National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-06-26T06:33:07.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Starożytne władczynie z miasta Ur. To kobiety mogły być pierwszymi królami w historii
items: Tragedia w murach mezopotamskiego pałacu. Archeolodzy odnaleźli ofiary oblężenia
items: Zagadka żywicielki Mezopotamii rozwiązana. Eufrat uciekał przed górami
items: Najstarszy żart świata ma 4 tysiące lat. Starożytni mieszkańcy Mezopotamii cenili prosty humor
items: Co jedli Sumerowie? Badanie szkliwa ujawniło dietę starożytnych mieszkańców Mezopotamii
items: Aleksander Wielki założył tę metropolię nad Tygrysem. Przez setki lat była zapomniana
items: To największa biblioteka w historii świata. Wiedza o bogach, medycynie i magii zachowała się na glinianych tablicach
items: Tu chrześcijanie modlą się w języku Jezusa. „Odbyłem niezwykłą podróż przez Górną Mezopotamię”
items: Słońce nad Mezopotamią. Czym urzekło mnie tureckie Mardin?
items: 4 zaginione miasta, których archeolodzy nigdy nie odnaleźli. Gdzie mogą się znajdować?
items: Naukowcy byli pewni, że to błąd. Najstarsza mapa świata jest zaskakująco dokładna
items: Narkotyki w starożytnym Egipcie i Mezopotamii? Archeolodzy mają koronny dowód
items: Cienie i triumfy Asyrii: historia jednego z najbardziej brutalnych imperiów starożytności
items: To miejsce mogło być Edenem. Co badacze w nim znaleźli?
items: Brama Isztar – co łączy Nabuchodonozora, glazurowane lwy i berlińskie muzeum?
items: Od wieków tętniące życiem: prezentujemy obrazy najstarszych miast na wszystkich kontynentach
items: Sztuczna inteligencja odkrywa hymn sprzed 2000 lat. Powstał ku czci potężnego miasta
items: Potężny król w towarzystwie bogów. Spektakularne znalezisko w Niniwie
items: Zaczęło się od rozczarowania. Oto jak badacz odkrył Eridu – jedno z najstarszych miast świata
items: W ofierze składano tu nastolatków. Przerażające rytuały w starożytnej Mezopotamii
items: Święte miasto Mezopotamii zdradza tajemnice. Setki kilometrów kanałów
items: Tajemnice Mezopotamii. Nowe odkrycie rzuca światło na nieznany okres w historii regionu
items: Anunnaki mają być sumeryjskimi bogami z kosmosu. Według tej teorii zbudowali zigguraty
items: Jak na świecie pojawiło się pismo? Naukowcy znaleźli związek z pieczęciami ze starożytnej Mezopotamii
items: Imiona starożytnych królów Mezopotamii ujawniają zagadkową anomalię sprzed 3 tys. lat. Jak to możliwe?

Starożytne władczynie z miasta Ur. To kobiety mogły być pierwszymi królami w historii
type: item
date: 2026-06-26T06:32:30.000Z
creator: Liddy Berman
subject: Historia
subject: archeologia
subject: kobiety
subject: królowa
subject: królowie
subject: mezopotamia
subject: starożytność
description: Brytyjski archeolog Leonard Woolley odkrył w grobowcach Ur bogactwo, które automatycznie przypisał potężnym królom. Najnowsze analizy naukowe oraz nowoczesne technologie dowodzą jednak, że te spektakularne insygnia władzy i bogate pochówki należały do kobiet.
encoded: Spis treści: Kobiety pochowane jak królowie Potęga miasta Ur Królowa – a może król – Puabi „Pieczęć nie może należeć do niej" Królowa królowych Starożytne miasto Ur, wyrastające z równin aluwialnych południowej Mezopotamii na terenie współczesnego Iraku, rozkwitło ponad 4000 lat temu. Było to jedno z najwcześniejszych miast na świecie, ze scentralizowaną władzą. Jego władcy kontrolowali rozległe sieci handlowe, wznosili monumentalną architekturę i nadzorowali złożone instytucje religijne. Ur było nieprzerwanie zamieszkane przez ponad trzy tysiąclecia, zanim rzeka Eufrat zmieniła bieg, a pustynia pochłonęła miasto. Władcy Ur stanowią jedne z najstarszych świadectw monarchii – pełnej przepychu, ale i przemocy. Kobiety pochowane jak królowie Kiedy brytyjski archeolog Leonard Woolley prowadził wykopaliska na królewskim cmentarzysku w Ur w latach 1926–1934, odkrył pochówki po brzegi wypełnione kosztownościami. Grobowce przepełniały złote i srebrne naczynia, cenna biżuteria oraz rzeźbione pieczęcie, które pełniły funkcję podpisów elit. Bardziej ponure było świadectwo składania ofiar z ludzi: dziesiątki służących, ubranych w bogate dworskie stroje, ułożono niczym w teatralnej scenie – jedna z kobiet wciąż miała palce zaciśnięte na strunach harfy. Dokumentując wyposażenie grobowe i szczątki szkieletów, datowane na okres między 2600 a 2450 rokiem p.n.e., Leonard Woolley odnotował także kilka osobliwych znalezisk. Jeden szkielet, złożony wraz z bronią, wydawał się należeć do kobiety. Inny z kolei, również zidentyfikowany jako należący do kobiety, otoczony był rytualnymi insygniami władzy – w tym złotymi sztyletami, koronami, diademami, królewskimi pieczęciami cylindrycznymi, kamienną architekturą oraz ciałami ofiar złożonych z ludzi. Ponadto niektóre inskrypcje zrodziły poważne pytania o status społeczny i realną władzę kobiet. Kim były tajemnicze kobiety z grobowców? Niektóre z najbardziej okazałych pochówków zdawały się należeć do kobiet, a chowano je w sposób, który pierws…

krolowa-Puabi-5875710.png
width: 2160
height: 1440

Tragedia w murach mezopotamskiego pałacu. Archeolodzy odnaleźli ofiary oblężenia
type: item
date: 2026-06-12T10:20:37.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: bliski wschód
subject: mezopotamia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: wojna
description: Spalone pozostałości po pałacu, porzucone w pośpiechu tabliczki klinowe i szczątki ofiar – to najnowsze znaleziska archeologów w irackim Kurdystanie w twierdzy Qabr. Są dowodem na prowadzenie wojen oblężniczych już w epoce brązu, czyli cztery tysiące lat temu.
encoded: Gdy myślimy o Mezopotamii, stają nam przed oczami potężne ośrodki wczenomiejskie, które rozkwitały w południowej części tego regionu. Wśród nich jest słynne Uruk. Jednak najnowsze badania prowadzone pod kierunkiem prof. Tiffany Earley-Spadoni z University of Central Florida rzucają wyzwanie temu stereotypowi. Wykopaliska na stanowisku Kurd Qaburstan w irackim Kurdystanie pokazują, że północne tereny Mezopotamii również mogą poszczycić się znaczącymi ośrodkami urbanistycznymi. Identyfikacja Qabry. Mur, który pasuje do legendy Jednym z najważniejszych efektów ostatnich prac prof. Earley-Spadoni było powiązanie Kurd Qaburstan ze starożytnym miastem Qabra. Badania magnetometryczne, obejmujące ponad 80 hektarów, ujawniły istnienie monumentalnego muru z bastionami, który otaczał osadę. Te potężne fortyfikacje pasują do opisów widocznych na słynnej Steli Zwycięstwa Daduszy. Dadusza był władcą mezopotamskiego miasta-państwa w XVIII w. p.n.e. Dzięki temu archeolodzy zyskali niemal pewność, że badają ośrodek, który przed tysiącleciami odgrywał kluczową rolę na politycznej mapie Bliskiego Wschodu. Tak wyglądało oblężenie. Ślady ognia i zniszczenia Archeolodzy nie tylko odkryli dawną architekturę, ale udało się im zidentyfikować jedne z najwyraźniejszych zapisów archeologicznych wojny oblężniczej z epoki brązu. Badacze natrafili na dwie nałożone na siebie warstwy zniszczeń, które odpowiadają historycznym przekazom o podboju Qabry przez Szamszi-Adadę, czyli amoryckiego władcę państwa asyryjskiego. Znaleziono zwęglone szczątki konstrukcji, ogromną liczbę potłuczonych naczyń ceramicznych oraz warstwy popiołu. To wszystko co świadczy o gwałtowności i skali ataku, który położył kres świetności metropolii. Ale to nie wszystko. Ofiary konfliktu. Tragedia w pałacowych murach W ruinach pałacu archeolodzy odkryli szczątki 17 osób. Nie złożono ich więc do grobów. Osoby te spoczęły wśród zawalonych murów pałacu po najeździe – najwyraźniej nikt nie miał ich pochować. Jeden z szkieletów zost…

