Czy naprawdę 1 na 200 mężczyzn jest spokrewniony z Czyngis-chanem? Według badań – raczej nie
Eksperymenty genetyczne w Kazachstanie rzuciły nowe światło na siłę oddziaływania Złotej Ordy – północno-zachodniego przedłużenia Imperium Mongolskiego, stworzonego przez legendarnego Czyngis-chana. Mówi się, że za sprawą jego płodności 1 na 200 mężczyzn na świecie jest spokrewniony z wielkim wodzem… ale czy to prawda?
W 2003 roku świat obiegły głośne badania genetyczne, które tłumaczyły popularność szczególnego wariantu chromosomu Y w środkowej Eurazji właśnie podbojami – nie tylko militarnymi – Czyngis-chana – mongolskiego zdobywcy, który w XIII wieku stworzył największe imperium lądowe w historii. Była to fascynująca, ale także niepokojąca idea. Najnowsze analizy DNA z grobowców elit Złotej Ordy pozwalają jednak bliżej przyjrzeć się elektryzującej mieszance genów i zerwać z popularnymi mitami. Historia słynnych badań genetycznych – czy rzeczywiście pochodzimy od Czyngis-chana? W 2003 roku zespół pod kierownictwem Christa Tylera-Smitha z Uniwersytetu w Leicester przeanalizował chromosomy Y ponad 2000 mężczyzn w różnych populacjach Azji Środkowej. Doszli oni do wniosku, że częsty klaster genetyczny C3* (obecnie C2) rozprzestrzenił się w regionie na ogromną skalę w ciągu ostatniego tysiąclecia. Według nich takie szerokie rozprzestrzenianie się chromosomu Y najlepiej tłumaczyć sukcesem reprodukcyjnym jednego, historycznego przodka, którym miał być właśnie Czyngis-chan lub jego bliski krewny. W efekcie oszacowano, że nawet 16 mln współczesnych mężczyzn (czyli około 0,5% całej populacji męskiej) może nosić pochodzący od niego wariant chromosomu Y. Brakuje jednak dowodów, ponieważ… nigdy nie odnaleziono miejsca pochówku zdobywcy. Czemu tak łatwo śledzić męskie pochodzenie? Chromosom Y przekazywany jest z ojca na syna praktycznie niezmieniony, z niewielkimi mutacjami. To umożliwia śledzenie męskich linii rodowych przez wiele pokoleń. Należy jednak pamiętać, że nawet gdy klaster genetyczny dominuje w jakiejś populacji, nie oznacza to jednoznacznie pochodzenia od jednej osoby. Analiza grobowców elit Złotej Ordy przynosi przełom Czym była Złota Orda? Złota Orda to północno-zachodnie odgałęzienie Imperium Mongolskiego rządzone przez potomków Dżocziego – najstarszego syna Czyngis-chana. Przez stulecia wpływała na dzieje Rosji, Europy Wschodniej i Azji Środkowej, a jej władcy uważali się za bezpośrednich dziedziców mongolskiej dynastii. Przełomowe odkrycia genetyczne z 2024 roku W 2024 roku opublikowana wyniki badań genetycznych z czterech pochówków znajdujących się na terenie Kazachstanu, które należały do elit Złotej Ordy – prawdopodobnie do samego Dżocziego i innych członków arystokracji. Analizy przeprowadzone przez międzynarodowy zespół naukowców ze Stanów Zjednoczonych, Kazachstanu i Japonii wykazały, że rzeczywiście pochowani tam mężczyźni należeli do linii chromosomu Y typu C3*, łączonego z Mongołami. Jednak – co kluczowe – szczegółowa analiza filogenetyczna wykazała, że wariant obecny wśród elit Złotej Ordy jest jedynie jedną z wielu gałęzi tego klastru, a nie główną, szeroko rozpowszechnioną wersją. Jednak nie pochodzimy od legendarnego zdobywcy? To odkrycie sugeruje, że wcześniejsze szacunki dotyczące liczby mężczyzn spokrewnionych z Czyngis-chanem mogą być znacznie zawyżone. Dominujący w populacji współczesnej wariant C3* wcale nie musi pochodzić od samego mongolskiego władcy, lecz może mieć wiele innych, niezależnych źródeł. Także fakt, że sami arystokraci Złotej Ordy mieli wyjątkową, rzadziej spotykaną gałąź tego chromosomu, wskazuje na skomplikowaną dynamikę genetyczną i migracyjną regionu. To było po prostu zbyt piękne, żeby mogło być prawdziwe. Czy naprawdę można zidentyfikować potomków jednego człowieka po setkach lat? Badania populacyjne wykazały, że wszyscy współcześni ludzie mają tzw. wspólnych przodków, żyjących zaledwie kilka tysięcy lat temu. Zjawisko to wynika z matematyki genealogii: z każdym pokoleniem liczba przodków podwaja się, przez co linie rodowe krzyżują się, a pochodzenie od jednej osoby w praktyce staje się powszechne już po kilkuset pokoleniach. Tym przodkiem najprawdopodobniej nie był jednak Czyngis-chan. Mitochondrialne DNA (przekazywane w linii żeńskiej) oraz chromosom Y pozwalają śledzić niektóre linie, ale tylko fragment historii genetycznej – nie oddają złożonej sieci pokrewieństw całej populacji. Źródła: PNAS, Nature, National Geographic Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Nowy sposób na łysienie jest tak skuteczny, że zaskoczył nawet naukowców. To szansa na efektywną, nieinwazyjną terapię
Odkrycie badaczy z Sheffield może zmienić sposób leczenia łysienia dziedzicznego. Naturalny cukier z DNA stymuluje odrost włosów. Efekty w testach na myszach są zdumiewające.
Wygląda na to, że czeka nas przełom w leczeniu łysienia dziedzicznego, będącego najczęstszą przyczyną utraty włosów u ludzi na całym świecie. Wszystko zaczęło się od przypadkowego odkrycia dokonanego w 2024 roku przez badaczy z University of Sheffield oraz COMSATS University w Pakistanie. Podczas badań nad właściwościami regeneracyjnymi dezoksyrybozy naukowcy zauważyli, że substancja ta znacząco przyspiesza gojenie się ran u myszy, a jednocześnie powoduje gwałtowny wzrost futra wokół leczonych miejsc. Globalny problem, na który nie ma lekarstwa Łysienie dziedziczne dotyka nawet 40 procent światowej populacji i jest uwarunkowane genetyką, poziomem hormonów oraz procesami starzenia. Pomimo tak dużej skali problemu amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) zatwierdziła dotychczas tylko dwa leki na tę przypadłość. Pierwszy z nich, minoksydyl, stosowany jest miejscowo, ale nie u wszystkich pacjentów przynosi oczekiwane rezultaty. Drugi, finasteryd, to lek doustny, który wykazuje skuteczność na poziomie 80-90 procent, lecz wymaga ciągłego stosowania i może wywoływać poważne skutki uboczne, w tym depresję, zaburzenia libido czy bóle jąder. Póki co nie jest zatwierdzony do stosowania przez kobiety – a one również cierpią na łysienie dziedziczne. Nowa substancja zaskakuje skutecznością W obliczu tych ograniczeń zespół pod kierownictwem Muhammada Anjuma opracował biodegradowalny, nietoksyczny żel na bazie dezoksyrybozy – naturalnie występującego cukru będącego składnikiem DNA. W badaniu opublikowanym w czerwcu 2024 roku przetestowano go na samcach myszy z utratą owłosienia. Wyniki były zdumiewające: codzienne stosowanie niewielkiej dawki żelu przez okres 20 dni doprowadziło do solidnego odrostu długich i grubych włosów. Skuteczność tej metody wyniosła od 80 do 90 procent, co czyni ją równie efektywną jak minoksydyl. Co ciekawe, łączenie obu tych metod nie przyniosło znacząco lepszych efektów niż stosowanie ich oddzielnie. Jak działa dezoksyryboza? Choć dokładny mechanizm stymulacji wzrostu włosów nie jest jeszcze jasny, naukowcy wskazują na wyraźny związek między stosowaniem żelu a poprawą ukrwienia mieszków włosowych. Sheila MacNeil z University of Sheffield wyjaśnia, że dezoksyryboza zwiększa liczbę naczyń krwionośnych wokół cebulek, co zapewnia im lepsze odżywienie, a w konsekwencji większą średnicę i szybszy wzrost włosów. Fotografie myszy dokumentujące poszczególne etapy 20-dniowej próby jednoznacznie potwierdzają te obserwacje. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2026/01/fphar-15-1370833-g002-807x415-74e9760.jpg" width="807" height="415" alt="Myszy w trakcie terapii, w tym: grupa kontrolna (NC), myszy z łysieniem dziedzicznym (T-1), grupa placebo (T-2), grupa leczona deoksyrybozą (T-3), grupa leczona minoksydylem (T-4) grupa leczona deoksyrybozą i minoksydylem (T-5). Fot. Anjum et al., Frontiers in Pharmacology 2024" /> Co dalej? Nadzieja nie tylko dla łysiejących i nie tylko dla mężczyzn Perspektywy na przyszłość są bardzo obiecujące, choć naukowcy podkreślają, że badania znajdują się na wczesnym etapie. Jeśli wyniki u ludzi będą równie dobre co u myszy, żel z dezoksyrybozą mógłby poprawić nie tylko leczenie łysienia – także np. stymulować odrost włosów po chemioterapii nowotworów. Kolejne etapy badań będą prowadzone na modelach żeńskich. Jak podsumowują autorzy, obszar ten jest drastycznie niedoinwestowany, dlatego każda nowa i bezpieczna terapia jest niezwykle istotna. Źródło: Frontiers in Pharmacology Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Chłopiec czy dziewczynka u władzy? Tak dzieci widzą autorytet – naukowcy przebadali kilkaset dzieci
Czy przedszkolaki uważają, że chłopcy powinni rządzić światem? Naukowcy zbadali, jak setki dzieci dzielą cenne nagrody między „szefa” a „podwładnego”. Wyniki rzucają nowe światło na to, jak w naszych głowach rodzi się poczucie równości i czy faktycznie faworyzujemy mężczyzn u władzy.
