe barierki, zamknięto część ulic oraz dwa centralne place – Piazza Sant’Anna i Piazza Croce dei Vespri. Według medialnych doniesień wprowadzono również zakaz lotów dronów, a niektórzy mieszkańcy mieli zostać zobowiązani do przestrzegania zasad poufności. Dla wielu osób mieszkających w centrum oznaczało to jednak realne utrudnienia w codziennym funkcjonowaniu. W rozmowie z „The Guardian” właścicielka lokalnego baru Clarissa skarżyła się, że przez kilka dni mieszkańcy musieli zostawiać samochody daleko od domów i pieszo docierać do pracy. – Nie wypada blokować miasta. Zrozumiałabym, gdyby chodziło o papieża, ale nie o piosenkarkę – mówiła. Niezadowolenie szybko przeniosło się na ulice. Na murach i placach pojawiły się plakaty oraz graffiti z hasłami: „Palermo nie jest do wynajęcia”, „Nasz plac to nie wasz salon” czy „Palermo nie jest dla bogaczy”. Część z nich została usunięta przez organizatorów wydarzenia, jednak protestujący odpowiadali kolejnymi napisami. Krytyczne głosy płynęły także od przedsiębiorców, którzy musieli wcześniej zamknąć swoje lokale lub ograniczyć działalność w jednym z najbardziej dochodowych weekendów sezonu. Według brytyjskich mediów Dua Lipa miała później przekazać 5 tys. funtów rekompensaty dla części osób dotkniętych organizacją wesela, choć nie zakończyło to dyskusji o wpływie wielkich wydarzeń celebryckich na życie lokalnych społeczności. Wielu mieszkańców uznało, że granica między promocją miasta a jego czasową prywatyzacją została przekroczona. Jednak burmistrz Roberto Lagalla podkreśla, że przedsięwzięcie przyniosło Palermo nie tylko korzyści promocyjne, ale też gospodarcze. Ślub Dua Lipy przyniósł Sycylii ogromny rozgłos. Zainteresowanie wyspą gwałtownie wzrosło Otóż eksperci branży turystycznej zwracają uwagę, że zainteresowanie Sycylią w internecie wzrosło niemal natychmiast po pojawieniu się informacji o uroczystościach. Według danych cytowanych przez firmę SIXT liczba wyszukiwań miejsca ślubu artystki we Włoszech zwiększyła się o 94% w ciągu tygodnia, a sama Sycylia zaczęła przyciągać uwagę podróżnych z całego świata. W ostatnim miesiącu hasło „Sycylia” odnotowało około 2,4 miliona wyszukiwań w Google, podczas gdy słynne Jezioro Como, od lat kojarzone z luksusowymi ślubami celebrytów, osiągnęło wynik 225 tysięcy wyszukiwań. Popularność wyspy dodatkowo wzmacnia fakt, że w 2025 roku na Sycylii ślub zorganizowała również Charli XCX, co jeszcze bardziej umocniło pozycję regionu jako jednego z najbardziej pożądanych miejsc na luksusowe uroczystości. Szczególnie skorzystały obiekty związane z weselnymi wydarzeniami gwiazd. Hotel Villa Igiea w Palermo, gdzie zatrzymała się Dua Lipa, odnotował wzrost zainteresowania w wyszukiwarce Google o 306%w ciągu trzech miesięcy. Uwagę internautów przyciągnęła również XVIII-wieczna Villa Valguarnera w Bagherii, której liczba wyszukiwań wzrosła o 277% w ciągu tygodnia. Rezydencja znana jest nie tylko z barokowych wnętrz i imponujących fresków, ale także z tego, że posłużyła jako plan zdjęciowy serialu „Lampart” Netfliksa. Jeszcze większe zainteresowanie zaczęło budzić również historyczne Palazzo Gangi w Palermo, gdzie odbywała się część uroczystości. Liczba wyszukiwań tego pałacu wzrosła o 199% w zaledwie kilka dni. Dla Sycylii oznacza to bezcenną promocję, której wartość marketingowa byłaby trudna do osiągnięcia za pomocą tradycyjnych kampanii reklamowych. W efekcie wydarzenie, które dla części mieszkańców było źródłem frustracji, stało się jednocześnie globalną reklamą wyspy i jej najcenniejszych zabytków. Źródła: Euronews, The Guardian, Page Six Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Brytyjska dziennikarka odwiedziła 120 miast świata. To polskie zachwyciło ją najbardziej
Letnie wyjazdy najczęściej kojarzą się z plażami, kurortami i nadmorskimi promenadami. Coraz więcej podróżnych szuka jednak czegoś zupełnie innego – miejsca, które pozwoli zwolnić tempo, zanurzyć się w lokalnej kulturze, odkrywać klimatyczne uliczki i bez pośpiechu poznawać miasto na własnych zasadach. Dla osób podróżujących solo europejskie miasta mogą okazać się znacznie ciekawszą alternatywą niż popularne wakacyjne resorty. Które z nich szczególnie warto odwiedzić latem?
Na łamach brytyjskiego dziennika „The Independent”⁠ ukazało się zestawienie najlepszych europejskich miast na samotny letni wyjazd przygotowane przez doświadczoną dziennikarkę podróżniczą. Autorka przez ponad dwie dekady odwiedziła przeszło 120 miast na całym świecie, a znaczną część tych podróży odbyła w pojedynkę. Jak przyznaje, najbardziej ceni miejsca, które są stosunkowo kameralne, łatwe do zwiedzania pieszo i oferują interesujące połączenie kultury, gastronomii oraz codziennego życia mieszkańców. Ważna jest dla niej także bliskość natury (parków, lasów, plaż czy tras spacerowych) oraz możliwość odkrywania miasta bez konieczności korzystania z rozbudowanego transportu. Co istotne, wśród sześciu europejskich kierunków polecanych przez nią na lato 2026 znalazło się również jedno polskie miasto. Łódź najlepszym miastem na samotny letni wyjazd? Ranking brytyjskiej dziennikarki Na pierwszym miejscu zestawienia przygotowanego przez Lydię Swinscoe znalazła się Łódź – miasto, które brytyjska dziennikarka określiła jako jedno ze swoich ulubionych na świecie. Po dziewięciu dniach spędzonych w Polsce przyznała, że szczególne wrażenie zrobiło na niej połączenie postindustrialnego charakteru z dynamicznie rozwijającą się sceną kulturalną. W swoim artykule zwróciła uwagę na setki wielkoformatowych murali zdobiących miejskie kamienice oraz dawne fabryki włókiennicze, które zyskały nowe funkcje i dziś pełnią rolę centrów kultury, sztuki i spotkań mieszkańców. „To miejsce tętniące kreatywnością” – napisała. Zdaniem Swinscoe Łódź doskonale sprawdza się jako kierunek dla osób podróżujących solo. Podkreśliła, że miasto jest przyjazne dla pieszych, oferuje szeroki wybór dobrze zaprojektowanych i stosunkowo niedrogich miejsc noclegowych, a lokalne restauracje nie są nastawione wyłącznie na większe grupy gości. Dodatkowym atutem są według niej liczne instytucje kultury, w tym Muzeum Sztuki oraz Centralne Muzeum Włókiennictwa, pozwalające lepiej poznać historię i tożsamość miasta. Dziennikarka przypomniała także, że Łódź fascynowała Davida Lyncha, który wielokrotnie ją odwiedzał, dostrzegając w jej industrialnej architekturze i charakterystycznej atmosferze źródło inspiracji. Dziś właśnie ta nieoczywista mieszanka sztuki ulicznej, filmowych tradycji i poprzemysłowego dziedzictwa sprawia, że miasto coraz częściej trafia na listy najbardziej interesujących europejskich kierunków podróżniczych. Lyon, Walencja i Neapol. Europejskie miasta idealne na samotne podróże Choć Łódź zajęła pierwsze miejsce w zestawieniu, pozostałe miasta wyróżnione przez Lydię Swinscoe pokazują, jak różnorodne mogą być idealne kierunki dla osób podróżujących solo. Drugą pozycję zajął Lyon, który dziennikarka określa mianem jednego z najlepszych miejsc dla miłośników dobrej kuchni. Jej zdaniem francuskie miasto oferuje wszystko, czego można oczekiwać od kulinarnej stolicy kraju – od tradycyjnych targów i kameralnych restauracji po lokale wyróżnione gwiazdkami Michelin. To właśnie gastronomia, połączona z bardziej spokojną atmosferą niż w Paryżu, sprawia, że Lyon pozostaje jednym z jej ulubionych kierunków na samotny wyjazd. Wysoko na liście znalazła się również Walencja, która szczególnie przypadła jej do gustu ze względu na wyjątkowe połączenie miejskiego charakteru z bliskością natury. Dziennikarka zwraca uwagę na rozległe tereny zielone, ogrody, ścieżki spacerowe i rowerowe oraz dostęp do wybrzeża. Jej zdaniem to jedno z niewielu dużych hiszpańskich miast, w których można jednocześnie korzystać z oferty kulturalnej, lokalnej gastronomii i odpoczywać w otoczeniu przyrody. Kolejne miejsce zajęły Ateny, które autorka poleca przede wszystkim osobom zainteresowanym historią i architekturą. Stolica Grecji, często traktowana jedynie jako punkt przesiadkowy przed podróżą na wyspy, według Swinscoe sama w sobie stanowi fascynujący cel podróży. Szczególne wrażenie robią na niej zabytki Akropolu oraz panoramy miasta oglądane ze wzgórza Likavitos. W rankingu nie zabrakło także Neapolu, który – jak podkreśla dziennikarka – bywa niesłusznie pomijany na rzecz Rzymu czy Florencji. Jej zdaniem to właśnie tutaj można najlepiej poczuć autentyczny charakter południowych Włoch, jednocześnie korzystając z doskonałej kuchni, bogatej oferty muzealnej i bliskości takich atrakcji jak Pompeje czy wyspa Procida. Szóstą pozycję w jej zestawieniu zajęła natomiast Sofia. Stolica Bułgarii została wyróżniona jako jeden z najlepszych kierunków dla osób dysponujących mniejszym budżetem. Swinscoe zwraca uwagę na stosunkowo niskie ceny noclegów, restauracji i atrakcji, a także spokojniejszą atmosferę niż w wielu innych europejskich stolicach. Jej zdaniem właśnie takie miasta pozwalają najpełniej doświadczyć samotnego podróżowania – bez pośpiechu, tłumów i konieczności wydawania dużych kwot. Źródło: The Independent⁠ Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Chcesz zacząć nowe życie w Australii? Możesz zostać właścicielem całego miasta. Cena jest zaskakująco niska
Jeśli marzycie o wyprowadzce za granicę, rozpoczęciu nowego życia z dala od tłumów i zamieszkaniu w miejscu, gdzie czas płynie znacznie wolniej, ta oferta może wydawać się wyjątkowo kusząca. Na sprzedaż wystawiono niewielką australijską osadę, której przyszły właściciel będzie musiał wcielić się jednocześnie w kilka ról – od lokalnego gospodarza, po osobę odpowiedzialną za funkcjonowanie najważniejszych usług dla mieszkańców i przyjezdnych. Co ciekawe, cena całej miejscowości jest niższa niż wartość wielu mieszkań w dużych europejskich miastach.
Cooladdi, położone w australijskim stanie Queensland, od lat uchodzi za jedno z najmniejszych miasteczek w kraju. Mieszka tu zaledwie garstka osób, działa niewielki zajazd, sklep oraz punkt obsługujący lokalną społeczność i podróżnych przemierzających odludne tereny australijskiego interioru. Teraz miejscowość szuka nowych właścicieli gotowych podjąć się nietypowego wyzwania i prowadzić życie zupełnie inne od tego, które znamy z dużych miast. W pakiecie znajduje się nie tylko nieruchomość, lecz także wyjątkowy styl życia, w którym codzienne obowiązki mogą obejmować zarówno obsługę gości, jak i dbanie o funkcjonowanie całej osady. Cooladdi było kiedyś ważnym punktem na mapie Australii. Dziś zostało niemal całkowicie opuszczone Historia Cooladdi pokazuje, jak bardzo potrafią zmienić się losy niewielkich osad na australijskim interiorze. Miejscowość, położona około 800 kilometrów na zachód od Brisbane, jeszcze kilkadziesiąt lat temu odgrywała znacznie ważniejszą rolę niż obecnie. Przez lata funkcjonowała jako lokalny węzeł kolejowy obsługujący okoliczne gospodarstwa i rozwijający się przemysł owczarski, który stanowił podstawę gospodarki regionu. Sytuacja zaczęła się jednak zmieniać w drugiej połowie XX wieku. Gdy w 1967 roku przez Cooladdi przestały kursować pociągi, a znaczenie hodowli owiec zaczęło stopniowo maleć, mieszkańcy zaczęli opuszczać miejscowość w poszukiwaniu pracy i nowych możliwości. W kolejnych dekadach populacja systematycznie się kurczyła, a wiele rodzin przeniosło się do pobliskiego Charleville i innych większych ośrodków. Mimo to Cooladdi nie zniknęło z mapy. Dawni mieszkańcy i ich potomkowie nadal wracają tu z sentymentem, odwiedzając miejsca związane z dzieciństwem i historią swoich rodzin. Osada pozostaje również rozpoznawalnym punktem na trasie podróżnych przemierzających odległe tereny Queenslandu. Jak podkreślała w rozmowie z „The Guardian” Carol Yarrow, jedna z obecnych mieszkanek miejscowości, wielu ludzi przyjeżdża tu właśnie po to, by zobaczyć miejsca, w których dorastali, a lokalna społeczność nadal zachowuje wyjątkowo przyjazny i otwarty charakter. Na sprzedaż trafiło całe miasteczko. Cena jest niższa niż wielu domów w Europie Potencjalny nabywca nie kupuje wyłącznie budynków, lecz przejmuje praktycznie całe funkcjonowanie osady. Na sprzedaż wystawiono bowiem kompleks Foxtrap Roadhouse, który obejmuje m.in. motel z czterema pokojami, restaurację, pub, sklep oraz zaplecze niezbędne do obsługi podróżnych. Cena wynosi 400 tys. dolarów australijskich, czyli równowartość około 243 tys. euro. To kwota, za którą w wielu krajach Europy trudno dziś kupić większy dom. W przypadku Cooladdi nowy właściciel będzie jednak musiał zaakceptować bardzo nietypowy zakres obowiązków. Oprócz prowadzenia działalności gastronomicznej i noclegowej będzie odpowiadał także za funkcjonowanie lokalnej poczty oraz codzienną obsługę mieszkańców i przejezdnych. Carol Yarrow przyznała w rozmowie z mediami, że znaczną część dnia zajmują im obecnie właśnie prowadzenie pubu, przygotowywanie posiłków i rozwożenie korespondencji. Mimo odległego położenia, biznes wciąż przyciąga klientów. Zatrzymują się tu zarówno mieszkańcy okolicznych terenów oddalonych nawet o 70 kilometrów, jak i turyści podróżujący przez australijskie bezdroża. Becky Jeisman z Charleville Real Estate przekonuje, że Cooladdi może zainteresować osoby szukające zupełnie nowego stylu życia. Jak podkreśla, „Foxtrap to miasteczko i jeśli kupi je grupa czterech osób, liczba ludności się podwoi”. Agentka dodaje, że oferta może być ciekawą opcją zarówno dla rodzin, jak i osób, które chciałyby zamienić życie w mieście na australijski interior. Źródła: Euronews Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Niemieckie media zachwycają się polskim miastem. Piszą o nim jak o ukrytym skarbie
Położona zaledwie dwie godziny drogi od Berlina stolica Pomorza Zachodniego stała się nowym hitem w niemieckich mediach podróżniczych. Zagraniczni goście doceniają wyjątkowy klimat miasta, niskie ceny w restauracjach oraz urok tętniących życiem bulwarów nad Odrą.
Spis treści: Szczecin zachwycił Niemców Różnice między Berlinem i Szczecinem Polska nie jest najpopularniejszym kierunkiem turystycznym w Europie, mimo to coraz więcej turystów zza granicy zdaje się doceniać potencjał polskich miast. Gdańsk czy Kraków często są wymieniane wśród mniej oczywistych miejsc, które warto odwiedzić. W ostatnim czasie zagraniczne media chętnie opisują też inne miasta z Polski. Niedawno bohaterem artykułu opublikowanego na łamach brytyjskiego metro.co.uk był Wrocław. Autorki tekstu doceniły historię oraz architekturę stolicy Dolnego Śląska, a także bogatą ofertę kulinarną. Tym razem uwagę skupił na sobie Szczecin. O największym mieście Pomorza Zachodniego można przeczytać w niemieckim serwisie t-online.de. Szczecin zachwycił Niemców Szczecin został przedstawiony jako propozycja wydłużenia wycieczki do niemieckiej stolicy. – Tylko dwie godziny od Berlina leży polskie miasto Szczecin. Warto wybrać się na wycieczkę do sąsiedniego kraju, zwłaszcza ze względów kulinarnych – zachęca już na wstępie redakcja. Na miejscu szczególne uznanie Niemców zyskało harmonijne połączenie przeszłości z nowoczesnością. Z jednej strony monumentalne bramy miejskie z XVIII wieku (Berlińska i Królewska), a z drugiej futurystyczna bryła Filharmonii Szczecińskiej, która nocą zamienia się w świetlną rzeźbę. Wśród polecanych miejsc do odwiedzenia znalazło się też Muzeum Narodowe. Nieoficjalnym symbolem kulinarnym Szczecina jest oczywiście pasztecik szczeciński. Redakcja t-online.de doceniła jednak inne przysmaki – pierogi. Nie zabrakło też nawiązania do trunków wysokoprocentowych. – W tradycyjnych karczmach dominuje piwo, mięso i kiszona kapusta. Na kaca dobrze sprawdzają się polskie ogórki kiszone, idealne do piwa i wódki – piszą dziennikarze. Różnice między Berlinem i Szczecinem Wielu niemieckich turystów jest przyzwyczajonych do liberalnego podejścia Berlina do picia alkoholu w miejscach publicznych. W Szczecinie czeka ich jednak małe zaskoczenie. Stolica Pomorza Zachodniego co prawda kusi barami i lokalnym piwem, ale „Wegbier”, czyli popularne „piwo na drogę”, może skończyć się tu mandatem. Poza tym Szczecin jawi się Niemcom jako miasto przyjazne turystom. Jak można przeczytać w artykule, restauracje i bary są zauważalnie tańsze niż w stolicy Niemiec, choć – jak wszędzie – i tu inflacja daje się we znaki. Mimo to obiad czy wizyta w pubie kosztują mniej niż w Berlinie. Plusem jest też powszechna płatność bezgotówkowa. U naszych zachodnich sąsiadów nie jest to tak oczywiste i w wielu miejscach nadal nie zapłacimy kartą. Mimo drobnych różnic kulturowych niemieccy turyści czują się w Szczecinie swobodnie. Miasto powoli zdobywa miano „nieodkrytej perły” i wiele wskazuje na to, że jego popularność będzie rosła. Źródło: t-online.de Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Parma to miejsce pachnące serem i szynką. Historia przenika tam codzienność
Parma to miejsce, gdzie europejska historia spotyka się z wyrafinowaną sztuką renesansu i wyjątkową tradycją kulinarną. Na przestrzeni wieków miasto ewoluowało z rzymskiej kolonii w potężną stolicę niezależnego księstwa, by w XXI wieku stać się symbolem gastronomicznej jakości.
