Mamy to! Nowy polski meteoryt Zadzim jest drugi na świecie i waży prawie 3 kg
Poszukiwacze z sieci obserwacyjnej Skytinel ogłosili wielki sukces – odnaleźli meteoryt który spadł 17 kwietnia, po bardzo jasnym przelocie nad województwami wielkopolskim i łódzkim. Po raz pierwszy w historii meteoryt znaleziono tak szybko po upadku. I to nie koniec rekordów.
17 kwietnia 2026 roku Polska stała się miejscem bezprecedensowego wydarzenia – odnotowano pierwszy w historii kraju obserwowany upadek meteorytu żelaznego. Jasny bolid, który o godzinie 20:53:59 przeleciał nad województwami wielkopolskim i łódzkim, był widoczny przez ponad 6 sekund z wielu rejonów kraju. Dzięki błyskawicznej reakcji sieci Skytinel oraz współpracy z międzynarodowymi ośrodkami badawczymi, już w ciągu kilku dni udało się precyzyjnie wyznaczyć miejsce upadku i odnaleźć okaz. Wydarzenie to ma rangę światową, gdyż znaleziony w gminie Zadzim obiekt o masie 2,9 kg jest dopiero drugim na świecie meteorytem żelaznym z dokładnie wyznaczoną orbitą. Precyzyjna lokalizacja i analiza lotu bolidu Kluczem do odnalezienia meteorytu było sprawne działanie sieci Skytinel, założonej przez Mateusza Żmiję, która zarejestrowała przelot za pomocą 24 stacji obserwacyjnych. Dane z kamer oraz specjalistycznych radiometrów pozwoliły ustalić, że meteoroid przestał być widoczny zaledwie 14 km nad ziemią, co sugerowało, że jest to obiekt niezwykle wytrzymały i prawdopodobnie żelazny. Hipotezę tę potwierdziły analizy spektrograficzne przeprowadzone przez dr. Ernesta Świerczyńskiego na podstawie danych ze stacji w Chrzanowie Małym i Zabierzowie Bocheńskim. Istotnym etapem były konsultacje z naukowcami z Instytutu Astronomii Czeskiej Akademii Nauk – Pavlem Spurným, Jiřím Borovičką i Lukášem Shrbeným. Dzięki porównaniu polskich nagrań z danymi sieci European Network (EN) z Czech i Słowacji, czescy badacze oszacowali masę okazu na około 2,7 kg. Pozwoliło to Mateuszowi Żmii i Gáborowi Kővágó na przeprowadzenie ponownej symulacji, która zawęziła obszar poszukiwań do pola o wymiarach zaledwie 300 na 200 metrów. Przed wejściem w atmosferę z prędkością 13 km/s, meteoroid obiegał Słońce w ciągu 1,5 roku po orbicie nachylonej pod kątem 7° do ekliptyki. Odnalezienie meteorytu w gminie Zadzim Pierwsze grupowe poszukiwania z udziałem 26 osób, dronów i wykrywaczy metali w dniach 18–19 kwietnia nie przyniosły rezultatu. Ale w środę, 22 kwietnia odnaleziono meteoryt! Szczęśliwi znalazcy to Anna i Paweł Walczakowie. Meteoryt znajdował się w lekko eliptycznej dziurze o głębokości ok. 40 cm, zlokalizowanej na terenie wyznaczonym symulacjami. Okaz, o masie 2,9 kg charakteryzuje się wyjątkowymi cechami – jest to meteoryt orientowany, co oznacza, że zachował stabilną pozycję podczas lotu przez atmosferę. Przypomina trójkątną „tarczę” o wymiarach ok. 14,5 x 11,5 x 6,5 cm. Jego powierzchnia jest pokryta czarną skorupą obtopieniową oraz licznymi strużkami zastygłej materii. Badacze wskazują, że jest to prawdopodobnie pojedynczy okaz, a niewielki ubytek w jego masie mógł ulec całkowitemu stopieniu na dużej wysokości. Przełom dla polskiej nauki Znalezienie meteorytu z Zadzimia otwiera nowy rozdział w historii polskiej astronomii i geologii. Dotychczas wszystkie polskie meteoryty żelazne, takie jak Morasko (1914), Seeläsgen (1847) czy Tartak (2012) pochodziły z dawnych upadków i były odkrywane przypadkowo podczas prac ziemnych. Świeży upadek jest unikatową okazją – pozwala na przeprowadzenie badań nad krótkożyjącymi izotopami promieniotwórczymi. Badania te rozpoczęto w Narodowym Centrum Badań Jądrowych w Świerku już 25 kwietnia. Po ich zakończeniu eksperci z kilku polskich uczelni przystąpią do oficjalnej klasyfikacji obiektu. Znalazcy wykazali się wzorową postawą, przekazując próbkę do badań i deklarując chęć publicznej ekspozycji meteorytu na wystawach muzealnych, co ma służyć celom edukacyjnym. Niezwykłym zbiegiem okoliczności jest fakt, że do spadku doszło w trakcie XIV Konferencji Meteorytowej w Koluszkach, a sam przelot zarejestrowała m.in. stacja SN12 należąca do Pawła Walczaka – późniejszego znalazcy meteorytu. Wydarzenie to, najlepiej udokumentowane w historii sieci Skytinel, z pewnością stanie się tematem licznych publikacji naukowych. Źródło: Skytinel Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Kopernikit – nowy minerał, który przyleciał z kosmosu. Pochodzi z meteorytu, który uderzył pod Poznaniem
Około pięć tysięcy lat temu niebo nad dzisiejszą Wielkopolską rozdarł potężny błysk. Asteroida o masie przynajmniej kilku ton uderzyła w Ziemię, tworząc na północnych krańcach dzisiejszego Poznania siedem imponujących kraterów. Dziś to miejsce, znane jako Rezerwat Przyrody Meteoryt Morasko, po raz kolejny stało się centrum naukowego świata. Wszystko za sprawą kopernikitu – nowego minerału tak małego, że niemal niedostrzegalnego. Jest przybyszem z kosmosu.
Na początku 2026 roku Międzynarodowa Asocjacja Mineralogiczna (CNMNC-IMA) oficjalnie potwierdziła odkrycie zespołu naukowców z Uniwersytetu Śląskiego oraz Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza. Kopernikit, o wzorze chemicznym K(Ti7Cr)O16, to czwarty nowy minerał zidentyfikowany w tym konkretnym meteorycie, obok moraskoitu, czochralskiitu oraz kryzaitu. Detektywistyczna praca w skali mikro Odkrycie nowego minerału w XXI wieku nie przypomina już przygód poszukiwaczy złota. Ale czy da się odkryć nowe? W końcu na świecie znanych jest ich obecnie już 6300. Da się, ale to żmudna praca z użyciem mikroskopów skaningowych i dyfrakcji rentgenowskiej. Kopernikit ma zaledwie 0,3 mm średnicy – jest mniejszy niż ziarnko piasku. – Trzeba wiedzieć, gdzie szukać. My z żoną jesteśmy „łowcami” minerałów ze skał pirometamorficznych. To są skały powstające w temperaturach powyżej 1000 stopni Celsjusza przy bardzo niskim ciśnieniu – tłumaczy w rozmowie z PAP prof. Evgeny Galuskin, jeden z liderów zespołu badawczego. Naukowcy przeanalizowali ponad 70 precyzyjnie przygotowanych fragmentów meteorytu. Kluczem okazały się tzw. nodule siarczkowe (troilitowe). Można je porównać do hermetycznych „kapsuł czasu”, w których miliardy lat temu, w sercu formującego się Układu Słonecznego, uwięzione zostały rzadkie pierwiastki. Czym jest kopernikit? To przybysz z kosmosu Pod mikroskopem skaningowym kopernikit wygląda jak szarawe ziarenko, jednak w świetle mikroskopu optycznego ujawnia swoją prawdziwą naturę – intensywnie zieloną barwę. Odpowiada za nią obecność chromu. Badacze są pewni: kopernikit nie jest produktem uderzenia w Ziemię ani ziemskiego wietrzenia. To minerał wysokotemperaturowy, który powstał prawdopodobnie w wyniku potężnych kolizji w pasie asteroid. Co niezwykłe, jest to minerał tlenkowy, co w przypadku żelaznych meteorytów zdarza się niezwykle rzadko. Sugeruje to, że w miejscu jego narodzin musiało dojść do gwałtownego zwiększenia ilości tlenu. Minerał spoza Ziemi może mieć zastosowanie w technologii przyszłości Dlaczego odkrycie ziarenka w starym meteorycie jest tak ważne? Kopernikit należy do grupy prideritu, charakteryzującej się strukturami tunelowymi. Wewnątrz tych mikroskopijnych „kanałów” naukowcy mogą umieszczać różne atomy, modyfikując właściwości materiału. Historia pokazuje, że takie odkrycia błyskawicznie znajdują zastosowanie. Kryzait (również pochodzący z podpoznańskiego z Moraska) strukturalnie przypomina superprzewodniki jonowe wykorzystywane w nowoczesnych bateriach, a vorlanit (odkryty przez ten sam zespół) stał się inspiracją dla nowej generacji ogniw fotowoltaicznych. Przyroda od miliardów lat prowadzi eksperymenty, których nie jesteśmy w stanie odtworzyć w ziemskich laboratoriach. Odkrywanie takich skarbów jak kopernikit to nie tylko poznawanie historii kosmosu, ale także znajdowanie gotowych przepisów na materiały, które mogą zmienić naszą codzienność. Naukowcy w sztafecie pokoleń Nazwa minerału to nie tylko hołd dla Mikołaja Kopernika w rocznicę jego urodzin, ale także symbol ciągłości polskiej nauki. Badania nad Moraskiem to prawdziwa sztafeta pokoleń. W skład zespołu weszli wybitni specjaliści, w tym prof. Irina Galuskina, prof. Joachim Kusz, dr Maria Książek oraz dr Grzegorz Zieliński. Impuls do badań dał prof. Andrzej Muszyński z UAM, kontynuując dzieło zmarłych profesorów Ryszarda Kryzy i Łukasza Karwowskiego, którzy również doczekali się minerałów nazwanych na ich cześć. Źródło: naukawpolsce.pl Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Wyjątkowo jasny bolid przeleciał nad Polską. Eksperci badają, czy doszło do upadku meteorytu
Jak donosi sieć obserwacyjna Skytinel, 17 kwietnia 2026 na polskim niebie pojawił się wyjątkowo jasny meteor (bolid). Tak silne zjawisko sugeruje meteor na tyle duży, że przetrwał przelot przez ziemską atmosferę. Eksperci Skytinel analizują tor jego lotu i szacują obszar ewentualnego upadku meteorytu.
Do przelotu doszło o godz. 20:53 nad województwami łódzkim i wielkopolskim, choć doniesienia o obserwacjach spływają także z innych województw. Bolid był widoczny przez kilka sekund, a jego jasność zmieniała się. Jak piszą eksperci ze Skytinel, wielokrotnie rozbłyskiwał, sprawiając wrażenie wirowania w atmosferze. Według wstępnych analiz meteoroid poruszał się po orbicie lekko wykraczającej poza orbitę Marsa, a jego obieg wokół Słońca zajmował nieco ponad 1,5 roku ziemskiego. Przelot jasnego bolidu nad Polską „Dysponujemy bogatym zestawem danych z kamer kierunkowych i all-sky, a także ze specjalistycznego spektrografu, który pozwoli nam ocenić skład meteoroidu. Otrzymaliśmy również dziesiątki wiadomości w sprawie tego bolidu, za które serdecznie dziękujemy! Można powiedzieć, że „otoczyliśmy” bolid z każdej strony. Obecnie trwa kompleksowa analiza wszystkich zebranych danych” – pisze Skytinel w mediach społecznościowych. Ciekawostką jest fakt, że bolid przeleciał akurat w dniu XIV Konferencji Meteorytowej, organizowanej przez Polskie Towarzystwo Meteorytowe w Koluszkach. Uczestnicy konferencji także go zaobserwowali. Skytinel informuje, że wynik swoich analiz, czyli prawdopodobny obszar spadku meteorytu, poda do publicznej wiadomości za dwa tygodnie. Komentarze w pod postem Skytinel wskazują, że niektórzy słyszeli także huk. Niewątpliwie niejeden obserwator zacznie szukać fragmentów meteorytu na własną rękę. Ochotnicza Straż Pożarna w miejscowości Starcza otrzymała zgłoszenie o spadku „sporych rozmiarów przedmiotu” który zostawił za sobą chmurę dymu i ognia. Strażacy sprawdzili teren, ale niczego nie znaleźli. Czym jest bolid? Bolid to meteor osiągający na niebie jasność większą niż -4 magnitudo, czyli jaśniejszy od Wenus. Superbolidy przekraczają -15 magnitudo i są jaśniejsze niż Księżyc w pełni. Wbrew pozorom są to dość częste zjawiska i mogą być wywołane wejściem w atmosferę obiektu o wielkości nawet kilku centymetrów. Dużo większe są znacznie rzadsze, a tak duże by przetrwały i nie spaliły się w atmosferze, to już ogromna rzadkość. Większość bolidów umyka obserwacjom, bo przelatują albo nad oceanami, albo w dzień. Źródła: Skytinel, OSP KSRG Starcza Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
W 2014 roku obiekt spoza Układu Słonecznego spłonął nad Ziemią. Odtajniono archiwalne dane
Dowództwo Kosmiczne USA ujawniło, że w 2014 roku nad Papuą-Nową Gwineą zaobserwowano obiekt pozasłoneczny. Meteoryt miał pół metra średnicy i trafił do ziemskiej atmosfery z nieznanego układu.