mezopotamia-49e067a.jpg
width: 1575
height: 1050

Zagadka żywicielki Mezopotamii rozwiązana. Eufrat uciekał przed górami
type: item
date: 2026-06-02T13:45:48.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: irak
subject: mezopotamia
subject: neolit
subject: prehistoria
subject: rzeka
description: Potężna rzeka Eufrat od tysiącleci była żywicielką wielkich bliskowschodnich cywilizacji, ale jej początki pozostawały zagadką. Najnowsze badania geologiczne odsłoniły jej tajemnicę. Historia Eufratu okazała się bardziej skomplikowana, niż sądzono.
encoded: Słowo Mezopotamia pochodzi z języka greckiego i oznacza międzyrzecze. Ta starożytna kraina, położona między rzekami Tygrys i Eufrat, usytuowana jest w obecnych granicach Syrii, Kuwejtu, Turcji i przede wszystkim Iraku. Uważana jest za kolebkę cywilizacji. Tym razem badacze postanowili się przyjrzeć nie reliktom po ludziach, ale jednej z kluczowych dróg wodnych – Eufratowi. Mimo tak ogromnego znaczenia, czas powstania i ewolucja jego biegu pozostawały dla nauki zagadką. Wnioski z nowych analiz opublikowano na łamach „Nature Geoscience”. Eufrat z dalekiej przeszłości Istniały sprzeczne hipotezy na temat lokalizacji i przebiegu Eufratu. Jedne zakładały, że rzeka kończyła bieg w jeziorach Anatolii lub Morzu Śródziemnym, inne zaś sugerowały kierunek południowo-wschodni ku Półwyspowi Arabskiemu. A próba poznania prawdy nie była sztuką dla sztuki, bo umożliwiłaby odtworzenia warunków, w których rozkwitły pierwsze społeczeństwa. Wiele metod, jeden cel Zespół naukowców pod kierunkiem Andrew S. Madofa podjął próbę rozstrzygnięcia tego sporu, wykorzystując zaawansowane narzędzia: obrazy sejsmiczne osadów ukrytych pod dnem morskim, mapy pradziejowych złóż oraz osadów rzecznych. Dzięki temu udało się powiązać współczesne rzeki z ich dawnymi odpowiednikami, których ślady przetrwały w strukturach geologicznych. Dwa Eufraty Badanie wykazało, że dzisiejszy Eufrat narodził się z połączenia dwóch oddzielnych systemów rzecznych: Palaeo-Karasu i Palaeo-Murat. Około 5,4 miliona lat temu, podczas tzw. messyńskiego kryzysu salinarnego, gdy Morze Śródziemne niemal całkowicie wyschło, obie te rzeki płynęły przez tereny dzisiejszej Turcji i Syrii, uchodząc bezpośrednio do wyschniętego basenu śródziemnomorskiego Co ciekawe, w tym okresie rzeki te niosły więcej wody niż współczesny Nil czy Eufrat, co świadczy o niezwykle intensywnych opadach w tamtym czasie. Kiedy góry ruszają rzeki Dlaczego rzeki zmieniły swój kierunek o setki kilometrów? Głównym sprawcą okazała się tektonika. Regionalna aktyw…

Image-2-6173223.jpg
width: 4000
height: 2429

Najstarszy żart świata ma 4 tysiące lat. Starożytni mieszkańcy Mezopotamii cenili prosty humor
type: item
date: 2026-04-30T11:00:55.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: mezopotamia
subject: starożytność
subject: starożytny egipt
description: Najstarszy zachowany do naszych czasów dowcip zapisano pismem klinowym w Mezopotamii blisko 4 tysiące lat temu. Choć powstał w zamierzchłej przeszłości, starożytny tekst dotyczy zaskakująco prozaicznego problemu.
encoded: Spis treści: W poszukiwaniu najstarszych dowcipów na świecie Po co nam żarty? Żarty są jedną z ludzkich cech. Bez nich życie byłoby nie do zniesienia. Okazuje się, że towarzyszą ludziom od tysięcy lat. Naukowcy mają na to silnie dowody. W poszukiwaniu najstarszych dowcipów na świecie Ekspert z Wydziału Nauk Humanistycznych, Języków i Nauk Społecznych Uniwersytetu Wolverhampton, dr Paul McDonald postanowił znaleźć najstarszy dowcip na świecie. Wraz z zespołem spędził dwa miesiące przeszukując źródła sprzed setek i tysięcy lat, aby opracować pierwszy tego rodzaju raport na temat najstarszych zarejestrowanych dowcipów na świecie. Powstał w 2008 roku na zlecenie kanału Dave. Oto trzy najstarsze dowcipy świata: Najstarszym dowcipem na świecie jest starożytne sumeryjskie przysłowie z 1900 r. p.n.e. W wolnym tłumaczeniu brzmi ono następująco: „Coś, co nigdy nie miało miejsca od niepamiętnych czasów; młoda kobieta nie puściła bąka na kolanach męża”. Jak należy to rozumieć? W raporcie z badań naukowcy stwierdzili, że ten żart może być starożytnym odpowiednikiem dobrze znanego żartu (chociaż mało wyszukanego i seksistowskiego) aktora Johna Barrymore'a: „Miłość to rozkoszny okres między spotkaniem pięknej dziewczyny a odkryciem, że wygląda jak kaszalot”. Żartowano też w starożytnym Egipcie. Tak brzmi dowcip znad Nilu z 1600 roku p.n.e.: „Jak zabawiać znudzonego faraona? Należy popłynąć łodzią pełną młodych kobiet ubranych jedynie w sieci rybackie w dół Nilu i zachęcić faraona do złowienia ryby.” Ten dowcip dotyczyć miał króla Snofru, czyli ojca słynnego faraona Cheopsa, który wzniósł największą egipską piramidę. Trzeci najstarszy dowcip pochodzi ponownie z Mezopotamii (1200 lat p.n.e.); jest bardziej złożony niż poprzednie i ma formę zagadki. Brzmi następująco: „Trzech woźniców z Adabu było spragnionych: jeden miał wołu, drugi krowę, a trzeci ładunek na wozie. Właściciel wołu odmówił pójścia po wodę, gdyż obawiał się, że jego wół zostanie zjedzony przez lwa; właściciel krowy o…

najstarszy-zart-97fd98a.jpg
width: 5472
height: 4391

Co jedli Sumerowie? Badanie szkliwa ujawniło dietę starożytnych mieszkańców Mezopotamii
type: item
date: 2026-03-26T10:56:29.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: diety
subject: mezopotamia
subject: pożywienie
subject: starożytność
description: Naukowcy z rzymskiego Uniwersytetu La Sapienza dokonali analizy szkliwa zębów ludzi żyjących w starożytnym mieście Abu Tbeirah. Okazało się, że podstawą diety 4500 lat temu były zboża i wieprzowina.
encoded: Badanie szkieletów ludzi, którzy żyli wiele tysięcy lat temu może dostarczyć naprawdę wielu informacji. Analiza kości może rzucić światło nie tylko na anatomię, płeć, czy cechy fizyczne danej osoby. Może powiedzieć wiele o szczegółach życia konkretnej osoby, chorobach, jakie przeszła, a także o diecie, której przestrzegała – z wyboru lub konieczności. Badanie szkliwa dawnych Sumerów Na łamach czasopisma naukowego „Proceedings of the National Academy of Sciences” badacze opisali właśnie odkrycie, którego dokonali w sumeryjskim mieście Abu Tbeirah. To starożytne stanowisko archeologiczne położone w dzisiejszym Iraku, w pobliżu rzeki Eufrat i jeziora Hammar, czyli dawnej południowej Mezopotamii. Znajduje się około 15 kilometrów na wschód od starożytnego miasta Ur. Naukowcy postanowili zbadać szkliwo zębów zmarłych, których pochowano na tamtejszej nekropolii sprzed 4500 lat. W ten sposób udało im się ustalić, co ci ludzie jedli na co dzień. „Chociaż pozostałości pożywienia są nieliczne i rzadkie, naukowcy mogą zrekonstruować starożytne jadłospisy, badając chemiczne sygnatury w ludzkich szczątkach, zazwyczaj kolagenie kostnym lub szkliwie zębów” – napisali badacze w oświadczeniu. Co jedli starożytni Sumerowie? Da się to zrobić przede wszystkim dlatego, że szkliwo, w przeciwieństwie do kolagenu, jest niezwykle odporne i wytrzymuje upały irackiej pustyni. – Rekonstrukcja dawnych stylów życia i diety jest niezbędna do zrozumienia powstawania społeczeństw miejskich. Jednak w obecnie suchych środowiskach, takich jak południowa Mezopotamia, słabe zachowanie kolagenu od dawna utrudniało bezpośrednią analizę izotopową – napisali w swoim badaniu autorzy. – To ograniczenie pozostawiło kluczowe luki w naszej wiedzy na temat przetrwania w jednym z najwcześniejszych ośrodków miejskich na świecie. W naszym badaniu przeprowadzamy analizę izotopową cynku w szkliwie zębów ludzi i zwierząt z Abu Tbeirah. Nasze badanie ujawnia dietę opartą na zbożach, takich jak pszenica, jęczmień, żyto, o…

dieta-sumerow-78ec93e.jpg
width: 1774
height: 1200

Aleksander Wielki założył tę metropolię nad Tygrysem. Przez setki lat była zapomniana
type: item
date: 2026-02-12T10:45:32.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: aleksander wielki
subject: archeologia
subject: irak
subject: mezopotamia
subject: miasta
subject: starożytność
description: Aleksandria nad Tygrysem była jednym z najbardziej ambitnych projektów Aleksandra Wielkiego. Powstała w strategicznym miejscu, gdzie morze łączyło się z systemami rzecznymi Mezopotamii. Przez wieki jej lokalizacja budziła wątpliwości. Teraz badacze potwierdzili istnienie miasta. Skala inwestycji robi wrażenie.
encoded: Aleksander Wielki przeżył zaledwie 32 lata. Ale jego dokonania imponują. Jego ambicją było podbicie całego znanego świata. W ostatnich latach życia dotarł aż do Indii. Zmęczona armia nie chciała już maszerować dalej. Żołnierze przeszli ze swoim wodzem około 18 tys. km! W wielu miejscach na swojej drodze władca ten zakładał miasta, które nazywano jego imieniem lub przemianowywano na Aleksandrię. Po wielu latach badań brytyjsko-niemiecki zespół badaczy ogłosił, że zlokalizował kolejną Aleksandrię – znajduje się w dzisiejszym Iraku. Aleksandria nad Tygrysem. Dzieje miasta Starożytna Aleksandria nad Tygrysem (później znana jako Charax Spasinou) znajduje się w dzisiejszym południowym Iraku. Współcześnie miejsce to jest znane pod nazwą Dżebel Chajber. Miasto leży w dolnej Mezopotamii, około 50 kilometrów od współczesnej Basry. Znajduje się zaledwie 15 kilometrów od granicy z Iranem, co przez lata utrudniało dostęp do ruin. Ze względu na bliskość granicy, w latach 80. XX wieku obszar ten był kluczowym polem bitwy podczas wojny iracko-irańskiej, a w samych ruinach stacjonowało wówczas wojsko. W momencie założenia miasto znajdowało się zaledwie około 2 kilometrów od brzegu Zatoki Perskiej, co czyniło je idealnym węzłem łączącym otwarte morze z systemami rzecznymi wewnątrz lądu. Obecnie ruiny są w większości zniwelowane. Jednak wyróżniają się zachowanymi murami obronnymi o długości wielu kilometrów, które miejscami wciąż wznoszą się na wysokość ośmiu metrów. Jak doszło do odkrycia? Zarysy miasta były od starożytności widoczne na powierzchni ziemi. W latach 60. XX w. archeolog dr John Hansman zidentyfikował stanowisko archeologiczne Dżebel Chajber na podstawie zdjęć lotniczych wykonanych przez Royal Air Force. Wtedy miejsce trafiło do literatury naukowej. Dr Hansman zauważył, że układ murów i topografia terenu odpowiadają opisom rzymskiego pisarza Pliniusza Starszego, który szczegółowo opisał mezopotamską Aleksandrię w I wieku n.e. Dopiero w 2013 roku brytyjski zespół archeolo…