Nierówności na tle płci są na porządku dziennym. Nawet w dążącej do równości Unii Europejskiej z jakiegoś powodu kobiety zarabiają średnio o 12% mniej za godzinę pracy niż mężczyźni. W naszym kraju luka płacowa jest niższa od średniej unijnej i wynosi 7,8%. Z jakiego powodu kobiety zarabiają mniej na tym samym stanowisku? Bo są kobietami, nie ma na to innego wytłumaczenia. Nierówności dotyczą również dostępu kobiet do awansów na najwyżej płatne stanowiska. Trafia ich tam zdecydowanie mniej niż mężczyzn. Skąd biorą się takie różnice? Kiedy zaczynają się pojawiać takie nierówności? Czy dzieci uznają męską dominację nad kobietami za uzasadnioną? Ten temat rozpoznali naukowcy, którzy postanowili zbadać sprawę u kilkulatków i dowiedzieć się, czy już w tym wieku widoczne są przejawy dyskryminacji. Badania w przedszkolach Badacze z francuskich uniwersytetów postanowili sprawdzić, czy dziecięce intuicje wspierają „męski przywilej”, czy może kierują się zupełnie innymi zasadami. Wyniki opublikowano na łamach czasopisma „Child Development”. W badaniu wzięło udział 653 dzieci w wieku od 3 do 8 lat z Francji. Zostały one zrekrutowane z obszaru metropolitalnego Lyonu we Francji. Naukowcy przeprowadzili testy w konkretnych placówkach edukacyjnych i wychowawczych, którymi były: 10 przedszkoli, 9 szkół publicznych, 1 centrum rekreacji. Jak zbadać tendencje nierówności? Naukowcy opowiedzieli dzieciom historię o dwóch postaciach, które wspólnie planowały zabawę. Jedna z nich – postać dominująca – zawsze narzucała swoje zdanie i wybierała gry. Druga – postać podległa – musiała się dostosować. Postacie te były rówieśnikami dzieci, co ułatwiało badanym identyfikację z sytuacją. Kluczowym momentem był podział nagród. Dzieci otrzymały trzy naklejki, które miały rozdzielić między bohaterów. Trzy to liczba nieparzysta, więc nie dało się ich podzielić po równo – ktoś musiał dostać więcej. Komu dać bonus? Skutecznemu liderowi czy podwładnemu? Naukowcy sprytnie zmieniali płeć postaci w różnych grupach. Dzięki temu mogli sprawdzić, czy chłopiec u władzy jest traktowany inaczej niż dziewczynka o tej samej pozycji. Dla kogo naklejka? To nie takie proste Wyniki badania można uznać za optymistyczne. Okazało się, że dzieci wcale nie faworyzują męskiej władzy. Postać dominująca nie dostawała więcej naklejek tylko dlatego, że była chłopcem. Okazało się jednak, że kluczowy dla decyzji jest wiek dziecka. Najmłodsze maluchy (3–4 lata) częściej nagradzały „szefa” niezależnie od jego płci. Dla trzylatka ktoś, kto rządzi, jest jak superbohater – wydaje się kompetentny i warto z nim trzymać. Sytuacja zmienia się radykalnie u siedmiolatków i ośmiolatków. Starsze dzieci wolały dawać więcej naklejek postaci podległej. Wykazały się one zatem empatią i chęcią naprawienia nierówności. Badanie ujawniło też efekt „własnej drużyny” – dzieci chętniej wspierały postacie tej samej płci, co one. Było to szczególnie widoczne u dziewczynek, które mocniej faworyzowały inne dziewczynki niż chłopcy chłopców. Przyszłość badań nad postrzeganiem autorytetu wśród dzieci Dzieci wcale nie poważają autorytetu mężczyzn mniej, ale też nie przyznają mu specjalnych przywilejów ani większej legitymizacji w porównaniu do autorytetu kobiet. Ale już czterolatki mają świadomość, że w świecie dorosłych to mężczyźni częściej sprawują władzę – wynika z najnowszego badania. Naukowcy zastrzegają, że konieczne są dalsze badania i to poza Europą, aby ustalić, czy legitymizacja męskiej władzy może pojawić się w innych sytuacjach lub kulturach, czy też tego typu uprzedzenia rozwijają się w późniejszym wieku. Źródło: Child Development Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Koty miauczą więcej do mężczyzn. Czy to znak futrzastego patriarchatu?
Zdarzyło mi się słyszeć, że do mężczyzn trzeba mówić głośno i wyraźnie. Jeśli to prawda, to z pewnością wiedzą to koty – okazuje się, że miauczą one znacznie częściej, gdy do domu wraca mężczyzna niż kobieta. Czy to sprytna strategia na zwrócenie męskiej uwagi czy może patriarchalne przyzwyczajenia?