W tym artykule: Co jest pierwszym odkrytym obiektem pozasłonecznym? Co pojawiło się w 2014 r. na niebie nad Papuą-Nową Gwineą? Czy da się odnaleźć szczątki pozasłonecznego obiektu? Do niedawna sądziliśmy, że pierwszym obiektem pozasłonecznym – czyli pochodzącym spoza Układu Słonecznego – jest słynna ‘Oumuamua. To niewielka kometa, którą odkryto w 2017 r. ‘Oumuamua sławę zawdzięcza dwóm cechom. Pierwszą jest jej ogromna prędkość, większa niż wynikałaby z działania sił grawitacyjnych. Obserwacje wykazały, że kometa porusza się z szybkością 93 tys. km/godz. i cały czas przyspiesza. Przyspieszanie uważa się za skutek stałego wyrzucania z niej gazu i pyłu. Drugą dziwną cechą, jaką ma ten obiekt spoza Układu Słonecznego, jest jego nietypowy kształt. Przypomina wydłużone i spłaszczone cygaro. Czy to przypadek? Prof. Abraham Loeb, astrofizyk z Harvardu, spekulował publicznie, że ‘Oumuamua może być wrakiem statku kosmicznego zbudowanego przez pozaziemskie cywilizacje. Kometą zainteresował się nawet instytut SETI. Jednak obserwacje nie wykazały niczego, co sugerowałoby, że mogłaby być tworem sztucznym. Co jest pierwszym odkrytym obiektem pozasłonecznym? ‘Oumuamua to nazwa wywodząca się z języka hawajskiego. Można ją przetłumaczyć jako „pierwszy posłaniec”. Podkreśla to, że jest to pierwszy obiekt pozasłoneczny kiedykolwiek odkryty przez człowieka. Gigantyczna kometa zmierza w kierunku Słońca. Co wiemy o komecie Bernardinelli-Bernstein? Ogromna kometa, o średnicy od 100 do 200 km odwiedza właśnie Układ Słoneczny po raz pierwszy od 3 mln lat. Jednak by zobaczyć kometę Bernardinelliego-Bernsteina wciąż konieczny będzie tel... Jak się jednak właśnie okazało – nie jest to do końca prawda. Już wcześniej bowiem na Ziemię zawitał meteoryt, który pochodzi spoza naszego Układu Słonecznego. Odkrycie wiąże się bezpośrednio z ‘Oumuamuą. Po tym, jak o tamtej komecie zrobiło się głośno, prof. Loeb polecił swojemu studentowi Amirowi Sirajowi przekopanie się przez bazę danych NASA, rejestrującą meteoryty i meteory, jakie pojawiły się na Ziemi i nad Ziemią. Po przejrzeniu tysiąca rekordów w CNEOS Amir Siraj nagle natknął się na coś nietypowego. Co pojawiło się w 2014 r. na niebie nad Papuą-Nową Gwineą? Był to zapis o meteorycie, który 8 stycznia 2014 r. został zaobserwowany nad wyspą Manus. Siraj spostrzegł, że miał on nadzwyczaj dużą prędkość. Oszacowano ją na ok. 209 tys. km/godz. – To było naprawdę dużo! Pomyślałem: o Boże, to musi być obiekt pozasłoneczny! – wspomina Siraj w portalu Vice.com. Dlaczego jeszcze tu nie przylecieli? A może jesteśmy zupełnie sami? Poszukiwania życia w kosmosie Na całym świecie fani z wypiekami śledzą losy dwójki agentów badających teorie o kosmitach i spiskach w serialu "Archiwum X". Kilka dekad temu rekordy popularności biły książki Ericha vo... Zwraca uwagę, że odkrycie dosłownie czekało na widoku. Jednak przed ‘Oumuamuą nikomu nie przyszło do głowy, że w bazie rejestrującej meteoryty i meteory mogą być też takie, które pochodzą spoza Układu Słonecznego. W 2019 r. Siraj i Loeb napisali pracę naukową o obiekcie znad Papui Nowej-Gwinei. Zgłosili ją do czasopisma naukowego „The Astrophysical Journal Letters” oraz umieścili na serwerze arxiv.org, gdzie trafiają preprinty artykułów naukowych. Niespodziewanie okazało się jednak, że ich artykuł utknął w procesie recenzowania. Dlaczego? Ponieważ kluczowe dane – dotyczące prędkości odkrytego obiektu – zostały utajnione przez rząd amerykański. A konkretnie przez Dowództwo Kosmiczne Stanów Zjednoczonych (United States Space Command, USSC). Obawiało się ono, że opublikowanie ich ujawni technologie pozwalające Amerykanom rejestrować pojawiające się na niebie rozbłyski. Rozpoczęła się kilkuletnia walka biurokratyczna o odtajnienie danych. Jak mówi Siraj, „była to cała epopeja”. Ostatecznie jednak USSC oficjalnie przyznało, że w 2014 r. nad Ziemią spłonął półmetrowy meteoryt pozasłonecznego pochodzenia. Czy da się odnaleźć szczątki pozasłonecznego obiektu? To prowadzi do zaskakującego wniosku. W przeciwieństwie do ‘Oumuamuy, która ominęła Ziemię w odległości 30 mln km, szczątki meteorytu z 2014 r. spadły do oceanu. To oznacza, że można by je odszukać! Byłoby to jednak zadanie niezwykle trudne. Starożytne miasta, które mieli odwiedzić kosmici. Czy można odnaleźć ich ślady? Był rok 1954, kiedy Erich von Däniken, 19-latek z katolickim wykształceniem i pasjonat latających spodków, wspiął się na Wielką Piramidę w Gizie. Wówczas było to jeszcze dozwolone. Czte... Mimo to zdaniem Amira Siraja warto spróbować. – Perspektywa znalezienia obiektu pozasłonecznego jest wystarczająco ekscytująca, by się tym zająć – stwierdził astrofizyk. – Rozmawiałem już na ten temat z ekspertami od ekspedycji oceanograficznych – podkreśla. Jeśli udałoby mu się zebrać fundusze i zorganizować wyprawę naukową, mógłby to być dobry kandydat na naukową misję stulecia. Źródła: Vice.com, Science Alert, arxiv.org.
Starożytne narzędzie odkryte w Chinach. Artefakt wykonano z pozaziemskiego metalu
W południowo-zachodnich Chinach archeolodzy odnaleźli narzędzie przypominające siekierę. Wykonano je w czasach epoki brązu. Badanie składu chemicznego tego artefaktu wykazało, że wykonany został z fragmentu meteorytu.
Choć określenie „narzędzie nieziemskiego pochodzenia” brzmi dość sensacyjnie, prawda jest taka, że już w starożytności w metalurgii cenione było tzw. żelazo meteorytowe. Jednym z najsłynniejszych przykładów wykorzystania tego metalu jest sztylet Tutanchamona. To broń należąca do egipskiego faraona, którą odnaleziono w 1925 roku w jego grobowcu. Ostrze wykonano właśnie z fragmentu meteorytu, co potwierdziły badania składu. Zidentyfikowano w nim wysoką zawartość niklu i kobaltu. Narzędzia wykonane z fragmentu meteorytu Niedawne odkrycie rzuca nowe światło na wykorzystanie meteorytów przez prehistorycznych ludzi. W południowo-zachodnich Chinach, na stanowisku archeologicznym Sanxingdui, archeolodzy odnaleźli przedmiot przypominający siekierę, który sam w sobie nie różnił się od innych podobnych artefaktów. Badacze postanowili jednak zbadać jego skład chemiczny. To badanie wykazało, że było to narzędzie wyjątkowe. Analiza przeprowadzona przez naukowców ujawniła bowiem, że artefakt nie został wykonany z typowego stopu brązu, lecz z żelaza o składzie charakterystycznym dla meteorytów. Wysoka zawartość niklu, a także obecność dość specyficznych pierwiastków pozwoliły jednoznacznie wykluczyć ziemskie pochodzenie surowca. Oznacza to, że twórcy narzędzia wykorzystali fragment meteorytu, który mógł zostać odnaleziony w okolicy i odpowiednio obrobiony. Wyjątkowe odkrycie na starożytnym stanowisku Odkrycie to jest szczególnie interesujące, ponieważ datowane jest na okres, w którym w Chinach dominowała jeszcze technologia obróbki brązu. Umiejętność obróbki żelaza pojawiła się tam znacznie później, dlatego wykorzystanie meteorytowego materiału wskazuje na bardziej nowoczesną wiedzę, technologię i pomysłowość dawnych rzemieślników. Żelazo meteorytowe nie wymagało bowiem procesu wytopu z rudy – było dostępne w postaci gotowego metalu, choć niezwykle rzadkiego i trudnego do pozyskania. To nie oznacza, że sam proces obróbki takiego materiału był prosty. Żelazo meteorytowe jest twardsze niż wiele wczesnych stopów metali, a więc jego formowanie wymagało zaawansowanych technik kucia. Możliwe, że artefakt powstawał etapami, poprzez stopniowe nadawanie kształtu i wielokrotne podgrzewanie. Istotne pozostaje również pytanie o funkcję samego narzędzia. Choć jego forma przypomina siekierę, niektórzy badacze sugerują, że artefakt mógł pełnić rolę symboliczną lub ceremonialną. Tym bardziej, że został odnaleziony w jamie grobowej. Rzadkość surowca oraz jego niezwykłe pochodzenie mogą wskazywać, że przedmiot ten miał szczególne znaczenie dla społeczności, która go stworzyła. W wielu kulturach meteoryty uznawano za „kamienie z nieba”, którym przypisywano boskie lub magiczne właściwości. Artefakty z żelaza meteorytowego są niezwykle rzadkie Autorzy pracy, która została opublikowana na łamach czasopisma „Archeological Research in Asia” podkreślają także, że chociaż artefakty z żelaza meteorytowego odkryto już w innych częściach świata, nadal są one niezwykle rzadkie. W Chinach do tej pory zidentyfikowano zaledwie około 13 takich obiektów, z których większość znajduje się w regionach północnych. Narzędzie z Sanxingdui wyróżnia się jednak przede wszystkim wielkością, a także wiekiem. – To czyni go kluczowym elementem zrozumienia regionalnych różnic w starożytnych praktykach metalurgicznych – podkreślili badacze. Artefakt jest w delikatnym stanie i widać na nim znak czasu. Został przewieziony wraz z otaczającą go ziemią i do laboratorium w Muzeum Sanxingdui, gdzie obecnie jest konserwowany w specjalnych warunkach. Chińscy naukowcy liczą, że dalsze analizy pozwolą nie tylko określić dokładne pochodzenie meteorytu, ale także lepiej zrozumieć, jak wyjątkowy był to materiał w kontekście ówczesnych technologii metalurgicznych. Co ciekawe, na stanowisku Sanxingdui w przeszłości archeolodzy odnaleźli już kilka tajemniczych znalezisk. To między innymi misternie zdobione maski z brązu czy enigmatyczne figurki i rzeźby. Źródło: Archeological Research in Asia Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz i reporter, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, motocykli i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24, obecnie pracuje w RMF FM. W National-Geographic.pl pisze regularnie o historii, nauce i przyrodzie. Publikował m.in. w „Viva! Man” i National Geographic Traveler”.
Meteoryt z Drelowa na Lubelszczyźnie odsłonił tajemnice „dzieciństwa” Układu Słonecznego
Upadek meteorytu „Drelów” to jedno z najważniejszych astronomicznych wydarzeń ostatnich lat w Polsce. Fragment kosmicznej skały, który spadł w lutym 2025 roku, pozwolił naukowcom zajrzeć w głąb procesów formujących Układ Słoneczny.
Meteoryty są nieocenionym źródłem wiedzy dla planetologii, bo pozwalają badać procesy, które kształtowały planetoidy, a pośrednio także planety skaliste. A meteoryt „Drelów”, który spadł 18 lutego 2025 roku, to jedno z najważniejszych tego typu wydarzeń w Polsce. To dopiero 13. oficjalnie potwierdzony upadek meteorytu w naszym kraju. Wydarzenie zostało zarejestrowane i przeanalizowane dzięki inicjatywie krajowej sieci amatorskich stacji bolidowych Skytinel. Szybka i skoordynowana akcja badaczy i pasjonatów pozwoliła na odnalezienie ponad 70 fragmentów „Drelowa” o łącznej masie 3,9 kg. Zostały one poddane kompleksowym badaniom laboratoryjnym, których wyniki właśnie poznaliśmy. Jak „namierzano” meteoryt? Dzięki nagraniom z dziesięciu stacji sieci Skytinel (m.in. w Bodzentynie, Warszawie i Olsztynie), zespół pod kierownictwem Mateusza Żmii zdołał dokładnie wyznaczyć trajektorię lotu meteorytu. Ustalono, że zaczął świecić na wysokości 82,5 km, poruszając się z prędkością 13 km/s, a na wysokości 19,5 km uległ gwałtownej fragmentacji pod wpływem ciśnienia aerodynamicznego przekraczającego 4 MPa. Kluczowym elementem badań było przeprowadzenie symulacji „ciemnej fazy lotu”, która nastąpiła już po rozpadzie na kawałki. Obliczenia przeprowadzili prof. Szymon Kozłowski z Uniwersytetu Warszawskiego oraz niezależny badacz i członek Polskiego Towarzystwa Meteorytowego, Tomasz Walesiak. Symulacje pozwoliły wyznaczyć obszar spadku o długości około 10 km. Kluczowe okazało się szybkie udostępnienie obliczeń przez Tomasza Walesiaka, co doprowadziło do odnalezienia pierwszych fragmentów oraz tzw. masy głównej (czyli największego fragmentu) o wadze 517 g. "Aby można było odnaleźć meteoryty po spadku kluczową rolę odgrywa czas. Rolnicy wkrótce mieli rozpoczynać prace polowe, fragmenty zwykle dość szybko znikają w roślinności i z powodu innych czynników. Szybsze odnalezienie meteorytów to też krótszy czas ich ekspozycji na warunki atmosferyczne a także możliwość zbadania krótkożyjących radioizotopów" - tłumaczy National Geographic Tomasz Walesiak. Uczestnicy i metody badań Badania prowadzono wieloma metodami. Analizowano minerały pod mikroskopem, badano skład chemiczny i izotopowy, mierzono własności magnetyczne, sprawdzano obecność krótko żyjących radionuklidów oraz wykonywano pomiary w podczerwieni. W projekcie uczestniczyli badacze z kilku ośrodków, a po stronie polskiej ważną rolę odegrał Uniwersytet Śląski w Katowicach, gdzie prowadzono część analiz i gdzie znajduje się jeden z opisanych okazów. Co wykazały analizy laboratoryjne? „Drelów” okazał się chondrytem zwyczajnym typu L6 i przybył do nas z pasa planetoid między Marsem a Jowiszem. Jest skałą silnie przeobrażoną cieplnie. W mniej „spalonych” meteorytach dobrze widać chondry, czyli drobne kuliste struktury powstałe na bardzo wczesnym etapie historii Układu Słonecznego. W Drelowie większość z nich została już zatarta przez późniejsze ogrzewanie. Zachowały się tylko nieliczne relikty dawnych struktur, w tym duży makrochondr o rozmiarze 4,9 mm. To ważna wskazówka, że materiał przeszedł długą i intensywną przebudowę we wnętrzu ciała macierzystego. Drugim kluczowym wynikiem jest rozpoznanie skutków silnego szoku, czyli gwałtownego uderzenia. Widoczne są ciemne żyły szokowe przecinające wnętrze meteorytu. To pasma materiału, który został lokalnie stopiony i przekształcony podczas zderzenia. W ich pobliżu naukowcy wykryli minerał wadsleyit oraz maskelynit, szkliwo należące do grupy mineraloidów. Są to substancje powstające w warunkach bardzo dużego ciśnienia, więc ich obecność stanowi dowód na dawne kosmiczne kolizje. Wyjątkowa wartość naukowa „Drelowa” wynika z faktu, że jest to tzw. meteoryt z rodowodem – jeden z zaledwie około 50 obiektów na świecie o dokładnie wyliczonej orbicie przed wejściem w atmosferę. Meteoryt nie tylko wzbogaci kolekcje muzealne – jest także ważnym obiektem w badaniach nad ewolucją wczesnego Układu Słonecznego i procesami kształtującymi planety. Źródło: Nauka w Polsce, Meteoritics & Planetary Science, Skytinel.com Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Kula ognia nad Europą. Niezwykle jasny meteoryt przeleciał nad kilkoma krajami i wpadł do domu w Niemczech
8 marca 2026 roku mieszkańcy Koblencji i regionu Nadrenii-Palatynatu przeżyli chwile grozy. Jasny bolid najpierw rozświetlił niebo nad całą Europą Zachodnią, po czy ogromną siłą przebił dach i wpadł do domu. Doniesienia o obserwacji lecącego meteorytu spływały z wielu krajów.