Spis treści: Tożsamość ukształtowana przez lokalizację Od Rzymian do zjednoczenia Włoch Artystyczne dziedzictwo Parmy Kompleks Palazzo della Pilotta Muzyczna Dusza Parmy Kreatywne Miasto Gastronomii UNESCO Rokrocznie Włochy plasują się w górnej części rankingów najchętniej wybieranych destynacji turystycznych. Nic dziwnego, że większość tamtejszych miast nie oparła się komercjalizacji. Jednak Parma, mimo globalnej sławy swoich produktów, zdołała zachować swój unikatowy klimat. Z jednej strony oferuje ona arystokratyczny dystans, widoczny w neoklasycznych fasadach teatrów i surowości romańskich murów katedry. Z drugiej – jest miejscem niezwykle inkluzywnym, gdzie wielka sztuka Correggia spotyka się z codziennym celebrowaniem smaku w lokalnych winiarniach. Tożsamość ukształtowana przez lokalizację Parma jest usytuowana w północnych Włoszech, w samym sercu regionu Emilia-Romania. Jej granice rozciągają się na Nizinie Padańskiej, u stóp Apeninów. Miasto jest przecięte przez rzekę o tej samej nazwie, dopływ Padu, która naturalnie dzieli je na dwie sfery – arystokratyczne centrum wschodnie i dzielnicę bohemy Oltretorrente na zachodzie. Specyficzny mikroklimat doliny rzeki Pad, charakteryzujący się wilgotnymi, mglistymi zimami i gorącymi latami, stał się niezbędnym elementem procesów produkcyjnych, które uczyniły Parmę sławną. To właśnie te warunki klimatyczne umożliwiają naturalne dojrzewanie szynki Prosciutto di Parma oraz produkcję sera Parmigiano Reggiano (parmezanu), które wymagają precyzyjnej interakcji z lokalnym mikroklimatem. Od Rzymian do zjednoczenia Włoch Historia Parmy rozpoczęła się już w czasach Etrusków. Najprawdopodobniej to właśnie lud z północnej Italii założył i nazwał miasto. W 183 roku p.n.e. stała się kolonią rzymską i ważnym węzłem handlowym na Via Aemilia. Po okresie panowania barbarzyńskiego i bizantyjskiego w IX wieku wzrosło znaczenie miejscowego biskupstwa, co zapoczątkowało jej wzrost jako centrum administracyjnego i religijnego. Czas panowania rodu Farnese i narodziny księstwa Kluczowy moment w historii miasta nastąpił w 1545 roku, kiedy papież Paweł III (Alessandro Farnese) wyodrębnił Parmę i Piacenzę z domeny papieskiej, tworząc autonomiczne księstwo dla swojego syna, Piera Luigiego Farnese. Arystokratyczny ród władał miastem do 1731 roku, przekształcając je w jeden z najświetniejszych europejskich ośrodków. To właśnie w tym okresie powstały monumentalne obiekty, takie jak kompleks Palazzo della Pilotta, a miasto stało się magnesem dla artystów i uczonych. Wpływ rodu Farnese na rozwój Parmy był nieoceniony. Inwestowali oni nie tylko w architekturę obronną i reprezentacyjną, ale także w naukę, zakładając prestiżowe szkoły dla szlachty, które stały się wzorem dla całej Europy. Ich rządy położyły fundament pod kulturalną otwartość miasta na wpływy zagraniczne. Dynastie Burbonów i Habsburgów Po wygaśnięciu linii Farnese w 1731 roku, Parma stała się przedmiotem skomplikowanych gier dyplomatycznych i wojen sukcesyjnych. Przeszła pod panowanie dynastii Burbonów, co przyniosło ze sobą silne wpływy francuskie, widoczne w architekturze i etykiecie dworskiej. Na krótko rządy przejęli Habsburgowie, jednak po traktatach pokojowych miasto powróciło do Burbonów, a w epoce napoleońskiej zostało zaanektowane przez Francję. Najważniejszą postacią XIX-wiecznej Parmy była Maria Ludwika Austriaczka, druga żona Napoleona, która na mocy ustaleń kongresu wiedeńskiego otrzymała księstwo w dożywotnie władanie. Jej rządy, trwające od 1816 do 1847 roku, zapisały się w historii jako era oświeconego dobrobytu. Jako „dobra księżna” zmodernizowała infrastrukturę, budując mosty na rzekach Taro i Trebbia, i zainicjowała budowę Teatro Regio, do dziś będącego symbolem miasta. Po jej śmierci i krótkim powrocie Burbonów, w 1860 roku mieszkańcy zadecydowali o przyłączeniu Parmy do nowo powstałego Królestwa Włoch. Artystyczne dziedzictwo Parmy Parma zajmuje wyjątkowe miejsce w historii sztuki włoskiej dzięki wykształceniu własnej szkoły malarstwa, która w XVI wieku wyznaczyła kierunki rozwoju dla baroku i manieryzmu. Centralnym punktem tego dziedzictwa jest Piazza Duomo, plac zachowujący nienaruszoną, sakralną atmosferę średniowiecza i renesansu. Katedra i iluzjonizm kopuły Katedra w Parmie, wzniesiona w stylu romańskim po 1074 roku, jest istną skarbnicą sztuki sakralnej. Jednak to wnętrze kopuły, ozdobione freskiem Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny, wykonanym przez Antonia Allegriego zwanego Correggio, stanowi o jej światowej randze. Artysta zastosował nowatorską technikę skrótów perspektywicznych di sotto in su, tworząc iluzję wirującego nieba, w którym dziesiątki postaci towarzyszą Marii w jej wstąpieniu do chwały. W katedrze znajdują się również reliefy Benedetta Antelamiego, w tym słynne „Zdjęcie z Krzyża”. Dzieło to jest jednym z najważniejszych przykładów rzeźby romańskiej we Włoszech. Baptysterium Ośmioboczne baptysterium, zaprojektowane przez Antelamiego i budowane od 1196 roku, jest uznawane za jeden z najbardziej fascynujących obiektów architektonicznych w Europie. Wyłożone różowym marmurem z Werony, łączy surowość stylu romańskiego z pionowością gotyku. Jego fasada i wnętrze są bogato zdobione rzeźbami przedstawiającymi cykle miesięcy, pór roku i sceny biblijne. Camera di San Paolo Innym arcydziełem Correggia jest dekoracja prywatnego apartamentu przeoryszy Giovanny Piacenzy w dawnym klasztorze San Paolo, pochodząca z 1519 roku. Freski te, przedstawiające boginię Dianę i radosne putta wyglądające przez owale w gęstej pergoli, są rzadkim przykładem świeckiej i mitologicznej ikonografii w instytucji religijnej. Wybór Diany, symbolu czystości, ale i niezależności, interpretuje się jako manifest siły samej przeoryszy wobec ówczesnych władz kościelnych. Kompleks Palazzo della Pilotta Turystycznym i kulturalnym centrum miasta jest Palazzo della Pilotta – ogromny zespół budynków, wzniesiony dla rodu Farnese. Nazwa, nietypowo, ma sportowe korzenie – pochodzi od hiszpańskiej gry pelota. Obecnie kompleks łączy pod jednym dachem kilka najważniejszych instytucji muzealnych. Teatro Farnese Zbudowany w 1618 roku przez Giovan Battistę Aleottiego, Teatro Farnese jest uznawany za pierwszy stały teatr nowożytny z proscenium i ruchomą scenografią. Wykonany niemal w całości z drewna i imitującego marmur stiuku, oferował niezwykłe efekty wizualne, w tym możliwość zalania parteru wodą dla potrzeb bitew morskich. Mimo niemal całkowitego zniszczenia podczas II wojny światowej, został zrekonstruowany i do dziś zapiera dech w piersiach swoją skalą i akustyką. Galleria Nazionale di Parma W Narodowej Galerii zgromadzono arcydzieła malarstwa, które przetrwały burzliwy wiek XVIII, kiedy część kolekcji Farnese została wywieziona do Neapolu przez Karola Burbona. Do najważniejszych eksponatów należą: „La Scapigliata” Leonarda da Vinci – niezwykle subtelny szkic kobiecej głowy, emanujący spokojem i tajemniczością charakterystyczną dla dojrzałego stylu mistrza, dzieła Parmigianina – w tym słynna „Schiava Turca” i portrety szlacheckie, prezentujące najwyższy kunszt manieryzmu; kolekcja Correggia – galeria posiada kilka kluczowych dzieł artysty, w tym „Madonnę di San Girolamo” (zwaną Il Giorno) i „Madonnę della Scodella”; Prace El Greco, Canaletta, Van Dycka czy Hansa Holbeina Młodszego. Muzyczna Dusza Parmy Muzyka w Parmie nie jest tylko formą rozrywki, ale także elementem tożsamości społecznej. Miasto jest nierozerwalnie związane z osobą Giuseppe Verdiego, który urodził się w pobliskim Roncole di Busseto. Teatro Regio Zbudowany pod patronatem Marii Ludwiki i otwarty w 1829 roku, Teatro Regio uchodzi za jeden z najbardziej prestiżowych teatrów operowych świata. Każdego roku w październiku, w rocznicę urodzin kompozytora, odbywa się Festival Verdi, przyciągający najlepszych wykonawców i melomanów z całego globu. Towarzyszy mu program Verdi Off, obejmujący darmowe wydarzenia, koncerty plenerowe i instalacje, które sprawiają, że muzyka Verdiego dociera do każdego zakątka miasta, w tym do szpitali i więzień. Kreatywne Miasto Gastronomii UNESCO W 2015 roku Parma została pierwszym włoskim miastem uhonorowanym tytułem Miasta Kreatywnego Gastronomii UNESCO. Tamtejsze produkty są rozpoznawalne na całym świecie, a ich autentyczność jest ściśle związana z terytorium miasta i tradycyjnymi metodami produkcji: Parmigiano Reggiano – ser wytwarzany wyłącznie z mleka, soli i podpuszczki, bez żadnych dodatków i konserwantów. Proces dojrzewania trwa minimum 12 miesięcy, a najlepsze odmiany dojrzewają nawet 36 miesięcy i więcej, zyskując unikatową strukturę i głębię smaku; Prosciutto di Parma – szynka produkowana tylko z udźców wieprzowych i soli morskiej, dojrzewająca w specyficznym klimacie wzgórz wokół Langhirano. Jej charakterystyczny słodki smak i delikatność są wynikiem naturalnego suszenia powietrzem napływającym z Apeninów; Culatello di Zibello – uznawany za szlachetniejszego kuzyna prosciutto, wytwarzany z najmiększej części udźca wieprzowego w mglistych rejonach wzdłuż rzeki Pad. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Cardiff – od rzymskiej fortecy, przez centrum handlu węglem, po nowoczesną stolicę Walii
Historia Cardiff sięga 50 roku naszej ery. Zanim Rzymianie zbudowali na tym obszarze swój pierwszy fort, królowało tam waleczne plemię Sylurów. Ponad półtora tysiąca lat później miasto stało się największym portem eksportu węgla na świecie. Z Cardiff pochodził też Kapitan Morgan, jamajski król piratów.
Spis treści: Twierdza Cardiff Średniowieczne miasto Port węglowy Jamajski król korsarzy Uciekając przed zagładą Tragiczna wyprawa na biegun Cardiff jest największym miastem i stolicą Walii. Współcześnie miasto jest pełne pubów, restauracji i stadionowego gwaru. Jednak nim stało się kosmopolityczną stolicą regionu, przeszło przemianę od rzymskiej placówki wojskowej, przez średniowieczne miasto targowe i jedno z centrów rewolucji przemysłowej, aż po tętniącą życiem metropolię XXI wieku. Twierdza Cardiff Najbardziej charakterystycznym i centralnym symbolem Cardiff jest Cardiff Castle – ogromna twierdza, wokół której powstało i rozrosło się miasto. Pierwszą fortyfikację wznieśli tutaj Rzymianie około 50 roku naszej ery. Zanim rzymskie legiony wkroczyły do Brytanii, tereny te były zasiedlone przez celtyckie plemię Sylurów. Pierwsi legioniści pojawili się na ich ziemiach za rządów cesarza Nerona. Wówczas też powstał pierwszy, drewniany fort. Jednak Sylurowie nie chcieli oddać swoich ziem. Ostatecznie rzymskie oddziały umocniły się na tym obszarze dopiero kilka dekad później, pod dowództwem Sekstusa Juliusza Frontyna, cenionego żołnierza, inżyniera i pisarza. Fortowi zbudowanemu za jego panowania nadano nazwę Caerdyf lub Caerdydd. Pierwotny rzymski fort rozbudowali Normanowie. Wiele wieków później, w epoce wiktoriańskiej wzbogacono go o niezwykle bogate wnętrza. Średniowieczne miasto Wokół ufortyfikowanej budowli rozwijało się średniowieczne Cardiff. Ślady tego są widoczne do dziś m.in. w układzie ulic i nazwach dzielnic. Jedną z najstarszych ulic miasta jest Womanby Street – dziś centrum nocnego życia Cardiff. Sama nazwa może pochodzić od staronordyjskiego określenia oznaczającego „ulicę psiarza” albo „siedzibę cudzoziemców”. Innym średniowiecznym miejscem jest znajdująca się w dzielnicy Roath „Death Junction”. Chociaż współcześnie to jedno z najbardziej ruchliwych skrzyżowań miasta, dawniej znajdowało się tam Gallows Field – miejsce publicznych egzekucji. W średniowieczu szubienice stawiano poza murami miast, dlatego okolica ta przez wieki kojarzyła się mieszkańcom z karą śmierci. Port węglowy Prawdziwy rozwój Cardiff rozpoczął się pod koniec XVIII wieku wraz z budową Kanału Glamorganshire, który połączył doki miasta z kopalniami południowej Walii. W ciągu niespełna stu lat Cardiff stało się największym portem eksportu węgla na świecie. Do współczesnej stolicy Walii napływali ludzie z całego świata – na początku XX wieku mieszkały tu osoby aż 57 narodowości. Ślady dawnej potęgi przemysłowej można wciąż dostrzec w Coal Exchange – budynku, w którym ustalano światowe ceny węgla i zawarto pierwszy na świecie kontrakt o wartości miliona funtów. Jamajski król korsarzy W 1635 roku w Llanrhymny – wówczas wiosce położonej między Cardiff a Newport w południowej Walii – w zamożnej rodzinie farmerskiej urodził się Henry Morgan. Znany jest szerzej jako Kapitan Morgan lub król piratów. W 1654 roku Henry Morgan dołączył w Portsmouth do wojsk Olivera Cromwella. Cromwell postanowił wysłać armię na Karaiby, by zaatakować Hiszpanów. W ten sposób Morgan trafił na Jamajkę. Osiem lat później otrzymał swoje pierwsze dowództwo jako kapitan statku korsarskiego uczestniczącego w ataku na Santiago de Cuba. Korsarz działał z upoważnienia brytyjskiego rządu lub jego przedstawiciela, np. gubernatora Jamajki, i mógł napadać na Hiszpanów w imieniu Anglii. W zamian korsarze mogli zatrzymywać część łupów dla siebie. W pewnym sensie byli więc „legalnymi” piratami. Morgan był skutecznym dowódcą i miał posłuch u innych korsarzy. W 1666 roku został nawet wybrany korsarskim admirałem. Niedługo później mianowano go głównodowodzącym wszystkich sił Jamajki. Miał pod swoją komendą 36 statków i 1800 ludzi. W Cardiff wciąż stoi dom, w którym urodził się korsarz. Jego historię przypominają też liczne puby i zajazdy. Uciekając przed zagładą Podczas drugiej wojny światowej Cardiff było jednym z głównych celów niemieckich nalotów. Wszystko ze względu na znajdujące się tam doki. Najtragiczniejszy atak miał miejsce 2 stycznia 1941 roku. W ciągu jednej nocy zginęło 165 osób, a setki domów zostały zniszczone. Ślady tamtych wydarzeń można zobaczyć do dziś. Na moście kolejowym w dzielnicy Canton, przy skrzyżowaniu Lansdowne Road i Grosvenor Street, nadal widoczne są niewielkie otwory po kulach i odłamkach z czasów wojny. W mieście znajduje się też wyjątkowy relikt zimnej wojny – bunkier nuklearny. Powstał po 1948 roku jako część przygotowań na ewentualny wybuch III wojny światowej. W środku zachowały się stalowe łóżka piętrowe, systemy wentylacyjne i generatory prądu. Co ciekawe, większość ludzi nie ma pojęcia, że taki obiekt znajduje się tuż obok spokojnych ogrodów Insole Court. Dzisiejsze okolice Queen Street i Cardiff Castle pełne są ulicznych muzyków, turystów i sklepów. Niewiele osób wie jednak, że dawniej znajdowała się tam arena walk byków. Do 1835 roku organizowano tu brutalne widowiska bull-baiting – byka przywiązywano do pala, a następnie wypuszczano na niego psy, podczas gdy tłum obstawiał zakłady. Tragiczna wyprawa na biegun W 1910 roku właśnie z Cardiff wyruszył statkiem Terra Nova na swoją najsłynniejszą wyprawę na biegun południowy Robert Falcon Scott – legendarny brytyjski badacz Antarktydy, znany na całym świecie jako „Captain Scott”. Wyprawa dotarła na miejsce w styczniu 1912 roku, odkrywając jednak, że norweski polarnik Roald Amundsen wyprzedził ich o kilka tygodni. Ale nie to było najstraszniejsze. Podczas drogi powrotnej Scott i czterech członków jego ekspedycji zginęli z wycieńczenia, zimna i głodu zaledwie kilkanaście kilometrów od składu zapasów, który mógł ich uratować. Po odnalezieniu ich ciał świat poznał dzienniki Scotta, w których opisywał ostatnie dni wyprawy. Stał się symbolem odwagi, determinacji i tragicznego heroizmu epoki wielkich odkryć geograficznych. Cardiff do dziś pielęgnuje pamięć o tej historii. Przypomina o niej zarówno najstarszy hotel miasta The Royal, z którego Scott wyruszył w podróż, jak i Scott Memorial Lighthouse w Roath Park. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Liptowski Mikulasz łączy naturę i historię. Ślady przeszłości są tam wyraźne
Liptowski Mikulasz to coś więcej niż „tylko” brama do Tatr Niżnych i Zachodnich. Należy bowiem podkreślić, że to miasto zajmuje szczególne miejsce w historii i kulturze Słowacji. Usytuowane w sercu malowniczej kotliny, stanowi swoisty zapis dziejów średniowiecznego rzemiosła, procesów zbójnickich i intelektualnego przebudzenia narodu słowackiego.