Domowe koty mogą być nieobojętne na płeć osoby, która przekracza próg mieszkania – tak wynika z badań przeprowadzonych na Uniwersytecie w Ankarze. Analiza pierwszych chwil spotkania kotów z opiekunami ujawniła, że te zdecydowanie częściej miauczą na mężczyzn. Czy koty „obchodzi”, że wracamy do domu? Niezwykle ciężko jest dokładnie prześledzić zachowania domowych kotów. Do tej pory dane zbierano za pomocą ankiet wypełnianych przez właścicieli, ale nie zawsze było to miarodajne. Tureccy badacze mieli inny pomysł: przebadali dokładne interakcje 31 par opiekunów i ich kotów za pomocą kamer. Właściciele zwierząt zostali poproszeni o użycie kamery zamontowanej na klatce piersiowej (np. telefonu komórkowego lub popularnego GoPro) w celu filmowania pierwszych minut po powrocie do domu, zachowując się przy tym tak naturalnie, jak to tylko możliwe. Następnie zespół przeanalizował tylko pierwsze 100 sekund każdej interakcji, śledząc 22 konkretne kocie zachowania. Obejmowały one intensywność miauczeń, ocieranie się o nogi czy ziewanie – mechanizm związany ze stresem. Koty miauczą więcej do mężczyzn Wyniki badań były jednoznaczne – koty znacznie częściej wokalizowały (m.in. miauczały i mruczały) podczas witania opiekunów płci męskiej niż opiekunek płci żeńskiej. Co ciekawe, ta zwiększona częstotliwość była taka sama u wszystkich kotów i niezależna od wieku, rasy, płci zwierzęcia czy nawet wielkości gospodarstwa domowego. Średnio koty wydawały 4,3 miauczenia w ciągu pierwszych 100 sekund witania się z mężczyznami, a zaledwie 1,8 w przypadku witania się z kobietami. Pozostało pytanie, dlaczego. Czy koty wolą mężczyzn? Według naukowców wbrew pozorom nie chodzi o sympatię, a o pragmatyzm. Ustalili oni, że... mężczyźni po prostu rzadziej rozmawiają ze swoimi kotami i są na nie generalnie mniej uważni. Koty dostosowują swoją komunikację, aby zwrócić ich uwagę. – Opiekunowie płci męskiej mogą rzadziej angażować się w zachowania werbalne niż opiekunki płci żeńskiej. Ta różnica może skłaniać koty do aktywniejszego wykorzystywania sygnałów głosowych w celu uzyskania reakcji od opiekunów płci męskiej – przekonują sami autorzy badania. Koty miauczą tylko na ludzi Miauczenie jest jedną kluczowych form komunikacji kotów z człowiekiem, a niemal nieużywaną w relacjach między kotami. Koty domowe rozwinęły wachlarz dźwięków, którymi starają się przyciągnąć uwagę opiekuna, wyrazić swoje potrzeby, powitać lub poprosić o interakcję. Krótkie, delikatne miauknięcie zwykle oznacza powitanie, natomiast dłuższe i częstsze może sugerować silniejszą chęć kontaktu lub frustrację z powodu braku reakcji. Nagła zmiana w zachowaniu, zwłaszcza wzmożone, uporczywe miauczenie może świadczyć o problemach zdrowotnych. To wołanie o pomoc. Tajemnice kociego powitania Nowe badanie wykazało również, że koty stosują kilka form komunikacji, witając swoich właścicieli. Czasem przyjmują przyjazne zachowania społeczne, takie jak pozycja z uniesionym ogonem, zbliżanie się i ocieranie o osobę, a czasem zachowania obronne, takie jak ziewanie i przeciąganie się. Naukowcy interpretują to jako dowód na to, że powitanie kota jest złożoną formą komunikacji, która obejmuje pragnienie kontaktu, a także sposób radzenia sobie ze stresem, na przykład ulgę, gdy opiekun jest w domu. Choć badanie dostarczyło ciekawych danych, jego ograniczeniem jest stosunkowo mała próba badawcza oraz fakt, że zostało przeprowadzone wyłącznie w Turcji. Naukowcy podkreślają potrzebę przeprowadzenia podobnych analiz w innych krajach i kulturach, aby sprawdzić, czy różnice w wokalizacji związane z płcią opiekuna są zjawiskiem globalnym. Źródło: Ethology Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Dlaczego mężczyźni żyją krócej od kobiet? Rozwiązaniem zagadki jest świat zwierząt
Dlaczego kobiety żyją dłużej niż mężczyźni? Wyjaśnienie tego fenomenu nie jest wcale takie oczywiste. Aby odpowiedzieć na to pytanie, naukowcy przeanalizowali przeżywalności ponad tysiąca gatunków zwierząt. Wyniki są intrygujące.
Zarówno naukowców, jak i ogół społeczeństwa od dawna intrygują stosunkowo duże i stałe różnice w przeżywalności między kobietami a mężczyznami. Panie na całym świecie żyją średnio o 5,4 roku dłużej niż panowie. Taka prawidłowość obserwowana jest niezależnie od kontekstu kulturowego czy społecznego. Międzynarodowy zespół badaczy pod kierownictwem naukowców z Instytutu Antropologii Ewolucyjnej im. Maxa Plancka w Lipsku postanowił zbadać tę sprawę dogłębnie i sprawdzić, jak przeżywalność wygląda w przypadku zwierząt. Wnioski opublikowano w „Science Advances”. Długowieczność zaklęta w genetyce? U ssaków samice zazwyczaj żyją dłużej. Tak jest np. u pawianów i goryli. Jednak ten wzorzec nie jest uniwersalny: u wielu ptaków, owadów i gadów płcią żyjącą dłużej są samce. Jedno z wyjaśnień genetycznych to tzw. hipoteza płci heterogametycznej – wskazuje na różnice w chromosomach płci. U ssaków samice mają dwa chromosomy X, podczas gdy samce mają tylko jeden chromosom X i jeden Y (co czyni je płcią heterogametyczną). Niektóre badania sugerują, że posiadanie dwóch chromosomów X może chronić samice przed szkodliwymi mutacjami, dając im przewagę w przetrwaniu. U ptaków jednak system jest odwrócony: samice są płcią heterogametyczną – dlatego to samce żyją dłużej. Tyle że w nowe badanie nie do końca potwierdza tę hipotezę. Dłuższe życie? To skomplikowane Korzystając z danych z systemu zarządzania informacją zoologiczną dotyczących ponad 1176 gatunków ptaków i ssaków w ogrodach zoologicznych na całym świecie, naukowcy odkryli uderzający kontrast w długości życia potwierdzający hipotezę heterogametyczną: u większości ssaków (72%) samice żyły dłużej, średnio o 12%; u większości gatunków ptaków (68%) samce żyły dłużej, średnio o 5%. Ale dalsze analizy zburzyły porządek. – Niektóre gatunki wykazywały odwrotny do oczekiwanego wzorzec – mówi główna autorka dr Johanna Stärk z Instytutu Maxa Plancka. – Na przykład u wielu ptaków drapieżnych samice są zarówno większe, jak i żyją dłużej niż samce. Zatem chromosomy płci mogą być tylko częścią tej historii – opowiada. Przepis na dłuższe życie We wnioskach naukowcy stwierdzają, że różnice w długości życia między płciami są głęboko zakorzenione w procesach ewolucyjnych – kształtowanych przez dobór płciowy i inwestycje rodzicielskie. A różnice genetyczne w systemie determinacji płci mogą również odgrywać rolę. Także czynniki środowiskowe wpływają na zakres tych różnic. Porównanie populacji w ogrodach zoologicznych i dzikich wykazało, że różnice te były często mniejsze w ogrodach zoologicznych, ale rzadko zanikały. To odzwierciedla przypadek człowieka, gdzie postęp medycyny i warunków życia zmniejszył różnicę w długości życia, ale jej nie wyeliminował. Oprócz genetyki w przeżywalności istotną rolę odgrywają również strategie reprodukcyjne. W wyniku doboru płciowego samce rozwijają charakterystyczne cechy, takie jak kolorowe upierzenie czy duże rozmiary ciała, które zwiększają sukces reprodukcyjny, ale mogą skracać życie. Nowe badanie potwierdza to założenie: u ssaków poligamicznych, u których występuje silna konkurencja, samce zazwyczaj umierają wcześniej niż samice. Z drugiej strony wiele ptaków jest monogamicznych, co oznacza, że ​​presja konkurencyjna jest mniejsza, a samce często żyją dłużej. Ogólnie rzecz biorąc, różnice były najmniejsze u gatunków monogamicznych, podczas gdy poligamia i wyraźne różnice w rozmiarach wiązały się z wyraźniejszą przewagą samic. Źródło: Science Advances Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Lepsza sperma to dłuższe życie. Jakość nasienia ma związek z długowiecznością mężczyzn
Spośród wielu czynników wpływających na to, ile będzie żyć mężczyzna, szczególne znacznie może mieć jakość nasienia. Najnowsze badania duńskich naukowców wykazały, że mężczyźni z najlepszą jakością nasienia mogą zyskać aż trzy lata życia.