alex-ff2d358.jpg
width: 1688
height: 1125

To największa biblioteka w historii świata. Wiedza o bogach, medycynie i magii zachowała się na glinianych tablicach
type: item
date: 2026-02-08T10:30:50.000Z
creator: Michela Piccin
subject: Historia
subject: biblioteka
subject: historia
subject: mezopotamia
subject: pismo
subject: starożytność
description: Był postrachem Bliskiego Wschodu, mistrzem wojny i królewskiej propagandy. Kazał rzeźbić sceny krwawych bitew i polowań na lwy, a jego armie paliły całe miasta. A jednak największą ambicją Aszurbanipala nie było podbijanie kolejnych ziem, lecz gromadzenie wiedzy. Gdy w połowie XIX wieku archeolodzy odkopali w ruinach Niniwy tysiące glinianych tabliczek z jego imieniem, świat dowiedział się, że jeden z najokrutniejszych władców starożytności był zarazem twórcą pierwszej wielkiej biblioteki w dziejach.
encoded: Spis treści: Kim był Aszurbanipal i dlaczego był wyjątkowy? W poszukiwaniu Niniwy Jak powstała biblioteka Aszurbanipala i jak rozwijano zbiory wiedzy w Niniwie Dziedzictwo biblioteki Aszurbanipala – wiedza, która przetrwała upadek imperium Odkrycie biblioteki Aszurbanipala – sensacja, która zmieniła historię świata Odkrycie z 1850 roku, kiedy w Niniwie natrafiono na olbrzymią bibliotekę króla Aszurbanipala, wypełnioną glinianymi tabliczkami zapisanymi pismem klinowym, rzuciło nowe światło na źródła starożytnej wiedzy oraz skomplikowane relacje imperium asyryjskiego z sąsiadami. Aszurbanipal, najpotężniejszy władca nowoasyryjskiego imperium w połowie VII wieku p.n.e., słynął z bezwzględnej skuteczności militarnej. Był także legendarnym łowcą lwów. A przy tym… bibliotekarzem. „Pałac Aszurbanipala, Króla Wszechświata, Króla Asyrii” – głosi inskrypcja oznaczająca królewską własność na jednej z ponad 30 tysięcy glinianych tabliczek i fragmentów, pochodzących z imponującej biblioteki, którą władca utrzymywał w swojej stolicy, Niniwie (na terenie dzisiejszego północnego Iraku). Kim był Aszurbanipal i dlaczego był wyjątkowy? XIX-wieczne odkrycie tej kolekcji przez brytyjskich archeologów okazało się przełomem w badaniach nad Asyrią. Wcześniej źródła dotyczące Aszurbanipala były niezwykle skąpe i w praktyce sprowadzały się do pojedynczej wzmianki w Biblii oraz często fantazyjnych opisów jego życia w późniejszych tekstach klasycznych. Dzięki glinianym tabliczkom – w które skrybowie wciskali trzcinowymi rylcami znaki pisma klinowego (w kształcie „klina”) – nagle z niezwykłą wyrazistością odsłoniły się wierzenia, liturgia, medycyna, polityka i dyplomacja świata asyryjskiego. Wśród artefaktów przewiezionych do Londynu znalazł się także fragment najstarszego znanego długiego utworu literackiego – Eposu o Gilgameszu. To właśnie on zawiera m.in. opowieść o Wielkim Potopie, znaną również z Biblii. Dla uczonych XIX wieku było to wydarzenie wstrząsające i sensacyjne. W poszukiwaniu Ni…

2026-01-22-111759-The-greatest-library-in-the-world-was-built-by-this-ruthless-king--National-Geo-5e16b06.png
width: 1290
height: 872

Tu chrześcijanie modlą się w języku Jezusa. „Odbyłem niezwykłą podróż przez Górną Mezopotamię”
type: item
date: 2026-02-06T09:24:19.000Z
creator: Bartosz Radojewski
subject: Historia
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: chrześcijanie
subject: mezopotamia
subject: podróże
subject: religie
subject: turcja
description: Górna Mezopotamia to jeden z nielicznych regionów świata, gdzie chrześcijanie do dziś modlą się w języku Chrystusa. Udałem się w podróż przez Edessę, Aminę i Mardin, która pozwoliła mi poznać Syriaków – wspólnotę stojącą na straży aramejskiej tradycji, wiary i wiedzy starożytnej.
encoded: Spis treści: Kim są Syriacy? Wizyta w Sanliurfie Pechowa Antiochia Eksodus wiernych Góra sługów Boga Tłumacze, naukowcy i rzemieślnicy Dziedzictwo górnej Mezopotamii Jak przystało na kolebkę cywilizacji, Mezopotamia czyli ziemia między rzekami, jest uznawana za ojczyznę wielu starożytnych ludów. Między Eufratem a Tygrysem, bo o tych rzekach mowa, powstawały pierwsze miasta czy też formy pisma klinowego, a same rzeki miały też nawadniać biblijny Eden. Jednym z języków użytych do opisu dziejów stworzenia w oryginale był aramejski, który podobnie jak hebrajski czy arabski, jest językiem semickim. Na początku I tysiąclecia p.n.e język ten rozpowszechnił się po całym Bliskim Wschodzie, gdzie pełnił rolę zbliżoną do tej, którą łacina spełniała w średniowieczu. Język syriacki jest dialektem języka aramejskiego, którego standaryzacja miała miejsce w okolicach miasta Edessa (dzisiejsza Sanliurfa lub Urfa w Turcji). Dziś język ten jest używany podczas liturgii w kościołach wschodnich, w tym przede wszystkim w kościołach syriackich. Kim są Syriacy? Syriacy to termin pochodzący nie od nazwy współczesnego państwa Syria, ale od starożytnego imperium Asyrii, w Mezopotamii, które ostatecznie podbili Babilończycy. Babilon jak wszystkie imperia również w pewnym momencie padł, a ostatnia dynastia sprawująca w nim władzę nazywana jest m. in. dynastią chaldejską. Najwybitniejszym władcą z tej dynastii był Nabuchonodozor II, który miał doprowadzić swoje państwo do szczytu potęgi oraz rozkwitu cywilizacyjnego. Za jego czasów miały powstać na przykład Wiszące ogrody Semiramidy, jeden z siedmiu cudów świata, a dla Żydów jest on sprawcą niewoli babilońskiej i zniszczenia Jerozolimy. W ten sposób Syriacy, Asyryjczycy, Babilończycy oraz Chaldejczycy to słowa określające de facto jedną językową społeczność. Dzisiaj terminy te są związane przede wszystkim z podziałem religijnym. Konkretnie chodzi tu o różne liturgie w chrześcijaństwie wschodnim, które w Mezopotamii funkcjonuje niemal od początkó…

zdjecie-1-Widok-na-Gorna-Mezopotamie-z-Mardinu-12ae956.jpg
width: 4032
height: 2268

Słońce nad Mezopotamią. Czym urzekło mnie tureckie Mardin?
type: item
date: 2026-02-02T07:44:07.000Z
creator: Michał Cessanis
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: azja
subject: mezopotamia
subject: turcja
subject: zabytki
description: Zabieram was na weekend do południowo-wschodniej Turcji, do miasta Mardin zawieszonego w chmurach. Przyjechałem tutaj dla widoków, a zostałem dla ludzi, smaków i historii, która dzieje się tu na każdym kroku.
encoded: Spis treści: Prawo do słońca i tajemnica abbar Twierdza z mydła i błękitne migdały Zachód słońca w Medresie „Płaczący” minaret i nastoletni kustosze Kościół, słońce i królowa Wiktoria Finał w pianie Zobacz więcej: skarby w okolicy Mardin DZIEŃ PIERWSZY Wczesne słońce nad Mardin w południowo-wschodniej Turcji działa jak antyczny alchemik. Powoli nasyca fasady domów z żółtego wapienia, nadając im miodowy odcień. Siedzę na tarasie hotelu, który zdaje się wisieć w powietrzu na stromym zboczu wzgórza. Przede mną paruje szklaneczka mocnej herbaty, a poniżej moich stóp rozpościera się Mezopotamia. Bezkresna, płaska jak tafla jeziora równina ginie gdzieś we mgle na horyzoncie, tam gdzie zaczyna się dzisiejsza Syria. Jestem w mitycznym „Międzyrzeczu”, wciśniętym w żyzne widły Tygrysu i Eufratu. Region, w którym się znajduję – Tur Abdin („Góra Sług Bożych”) – od ponad 1600 lat stanowi bijące serce syryjskiego chrześcijaństwa, a jednocześnie dom dla mistyków islamu. Prawo do słońca i tajemnica abbar Mardin przez wieki był kluczowym przystankiem na Jedwabnym Szlaku. To tutaj zmęczone karawany z dalekich Chin i Indii zatrzymywały się, by wymienić jedwab, porcelanę i korzenne przyprawy na lokalne skarby. Historia osadnictwa sięga tu plemienia Subarów, żyjącego na tych ziemiach już 4500 lat p.n.e.. To miejsce jest jak palimpsest – kolejne cywilizacje nadpisywały tu swoje historie na poprzednich, tworząc wielokulturową mozaikę Arabów, Kurdów, Asyryjczyków i Turków. Odrywam wzrok od horyzontu i spoglądam na miasto. To kamienny chaos, który ma jednak swój ukryty porządek. Spacerując uliczkami z przewodnikiem Alimem Kocabıyık, odkrywam geniusz tutejszych architektów. – Domy budowano tu według świętej zasady: żaden budynek nie może rzucać cienia na dom sąsiada ani zasłaniać mu widoku na równinę. Każdy ma tu prawo do słońca i przestrzeni – opowiada Alim. Żółty wapień to nie tylko budulec, to naturalna klimatyzacja – latem chroni przed żarem, zimą oddaje ciepło. Aby zrozumieć to miasto, …