Spis treści: Miasto w krainie gór Od przykościelnej wioski do centrum gospodarczego, kulturalnego i turystycznego Proces Janosika Zabytki Liptowskiego Mikulasza Pozostałe atrakcje miasta W Karpatach Zachodnich, w zachodniej części Obniżenia Liptowsko-Spiskiego, znajduje się szerokie obniżenie terenu, zwane Kotliną Liptowską. To właśnie tam, pośród szczytów potężnych pasm górskich, rozpościera się Liptowski Mikulasz – miejscowość o niezwykle bogatej historii, które dla odwiedzających Słowację turystów stanowi bazę wypadową do górskich wędrówek. Miasto w krainie gór Liptowski Mikulasz znajduje się w północnej Słowacji, w granicach historycznego regionu Liptów. W kontekście administracyjnym, jest stolicą powiatu w kraju żylińskim, którego obszar w większości obejmuje tereny górzyste. W ujęciu geograficznym, miasto znajduje się na obszarze Kotliny Liptowskiej, na wysokości około 577 metrów n.p.m. Liptowski Mikulasz jest naturalnie ograniczony potężnymi pasmami górskimi. Od północy są to Góry Choczańskie i Tatry Zachodnie, natomiast od południa – majestatyczne Tatry Niżne z ich rozległymi grzbietami. Przez miejscowość przepływa Wag, najdłuższa rzeka Słowacji, która historycznie stanowiła główną oś transportową i gospodarczą regionu. Od przykościelnej wioski do centrum gospodarczego, kulturalnego i turystycznego W XIII wieku, to dziś prężnie rozwijające się miasto było niewielką osadą przykościelną. Pierwsza pisemna wzmianka o miejscowości jest datowana na rok 1286 i pojawia się w dokumencie króla Władysława IV Kumańczyka. Nazwa, pierwotnie brzmiąca Liptovský Svätý Mikuláš, wywodzi się bezpośrednio od patrona miejscowego kościoła, św. Mikołaja, co podkreśla religijne korzenie osadnictwa. Rozkwit i rola rodu Pongráczów Przez stulecia miasto znajdowało się w posiadaniu szlacheckiego rodu Pongráczów. To właśnie dzięki ich staraniom Mikulasz w 1360 roku uzyskał prawo do organizowania targów, co znacząco przyczyniło się do rozwoju rzemiosła i handlu. W 1424 roku król Zygmunt Luksemburski nadał miastu przywilej organizowania dwóch jarmarków rocznie. Rzemiosło stało się główną gałęzią tamtejszej gospodarki. Cechy rzemieślnicze, takie jak wzmiankowany już w 1508 roku cech szewców, kształtowały strukturę społeczną i architektoniczną. Szczególną sławę miasto zyskało jednak dzięki garbiarstwu. Garbowanie skór zyskało rangę dominującej dziedziny, która przyniosła zamożność tamtejszym mieszczanom i rozsławiła Liptowski Mikulasz daleko poza granicami regionu. Napływ społeczności żydowskiej Ważnym punktem zwrotnym w historii miasta był początek XVIII wieku, kiedy to do Liptowskiego Mikulasza zaczęli napływać Żydzi z Moraw. Samuel Pongrácz przyjął pierwsze rodziny żydowskie pod warunkiem, że przyczynią się one do ożywienia handlu. Tak właśnie się stało. Społeczność ta odegrała kluczową rolę w transformacji ekonomicznej miasta, wprowadzając nowe metody kupieckie i budując imponującą infrastrukturę, której symbolem stała się murowana synagoga, zastępująca wcześniejszą drewnianą budowlę. Centrum słowackiego odrodzenia narodowego XIX wiek to okres, w którym Liptowski Mikulasz stał się ideową stolicą Słowacji. To właśnie tam, w 1829 roku, Gašpar Fejérpataky-Belopotocký założył pierwszą słowacką bibliotekę publiczną, a rok później zorganizował pierwszy amatorski spektakl teatralny. Kluczowy okazał się rok 1844 i powstanie stowarzyszenia Tatrín – kulturalno-oświatowej organizacji, która stała się „kuźnią” narodowych idei. W Liptowskim Mikulaszu, w starej plebanii ewangelickiej, 10 maja 1848 roku opracowano „Żądania Narodu Słowackiego”. Dokument ten, zawierający 14 punktów, był pierwszym kompleksowym programem politycznym Słowaków domagających się m.in. równouprawnienia językowego, własnego szkolnictwa i reform społecznych. II wojna światowa i okres powojenny Podczas II wojny światowej Liptowski Mikulasz był ważnym ośrodkiem ruchu oporu. Miasto stało się areną zaciętych walk podczas słowackiego powstania narodowego w 1944 roku. Pamiątką po tych wydarzeniach jest cmentarz wojskowy na wzgórzu Háj-Nicovô. Po wojnie nastąpił gwałtowny rozwój przemysłu. Od lat 70. XX wieku, wraz z budową zbiornika Liptovská Mara, miasto zaczęło systematycznie budować swoją pozycję jako centrum turystyczne. Proces Janosika Z Liptowskim Mikulaszem związana jest postać Juraja Janosika. W Polsce wokół sławnego rozbójnika narosło wiele mitów. Wbrew powszechnej opinii, był on Słowakiem urodzonym w Terchovej, a jego działalność zbójnicka trwała zaledwie dwa lata, od 1711 do 1713 roku. Opisywane miasto stało się miejscem jego końca. W 1713 roku, Janosik został pojmany i przewieziony do Liptowskiego Mikulasza. Był więziony w Kasztelu Vranovo, w dzielnicy Palúdzka. Proces odbył się w dniach od 16 do 17 marca, przed sądem żupnym. Oskarżony został poddany okrutnym torturom. Mimo to, zachowane protokoły wskazują, że nie przyznał się do wielu zarzucanych mu czynów i nie wydał większości swoich towarzyszy. Został skazany na śmierć przez powieszenie na haku za lewe żebro, co było karą zarezerwowaną dla kapitanów zbójnickich. Egzekucję wykonano na terenie Šibeničky, co w języku słowackim oznacza „szubienice”. Najprawdopodobniej była to dawna dzielnica Vrbica. Zabytki Liptowskiego Mikulasza Historyczne centrum miasta cechuje się architektoniczną różnorodnością, będącą wynikiem splotu wpływów katolickich, ewangelickich i żydowskich. Kościół św. Mikołaja To najokazalsza i najstarsza budowla w mieście, dominująca nad placem Námestie osloboditeľov. Świątynia powstała w XIII wieku na fundamentach kościoła romańskiego. Pierwotnie była częścią niewielkiego systemu obronnego rodu Pongráczów. Choć w okresie baroku i pod koniec XIX wieku przeszła liczne przebudowy, zachowała swój wczesnogotycki charakter. Wewnątrz znajdują się cenne zabytki, wśród których należy wymienić: ołtarz główny z gotyckimi figurami świętych i centralną rzeźbą św. Mikołaja, ołtarz boczny z malowanymi skrzydłami z XV wieku, kamienną chrzcielnicę datowaną na drugą połowę XIV wieku. Synagoga Synagoga w Liptowskim Mikulaszu jest uważana za jeden z najważniejszych zabytków architektury żydowskiej w Słowacji. Obecny budynek z 1846 roku zyskał swój unikatowy wygląd w 1906 roku, dzięki projektowi Leopolda Baumhorna. Architektura zewnętrzna jest klasycystyczna, z potężnymi kolumnami i tympanonem, co nadaje jej wygląd greckiej świątyni. Wewnątrz dominują bogate polichromie, witraże i złocenia. Pozostałe atrakcje miasta Liptowski Mikulasz to nie tylko zabytkowa architektura. Nie brakuje tam także muzeów i miejsc sprzyjających aktywnemu spędzaniu czasu. Muzea Słowackie Muzeum Ochrony Przyrody i Speleologii jest jedną z najnowocześniejszych tego typu placówek w kraju. Mieści się w dawnym klasztorze, a jego ekspozycja zajmuje 1400 metrów kwadratowych. Miejsce to w fascynujący sposób łączy geologię, zoologię i botanikę z badaniem jaskiń. Z kolei Muzeum Janko Kráľa to miejsce, gdzie można poznać historię sławnego Janosika. Muzeum jest zlokalizowane w Domu Żupnym. Ekspozycja dotyczy nie tylko losów rozbójnika, ale także historii miasta. Liptowska Mara Ogromny zbiornik zaporowy powstał w latach 70. XX wieku. Jego nazwa pochodzi od jednej z 13 zalanych wsi – Liptowskiej Marii. Coś dla siebie znajdą tam zarówno fani sportów wodnych (zwłaszcza żeglarstwa i windsurfingu), jak i miłośnicy plażowania. Warto wspomnieć, że nad brzegiem akwenu znajduje się Havránok – skansen i stanowisko archeologiczne dokumentujące osadnictwo Celtów w tym regionie. Przyroda wokół miasta Zaledwie kilkanaście minut jazdy od Liptowskiego Mikulasza znajduje się wejście do Doliny Demianowskiej, jednego z najpiękniejszych zakątków Tatr Niżnych, skrywającego podziemne skarby natury. To właśnie tam znajduje się Demianowska Jaskinia Wolności – jedna z najczęściej odwiedzanych grot w Słowacji. Trasa turystyczna prowadzi przez system korytarzy o łącznej długości ponad 11 km (dla zwiedzających udostępniono ok. 2 km). Jaskinia zachwyca bogactwem nacieków. Przez jej dno przepływa podziemna rzeczka Demianówka. Równie interesująca jest Demianowska Jaskinia Lodowa, która oferuje możliwość zobaczenia utrzymujących się przez cały rok formacji lodowych. Tamtejszy lód powstaje od ok. 500 lat. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Düsseldorf zachwyca kontrastami. To miasto tradycji i nowoczesności
Düsseldorf, stolica kraju związkowego Nadrenia Północna-Westfalia, należy do najbardziej wyrafinowanych i dynamicznie rozwijających się ośrodków miejskich w Europie. Ta metropolia jest czymś więcej niż tylko centrum administracyjnym. Mówimy tu bowiem o specyficznym konglomeracie tradycji, innowacji, luksusu i unikatowego melanżu kulturowego. Co warto zobaczyć w Düsseldorfie? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Miasto nad Renem Od Worringen do współczesności Biurko Zagłębia Ruhry i stolica mody Architektoniczne atrakcje Düsseldorfu Japońska dusza w sercu Nadrenii Kultura i tradycja Düsseldorf to miasto wyjątkowe, które w unikatowy sposób unifikuje swoją przemysłową przeszłość z nowoczesną gospodarką, opartą na usługach, modzie i kulturze. To metropolia, która potrafi zachwycić luksusem Königsallee, zainspirować architekturą Gehry’ego i ugościć w bezpośredniej atmosferze nadreńskiego browaru, udowadniając, że profesjonalizm biznesowy nie musi stać w opozycji do radości życia. Miasto nad Renem Düsseldorf znajduje się w zachodnich Niemczech, w kraju związkowym Nadrenia Północna-Westfalia. Jego granice rozciągają się w centralnej części basenu dolnego Renu, u ujścia rzeki Düssel. To właśnie lokalizacja u zbiegu dwóch cieków wodnych nadała osadzie nazwę, która w dosłownym tłumaczeniu oznacza „wieś nad Düssel”. Większość terytorium miasta rozciąga się na prawym brzegu najdłuższej rzeki Niemiec. Administracyjnie Düsseldorf jest sercem regionu metropolitalnego Ren-Ruhr. Miasto graniczy bezpośrednio z ośrodkami takimi jak Duisburg, Neuss, Ratingen czy Erkrath. Od Worringen do współczesności Najstarsze wzmianki o osadnictwie w tym rejonie sięgają VII i VIII wieku, kiedy to u ujścia Düssel funkcjonowały skromne osady rybackie i rolnicze. Oficjalna nazwa „Düsseldorp” pojawia się w dokumentach po raz pierwszy w połowie XII wieku. 5 czerwca 1288 roku, na polach Worringen, rozpętała się jedna z najkrwawszych bitew średniowiecza, w której hrabia Adolf von Berg wraz z sojusznikami (w tym z mieszkańcami Düsseldorfu i Kolonii) pokonał wojska arcybiskupa Kolonii. Zwycięstwo to otworzyło drogę do nadania osadzie praw miejskich, co nastąpiło 14 sierpnia 1288 roku. W kolejnych stuleciach Düsseldorf rozwijał się jako rezydencja książęca. W czasie panowania Jana Wilhelma Wittelsbacha miasto zostało znacznie rozbudowane i ufortyfikowane, stając się stolicą zjednoczonych księstw Jülich-Kleve-Berg. Największy rozkwit kulturalny przypadł na przełom XVII i XVIII wieku i panowanie elektora Jana Wellema. To właśnie jego pasja do sztuki uczyniła miasto europejskim centrum malarstwa i rzeźby, choć należy zaznaczyć, że udział w nadaniu kierunku rozwoju miała także Anna Maria Medycejska, jego żona. Düsseldorf gościł wówczas wybitnych artystów, których praca przyczyniła się do powstania imponującej galerii obrazów. Wiek XIX przyniósł miastu pruską administrację i gwałtowną industrializację. Po okresie napoleońskim, kiedy to Düsseldorf pełnił funkcję stolicy Wielkiego Księstwa Bergu, miasto stało się częścią Prus w 1815 roku. Rozwój kolei oraz przemysłu stalowego i maszynowego w latach 70. XIX wieku przekształcił Düsseldorf w potęgę gospodarczą, zwaną „biurkiem Zagłębia Ruhry”, ze względu na koncentrację administracji przemysłowej. W czasie II wojny światowej miasto doznało dotkliwych zniszczeń. W trakcie szybkiej odbudowy postawiono na nowoczesne planowanie urbanistyczne z jednoczesną troską o rekonstrukcję kluczowych zabytków. W 1946 roku Düsseldorf stał się stolicą nowo utworzonego kraju związkowego Nadrenia Północna-Westfalia. Biurko Zagłębia Ruhry i stolica mody Dzisiejszy Düsseldorf to strategiczne centrum finansów i handlu. Swoje siedziby mają tam korporacje z listy Fortune Global 500 i giganci indeksów DAX. Miasto jest kluczowym ośrodkiem sektora telekomunikacyjnego, reklamowego i prawniczego, przyciągając międzynarodowy kapitał i specjalistów z całego świata. Centrum wystawiennicze Messe Düsseldorf jest gospodarzem około jednej piątej wiodących na świecie targów branżowych. Ważnym filarem gospodarki miasta jest przemysł modowy. Działa tam ponad 800 showroomów, w których prezentowane są kolekcje najbardziej znanych projektantów, a słynna Königsallee, znana powszechnie jako „Kö”, to jedna z najbardziej dochodowych i luksusowych ulic handlowych w Europie. Architektoniczne atrakcje Düsseldorfu W krajobrazie Düsseldorfu wyraźnie widoczny jest mariaż przeszłości i przyszłości. Każda epoka odcisnęła tam swój ślad, tworząc zróżnicowaną przestrzeń miejską Historyczne symbole w Altstadt Altstadt, czyli Stare Miasto, to historyczne i towarzyskie centrum Düsseldorfu. Ta piękna część miasta charakteryzuje się niemałym zagęszczeniem zabytków, co w kontekście jej stosunkowo niewielkiej powierzchni jest szczególnie imponujące. Najstarszym tamtejszym budynkiem jest bazylika św. Lamberta, datowana na XIII wiek. Jej najcharakterystyczniejszym elementem jest skręcona iglica. Według podań ludowych, wieża zyskała taki kształt w wyniku gniewu diabła, jednak naukowe wyjaśnienie wskazuje na zastosowanie niewysezonowanego drewna dębowego podczas odbudowy po pożarze w 1815 roku, które wypaczyło się w miarę wysychania. W sąsiedztwie znajduje się Schlossturm na Burgplatz – wieża będąca jedyną pozostałością po dawnym zamku miejskim. Obecnie mieści się tam Muzeum Żeglugi. Sam Burgplatz uznawany jest za jeden z najpiękniejszych placów nadreńskich, stanowiąc popularne miejsce spotkań i organizacji festiwali. Nieopodal wznosi się renesansowy ratusz i konny pomnik elektora Jana Wellema, który stał się jedną z ikon miasta. Architektoniczna rewolucja Zupełnie inny charakter prezentuje MedienHafen. W latach 90. XX wieku, ten dawny port rzeczny przeszedł spektakularną transformację, stając się czymś w rodzaju poligonu doświadczalnego dla najwybitniejszych architektów. Największą atrakcją są budynki „Der Neue Zollhof”, zaprojektowane przez Franka Gehry’ego. Składają się na nie trzy bryły o pofalowanych fasadach, wykonane z różnych materiałów – białego tynku, czerwonej cegły i polerowanej stali, w której odbijają się sąsiednie obiekty. Nad portem dominuje Rheinturm – wieża o wysokości 240,5 metra. To najwyższa budowla w mieście. Oferuje taras widokowy i obrotową restaurację, pozwalającą podziwiać 360-stopniową panoramę. Unikatową cechą wieży jest jej system oświetlenia pełniący funkcję zegara cyfrowego – największego tego typu na świecie. Schloss Benrath Zlokalizowany na południowych obrzeżach miasta pałac Benrath to perła architektury rokoko i wczesnego klasycyzmu. Zbudowany w latach 1755-1773 jako letnia rezydencja i pałac myśliwski elektora Karola Teodora, stanowi unikatową kompozycję architektury, rzeźby i sztuki ogrodowej. Imponującą posiadłość otacza 61-hektarowy park z licznymi kanałami i założeniami tematycznymi, między innymi z ogrodem francuskim i angielskim. Wnętrza pałacu są niezwykle cenne. Zwiedzający muszą zakładać specjalne filcowe kapcie, aby chronić zabytkowe parkiety. Obecnie kompleks mieści trzy muzea: Muzeum Corps de Logis, Muzeum Sztuki Ogrodowej i Muzeum Historii Naturalnej. Japońska dusza w sercu Nadrenii Düsseldorf jest domem dla jednej z największych i najbardziej aktywnych społeczności japońskich w Europie. Mieszka tam około 15 tys. Japończyków. Centrum tej diaspory stanowi Immermannstraße i jej okolice, gdzie tradycyjne niemieckie kamienice wypełnione są japońskimi sklepami, księgarniami, hotelami i restauracjami serwującymi autentyczny ramen, sushi i okonomiyaki. Wpływy japońskie są widoczne nie tylko w gastronomii, ale także w krajobrazie miasta. W dzielnicy Niederkassel znajduje się EKŌ-Haus – wyjątkowy kompleks kulturalny z jedyną z nielicznych świątyń buddyjskich w Europie. Z kolei w Nordparku można odwiedzić ogród japoński, będący darem tamtejszej społeczności dla mieszkańców Düsseldorfu. Największym świętem japońsko-niemieckiej przyjaźni jest Japan-Tag. To doroczne wydarzenie przyciąga ponad 600 tys. odwiedzających, którzy uczestniczą w pokazach sztuk walki, warsztatach kaligrafii, konkursach cosplay i koncertach muzyki j-pop. Dzień kończy się spektakularnym, tematycznym pokazem japońskich fajerwerków nad Renem, przygotowywanym przez japońskich mistrzów pirotechniki. Kultura i tradycja Düsseldorf to miasto o niezwykle bogatym życiu kulturalnym, które harmonijnie łączy tradycje ludowe z awangardą artystyczną. Altbier Altbier to duma lokalnych browarów. Jest to piwo górnej fermentacji, ale leżakowane w niskich temperaturach, co nadaje mu charakterystyczny, miedziany kolor i wyrazisty, chmielowy smak. W Altstadt tradycja piwowarska jest wciąż żywa w wielu rzemieślniczych browarach. Kultura picia Altbier wiąże się ze specyficzną etykietą. Obsługą zajmują się kelnerzy zwani Köbes, słynący z szorstkiego humoru i… efektywności. Puste szklanki są bez pytania wymieniane na pełne, a obsługa zaznacza ilość wypitego trunku kreskami na podstawce. Aby zakończyć degustację, należy przykryć nią szklankę, co jest sygnałem do wystawienia rachunku. Radschläger Radschläger, czyli postać dziecka robiącego gwiazdę, to najstarszy symbol miasta. Jego geneza nie jest do końca jasna. Najczęściej powtarzana legenda łączy go z bitwą pod Worringen – dzieci miały rzekomo wyrażać swoją radość z uzyskania praw miejskich, robiąc gwiazdy na ulicach. Inna wersja mówi o chłopcu, który uratował powóz ślubny elektora, trzymając pęknięte koło własnym ciałem w pozycji gwiazdy. Muzea Miasto jest światowej sławy centrum sztuki. Kunstakademie Düsseldorf to kuźnia talentów, z którą związani byli tacy artyści jak Joseph Beuys, Gerhard Richter czy Andreas Gursky. Imponujące kolekcje można podziwiać w trzech głównych lokalizacjach Kunstsammlung Nordrhein-Westfalen: K20 (Grabbeplatz) – skupia się na klasycznym modernizmie; K21 (Ständehaus) – prezentuje sztukę współczesną po 1980 roku; Schmela Haus – pełni funkcję przestrzeni dla wystaw czasowych i dyskusji o sztuce. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Poczdam zachwyca historią i architekturą. To miasto wielu epok
Poczdam często postrzegany jest przez pryzmat bliskiego sąsiedztwa z Berlinem. Należy jednak podkreślić, że to niezwykłe miasto stanowi odrębną jednostkę o unikatowej tożsamości kulturowej, ukształtowanej przez wieki panowania dynastii Hohenzollernów, oświeceniowe idee i dramatyczne zwroty w historii XX wieku. Jakie skarby skrywa Poczdam? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Zielone miasto w sercu Niemiec Od słowiańskiej osady do rezydencji elektorów Nowy Ogród i pałac Cecilienhof Dzielnica holenderska i rosyjska kolonia Alexandrowka Most Glienicke Kolebka europejskiego kina Od słowiańskich początków, przez imperialną chwałę Hohenzollernów, mroczne czasy wojny i zimnowojenne podziały, aż po dzisiejszą rolę nowoczesnej stolicy Brandenburgii – Poczdam zawsze potrafił zdefiniować się na nowo, nie tracąc przy tym swojego charakteru. Wizja „Pruskiej Arkadii” – miejsca, gdzie człowiek, sztuka i natura tworzą nierozerwalną całość – zyskała ogromne uznanie, czego dowodem było wpisanie tamtejszych parków i pałaców na listę UNESCO w 1990 roku. Dla turystów, miasto oferuje fascynującą podróż przez style i epoki – od rokokowej lekkości Sanssouci, przez masońską symbolikę Nowego Ogrodu, aż po mury Cecilienhof. Zielone miasto w sercu Niemiec Poczdam rozciąga się w północno-wschodniej części Niemiec, pełniąc funkcję stolicy i największego ośrodka kraju związkowego Brandenburgia. Ta lokalizacja jest nierozerwalnie związana z rzeką Hawelą, która w tym regionie meandruje, tworząc rozległe rozlewiska, kanały i systemy jezior, co nadaje Poczdamowi charakter niemal wyspiarski. W kontekście geograficznym, miasto znajduje się na południowy zachód od Berlina (centra obu ośrodków dzieli odległość ok. 40 km). Poczdam bezpośrednio graniczy z niektórymi dzielnicami stolicy, co sprzyja wymianie społecznej i gospodarczej w ramach obszaru metropolitalnego Berlin-Brandenburg. Krajobraz miasta jest wynikiem procesów polodowcowych, w następstwie których powstały tam wzgórza morenowe i liczne zbiorniki wodne. Około trzy czwarte powierzchni miasta pokrywają tereny zielone, lasy i wody, co nie jest częstym zjawiskiem w skali europejskich ośrodków miejskich tej wielkości. W granicach administracyjnych znajduje się ponad 20 jezior, które nie tylko determinują mikroklimat, ale stanowią fundament rekreacyjny i estetyczny. Od słowiańskiej osady do rezydencji elektorów Obszar dzisiejszego Poczdamu był zamieszkiwany prawdopodobnie już w epoce brązu. W VII wieku osiedliły się tam plemiona Słowian zachodnich. Słowiańskie korzenie ma sama nazwa miasta, która najprawdopodobniej wywodzi się od określenia oznaczającego „pod dębami”. Pierwsza pisemna wzmianka o osadzie „Poztupimi” pojawiła się 3 lipca 993 roku, w dokumencie cesarza Ottona III. Mówimy tu zatem o mieście z ponad tysiącletnią tradycją. Średniowiecze i wczesna nowożytność Przez większą część średniowiecza Poczdam pozostawał niewielką osadą handlową i rybacką. Prawa miejskie uzyskał w 1345 roku, co przyczyniło się do powolnego, ale stabilnego wzrostu jego znaczenia jako lokalnego ośrodka handlowego. Kluczowy zwrot w dziejach miasta nastąpił jednak dopiero w XVII wieku, kiedy to wielki elektor Fryderyk Wilhelm z dynastii Hohenzollernów wybrał je na swoją drugą rezydencję. Decyzja ta zapoczątkowała okres wielkich inwestycji budowlanych. W 1660 roku zamek poczdamski został nabyty przez elektora, który rozpoczął proces przekształcania średniowiecznej warowni w nowoczesną rezydencję barokową. Usunięto stare mury obronne i wieże, a na ich miejscu, pod kierunkiem Johanna Gregora Memhardta, powstał trójskrzydłowy kompleks pałacowy z reprezentacyjną Salą Marmurową i Ogrodem Przyjemności. Edykt poczdamski i napływ hugenotów 8 listopada 1685 roku, w odpowiedzi na prześladowania religijne we Francji, wielki elektor wydał edykt poczdamski. Fryderyk Wilhelm zaoferował hugenotom azyl, wsparcie finansowe i przywileje podatkowe w Brandenburgii. W rezultacie do regionu napłynęło około 20 tysięcy francuskich imigrantów. Ich obecność miała fundamentalny wpływ na rozwój miasta. Ludność napływowa przyniosła ze sobą nowoczesne technologie rzemieślnicze, wiedzę ogrodniczą i zupełnie inny styl życia, co na trwałe odmieniło kulturalne oblicze miasta. Pruska Arkadia Fryderyka Wielkiego Prawdziwy złoty wiek Poczdamu przypada na XVIII stulecie i rządy Fryderyka II Wielkiego. To właśnie on, kierując się ideami oświecenia, postanowił stworzyć w Poczdamie miejsce, w którym architektura i krajobraz tworzyłyby harmonijną całość, sprzyjającą pracy intelektualnej i odpoczynkowi. Pałac Sanssouci Najważniejszym obiektem architektonicznym w Poczdamie jest pałac Sanssouci, wzniesiony w latach 1745–1747. Nazwa tej wspaniałej rezydencji, pochodząca z francuskiego „sans souci”, oznacza dosłownie „bez troski”. To określenie idealnie oddaje funkcję, jaką budowla miała pełnić dla króla. Sanssouci był dla monarchy azylem, pozwalającym odetchnąć od sztywnej etykiety dworu berlińskiego. Fryderyk II osobiście uczestniczył w projektowaniu rezydencji, dostarczając szkice architektowi Georgowi Wenzeslausowi von Knobelsdorffowi. Pałac jest budowlą parterową, co jest nietypowe dla królewskich posiadłości tego okresu, ale wynikało z pragnienia władcy, by mieć bezpośredni dostęp do ogrodów i tarasów winnych. Wnętrza są arcydziełem pruskiego rokoko, charakteryzującego się delikatnością form i motywami roślinnymi. Król był tak przywiązany do tego miejsca, że kazał przygotować swój grobowiec na najwyższym tarasie winnicy jeszcze przed budową pałacu. Choć jego wola nie została od razu uszanowana, od 1991 roku Fryderyk Wielki spoczywa w Sanssouci obok swoich ukochanych psów. Park Sanssouci Pałac jest otoczony przez 300-hektarowy park, de facto będący jednym z najwspanialszych założeń ogrodowych w Europie. Fryderyk II i jego następcy przez dziesięciolecia wzbogacali go o kolejne obiekty, takie jak: Nowy Pałac, Pawilon Chiński, Oranżeria, Pałac Charlottenhof. Nowy Ogród i pałac Cecilienhof Na północ od centrum Poczdamu, nad jeziorem Heiliger See, rozciąga się Nowy Ogród, założony pod koniec XVIII wieku przez Fryderyka Wilhelma II. Władca pragnął stworzyć przeciwwagę dla formalnego stylu Sanssouci, wybierając nieco swobodniejszy, angielski styl parkowy. Pałac Marmurowy Najstarszą tamtejszą budowlą jest Pałac Marmurowy – wczesnoklasycystyczna rezydencja z czerwonej cegły, której fasadę zdobią detale z marmuru. Fryderyk Wilhelm II, będący członkiem ruchu Różokrzyżowców i loży masońskiej, nadał rezydencji i otaczającym ją strukturom głęboką symbolikę mistyczną. W pobliżu pałacu wzniesiono m.in. piramidę (pełniącą funkcję lodowni) i Bibliotekę Gotycką. Cecilienhof i konferencja poczdamska W kontekście historycznym, najważniejszym obiektem w Nowym Ogrodzie jest pałac Cecilienhof. Zbudowany w latach 1914–1917 dla następcy tronu Wilhelma i jego małżonki Cecylii, jest ostatnią rezydencją wzniesioną przez ród Hohenzollernów. Budynek nawiązuje do angielskiego dworku w stylu Tudorów, z charakterystycznymi kominami i murem pruskim, co nadaje mu wiejski, niemal sielski charakter. To właśnie tam, w głównej sali pałacu, przy dębowym stole, od 17 lipca do 2 sierpnia 1945 roku obradowała wielka trójka: Harry S. Truman, Józef Stalin i Winston Churchill (później zastąpiony przez Clementa Attlee). Dzielnica holenderska i rosyjska kolonia Alexandrowka Poczdam to nie tylko królewskie pałace i pruski porządek, ale także otwartość na wpływ innych kultur. Fryderyk Wilhelm I i jego następcy sprowadzali do miasta fachowców z całej Europy, co zaowocowało powstaniem unikatowych enklaw narodowych. Holländisches Viertel Dzielnica holenderska składa się ze 134 ceglanych domów, wzniesionych w połowie XVIII wieku dla holenderskich rzemieślników. Zafascynowany kulturą i efektywnością Holendrów, Fryderyk Wilhelm I zapragnął, by w Poczdamie poczuli się jak w domu. Dzielnica ta stanowi największy zwarty zespół architektury holenderskiej poza granicami Niderlandów. Jej sercem jest Jan Bouman Haus – muzeum poświęcone architektowi i zarządcy budowlanemu, który odegrał kluczową rolę w rozbudowie miasta. Alexandrowka Innym niezwykłym miejscem jest rosyjska kolonia Alexandrowka, założona w 1826 roku dla członków rosyjskiego chóru żołnierskiego. Po wojnach napoleońskich Fryderyk Wilhelm III postanowił upamiętnić przyjaźń z Aleksandrem I, budując osiedle drewnianych domów w stylu rosyjskim. Kolonia składa się z 13 drewnianych chat, z których jedna służy dziś jako muzeum, a inna jako restauracja, otoczonych sadami owocowymi. Całość została zaprojektowana przez Petera Josepha Lenné na planie krzyża św. Andrzeja. Most Glienicke Most Glienicke, łączący Poczdam z Berlinem, stał się światowym symbolem zimnej wojny. Choć oficjalnie nazywany przez władze NRD „mostem jedności”, w rzeczywistości był jednym z najbardziej strzeżonych miejsc na granicy, dostępnym wyłącznie dla personelu wojskowego mocarstw okupacyjnych. To właśnie tam odbywały się spektakularne wymiany schwytanych szpiegów między USA a ZSRR. Kolebka europejskiego kina W południowo-wschodniej części miasta znajduje się Babelsberg, dzielnica nierozerwalnie związana z historią kina. Założone w 1912 roku studio filmowe Babelsberg jest najstarszą tego typu instytucją na świecie. To właśnie tam narodziło się europejskie kino. Obecnie studio pozostaje jednym z najnowocześniejszych centrów produkcji filmowej w Europie. Turyści mogą odwiedzić Filmpark Babelsberg, oferujący pokazy kaskaderskie, wycieczki po planach filmowych oraz wgląd w kulisy pracy pirotechników i scenografów. Niemałą atrakcją jest też Filmmuseum Potsdam – najstarsze muzeum filmowe w Niemczech. Placówka ma swoją siedzibę w dawnych stajniach królewskich i koncentruje się na historii niemieckiej kinematografii. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Utrecht wyrósł na ruinach imperium. Dziś wyznacza kierunek rozwoju miast
Utrecht, czwarte pod względem liczby ludności miasto Niderlandów i ważny ośrodek akademicki, nie jest typową destynacją turystyczną. Pod względem popularności ustępuje choćby Amsterdamowi. Nie oznacza to jednak, że nie warto zainteresować się tym miejscem. Zabytków jest tam pod dostatkiem, a nie można też nie wspomnieć o tamtejszych progresywnych wizjach rozwoju, czyniących miasto jednym z najbardziej zrównoważonych ośrodków w Europie.