W tym artykule: Jak się określa jakość nasienia Jak zebrano dane do badania? Dlaczego więcej plemników przekłada się na długość życia? Na całym świecie, niezależnie od kraju pochodzenia, kobiety żyją dłużej niż mężczyźni. W 2021 roku ta luka wynosiła średnio pięć lat. Co jest jej przyczyną? To jedno z wielkich pytań, nad którym naukowcy łamią sobie głowę od dawna. Jakie czynniki determinują długość życia każdej z płci i czy możemy na nie wpływać? Najnowsze badania opublikowane w czasopiśmie naukowym „Human Reproduction” wskazują, że w przypadku mężczyzn bardzo ważna jest jakość spermy. Wyniki badań nasienia powiązane są bowiem nie tylko z płodnością, ale i przewidywaną długością życia. Jak to określił prof. Robert John Aitken w komentarzu do badań, plemniki mogą być swoistym kanarkiem w kopalni dla męskiego zdrowia. Im więcej w nasieniu plemników, tym większa szansa na długie życie. Jak się określa jakość nasienia? O zdolności plemników do połączenia się z komórką jajową decyduje kilka czynników. Pierwszym z nich jest liczebność plemników w ejakulacie. Naturalnie, im jest ich więcej, tym lepiej. Za poprawną wartość WHO uznaje co najmniej 39 mln plemników na ejakulat. Lub, w innym ujęciu, co najmniej 16 mln na ml. Ważne są również żywotność plemników, ich ruchliwość, a także odsetek plemników o prawidłowej budowie. Dopiero wszystkie te parametry pozwalają ocenić jakość nasienia. W opisywanych badaniach duńskich naukowcy skupili się tylko na jednym: ilości ruchliwych plemników na ejakulat. Ustalili, że mężczyźni, dla których wielkość ta wynosiła ponad 120 mln, żyli prawie trzy lata dłużej niż mężczyźni, dla których ilość ruchliwych plemników w ejakulacie była niższa niż 5 mln. – Wygląda na to, że im lepsza jakość nasienia, tym większa długość życia – komentuje dr Lærke Priskorn, główna autorka badania, epidemiolożka z Uniwersytetu Kopenhaskiego. Jak zebrano dane do badania? Ustalenie tego wymagało przeanalizowania danych prawie 80 tys. Duńczyków. Między 1965 a 2015 rokiem mieli oni przeprowadzane badanie nasienia w związku z diagnostyką niepłodności. Naukowcy zestawili dane o wynikach badań z danymi o przeżywalności. W ciągu pół wieku zmarło 11 proc. tej grupy, czyli 8600 osób. Dodatkowo w przypadku 60 tys. mężczyzn, którzy oddawali nasienie do badania między 1987 a 2015 r., zebrano również dodatkowe informacje, np., o ich statusie socjoekonomicznym czy chorobach, jakie przeszli. Mężczyźni, którzy mieli w ejakulacie ponad 120 mln ruchliwych plemników (to bardzo wysoka jakość nasienia), żyli średnio 80,3 lat. Grupa na drugim końcu skali – z ilością plemników w ejakulacie poniżej 5 mln – tylko 77,6 lat. Wyeliminowano wpływ innych czynników, tak by pokazać wyłącznie zależność między jakością spermy a długowiecznością. Dlaczego więcej plemników przekłada się na długość życia? „U mężczyzn to badanie nasienia daje najistotniejsze wskazówki co do ich przyszłego stanu zdrowia i kondycji” – zauważa w przywoływanym komentarzu Aitken. Później zaś zastanawia się, dlaczego właściwie tak jest? Duńskie badanie nie daje odpowiedzi na to pytanie. Czyli nie odkrywa biologicznego mechanizmu stanowiącego związek między jakością gamet a długowiecznością. Jednak Priskorn uważa, że wpływ na przyszłe zdrowie mężczyzny może mieć okres płodowy i czynniki wpływające wówczas na rozwój płodu. Z kolei prof. Aitken wskazuje na wady genetyczne chromosomów płciowych, osłabiony układ odpornościowy, współistniejące choroby, np. serca czy czynniki związane ze stylem życia oraz zanieczyszczenia. Jego zdaniem swoje robi również stres oksydacyjny, czyli negatywny wpływ wolnych rodników na jakość nasienia. Duński zespół planuje teraz sprawdzić, na jakie choroby częściej uskarżają się mężczyźni z niższą jakością nasienia. Źródła: Human Reproduction, Guardian Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”.
Archeolodzy odkryli groby wojowników sprzed 4500 lat. Niespodzianka czekała w jednym z nich
Pełne wyposażenie łuczników odkopali archeolodzy w grobach wojowników zlokalizowanych w Niemczech. W jednym z nich namierzono relikty kołczanu. To wyjątkowe znalezisko.
Spis treści: Cmentarzysko wojowników Przedmioty wykonane ze skóry i drewna w grobach Kultura pucharów dzwonowatych. Co o niej wiemy? Archeolodzy coraz częściej prowadzą wykopaliska w związku z dużymi inwestycjami. Tego typu badania określa się mianem ratowniczych, bo ich celem jest zadokumentowanie i zabezpieczenie zabytków przed rozpoczęciem prac budowlanych. Badacze przeszłości z reguły nadzorują prace budowlańców. Tak samo było i tym razem w pobliżu miejscowości Förderstedt w kraju związkowym Saksonia-Anhalt w Niemczech, gdzie modernizowana jest sieć elektryczna. Cmentarzysko wojowników W sumie badacze zlokalizowali co najmniej 10 grobów, z czego dwa były kurhanami – pod nimi znajdowały się pojedyncze pochówki. To cmentarzysko pochodzi sprzed około 4500 lat. Są to zatem czasem, kiedy w starożytnym Egipcie powstawały największe faraońskie piramidy. To, co rzuciło się w oczy archeologom to świetny stan zachowania nekropolii. Wynika przede wszystkim z tego, że groby znajdowały się głęboko, bo około dwóch metrów pod poziomem gruntu. W grobach odkryto bardzo charakterystyczne naczynia ceramiczne. Dzięki temu badacze wiedzą, że mają do czynienia ze społecznością określaną w literaturze naukowej jako kultura pucharów dzwonowatych. W jednym z grobów znaleziono naczynie ze śladami substancji organicznej. Zapewne była to strawa złożona tam w momencie pogrzebu. W innym grobie, należącym zapewne do mężczyzny, znajdowała się kamienna płytka łucznicza o wymiarach 8 na 4 cm. Wykonano ją z piaskowca gotlandzkiego, który został przetransportowany przez lodowce do środkowych Niemiec w epoce lodowcowej. Tego typu artefakty z reguły posiadają otwory, przez które przewlekano rzemienie i przywiązywano je do nadgarstków, by ochraniały je w czasie oddawania strzału z łuku. Być może pełniły też inną funkcję: manifestowały wysoką pozycję właściciela. Przedmioty wykonane ze skóry i drewna w grobach Archeolodzy bardzo rzadko odkrywają w czasie badań wykopaliskowych w Europie zabytki organiczne. Drewniane naczynia, przedmioty – takie jak strzały czy skórzane mieszki, po prostu szybko się rozkładają, a były przecież używane na co dzień przed tysiącami lat. W przypadku wykopalisk w Förderstedt do badaczy uśmiechnęło się szczęście. Nawet bez obecności strzał, jedną z pochowanych osób zidentyfikowano jako wojownika lub myśliwego. Zmarły leżał na lewym boku. Za plecami znaleziono dwa groty strzał, które znajdowały się podłużnym przebarwieniu gleby. Zdaniem archeologów są to ślady po rozłożonym kołczanie wykonanym ze skóry. – Dowody na istnienie obiektów organicznych, takich jak odkryty tutaj kołczan, są bardzo rzadkie. To właśnie czyni to znalezisko tak wyjątkowym – mówi Susanne Friedrich z Urzędu ds. Ochrony Zabytków i Archeologii (LDA) w Saksonii-Anhalt. Kultura pucharów dzwonowatych. Co o niej wiemy? W środowisku archeologicznym trwa dyskusja na temat społeczności wiązanych z kulturą pucharów dzwonowatych. Nazwa tej kultury związana jest z wyrabianiem naczyń w kształcie odwróconego dzwonu. Tego typu naczynia pojawiały się na dużych połaciach Europy 5-4 tysiące lat temu. Być może związane było to z ruchami ludnościowymi z Półwyspu Iberyjskiego, bo tam odkryto najstarsze naczynia „dzwonowate”. Jednak tej koncepcji nie wspierają badania genetyczne wykonane w kontynentalnej Europie. Naczynia dzwonowate odkrywane są „wyspowo” wśród osad, na których wytwarzano je w inny sposób. Dlatego badacze sugerują, że była to odmienna kulturowo społeczność. Ludzie ci chowali swoich zmarłych w pozycji przykucniętej na boku. Kobiety składano na prawym boku z głową zwróconą na południe, mężczyzn – na lewym z głową w kierunku północny. Wyposażenie grobów było często dość skąpe, ograniczone głównie do jednego lub kilku naczyń ceramicznych. Jednak niektórzy zmarli na ostatnią drogę otrzymywali zestaw wskazujący na to, że byli wojownikami: groty strzał, ochraniacze na nadgarstki, miedziane sztylety i biżuterię, również wykonaną ze złota. Na terenie Niemiec najstarsze przedmiot z tego kruszcu wiązane są właśnie z kulturą pucharów dzwonowatych. Źródło: IDW Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Mężczyźni rosną szybciej niż kobiety. W ciągu ostatniego stulecia podwoili przewagę
Naukowcy przeanalizowali dane z ponad 100 lat. Zauważyli zaskakującą prawidłowość. W ciągu ostatniego stulecia wzrost i masa ciała zarówno mężczyzn, jak i kobiet powiększyły się. Jednak mężczyźni „urośli” aż dwa razy bardziej niż kobiety.