Mardin-Bazar-z-Portykami-bizuteria5-9ee0e69.jpeg
width: 3840
height: 2160

4 zaginione miasta, których archeolodzy nigdy nie odnaleźli. Gdzie mogą się znajdować?
type: item
date: 2026-01-03T11:15:48.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: archeologia
subject: egipt
subject: historia
subject: mezopotamia
subject: miasta
subject: starożytność
description: Myśl o istnieniu zaginionych cywilizacji, których wciąż nie udało się odkryć, wywołuje dreszcz ekscytacji na karku archeologów. Chociaż w pocie czoła pracują oni nad odnalezieniem ukrytych – najczęściej pod piaskiem pustyni – miast, to kilka z nich szczególnie rozpala wyobraźnię.
encoded: Wciąż istnieją ważne, starożytne miasta – stolice dużych królestw czy imperiów – których nie udało się odkryć naukowcom. Wiemy, że istnieją: opisują je starożytne teksty. Ich położenie zostało jednak zapomniane z biegiem czasu. Niektóre odnaleźli rabusie, nie zdradzając ich lokalizacji, ale zalewając rynek pochodzącymi z nich artefaktami, a inne znamy z legend. Oto 4 najciekawsze zaginione miast, których poszukiwania ciągle trwają. 1. Irisagrid – miasto psów, lwów i tajemniczych artefaktów Irisagrig to jedno z najbardziej tajemniczych zaginionych miast starożytnej Mezopotamii. O jego istnieniu wiemy dzięki tysiącom artefaktów – glinianych tabliczek, które pojawiły się na rynku antykwarycznym po 2003 roku, kiedy to doszło do amerykańskiej inwazji na Irak. Irisagrig funkcjonowało około 4 tys. lat temu i było ważnym ośrodkiem administracyjnym. Z inskrypcji wynika, że władcy miasta żyli w pałacach otoczonych zwierzętami – m.in. psami i lwami, którymi opiekowali się specjalnie wyznaczeni opiekunowie. Miasto słynęło z bogato wyposażonej świątyni poświęconej Enki, bogu mądrości i wody, w której organizowano festiwale religijne. Chociaż artefakty z Irisagrig doczekały się szerokich badań, miasto nigdy nie zostało zlokalizowane. Archeolodzy przypuszczają, że zostało zrabowane przez lokalnych szabrowników w okresie powojennym, a ich znaleziska rozeszły się po świecie. 2. Itjtawy – zagubiona stolica faraonów i sekret XII Dynastii Itjtawy to zaginiona stolica Egiptu, wybudowana przez faraona Amenemhata I (ok. 1981–1952 p.n.e.), jednego z najwybitniejszych władców epoki Średniego Państwa. Nazwa miasta oznacza „ten, który zdobywa Dwóch Krajów”, co odnosi się do politycznej konsolidacji Górnego i Dolnego Egiptu. Miasto pełniło funkcję głównej stolicy do około 1640 p.n.e., gdy północ kraju podbili Hyksosi. Mimo licznych źródeł pisanych oraz odkrycia nekropoli w pobliskim Liszt, dokładna lokalizacja Itjtawy wciąż jest nieznana. Wskazówką mogą być piramidy i grobowce elit egipskich o…

FABRIC-KOLAZ-32-43-5cc029c.jpg
width: 2700
height: 1800

Naukowcy byli pewni, że to błąd. Najstarsza mapa świata jest zaskakująco dokładna
type: item
date: 2025-12-01T07:56:12.000Z
creator: Jessica Camille Aguirre
subject: Historia
subject: archeologia
subject: mapy
subject: mezopotamia
subject: starożytność
description: Gliniana tabliczka znaleziona w Nippur może być najstarszym znanym planem miasta na świecie. Naukowcy przez lata uznawali ją za niedokładną, aż odkrycie z lat 70. zmieniło wszystko.
encoded: Spis treści: Zdjęcia lotnicze zmieniły wszystko Technika pomiaru zadziwia do dziś Tabliczka jako plan odbudowy miasta? Jedna z najstarszych znanych map świata została wyryta w glinianej tabliczce prawdopodobnie między 1500 a 1300 rokiem p.n.e. Od jej odkrycia podczas wykopalisk w 1899 roku na terenie dzisiejszego Iraku uczeni spierają się, jak ją odczytywać. Tabliczka, nieco większa od dłoni dorosłego człowieka, przedstawia odległości między bramami w murze otaczającym mezopotamskie miasto Nippur. Części archeologów wydawało się jednak, że położenie budowli na mapie nie zgadza się z odkrytymi w mieście pozostałościami. Zdjęcia lotnicze zmieniły wszystko Wielu badaczy sądziło, że mapa jest po prostu niedokładna. Tak było aż do lat 70. XX wieku, kiedy archeolog z Uniwersytetu Chicagowskiego McGuire Gibson natknął się na zdjęcia lotnicze Nippur i uznał, że potrafi wskazać miejsce, w którym mury miasta na mapie skręcają na południe. Gdy wykopaliska w tym rejonie odsłoniły ślady umocnień, Gibson zrozumiał, że linie i kąty na tabliczce pasują do odkrywanych struktur niemal idealnie. Odpowiednio zorientowana mapa obejmowała całe miasto o powierzchni około pół mili kwadratowej, czyli mniej więcej 1,3 kilometra kwadratowego, i była dokładna z marginesem błędu rzędu 10 procent. Technika pomiaru zadziwia do dziś Nikt nie wie na pewno, jak twórcom udało się osiągnąć taką dokładność ani po co w ogóle jej potrzebowali, skoro starożytni mieszkańcy nie chodzili z kamiennymi płytami w rękach, żeby się orientować w terenie. – Wiemy jednak, że Mezopotamczycy świetnie radzili sobie z wyznaczaniem granic, bo na innych odnalezionych tabliczkach widać bardzo szczegółowe plany pól uprawnych i działek mieszkalnych, przydatne choćby do obliczania podatków – mówi Augusta McMahon, profesor archeologii Mezopotamii na Uniwersytecie Chicagowskim i kierowniczka tamtejszych wykopalisk w Nippur. Tabliczka z Nippur obejmuje jednak znacznie większy obszar. Jej autorzy najpewniej posługiwali się prosty…

2025-11-27-112101-The-oldest-known-map-of-this-Mesopotamian-city-is-startlingly-precise--National-7d06b68.png
width: 1221
height: 885

Narkotyki w starożytnym Egipcie i Mezopotamii? Archeolodzy mają koronny dowód
type: item
date: 2025-11-14T07:51:21.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: mezopotamia
subject: narkotyki
subject: starożytny egipt
description: Nowe badania przenoszą nas w czasie o ponad 2500 lat. Odkryto dowód na to, że elity starożytnego Egiptu i Mezopotamii regularnie używały opium. Był to stały element ich życia. Prawdę ujawniło alabastrowe naczynko.
encoded: Substancje odurzające są tak stare jak nasza cywilizacja. Z zapisów pozostawionych przez skrybów z Egiptu czy Mezopotamii wiemy, że korzystano z nich nie tylko w medycynie, ale także w sferze duchowej lub rytualnej. Zdecydowanie mniej mamy „twardych” dowodów w postaci specjalistycznych analiz. I nic w tym dziwnego, bo pozostałości substancji organicznych w naczyniach czy na innych obiektach po tysiącach lat zachowują się słabo. Archeologia magazynowa Najnowsza analiza to dowód na to, że badacze przeszłości wcale nie muszą ciągle prowadzić wykopalisk. Wystarczy sięgnąć do milionów zabytków złożonych w przepastnych magazynach. Tak było w tym przypadku. Eksperci z Yale Peabody Museum i Uniwersytetu Yale opublikowali właśnie na łamach „Journal of Eastern Mediterranean Archaeology and Heritage Studie” wyniki analiz naczynka alabastrowego. Pochodzi ono z kolekcji babilońskiej wspomnianego muzeum. Niestety nie jest znane miejsce jego znalezienia. Ciemny ślad opowiada historię W środku naczynia badacze zauważyli ciemnobrązową substancję. Przez dekady historycy zakładali, że takie naczynia zawierały perfumy lub maści. Teraz naukowcy z Yale Ancient Pharmacology Program wykorzystali zaawansowaną technologię chemiczną, aby zbadać ten ślad. Odkryto noskapinę, morfinę, tebainę i papawerynę. Są to diagnostyczne biomarkery, które nie pozostawiają wątpliwości: maź były opium. Jest to substancja psychoaktywna, którą uzyskuje się z wysuszonego soku niedojrzałych makówek maku lekarskiego (Papaver somniferum). To odkrycie nie jest przypadkiem odosobnionym. Wnioski te pokrywają się z wcześniejszymi dowodami znalezionymi w grobowcu kupieckiej rodziny w Sedment w Egipcie. Tamte naczynia pochodziły z okresu Nowego Państwa, czyli są ponad 1000 lat wcześniejsze (XVI–XI w. p.n.e.). Co wiemy o naczynku? Na alabastrowym naczyniu, które poddano analizie, znajduje się inskrypcja w czterech starożytnych językach – akadyjskim, elamickim, perskim i egipskim. Jest ona poświęcona Kserksesowi I, który r…