Spis treści: Miasto w sercu Niderlandów Od Traiectum do unii utrechckiej Architektoniczny symbol Utrechtu System kanałów Symbol architektonicznej rewolucji Rzymski Limes Projekt CU2030 Utrecht stanowi wzorcowy przykład miasta, które potrafi pielęgnować swoją wielowiekową tradycję, nie bojąc się przy tym radykalnych innowacji. Miejscowość ta jak żadna inna udowadnia, że jakość życia w XXI wieku nie zależy od przepustowości dróg dla samochodów, lecz od dostępności czystej wody, zieleni i bezpiecznych tras rowerowych. Miasto w sercu Niderlandów Utrecht rozpościera się w centralnej części Niderlandów, we wschodnim obszarze konurbacji Randstad – gęsto zaludnionego pierścienia miejskiego, obejmującego także Amsterdam, Rotterdam i Hagę. Miasto przecinają historyczne ramiona Renu – Krzywy Ren i Stary Ren – a także rzeka Vecht i nowoczesny kanał Amsterdam-Ren, stanowiący rdzeń komercyjnej żeglugi śródlądowej. W Utrechcie wiele terenów miejskich to poldery chronione przez system grobli i pomp. Jest to nieodzownym elementem funkcjonowania miasta w kraju, gdzie znaczna część terytorium znajduje się poniżej poziomu morza. Od Traiectum do unii utrechckiej Historia miasta rozpoczęła się w 50 roku n.e., kiedy na rozkaz cesarza Klaudiusza wzniesiono rzymskie castellum. Twierdza, nazwana Traiectum, strzegła brodu na Renie i stanowiła istotne ogniwo Limes Germanicus – północnej granicy Cesarstwa Rzymskiego. To właśnie rzymska obecność zdefiniowała centralny punkt miasta, dzisiejszy plac Domplein, pod którym do dziś spoczywają tufowe mury z III wieku. Choć Rzymianie wycofali się z tamtych terenów około 275 roku n.e., nazwa Traiectum przetrwała, ewoluując w staroniderlandzkie Trecht, do którego z czasem dodano przedrostek „U” (od uut – w dół rzeki), tworząc współczesną nazwę Utrecht. Średniowieczna stolica religijna W VII wieku miasto zyskało na znaczeniu jako bastion chrześcijaństwa. W 696 roku Willibrord, zwany apostołem Fryzów, uczynił Utrecht swoją siedzibą, co zapoczątkowało trwającą ponad tysiąc lat dominację religijną w regionie. Ośrodek ten stał się stolicą potężnego księstwa-biskupstwa. Tamtejsi biskupi dysponowali zarówno władzą duchowną, jak i świecką, konkurując z największymi rodami szlacheckimi Europy. Rok 1122 był przełomowy – Utrecht otrzymał prawa miejskie, co pozwoliło mieszkańcom na budowę murów obronnych i rozpoczęcie prac nad unikatowym systemem kanałów. W XI i XII wieku miasto przeżywało swój „złoty wiek”, będąc najważniejszym centrum handlowym i kulturalnym północnych Niderlandów, zanim w XV wieku zostało przyćmione przez dynamicznie rozwijający się Amsterdam. Epoka nowożytna i polityczne przełomy W XVI wieku Utrecht stał się sercem niderlandzkiego oporu przeciwko hiszpańskiej dominacji. W 1579 roku siedem północnych prowincji zawiązało tam unię, która stworzyła podwaliny pod Republikę Zjednoczonych Prowincji i późniejsze Królestwo Niderlandów. Wiek XVII przyniósł miastu zarówno rozwój naukowy (w 1636 r. założono Uniwersytet Utrechcki), jak i katastrofę naturalną o ogromnej skali. 1 sierpnia 1674 roku niszczycielskie tornado uderzyło w miasto, powodując zawalenie się nawy głównej katedry Domkerk. Wydarzenie to trwale zmieniło krajobraz miasta, pozostawiając wieżę Domtoren jako wolnostojącą konstrukcję, oddzieloną od reszty świątyni nowym placem – Domplein. Architektoniczny symbol Utrechtu Od ponad 600 lat nad panoramą miasta góruje kompleks katedralny. Wznoszona w latach 1321–1382 wieża Domtoren mierzy 112,32 metra, co czyni ją najwyższą wieżą kościelną w Niderlandach. Jej konstrukcja, przypisywana Janowi van Henegouwenowi, jest arcydziełem gotyku. Składa się z dwóch masywnych kwadratowych bloków, na których spoczywa ażurowa, ośmiokątna latarnia, nadająca budowli lekkości. Na przestrzeni lat budowla ta pełniła różnorakie funkcje. Była dzwonnicą i strategicznym punktem obserwacyjnym dla straży miejskiej. Co ciekawe, mimo sporej wysokości, budowla nie ma widocznych przypór, co świadczy o genialnym projekcie konstrukcyjnym jej twórców. Zawalenie się nawy katedry w 1674 roku stworzyło wyrwę, która przez ponad 150 lat była wypełniona gruzem. Dopiero w 1826 roku teren uprzątnięto, tworząc plac Domplein. Warto wspomnieć o ciemniejszej karcie historii wieży – po oddzieleniu jej od kościoła stała się miejscem potajemnych spotkań homoseksualistów. W 1730 roku doprowadziło to do największej fali prześladowań osób o orientacji homoseksualnej w historii Niderlandów, co dziś upamiętnia tablica na placu, będąca symbolem ewolucji miasta w stronę tolerancji. System kanałów Najbardziej charakterystycznym elementem urbanistyki Utrechtu jest dwupoziomowy system kanałów. W XII wieku, po zmianie biegu Renu, poziom wody w kanałach ustabilizował się, co umożliwiło kupcom innowacyjne podejście do magazynowania towarów. Zamiast transportować je z łodzi na poziom ulicy, zaczęto drążyć tunele bezpośrednio od nabrzeża pod ulicę, prowadząc je do piwnic domów kupieckich. Z czasem, te wąskie korytarze zostały poszerzone w obszerne sklepione piwnice, które stały się przedłużeniem domów. Ewolucja funkcjonalna i rewitalizacja W XIX wieku, wraz z rozwojem transportu lądowego, kanały straciły na znaczeniu handlowym, a piwnice zaczęły popadać w ruinę. Przełom nastąpił po II wojnie światowej, kiedy miasto odkupiło nabrzeża i mury oporowe, rozpoczynając systematyczną renowację około 700 obiektów. Dziś piwnice są sercem życia towarzyskiego. Mieszczą się w nich restauracje, bary, studia artystyczne i butiki. Symbol architektonicznej rewolucji Nie można nie wspomnieć, że miasto odegrało istotną rolę w rozwoju nowoczesnej architektury. Potwierdzeniem tego jest obecność wzniesionego w 1924 domu Rietvelda i Schröder na liście UNESCO. Manifest ruchu De Stijl Dom zaprojektowany przez Gerrita Rietvelda dla Truus Schröder jest jedynym budynkiem zrealizowanym całkowicie w zgodzie z zasadami neoplastycyzmu. Jego architektura opiera się na radykalnym zerwaniu z tradycyjnym podziałem pomieszczeń. Zastosowano w nim system przesuwnych ścian, które pozwalają na dowolną konfigurację przestrzeni życiowej w zależności od potrzeb domowników. Obiekt ten jest uznawany za jeden z najważniejszych budynków mieszkalnych XX wieku. Jego wpływ na architekturę modernizmu jest nie do przecenienia, a status UNESCO od 2000 roku gwarantuje ochronę tego unikatowego „eksperymentu”, który do dziś wygląda niezwykle współcześnie na tle tradycyjnej zabudowy Schröderbuurt. Rzymski Limes W 2021 roku Utrecht wzbogacił się o drugie wyróżnienie UNESCO w ramach seryjnego wpisu „Granice Imperium Rzymskiego – Dolnogiermański Limes”. Jest to największy ciągły zabytek archeologiczny w Europie, dokumentujący północną rubież świata antycznego. W samym mieście i jego sąsiedztwie znajduje się kilka kluczowych stanowisk objętych ochroną: Domplein – pozostałość rzymskiego fortu; Hoge Woerd – zrekonstruowany fort, w którym znajduje się Muzeum Hoge Woerd z rzymską łodzią rzeczną sprzed 2000 lat; Vechten – jeden z największych fortów w regionie, zlokalizowany na obrzeżach miasta, w gminie Bunnik. Projekt CU2030 W latach 70. XX wieku władze Utrechtu zadecydowały o zasypaniu części swojej historycznej fosy miejskiej, aby zrobić miejsce dla szerokiej arterii drogowej. Decyzja ta na dekady odcięła stare miasto od dworca. W ramach projektu CU2030 podjęto odważną decyzję o usunięciu asfaltu i ponownym wykopaniu kanału. W 2020 roku woda powróciła do Catharijnesingel, co pozwoliło na domknięcie pierścienia wodnego wokół centrum. Dziś zamiast ryku silników słychać tam szum wody. Nowy park wzdłuż kanału stał się oazą bioróżnorodności. Po gruntownej przebudowie dworzec Utrecht Centraal stał się nowoczesnym terminalem, zintegrowanym z galerią handlową. Kluczowym elementem tamtejszej infrastruktury jest największy na świecie parking dla rowerów, mogący pomieścić 12500 jednośladów. Inwestycje te sprawiły, że Utrecht stał się światowym liderem w dziedzinie mobilności aktywnej, gdzie 51% wszystkich podróży odbywa się na rowerze. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Poprad to nie tylko brama w góry. Słowackie miasto skrywa barwną historię
Poprad często bywa nazywany „bramą do Tatr”. Należy jednak podkreślić, że to urokliwe miejsce jest czymś więcej niż tylko bazą wypadową, z której można wyruszyć na górskie szlaki. Miasto, de facto będące konurbacją kilku historycznych miasteczek, zachwyca bogatą, różnorodną kulturą i mnogością zabytków. Co warto zobaczyć w Popradzie? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Miasto u podnóża gór Historia Popradu Mozaika dzielnic Popradu Pozostałe atrakcje Popradu Poprad jest częstym celem turystów, którzy szukają chwili wytchnienia w Tatrach Wysokich. Nic dziwnego. Tamtejsza sieć komunikacyjna oferuje łatwy dojazd do Szczyrbskiego Jeziora, Starego Smokowca i innych malowniczych zakątków. Nie można jednak nie wspomnieć, że to miasto samo w sobie może być niemałą atrakcją. Z całą pewnością nie należy do najpiękniejszych ośrodków w Słowacji, jednak bogata historia Popradu sprawia, że czas poświęcony na jego zwiedzanie nie będzie czasem straconym. Miasto u podnóża gór Poprad, zlokalizowany w północnej Słowacji, zajmuje południowo-zachodnią część Kotliny Podtatrzańskiej, a konkretnie – Kotlinę Popradzką, jej podjednostkę. W tamtejszym krajobrazie dominują ściany Tatr Wysokich, które wznoszą się na północ od miasta. Od wschodu Poprad ograniczają Góry Lewockie, od południa – pasmo Kozich Grzbietów, a na południowym zachodzie majaczą kontury Tatr Niskich. W kontekście administracyjnym, miejscowość rozciąga się w historycznym regionie Spisz, na obszarze kraju preszowskiego – najbardziej zróżnicowanego krajobrazowo regionu Słowacji. To właśnie tam wznoszą się najwyższe szczyty Tatr, dzikie pasma Pienin i wschodnie obszary Karpat z dziewiczymi lasami bukowymi. Historia Popradu Historia osadnictwa na terenie dzisiejszego Popradu rozpoczęła się setki tysięcy lat temu. To właśnie tam, a konkretnie w pobliskich Gánovcach, dokonano jednego z najważniejszych odkryć antropologicznych w skali światowej – odlewu czaszki neandertalczyka. Ten naturalny odlew trawertynowy, datowany na około 105 tys. lat, jest dowodem na to, że obszar ten był zamieszkany już w epoce lodowcowej, przyciągając wczesnych ludzi swoimi ciepłymi źródłami mineralnymi. Kolonizacja niemiecka W X stuleciu okolice Popradu stanowiły własność kształtującego się Królestwa Węgier. W XIII wieku, po niszczycielskich najazdach mongolskich, król Béla IV zaprosił osadników niemieckich, głównie z Saksonii, aby zagospodarowali wyludnione tereny Spisza. Poprad, znany w źródłach niemieckich jako Deutschendorf, został po raz pierwszy wspomniany w 1256 roku. Osadnicy kolonizowali już istniejące osiedla i zakładali nowe. Powstały wówczas jednostki takie jak Maciejowce, Spiska Sobota, Straże, Wielka i Kwietnica. W tamtym czasie właściwy Poprad nie pełnił jeszcze dominującej funkcji w regionie. Wiele sąsiednich miasteczek miało większe znaczenie. Ośrodki te utworzyły wspólnotę 24 miast spiskich, zyskując przy tym szeroką autonomię, przywileje handlowe i własny system prawny. Zastaw spiski W 1412 roku, szukając środków na finansowanie wojen, król Zygmunt Luksemburski pożyczył od Władysława Jagiełły 37 tys. kop groszy praskich. Jako zabezpieczenie pożyczki oddał w zastaw 13 miast spiskich wraz z przyległymi terenami, w tym Poprad, Spiską Sobotę i Wielką. Choć miejscowości te formalnie pozostały częścią Królestwa Węgier, administracja, sądownictwo i dochody podatkowe należały do Polski. Ten stan rzeczy trwał aż do 1772 roku, czyli przez 360 lat. Okres polskiego panowania był dla miast spiskich czasem rozkwitu gospodarczego. Stały się one kluczowymi punktami na szlakach handlowych łączących Kraków z Budą. Poprzez Spisz eksportowano polską sól, ołów i płótna, a w drugą stronę płynęło węgierskie wino i miedź. Poprad i okolice stały się kulturowym pomostem, gdzie wpływy niemieckie, słowackie i polskie mieszały się, tworząc specyficzną, wielokulturową tożsamość regionu. Kolejowa rewolucja W 1772 roku miasta wróciły pod panowanie węgierskie. W następnym stuleciu Poprad przeszedł istotną transformację. W 1871 roku, wraz z ukończeniem Kolei Koszycko-Bogumińskiej, miasto stało się kluczowym punktem transportowym i tym samym zaczął rozwijać się jako ważny ośrodek przemysłowy. W 1845 roku w Matejovcach Carl August Scholz założył warsztat produkujący maszyny do gręplowania wełny, który z czasem wyrósł na wielką fabrykę. Pod koniec XIX wieku Poprad zaczął również dostrzegać potencjał turystyczny Tatr. Powstanie Tatrzańskiej Kolei Elektrycznej na początku XX wieku przypieczętowało rolę miasta jako „bramy” do wysokogórskich kurortów. Wojny, zjednoczenie i modernizacja XX wiek był dla Popradu czasem dużych zmian. Po I wojnie światowej miasto stało się częścią Czechosłowacji. Okres II wojny światowej zapisał się czarnymi kartami – to właśnie z dworca w Popradzie, w marcu 1942 roku, odjechał pierwszy transport słowackich Żydów do obozu Auschwitz-Birkenau. Po wojnie nastąpiły masowe wysiedlenia ludności niemieckiej, która przez wieki stanowiła elitę gospodarczą i kulturalną miasta. Okres panowania komunistycznej władzy przyniósł intensywną urbanizację i industrializację. W 1946 roku dokonano historycznego zjednoczenia Popradu, Spiskiej Soboty i Wielkiej w jeden organizm miejski. W kolejnych dekadach dołączono także Straże i Maciejowce. Budowa osiedli mieszkaniowych z wielkiej płyty znacząco zmieniła krajobraz miasta. Mozaika dzielnic Popradu Poprad to miasto o wielu obliczach, co jest wynikiem jego konurbacyjnej natury. Każda z dzielnic ma własny rynek i unikatowy zestaw zabytków. Spiska Sobota To najlepiej zachowany zespół architektoniczny w regionie, który od 1950 roku stanowi miejski rezerwat zabytków. Trójkątny rynek otaczają kolorowe domy mieszczańskie z renesansowymi i barokowymi fasadami, które w przeszłości należały do bogatych kupców i mistrzów cechowych. Sercem dzielnicy jest kościół św. Jerzego – gotycka budowla, skrywająca wiele cennych skarbów. Należą do nich: ołtarz główny – dzieło rzeźbiarskie mistrza Pawła z Lewoczy z 1516 roku; organy – bogato rzeźbiony instrument z 1662 roku, wyposażony w ponad 800 piszczałek; dzwonnica – wolnostojąca, renesansowa konstrukcja z 1598 roku, charakterystyczna dla spiskiej architektury. Plac św. Idziego Współczesne centrum Popradu koncentruje się wokół wrzecionowatego Placu św. Idziego. To tętniący życiem deptak, przy którym znajdują się najważniejsze instytucje i zabytki sakralne. Kościół św. Idziego z XIII wieku jest drugą najważniejszą świątynią w mieście. Jego wnętrze skrywa cenne polichromie z XV wieku, w tym unikatowe średniowieczne wyobrażenie Drogi Mlecznej. Obok kościoła wznosi się kolejna renesansowa dzwonnica, która wraz z ewangelickim kościołem św. Trójcy dominuje w panoramie placu. Inne dzielnice miasta Wielka zachowała oryginalny układ z rynkiem otoczonym domami z podcieniami. Była domem dla wielu wybitnych osobistości, w tym dla botanika Aurela Scherfela, którego herbarium do dziś stanowi cenne źródło wiedzy o florze tatrzańskiej. Maciejowce kojarzone są głównie z przemysłem. Nie można jednak nie wspomnieć, że znajduje się tam cenny gotycki zabytek – kościół św. Stefana. Kwietnica to dawne uzdrowisko, zlokalizowane w lasach na południe od miasta. Dziś jest to popularne miejsce spacerowe, oferujące ścieżki dydaktyczne, punkty widokowe i zagrodę dla muflonów. Pozostałe atrakcje Popradu Dla osób zainteresowanych historią naturalną i etnografią obowiązkowym punktem wycieczki jest Muzeum Podtatrzańskie. Oprócz bogatych zbiorów dotyczących życia na Spiszu, placówka prezentuje między innymi ekspozycję neandertalską i poświęconą tradycyjnemu barwieniu tkanin. Nad Kwietnicą wznosi się Zamczysko – szczyt z pozostałościami dawnego grodziska i wspaniałym widokiem na miasto i Tatry. Niemałą atrakcją jest też Kaplica Zmartwychwstania na wzgórzu Krzyżowa. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Kościerzyna jest jednym z głównych ośrodków południowych Kaszub, łączącym funkcje administracyjne z wyraźnie zarysowanym dziedzictwem historycznym i kolejowym. Miasto jest położone w otoczeniu jezior i terenów leśnych. Jego znaczenie nie wynika z wielkości, lecz z kumulacji funkcji i zasobów historycznych, kulturowych i przyrodniczych, które współistnieją w stosunkowo niewielkiej przestrzeni miejskiej.
Spis treści: Krótka historia – od średniowiecza po współczesność Układ urbanistyczny i atrakcje turystyczne Kościerzyna dziś – między tradycją a nowoczesnością Kościerzyna leży w województwie pomorskim, w południowej części Pojezierza Kaszubskiego. Miasto jest otoczone systemem jezior, wśród których najbliżej znajdują się Gałęźne, Kapliczne i Wierzysko. W nieco większej odległości leżą również większe akweny, takie jak Sudomie, Osuszno czy Garczyn. Taki układ przestrzenny sprzyja rozwojowi turystyki aktywnej i krajoznawczej. Jednocześnie Kościerzyna pełni funkcję lokalnego węzła komunikacyjnego – krzyżują się tu drogi o znaczeniu regionalnym, a infrastruktura kolejowa od XIX wieku pozostaje istotnym elementem rozwoju miasta. Krótka historia – od średniowiecza po współczesność Początki Kościerzyny sięgają końca XIII wieku. Najstarsze wzmianki źródłowe pochodzą z 1284 roku, kiedy miejscowość pojawiła się w dokumentach książęcych. W XIV wieku osada została lokowana na prawie chełmińskim, a w 1398 roku uzyskała pełne prawa miejskie. W kolejnych stuleciach miasto przechodziło przez typowe dla regionu przemiany polityczne. Najpierw znalazło się pod panowaniem zakonu krzyżackiego, a po II pokoju toruńskim wróciło do Korony Polskiej. W tym okresie rozwijało się jako niewielki ośrodek rzemieślniczo-handlowy, silnie związany z rolniczym zapleczem regionu. Historia Kościerzyny nie była jednak pozbawiona dramatycznych epizodów. Miasto wielokrotnie niszczyły pożary, a przemarsze wojsk i epidemie znacząco wpłynęły na liczbę ludności. W XVIII wieku, po I rozbiorze Polski, Kościerzyna znalazła się w granicach Prus, gdzie pozostawała do 1920 roku. XIX wiek przyniósł intensywniejszy rozwój administracyjny i edukacyjny. Powstały szkoły, instytucje publiczne oraz infrastruktura kolejowa. Jednocześnie miasto stało się ważnym ośrodkiem polskości na Kaszubach, mimo nasilonej germanizacji. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę Kościerzyna została włączona do II Rzeczypospolitej. Okres międzywojenny przyniósł rozwój gospodarczy oraz modernizację transportu, w tym rozbudowę połączeń kolejowych. Druga wojna światowa oznaczała okupację niemiecką, represje wobec ludności polskiej oraz tragiczne wydarzenia związane z eksterminacją mieszkańców. Po 1945 roku miasto odbudowało się stosunkowo szybko. Rozbudowa osiedli mieszkaniowych, rozwój instytucji kultury i infrastruktury publicznej ukształtowały współczesny charakter Kościerzyny jako lokalnego centrum administracyjnego i turystycznego. Układ urbanistyczny i atrakcje turystyczne Centrum Kościerzyny zachowało historyczny układ urbanistyczny, którego osią pozostaje rynek. Choć większość zabudowy pochodzi z XIX wieku, siatka ulic jest nadal czytelna i wyznacza podstawowy układ orientacyjny miasta. Wśród najważniejszych obiektów warto zwrócić uwagę na: kościół Świętej Trójcy – monumentalną świątynię z początku XX wieku, utrzymaną w stylu neobarokowym, będącą jednocześnie sanktuarium maryjnym, kościół Zmartwychwstania Pańskiego – przykład architektury neogotyckiej z końca XIX wieku, ratusz i zabudowę rynku – zespół kamienic tworzących spójną, historyczną przestrzeń miejską, dawny browar przy ulicy Słodowej – dziś zaadaptowany na funkcje komercyjne, stanowiący przykład udanej rewitalizacji. Na uwagę zasługują również mniej oczywiste elementy przestrzeni, takie jak dawne budynki użyteczności publicznej przy ulicy Dworcowej czy pozostałości cmentarza ewangelickiego, które dokumentują wielokulturową historię miasta. Muzeum Kolejnictwa w Kościerzynie – serce przemysłowego dziedzictwa Jednym z najważniejszych punktów na mapie miasta jest działające od 1992 roku Muzeum Kolejnictwa w Kościerzynie. Skansen jest zlokalizowany na terenie dawnej parowozowni i prezentuje bogatą kolekcję taboru kolejowego – od parowozów, przez lokomotywy spalinowe, po wagony pasażerskie i techniczne. Muzeum kolejnictwa w Kościerzynie stanowi przykład dobrze zagospodarowanego dziedzictwa przemysłowego, które zyskało nowe życie jako przestrzeń edukacji i turystyki. Przyroda i dziedzictwo regionu Otoczenie miasta stanowi jeden z jego wyraźniejszych atutów. Jeziora, kompleksy leśne oraz pagórkowaty krajobraz Pojezierza Kaszubskiego sprzyjają różnorodnym formom aktywności i kontaktu z naturą. W okresie letnim duże znaczenie ma rekreacja wodna, w tym kajakarstwo i plażowanie nad jeziorami. W okolicy dostępne są tereny sprzyjające turystyce przyrodniczej, które pozwalają na obserwację lokalnej flory i fauny. Dużą popularnością wśród turystów cieszą się więc spacery i wycieczki rowerowe wokół jezior. Na szczególną uwagę zasługuje rezerwat przyrody Strzelnica, gdzie zachowały się ponad dwustuletnie dęby szypułkowe i bezszypułkowe oraz nieco tylko młodsze sosny i buki. Kościerzyna odgrywa istotną rolę w podtrzymywaniu i popularyzowaniu kultury kaszubskiej. Współcześnie funkcjonują tu instytucje kultury bezpośrednio nawiązujące do dziedzictwa regionu. Szczególnie interesującym zjawiskiem jest obecność specjalistycznych placówek muzealnych, takich jak Muzeum Akordeonu, które wpisują się w unikatowy profil miasta. Kościerzyna dziś – między tradycją a nowoczesnością Współczesna Kościerzyna to miasto o stabilnej strukturze demograficznej i wyraźnie zdefiniowanej tożsamości. Łączy funkcje administracyjne, edukacyjne i turystyczne, pozostając jednocześnie silnie zakorzeniona w tradycji kaszubskiej. Jej atutem nie jest spektakularność, lecz spójność. To miejsce, które nie konkuruje skalą z dużymi ośrodkami, ale ma sporo do zaoferowania zarówno w wymiarze historycznym, jak i krajobrazowym. Dla osób zainteresowanych historią, architekturą, kulturą regionalną czy dziedzictwem techniki, Kościerzyna stanowi punkt, który zdecydowanie warto uwzględnić na mapie podróży po Pomorzu. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Burgas – miasto z korzeniami w epoce brązu i żelaza
Burgas to miasto o wyjątkowej pozycji na mapie Bułgarii. Leży w południowo-wschodniej części kraju, nad rozległą Zatoką Burgaską. Jego położenie na styku Morza Czarnego, systemu jezior i ważnych szlaków komunikacyjnych sprawia, że pełni jednocześnie funkcję portu, ośrodka przemysłowego oraz ważnego punktu turystycznego. Współcześnie miasto łączy dynamiczny rozwój gospodarczy z dostępem do unikatowych obszarów przyrodniczych, tworząc urozmaiconą przestrzeń.