W niedzielę 8 marca 2026 roku, tuż przed godziną 19:00, mieszkańcy Koblencji oraz świadkowie z całej Europy Zachodniej stali się uczestnikami niezwykłego widowiska na niebie. Nad Niemcami, Belgią, Holandią, Luksemburgiem, Francją i Szwajcarią przeleciał bardzo jasny bolid – meteoryt, którego jasność osiągnęła według raportów nawet -13 magnitudo, czyli poziom porównywalny z blaskiem Księżyca w pełni. Nagły błysk i rozświetlona smuga były widoczne na niebie przez kilkanaście sekund, wywołując natychmiastowe poruszenie nawet wśród przypadkowych obserwatorów. Setki osób zgłaszały do służb alarmowych huk oraz drżenie szyb w oknach. W sieciach społecznościowych pojawiły się nagrania i relacje ludzi, opisujących „kulę ognia” nad zachodnią częścią Europy. Meteoryt przebił dach domu w Koblencji Finał kosmicznego spektaklu rozegrał się w dzielnicy Güls w Koblencji. Fragment meteorytu z ogromną siłą uderzył w dach budynku mieszkalnego, przebił go pozostawiając dziurę wielkości piłki nożnej i.. wpadł do sypialni. Policja w Koblencji przekazała, że na szczęście nikt z domowników nie przebywał w tym pokoju podczas uderzenia i nikt nie odniósł obrażeń. Relacje o obserwacji bolidu płynęły także z innych regionów Niemiec, m.in. Eifel i Hunsrück. Było go nie tylko widać, ale i doskonale słychać huk, przypominający eksplozję. View oEmbed on the source website Czym naprawdę był tajemniczy obiekt? Nadzwyczajne zjawisko błyskawicznie stało się tematem numer jeden wśród astronomów i ekspertów. Tylko do portalu American Meteor Society wpłynęło ponad 2300 zgłoszeń obserwacji. Równocześnie Europejska Agencja Kosmiczna (ESA) analizuje zebrane dane oraz materiały wideo i zdjęcia dostarczone przez świadków. Nicki Feierstein ze stowarzyszenia astrnomicznego w Luksemburgu wyjaśnił, że tak intensywne rozbłyski są efektem wejścia w atmosferę relatywnie dużych meteoroidów, które w wyniku ogromnego tarcia rozpadają się w atmosferze, generując głośne wybuchy. Niektórzy specjaliści z Heidelbergu zwracali uwagę, że pomarańczowa barwa światła mogła świadczyć o pochodzeniu obiektu z kosmicznych śmieci. Jednak większość astronomów i służb twierdzi, że był to meteoryt pochodzenia naturalnego. Jego prędkość w atmosferze oceniana jest na 60 000 do 70 000 km/godz. Lawina zgłoszeń w Niemczech Od samego początku wydarzenie wzbudziło ogromne emocje wśród mieszkańców Niemiec, gdzie przelot był najlepiej widzialny. Służby w Koblencji oraz Krajowy Urząd ds. Ochrony Przeciwpożarowej i Katastrof informowały o lawinie połączeń alarmowych. Świadkowie z Nadrenii-Palatynatu, Saary i Nadrenii Północnej-Westfalii pytali, czy to była katastrofa samolotu, uderzenie rakiety czy może groźny obiekt z kosmosu. Policja szybko wykluczyła możliwość katastrofy lotniczej – potwierdzono, że obiekt nie był częścią żadnej rakiety ani śmieci kosmicznych monitorowanych przez lotnictwo. W innych regionach, jak Stade w Dolnej Saksonii, straż pożarna prowadziła zakrojone na szeroką skalę poszukiwania fragmentów meteorytu. Historyczny meteoryt z Koblencji Eksperci podkreślają, że choć na świecie podobne zjawiska zdarzają się sporadycznie, w Niemczech są prawdziwą rzadkością. Ostatnio fragment meteorytu odnaleziono w Elmshorn w 2023 roku, ale obecne wydarzenie zapisało się w pamięci ze względu na zasięg zjawiska, liczbę świadków i bezpośrednie skutki materialne. Z kolei w styczniu 2024 roku meteoryty pochodzące z niewielkiej asteroidy spadły w okolicach Berlina. Źródła: Z Głową w Gwiazdach, Heise.de, RTL Today, American Meteor Society Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Największy współczesny krater odnaleziony w Chinach. To niemal kilometrowy ślad po tajemniczym uderzeniu w Ziemię
W południowych Chinach odkryto zadziwiająco dobrze zachowany krater po uderzeniu meteorytu. Pozostawał na widoku, jednak do tej pory nie przypuszczano, że niemal kilometrowe zagłębienie może być efektem uderzenia ciała niebieskiego. Do tego powstało całkiem niedawno, przez co rzuca nowe światło na losy Ziemi.
Naukowcy z Chin ogłosili odkrycie krateru Jinlin o średnicy 900 metrów, największego znanego krateru z epoki holocenu. Znalezisko w Zhaoqing wstrząsa naukowym światem. Ogromny krater z Zhaoqing Zespołu naukowców z Szanghaju i Kantonu ogłosił przełomowe odkrycie w południowych Chinach. W Zhaoqing, w prowincji Guangdong, badacze natrafili na wyjątkowo dobrze zachowany krater metorytowy. Nazwali go Jinling, co po chińsku oznacza „szczęśliwy las”. Trafnie, bo znalezisko z pewnością było szczęśliwe. Okazało się bowiem, że dobrze zakamuflowany, 900-metrowy krater jest największym znanym kraterem z holocenu – epoki geologicznej, która rozpoczęła się po ostatniej epoce lodowcowej około 11 700 lat temu i w której wszyscy obecnie żyjemy. Swoje odkrycie badacze opublikowali w czasopiśmie „Mattter and Radiation at Extremes”, w którym potwierdzili, że krater Jinlin powstał w wyniku niedawnego uderzenia meteorytu. Co zaskakujące, struktura największego krateru znajduje się w granitowej skorupie wietrzeniowej, co pomogło zachować jego wyjątkowe cechy pomimo panującej w regionie wysokiej wilgotności i obfitych opadów deszczu. Pozostał w niemalże niezmienionej formie. Skąd wiadomo, że krater powstał po uderzeniu meteorytu? W skałach granitowych, które otaczają krater, naukowcy odkryli charakterystyczne cechy deformacji kwarcu, tzw. deformacje planarne. Te mikroskopijne struktury powstają wyłącznie w wyniku uderzenia ciała niebieskiego w powierzchnię planety. Czemu wyłącznie? Bo ciśnienie potrzebne do ich wytworzenia wynosi od 10 do 35 gigapaskali – to poziom, którego nie osiągają żadne ziemskie procesy geologiczne. Jasnym więc było, że sprawcą kilometrowego zamieszania musiał być przybysz z kosmosu. Czym Jinlin różni się od innych kraterów? Przed odkryciem chińskiego krateru największą znaną strukturą uderzeniowa z epoki holocenu był krater Macza w Rosji. Mierzy on jednak zaledwie 300 metrów, jest więc trzy razy mniejszy. Krater Jinlin zmienia postrzeganie częstotliwości i skali uderzeń ciał pozaziemskich w Ziemię w czasach współczesnych: większość struktur ulegała szybkiej deformacji, więc nie wiedzieliśmy, że meteoryty jeszcze niedawno uderzały w naszą planetę tak często. Chociaż Jinlin został utworzony przez meteoryt właśnie – a nie kometę, która mogłaby stworzyć krater o średnicy ponad 10 km – jego rozmiar i tak przekracza wcześniejsze oczekiwania. Czego nowego nauczyliśmy się o przeszłości Ziemi? Według badaczy każde miejsce na powierzchni Ziemi miało taką samą szansę na zostanie „ofiarą” uderzenia meteorytu. Różnice geologiczne spowodowały jednak, że ślady takich kolizji zachowały się z różną trwałością, w wielu przypadkach całkowicie znikając. Właśnie dlatego krater Jinlin ma tak wielką wartość naukową. Doskonałe zachowanie i wyraźnie ślady deformacji kwarcu czynią go cennym źródłem informacji o skutkach uderzeń meteorytów i pozwalają lepiej przygotować się na obecne zagrożenia ze strony obiektów pozaziemskich. Obyśmy tylko nie musieli z nich korzystać w praktyce. Odkrycie w Zhaoqing wywołało duże poruszenie w społeczności naukowej, otwierając drogę do dalszych badań terenów o podobnych cechach geologicznych na całym świecie. Jinlin może okazać się dopiero początkiem nowej fali odkryć związanych z historią kolizji kosmicznych z Ziemią. Źródło: Mattter and Radiation at Extremes Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Chińska misja Chang’e 6 przywiozła na Ziemię coś dziwnego z niewidocznej strony Księżyca
Próbki księżycowego pyłu pobrane przez chińską misję Chang’e 6 z niewidocznej strony Księżyca pozwalają sięgnąć do najwcześniejszej epoki ewolucji naszego naturalnego satelity. Chińscy badacze odnaleźli w próbce drobinki pochodzące z rodzaju meteorytu zawierającego wodę – tak kruchego, że rzadko przetrwa on podróż przez ziemską atmosferę.
W czerwcu 2024 roku kapsuła prowadzonej przez Chińską Narodową Agencję Kosmiczną (CNSA) misji księżycowej Chang’e 6 powróciła na Ziemię. Znajdowały się w niej próbki regolitu pobrane z niewidocznej strony Księżyca, a konkretnie z krateru Apollo. Szczegółowe badania zebranego materiału wykazały obecność drobinek pyłu pochodzących z rodzaju meteorytu zawierającego wodę, tak kruchego, że rzadko przetrwa on podróż przez ziemską atmosferę. To pierwsze potwierdzone znalezisko szczątków meteorytu typu Iwuna (Ivuna) – węglowego chondrytu CI – jakie kiedykolwiek odkryto na Księżycu. Odkrycie to pokazuje, że delikatne, bogate w wodę planetoidy mogą pozostawiać mikroskopijne ślady w księżycowym regolicie. Meteoryt sprzed miliardów lat Zespół geochemików pod kierunkiem Jintuana Wanga i Zhiminga Chena z Chińskiej Akademii Nauk przeanalizował ponad pięć tysięcy fragmentów materiału zebranych przez Chang’e 6. Naukowcy szukali śladów po uderzeniach meteorytów. Nie tylko tych stosunkowo młodych, lecz przede wszystkim pochodzących sprzed miliardów lat. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jutro-po-ciemnej-stronie-ksiezyca-sprobuje-wyladowac-chang-e-6-jesli-sie-uda-przywiezie-2-kg-ksiezycowego-regolitu-b9009e4.jpg" width="1080" height="816" alt="Jutro po ciemnej stronie Księżyca spróbuje wylądować Chang’e 6. Jeśli się uda, przywiezie 2 kg księżycowego regolitu" title="Jutro po ciemnej stronie Księżyca spróbuje wylądować Chang’e 6. Jeśli się uda, przywiezie 2 kg księżycowego regolitu" /> W ten sposób badacze trafili na chondryt CI, należący do najbogatszych w wodę i lotne związki meteorytów, o składzie podobnym do planetoid takich jak Ryugu i Bennu. Chondryty CI są wyjątkowo porowate i bogate w minerały uwodnione. Uznaje się, że woda może stanowić nawet 20% ich masy. Są również miękkie i kruche, a co za tym idzie trudne do odnalezienia, ponieważ zazwyczaj ulegają zniszczeniu przy wejściu w atmosferę i uderzeniu w Ziemię. To sprawia, że ten typ meteorytów stanowi mniej niż jeden procent wszystkich kosmicznych odłamków znalezionych na Ziemi. Badacze nie spodziewali się ich również na Księżycu, bo choć nie ma tam atmosfery, to prędkość uderzenia meteorytu jest tak wielka, że większość materiału ulega odparowaniu, stopieniu lub wyrzuceniu z powrotem w przestrzeń kosmiczną. Księżycowy oliwin Badacze skupili się na oliwinie – krzemianie magnezu i żelaza, powszechnym w skałach wulkanicznych, stopach uderzeniowych i meteorytach. Wyizolowali kilka fragmentów zawierających oliwin, oszlifowali je i przebadali przy użyciu mikroskopii elektronowej i spektrometrii masowej jonów wtórnych. W analizowanej próbce kryształy oliwinu osadzone były w szklistej matrycy – co sugeruje szybkie stopienie i zestalenie po uderzeniu. Największe zaskoczenie przyniosły jednak badania chemiczne i izotopowe. Zespół porównał m.in. stosunki żelaza do manganu, zawartość tlenków niklu i chromu oraz izotopy tlenu i krzemu. Wartości te nie odpowiadały ani skałom księżycowym, ani ziemskim. Zamiast tego, dokładnie odpowiadały składowi meteorytów pochodzących z planetoidy typu chondryt CI, która uderzyła w Księżyc, stopiła się, a następnie szybko ostygła, zachowując swój skład przez miliardy lat. Przepływ materii w systemie Ziemia-Księżyc To pierwszy bezpośredni dowód fizyczny, że chondryty CI bombardowały Księżyc we wczesnej historii Układu Słonecznego oraz że ich mikroskopijne fragmenty mogą przetrwać do dziś. Co więcej, środowisko Księżyca może być lepsze niż ziemskie w zachowywaniu tego rodzaju materiału. Analiza sugeruje, że chondryty CI mogą stanowić nawet 30% księżycowej kolekcji meteorytów. – Historia bombardowania Księżyca meteorytami dostarcza wyjątkowej okazji do lepszego zrozumienia procesów transportu materii w Układzie Słonecznym – napisali chińscy naukowcy w pracy opublikowanej na łamach Proceedings of the National Academy of Sciences. – Choć kolekcja meteorytów ziemskich jest kluczowym punktem odniesienia dla badań przepływu materii w systemie Ziemia–Księżyc, obarczona jest poważnymi błędami statystycznymi wynikającymi z dynamiki orbity Ziemi i działania atmosfery. Dlatego systematyczna identyfikacja i klasyfikacja meteorytów na bezpowietrznym Księżycu stanowi ważne uzupełnienie w rekonstrukcji historii akrecji materii i populacji impaktorów wewnętrznego Układu Słonecznego – twierdzą naukowcy. Źródło: PNAS Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Udało się odnaleźć zalążek Ziemi. Jego analiza wskazuje, że w kosmosie istnieją nieznane typy meteorów
Ziemia liczy sobie około 4,54 miliarda lat. Jednak zanim uformowała się do obecnej wielkości i kształtu, przez około 100 milionów lat była planetarnym dzieckiem. Naukowcom z Massachusetts Institute of Technology (MIT) udało się odnaleźć ślady tej pierwotnej „proto-Ziemi”, ukryte w najgłębszych i najstarszych warstwach naszej planety.