opium-afe9d4d.jpg
width: 1913
height: 1275

Cienie i triumfy Asyrii: historia jednego z najbardziej brutalnych imperiów starożytności
type: item
date: 2025-10-01T07:40:05.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: bliski wschód
subject: historia
subject: mezopotamia
subject: starożytność
description: Imperium asyryjskie przez wieki budziło postrach i podziw – od brutalnych kampanii wojennych po zaawansowaną administrację. Poznaj najważniejsze fakty i odkrycia, które przybliżają historię tego starożytnego mocarstwa.
encoded: Spis treści: Gdzie znajdowała się Asyria i dokąd rozciągało się jej imperium? Jak powstało imperium asyryjskie i kto zapoczątkował jego potęgę? Jak Asyria odzyskała potęgę i dlaczego ponownie upadła? Kiedy Asyria osiągnęła szczyt swojej potęgi i jak rządziła imperium? Kiedy i dlaczego upadło imperium asyryjskie? Z czego słynęła Asyria i jak zapisała się w historii świata? Jakie były najważniejsze wydarzenia w historii imperium asyryjskiego? Każde ze starożytnych bliskowschodnich imperiów odcisnęło swoje piętno na kształcie tego obszaru i całego starożytnego świata. Asyria, choć początkowo była jedynie niewielkim państwem-miastem nad środkowym Tygrysem, w ciągu wieków przekształciła się w jedno z najbardziej agresywnych i zorganizowanych imperiów w historii starożytnej Mezopotamii. Ekspansja państwa opierała się na doskonale zorganizowanej armii, umiejętnościach inżynieryjnych oraz brutalnej taktyce podboju, która budziła postrach wśród sąsiadów. Szczyt potęgi Asyrii przypadł na VIII i VII wiek p.n.e., kiedy to imperium kontrolowało rozległe terytoria od Egiptu po Zatokę Perską. Mimo militarnej dominacji i zaawansowanej administracji, imperium nie zdołało utrzymać swojej pozycji, a jego upadek był gwałtowny i nieodwracalny. Gdzie znajdowała się Asyria i dokąd rozciągało się jej imperium? Nawet z współczesnej perspektywy geopolitycznej, granice imperium asyryjskiego robią ogromne wrażenie. W swojej pierwotnej fazie rozwoju, Asyria obejmowała głównie tereny północnego Iraku, koncentrując się wokół żyznej doliny Tygrysu. Jednak dzięki agresywnej i długofalowej polityce ekspansji, imperium sukcesywnie wchłaniało kolejne obszary Bliskiego Wschodu, stając się jednym z najrozleglejszych i najbardziej wpływowych państw starożytności. W okresie swojej największej potęgi, Asyria kontrolowała nie tylko ziemie dzisiejszego Iraku, ale również obszary Syrii, Palestyny, Libanu, Izraela, a także znaczne części Egiptu i Cypru. Kluczowe miasta – Aszur, Kalchu (Kalach) i Niniwa – przek…

imperium-asyryjskie-639666f.jpg
width: 2025
height: 1350

To miejsce mogło być Edenem. Co badacze w nim znaleźli?
type: item
date: 2025-09-27T07:16:38.000Z
creator: Candida Moss
subject: Historia
subject: archeologia
subject: biblia
subject: eden
subject: historia
subject: mezopotamia
description: Ogród Eden, według Biblii, był ziemskim rajem, z którego zostali wygnani Adam i Ewa. Naukowcy próbują rozwikłać, czy mógł istnieć naprawdę i gdzie ewentualnie się znajdował.
encoded: Spis treści: Gdzie według Biblii znajdował się Eden? Co mówią teologowie i badacze? Tajemnicze cztery rzeki Edenu Mezopotamia jako pierwowzór Edenu Czy Eden spoczywa pod wodą? Symbol czy miejsce z mapy? Archeolodzy biblijni wykorzystują starożytne teksty i nowoczesną technologię, by odkryć możliwe tropy jednej z największych tajemnic chrześcijaństwa. Kiedy Bóg wygnał Adama i Ewę z Ogrodu Eden, Biblia podaje, że umieścił przy wejściu cheruba i płonący miecz, aby strzegły powrotu ludzi do tego ziemskiego raju. Jednak to jednoznaczne wygnanie nie powstrzymało archeologów, teologów ani turystów przed próbami odnalezienia Edenu. Gdzie według Biblii znajdował się Eden? Biblijny opis geograficzny daje badaczom pewien punkt zaczepienia. Czytamy, że Eden znajdował się „na wschodzie”, a „w środku ogrodu” rosły Drzewo Życia oraz Drzewo Poznania Dobra i Zła. To właśnie jego owoc zerwała Ewa, mimo zakazu Boga, co doprowadziło do wygnania (Rdz 2:9; Rdz 3:3). Księga Rodzaju (2:10–14) precyzuje jeszcze bardziej: — Z Edenu wypływa rzeka, aby nawadniać ogród, a stamtąd rozdziela się na cztery dopływy. Wymienione są Tygrys i Eufrat, znajdujące się w Azji Południowo-Zachodniej, oraz Piszon i Gichon, których lokalizacji wciąż się poszukuje. Ten stopień szczegółowości jest nietypowy dla Biblii i sprawił, że pierwsi czytelnicy łatwiej uwierzyli w realność Edenu. Co mówią teologowie i badacze? — Uczeni od dawna wysilają wyobraźnię, by określić, czy autor Księgi Rodzaju miał na myśli jakieś konkretne miejsce, czy raczej inspirował się rzeczywistą lokalizacją — mówi Joel Baden, profesor teologii i religioznawstwa na Uniwersytecie Yale. Współcześni badacze wątpią w istnienie Ogrodu Eden. Uważają go raczej za mit wyjaśniający świat, w którym żyjemy. Mimo to niektórzy archeolodzy wciąż szukają rzeczywistego tła jednej z najbardziej znanych biblijnych opowieści. Tajemnicze cztery rzeki Edenu Niektóre elementy geograficzne Edenu można wskazać do dziś. System rzeczny Tygrys–Eufrat jest łatwy do zl…

2025-09-22-150618--ac640d6.png
width: 1277
height: 895

Brama Isztar – co łączy Nabuchodonozora, glazurowane lwy i berlińskie muzeum?
type: item
date: 2025-09-06T06:27:00.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: archeologia
subject: architektura
subject: berlin
subject: mezopotamia
subject: starożytność
subject: zabytki
description: Brama Isztar bez wątpienia jest jednym z najwspanialszych zabytków starożytnego świata. Imponująca konstrukcja nawet dziś robi niesamowite wrażenie, mimo że budowla, którą możemy podziwiać, jest tylko częściową rekonstrukcją. Kiedy odkryto bramę Isztar? Jak wyglądała w czasach starożytnych? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Babilon króla Nabuchodonozora II Poszukiwanie cudów starożytnego świata Starożytna układanka Zrekonstruowana brama Isztar robi nieprawdopodobne wrażenie Nabuchodonozor II zapisał się na kartach historii nie tylko jako ten, który zdobył i zniszczył Jerozolimę, podbił Syrię, Palestynę i część Fenicji. Był także ambitnym budowniczym, który przekształcił starożytny Babilon we wspaniałą, olśniewającą i potężną stolicę wielkiego imperium. W czasie jego panowania powstało wiele niesamowitych budowli. E-sagila, wiszące ogrody królowej Semiramidy, liczne pałace, fortyfikacje i drogi procesyjne – to tylko niektóre przykłady. Na tej liście nie może zabraknąć też zachwycającej bramy Isztar, która otwierała drogę prowadzącą do świątyni poświęconej Mardukowi. Babilon króla Nabuchodonozora II Stary Testament opisuje Babilon jako miasto rozpusty i grzechu, a Nabuchodonozora, króla Babilonii z dynastii chaldejskiej, przedstawia jako okrutnego i aroganckiego władcę. Trudno się temu dziwić. W końcu to właśnie syn Nabopolassara złupił i doszczętnie zniszczył Jerozolimę, obracając w gruz między innymi wspaniałą świątynię Salomona. To on na niemal pół wieku zniewolił mieszkańców Judei i zmusił ich do niewolniczej pracy na rzecz imperium babilońskiego. Należy jednak podkreślić, że czas jego panowania był czasem największej świetności Babilonii i wiecznego miasta Babilonu. Nabuchodonozor II zdobywał nowe ziemie, powiększając terytorium imperium i umacniając jego pozycję. Na podległych mu terenach zapewnił względny pokój i stabilność, a to sprzyjało rozwojowi handlu, co sprzyjało rozwojowi gospodarczemu. Podczas jego panowania stolica imperium nowobabilońskiego stała się najwspanialszym miastem ówczesnego świata. Olśniewające budowle dodawały miastu splendoru. Nawet obserwowane z zewnątrz, musiało robić niesamowite wrażenie. Trzy linie murów obronnych najpewniej prezentowały się imponująco, podobnie jak osiem prowadzących do miasta bram. Poszukiwanie cudów starożytnego świata W…