Spis treści: Gdzie się najlepiej żyje Bogatsi, wyżsi i więksi Wyżsi bardziej pożądani? Mężczyźni są coraz wyżsi, coraz potężniejsi i coraz częściej wyglądają, jakby pół życia spędzali na siłowni. I to nie tylko w internecie, na zdjęciach podkręconych przez algorytmy sztucznej inteligencji. Także w rzeczywistości. Naukowcy opisali tę zaskakującą zmianę w artykule opublikowanym w najnowszym numerze czasopisma „Biology Letters”. Przeanalizowali w nim dane z ponad 100 lat gromadzone przez Światową Organizację Zdrowia (WHO). W sumie objęły one 135 tys. osób z 62 krajów. Tak jak podejrzewali badacze, lepsza opieka zdrowotna oraz lepszy dostęp do żywności przełożyły się na wyższy wzrost i większą masę ciała ludzi. Jednak gdy spojrzeli na różnice między płciami, odkryli coś niespodziewanego. Wzrost mężczyzn i ich masa ciała zwiększyła się dwa razy bardziej niż kobiet. To oznacza zaś, że dla naszego gatunku wzrósł dymorfizm płciowy – czyli różnice w wyglądzie między płciami. Gdzie się najlepiej żyje Jednym z trojga autorów pracy jest prof. Lewis Halsey z University of Roehampton. – Szczegółowo zbadaliśmy, jak dobór płciowy ukształtował ciała mężczyzn i kobiet oraz jak lepsze warunki środowiskowe – takie jak dostęp do pożywienia i mniejsze obciążenie chorobami – uwolniły nas od ograniczeń – powiedział Halsey „Guardianowi”. Celem badaczy było sprawdzenie, jak wzrost i waga ludzi zmienia się wraz z poprawiającymi się warunkami życia. W tym celu posłużyli się wskaźnikiem rozwoju społecznego (ang. Human Development Index, HDI). Łączy on trzy elementy: oczekiwaną długość życia, lata edukacji oraz dochód narodowy per capita. Dzięki temu HDI – mieszczący się między 0 a 1 – może być wykorzystywany do porównywania jakości życia w różnych krajach. Przykładowo: w 2018 roku na szczycie listy krajów uszeregowanej pod względem wielkości HDI była Norwegia. HDI tego kraju wynosił aż 0,949. Za nią znajdowały się Australia, Szwajcaria i Niemcy. W 2021 r. HDI Polski wynosił 0,876. To plasowało nas w trzeciej dziesiątce krajów świata. Bogatsi, wyżsi i więksi Autorzy najnowszej pracy sprawdzili, jak zwiększenie się HDI przekłada się na wzrost oraz masę ciała ludzi. Okazało się, że każdorazowo, gdy wskaźnik zwiększył się o 0,2, kobiety rosły średnio o 1,7 cm i były o 2,7 kg cięższe. Natomiast mężczyźni byli wyżsi o 4 cm, a ich masa ciała powiększyła się o 6,5 kg. To właśnie wskazuje, że wraz z poprawą warunków to mężczyźni „powiększają się” dwa razy bardziej. – Dla porównania, około jedna na cztery kobiety urodzone w 1905 r. była wyższa od przeciętnego mężczyzny urodzonego w 1905 r. W przypadku kobiet urodzonych w 1958 r. wskaźnik ten spadł do około jednej na osiem kobiet – mówi Halsey. Wyżsi bardziej pożądani? Dlaczego u ludzi mężczyźni są coraz więksi od kobiet? Czyli, innymi słowy, dlaczego w naszym gatunku dymorfizm płciowy rośnie? Zjawisko to występuje u wielu zwierząt: u ptaków to samce są na przykład bardziej kolorowo ubarwione, natomiast samice niekiedy trudno zauważyć. Dla ludzi standardowa odpowiedź brzmi: wyżsi i silniejsi mężczyźni są lepiej przygotowani do walki o zasoby i do rywalizacji między sobą. Niektórzy naukowcy wskazywali też, że takich właśnie mężczyzn wolą kobiety i częściej wybierają ich na swoich partnerów. Nowe badanie dostarcza kolejnych dowodów potwierdzających tę ostatnią hipotezę. Wzrost i tężyzna fizyczna dowodzą zdrowia i witalności, a są to cechy, które dobór płciowych faworyzuje. Podobnie jak zdolność do ochrony partnerki i potomstwa. – Kobiety mogą uznawać wzrost mężczyzn za atrakcyjny, potencjalnie dlatego, że sprawia to, że mężczyźni są bardziej imponujący – powiedział prof. Halsey. Nie ma jednak róży bez kolców. Mężczyźni płacą pewną cenę za więcej centymetrów. Jak pokazały niedawne badania, między innymi zwiększonym ryzykiem zachorowania na raka. Źródła: phys.org, Guardian, Biology Letters Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Mikroplastik zamiast plemników? Naukowcy wykryli go nawet w jądrach ludzi i psów
Naukowcy wykryli znaczne ilości wielu rodzajów mikroplastiku w jądrach zarówno ludzi, jak i psów. Może to stanowić jedną z przyczyn spadku płodności.