Nasza planeta uformowała się z obłoku gazu i pyłu zwanego dyskiem protoplanetarnym, który powstał po zapadnięciu się materii pozostałej po narodzinach Słońca. W analogiczny sposób uformowały się inne planety. Przez pierwsze kilkaset milionów lat Ziemia nie przypominała tego, co znamy dzisiaj. Była raczej półpłynną masą stopionej skały. Nieco jak planeta Mustafar z uniwersum „Gwiezdnych Wojen”. Narodziny planety W swoim okresie protoplanetarnym Ziemia rosła głównie w wyniku bombardowania przez duże obiekty – komety i meteoryty. Pierwotna masa Ziemi zwiększała się, a grawitacja ściągała cięższe pierwiastki, jak żelazo i nikiel, do środka, tworząc jądro. Lżejsze materiały unosiły się na powierzchnię, a wiatr słoneczny i wysoka temperatura eliminowały pozostałe gazy. Dopiero po zakończeniu okresu akrecji, czyli grawitacyjnego zbierania odłamków skalnych ze swojej trajektorii oraz po uformowaniu się jądra, można było nazwać Ziemię planetą. Właśnie temu pierwotnemu okresowi przyjrzała się dr Nicole Nie, geochemiczka z Massachusetts Institute of Technology (MIT). Uczona wraz ze swoją grupą badawczą po raz pierwszy odkryła ślady tej pierwotnej „proto-Ziemi”, ukryte w najgłębszych i najstarszych warstwach naszej planety. Swoje odkrycie przyrównują do odnalezienia w wiadrze piasku pojedynczego ziarenka. – To być może pierwszy bezpośredni dowód na zachowanie materiałów pochodzących z proto-Ziemi. Widzimy fragment bardzo dawnej Ziemi – sprzed kolizji, która uformowała Księżyc. To niezwykłe, bo spodziewaliśmy się, że tak wczesny ślad zostałby dawno zatarty przez miliardy lat ewolucji geologicznej – mówi dr Nicole Nie. Odnalezione ślady mogą dostarczyć informacji o warunkach panujących na Ziemi, gdy była jeszcze młodą planetą. Odkrycie może również pomóc lepiej zrozumieć, w jaki sposób powstają planety podobne do naszej. Kosmiczna katastrofa Dzieciństwo naszej planety trwało – jak na skalę kosmosu – wyjątkowo krótko. Proto-Ziemia utrzymała się przez około 100 milionów lat. Później doszło do gigantycznej katastrofy. W naszą planetę uderzył obiekt wielkości Marsa, nazwany przez naukowców Theia. Zderzenie było gwałtowne i poskutkowało oderwaniem się fragmentu naszej protoplanety, wymieszaniem się składowych obu planet i utworzeniem Księżyca. Chcąc zajrzeć jak najdalej w głąb historii naszej planety, zespół dr Nie poszukiwał deficytu izotopu potasu-40. Już wcześniej badania meteorytów wykazały, że różnice w składzie izotopowym potasu mogą ujawnić pochodzenie skał – zarówno ziemskich, jak i kosmicznych. Naukowcy poddali analizie próbki skał z Grenlandii, Kanady i Hawajów, czyli z miejsc, gdzie aktywność wulkaniczna wydobywa materiał z głębokiego płaszcza Ziemi. W zebranym materiale odnaleźli m.in. sygnaturę potasu, której nigdy wcześniej nie zaobserwowano. Naukowcy przekonują, że ten chemiczny „odcisk palca” nie pojawił się w żadnej innej sytuacji do tej pory zarejestrowanej. Nie odnaleziono go ani w śladach po znanych historycznych zdarzeniach, ani też we współczesnych nam procesach geologicznych. Zdaniem badaczy najbardziej prawdopodobnym wyjaśnieniem jest pozostałość z czasów, gdy Ziemia dopiero się formowała. Symulacja proto-Ziemi Aby przetestować tę hipotezę, naukowcy wykonali serię symulacji komputerowych opartych na danych z meteorytów. Wyniki modelowania wskazały, że trop był właściwy – „chemiczny odcisk palca” jest materiałem pochodzącym z proto-Ziemi. Co ciekawe, badacze z MIT odnieśli niejako podwójny sukces. Nie dość, że znaleźli ślad zalążka Ziemi, to wykazali też, że w Układzie Słonecznym muszą istnieć nieznane jeszcze nauce typu meteorów. A to otwiera zupełnie nowe kierunki badań nad genezą naszej planety i całego Układu Słonecznego. – Naukowcy od dawna próbują odtworzyć pierwotny skład chemiczny Ziemi, łącząc dane z różnych grup meteorytów. Nasze wyniki pokazują jednak, że znany obecnie katalog meteorytów nie jest kompletny – a więc wciąż mamy wiele do odkrycia na temat pochodzenia naszej planety – podsumowuje dr Nicole Nie. Źródło: Nature Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Topór pochodzący z kosmosu? Niespodzianka na Borneo
Rzadki oręż odkryty na Borneo zaskoczył archeologów – okazuje się, że może mieć… kosmiczne pochodzenie. To dowód na to, że zwykłe poszukiwanie złota może prowadzić do zaskakujących odkryć.
Indonezyjska wyspa Borneo to ważne miejsce archeologicznych cudów. Uwagę naukowców przykuł jednak odnaleziony w pobliżu wioski Paau niewielki topór lejkowaty, który może pochodzić z kosmosu. Jak się znalazł na wyspie i do czego służył? Niezwykłe znalezisko na końcu świata Odkrycia dokonał miejscowy poszukiwacz złota na północnym terytorium wyspy, w pobliżu wioski Paau. Już wcześniej znajdowano w okolicy osady niezwykłe przedmioty: starożytne koraliki i narzędzia kamienne kojarzone z ludem Dajaków, rdzennych mieszkańcach Borneo, którzy zamieszkiwali te tereny już około II tysiąclecia p.n.e. To wszystko dlatego, że wioska ta jest niezwykle oddalona od cywilizacji: jej położenie na malowniczym zbiorniku Riam Kanan sprawia, że można się na nią dostać jedynie łodzią. Łodzią, która płynie przynajmniej dwie godziny. Topór z innej planety Topory lejkowate pełniły ważną rolę związaną z indonezyjską mitologią. W lokalnej tradycji miały pojawiać się w miejscach, w które uderzył piorun. Przez tubylców określane są mianem Gigi Petir lub Untu Gledek. Indonezyjski zespół zajmujący się dziedzictwem kulturowym wskazuje, że przedmioty te są niewielkie, starannie wykonane i cenione raczej jako elementy prestiżu lub instrumenty wymiany handlowej. Przez swój kształt nie mają większej wartości bojowej. Meteoryt symbolem statusu Czyli oręż nie przyleciał jednak z kosmosu? Cóż – i tak, i nie. Najprawdopodobniej wykonany jest z meteorytu: fragmentu ciała niebieskiego, który uderzył w ziemię. Jego obróbka wymagała eksperckiej wiedzy metalurgicznej, której naukowcy nie podejrzewali u lokalnej ludności. Liczne legendy sugerują, że było inaczej – baja się, że mieszkańcy Borneo używali „kamieni z nieba” do tworzenia swoich broni. Stąd właśnie wywodzą się historie o toporach pojawiających się w miejscu uderzenia piorunów. Nowe odkrycie może wytłumaczyć te pomysły. Ostateczne dowody przyniosą jednak dopiero dalsze analizy. Mają one wyjaśnić pochodzenia topora, jego kontekst kulturowy i odkryć tajemnicę przejścia społeczeństwa Kalimantanu z epoki kamienia do epoki brązu. Obecnie topór jest przedmiotem badań indonezyjskich instytucji. Źródło: Radar Banjarmasin Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Awantura o najdroższy meteoryt marsjański: Niger żąda zwrotu
Najdroższy meteoryt marsjański, wart ponad 5 milionów dolarów, stał się powodem dyplomatycznego sporu. Władze Nigru twierdzą, że 24,7-kilogramowy okaz opuścił kraj wbrew prawu.
Spis treści: Największy kawałek Marsa na Ziemi wyjechał z Nigru nielegalnie Niger ogłasza zakaz wywozu minerałów Meteoryt znaleziono w listopadzie 2023 r. w regionie Agadez w Nigrze. To wyjątkowy przybysz z Marsa – ważący 24,7 kg i nazwany NWA 16788 jest największym tego typu obiektem odkrytym na Ziemi. W lipcu 2025 trafił na aukcję w nowojorskim Sotheby’s, gdzie anonimowy kupiec zapłacił za niego 5,2 miliona dolarów. Ani tożsamość sprzedawcy, ani kupującego nie została ujawniona. Największy kawałek Marsa na Ziemi wyjechał z Nigru nielegalnie Mniej niż 400 z ok. 50 tys. znanych meteorytów pochodzi z Marsa. Jednak szybko pojawiły się pytania o legalność wywozu wyjątkowego znaleziska. Rząd Nigru zgłosił wątpliwości co do zgodności eksportu z prawem i wszczął śledztwo, podejrzewając możliwy nielegalny handel. Sotheby’s utrzymuje, że wszystkie procedury międzynarodowe zostały zachowane. Według włoskich publikacji naukowych, meteoryt znalazł anonimowy poszukiwacz na Saharze, 90 km na zachód od oazy Chirfa. Kamień został sprzedany przez lokalną społeczność międzynarodowemu handlarzowi. Trafił do prywatnej galerii w Arezzo, gdzie przebadali go naukowcy z Uniwersytetu Florenckiego. Część skały pozostawiono we Włoszech do dalszych analiz, a reszta trafiła na aukcję w USA. Niger ogłasza zakaz wywozu minerałów Prof. Paul Sereno z Uniwersytetu Chicagowskiego, od lat związany z Nigrem, uważa, że doszło do złamania prawa, i apeluje o zwrot meteorytu jako elementu dziedzictwa narodowego. Niger chroni swoje dobra kulturowe ustawą z 1997 r., która obejmuje m.in. „okazy mineralogiczne”, lecz nie wymienia wprost meteorytów. Brak szczegółowych przepisów może tłumaczyć, jak artefakt opuścił kraj niezauważony. Podobne problemy ma Maroko, które od lat jest jednym z największych eksporterów meteorytów, mimo prób wprowadzenia regulacji. Prof. Hasnaa Chennaoui, geolog z Casablanki, wskazuje że meteoryty są częścią krajowej kultury, a jednak w praktyce większość okazów trafia do zagranicznych kolekcji. Przykładem jest meteoryt Tissint z 2011 r., z którego w Maroku pozostało jedynie 30 g. Póki co skutkiem tej międzynarodowej awantury jest zakaz eksportu niektórych minerałów i meteorytów wydany przez prezydenta Nigru gen. Abdourahamane Tianiego. O jego decyzji poinformowała krajowa agencja prasowa ANP. Źródło: Nauka w Polsce, BBC Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Największy kawałek Marsa na Ziemi trafił na aukcję. Sprzedano go za 5,3 mln dolarów
Największy meteoryt pochodzący z Marsa znaleziony na Ziemi trafi pod młotek w prestiżowym domu aukcyjnym Sotheby’s. Ważący aż 25 kilogramów fragment osiągnął wysoką cenę.
Spis treści 25 kilogramów Marsa za miliony dolarów Ile fragmentów Marsa spadło na Ziemię? Skład meteorytu NWA 16788 Ten niezwykły kosmiczny okaz został odkryty przez anonimowego poszukiwacza na Saharze w 2023 roku. Jego masywność, potwierdzone pochodzenie oraz unikatowy skład mineralny czynią z niego jeden z najbardziej pożądanych egzemplarzy w historii badań meteorytów. 25 kilogramów Marsa za miliony dolarów Największy fragment Marsa odnaleziony na Ziemi trafił na aukcję w Nowym Jorku. Chodzi o meteoryt o nazwie NWA 16788, ważący 54 funty (około 25 kilogramów), który został wystawiony na sprzedaż przez dom aukcyjny Sotheby’s w ramach aukcji poświęconej historii naturalnej. Szacowana cena sprzedaży wynosiła 2–4 miliony dolarów, cena wywoławcza – 1,6 miliona. Według specjalistów jest to największy znany fragment Marsa znajdujący się na Ziemi – aż o 70% większy od poprzedniego rekordzisty i stanowiący blisko 7% całego marsjańskiego materiału odkrytego na naszej planecie. Meteoryt został wyrzucony z powierzchni Marsa w wyniku potężnego uderzenia asteroidy, a następnie pokonał 225 milionów kilometrów, zanim spadł na Saharę. Został odnaleziony w listopadzie 2023 roku na trenie Nigru przez poszukiwacza meteorytów. Blok o barwach czerwieni, brązu i szarości mierzy prawie 38 centymetrów długości, 28 centymetrów szerokości i 15 centymetrów wysokości. Znalazca przesłał mały fragment meteorytu do Muzeum Astronomii w Szanghaju, które potwierdziło jego autentyczność i pochodzenie. Ile fragmentów Marsa spadło na Ziemię? Jak podkreśla Cassandra Hatton z Sotheby’s, jest to najpotężniejszy fragment Marsa, jaki kiedykolwiek odnaleziono – ponad dwukrotnie większy niż wcześniejszy rekordzista. Na świecie zidentyfikowano tylko około 400 marsjańskich meteorytów spośród ponad 77 tysięcy oficjalnie uznanych meteorytów znalezionych na Ziemi, co dodatkowo podnosi wartość tego egzemplarza. Wynik aukcji przekroczył oczekiwania. NWA 16788 sprzedano za 4,3 mln dolarów. Do tego należy doliczyć milion dolarów dodatkowych kosztów. Obecny właściciel nie został ujawniony. Skład meteorytu NWA 16788 Autentyczność meteorytu potwierdziły specjalistyczne badania laboratoryjne. Fragment został przebadany pod kątem składu chemicznego i porównany z próbkami marsjańskich skał uzyskanych podczas misji Viking z 1976 roku. Stwierdzono, że meteoryt jest skałą powstałą w wyniku powolnego krystalizowania się magmy marsjańskiej, zawierającą minerały takie jak piroksen i oliwin. Na jego powierzchni znajduje się szklista warstwa powstała w wyniku ekstremalnej temperatury podczas przechodzenia przez atmosferę ziemską. Dla poszukiwaczy meteorytów jest to zawsze jeden z pierwszych sygnałów, że kamień może być meteorytem. Nie wiadomo dokładnie, kiedy NWA 16788 spadł na Ziemię, ale według badań nastąpiło to stosunkowo niedawno. Źródło: Sotheby’s Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Po raz pierwszy w historii kamera zarejestrowała upadek meteorytu. Słychać też świst i trzask
Właściciel domu w Kanadzie miał niesamowity fart. Kamera, którą zamontował przy drzwiach wejściowych, przypadkiem zarejestrowała upadek meteorytu. Jest to pierwsze nagranie tego rodzaju w historii.