Spis treści: Burgas – położenie i znaczenie w regionie Morza Czarnego Krótka historia miasta – od antyku po współczesność Burgas jako centrum gospodarcze i transportowe Przyroda w Burgas – jeziora, ptaki i unikatowe ekosystemy Najważniejsze miejsca i wydarzenia kulturalne Burgas jako miasto historii i pamięci Miasto wyróżnia się nie tylko skalą i znaczeniem gospodarczym, ale także bogatą historią sięgającą starożytności, wielokulturowym dziedzictwem oraz dostępem do jednych z najcenniejszych obszarów przyrodniczych w regionie. Burgas – położenie i znaczenie w regionie Morza Czarnego Burgas znajduje się około 380 km od Sofii i 130 km od Warny. Otaczają je trzy duże jeziora, które tworzą unikatowy system wodno-przyrodniczy. Właśnie ta konfiguracja geograficzna decyduje o wyjątkowym charakterze miasta. Przez Burgas przebiegają ważne europejskie szlaki transportowe, w tym korytarz Pan-Europejski nr 8. Miasto posiada również jeden z najważniejszych portów morskich w Bułgarii oraz duże międzynarodowe lotnisko, które obsługuje ruch turystyczny w sezonie letnim. Dzięki temu Burgas pełni funkcję bramy do bułgarskiego wybrzeża Morza Czarnego. Krótka historia miasta – od antyku po współczesność Region ten, dzięki żyznym równinom i dostępowi do morza, sprzyjał osadnictwu od najdawniejszych okresów. Nic więc dziwnego, że historia Burgas sięga już czasów prehistorycznych – najwcześniejsze ślady obecności człowieka w regionie pochodzą z epoki brązu i wczesnej epoki żelaza. W okresie starożytnym region był zamieszkany przez Traków, którzy pozostawili po sobie liczne stanowiska archeologiczne, w tym sanktuaria i kurhany. W okresie rzymskim w pobliżu dzisiejszego miasta funkcjonowała osada Deultum, pełniąca funkcję kolonii wojskowej. W średniowieczu obszar ten był częścią Bizancjum. Wówczas istniała tu warownia znana jako Pyrgos, pełniąca rolę punktu obserwacyjnego na wybrzeżu. W czasach osmańskich miasto rozwijało się jako niewielki ośrodek portowy i handlowy. Prawdziwy przełom nastąpił jednak w XIX wieku, kiedy Burgas zaczęło dynamicznie rosnąć jako centrum eksportu zboża i ważny port Morza Czarnego. Po wyzwoleniu Bułgarii w 1878 roku miasto weszło w okres intensywnej modernizacji, który trwa do dziś. Burgas jako centrum gospodarcze i transportowe Współczesne Burgas należy do najważniejszych ośrodków przemysłowych w kraju. Kluczową rolę odgrywa tu rafineria ropy naftowej, będąca jednym z największych zakładów tego typu w Europie Południowo-Wschodniej. Oprócz przemysłu petrochemicznego rozwija się także sektor transportowy i przemysł rybny. Port w Burgas jest drugim co do wielkości portem w Bułgarii i stanowi istotny element handlu morskiego regionu Morza Czarnego. Równie ważne jest lotnisko, które w sezonie letnim obsługuje tysiące turystów z całej Europy. Miasto pełni także funkcję ważnego węzła kolejowego i drogowego, co dodatkowo wzmacnia jego znaczenie w krajowej i międzynarodowej sieci transportowej. Przyroda w Burgas – jeziora, ptaki i unikatowe ekosystemy Jednym z wyróżników miasta jest jego otoczenie przyrodnicze. Burgas leży w bezpośrednim sąsiedztwie kilku jezior i może się pochwalić statusem znanego w kraju uzdrowiska ze źródłami termalnymi. Położone w granicach miasta Jezioro Burgaskie jest największym naturalnym akwenem tego typu w kraju i jest uznawane za ostoję ptaków IBA (Important Bird Areas). Co roku zatrzymuje się tu liczna grupa ptaków wodnych, w tym co najmniej dwa gatunki zagrożone wyginięciem (sterniczka zwyczajna oraz bernikla rdzawoszyja). Równie ważne jest Jezioro Atanaskowskie, znane z wysokiego zasolenia i wyjątkowej bioróżnorodności. To jedno z najważniejszych miejsc lęgowych i przelotowych dla ptaków drapieżnych i wodnych w całej Europie. Najważniejsze miejsca i wydarzenia kulturalne Najbardziej rozpoznawalnym obszarem jest Ogród Morski, rozciągający się wzdłuż wybrzeża. To zielona przestrzeń pełna alejek spacerowych, rzeźb, pomników i punktów widokowych. W Burgas obecny jest także polski akcent. W centrum znajduje się pomnik Adama Mickiewicza, przypominający o związku polskiego poety z miastem, gdzie spędził ostatnie miesiące życia. W mieście można znaleźć także liczne instytucje kultury, teatry oraz muzea. Do najważniejszych obiektów należą Muzeum Archeologiczne, Muzeum Etnograficzne oraz Muzeum Historyczne, które prezentują bogatą przeszłość regionu od czasów starożytnych po współczesność. Warto również odwiedzić położoną na Morzu Czarnym wyspę św. Anastazji, gdzie znajduje się dawny klasztor i latarnia morska. To jedno z najbardziej charakterystycznych miejsc w okolicy. Burgas jest ważnym ośrodkiem kulturalnym regionu. Funkcjonuje tu opera, teatr dramatyczny oraz liczne galerie sztuki. Miasto słynie również z festiwali muzycznych i wydarzeń plenerowych, które odbywają się szczególnie latem. W mieście obecne są także liczne odniesienia do postaci związanych z kulturą bułgarską i europejską. W przestrzeni miejskiej można znaleźć domy artystów, pisarzy i kompozytorów, które tworzą swoisty szlak kultury. Burgas jako miasto historii i pamięci Miasto zachowało liczne ślady swojej wielowiekowej historii. W okolicy znajdują się ruiny rzymskiego Deultum, średniowieczne fortyfikacje oraz pozostałości dawnych osad. W architekturze miasta widoczne są wpływy różnych epok, od XIX-wiecznych budynków po nowoczesne projekty. Jednak mimo rozwoju przemysłowego zachowało stosunkowo harmonijną strukturę. Bliskość morza, jezior i rezerwatów przyrody sprawia, że Burgas jest atrakcyjne dla osób szukających zarówno wypoczynku, jak i kontaktu z naturą. Jednocześnie rozwinięta infrastruktura miejska umożliwia komfortowe funkcjonowanie przez cały rok. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Jadowite węże ruszają na podbój miast. Naukowcy ostrzegają: problem dotknie miliardów ludzi
Jadowite węże w Nowym Jorku? Wkrótce taki scenariusz może się ziścić. Zmiany klimatyczne i ekspansja człowieka prowadzą do bezprecedensowego przemieszczania się tych gadów na gęsto zaludnione obszary. Według szacunków Światowej Organizacji Zdrowia, do 2050 roku zagrożenie ukąszeniami będzie globalnym problemem.
Z najnowszych badań opublikowanych w czasopiśmie „PLOS Neglected Tropical Diseases”, koordynowanych przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) wynika, że do 2050 roku miliardy ludzi będą narażone na ryzyko ukąszeń przez jadowite węże. Problem przestaje dotyczyć tylko regionów tropikalnych – gady szukają nowych siedlisk tam, gdzie do tej pory ich nie widywano. Obecnie każdego roku odnotowuje się około 4 miliony ukąszeń, z czego większość w Azji Południowej. Jednak ryzyko rośnie w regionach, które dotychczas uważano za bezpieczne. Dokąd migrują jadowite węże? Motorem napędowym tych zmian są rosnące temperatury i niszczenie naturalnych ekosystemów. Przekształcanie lasów, mokradeł i łąk w uprawy oraz rozrastające się miasta zmuszają gady do szukania wody i pożywienia bliżej ludzkich siedzib. Analizy oparte na archiwach muzealnych i raportach obywatelskich pozwoliły naukowcom zmapować zasięg ponad 500 groźnych gatunków węży. Wyniki są niepokojące: w Stanach Zjednoczonych mokasyny błotne mogą dotrzeć aż do Nowego Jorku, a w Azji niemrawce indyjskie mogą przenieść się z lasów Mjanmy do miast centralnych i północnych Chin. W Indiach, gdzie rocznie z powodu ukąszeń ginie ok. 60 tysięcy osób, najbardziej niebezpieczne gatunki – żmije łańcuszkowe i kobry – migrują z południa na gęsto zaludnioną północ. Z kolei w Afryce słynna czarna mamba może pojawić się w nowych rejonach Nigerii i Somalii. Globalne zagrożenie dla zdrowia publicznego Wzrost liczby kontaktów między ludźmi a jadowitymi wężami będzie potężnym wyzwaniem dla systemów ochrony zdrowia. Choć rocznie na świecie ginie około 138 tysięcy osób, a 400 tys. traci sprawność, statystyki te mogą drastycznie wzrosnąć w społecznościach nieprzyzwyczajonych do życia z wężami. Największe niebezpieczeństwo grozi mieszkańcom ubogich obszarów wiejskich, gdzie rolnicy często pracują boso, a dostęp do placówek medycznych i surowic jest trudny. Kraje bogatsze (np. Australia), mimo dużej liczby jadowitych gatunków, utrzymują niską śmiertelność. WHO podkreśla, że w najbliższych dekadach kluczowe będzie precyzyjne planowanie zapasów surowic i edukacja personelu medycznego. Ochrona ludzi kontra ratowanie ginących gatunków Eksperci, m.in. David Williams z WHO, podkreślają że oprócz działań systemowych, niezbędna jest zmiana nawyków. Podstawowe środki ostrożności to: noszenie pełnego obuwia, używanie źródeł światła po zmroku, uważne patrzenie pod nogi oraz nieprowokowanie napotkanych zwierząt. Badania ujawniają też drugą stronę medalu: zmiany klimatu są ogromnym zagrożeniem dla przetrwania węży. Niektóre gatunki, jak amerykańskie koralówki czy żmije sykliwe z Afryki, mogą znaleźć się na skraju wyginięcia. Dlatego naukowcy apelują o zrównoważone podejście, które z jednej strony ochroni ludzkie życie, a z drugiej uwzględni ochronę przyrody. Źródło: PLOS Neglected Tropical Diseases Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Rostock – portowe miasto nad Bałtykiem z hanzeatycką historią
Rostock należy do najważniejszych ośrodków północnych Niemiec. Jego pozycja wynika przede wszystkim z funkcji portu, który przez stulecia kształtował gospodarkę miasta i jego powiązania z regionem Morza Bałtyckiego. W czasach NRD był to główny port państwa, co znacząco wpłynęło na strukturę przemysłową i demograficzną Rostocku. Jednocześnie miasto zachowało czytelną strukturę historyczną, widoczną w układzie starego miasta i architekturze ceglanego gotyku.
Spis treści: Krótka historia miasta Czy Rostock jest nad morzem? Z czego słynie Rostock w Niemczech? Rostock dziś – między przemysłem a turystyką Miasto położone jest nad rzeką Warnow, której ujście do Bałtyku tworzy naturalne zaplecze portowe i warunki dla rozwoju funkcji nadmorskich. Współcześnie Rostock jest ośrodkiem akademickim, ważnym węzłem transportowym oraz punktem wyjścia dla ruchu promowego w kierunku Skandynawii. To największe miasto Meklemburgii-Pomorza Przedniego i najważniejszy port regionu. Krótka historia miasta Historia Rostocku sięga średniowiecza i jest ściśle związana ze słowiańskim osadnictwem. Początkowo funkcjonowała tu osada o nazwie Roztok, założona przez Słowian połabskich. Jej nazwa odnosiła się do miejsca, gdzie rzeka rozdziela się lub rozszerza swój nurt. W XII wieku osada została zniszczona przez króla Danii, a następnie odbudowana jako miasto lokowane na prawie lubeckim. Kluczowym momentem w rozwoju Rostocku było przystąpienie do Hanzy w XIII wieku. W kolejnych stuleciach miasto stało się jednym z najważniejszych portów handlowych regionu Morza Bałtyckiego. W tym kontekście powstanie w 1419 roku Uniwersytetu w Rostocku było wyrazem rosnącej roli miasta jako ośrodka nie tylko gospodarczego, ale także intelektualnego. Okres nowożytny przyniósł osłabienie znaczenia miasta, m.in. w wyniku konfliktów z władcami Meklemburgii oraz wojen, w tym wojny trzydziestoletniej. Ponowny rozwój nastąpił dopiero w XIX wieku wraz z industrializacją i rozwojem przemysłu stoczniowego. W XX wieku miasto rozwijało się dynamicznie, choć zostało poważnie zniszczone podczas II wojny światowej. W czasach NRD Rostock pełnił funkcję głównego portu państwa, natomiast po 1990 roku przeszedł transformację, w której większą rolę zaczęły odgrywać sektor usług i turystyka. Czy Rostock jest nad morzem? Tak, Rostock ma bezpośredni dostęp do Morza Bałtyckiego, choć jego historyczne centrum nie leży bezpośrednio przy linii brzegowej. Kluczową rolę odgrywa dzielnica Warnemünde, oddalona o około 16 kilometrów od centrum. To tam znajduje się szeroka, piaszczysta plaża oraz port, z którego kursują promy do Danii i Szwecji. Dzięki tym połączeniom Rostock jest ważnym punktem komunikacyjnym między Niemcami a Skandynawią, a jednocześnie łączy funkcję ośrodka miejskiego i akademickiego z rolą nadmorskiego kurortu. Z czego słynie Rostock w Niemczech? Rostock kojarzony jest przede wszystkim z portem, który należy do największych na niemieckim wybrzeżu Bałtyku i odgrywa ważną rolę w transporcie pasażerskim oraz towarowym. Równolegle widoczne jest dziedzictwo hanzeatyckie – w układzie miasta, architekturze ceglanego gotyku i historycznych placach. Miasto pełni także funkcję ośrodka akademickiego, a Uniwersytet w Rostocku przyciąga studentów z zagranicy. Istotną rolę odgrywa turystyka związana z Warnemünde i nadmorskim charakterem regionu. W sferze społecznej ważne miejsce zajmuje sport, szczególnie piłka nożna i założony w 1965 roku klub Hansa Rostock. Miasto zachowało wyraźny układ historycznego centrum, w którym czytelna pozostaje średniowieczna struktura urbanistyczna oraz zabudowa z różnych okresów rozwoju miasta. Najważniejsze zabytki dobrze pokazują zarówno średniowieczne korzenie Rostocku, jak i jego późniejsze przekształcenia. Kościół Mariacki (Marienkirche) Jedna z najważniejszych świątyń w Rostocku, reprezentująca styl ceglanego gotyku. W jej wnętrzu znajduje się średniowieczny zegar astronomiczny, który działa do dziś. Budowla powstała w XIII wieku i była wielokrotnie rozbudowywana, co widoczne jest w jej monumentalnej, bazylikowej formie. Ratusz na Neuer Markt Historyczny ratusz łączy elementy gotyckie i barokowe. Jest jednym z najbardziej charakterystycznych budynków miasta i centralnym punktem rynku. Pierwotnie wzniesiony w XIII wieku, został przebudowany w XVIII stuleciu, kiedy dodano reprezentacyjną fasadę. Otaczające go kamienice podkreślają dawny handlowy charakter tego miejsca. Kröpeliner Tor Monumentalna brama miejska jest częścią dawnych fortyfikacji. Stanowi symbol średniowiecznego Rostocku. Zachowała się jako jedna z najlepiej rozpoznawalnych budowli obronnych w mieście. Jej masywna forma dobrze ilustruje znaczenie systemu obronnego w czasach intensywnego handlu. Steintor Renesansowa brama miejska odbudowana po zniszczeniach. Jej dekoracje nawiązują do historii konfliktów miejskich i władzy książęcej. Obecna forma pochodzi z XVI wieku i wyróżnia się bogatymi detalami architektonicznymi. Inskrypcje na fasadzie odwołują się do idei jedności i dobrobytu miasta po okresie napięć politycznych. Uniwersytet w Rostocku Jeden z najstarszych uniwersytetów w Europie Północnej. Kompleks budynków akademickich stanowi ważny element dziedzictwa kulturowego miasta. Uczelnia została założona w 1419 roku i od początku przyciągała studentów z regionu Morza Bałtyckiego. Do dziś pełni istotną rolę naukową i wpływa na dynamiczny, międzynarodowy charakter Rostocku. Rostock dziś – między przemysłem a turystyką Współczesny Rostock pozostaje miastem o zróżnicowanej strukturze gospodarczej. Obok działalności portowej i przemysłu stoczniowego coraz większe znaczenie zyskują usługi oraz sektor turystyczny. Istotnym elementem tej zmiany jest rozwój infrastruktury miejskiej oraz rosnąca rola funkcji akademickiej. W efekcie miasto stopniowo wzmacnia swoją pozycję jako ośrodek regionalny o stabilnej gospodarce. W kontekście turystyki szczególne znaczenie ma dzielnica Warnemünde, która przekształciła się w nadmorski kurort. Miasto pozostaje również atrakcyjne dla osób zainteresowanych historią, architekturą i dziedzictwem hanzeatyckim. Port pełni dodatkowo funkcję węzła komunikacyjnego, stanowiąc punkt wyjścia do podróży po regionie Morza Bałtyckiego dzięki rozbudowanej sieci promowej i kolejowej. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Miłość i śmierć w pięknej Weronie. Jak zdobyta przez Rzymian osada stała się symbolem nieszczęśliwej miłości
„Dwa rody, równą odziane godnością, W pięknej Weronie, gdzie przebiega sztuka, Gniew dawny nową podsycają złością I krew szlachetna dłonie szlachty bruka”* – ten prolog z „Romea i Julii” Williama Shakespeare’a zapisał się w historii Werony. Mimo tego, że jego autor nigdy nie był w mieście, a przeklęci przez gwiazdy kochankowie nigdy nie istnieli. Trzeba jednak przyznać, że zakochać się w Weronie jest wyjątkowo łatwo. Zarówno w jej mieszkańcach, jak i w samym liczącym ponad dwa tysiące lat mieście.