W tym artykule: Plastik w jądrach Rodzaje plastiku w jądrach Mikroplastik a płodność i zdrowie Plastikowe śmieci pod różną postacią są już wszędzie. Występują w żywności, oceanach, na szczytach ośmiotysięczników, warstwach archeologicznych, a nawet w kosmosie. Skala zanieczyszczenia planety tymi cząsteczkami tworzyw sztucznych jest niewyobrażalna. Z ostatnich badań wynika, że mikroplastik przenika do tkanek ciała, nawet do płuc i tętnic. Ale czy również do innych układów? Plastik w jądrach – Wątpiłem, że mikroplastik może przenikać do układu rozrodczego – mówi prof. Xiaozhong „John” Yu z University of New Mexico w USA. Jest on jednym z autorów artykułu opublikowanego w piśmie „Toxicological Sciences”. Przedstawiono w nim wynika badań na obecność mikroplastiku w ludzkich i psich jądrach. Okazało się jednak, że cząsteczki tworzyw sztuczny znajdowały się we wszystkich przebadanych próbkach, tkankach 47 psich i 23 ludzkich jąder. Analizowane próbki pochodziły z biopsji oraz banków tkanek. – Kiedy po raz pierwszy otrzymałem wyniki dla psów, byłem zaskoczony. A jeszcze bardziej, gdy otrzymałem wyniki dla ludzi – wspomina prof. Yu. Rodzaje plastiku w jądrach Naukowcy ustalili, że najbardziej rozpowszechnionym polimerem zarówno w tkankach ludzkich, jak i psich, był polietylen (PE). Jest on używany do produkcji plastikowych toreb i butelek. U psów był to polichlorek winylu (PVC). Ten jest wykorzystywany w hydraulice przemysłowej, komunalnej i domowej. U psów średnie stężenie mikroplastiku w tkance jąder wynosiło 122,63 mikrograma na gram tkanki (mikrogram to milionowa część grama). W tkance ludzkiej średnie stężenie wynosiło 329,44 mikrograma na gram. To prawie trzy razy więcej niż u psów i znacznie więcej niż średnie stężenie rozpoznane w innych badaniach wykonanych na ludzkich łożyskach. Średni wiek mężczyzn w próbkach z biopsji wynosił 35 lat. Oznacza, że ich ekspozycja na tworzywa sztuczne rozpoczęła się kilkadziesiąt lat temu. Wówczas w obiegu było mniej plastiku. Oznaczać to może, że w przypadku młodszego pokolenia ilość mikroplastiku w tkankach jest większa, co może wpływać na płodność. Mikroplastik a płodność i zdrowie Zespół był również w stanie określić ilościowo stężenie mikroplastiku w próbkach tkanek przy użyciu nowej metody analitycznej. Ujawniła korelacje między niektórymi rodzajami tworzyw sztucznych a zmniejszoną liczbą plemników w próbkach psów. Naukowcy po raz pierwszy opisali śmiertelną chorobę, którą wywołuje plastik. Umierają na nią ptaki Plastikoza to nowa choroba, która jest wywołana przez tworzywa sztuczne. Naukowcy z londyńskiego Muzeum Historii Naturalnej po raz pierwszy opisali schorzenie, które jest związane ze spożycie... Zespół policzył plemniki w próbkach pobranych od psów. Nie było to możliwe w przypadku ludzkich tkanek ze względu na sposób ich konserwacji. Okazało się, że wyższy poziom PVC w tkance korelował z niższą liczbą plemników. Nie stwierdzono jednak korelacji ze stężeniem PE w tkankach. Może to oznaczać, że PVC uwalnia wiele substancji chemicznych, które zakłócają spermatogenezę, i zawiera substancje chemiczne powodujące zaburzenia endokrynologiczne. Z ostatnich badań wynika, że mikroplastik jest bardzo niebezpieczny dla zdrowia. Odkłada się nawet w tętnicach. Tym samym zagraża zdrowiu serca i mózgu. Prof. Xiaozhong „John” Yu zajmował się wcześniej badaniem wpływu na ludzki układ rozrodczy czynników środowiskowych takich jak: metale ciężkie, pestycydy i substancje chemiczne. Z analiz wynika, że zaburzają one gospodarkę hormonalną i są odpowiedzialne za globalny spadek liczby i jakości plemników. Do analizy jąder pod kątem występowania mikroplastiku naukowca skłoniły wyniki badań dr. Matthew Campenema, który udokumentował obecność tworzyw sztucznych w ludzkich łożyskach. Źródło: The University of New Mexico Health & Health Sciences. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Jak podnieść poziom testosteronu? Dieta, produkty i ćwiczenia, które wpłyną na wzrost testosteronu u mężczyzn
Testosteron jest najważniejszym męskim hormonem odpowiadającym za całe spektrum cech. Mężczyźni obdarzeni niższą jego ilością często zastanawiają się, jak podnieść poziom testosteronu. Oto sposoby.
Testosteron odgrywa ważną rolę w organizmie mężczyzny. Wspomaga szybkie budowanie masy mięśniowej oraz odpowiada za trwałość szkieletu, a także za ilość i gęstość owłosienia. Oprócz tego jest swego rodzaju wyznacznikiem męskiego nastroju, samopoczucia oraz pewności siebie. Poziom testosteronu wpływa na ton głosu i ma wpływ na jędrność skóry. Testosteron odpowiada wreszcie za męski popęd i sprawność seksualną. Choć kobiety również posiadają testosteron to właśnie dla mężczyzn jest on najważniejszy. U mężczyzn produkowany jest on w komórkach Leydiga (komórek miąższowych jąder). Działa on anabolicznie, czyli w bezpośredni sposób wpływa na wzrost tkanek, zatem dbanie o jego prawidłowy poziom jest niezwykle ważne. Co może powodować obniżenie poziomu testosteronu? Najczęściej brak dbania o własne zdrowie. Nieregularny sen, zła i niezdrowa dieta, nadmierny stres czy brak ćwiczeń fizycznych to czynniki, które mogą zmniejszyć ilość tego ważnego hormonu w męskim organizmie. Testosteron spada również z wiekiem, jest to proces naturalny. Dlatego też, jeżeli jak najdłużej chcemy zachować męską formę, ważne jest, by znaleźć czas na regularne ćwiczenia i zbilansowaną dietę. Jak podnieść poziom testosteronu? Bezpieczne sposoby Zasadniczo próbować podnosić poziom testosteronu możemy na kilka sposobów. Oczywiście nie bierzemy pod uwagę jakiegokolwiek przyjmowania hormonu bezpośrednio. Wszystko co robimy ma jedynie pobudzić organizm do produkcji testosteronu w sposób naturalny i bezpieczny. Do całkowicie bezpiecznych sposobów należą oczywiście ćwiczenia fizyczne. Te wykonywane prawidłowo zwiększą poziom nie tylko testosteronu, ale wpłyną także na wytwarzanie hormonu wzrostu. Bezpieczne są również diety, które pozwalają na uzupełnienie braków i skupione są na dostarczaniu niezbędnych męskiemu organizmowi minerałów i witamin. Bezpieczna w końcu jest odpowiednia suplementacja. Warto rozważyć wszystkie te sposoby, jeżeli zastanawiamy się, jak podnieść poziom testosteronu. Co podnosi poziom testosteronu i kiedy wiadomo, że jest on zbyt niski? Łatwo zauważyć kiedy poziom testosteronu jest zbyt niski. Jedną z typowych cech obniżonego poziomu tego hormonu jest obniżenie popędu seksualnego. Pojawiają się problemy z erekcją. Zauważalny jest wyraźny spadek aktywności seksualnej. Zmniejsza się ilość porannych czy wieczornych wzwodów, tych niekontrolowanych. Pojawić się może zmniejszenie masy mięśniowej, a także spadek siły fizycznej. Jeżeli zauważamy, że podniesienie tego samego ciężaru sprawia nam większy problem, to znak, że pora przyjrzeć się poziomowi swojego testosteronu. W poważniejszych wypadkach zauważalne będzie objętościowe zmniejszenie jąder. Niekiedy obniżeniu testosteronu towarzyszą też dodatkowe objawy takie jak: obniżony nastrój brak pewności siebie zaburzenia snu rozdrażnienie Jeżeli wiele z tych objawów pojawia się jednocześnie, może to znaczyć, że poziom naszego testosteronu jest zbyt niski i czas wprowadzić zmiany w naszej diecie, i postawić na regularne ćwiczenia. Jak zwiększyć poziom testosteronu i jak wpłynie to na libido? Niedobór testosteronu odbija się na libido dość wyraźnie. Podniesienie go np. za pomocą regularnego treningu powoduje zauważalne zmiany w naszym organizmie. Większy testosteron idzie w parze z większym popędem seksualnym, problemy z erekcją wyraźnie się zmniejszają, pojawi się też większa ilość niekontrolowanych wzwodów, zwłaszcza nocą i z samego rana. Zwiększenie sprawności seksualnej