Spis treści: Co widać na filmie zarejestrowanym w Kanadzie? Pierwsze nagranie upadku meteorytu Co wiadomo o meteorycie, który uderzył w dom Kanadyjczyka? Joe Velaidum nie może narzekać na brak szczęścia. Pewnego wieczoru w lipcu zeszłego roku jak co dzień wybierał się na spacer z psami. Wyszedł na ganek swojego domu w Marshfield na Wyspie Księcia Edwarda. Postał tam chwilę, po czym poszedł się przejść. Kiedy wrócił, zauważył, że jedna z płyt chodnikowych w pobliżu drzwi została uszkodzona. Leżały na niej pył, kurz i odłamki skał, układające się w kształt gwiazdy. Miały zabarwienie srebrno-szare i wyraźnie odcinały się od bordowej terakoty. Co to mogło być? Velaidum sięgnął do nagrania z kamery, którą ma zamontowaną niedaleko drzwi wejściowych. Gdy je uważnie przejrzał, znalazł odpowiedź. Co widać na filmie zarejestrowanym w Kanadzie? Nagranie z ganku Kanadyjczyka można zobaczyć poniżej. Nie należy spodziewać się żadnego spektakularnego widowiska. Kluczowa jest piąta sekunda filmu. Wówczas po prawej stronie obrazu coś zaczyna się dziać. Meteoryt pojawia się zaledwie na jednej klatce. Jednak jeśli uda się ją uchwycić, robi się dobrze widoczny. Wyraźniej za to widać efekt, jaki dało jego uderzenie o ziemię: nagle wzbijający się nieduży obłok pyłu. Słychać również świst oraz trzask. Pierwsze nagranie upadku meteorytu – Najbardziej szokujące dla mnie jest to, że stałem dokładnie w tamtym miejscu zaledwie dwie minuty przed uderzeniem – powiedział Joe Velaidum CBC News. Dodał, że gdyby widział nadlatujący okruch, prawdopodobnie nie ruszyłby się i mógłby zostać trafiony. Jeden z przyjaciół podpowiedział mu, że w jego chodnik najprawdopodobniej uderzył meteoryt. Velaidum wraz ze swoją partnerką, Laurą Kelly, zabrali rozrzucone kawałki skały. Następnie poinformowali, o tym co się stało, Chrisa Herda z University of Alberta. Wysłali mu też zebrane siedem gramów materiału. Zupełnym przypadkiem Herd wybierał się kilkanaście dni później na Wyspę Księcia Edwarda. Do swojej podróży dołożył wizytę w Marshfield. Obejrzał miejsce upadku. Potwierdził, że meteoryt to popularny chondryt. Oraz że film to pierwsze wideo pokazujące uderzenie kosmicznego obiektu w ziemię. Co wiadomo o meteorycie, który uderzył w dom Kanadyjczyka? Łącznie udało się zebrać 95 g meteorytu. Otrzymał on formalną nazwę Meteoryt Charlottetown – od położonego niedaleko Charlottetown, stolicy prowincji Wyspa Księcia Edwarda. Zabrane kawałki zostały włączone do kolekcji meteorytów University of Alberta. Jak powiedział Herd, meteoryty wchodzą w atmosferę z prędkością 60 tys. km/godz. Następnie wyhamowują. Według naukowca ten, który uderzył w chodnik w Marshfield, najprawdopodobniej poruszał się z prędkością około 200 km/godz. Skąd pochodził ten skalny okruch? Z pasa asteroid pomiędzy Marsem a Jowiszem. Odległość pasa asteroid od Ziemi waha się między 180 a 330 mln km. NASA podaje, że każdego dnia na Ziemię spada 48 ton materiału z meteorytów. – Meteoryt Charlottetown z pewnością obwieścił swoje przybycie w spektakularny sposób. Żaden inny upadek nie został udokumentowany łącznie z dźwiękiem – mówi Herd. – To dodaje zupełnie nowy wymiar do historii naturalnej wyspy – podsumowuje naukowiec. Źródło: University of Alberta, CBC, phys.org Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
3 mld lat temu w Ziemię uderzył meteoryt wielkości czterech Mount Everestów. Dzięki temu życie rozkwitło
Do nietypowych wniosków doszedł zespół geologów z Harvardu. Odkryli oni, że uderzenie gigantycznego meteorytu sprzed kilku miliardów lat mogło być zbawienne dla pewnych form życia na Ziemi. Dzięki niemu powiększyła się ilość żelaza i fosforu dostępnego dla mikroorganizmów, co wykorzystały bakterie.
Meteoryt, który nie zabija Co wiemy o meteorycie sprzed 3 mld lat Meteoryt i rozkwit życia Bogactwo żelaza i fosforu Najsłynniejszy meteoryt to tak zwany zabójca dinozaurów – potężna planetoida, która uderzyła w Ziemię około 66 milionów lat temu. Meteoryt trafił w dzisiejszy półwysep Jukatan i wybił w nim krater o średnicy 180 km. Zapoczątkowało to serię drastycznych zmian warunków na naszej planecie. Skutkiem było coś, co trudno sobie wyobrazić: zróżnicowana, bogata, odporna grupa zwierząt istniejąca już 200 milionów lat dość szybko wyginęła. Dinozaury, bo o nich mowa, zmiotła z powierzchni ziemi planetoida o średnicy około 10-15 km. W wyniku uderzenia – z prędkością 20 km na sekundę – w powietrze wzbiła się gigantyczna chmura ziemi, pyłów i gruzu, która przesłoniła Słońce. Ten efekt trwał około 15 lat i znacząco przyczynił się do zagłady wielkich gadów. Meteoryt, który nie zabija Ta teoria jest udowodniona naukowo. Została też spopularyzowana w setkach artykułów i książek opisujących koniec ery dinozaurów. Nic dziwnego, że wielkie meteoryty nieuchronnie kojarzą nam się z kosmiczną apokalipsą. Podświadomie zakładamy, że ich wpływ na życie na Ziemi zawsze był negatywny. To jednak niekoniecznie jest prawda. W najnowszym numerze czasopisma PNAS ukazała się praca geologów kierowanych przez Nadję Drabon z Harvardu. Drabon wraz ze studentami przeprowadziła żmudne badania w Republice Południowej Afryki, w miejscu znanym jako pas Barberton Greenstone. Doprowadziły one do zaskakującego wniosku: 3,26 mld lat temu w Ziemię uderzył meteoryt S2, a zderzenie to przyspieszyło rozwój najprostszych form życia na naszej planecie. Co wiemy o meteorycie sprzed 3 mld lat Przede wszystkim – ten meteoryt był wielkości czterech Mount Everestów. Naukowcy szacują, że był aż 200 razy większy niż planetoida, która doprowadziła do zagłady dinozaurów. Jego średnica mogła wynosić między 40 a 60 km. Co się zdarzyło, kiedy uderzył w Ziemię? – Wyobraź sobie, że stoisz u wybrzeży Cape Cod, na płytkiej półce kontynentalnej. To spokojne środowisko o niskiej energii, bez silnych prądów morskich. Nagle jednak pojawia się gigantyczne tsunami, które zmiata wszystko na swojej drodze i wyrywa dno morskie – opowiada Drabon. Meteoryt i rozkwit życia To tsunami wymieszało oceany (wówczas Ziemia była wodnym światem z zaledwie kilkoma kontynentami wystającymi ponad taflę wody) i przysypało wybrzeża gruzem z głębi lądu. Ciepło uderzenia spowodowało odparowanie górnej warstwy oceanu i nagrzanie atmosfery. Temperatura powietrza mogła wzrosnąć nawet o 100 st. C. Gęsty pył pokrył wszystko, zasłaniając Słońce i uniemożliwiając procesy fotosyntezy. Wydawałoby się, że po czymś takim życie na Ziemi – wówczas składające się tylko z prostych jednokomórkowych form – powinno przestać istnieć. Jednak zdaniem Drabon i jej zespołu stało się dokładnie odwrotnie. Naukowcy uważają, że życie bakteryjne szybko się odbudowało. Szczególnie gwałtownie zwiększyły się populacje jednokomórkowych organizmów żywiących się fosforanem i żelazem. Bogactwo żelaza i fosforu Oba te pierwiastki były teraz dostępne dla mikroorganizmów w obfitości. Żelazo prawdopodobnie zostało wytrącone z głębin oceanu na płytkie wody przez wspomniane tsunami. Fosforu przybyło na skutek wietrzenia skał i erozji na lądzie, został też przyniesiony przez sam meteoryt. W rezultacie bakterie metabolizujące żelazo i fosfor miały doskonałe warunki do rozwoju. I choć ich gwałtowny przyrost trwał krótko, jest kluczowym elementem układanki przedstawiającej wczesne życie na Ziemi. – Myślimy o uderzeniach meteorytów jako katastrofalnych dla życia – mówi Drabon. – Nasze badanie podkreśla, że te uderzenia mogły być dla życia na korzystne... A właściwie to one mogły pozwolić mu na rozkwit. Pas Barberton Greenstone w RPA, gdzie pracuje Drabon wraz z zespołem, zawiera ślady co najmniej ośmiu impaktów, w tym meteorytu S2. Geolożka planuje dalej badać ten obszar, aby zagłębić się jeszcze bardziej w historię Ziemi tworzoną przez meteoryty. Źródło: phys.org, Proceedings of the National Academy of Sciences, New Scientist, BBC Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Większość znalezionych na Ziemi meteorytów ma wspólne pochodzenie. Skąd się wzięły?
Według dwóch niezależnych badań, opublikowanych właśnie w czasopiśmie „Nature”, zdecydowana większość kosmicznych odłamków skalnych trafiających na Ziemię pochodzi z planetoid Koronis, Massalia i Flora. Wszystkie trzy znajdują się w pasie planetoid pomiędzy Marsem a Jowiszem. W jaki sposób udało się tak dokładnie ustalić pochodzenie meteorytów?