Spis treści: 2000 lat historii miasta Arena di Verona Najwspanialszy festiwal operowy świata Och Romeo, czemuś ty jesteś Romeo? Werona położona jest w północnych Włoszech, nad rzeką Adygą, u podnóża gór Lessini. Początki miasta sięgają czasów prehistorycznych. Niewielka osada rozwijająca się między IV a III wiekiem p.n.e. stała się w I wieku p.n.e. rzymskim municypium. Szybko zyskała na znaczeniu handlowym i militarnym. Problemy zaczęły się V wieku n.e., gdy miasto najeżdżali Ostrogoci pod wodzą Teodoryka Wielkiego, następnie Longobardowie. W 774 roku przez Weronę podbiły wojska Karola Wielkiego. 2000 lat historii miasta W początkach XII wieku Werona stała się niezależną komuną. Ale dopiero przejęcie władzy przez ród della Scala przyniosło rozwój i wzrost potęgi miasta. W 1405 roku Werona została przyłączona do Wenecji. W 1796 roku Weronę zajęły wojska Napoleona Bonaparte. Rok później, na mocy traktatu w Campo Formio, przekazał on miasto Austrii, co nastąpiło po antyfrancuskim powstaniu znanym jako Werońska Wielkanoc. Kolejne ustalenia, wynikające z traktatu w Lunéville, doprowadziły do podziału miasta wzdłuż rzeki Adygi: prawy brzeg znalazł się pod kontrolą Francji, natomiast lewy – określany przez Francuzów mianem „Veronette” – przypadł Austrii. Taki stan utrzymywał się do 1805 roku, kiedy Austria oddała Francji całe terytorium Wenecji Euganejskiej. Po kongresie wiedeńskim Werona została na stałe włączona do monarchii austriackiej i pozostawała pod jej panowaniem aż do 1866 roku. W tym okresie miasto stało się kluczowym elementem tzw. Czworokąta Fortyfikacji – strategicznego systemu obronnego imperium Habsburgów. Obszar ten pełnił funkcję zabezpieczenia przed ekspansją Królestwa Sardynii, które dążyło do przejęcia kontrolowanego przez Austrię Królestwa Lombardzko-Weneckiego. W 1822 roku w Weronie odbyło się również jedno ze spotkań Świętego Przymierza. Arena di Verona Główna część miasta świetnie oddaje jego historię. Znajdują się tam liczne i świetnie zachowane zabytki z okresu rzymskiego. Obejmują one m.in. bramę miejską Porta Borsari, pozostałości Porta Leoni, Łuk Gawiuszów (Arco dei Gavi), który został rozebrany w okresie napoleońskim i odbudowany przy Zamku Vecchio w latach 30. XX wieku, most Ponte Pietra i wyjątkowo spektakularny amfiteatr Arena. Arena di Verona jest jednym z najlepiej zachowanych amfiteatrów rzymskich. Została wzniesiona około I wieku n.e. i znajdowała się wówczas na obrzeżach miasta. W tej chwili stanowi śpiewające serce Werony. Monumentalna budowla mogła pomieścić nawet 30 tysięcy widzów i służyła jako miejsce widowisk – walk gladiatorów, polowań na dzikie zwierzęta oraz innych spektakli, które przyciągały tłumy mieszkańców. Po upadku Cesarstwa Rzymskiego arena stopniowo traciła swoje pierwotne znaczenie, a w średniowieczu wykorzystywano ją jako schronienie i fortecę. W 1117 roku silne trzęsienie ziemi poważnie uszkodziło jej zewnętrzny pierścień, a część kamieni została rozebrana i użyta do budowy innych obiektów w mieście. Najwspanialszy festiwal operowy świata Na szczęście w czasach renesansu dostrzeżono historyczną i artystyczną wartość budowli, co zapoczątkowało jej stopniową restaurację. Prawdziwe odrodzenie Arena di Verona nastąpiło w 1913 roku, kiedy wystawiono tu operę „Aida” Giuseppe Verdiego, inaugurując słynny festiwal operowy. Dziś arena jest jednym z najważniejszych miejsc wydarzeń muzycznych na świecie – odbywają się tu spektakle operowe i koncerty, które przyciągają setki tysięcy widzów rocznie. Zachwyca nie tylko swoją historią, lecz także doskonałą akustyką i wyjątkowym stanem zachowania, stanowiąc żywy pomnik starożytności funkcjonujący w samym sercu współczesnego miasta. Zainicjowany w 1913 roku festiwal operowy odbywa się do dziś. Trwa przez całe lato i jest ogromnym wydarzeniem artystycznym. Występują na nim najlepsi soliści, a prezentowane realizacje operowe należą do najlepiej ocenianych na świecie. W związku z wielkością Areny, scenografowie przygotowują specjalne dekoracje wykorzystujące możliwości tego miejsca, a choreografowie potrafią wprowadzić na scenę dziesiątki tancerzy. Jest to absolutnie wyjątkowe wydarzenie, które warto przeżyć choć raz w życiu. Och Romeo, czemuś ty jesteś Romeo? Centrum Werony obejmuje Piazza delle Erbe (z malowniczym targiem owoców i warzyw) oraz Piazza dei Signori, gdzie znajdują się historyczne budynki, takie jak Palazzo del Comune (ratusz), Palazzo del Governo (pałac rządowy), Loggia del Consiglio, grobowce Scaligerich (Arche Scaligere) oraz Domus Nova. Na placu Piazza Bra znajdują się liczne budowle z różnych epok. A co z domem Julii i balkonem, z którego wyznawała miłość kochankowi? Dramat Shakespeare’a wywarła ogromny wpływ na mieszkańców Werony i na licznych turystów, którzy zaczęli utożsamiać konkretne miejsca w mieście z losami Romea i Julii. Najbardziej znanym z nich jest dom Julii przy Via Cappello, słynący z charakterystycznego balkonu. Niedaleko znajduje się także dom Romea przy Via Arche Scaligere. Przy domu Julii stoi też jej posąg. Tradycja mówi, że ci, którzy pragną wielkiej miłości, powinni trzymając dłoń Julii myśleć o ukochanym. Na ścianach podwórza turyści z całego świata zostawiają karteczki, w których proszą o miłość lub dziękują za to, co już mają. Tam miłość wyziera spod każdego kamienia, przeszywa każdym promieniem słońca i kołysze w rytm turystów przeciskających się przez wąską bramę. Za miejsce spoczynku Julii uznaje się dawny klasztor franciszkanów, gdzie w krypcie stoi sarkofag przypisywany bohaterce. Obecnie kompleks ten pełni funkcję miejsca ceremonii ślubów cywilnych. Co ciekawe, w Weronie naprawdę istniały rody Montecchi i Capuleti, jednak brak dowodów na ich wzajemny konflikt. Rodzina Capuletich mieszkała w budynku utożsamianym dziś z domem Julii, co potwierdzają zachowane elementy architektoniczne. Sam balkon został jednak dobudowany dopiero na początku XX wieku. Choć więc historia miłosna jest literacką fikcją, jej związek z rzeczywistymi miejscami w mieście sprawił, że stały się one ważną atrakcją turystyczną. * tłum. Michał Słomczyński Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Nie znajdziesz tam tłumów ani kolejek. Oto ukryte perełki podróżnicze, o których zapominają Polacy
Podróżujemy dziś częściej niż kiedykolwiek wcześniej, jednak większość wakacyjnych planów wciąż koncentruje się wokół tych samych, najpopularniejszych kierunków. Rzym, Barcelona, Paryż czy greckie wyspy regularnie przeżywają oblężenie turystów, także z Polski. Tymczasem na świecie nie brakuje miejsc, które pozostają niemal nieodkryte przez naszych rodaków, a potrafią zachwycić krajobrazami, atmosferą i autentycznością znacznie bardziej niż najbardziej znane kurorty. Gdzie zatem warto pojechać, jeśli marzy się o spokojniejszym i mniej oczywistym wyjeździe?
Choć w wielu częściach świata coraz częściej mówi się o overtourismie i zmęczeniu masową turystyką, wciąż istnieją kierunki, które pozostają poza głównym nurtem wakacyjnych trendów. Wśród dostępnych połączeń lotniczych można znaleźć prawdziwe turystyczne hidden gems, czyli miejsca oferujące spektakularne widoki, lokalną kulturę i wyjątkowy klimat, a jednocześnie pozbawione tłumów charakterystycznych dla najpopularniejszych destynacji. To właśnie tam łatwiej poczuć autentyczną atmosferę regionu, odkrywać mniej znane atrakcje i odpocząć bez kolejek, ścisku oraz wszechobecnych grup turystycznych. Polacy nadal wybierają klasyczne city breaki. Egzotyczne kierunki pozostają niszą Dane platformy Fru pokazują, że choć podróżnicze trendy stopniowo się zmieniają, Polacy wciąż najchętniej stawiają na dobrze znane europejskie kierunki. Wśród najczęściej rezerwowanych tras dominują miasta uznawane za klasykę krótkich wyjazdów – Rzym, Alicante, Barcelona, Mediolan, Londyn i Paryż. To właśnie szybkie city breaki pozostają podstawą podróżniczych wyborów. Z analiz wynika, że aż 88% rezerwowanych lotów stanowią połączenia krótkodystansowe trwające do 4 godzin, a większość klientów decyduje się średnio na jeden lub dwa wyjazdy rocznie. Popularność takich kierunków wynika przede wszystkim z łatwej dostępności połączeń, stosunkowo krótkiego czasu podróży oraz możliwości zaplanowania wyjazdu nawet na weekend. Jednocześnie w statystykach coraz wyraźniej pojawiają się mniej oczywiste destynacje, które pozostają niemal niezauważone przez masową turystykę. Do najrzadziej rezerwowanych tras należą między innymi loty z Warszawy do chińskiego Changchun, z Rzeszowa do Bordeaux-Mérignac czy z Katowic do Svalbardu, Parmy, Ottawy, Syracuse oraz meksykańskiego Ponciano Arriaga. W zestawieniu pojawiają się także Bournemouth, Raleigh-Durham czy Patna – miejsca rzadko obecne w typowych wakacyjnych rankingach. Zdaniem ekspertów rosnące zainteresowanie takimi kierunkami może świadczyć o stopniowym odchodzeniu części podróżnych od najbardziej zatłoczonych miast Europy i poszukiwaniu bardziej autentycznych doświadczeń. Svalbard jako kierunek dla tych, którzy chcą uciec od świata Svalbard należy do najbardziej niezwykłych i jednocześnie najbardziej surowych miejsc, do których można dotrzeć z Europy. Norweski archipelag położony daleko za kołem podbiegunowym zachwyca monumentalnymi lodowcami, fiordami i niemal nietkniętą przyrodą. To miejsce, gdzie częściej niż ludzi można spotkać niedźwiedzie polarne, a zimą niebo regularnie rozświetla zorza polarna. Podróż na Svalbard trudno porównać do klasycznych wakacji – zamiast tłocznych ulic i restauracji są tu cisza, śnieg i poczucie całkowitego odcięcia od codzienności. Latem z kolei można doświadczyć dnia polarnego, kiedy słońce praktycznie nie zachodzi. Kierunek przyciąga przede wszystkim osoby szukające kontaktu z naturą, fotografów i podróżników marzących o wyprawie na kraniec świata. Parma zachwyca włoską atmosferą bez tłumów turystów Choć większość turystów we Włoszech wybiera Rzym, Mediolan czy Florencję, Parma pozostaje jedną z najbardziej niedocenianych perełek kraju. Miasto położone w regionie Emilia-Romania słynie przede wszystkim z kuchni uznawanej za jedną z najlepszych we Włoszech. To właśnie stąd pochodzą parmigiano reggiano oraz prosciutto di Parma, które rozsławiły region na całym świecie. Parma zachwyca jednak nie tylko jedzeniem. Historyczne centrum pełne jest eleganckich placów, klimatycznych trattorii i zabytków, takich jak romańska katedra czy imponujący Teatro Farnese. W przeciwieństwie do najbardziej znanych włoskich miast można tu spokojnie spacerować bez ogromnych kolejek i tłumów turystów, dzięki czemu znacznie łatwiej poczuć autentyczny klimat północnych Włoch. Bordeaux pozwala odkryć spokojniejszą twarz Francji Bordeaux od lat uznawane jest za światową stolicę wina, ale wciąż pozostaje znacznie spokojniejsze niż Paryż czy Lazurowe Wybrzeże. Miasto zachwyca elegancką architekturą, szerokimi bulwarami i historycznymi kamienicami wpisanymi na listę UNESCO. W okolicy znajdują się jedne z najbardziej znanych regionów winiarskich świata, pełne niewielkich winnic i kameralnych miasteczek. Turyści mogą odwiedzać lokalne château, degustować regionalne wina i poznawać kulturę południowo-zachodniej Francji bez pośpiechu charakterystycznego dla najbardziej obleganych destynacji. Dodatkowym atutem Bordeaux jest bliskość Atlantyku, dzięki której łatwo połączyć zwiedzanie miasta z wypoczynkiem nad oceanem. Ottawa pokazuje spokojniejsze i bardziej zielone oblicze Kanady Ottawa często pozostaje w cieniu Toronto czy Montrealu, choć stolica Kanady ma do zaoferowania znacznie więcej, niż mogłoby się wydawać. Miasto łączy reprezentacyjne budynki parlamentu i narodowe muzea z dużą ilością zieleni oraz dostępem do natury. Latem popularne są rejsy i spływy kajakowe po kanałach przecinających centrum, natomiast zimą Rideau Canal zamienia się w najdłuższe lodowisko świata. Ottawa wyróżnia się spokojniejszą atmosferą niż największe kanadyjskie metropolie, dzięki czemu pozwala lepiej poznać codzienne życie mieszkańców. To kierunek dla osób, które chcą odkrywać Kanadę bez wielkomiejskiego pośpiechu i tłumów charakterystycznych dla bardziej turystycznych miast. Changchun to mniej znane Chiny poza utartymi trasami Changchun nie należy do miejsc kojarzonych z typową turystyką w Chinach, dlatego dla wielu europejskich podróżnych pozostaje niemal całkowicie anonimowy. Miasto położone w północno-wschodniej części kraju znane jest przede wszystkim z historii dawnego państwa Mandżukuo oraz pałacu ostatniego cesarza Puyi. Znajdują się tu rozległe parki, muzea i szerokie aleje pokazujące zupełnie inne oblicze Chin niż zatłoczone Pekin czy Szanghaj. Zimą Changchun przyciąga również festiwalami lodowymi i śnieżnymi instalacjami, które tworzą niemal bajkowy krajobraz. To kierunek przede wszystkim dla bardziej doświadczonych podróżników, chcących zobaczyć mniej oczywistą stronę Państwa Środka i wyjść poza najpopularniejsze turystyczne schematy. Źródło: fru.pl Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Odkrywamy tajemnice Bolonii. Tu historia spotyka się ze smakiem
Zapach podgrzewanej oliwy, świeżych ziół i unosząca się w powietrzu mgiełka semoliny – tak wita mnie niewielkie pastificio „Ramaciotto” przy Viale Dodici Giugno. Za ladą stoi Michele Ramacieri. Jego dłonie z matematyczną precyzją i niezwykłą zręcznością zagniatają żółte, sprężyste ciasto. Przez piętnaście lat pracował jako sfoglino, czyli rzemieślnik specjalizujący się w tradycyjnym, ręcznym wałkowaniu bolońskiego makaronu, aż w końcu cztery lata temu otworzył własny biznes. To właśnie tutaj, między oprószoną mąką stolnicą a gwarem lokalnych rozmów, zaczyna się moja podróż.