wpłynie też dobrze na nasze ogólne samopoczucie. Jak naturalnie podnieść poziom testosteronu – z pomocą przychodzi dieta? Dieta to jeden z najważniejszych czynników zachowania naszego zdrowia oraz dobrego poziomu testosteronu. Aby uzupełnić poziom hormonu i pobudzać komórki Leydiga do prawidłowego działania, należy skupić się na przyjmowaniu regularnych posiłków o odpowiednim składzie. Staramy się zmniejszyć ilość spożywanych węglowodanów, zaś zwiększamy ilość dań zawierających tłuszcze. Jako że masa tłuszczowa w wypadku mężczyzn powinna wynosić prawidłowo między 15% a 20% całkowitej wagi, możemy pozwolić sobie na większą ilość tłuszczów w posiłkach. Mogą one wynosić nawet do 30% dziennej diety. Duża ilość ryb morskich to doskonały wybór jako podstawa takiej diety, warto jeść również orzechy, migdały, a także awokado. Oliwa z oliwek czy olej rzepakowy sprawdzą się doskonale. Kolejną ważną rzeczą jest udział mięsa w diecie. Białko zwierzęce bardzo dobrze przyswajane jest przez nasz organizm i stanowi doskonałą bazę do tworzenia się budulca masy mięśniowej. Czego unikamy? Przede wszystkim alkoholu, który wpływa fatalnie na poziom testosteronu. Niewskazane są również cukry proste i ich przetwory. W diecie na podniesienie testosteronu zapominamy więc o wszelkiego rodzaju słodyczach. Warto ograniczyć majonezy, smalce i śmietany. Mimo że tłuszcze są wskazane w diecie stawiamy na te nienasycone. Fast foody np. zwykle składają się w dużej mierze z węglowodanów. Dobrym pomysłem będzie więc zastąpienie ich porządną domową kuchnią. Jak podnieść poziom testosteronu – trening to podstawa Aby zwiększyć poziom testosteronu należy nie tylko dobrze jeść, ale także wprowadzić do swojego trybu życia regularne ćwiczenia fizyczne. Dobrym wyborem są wszelkiego rodzaju treningi siłowe. Nie dość, że mogą one podwyższyć poziom testosteronu to jeszcze wpływają na wydzielanie się wielu innych hormonów, w tym tego odpowiedzialnego za wzrost. Podstawowymi założeniami treningu na zwiększenie ilości testosteronu jest zmniejszenie ilości ćwiczeń kondycyjnych. Doskonałe są wszelkiego typu ćwiczenia angażujące wiele partii mięśni jednocześnie. Świetnym wyborem będzie trening z kettleball lub crossfit. Aby zwiększyć poziom testosteronu obniżamy ilość powtórzeń w pojedynczych ćwiczeniach. Zamiast tego podnosimy ciężar i udoskonalamy technikę. Nie wolno również zapominać o rozgrzewce, powinna ona trwać minimum 15 minut. Porządnie rozgrzane mięśnie to podstawa do przeprowadzenia wartościowego treningu i większa szansa na uniknięcie kontuzji. Dobrym pomysłem będą pajacyki oraz skoki przez skakankę. W sprawie treningu zwiększającego produkcję testosteronu warto zgłosić się do trenera personalnego, który zadba o to, byśmy nie doznali „przetrenowania”. Ważna jest odpowiednia regeneracja i to, by trening siłowy nie trwał dłużej niż 90 minut. Pracując w ten sposób z pewnością uda się zwiększyć poziom testosteronu. Jak podnieść poziom testosteronu – suplementacja dla każdego? Aby zwiększyć poziom testosteronu wartym uwagi pomysłem jest przyjmowanie suplementów w postaci ziół i witamin. Dieta i trening są oczywiście niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania organizmu, jednakże dołączenie do tego odpowiedniej suplementacji może okazać się równie dobrym wyborem. Należy jednak pamiętać, by przed rozpoczęciem przyjmowania jakichkolwiek środków, skontaktować się wcześniej z ekspertem, który pomoże nam przygotować plan prawidłowej suplementacji. Na rynku dostępne są „boostery testosteronu”, czyli specjalnie przygotowane suplementy diety, których regularne przyjmowanie potrafi wyraźnie podnieść poziom testosteronu w organizmie. Prawidłowy poziom hormonu waha się w granicach 2,3 do 9,8 ng/ml. Jeżeli mamy wrażenie, że sama dieta i ćwiczenia nie wystarczą do utrzymania takiego poziomu, warto rozważyć zakup takiego boostera. Większość specyfików opiera się praktycznie na tych samych substancjach aktywnych. Tutaj prym bez wątpienia wiodą protodioscyna oraz saponiny. Niektóre produkty posiadają bardzo wysokie stężenie saponinów i to takie powinniśmy wybierać przy zakupie suplementu. Warto do naszej kuchni wprowadzić kozieradkę pospolitą. Jest to świetna przyprawa, a do tego suplement, który pobudza syntezę białek. Doskonałym wyborem będą zioła, które w naturalny sposób pobudzą nasz organizm do produkcji testosteronu. Szukajmy w składach suplementów ziół takich jak: epidemium buzdyganek naziemny palma sabałowa eurycoma longifolia Bardzo ważne jest regularne przyjmowanie cynku oraz magnezu. Niedobory cynku bezpośrednio wpływają na obniżenie testosteronu, zaś magnez niezbędny jest do prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego. Trenując czy starając się zwiększać poziom testosteronu nie możemy o tym zapomnieć.
Mężczyźni w sieci: coraz bardziej toksyczni i agresywni
Mężczyźni w Internecie stają się coraz bardziej ekstremalni, toksyczni i agresywni, a przynajmniej tak wynika z badania, które przeanalizowało 38,4 mln wpisów na Reddit i różnych forach dotyczących praw mężczyzn.
Badanie wykazało, że mężczyźni w Internecie stali się "bardziej toksyczni i popierają nihilistyczne i ekstremalne antykobiece ideologie". Analiza przeprowadzona między innymi przez zespół badaczy z Kolegium Uniwersyteckiego w Londynie, Uniwersytetu Birmingham, Uniwersytetu Illinois objęła 38,4 mln postów z siedmiu 7 forów i 57 podstron na serwisie Reddit, określanych łącznie jako "manosphere" (“męskostrefa” – przyp.red). Według naukowców “męskostrefa” jest "konglomeratem przeważnie internetowych ruchów mizoginistycznych głównie skupionych na kwestiach męskich". Niektóre z tych stron to: The Attraction, Rooshv, SlutHate i Incel.is oraz podgrupy Reddit: Pick Up Artists (“Uwodziciele”), Men's Rights Activists (Aktywiści ds. praw mężczyzn), Men Going Their Own Way (“Mężczyźni, którzy podążają własną drogą”) w oraz Involuntary Celibates (“Nieprzymusowe celibaty”). Wiele z tych grup istnieje od lat, ale według raportu tego badania, ich nowsi użytkownicy mają tendencję do tworzenia znacznie bardziej radykalnej i brutalnej retoryki. Zespół stwierdził, iż tak wiele osób czynnie korzysta z forów i subredditów, że “męskostrefa” może w rzeczywistości być dużo większa. Sugerują oni również, że użytkownicy tych stron bardzo płynnie modyfikują swoje poglądy, czyniąc je jeszcze bardziej radykalnymi i dołączając jednocześnie do nowych społeczności internetowych, które odpowiadają ich przekonaniom. Naukowcy zauważyli również pokrywanie się ogólnych zasad “męskosfery” i białej supremacji. Zarówno prawica, jak i mężczyźni z “męskostrefy” zgadzają się, że feminizm jest przyczyną “zachodniego upadku cywilizacyjnego”. Mizoginia wydaje się więc nieodłączną cechą alt-prawicy. Największe niebezpieczeństwo polega na tym, że słowa pisane na forach niekiedy zamieniają się czyny w prawdziwym świecie. W 2019 roku 24-letni mężczyzna zabił 9 uczniów liceum w Ohio tuż po sporządzeniu "listy gwałtów" kobiet, które odrzuciły jego awanse. W 2018 roku 26-letni mieszkaniec Toronto zabił 10 osób w centrum miasta po opublikowaniu na Facebooku posta, w którym zadeklarował wierność "Incel Rebellion". W 2014 roku zaś Elliot Rodger zabił siedem osób w pobliżu kampusu Uniwersytetu Kalifornii, napisawszy wcześniej manifest obwiniający kobiety za to, że był 22-letnim prawiczkiem, który "nawet nigdy nie pocałował dziewczyny". Katarzyna Mazur
Już wiadomo, kto ma większe poczucie humoru - mężczyźni czy kobiety
Eksperymenty pokazały, że panowie są zabawniejsi, bo potrzebne jest im to do znalezienia partnerki. Panie są mniej zabawne, bo wieki patriarchatu sprawiły, że kobietom i dziewczynkom ”nie wypada” być zabawnymi.