Spis treści: Podział meteorytów Pochodzenie meteorytów Kosmiczny odcisk palca Co roku na Ziemię spada około 17 tysięcy kosmicznych odłamków skalnych. Zdecydowanie więcej uderza w naszą atmosferę i spala się w niej. Te, które przetrwają podróż i wylądują na powierzchni naszej planety, nazywamy meteorytami. Dają one naukowcom możliwość zbadanie kosmicznych skał bez ruszania się z Ziemi. Podział meteorytów Meteoryty dzieli się zazwyczaj na trzy główne kategorie: kamienne, żelazne oraz kamienno-żelazne. Wśród meteorytów kamiennych można wyróżnić dwa typy. Najczęściej spotykane są chondryty, które zawierają wewnątrz okrągłe struktury, wyglądające jak krople stopionego metalu. Chondryty stanowią około 85% wszystkich meteorytów odnalezionych na Ziemi. Większość z nich określa się jako „zwykłe chondryty”. Dzieli się je na trzy główne grupy – H, L oraz LL – w zależności od zawartości żelaza oraz proporcji żelaza i magnezu w kluczowych minerałach, takich jak oliwin i piroksen. Te minerały krzemianowe są podstawowymi składnikami naszego Układu Słonecznego. Można je również znaleźć na Ziemi, szczególnie w bazalcie. Osobą kategorię stanowią tzw. „chondryty węglowe”. Zawierają one duże ilości wody w minerałach ilastych oraz substancjach organicznych, na przykład w aminokwasach. Chondryty te nigdy nie przeszły procesu topienia. Stanowią bezpośrednie próbki pyłu, z którego pierwotnie powstał Układ Słoneczny. Mniej popularnym rodzajem meteorytów kamiennych są tak zwane „achondryty”. W przeciwieństwie do chondrytów, nie posiadają one okrągłych struktur, ponieważ przeszły proces topienia na ciałach planetarnych. Pochodzenie meteorytów Jesteśmy w stanie odróżnić meteoryty pochodzące z Księżyca lub Marsa od tych pochodzących z planetoid. Jednak dwa oddzielne badania opublikowane w „Nature” poszły o krok dalej. Badaniami kierowali Miroslav Brož z Uniwersytetu Karola w Czechach i Michaël Marsset z Europejskiego Obserwatorium Południowego w Chile. Zacznijmy od tego, jak to się dzieje, że krążące średnio 330 milionów kilometrów od Ziemi skalne kawałki trafiają na naszą planetę? Wszystko przez Jowisza. To właśnie ogromna grawitacja Jowisza zaburza orbity planetoid głównego pasa i doprowadza do ich kolizji. W ten sposób duże obiekty rozpadają się na mniejsze części. Następnie wiele z nich zlepia się w jedno, lecz nie są to już jednorodne skały, ale stosy luźno skupionych kamieni. Właśnie tego typu planetoidy były celami przełomowych misji badawczych: Hayabusa i Osiris-REx. Te misje pozwoliły ustalić związek między różnymi typami planetoid a meteorytami odnajdywanymi na Ziemi. Przede wszystkim planetoidy klasy S, czyli krzemianowe, znajdują się w wewnętrznych regionach pasa planetoid. Natomiast planetoidy węglowe klasy C (podobne do chondrytów węglowych) są częściej spotykane w zewnętrznych regionach pasa. Ale patrząc na rozległość głównego pasa planetoid, nie jest to zbyt precyzyjna informacja. Według badań zaprezentowanych w „Nature”, naukowcy są w stanie pójść znacznie dalej i powiązać konkretny typ meteorytu z jego konkretną planetoidą źródłową w pasie. Kosmiczny odcisk palca Praca ta wymaga żmudnego śledzenia trajektorii meteoroidów oraz modelowania ewolucji orbitalnej ciał macierzystych. Meteoroidy to skalne okruchy w przestrzeni kosmicznej. Dopiero po udanym przejściu przez atmosferę ziemską zmieniamy ich nazwę na meteoryty. A jeśli spłoną w atmosferze, nazywamy je meteorami. Badanie prowadzone przez Miroslava Broža wykazało, że zwykłe chondryty pochodzą ze zderzeń planetoid o średnicy większej niż 30 kilometrów, które miały miejsce mniej niż 30 milionów lat temu. Zdaniem jego zespołu naukowego odłamki pochodzące z planetoid Koronis i Massalia mają odpowiednie rozmiary i znajdują się na trajektorii prowadzącej ku Ziemi. Tak przynajmniej wynika ze szczegółowego modelowanie komputerowego. Planetoidy Koronis i Karin są prawdopodobnie dominującymi źródłami chondrytów H. Z kolei planetoidy Massalia (L) i Flora (LL) są zdecydowanie głównymi źródłami meteorytów L– i LL-podobnych. Badanie prowadzone przez Michaëla Marsseta dodatkowo dokumentuje pochodzenie meteorytów chondrytowych L z Massalii. Zestawiono dane spektroskopowe – czyli charakterystyczne natężenia światła, które mogą być „odciskami palców” różnych cząsteczek – planetoid w pasie między Marsem a Jowiszem. Wykazało to, że skład meteorytów chondrytowych L na Ziemi jest bardzo podobny do składu planetoidy z rodziny Massalia. Naukowcy wykorzystali następnie modelowanie komputerowe, aby wykazać, że zderzenie planetoid, do którego doszło około 470 milionów lat temu, utworzyło rodzinę Massalia. Zbiegiem okoliczności kolizja ta doprowadziła również do powstania licznych meteorytów, które odkryto w ordowickich wapieniach w Szwecji. Źródła: Nature [1] i [2]. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Polski rezerwat Meteoryt Morasko to unikatowe miejsce na mapie świata. Znajduje się tu krater uderzeniowy
W północnej części Poznania, na stoku Góry Moraskiej, znajduje się cała grupa kraterów uderzeniowych. Powstały, gdy trajektoria żelaznej planetoidy przecięła się z orbitą Ziemi. – Morasko jest punktem, w którym bardzo dosłownie Ziemia zderzyła się z kosmosem – mówi dr Anna Łosiak, geolożka z Instytutu Nauk Geologicznych Polskiej Akademii Nauk. Dr Łosiak należała do grupy, która właśnie doprecyzowała moment tego zderzenia.
Spis treści: Kiedy doszło do zderzenia? Jak określić wiek kraterów? Nawet 1100 ton kosmicznej skały Edukacja geologiczna Na obszarze rezerwatu Morasko w Poznaniu znajduje się cała grupą kraterów uderzeniowych powstałych w wyniku uderzenia i rozpadu jednej żelaznej planetoidy. Wchodząc w ziemską atmosferę planetoida mogła mieć nawet kilkanaście metrów średnicy i od 600 do 1100 ton! Kawałki kosmicznej skały, jakie uderzyły w powierzchnię Ziemi, poruszały się z prędkością kilkanaście razy większą niż pocisk wystrzelony z karabinu snajperskiego. Mogło to być nawet 18 km/s. Uderzenie pozostawiło po sobie niezwykły ślad – grupę łatwo dostrzegalnych i łatwo dostępnych kraterów uderzeniowych, z których największy ma średnicę 100 metrów. To jedyna grupa kraterów uderzeniowych na świecie, do których można dojechać komunikacją miejską. Kiedy doszło do zderzenia? Badacze z Instytutu Nauk Geologicznych PAN, Instytutu Geologii Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu i z Wydziału Fizyki Izotopowej Uniwersytetu Wiedeńskiego, w wyniku długotrwałych i wielowątkowych badań doprecyzowali, kiedy doszło do utworzenia się kraterów uderzeniowych Morasko. Okazuje się, że było to na tyle niedawno, że zdarzenie musieli widzieć ówcześni osadnicy zamieszkujący pobliskie tereny. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-czesto-ziemie-bombarduja-mordercze-asteroidy-dzieki-odkryciu-polskich-naukowcow-mozna-lepiej-to-oszacowac-fot-argo-joeleht-4aed418.jpg" width="3574" height="1048" alt="Jak często Ziemię bombardują mordercze asteroidy? Dzięki odkryciu polskich naukowców można lepiej to oszacować (fot. Argo Jõeleht)" title="Jak często Ziemię bombardują mordercze asteroidy? Dzięki odkryciu polskich naukowców można lepiej to oszacować (fot. Argo Jõeleht)" /> Do tej pory przedział czasowy dla tego zjawiska określany był na sześć do trzech tysięcy lat wstecz. Średnio przyjmowano, że żelazny meteoryt uderzył w Ziemię około pięć tysięcy lat temu. Okazuje się, że ten czas należy skrócić o około 500 lat. A chociaż w geologii 500 lat to niewiele, a w skali kosmicznej mniej niż mrugnięcie, to w dziedzinie rozwoju naszej cywilizacji to cała wielka epoka. – Jesteśmy pewni, że zamieszkujący pobliskie tereny osadnicy widzieli przelot moraskiego bolidu po niebie. Dane archeologiczne wskazują, że 4,5 tysiąca lat temu w tamtym rejonie nie tylko pojawiali się koczownicy, ale istniały już też osady – mówi dr Anna Łosiak. Archeolodzy zastanawiają się nawet, czy dowodem na to, że ludzie widzieli zdarzenie, może być charakterystyczny wzór na odnalezionej w tamtym rejonie ceramice. Wzór ten przypomina – przynajmniej z naszej współczesnej perspektywy – spadającą gwiazdę. Jak określić wiek kraterów? Aby ocenić wiek zderzenia, naukowcy pracowali w terenie i własnoręcznie przekopali część kraterów uderzeniowych. – Istnieją różne sposoby określenia wieku kraterów uderzeniowych. W przypadku małych meteorytów jest to o tyle problematyczne, że nie powodują one odpowiedniego nadtapiania skał, które mogłoby zrestartować geoizotopowe zegary. Na szczęście do datowania najmłodszych kraterów możemy wykorzystać mordercze skłonności planetoid i datowanie węglowe C14 – wyjaśnia geolożka. Dodaje, że w takich sytuacjach poszukuje się resztek organizmów, które żyły zaraz po zderzeniu z planetoidą, np. w jeziorku jakie powstało w kraterze. Można również datować sam meteoryt. – Każdy obiekt przemieszczający się w kosmosie jest naświetlany wyosokoenergetycznym promieniowaniem kosmicznym. To powoduje powstanie specyficznych izotopów, jak beryl 10 czy aluminium 26. Jednak gdy taka skała trafia na Ziemię, to atmosfera i magnetosfera naszej planety chronią ją przed dalszą absorpcją promieniowania kosmicznego. Wówczas, wykorzystując tempo rozpadu izotopów, można odczytać, kiedy dany meteoryt spadł na ziemię. Ale tego typu datowania nie zawsze są możliwe, a dodatkowo są często są obarczone dużym błędem – mówi dr Łosiak. Nawet 1100 ton kosmicznej skały Jednak jej grupa badawcza użyła jeszcze innej metody. W poszukiwaniu śladów organicznych przekopali się przez materiał wyrzucony z największego krateru uderzeniowego grupy Morasko. Przede wszystkim węgla drzewnego, powstałego w chwili uderzenia meteorytu o powierzchnię. – W niektórych miejscach dochodzi do odwrócenia stratografii: to tak zwana edżekta. W trakcie zderzenia warstwy gleby są wyrzucane w określonej sekwencji. Na tej podstawie mogliśmy określić nie tylko zasypaną przez fale uderzeniową glebę, ale znaleźć też węgle powstałe z drzew, które uległy zniszczeniu podczas uderzenia – tłumaczy badaczka. Czy datowane na 4,5 tysiąca lat wstecz uderzenie przypominało katastrofę tunguską lub inne znane zdarzenie z udziałem kosmicznego wędrowca? – Katastrofę tunguską z 1908 roku wywołała fala uderzeniowa, która powstała po wejściu w ziemską atmosferę prawdopodobnie jądra komety lub innego niezbyt gęstego obiektu, jak planetoida składająca się z dosyć luźno zebranych fragmentów o średnicy ponad 50 metrów. Do rozpadu doszło na wysokości około ośmiu kilometrów, przez co potężna fala uderzeniowa rozlała się po dużym obszarze – mówi dr Łosiak. – W przypadku Moraska mówimy o obiekcie żelaznym, czyli bardzo gęstym i znacznie odporniejszym na wszelkie przeciążenia związane z lądowaniem na Ziemi. Taki obiekt nie eksplodował w powietrzu, lecz zdeponował większość swojej energii bezpośrednio przy powierzchni, przez co nie doszło do katastrofalnych zniszczeń. Przez to, że rozpadł się właśnie przy powierzchni, utworzył całą rodzinę kraterów uderzeniowych – dodaje naukowczyni. Edukacja geologiczna Właśnie ta grupa kraterów jest unikatowa. Tym bardziej, że znajduje się na łatwo dostępnym obszarze, a nie pośrodku australijskiej pustyni lub syberyjskiej tundry. Dlatego badaczom zależy, aby na tym obszarze utworzyć Centrum Nauki Impakt. Jego zadaniem ma być praktyczne podejście do zrozumienia procesów zachodzących na Ziemi i w kosmosie. Pokazanie, że wszystko to działa na zasadzie naczyń połączonych, i jak się bronić przed atakami z kosmosu. Poprzez eksperymenty młodzi ludzie mogliby samodzielnie pojąć, jaki wpływ na nasze życia mają regulacja rzek, wylesianie czy kopalnie. Jednak zanim powstanie centrum edukacyjne, geolodzy zapraszają na Dzień Kraterów Meteorytowych Morasko 2024 w sobotę 5 października. W trakcie spotkań i warsztatów można będzie samodzielnie przekonać się, że mamy w Polsce bardzo niezwykłe miejsce, pozwalające nam lepiej zrozumieć historię naszej planety. Źródło: Centrum Kultury i Biblioteka Publiczna Suchy Las. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Co roku znika 5 tys. meteorytów. Giną wraz z roztapiającym się lodem na Antarktydzie
To chyba najbardziej niespodziewany skutek zmian klimatycznych, o jakim słyszeliśmy. Naukowcy ostrzegają, że wraz ze wzrostem temperatur tracimy antarktyczny rezerwuar meteorytów. A wraz z nimi wiedzę o Układzie Słonecznym znajdującą się niemal na wyciągnięcie ręki.
W tym artykule: Przyspieszone „tonięcie” meteorytów Jak szybko tracimy meteoryty? Jak uratować antarktyczne meteoryty? Antarktyda jest naszą ziemską skarbnicą meteorytów. Na razie znaleźliśmy ich na planecie ok. 80 tysięcy. Aż 60 proc. z nich pochodzi właśnie z szóstego kontynentu. Mają szczególne znaczenie dla badaczy, ponieważ w lodowej krainie pozostają w dziewiczym stanie. Nie zanieczyszczają ich ani ziemskie mikroorganizmy, ani minerały. Niestety ten meteorytowy skarbiec nie został nam dany na zawsze. Także jemu zagrażają zmiany klimatyczne. Naukowcy właśnie oszacowali, w jakim tempie będziemy tracić antarktyczne meteoryty. Praca na ten temat ukazała się wczoraj w czasopiśmie „Nature Climate Change”. Przyspieszone „tonięcie” meteorytów Od milionów lat na Antarktydę spadają meteoryty. W niektórych miejscach – zwanych strefami niebieskiego lodu – wiatr i słońce wydobywa na powierzchnię nawet te resztki asteroid, które latami były ukryte pod lodem. Na Antarktydzie takich sfer jest 600. W sumie stanowią 1 proc. powierzchni kontynentu. Niektóre z nich to najlepsze miejsca do poszukiwań meteorytów na Ziemi. Francuzka piła kawę na swoim ganku. Nagle trafił w nią meteoryt Kobieta z okolic Alzacji piła kawę na ganku własnego domu. W pewnym momencie usłyszała huk, a następnie coś trafiło ją w klatkę piersiową. Wstępna analiza wykazała, że był to mały m... Średnia roczna temperatura na Antarktydzie wynosi minus 20 st. C. Wydawałoby się, że w takich warunkach wzrost temperatur spowodowany emisjami gazów cieplarnianych nie będzie miał wielkiego znaczenia dla środowiska. Jednak ma i to gigantyczne. Poza spektakularnymi wydarzeniami – takimi jak pękanie słynnego Lodowca Zagłady – zmiany zachodzą również w bardzo małej skali. I wówczas dotyczą przyszłości meteorytów dopiero czekających na odkrywców. Jak szybko tracimy meteoryty? Meteoryty – ciemne lub niemal czarne – odcinają się wyraźnie od lodowych pustkowi. Ich barwa sprawia, że nagrzewają się bardziej niż otoczenie. Oddając ciepło, powodują, że lód pod nimi i dookoła nich się roztapia. Meteoryty zagłębiają się w nim coraz bardziej, aż w końcu znikają pod powierzchnią. Zmiany klimatyczne, a konkretnie rosnące średnie temperatury, przyspieszają ten proces. Jak bardzo? Naukowcy policzyli, że na każdą jedną dziesiątą stopnia więcej tracimy średnio 9 tys. meteorytów z powierzchni Antarktydy. W innym ujęciu: do 2050 roku stracimy jedną czwartą z 300-800 tys. meteorytów znajdujących się na tym kontynencie. Natomiast do końca wieku zmiany klimatyczne pozbawią nas aż trzech czwartych tamtejszych meteorytów. A wraz z nimi bezcennej wiedzy o Układzie Słonecznym. Którą moglibyśmy zdobyć w najprostszy możliwy sposób: w ogóle nie ruszając się z Ziemi. Według badaczy już teraz rocznie tracimy 5 tys. meteorytów z powodu trwającego ocieplenia klimatu. Jak uratować antarktyczne meteoryty? Co można z tym zrobić? – Musimy przyspieszyć i zintensyfikować wysiłki mające na celu odzyskanie meteorytów antarktycznych. Ich utrata przypomina utratę danych, które naukowcy pozyskują z rdzeni lodowych pochodzących z zanikających lodowców: gdy znikają, znikają także niektóre tajemnice Wszechświata – mówi Harry Zekollari z Politechniki w Zurychu, główny autor pracy. Na razie naukowcy pracujący na Antarktydzie rocznie znajdują i zbierają ok. 1000 meteorytów. Czyli pięć razy mniej niż tracimy na skutek zmian klimatycznych. Przy okazji najnowszej publikacji apelują o to samo co zawsze – ograniczenie, jak najszybsze i najmocniej jak się da, emisji gazów cieplarnianych. Źródła: EurekAlert, LiveScience, Nature Climate Change. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Dwa artefakty ze słynnego skarbu z Villeny zrobiono z pozaziemskiego materiału. Jak trafił do Hiszpanii?