Spis treści: Pod dachem Europy Buntowniczy kościół i gniewny Neptun Anatomia i weneckie sekrety Pokaż, jak bogaty jesteś (Nie) tylko dla lokalsów Michele tworzy w miejscu niezwykłym. Bolonia leży bowiem dokładnie na granicy dwóch krain, które wspólnie tworzą kulinarny monolit Włoch. Zachodnia Emilia to ojczyzna dojrzewającej w wietrze szynki parmeńskiej i twardego Parmigiano Reggiano, natomiast wschodnia Romania słynie z łagodniejszych smaków, jak półtwardy ser Caciotta. Bolonia idealnie spaja te tradycje. Nic dziwnego, że Włosi od stuleci niezmiennie określają ją trzema słowami: la Dotta (uczona – ze względu na najstarszy uniwersytet), la Grassa (tłusta – od tutejszej bezkompromisowej kuchni) oraz la Rossa (czerwona – od koloru nasyconych słońcem dachów i ceglanych fasad). Słuchając opowieści Michele, zamawiam passatelli – makaron głęboko zakorzeniony w tutejszej chłopskiej tradycji (cucina povera). Nie ma w nim ani grama mąki pszennej. Powstaje wyłącznie z czerstwej bułki tartej, jajek, parmezanu i szczypty gałki muszkatołowej. Michele podaje go tak, jak nakazuje obyczaj – w esencjonalnym rosole. Zanim zdążę dokończyć, na talerzu lądują zielone, barwione szpinakiem pierożki Balanzoni, napakowane farszem z ricotty i tutejszej dumy, mortadeli. Chowam solidną porcję na później i pełen energii ruszam na spotkanie z moją lokalną przewodniczką, Barbarą Stolecką. Pod dachem Europy Basia to fascynatka historii, która zamieszkała tu z Polski 30 lat temu i zdążyła poznać miasto jak własną kieszeń. Nasz spacer zaczynamy w sposób typowy dla bolończyków – nie wychodząc spod portyków. Bolonia to pod tym względem absolutny światowy fenomen, doceniony w 2021 roku wpisem na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Znajdują się tu 62 kilometry arkad, z czego blisko 40 kilometrów oplata ścisłe centrum. Ich powstanie jest nierozerwalnie związane z założoną w 1088 roku Alma Mater Studiorum – najstarszym nieprzerwanie działającym uniwersytetem cywilizacji zachodniej. Gdy uczelnia zyskiwała na renomie, do miasta zaczęły ściągać tysiące żaków. Bolonia pękała w szwach. W 1288 roku Rada Miejska wydała bezprecedensowy dekret: wszystkie nowo powstające budynki musiały być wyposażone w portyki, a do starszych kamienic należało je dobudować. Wytyczne architektoniczne były surowe. Portyk musiał mieć wysokość 7 stóp bolońskich (dokładnie 2,66 metra), by nie utrudniać swobodnego poruszania się po mieście uzbrojonym mężczyznom na koniach. Mijamy miejsca, gdzie do dziś przetrwały oryginalne, dębowe słupy z XIII wieku – jak choćby przy słynnej Casa Isolani na Strada Maggiore. Buntowniczy kościół i gniewny Neptun Docieramy na główny plac miasta, Piazza Maggiore. Nad gwarem turystów góruje piękna Fontanna Neptuna (Fontana del Nettuno), na której szczycie dumnie pręży się ponad trzymetrowy posąg boga mórz, wzniesiony w latach 1563–1566. – Nie wszędzie jest tak okazały, prawda? – zagaduje Basia. Zlecający budowę papież Pius IV uznał, że atrybuty męskości wyrzeźbione przez flamandzkiego mistrza Giambolognę są zbyt ostentacyjne, i nakazał je zmniejszyć. Artysta ustąpił, ale postanowił zagrać cenzurze na nosie. Basia prowadzi mnie na konkretną, ciemniejszą płytę chodnikową za plecami Neptuna. Stąd kciuk wyciągniętej lewej ręki boga przestaje być palcem, tworząc z perspektywy ewidentną iluzję erekcji. To cichy, trwający wieki triumf sztuki nad kościelną pruderią. Podążając za kierunkiem, który wskazuje lewa dłoń Neptuna, idziemy w stronę górującej nad placem Bazyliki św. Petroniusza. Wbrew obiegowej opinii, nie jest to katedra (tą jest San Pietro), lecz potężna bazylika – jeden z największych ceglanych kościołów gotyckich na świecie. Zgodnie z ambitnym projektem władz miejskich, świątynia miała przerosnąć rozmiarami Bazylikę św. Piotra w Rzymie. Była też symbolem bolońskiej niezależności – jej główne wejście celowo skierowano na północ, zamiast na wschód, by dominowała nad Piazza Maggiore. Zapłaciła jednak za swoją dumę. Aby zablokować budowę gigantycznego transeptu kościoła, papiestwo nakazało w 1562 roku wznieść tuż obok Pałac Archiginnasio, dosłownie murując drogę do dalszej rozbudowy. Północno-południowe ustawienie niedokończonej bazyliki genialnie wykorzystał za to w 1655 roku wybitny astronom Gian Domenico Cassini. W jej mrocznym wnętrzu stworzył najdłuższy na świecie, liczący 67,72 metra zegar słoneczny (meridianę). Wysoko w sklepieniu nawy, niemal 27 metrów nad ziemią, znajduje się otwór, wpuszczający promienie słońca. Do dziś, codziennie w samo południe, promień precyzyjnie przecina wytyczoną na posadzce linię. Tuż obok, wysoko na ścianie, wciąż wisi mała, drewniana ławeczka, z której profesor nadzorował ten cud nauki. Anatomia i weneckie sekrety Skoro papiestwo zablokowało bazylikę pałacem Archiginnasio, grzechem byłoby do niego nie wejść. Przez stulecia była to główna siedziba uniwersytetu. Dziedziniec zachwyca tysiącami herbów dawnych studentów, ale prawdziwy skarb kryje się na piętrze. To Teatro Anatomico – w całości wyrzeźbiona w drewnie sala z 1637 roku, w której odbywały się publiczne sekcje zwłok. Wzrok przyciągają Gli Spellati (Odarci ze skóry) – dwie niesamowite, drewniane rzeźby mężczyzn pozbawionych skóry, podtrzymujące baldachim nad fotelem profesora. Miejsce to przyprawia o gęsią skórkę, ale jest wspaniałym dowodem na to, dlaczego Bolonię nazywano „Uczoną”. Zanim uderzymy w kulinarne tony, Basia ciągnie mnie w stronę Via Piella. – Zobaczysz teraz naszą małą Wenecję – mówi, podchodząc do niepozornego muru. Otwiera niewielkie, kwadratowe okienko (Finestrella). Moim oczom ukazuje się ukryty kanał Canale delle Moline, otoczony kolorowymi kamienicami wyrastającymi wprost z wody. To rzadki relikt dawnej, średniowiecznej sieci wodnej, która napędzała bolońskie młyny zasilające gospodarkę miasta, a dziś płynie ukryta pod asfaltem. Pokaż, jak bogaty jesteś Kierujemy się na Piazza di Porta Ravegnana. Gdybyśmy przenieśli się w czasie do XII wieku, Bolonia przypominałaby dzisiejszy Manhattan. Bogate rody, rywalizując o wpływy, budowały jak najwyższe wieże. W szczytowym momencie było ich około stu. Do dziś zachowały się nieliczne, z których najsłynniejsze to Dwie Wieże (Due Torri). Wyższa, Torre degli Asinelli, mierzy 97,2 metra. Niższa, Torre della Garisenda, wznosi się na 48 metrów i odchyla się od pionu o niebezpieczne 4 stopnie. Obie konstrukcje są obecnie poddawane rygorystycznym pracom konserwatorskim, ale nawet z poziomu ulicy te ceglane kolosy robią oszałamiające wrażenie. Zaledwie kilka minut spaceru dzieli nas od Piazza Santo Stefano i kompleksu Siedmiu Kościołów (Sette Chiese). To niezwykły architektoniczny labirynt, który wyrósł na gruzach dawnej rzymskiej świątyni bogini Izydy. Wędrując przez połączone ze sobą kaplice, dziedzińce i krypty, czuję się jak odkrywca. A to wciąż nie koniec bolońskich rekordów. To stąd można ruszyć na spacer najdłuższym na świecie, liczącym 3,8 kilometra i składającym się z 666 arkad portykiem, który pnie się pod górę aż do górującego nad miastem Sanktuarium Madonna di San Luca. (Nie) tylko dla lokalsów Zwieńczeniem każdego dnia w Bolonii musi być wizyta w Quadrilatero – najstarszej handlowej dzielnicy miasta, a zarazem terenie dawnego Mercato di Mezzo. – Tu trzeba pilnować portfela – uśmiecha się Basia. Nie chodzi jej jednak o kieszonkowców, a o pokusy. Wąskimi uliczkami przelewa się fala ludzi, a nad głowami wiszą rzędy potężnych szynek Prosciutto di Parma i ekskluzywnego Culatello. Wchodzimy do Antica Salsamenteria Tamburini, istniejącej od 1932 roku. Niezmieniony od 80 lat wystrój tworzy klimat żywego muzeum, gdzie historię dosłownie kupuje się na wagę. Daję się ponieść wibracjom tego miejsca. Robię zdjęcia, gdy moja przewodniczka znika nagle za niepozornymi drzwiami bez żadnego szyldu. W środku panuje gwar, goście piją wino ze szklanek i kieliszków, a na stołach leżą porozkładane papierowe torebki z wędlinami przyniesionymi z sąsiednich sklepów. Jesteśmy w Osteria del Sole, najstarszej karczmie w Bolonii, działającej od 1465 roku. Sprzedaje się tu wyłącznie alkohol. Przekąski musisz przynieść sam. Mam wielką ochotę przysiąść z kieliszkiem lokalnego Pignoletto i bez reszty wtopić się w ten tłum. Bolonia to miasto, któremu inne metropolie mogą tylko pozazdrościć. Strategiczne położenie i doskonała komunikacja sprawiają, że to idealna baza wypadowa. Zaledwie krok stąd leży Rawenna ze swoimi bizantyjskimi mozaikami, a tuż za rogiem zaczyna się słynna Dolina Motoryzacji (Motor Valley) – ojczyzna Ferrari, Lamborghini i ryczących Ducati. Najlepsze jest to, że by zanurzyć się w tym świecie, wystarczy wsiąść w samolot. LOT realizuje bezpośrednie loty z Warszawy do Bolonii sześć razy w tygodniu, co czyni stolicę Emilii-Romanii idealnym celem na weekendową ucieczkę przed rutyną. Ucieczkę, która zawsze będzie smakować wybornie.
Nidzica słynie z gotyckiego zamku. Jednak to wyjątkowe miasto oferuje też inne atrakcje
Nidzica, często nazywana „bramą na Mazury”, to nie tylko administracyjne centrum powiatu, ale przede wszystkim depozytariusz wielowiekowej historii. W tym niewielkim mieście splatają się losy pruskich plemion, zakonu krzyżackiego, osadników z Mazowsza i powojennej administracji polskiej. Jeżeli dodamy do tego wyjątkowe walory krajobrazowe, otrzymamy ciekawy mariaż surowości gotyku z delikatnością mazurskiej przyrody.
Spis treści: Brama na Mazury Od plemion pruskich do czasów współczesnych Atrakcje Nidzicy Nidzica często jest nazywana miastem jednego zabytku. Prawdą jest, że miasto kojarzy się przede wszystkim z krzyżackim zamkiem, jednak twierdzenie, że nie oferuje nic poza średniowieczną twierdzą jest wyjątkowo niesprawiedliwe. Brama na Mazury Nidzica jest zlokalizowana w północno-centralnej części Polski, zajmując strategiczne miejsce na pograniczu historycznych Mazur i Mazowsza. Pod względem administracyjnym miasto jest siedzibą powiatu nidzickiego oraz gminy miejsko-wiejskiej w województwie warmińsko-mazurskim. W ujęciu geograficznym miasto znajduje się na pograniczu Pojezierza Mazurskiego i Niziny Mazowieckiej, na obszarze Garbu Lubawskiego. Rozciąga się nad rzeką Nidą, która jest kluczowym elementem hydrologicznym tego obszaru. Walory przyrodnicze i krajobrazowe Krajobraz wokół Nidzicy jest podręcznikowym przykładem rzeźby polodowcowej, ukształtowanej podczas ostatniego zlodowacenia. Teren charakteryzuje się pagórkowatością, obecnością licznych jezior rynnowych i rozległych sandrów pokrytych borami sosnowymi. Dominującym elementem krajobrazu jest Puszcza Napiwodzko-Ramucka, która stanowi naturalną ostoję dla wielu rzadkich gatunków flory i fauny. Na terenie powiatu nidzickiego utworzono liczne rezerwaty, które chronią unikatowe w skali kraju zjawiska przyrodnicze, w tym: rezerwat „Źródła rzeki Łyny” prof. Romana Kobendzy – to najbardziej spektakularny obiekt przyrodniczy w regionie, zlokalizowany w odległości ok. 10–12 km na północ od miasta. Na powierzchni ponad 120 ha zachodzi tam zjawisko erozji wstecznej, rzadko spotykane na terenach nizinnych. Rzeka Łyna bierze tam swój początek w postaci licznych wysięków i strumyków wypływających ze stromych zboczy doliny, tworząc malowniczy, niemal górski krajobraz; rezerwat „Jezioro Orłowo” – skupia się na ochronie żółwia błotnego, gatunku rzadkiego i zagrożonego wyginięciem. Obecność tego gada świadczy o wysokim stopniu naturalności tamtejszych akwenów i terenów podmokłych; rezerwaty „Koniuszanka I” i „Koniuszanka II” – pierwszy chroni przyrodę nieożywioną i specyficzne formy terenu, z kolei drugi obejmuje malowniczy przełomowy odcinek rzeki Koniuszanka, porośnięty starodrzewem dębowym. Mówiąc o krajobrazie nidzickich pól i lasów, nie sposób nie wspomnieć o Kamieniu Tatarskim, zlokalizowanym w odległości ok. 2 km na południowy wschód od miasta, we wsi Tatary. Jest to jeden z największych głazów narzutowych na Mazurach, stanowiący pomnik przyrody nieożywionej. Jego obwód wynosi 19 m, wysokość – ponad 2 m, a długość przekracza 6,5 m. Od plemion pruskich do czasów współczesnych Lokalizacja Nidzicy od wieków determinowała jej obronny charakter. Położenie nad bagnistą doliną rzeki Nidy, w otoczeniu gęstych lasów, czyniło z niej naturalną fortecę. Nic dziwnego, że Krzyżacy właśnie tam wznieśli fortecę strzegącą południowej granicy państwa zakonnego. Jednak zanim nad Nidą pojawili się rycerze w białych płaszczach, na tamtejszym wzgórzu istniało Naito – drewniany gród Prusów, który dał początek późniejszemu Neidenburgowi. Rządy zakonu krzyżackiego Ekspansja krzyżacka na tamtejsze tereny rozpoczęła się w połowie XIII wieku. Około 1266–1268 roku założyli oni pierwszy drewniany obiekt obronny, który miał zabezpieczać podbite terytoria Sasinów. Właściwy rozwój ośrodka miejskiego przypada na XIV stulecie. W 1370 roku rozpoczęła się budowa murowanego zamku, zainicjowana przez wielkiego mistrza Winricha von Kniprode. 7 grudnia 1381 roku osada uzyskała prawa miejskie na prawie chełmińskim. Nidzica stała się wówczas nie tylko siedzibą prokuratora zakonnego, ale także kluczowym elementem w strukturze zamków obronnych, chroniących państwo krzyżackie przed atakami ze strony Mazowsza. W 1410 roku, po klęsce Krzyżaków pod Grunwaldem, zamek w Nidzicy został zajęty bez walki przez wojska dowodzone przez Władysława Jagiełłę. Po pokoju toruńskim miasto wróciło pod rządy zakonne. W 1525 roku, po sekularyzacji zakonu, Nidzica weszła w skład Prus Książęcych jako lenno Królestwa Polskiego. Okres ten przyniósł miastu ożywienie gospodarcze, ale i nowe wyzwania społeczne. W 1549 roku osiedlili się tam bracia czescy, uciekający przed prześladowaniami religijnymi, co wprowadziło do miasta unikatowy ferment intelektualny i religijny. Ich obecność trwała aż do 1945 roku. Nowożytna Nidzica XIX wiek przyniósł duże zmiany urbanistyczne. Przy okazji modernizacji miasta wyburzono część dawnych fortyfikacji. W 1828 roku rozebrano stary ratusz, a w 1840 roku Bramę Niemiecką, co miało ułatwić komunikację wewnątrz rozrastającego się ośrodka. Kluczowym impulsem dla rozwoju przemysłu było otwarcie linii kolejowej w 1885 roku, łączącej Nidzicę z Olsztynem i Mławą. W tym okresie powstał również słynny browar parowy, który stał się fundamentem dla dzisiejszej miodosytni. Wiek XX był dla Nidzicy okresem niemal całkowitej zagłady. W 1914 roku miasto zostało spalone przez wojska rosyjskie. W okresie międzywojennym podjęto trud odbudowy, jednak II wojna światowa przyniosła jeszcze większe zniszczenia. W styczniu 1945 roku miasto zostało zbombardowane przez lotnictwo radzieckie i spalone, co doprowadziło do obrócenia w ruinę 80% zabudowy, w tym zamku i historycznego centrum. 27 maja 1945 roku radziecka komendantura oficjalnie przekazała Nidzicę polskiej administracji. Powojenna historia to proces żmudnej rekonstrukcji, w tym odbudowa zamku w latach 1958–1965. Atrakcje Nidzicy Współczesna Nidzica to jeden z najważniejszych punktów na Szlaku Zamków Gotyckich. Mimo wojennych zniszczeń, miasto zachowało wiele unikatowych obiektów. Perła mazurskiego gotyku Zamek w Nidzicy to bez wątpienia jedna z najwspanialszych twierdz w regionie. Wzniesiony na wysokim wzgórzu, góruje nad miastem swoją masywną, ceglaną bryłą. Architektura tego niezwykłego obiektu jest o tyle specyficzna, że odbiega od typowego dla Krzyżaków układu konwentualnego. Jest to zamek prokuratorski, o planie prostokąta 62x44 m, z czterema skrzydłami otaczającymi wewnętrzny dziedziniec. Najbardziej reprezentacyjne jest skrzydło zachodnie, ozdobione dekoracyjnymi szczytami i posiadające wnętrza przykryte sklepieniami gwiaździstymi. Można tam zobaczyć skarby takie jak: Sala Rycerska, kaplica zamkowa, lochy głodowe, krużganki obronne. Obecnie zamek pełni funkcję miejskiego centrum kultury. Mieści się tam Muzeum Ziemi Nidzickiej, biblioteka publiczna, a także hotel i restauracja. Muzeum Ziemi Nidzickiej Skoro o muzeum mowa, należy wspomnieć, że ta wyjątkowa placówka daje wyjątkową możliwość poznania mazurskiej tożsamości. Ekspozycja jest podzielona na kilka sekcji, do których należą: Sekcja Etnograficzna – gdzie głównym eksponatem jest skrzynia mazurska, symbol dawnej kultury ludowej tego regionu; Sekcja Historyczna – prezentująca makiety dawnej Nidzicy i artefakty odnalezione podczas prac archeologicznych, w tym autentyczny topór bitewny; Sekcja Militarna – poświęcona wielkim bitwom w regionie, ze szczególnym uwzględnieniem bitwy pod Tannenbergiem (Stębarkiem) w 1914 roku; Sala Tortur – prezentująca repliki narzędzi używanych w średniowiecznym sądownictwie. Zabytki Poza zamkiem miasto oferuje kilka innych obiektów o dużej wartości historycznej. Należą do nich: ratusz miejski z 1923 roku, XIV-wieczny kościół Niepokalanego Poczęcia NMP i św. Wojciecha, gotycki klasztorek z XIV wieku, mury obronne, Browar Zamkowy z 1868 roku. Miodosytnia Nidzica Miodosytnia działa w ceglanym budynku dawnego browaru i stanowi kontynuację regionalnego rzemiosła. Każdy smakosz tego wyjątkowego trunku powinien odwiedzić sklep firmowy. Wioska Garncarska w Kamionce W odległości zaledwie 7 km od Nidzicy znajduje się Wioska Garncarska – unikatowa wioska tematyczna, która stała się symbolem rewitalizacji tradycyjnych zawodów. Turyści mogą tam nie tylko podziwiać pracę rzemieślników, ale także sami spróbować swoich sił w toczeniu na kole garncarskim, lepieniu z gliny, malowaniu na szkle i wytwarzaniu świec woskowych. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.