brama-isztar-GettyImages-612480994-58ca8ca.jpg
width: 3709
height: 2484

Od wieków tętniące życiem: prezentujemy obrazy najstarszych miast na wszystkich kontynentach
type: item
date: 2025-09-05T06:59:04.000Z
creator: Kristin Romey
subject: Historia
subject: mezopotamia
subject: miasta
subject: starożytność
description: Od obu Ameryk po Antarktykę – te miejsca były zamieszkiwane przez bardzo długi czas. Choć niektóre dawno utraciły znaczenie, wiele innych zachowuje swoje funkcje od nawet tysięcy lat.
encoded: Historia Eridu pisała się przez tysiące lat. Jego początki według sumeryjskich tekstów sięgają legendarnych czasów przed potopem, kiedy to stanowiło główny ośrodek władzy królewskiej. Nic zatem dziwnego, że skrywa tajemnice odległej przeszłości fascynującej cywilizacji, które wciąż inspirują badaczy. Dziś po gwarnej przeszłości Eridu pozostała tylko grupa nagich wzgórz wznoszących się ponad pustynią południowego Iraku. Mniej więcej 7000 lat temu było ono jednak jednym z najważniejszych miast cywilizacji Sumerów. I stanowiło ważny ośrodek polityczny i religijny dla setek pokoleń mieszkańców Mezopotamii aż do ostatecznego porzucenia miasta około 600 r. p.n.e. Wprawdzie Eridu straciło swą dawną funkcję i życiem już nie tętni, ale istnieje wiele innych bardzo starych miast, które wciąż rozwijają się we współczesnych czasach. A zawdzięczają to położeniu geograficznemu, bogatym zasobom albo też zwykłemu historycznemu szczęściu. Zobacz niektóre z najstarszych ośrodków miejskich na każdym kontynencie. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/09/2025-09-04-125854-These-are-the-oldest-continuously-inhabited-cities-on-each-continent--National--87f4988.png" width="1207" height="806" alt="Wielki Meczet wzniesiony w latach 709–715 n.e. Damaszek, Syria, 2007 r. / fot. Martin Gray, Nat Geo Image Collection" title="Wielki Meczet wzniesiony w latach 709–715 n.e. Damaszek, Syria, 2007 r. / fot. Martin Gray, Nat Geo Image Collection" /> <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/09/2025-09-04-130114-These-are-the-oldest-continuously-inhabited-cities-on-each-continent--National--a4b4818.png" width="1019" height="804" alt="Kobiety i dziewczęta kąpią się przy ghacie w Waranasi (Benares), Uttar Pradesh, Indie, 1907 r. /fot. Eliza R. Scidmore, Nat Geo Image Collection" title="Kobiety i dziewczęta kąpią się przy ghacie w Waranasi (Benares), Uttar Pradesh, Indie, 1907 r. /fot. Eliza R. Scidmore, Nat Geo Image Collection" /> <im…

2025-09-04-124751-These-are-the-oldest-continuously-inhabited-cities-on-each-continent--National--c0b32c6.png
width: 1058
height: 699

Sztuczna inteligencja odkrywa hymn sprzed 2000 lat. Powstał ku czci potężnego miasta
type: item
date: 2025-07-04T05:51:39.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: bliski wschód
subject: mezopotamia
subject: pismo
description: Hymn ku czci Babilonu, jednej z największych metropolii starożytności, został właśnie odczytany dzięki sztucznej inteligencji. Niezwykłe odkrycie rzuca nowe światło na codzienne życie mieszkańców Mezopotamii.
encoded: Spis treści: Elektroniczna biblioteka kluczem do poznania tabliczek Prof. Jiménez i AI odkrywają hymn do Babilonu: co pisały dzieci 2 tys. lat temu? Dzieci pisały hymn do Babilonu. Starożytna wprawka zaskakuje treścią i formą Bogactwo Eufratu – fragment odkrytego tekstu Babilon powstał około 2000 r. p.n.e. Tysiąc lat później było to największe miasto świata z populacją przekraczającą 200 tys. osób. Babilon znajduje się około 85 kilometrów na południe od stolicy Iraku, Bagdadu. Został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Jego mieszkańcy nie znali jeszcze papieru. Do notowania używano niewielkich tabliczek z gliny, w których pisano rylcem. Taki system zapisu nosi miano pisma klinowego. Do dzisiaj wielu z tych zabytków jeszcze nie odczytano i od czasu do czasu dowiadujemy się na temat literatury sprzed tysiącleci czegoś nowego. Prof. Jiménez i AI odkrywają hymn do Babilonu: co pisały dzieci 2 tys. lat temu? Tabliczki klinowe są bardzo wytrzymałe, ale kruche. Dlatego wiele z nich zachowało się w postaci kilkucentymetrowych fragmentów. To utrudnia ich analizę. Często nie jest znany kontekst tekstu. I tu okazała się pomocna sztuczna inteligencja (SI). Asyriolog i hetytolog prof. Enrique Jiménez Uniwersytet Ludwika i Maksymiliana w Monachium w ramach „Elektronicznej platformy biblioteki babilońskiej” digitalizuje wszystkie fragmenty tekstów klinowych odkrytych do tej pory na całym świecie. Następnie zaprzęga do pracy SI, która rozszyfrowuje i łączy fragmenty tekstów, które do siebie pasują. W ten sposób doszło do odkrycia nieznanego hymnu napisanego na cześć miasta Babilon. Prof. Jiménez wspólnie z dr. Anmarem Abdulillahem Fadhilem z Uniwersytetu Bagdadzkiego opublikowali na ten temat artykuł w czasopiśmie „IRAQ”. Analizowane tabliczki pochodziły z biblioteki w mieście Sippar, zlokalizowanym na północ od Babilonu. Legenda głosi, że Noe ukrył je tutaj przed potopem przed wejściem na arkę. Dzieci pisały hymn do Babilonu: starożytna wprawka zaskakuje treścią i form…

StreetinBabylon-fe2550e.jpg
width: 6000
height: 4000

Potężny król w towarzystwie bogów. Spektakularne znalezisko w Niniwie
type: item
date: 2025-05-14T09:06:13.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: królowie
subject: mezopotamia
subject: starożytność
description: W ruinach starożytnego miasta w Mezopotamii archeolodzy natrafili na coś wyjątkowego. To płaskorzeźba z wizerunkiem króla Aszurbanipala flankowanego przez bogów Isztar i Aszura. Takie przedstawienie jest rzadkością w sztuce pałacowej Mezopotamii.
encoded: Spis treści: Spektakularne znalezisko w sali tronowej Bogowie w pałacu – rzadka sprawa Położenie reliefu w kluczowym miejscu Niewielu archeologów prowadzi obecnie wykopaliska w tych krajach Bliskiego Wschodu, które uważana są za niezbyt bezpieczne. Na przykład niemiecka misja badawcza z Uniwersytetu w Heidelbergu pracuje na terenie starożytnego miasta Niniwa. Niniwa uważana jest za najstarsze i najludniejsze miasto starożytnego imperium asyryjskiego. Położona jest na wschodnim brzegu rzeki Tygrys, niedaleko współczesnego miasta Mosul w Iraku. Swoją potęgę Niniwa zawdzięcza położeniu na skrzyżowaniu ważnych szlaków handlowych i bliskości dużych cieków wodnych, które nanosiły życiodajny muł – dzięki temu kwitło rolnictwo. Spektakularne znalezisko w sali tronowej Archeolodzy z Niemiec podczas ostatniego sezonu badawczego skupiali swoje wysiłki na ruinach sali tronowej w północnym pałacu króla Aszurbanipala. Władał on w latach 668–627 p.n.e. Ten wielki przywódca zasłynął między innymi ze zorganizowania pierwszej biblioteki na Bliskim Wschodzie. Archeolodzy natknęli się na duże fragmenty monumentalnej płaskorzeźby, przedstawiającej wspomnianego wyżej władcę imperium asyryjskiego wraz z dwoma ważnymi bóstwami i innymi postaciami. Płaskorzeźbę wykonano na masywnej kamiennej płycie o długości 5,5 metra i wysokości trzech metrów. Całość ważyła około 12 ton. Bogowie w pałacu – rzadka sprawa Znalezisko jest niezwykłe dla badaczy nie tylko ze względu na jego rozmiar, ale także na przedstawione sceny. – Wśród wielu znanych nam reliefów z asyryjskich pałaców, nie ma przedstawień głównych bóstw – mówi kierownik wykopalisk w pałacu północnym, prof. Aaron Schmitt z Instytutu Prehistorii, Protohistorii i Archeologii Starożytnego Bliskiego Wschodu na Uniwersytecie w Heidelbergu W centrum niedawno odkrytej płaskorzeźby znajduje się król Aszurbanipal, ostatni wielki władca imperium asyryjskiego. Flankują go dwa najwyższe bóstwa: bogowie Aszur i Isztar, patronka Niniwy. Za nimi podąża ge…

niniwa-3c291a1.png
width: 900
height: 600

Zaczęło się od rozczarowania. Oto jak badacz odkrył Eridu – jedno z najstarszych miast świata
type: item
date: 2025-04-25T12:58:48.000Z
subject: Historia
subject: archeologia
subject: mezopotamia
subject: miasta
subject: odkrycia archeologiczne
description: Niepozorne wzgórza na irackiej pustyni skrywały najwcześniejsze miasto Sumeru. Eridu okazało się bogatą metropolią sprzed tysięcy lat. Historia tych wykopalisk rozpoczęła się od rozczarowania.
encoded: Spis treści: Skromne znaleziska, wielkie znaczenie Co wiemy o Eridu? W poszukiwaniu Edenu Nowe projekty badawcze w Eridu Dawna chwała Eridu Świątynia na świątyni Więcej tajemnic czeka na przyszłych badaczy W 1854 roku brytyjskiego konsul generalny w Bagdadzie wysłał urzędnika, Johna George’a Taylora na wykopaliska na pustyni południowego Iraku. Taylorowi, agentowi Kompanii Wschodnioindyjskiej i brytyjskiemu wicekonsulowi w Basrze, zlecono zbadanie odległego miejsca o nazwie Tell Abu Shahrain. Zlokalizowane były tam sztuczne wzgórza, zwane tellami. Składały się z gruzu pozostawionego przez ludzkie osady. Skromne znaleziska, wielkie znaczenie Początkowo Taylor nie był pod wrażeniem miejsca badań. W raporcie z wykopalisk opublikowanym w 1855 roku napisał: „Moja tegoroczna wizyta w Abu Shahrein nie przyniosła żadnych bardzo ważnych rezultatów”. Podał nawet w wątpliwość, czy warto było przepisywać na czysto notatki terenowe. Taylor chciał odkryć coś imponującego: posągi, inskrypcje, ślady pałaców i świątyń. Zamiast tego, w krótkim czasie, jaki miał do dyspozycji, zlokalizował mury, systemy odwadniające, kamienne platformy i pozostałości wapiennych kolumn ozdobionych mozaikowymi stożkami. W swoim dzienniku Taylor odnotował znalezienie posągu lwa z czarnego granitu. Jednak nawet licząc lwa, Taylor musiał uznać to za zbyt skromny rezultat, by uzasadnić przeprowadzenie drugiej ekspedycji. Dopiero później okazało się, że te mało obiecujące telle były pozostałościami jednego z najstarszych miast na Ziemi: Eridu. Co wiemy o Eridu? Eridu było kluczowym miastem dla Sumerów. Była to najwcześniejsza znana cywilizacji na świecie, która kwitła od około czwartego do drugiego tysiąclecia p.n.e. na terenie dzisiejszego Iraku. O znaczeniu Eridu świadczy Sumeryjska lista królów, której różne wersje zostały zapisane pismem klinowym pod koniec trzeciego tysiąclecia p.n.e. Druga część listy obejmuje miasta z dynastiami królewskimi, które można zestawić z zapisami historycznymi. Pierwsza częś…