Skarb z Villeny odkryto ponad 60 lat temu. Właśnie okazało się, że niektóre przedmioty wchodzące w jego skład powstały z żelaza pochodzącego z kosmosu.
W tym artykule: Odkrycie skarbu z Villeny Metal z jednego meteorytu Skąd pochodzi skarb z Villeny? Skarb z Villeny robi ogromne wrażenie. Składają się na niego piękne złote misy, butle i bransoletki. W sumie ważą 10 kg. To cenne znalezisko pochodzi z epoki brązu. Jest uznawane za najważniejszy złoty skarb z tego okresu, na jaki kiedykolwiek natrafiono na Półwyspie Iberyjskim. Jednak artefakty odkryte w 1963 roku zrobiono nie tylko ze złota. Do ich stworzenia użyto również srebra, bursztynu oraz żelaza. Ten ostatni materiał wydaje się nie pasować do pozostałych, cennych kruszców. Jednak w okresie brązu – czyli trzecim i drugim tysiącleciu p.n.e. – żelazo stanowiło bardzo pożądany metal. Nie umiano go jeszcze wówczas wytapiać, a więc wszelkie znajdowane kawałki żelaza były cenne jak złoto. Skąd je brano? Z meteorytów. Jak się właśnie okazało, dwa artefakty ze skarbu z Villeny powstały właśnie z żelaza meteorytowego. Odkrycie skarbu z Villeny Misy, butle i bransoletki znaleźli robotnicy, pracujący w ziemnym dole niedaleko miasta Villeny w Walencji. Zidentyfikował je archeolog José María Soler García. Skarb od razu wzbudził podziw i gorące naukowe dyskusje. Spierano się, czy pochodzi z drugiego czy już z pierwszego tysiąclecia przed naszą erą. Meteoryty były znane w starożytnym Egipcie. Co o nich wiedzieli mieszkańcy kraju faraonów? Meteoryty, czyli enigmatyczne i rzadkie obiekty były uważane przez niektóre cywilizacje za święte. Czy jednak wiedziano, skąd pochodzą? Z tekstów starożytnych Egipcjan wynika, że mieszka.. Już wówczas badacze zauważyli, że niektóre części znaleziska wyglądają nieco dziwnie. Jak wtedy opisywano, w niektórych miejscach metal był błyszczący i pokryty spękaną warstwą czegoś, co wyglądało jak któryś z tlenków żelaza. Najnowsze badania – opisane w czasopiśmie naukowym „Trabajos de Prehistoria” – zawierają rozwiązanie zagadki. Naukowcy odkryli, że pewne elementy skarbu z Villeny zrobiono z meteorytu, który spadł na Ziemię około miliona lat temu. Metal z jednego meteorytu By to ustalić, użyto spektrometrii mas – czyli metody pozwalającej badać skład pierwiastkowy i strukturę związków chemicznych. Dzięki niej wykazano, że proporcje żelaza i niklu w przedmiotach z Villeny odpowiadają składowi żelaza meteorytowego. Żelazo meteorytowe to zazwyczaj stop żelaza i niklu, z różnym udziałem tego drugiego (zazwyczaj przekraczającym 5 proc. wagi całości). Naukowcy przebadali dwa przedmioty. Bransoletkę w kształcie litery C i pustą półkulę ze złotą blaszką na górze. Ta druga mogła kiedyś zdobić głowicę miecza. Ustalono, że oba obiekty powstały ok. 1200–1400 lat p.n.e. Najprawdopodobniej zrobiono je z tego samego kawałka meteorytu. Skąd pochodzi skarb z Villeny? Wytapianie żelaza wymaga zastosowania zupełnie innych metod niż obróbka brązu, złota i srebra. Ludzie wpierw nauczyli się pracować z brązem i metalami szlachetnymi, a dopiero później z rudami żelaza. Długo więc jednym źródłem tego metalu były meteoryty. W epoce brązu to one dostarczały żelaza, z którego powstawała biżuteria, narzędzia czy broń. Kto był twórcą skarbu z Villeny? Tego nie wiadomo. Naukowcy nie wiedzą również, gdzie dokładnie powstały przedmioty składające się na wyjątkowe znalezisko. – Jedna z opcji jest taka, że pochodzą ze wschodniej części basenu Morza Śródziemnego – wyjaśnia Montero Ruiz, jeden z badaczy, na łamach „New Scientista”. Znajdowano tam inne przedmioty zrobione z meteorytu z podobnego okresu. Na przykład słynny sztylet z grobowca Tutanchamona. − Nie mamy argumentów za bardziej lokalną produkcją – przyznaje Ruiz. Pewne jest jedynie, że to pierwsze i zarazem najstarsze przedmioty z żelaza meteorytowego, na jakie natrafiono na Półwyspie Iberyjskim. Skarb z Villeny jest przechowywany w miejscowym Muzeum Archeologicznym. Na wystawie można obejrzeć zrobione współcześnie kopie prehistorycznych naczyń i bransoletek. Źródła: Live Science, Heritage Daily, Trabajos de Prehistoria, El Pais. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Skąd się wzięło dziwne szkło na pustyni w Afryce? Naszyjnik z nim znajdował się w grobowcu Tutanchamona
Ta zagadka czeka na rozwiązanie od stulecia. Na pustyni w północnej Afryce od wieków zbierane są kawałki materiału, wyglądającego jak żółte szkło. Co to jest? Grupa naukowców jest zdania, że znalazła odpowiedź na to pytanie.
W tym artykule: Tajemnica z afrykańskiej pustyni Szkło pustynne pod zaawansowanym mikroskopem Różne rodzaje dwutlenku cyrkonu Zagadka szkła rozwiązana? Tajemniczy materiał pochodzi głównie z Wielkiego Morza Piasku. Tak nazywa się pustynię w Afryce Północnej, rozciągającą się między Egiptem a Libią – fragment Pustyni Libijskiej. To ogromny obszar piasku, układającego się w wydmy. Zajmuje powierzchnię mającą 72 tys. km kw. Czyli ponad jedną czwartą powierzchni Polski. Ci, którzy zapuszczali się na Wielkie Morze Piasku, często znajdowali w nim nietypowy materiał. Są to kawałki żółtego szkła o nieregularnym kształcie. Stanowią gratkę dla kolekcjonerów, którzy zbierają je dla ich piękna, ale i tajemnicy z nimi związanej. Materiał, po raz pierwszy opisany przez naukowców w 1933 roku, nazywany jest szkłem pustynnym albo szkliwem Pustyni Libijskiej. Szkło pustynne musiało fascynować ludzi od tysięcy lat. Naszyjnik zawierający kawałek tego materiału został znaleziony wewnątrz grobowca Tutanchamona. Tajemnica z afrykańskiej pustyni Co to jest? Kawałki szkła – które powstały na skutek działania sił natury – można znaleźć również w innych miejscach na świecie. To na przykład przepiękne mołdawity, znajdowane na Czechach i Morawach albo tektyty z Wybrzeża Kości Słoniowej. – Jednak żadne z nich nie są tak bogate w krzemionkę ani nie mają tak dużych rozmiarów. Żadnych też nie znajdowano w tak ogromnych ilościach, jak szkła pustynnego – pisze Elizaveta Kovaleva z University of Western Cape w RPA na portalu „The Conversation”. Szklana Plaża w Kalifornii to nie cud natury. Historia jej powstania zasmuca Turyści i fotografowie chętnie odwiedzają to miejsce. Niektórzy zabierają nawet kolorowe „kamyczki” do domu, co jest zakazane. Czym więc są te żółtawe, półprzezroczyste bryły? Jak zauważa Kovaleva, naukowcy debatują na ten temat już prawie od stulecia. Sugerowano, że szkło pustynne może pochodzić z wulkanów na Księżycu. Albo że powstało w rezultacie uderzeń piorunów w piasek pustyni. Istniała też hipoteza, że szkło pochodzi z meteorytu, który wybuchł w atmosferze. A także, że jest produktem pewnych procesów hydrotermalnych. Szkło pustynne pod zaawansowanym mikroskopem Kovaleva opisuje badania szkła pustynnego, które przeprowadziła z grupą naukowców z Niemiec, Egiptu i Maroka. – Jesteśmy przekonani, że dzięki zaawansowanej technologii mikroskopowej mamy odpowiedź na pytanie [czym jest szkło – przyp. red.] – ogłasza badaczka. I dodaje: – Razem z kolegami ustaliliśmy, że szkło pustynne powstało w wyniku uderzenia meteorytu w powierzchnię Ziemi. Do badań wykorzystano dwa kawałki szkła, pochodzące z regionu Al-Dżauf w południowo-wschodniej Libii. Próbki te badacze obejrzeli pod transmisyjnym mikroskopem elektronowym (TEM). Pozwala on dokładnie przyjrzeć się wewnętrznej strukturze badanego materiału. I zobaczyć w nim cząstki nawet 20 tys. razy mniejsze niż grubość kartki papieru. Różne rodzaje dwutlenku cyrkonu Z pomocą TEM badacze dostrzegli w szkle pustynnym drobniutkie minerały. Okazało się, że to różne odmiany dwutlenku cyrkonu, ZrO2. Minerały o takim samym składzie chemicznym mogą mieć zupełnie różną strukturę wewnętrzną. Czyli atomy, z których są zbudowane, mogą układać się w różny sposób w sieć krystaliczną. To zjawisko nazywa się polimorfizmem. – Jedną z odmian ZrO2, jaką znaleźliśmy w szkle pustynnym, jest cyrkonia. To syntetyczny zamiennik diamentów, używany do produkcji biżuterii. Minerał ten powstaje tylko w wysokiej temperaturze od 2250 st. C do 2700 st. C – pisze Kovaleva. Inna forma ZrO2, jaka tworzyła żółte szkło, nazywana jest ortho-II albo OII. – Powstaje tylko pod bardzo wysokim ciśnieniem, wynoszącym 130 tys. atmosfer – wyjaśnia badaczka. Jej zdaniem takie warunki – tak wysoka temperatura i ciśnienie – mogą powstać na Ziemi tylko w dwóch wypadkach. Pierwszy to wybuch bomby atomowej. Drugi – uderzenie w powierzchnię planety meteorytu. Zagadka szkła rozwiązana? − Jeśli nasze ustalenia są prawidłowe (a wierzymy, że są), krater – miejsce, w którym meteoryt uderzył w powierzchnię Ziemi – powinien znajdować się gdzieś w pobliżu – uważa Kovaleva. W okolicy miejsca, skąd pochodzą przebadane przez uczonych próbki, są dwa kratery. Jeden z nich ma średnicę 2 km, drugi 18 km. W obu przypadkach są jednak zbyt małe, by mogły być źródłem pustynnego szkła. Do ostatecznego wyjaśnienia tajemnicy szkła pustynnego potrzebne jest więc znalezienie właściwego krateru. Na tyle dużego, by tłumaczył wytworzenie się takich ilości żółtego szkła, jakie znajdowane są na Wielkim Morzu Piasku. Źródło: American Mineralogist, The Conversation, Wikipedia. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Najdroższe materiały znane nauce. Co jest warte więcej niż próbki pobrane z planetoidy Bennu?
Niedawno na Ziemi wylądował zasobnik z 255 gramami materiału pobranego z odległej o około 100 milionów kilometrów planetoidy Bennu. Misja OSIRIS-REx kosztowała ok. 1,16 miliarda dolarów. Oznacza to, że jeden gram pobranego materiału kosztował około 4,7 miliona dolarów. Mimo tego, że suma jest zawrotna, to wcale nie jest to najdroższy kosmiczny materiał, jaki trafił na Ziemię.