Choć od reguły są wyjątki, zauważa ”Psychology Today”, aż 63 proc. mężczyzn jest zabawniejszych od przeciętnej kobiety. Czym jest poczucie humoru? ”Nowiny Psychologiczne” przytaczają definicję następującą: zmysłem komizmu określa ogólną tendencję jednostki do angażowania się w zachowania związane z humorem w szerokim zakresie sytuacji. Przyjmuje się, że poczucie humoru jest konstruktem wielowymiarowym, obejmującym cztery podstawowe aspekty: tworzenie, wyrażanie, rozumienie i reagowanie na komizm. View oEmbed on the source website View oEmbed on the source website Metaanaliza wykonana przez brytyjskich i amerykańskich psychologów ewolucyjnych z Walii i Karoliny Północnej skupiła się na 28 wcześniejszych badaniach z cyklu ”która płeć jest zabawniejsza”. Oceniano zwykłych ludzi, profesjonalnych komików nie brano pod uwagę. A ci – szczególnie kobiety komicy - są wynikami analizy ”płci humoru” poirytowani. – W świecie komików takie opracowania to ostatnia rzecz, jakiej potrzeba. Do zawodu powinni garnąć się i słabi i mocni, bo nigdy nie wiadomo komu się uda – stwierdziła Marina Bye, połowa duetu ”Siblings”. Zwraca uwagę, że dobre dowcipy potrafią pisać ludzie kompletnie niezabawni, i odwrotnie, na scenie często brylują osoby niezdolne pisać własnego materiału. Szkockiej standupperce Eleanor Morton nie podoba się z też przyjęte przez badaczy założenie, że kobiety nie muszą być zabawne, bo nie szukają partnera. Kierujący badaniami dr Gil Greengross stwierdził, że kobiety szukają mężczyzn z poczuciem humoru bo to cecha mocno korelująca z inteligencją. – Z drugiej strony, mężczyźni wolą te kobiety, które śmieją się z ich dowcipów. Patrząc przez pryzmat historii ewolucji naszego gatunku, samce musiały starać się być zabawniejsze od konkurencji by zabłysnąć przed samicami – przekonuje. View oEmbed on the source website W większości eksperymentów które analizował zespół dr Greengrossa proszono kobiety i mężczyzn o dopisanie zabawnego podpisu do ilustracji. Potem panel sędziów, nie znając płci autora, oceniał czyj opis był śmieszniejszy. Zazwyczaj te śmieszniejsze tworzyli panowie. – Żeby wszystko było jasne. Nie chcemy tym badaniem przekonywać, że kobiety nie mogą być śmieszne. Jest wiele genialnych kobiet – komików. Tina Fey, Joan Rivers czy Sarah Silverman są śmieszniejsze niż 99 proc. mężczyzn na Ziemi. Ale przeciętnie widać jednak różnicę – dr Gill Greengross tłumaczył się na antenie radia BBC Radio 1. Pocieszeniem może być fakt, że kobiety czerpią większą przyjemność z dowcipów niż mężczyźni. Wynika to m.in. z przytaczanych przez ”Wprost” badań dr. Deana Mobbsa z MRC Cognition and Brain Sciences Unit w Cambridge oraz prof. Allana Reissa kierującego Center for Interdisciplinary Brain Sciences Research na uczelni Stanforda. Dr Mobbs odkrył, że u mężczyzny słuchającego żartu intensywnie pracuje płat czołowy kory mózgowej i zakręt obręczy. To są rejony zaangażowane w procesy uczenia się i podejmowania decyzji. U kobiet bardziej uaktywnia się lewa część kory przedczołowej, czyli obszar odpowiedzialny za zdolności językowe i pamięć. Według prof. Reissa u kobiet uaktywnia się także część mózgu odpowiadająca za poczucie przyjemności w odpowiedzi na nowe doświadczenia. View oEmbed on the source website Wniosek? Panie w przeciwieństwie do panów może nie oczekują, że żart będzie śmieszny, ale kiedy takim właśnie się okazuje, odczuwają większą przyjemność. Im żart lepszy, tym więcej dających przyjemność hormonów wydziela mózg. U panów tego nie ma.
Ten mężczyzna przeszedł 500 km z kamerą Google Street View, by uwiecznić nieznane zakątki Tajlandii
Dzięki niemu możemy teraz podróżować kursorem po mapie i podglądać m.in. herbaciane pola Tajlandii.
Ile byłbyś w stanie wędrować z osiemnastoma kilogramami sprzętu na plecach przez bezdroża Tajlandii? Panupong Luangsa-ard w ciągu 2 lat pokonał w sumie 500 km - z czego większość pieszo! Wszystko po to, by uwiecznić tajlandzkie krajobrazy w miejscach, do których nie były w stanie dotrzeć pojazdy Google Street View. Poświęcenie triatlonisty Panupong pochodzi z Tajlandii. Jest triatlonistą. Ale nawet dla sportowca był to niemały wysiłek. Na plecach dźwigał aparat umożliwiający wykonywanie zdjęć sferycznych obejmujących pole widzenia 360 stopni., a do pokonania miał nieraz kilkadziesiąt kilometrów, z czego większość w górę po niebezpiecznie grząskim gruncie. Najbardziej wymagające okazało się fotografowanie herbacianych pól i plantacji truskawek. „Panupong schodził na nich 4 pary butów!” – czytamy na portalu Mashable. Dzięki wysiłkowi Taja na mapach Google’a pojawiło się ok. 150 nowy miejsc dostępnych w technologii Street View. Jak Kolumb? To nie jedyna taka historia. Google, w ramach programu Trekker Loan, wypożycza swoją specjalną kamerę niestrudzonym odkrywcom, by ci w czasie wojaży mapowali lokalizacje, których standardowe pojazdy Google'a nie mogą osiągnąć. ___________________________ Właśnie trwa 10. edycja konkursu TRAVELERY. To najbardziej prestiżowe nagrody podróżnicze. Poznaj nominowanych: View oEmbed on the source website
We wschodniej Rumunii, przy granicy z Mołdawią, żyją Csángós, odizolowana grupa etniczna pochodzenia węgierskiego. Zamknięci, ponurzy i nieufni wobec obcych, pluli na mnie, gdy szedłem przez ich wioskę. Pierwszego dnia nawet nie próbowałem wyjmować aparatu.
Wieś, która nie jest zaznaczona na mapie, mimo że ma ok. 300 mieszkańców, gościła mnie przez trzy dni. Po pierwszych dwóch, kiedy nie zrobiłem ani jednego zdjęcia, bo ludzie patrzyli na mnie podejrzliwie, byłem zrezygnowany. Dopiero trzeciego dnia ciekawość zwyciężyła i Csángós pozwolili mi się fotografować. Mężczyzna na zdjęciu stoi przed otwartymi drzwiami swego domu. Ciemne wnętrze stało się ramą dla jego twarzy. Ręcznie robiona, tradycyjna czapa nieprzypadkowo nie styka się z framugami – takie „szparki” między najważniejszymi obiektami są elementem wzmacniającym zdjęcie. Gdyby ich zabrakło albo gdyby mężczyzna stał symetrycznie (tutaj ma przesunięte ramiona), fotografia byłaby nudna. Istotny jest także powtarzający się kolor koszuli i ściany. Francuski fotograf Henri Cartier-Bresson powiedział kiedyś, że każdy ma taką twarz, na jaką zasługuje. W portrecie nie wystarczy pokazać, jak wygląda człowiek. Sztuką jest uchwycenie czegoś unikatowego, co przybliży jego charakter i usposobienie. Trzeba się dobrze przyjrzeć i „odczytać” historię modela, a potem przekazać ją językiem wizualnym, czyli za pomocą fotografii. Można zrobić świetny portret osobie, która nie ma charakterystycznych rysów twarzy. W fotografii dokumentalnej wskazane jest, by ludzie nie patrzyli w obiektyw, bo to odbiera jej wiarygodność. Portret to całkiem inna sprawa – kiedy człowiek spogląda ze zdjęcia prosto w oczy odbiorcy, wrażenie jest dużo silniejsze, niemal jak w przypadku bezpośredniego kontaktu. Portret jest starą dziedziną fotografii. Robione na niskoczułych materiałach XIX-wieczne dagerotypy wymagały długiego naświetlania, podczas którego model pozostawał w bezruchu, często w nienaturalnej pozie. Relacje między nim a fotografem były wtedy inne niż teraz. Portrety również.