eridu-55f466a.png
width: 1237
height: 746

W ofierze składano tu nastolatków. Przerażające rytuały w starożytnej Mezopotamii
type: item
date: 2025-04-04T06:57:47.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: mezopotamia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: starożytność
subject: turcja
description: Naukowcy twierdzą, że nowe odkrycie może zmienić nasze postrzeganie tego, jak powstawały pierwsze państwa w epoce brązu. Zmiany systemowe miały następować w starożytnej Mezopotamii.
encoded: Spis treści: Kształtowanie pierwszych państw Co nam mówią cmentarzyska? Jak wyglądało przejście ze społeczeństw egalitarnych? Başur Höyük to stanowisko archeologiczne w południowo-wschodniej Turcji, w dolinie górnego Tygrysu, nieopodal rzeki Başur. Znajduje się tam nekropolia z epoki brązu, która datowana jest na lata 3000 p.n.e. W 2018 roku archeolodzy z Muzeum Historii Naturalnej w Londynie odnaleźli tam duży kopiec grobowy o wymiarach 250 x 150 m, a także ślady osadnictwa i artefakty z epoki brązu. Kształtowanie pierwszych państw Najnowsze wykopaliska ujawniły natomiast dowody, które mogą rzucić nowe światło na historię powstawania najstarszych państw. – Nasze odkrycie podważa konwencjonalne rozumienie wczesnego powstawania państwa jako przejścia od społeczeństw egalitarnych do społeczeństw „dużoskalowych, warstwowych” – napisali naukowcy z Turcji i Wielkiej Brytanii. Ich praca ukazała się na łamach czasopisma naukowego „Cambridge Archeogical Journal”. – Başur Höyük to miejsce, w którym znajdziemy dowody różnych rytuałów pogrzebowych. Od pochówków „służby”, po monumentalne grobowce królewskie – wyjaśnia David Wengrow, główny autor badania. Jedną z największych zagadek tego cmentarzyska, jak i starożytnego hetyckiego miasta Melin, zwanego również Arslantepe, jest silna reprezentacja osób w wieku nastoletnim w grobowcach klasy wyższej. Badacze podkreślają, że w archeologii eurazjatyckiej epoka brązu od dawna jest uważana za okres, w którym nastąpił wzrost nierówności, równoznaczny z pojawieniem się męskich elit, zorganizowanych w wodzostwa lub w dynastie królewskie. – Praca „Powstanie epoki brązu” przedstawia początki królestwa w starożytnej Mezopotamii jako część ogólnego trendu w kierunku formowania się państwa. Obejmował on rozwój miast, stymulując pojawienie się arystokracji wojowników w sąsiedniej Europie i Azji Środkowej – podkreślają autorzy. Co nam mówią cmentarzyska? – Ale w ciągu ostatnich kilku dekad prace archeologiczne w górnym biegu Tygrysu i Eufratu …

ofiary-z-nastolatkow-ab9fbbf.jpg
width: 2000
height: 1125

Święte miasto Mezopotamii zdradza tajemnice. Setki kilometrów kanałów
type: item
date: 2025-03-06T12:30:48.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: irak
subject: mezopotamia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: rolnictwo
subject: rzeki
subject: woda
description: Wokół jednego z najstarszych miast Mezopotamii, Eridu, naukowcy odkryli gęstą siatkę kanałów nawadniających. To dzięki nim już tysiące lat temu możliwe było intensywne rolnictwo i rozwój cywilizacji.
encoded: Spis treści: Cywilizacja wyrosła na zbożu Eridu – najświętsze miasto Mezopotamii Setki kilometrów starożytnych kanałów Pierwsze cywilizacje rozkwitły na Bliskim Wschodzie w Egipcie i w Mezopotamii. Naukowcy od lat wskazują na ścisły związek intensywnego rolnictwa z rozwojem osiadłego życia, a w konsekwencji urbanizacji. Cywilizacja wyrosła na zbożu Kluczową rolę w uprawie ziemi odegrały sztuczne kanały nawadniające lub odprowadzające nadmiar wody. To o nich przeczytamy w każdym podręczniku na temat początków wielkich cywilizacji. Ale co na ich temat tak naprawdę wiemy? Niewiele, bo archeolodzy od XIX wieku skupiali się głównie na badaniu wspaniałych świątyń i bogatych grobowców. Tam można było znaleźć cenne artefakty i przewieźć do muzeów. Od kilku dekad to się zmienia. Teraz badacze koncentrują się m.in. na analizowaniu dawnych krajobrazów. W tym celu korzystają ze zobrazowań satelitarnych i analiz geomorfologicznych. Eridu – najświętsze miasto Mezopotamii Tak też było w przypadku najnowszych badań wykonanych w rejonie świętego miasta Eridu w Mezopotamii w dzisiejszym Iraku. Istniało tutaj wiele świątyń, w tym ta poświęcona bogowi Enki i ziggurat. Szeroko zakrojone analizy starożytnego krajobrazu wykonano dzięki wykorzystaniu map geologicznych czy prac terenowych. Wyniki opublikowano na łamach „Antiquity”. Autorami są badacze z Iraku, Wielkiej Brytanii i Szwajcarii. Jeśli chodzi o zdjęcia satelitarne, użyto tych archiwalnych pochodzących ze zbioru wykonanego w ramach szpiegowskiego programu USA – CORONA z czasów zimnej wojny. To nie pierwszy raz, gdy są wykorzystywane przez badaczy pierwszych cywilizacji i to z sukcesem. Setki kilometrów starożytnych kanałów W ramach badania w regionie Eridu odkryto ponad 200 głównych i dużych kanałów długości od 1 do 9 km każdy i od 2 do 5 m szerokości. Bezpośrednio łączyły się ze starożytną rzeką Eufrat. Poza tym zidentyfikowano również ponad 4000 mniejszych kanałów długości od 10 do 200 metrów każdy. Oznacza to, że w sumie udało…

eridu-49e6825.png
width: 1200
height: 630

Tajemnice Mezopotamii. Nowe odkrycie rzuca światło na nieznany okres w historii regionu
type: item
date: 2025-01-15T11:13:16.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: irak
subject: mezopotamia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: starożytność
description: Naukowcy odnaleźli szereg różnych artefaktów z epoki brązu na terenie starożytnej Mezopotamii, a dziś północno-wschodniego Iraku. Wśród znalezisk są m.in. gliniane tabliczki z pismem klinowym, plansza do gry, a także pozostałości pradawnych budowli. Naukowcy uważają, że nowe badanie może ujawnić mało znaną do tej pory historię miejsca, w którym powstała pierwsza cywilizacja.
encoded: Spis treści: Niezwykłe odkrycia w starożytnym mieście Mezopotamii Archeolodzy badają nowo odkrytą część miasta Ważne odkrycia w Kurd Qaburstan Czy w mieście środkowej epoki brązu istniała klasa średnia? Starożytna Mezopotamia, czyli miejsce, w którym powstała pierwsza cywilizacja w historii ludzkości. To właśnie Sumerowie, którzy zamieszkiwali Nizinę Mezopotamską nad Eufratem i Tygrysem, w III tysiącleciu p.n.e. osiągnęli szczyt rozwoju. Rozwinęli wyrafinowaną kulturę i zaczęli budować pierwsze niezależne ośrodki miejskie w IV tysiącleciu p.n.e. Według historyków miały być to miasta otoczone wysokimi murami, które kontrolowały także okoliczne wioski i przylegające do nich tereny uprawne. Niezwykłe odkrycia w starożytnym mieście Mezopotamii Amerykańscy naukowcy z University of Central Florida ostatnie lata poświęcili na badanie stanowiska archeologicznego Kurd Qaburstan w północno-wschodnim Iraku, na południowy zachód od Erbilu w regionie Kurdystanu. To stanowisko z epoki brązu, które, zważywszy na jego wielkość, najprawdopodobniej było jednym z miast północnej Mezopotamii. Rozmiar stanowiska, jego lokalizacja i datowanie doprowadziły przez lata do ​​hipotezy, że Kurd Qaburstan było strategicznym miastem otoczonym murami w środkowej epoce brązu, która przypada na lata ok. 2000–1600 p.n.e. Naukowcy uważają, że można identyfikować miasto ze starożytnym królestwem Qabra, a Kurd Qaburstan miało być jego stolicą. W najnowszych wykopaliskach archeologom z UCF udało się odnaleźć starożytne gliniane tabliczki z pismem klinowym, planszę do gry, a także szczątki ludzi i kolejne pozostałości konstrukcji, które stanowiły część przestrzeni miejskiej. – Gliniane tabliczki są pierwszymi tego typu znalezionymi w tym regionie i nadal są interpretowane – napisali w oświadczeniu badacze z UCF. Archeolodzy badają nowo odkrytą część miasta – Badanie nowo odkrytych tabliczek może ujawnić ważne szczegóły dotyczące powiązań miasta z sąsiadami w okresie środkowej epoki brązu i jego historycz…

starozytne-miasto-mezopotamia-4bf38c4.png
width: 1536
height: 885

Anunnaki mają być sumeryjskimi bogami z kosmosu. Według tej teorii zbudowali zigguraty
type: item
date: 2024-12-10T15:20:19.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Historia
subject: kosmici
subject: mezopotamia
subject: teorie spiskowe
description: Anunnaki, w odróżnieniu od innych mitologicznych bóstw, doczekali się dość oryginalnych interpretacji. Nie brakuje teorii, według których sumeryjscy bogowie mają mieć kosmiczne powiązania. Przypisuje się im nie tylko stworzenie człowieka, ale i dalszy wpływ na kultury czy architekturę.
encoded: Spis treści: Anunnaki – dlaczego jest o nich coraz głośniej? Anunnaki – wygląd w mitologii Anunnaki a Biblia Anunnaki w Polsce Teorie o Anunnaki kontra nauka Anunnaki – ta nazwa większości z nas pewnie niewiele mówi. A jednak nie jest to żaden współczesny wymysł, a termin studiowany przez pasjonatów historii alternatywnej (i nie tylko) już od bardzo dawna. Ale po kolei. Anunnaki to starożytna grupa bóstw wywodzących się z mitologii Sumerów. Sumerowie, gwoli przypomnienia, to oczywiście mieszkańcy Mezopotamii, czyli dzisiejszych terenów Iraku, i twórcy pierwszej zaawansowanej cywilizacji ludzkiej. Anunnaki – dlaczego jest o nich coraz głośniej? Zarówno postaci z mitologii greckiej czy rzymskiej, jak i bogowie Egiptu, do dziś odgrywają znaczącą rolę w popkulturze. Powszechnie znane są też atrybuty i pochodzenie najbardziej popularnych bóstw. Ostatnio jednak większym zainteresowaniem cieszy się temat Anunnaków. To niewątpliwie zasługa produkcji filmowych i teorii z zakresu paleoastronautyki, które sugerują związki sumeryjskich bóstw z pozaziemskimi cywilizacjami. I tak na przykład w 2024 roku premierę miał film dokumentalny „Legend of the Anunnaki” poświęcony rzekomym interakcjom tych istot z ludźmi oraz ich wpływowi na rozwój cywilizacji. Film podsyca teorie mówiące, że Anunnaki to kosmici, którzy mieli stworzyć ludzkość na swoje podobieństwo. Jest to też coraz częściej powielany wątek w literaturze pseudoarcheologicznej i popkulturze. Tematyka alternatywnej archeologii zyskała rozgłos dzięki serialowi „Prehistoryczna apokalipsa”, który jest dostępny na Netfliksie. Graham Hancock przedstawia w nim teorię, według której przed ostatnią epoką lodowcową istniała zaawansowana cywilizacja. O jej rzekomej obecności mają świadczyć ślady w mitach, monumentach i tradycjach kultur starożytnych. Hancock sugeruje, że wiele z tych dowodów konwencjonalna nauka zlekceważyła​. Twórca „Prehistorycznej apokalipsy” nie odnosi się co prawda bezpośrednio do Anunnaków, ale jego tezy o globa…

Anunnaki-maja-byc-sumeryjskimi-bogami-d1107a1.jpg
width: 4096
height: 2236

Jak na świecie pojawiło się pismo? Naukowcy znaleźli związek z pieczęciami ze starożytnej Mezopotamii
type: item
date: 2024-11-06T10:36:17.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Historia
subject: archeologia
subject: mezopotamia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pismo
subject: starożytność
description: Pierwszy system zapisu ludzkości zawiera znaki podobne do tych, które występowały na starożytnych glinianych pieczęciach. Pieczęcie te, w kształcie cylindrów, odciskano w mokrej glinie. Wytłaczane na nich symbole i rysunki mogły dać początek znakom stosowanym w piśmie protoklinowym i klinowym.
encoded: Jak wytwarzano tabliczki klinowe? Gliniane cylindry ze starożytnego miasta Jak powstało pierwsze pismo? Najstarsza odmiana pisma ma dobrze ponad 5 tysięcy lat. To pismo klinowe – system zapisu opracowany na Bliskim Wschodzie ok. 3200 lat p.n.e. Wymyślili go Sumerowie, starożytny lud, który zamieszkiwał południową Mezopotamię. Pismo klinowe uznaje się za jeden z pierwszych – jeśli nie pierwszy – przełomowych wynalazków w historii ludzkości. Nie wzięło się ono znikąd. Przed nim istniało już tzw. pismo protoklinowe. Był to znacznie prostszy system zapisu, znajdujący się w użyciu od ok. 3350 do 3000 r. p.n.e. System ten nie miał żadnych reguł gramatycznych. Składał się z umownych znaków graficznych przypominających uproszczone rysunki. Był potrzebny m.in. w transporcie oraz w handlu – umożliwiał dokonanie zapisu typu „siedem buszli pszenicy”. Skąd się wzięło pismo protoklinowe? Naukowcy z Uniwersytetu w Bolonii twierdzą, że używane w nim znaki wywodzą się z rysunków i scen znajdujących się na starożytnych cylindrycznych pieczęciach. Pieczęcie te mają około 6 tys. lat. Badacze po raz pierwszy znaleźli bezpośredni związek między inskrypcjami na pieczęciach a znakami pisma protoklinowego. Jak wytwarzano tabliczki klinowe? Pierwsze znaki pisma, jakich używali ludzie, zapisywano w glinie. Określenie „klinowe” odnosi się do metody pisania. Symbole pisma klinowego były odciskane w mokrej glinie z pomocą rylców zrobionych z trzcinowych łodyg. W zależności od nachylenia rylca i nacisku, w glinie pozostawały różnego rodzaju ślady w postaci klinów. Jeśli chciano, by zapis był trwały, materiał wypalano. Ta innowacja okazała się z naszego punktu widzenia przełomowa. Gliniane artefakty z piktogramami – mające kilka tysięcy lat – przetrwały do naszych czasów. Pismo klinowe i protoklinowe kojarzy nam się zazwyczaj z tabliczkami. To drugie wywodziło się jednak z innego nośnika. Znaki podobne do tych, jakie stosowano w piśmie protoklinowym, naukowcy znajdowali na glinianych żetonach różn…

Example-of-a-cylinder-seal-left-and-its-design-imprinted-onto-clay-right-credit-Franck-Raux--2001-GrandPalaisRmn-Musee-du-Louvre-5193738.jpg
width: 1500
height: 842

Imiona starożytnych królów Mezopotamii ujawniają zagadkową anomalię sprzed 3 tys. lat. Jak to możliwe?
type: item
date: 2023-12-19T15:30:29.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Kosmos
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: irak
subject: jądro ziemi
subject: mezopotamia
subject: starożytność
subject: Wolny czas
subject: ziemia
description: Przed 3000 lat miała miejsce zagadkowa anomalia ziemskiego pola magnetycznego. Źródłem tej informacji są starożytne cegły inskrybowane imionami mezopotamskich królów.
encoded: W tym artykule: Co zaklęte jest w starożytnej cegle? Jak określić wiek cegły? Anomalia lewantyjska epoki żelaza Sto lat temu Irak był prawdziwym Eldorado dla badaczy przeszłości. Archeolodzy z wielu krajów badali tam ślady jednej z najstarszych na świecie cywilizacji. Teraz, ze względu na złożoną sytuację polityczną tego kraju, nie jest to już możliwe. Naukowcy pozyskali jednak dziesiątki lat temu liczne zabytki, które znajdują się w wielu kolekcjach muzealnych na świecie i w Iraku. Nowe metody badawcze umożliwiają ponowną analizę artefaktów. Tak też jest w przypadku cegieł, które nie wydają się na pierwszy rzut oka szczególnie ciekawym obiektem badań. Co zaklęte jest w starożytnej cegle? Wyniki analiz opublikowano w czasopiśmie naukowym „Proceedings of the National Academy of Sciences” (PNAS). Opisano, w jaki sposób zmiany w ziemskim polu magnetycznym wpłynęły się na tlenek żelaza, który jest składnikiem starożytnych glinianych cegieł. Pole magnetyczne Ziemi słabnie i rośnie się z upływem czasu. Zmiany te silnie wpływają na minerały, które są wrażliwe na pole magnetyczne. Badacze z USA, Izraela i Anglii przeanalizowali „sygnaturę magnetyczną” w tlenku żelaza. Próbkami były 32 cegły gliniane pochodzące ze stanowisk archeologicznych w Mezopotamii. Ówczesne pole magnetyczne Ziemi zostało „uwięzione” w momencie wypalenia cegieł, tysiące lat temu. Ale kiedy dokładnie? Jak określić wiek cegły? Archeolodzy stosują różnorodne metody, umożliwiające poznanie wieku przedmiotów odkrywanych w ziemi. Wśród nich jest metoda radiowęglowa, ale aby z niej skorzystać niezbędne jest pobranie materiału organicznego. W przypadku naczyń ceramicznych nie jest zatem to możliwe, chyba, że zachowa się fragment np. źdźbła w domieszce. W przypadku cegieł badanych pod kątem „zaklętego” w nich pola magnetycznego metoda radiowęglowa nie była potrzebna, bo każda z cegieł nosiła inskrypcję. Zapisano na niej imię władcy, za którego panowania wykonano cegłę. To szalenie ułatwiło określenie wieku budu…

w-starozytnych-ceglach-zakleta-jest-zagadkowa-anomalia-sprzed-3-tys-lat-jak-to-mozliwe-5494b11.png
width: 1200
height: 630