W tym artykule: Ile kosztowały skały z Księżyca? Rekordowo droga misja Meteoryty są relatywnie tanie Najdroższe pierwiastki i minerały Najdroższy syntetyk Rekordowo droga antymateria – Ważąca zaledwie 255 gramów garstka skał i pyłu pobranych z planetoidy Bennu jest warta 4,7 miliona dolarów za gram. Oznacza to, że kosztowała około 70 tys. razy więcej niż czyste złoto o tej samej masie. Cena złota w ostatnich latach wahała się od 60 do 70 dolarów za gram – wylicza w artykule opublikowanym na łamach „The Conversation” Chris Impey, profesor astronomii Uniwersytetu w Arizonie. Dodaje, że nie jest to pierwsza pozaziemska próbka przywieziona na Ziemię. Ile kosztowały skały z Księżyca? Pierwszy pozaziemski materiał, który trafił na naszą planetę dzięki działalności człowieka, pochodził z programu Apollo. W latach 1969–1972 sześć misji przywiozło na naszą planetę 382 kg próbek księżycowych. Część z nich została rozdysponowana i przekazana naukowcom oraz władzom poszczególnych państw. Pozostała została zdeponowana dla przyszłych pokoleń, które mając do dyspozycji bardziej czułe urządzenia badawcze, będą mogły przeprowadzić własne analizy próbek. Najdroższe rzeczy na świecie. Na pierwszym miejscu top 10 – coś, co ma kosmiczną cenę i jest nie do kupienia Najnowocześniejszy sprzęt naukowy i pomniki ludzkiej próżności. Ile kosztują najdroższe rzeczy na świecie? Poniżej próbujemy odpowiedzieć na to pytanie. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/najdrozsze-rzeczy-na-swiecie-na-pierwszym-miejscu-top-10-cos-co-ma-kosmiczna-cene-i-jest-nie-do-kupienia-fot-getty-images-0b6cc98.jpg" width="938" height="625" alt="Najdroższe rzeczy na świecie. Na pierwszym miejscu top 10 – coś, co ma kosmiczną cenę i jest nie do kupienia (fot. Getty Images)" title="Najdroższe rzeczy na świecie. Na pierwszym miejscu top 10 – coś, co ma kosmiczną cenę i jest nie do kupienia (fot. Getty Images)" /> Całkowity koszt programu Apollo, skorygowany o inflację, wyniósł 257 miliardów dolarów. Oznacza to, że księżycowe skały były względnie tanie. Kosztowały „zaledwie” 674 tysiące dolarów za gram. Ale oczywiście nie można patrzeć na Apollo tylko poprzez perspektywę próbek. Ten gigantyczny program kosmiczny miał przede wszystkim zademonstrować możliwości załogowych lotów kosmicznych. Rekordowo droga misja Ale na tym nie koniec pozaziemskich planów NASA. Na początku kolejnej dekady agencja zamierza dostarczyć na Ziemię próbki z Marsa. Od dwóch i pół roku masywny łazik Perseverance przemieszcza się po Czerwonej Planecie. Pobiera materiał z rejonu krateru Jezero, gdzie niegdyś miała płynąć rzeka. Ma pobrać 30 próbek o łącznej wadze 450 gramów. Te mają zostać dostarczone na Ziemię w ramach najbardziej złożonej inżynieryjnie misji kosmicznej, jaką kiedykolwiek zaplanowano, czyli Mars Sample Return. Zakłada ona przekazanie pobranych próbek do Mars Ascent Vehicle (MAV). To lekka rakieta, która ma wynieść pojemniki na orbitę planety. Tam ma je przechwycić statek kosmiczny, który dostarczy próbki na Ziemię. Misja jest skomplikowana i niezwykle droga, a całkiem niedawno jej koszty ponownie wzrosły. Sprowadzenie próbek może kosztować nawet 11 miliardów dolarów. A to oznacza, że jeden gram piasku z krateru Jezero może kosztować nawet 24 miliony dolarów. Czyli pięciokrotnie więcej niż koszt grama próbek Bennu – wylicza w artykule Chris Impey. Meteoryty są relatywnie tanie Na całe szczęście niektóre kosmiczne skały nic nie kosztują. Każdego dnia na Ziemię spada prawie 50 ton darmowych próbek z Układu Słonecznego. Większość z nich spala się w atmosferze. Jednak jeśli dotrą do ziemi, nazywa się je meteorytami i poddaje analizom. Większość odnalezionych meteorytów to fragmenty skał, często bogatych w żelazo. Ich cena jest niska, bo zaczyna się od 50 centów za gram. Rzadsze pallasyty z dodatkiem oliwinu mogą kosztować około 35 dolarów za gram. Można je kupić na różnych aukcjach minerałów. Te najcenniejsze pochodzą z Marsa i z Księżyca. W ich przypadku cena może wynosić nawet 700 dolarów za gram. Jednak te darmowe próbki kosmicznych skał mają swoje ograniczenia. Przede wszystkim nigdy nie wiemy, z jakiej części innego ciała niebieskiego zostały wybite. To znacznie zmniejsza ich naukową wartość. Ponadto stają się skażone, gdy tylko wylądują na Ziemi. Trudno więc powiedzieć, czy jakiekolwiek mikroby w nich obecne mają pozaziemskie pochodzenie. Najdroższe pierwiastki i minerały Niektóre pierwiastki i minerały są drogie, ponieważ rzadko występują w naturze. Proste pierwiastki w układzie okresowym mają niskie ceny. Ale siedem pierwiastków promieniotwórczych jest niezwykle rzadkich. A zarazem są tak trudne do wytworzenia w laboratorium, że przyćmiewają cenę grama piasku z Marsa. Polon-209, najdroższy z nich, kosztuje 49 miliardów dolarów za gram. Ogromną wartość mają też kamienie szlachetne. Wysokiej jakości szmaragdy są 10 razy droższe od złota, a białe diamenty – 100 razy droższe. Niektóre diamenty są zanieczyszczenie borem, co nadaje im żywy niebieski odcień. Znaleziono je tylko w kilku kopalniach na całym świecie. Przy cenie 19 milionów dolarów za gram mogą śmiało rywalizować z ceną dowolnej pozaziemskiej próbki. Najdroższy syntetyk Najdroższym materiałem syntetycznym jest maleńka kulista „klatka” zbudowana z węgla, z uwięzionym w środku atomem azotu. Atom wewnątrz klatki jest niezwykle stabilny, dzięki czemu może być używany do pomiaru czasu. Te tzw. fulereny endoedryczne są wykonane z materiału węglowego, który może być wykorzystany do stworzenia niezwykle dokładnych zegarów atomowych. Mogą kosztować nawet 141 milionów dolarów za gram. Rekordowo droga antymateria Nic jednak nawet nie zbliża się do ceny antymaterii. Jest to występująca w przyrodzie, ale wyjątkowo rzadka substancja. Rzadka, ponieważ za każdym razem, gdy powstaje antycząstka, szybko anihiluje wraz z cząstką i wytwarza promieniowanie. Akcelerator cząstek w CERN może wytwarzać 10 milionów antyprotonów na minutę. Wydaje się, że to dużo, ale w tym tempie wytworzenie kilku gramów zajęłoby miliardy lat i kosztowałoby miliard miliardów dolarów. Niestety, wszystko wskazuje na to, że wykorzystywany w Star Treku napęd warp, który zasilany jest anihilacją materii i antymaterii, musi jeszcze zaczekać. Źródło: TheConversation.com Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Meteoryty były znane w starożytnym Egipcie. Co o nich wiedzieli mieszkańcy kraju faraonów?
Meteoryty, czyli enigmatyczne i rzadkie obiekty były uważane przez niektóre cywilizacje za święte. Czy jednak wiedziano, skąd pochodzą? Z tekstów starożytnych Egipcjan wynika, że mieszkańcy kraju faraonów zdawali sobie sprawę z ich kosmicznego rodowodu.
W tym artykule: Egipskie wiedza o astronomii – niesłusznie niedoceniona Teksty Piramid kluczem do zrozumienia zagadki Jak czytać hieroglify? Naukowcy o ustaleniach ekspertki Trudno w to uwierzyć, ale ludzie bardzo długo nie zdawali sobie sprawy, skąd pochodzą meteoryty. Dopiero pod koniec XVIII wieku w Europie powoli upowszechniał się w tej sprawie konsensus: spadały z nieba. Tymczasem dr Victoria Almansa-Villatoro, egiptolożka z Uniwersytetu Harvarda w USA dowodzi, że starożytni Egipcjanie już 4,5 tysiąca lat temu zdawali sobie sprawę z pochodzenia meteorytów. Wskazywali na niebo. Egipskie wiedza o astronomii – niesłusznie niedoceniona Jak zauważa dr Almansa-Villatoro, w przeciwieństwie do Babilończyków i Greków, Egipcjanie przez większą część swojej historii nie używali modeli matematycznych do przewidywania zjawisk astronomicznych. Dlatego starożytni mieszkańcy Doliny Nilu nie cieszyli się uznaniem, na jakie zasługują. Natomiast ich wiedza na temat meteorytów i żelaza meteorytowego nie została opisana w sposób naukowy. Nie zmienia to faktu, że jednak tego opisu dokonano, ale w bardziej zawoalowany sposób. Tak w każdym razie uważa dr Almansa-Villatoro. Teksty Piramid kluczem do zrozumienia zagadki Skąd zatem czerpiemy informacje na temat wiedzy Egipcjan na temat meteorytów, a w zasadzie dotyczącej jednego specyficznego ich rodzaju – meteorytów żelaznych? Z jednej z najstarszych ksiąg religijnych świata – z Tekstów Piramid. Tak nazywa się zbiór napisów hieroglificznych, wykonanych we wnętrzach piramid. Pogrzebano w nich władców Egiptu, faraonów od około 2400 do 2100 roku p.n.e. Piramidy te położone są w Sakkarze. To nekropolia znajdująca się kilkadziesiąt kilometrów na południe od Kairu, czyli stolicy Egiptu. – Najstarsze znane egipskie wzmianki o żelazie w powiązaniu z gwiazdami, meteoroidami i niebem pochodzą z Tekstów Piramid – podkreśla dr Almansa-Villatoro. Według niej teksty te odczytywano w czasie liturgii pogrzebowych, które kapłani odprawiali, aby pomóc zmarłemu członkowi rodziny królewskiej w dostaniu się do zaświatów i życia pozagrobowego. Jak czytać hieroglify? Egiptolożka zwróciła uwagę na to, że inskrypcje w piramidach ukazują niebo jako żelazną misę zawierającą wodę. Jej krople spadają na Ziemię w postaci meteorytów lub deszczu. Ale wyciągniecie takiego wniosku jest trudne do zrozumienia na podstawie powierzchownej lektury tekstów, zwłaszcza w tłumaczeniu. Jak dowodzi ekspertka, treść ta jest zaklęta w metaforach. Dodatkowo fragmenty dotyczące meteorytów znajdują się w niepowiązanych ze sobą częściach Tekstów Piramid. Jako dowód na poparcie swojej tezy egiptolożka przytacza m.in. taki fragment: „[Król] Unis chwyta niebo i rozłupuje jego żelazo”. – Zdanie to, zapisane hieroglifami w piramidzie liczącej 4400 lat, świadczy o tym, że starożytni Egipcjanie rozumieli pozaziemskie pochodzenie meteorytów bogatych w żelazo. Tysiące lat przed tym, zanim europejscy naukowcy doszli do tego samego wniosku – konkluduje. Teksty hieroglificzne sugerują zatem, że mieszkańcy kraju faraonów rozumieli, że skały, które zawierały cenne żelazo, nie pochodziły z Ziemi Naukowcy o ustaleniach ekspertki Nie wszyscy badacze zgadzają się z tymi ustaleniami. Zwracają uwagę na to, że meteoryt uderzający w Ziemię jest rzadkim zjawiskiem. Trzeba mieć dużo szczęścia, by być jego świadkiem. Jak zatem kilka tysięcy lat temu można było zrozumieć pochodzenie wyjątkowej skały zawierającej dużo żelaza bez specjalistycznych analiz? – Europejscy uczeni epoki oświecenia zaprzeczali ludowym podaniom o pozaziemskich meteorytach. Twierdzili, że tajemnicze „kamienie gromu” pochodzą z wulkanów lub uderzeń piorunów. Jednak doniesienia o spadających meteorytach i ich obróbce przez miejscowych znane są od średniowiecza. Podobnie jak starożytni Egipcjanie, ci nie-naukowcy prawdopodobnie poznali pochodzenie meteorytów – uważa egiptolożka. Warto zwrócić uwagę, że ustalenie te dotyczą tylko meteorytów żelaznych, czyli stosunkowo niewielkiej grupy wszystkich znanych meteorytów. Egipcjanie cenili je sobie z tego względu, że zawierały rzadkie dla nich żelazo. To z takiego unikatowego surowca wykonywali przedmioty. Na przykład w grobowcu Tutanchamona znaleziono sztylet wykonany z żelaza meteorytowego. Źródło: Smithsonian Magazine Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
W tym meteorycie odnaleziono dwa minerały, których nigdy nie widziano na Ziemi
Meteoryt po raz pierwszy zidentyfikowano w 2020 roku w Somalii. Po dwóch latach badań naukowcom udało się odkryć, że pozostałość ciała niebieskiego składa się m.in. z dwóch minerałów, których nigdy nie widziano na naszej planecie.
W tym artykule: Naukowcy zidentyfikowali dwa nieziemskie minerały Badania mogą rzucić światło na geologiczną historię asteroidy Meteoryt El Ali trafił do Chin, gdzie może wkrótce zostać sprzedany El Ali, zwany również jako Zmrok (ang. Nightfall) to ważący 15,2 tony meteoryt, który w mieszkańcy Somalii znają od pokoleń. Jednak po raz pierwszy jako pozostałość ciała niebieskiego, która spadła na Ziemię, został zidentyfikowany w 2020 roku. Naukowcy z kanadyjskiego Uniwersytetu Alberty w Egmont analizowali 70-gramową próbkę meteorytu, aby zbadać jej skład. Uczeni odkryli, że w tym niewielkim fragmencie znajdują się dwa minerały, których nigdy wcześniej nie widziano na Ziemi. Naukowcy zidentyfikowali dwa nieziemskie minerały Nowe minerały to elalit oraz elikinstantonit. Pierwszy nazwano na część samego meteorytu oraz miasteczku, nieopodal którego go odkryto. Drugi z kolei nazwę zawdzięcza badaczce NASA Lindzie Elkins-Tanton, wiceprezes ASU Interplanetary Initiative, profesor w Szkole Badań Ziemi i Kosmosu Uniwersytetu Stanowego Arizony. O nowo odkrytych związkach chemicznych badacze poinformowali podczas Sympozjum Eksploracji Kosmosu, które odbyło się 21 listopada na Uniwersytecie Alberty. Czemu diamenty są cenne? Jak powstaje rubin? Poznajcie sekrety minerałów i szlachetnych kamieni Kamień kamieniowi nierówny, ale nie ma chyba takiego, który nie znalazłby żadnego zastosowania. Jak powstają i co z nimi robimy? – Już na samym początku, gdy zaczęliśmy badania nad meteorytem, wiedziałem, że w jego wnętrzu znajdują się nowe minerały. To było niesamowite. Większość czasu spędziliśmy na identyfikacji tych związków chemicznych – mówi dr Chris Herd, profesor na wydziale nauk o ziemi i atmosferze z Uniwersytetu Alberty. Uczony zwraca uwagę na to, że chociaż minerałów w naturalnej postaci nigdy nie widziano na naszej planecie, to nie były nauce nieznane. Bardzo podobne minerały zostały syntetycznie stworzone w laboratorium w latach 80. Badania mogą rzucić światło na geologiczną historię asteroidy Meteoryt El Ali należy do grupy meteorytów żelaznych i składa się z drobnych kawałków krzemianów. Ma ponad dwa metry średnicy, co czyni go jednym z największych i najcięższych pozostałości ciał niebieskich, które spadły na naszą planetę. Meteoryty tego rodzaju zbudowane są z metalicznego żelaza o dużej zawartości niklu. Ze względu na ze względu na wielkość kryształów dzielą się na: heksaedryty, oktaedryty, ataksyty. Kanadyjscy naukowcy zwracają uwagę, że minerały mogą rzucić nowe światło na to, w jakich warunkach formułują się m.in. asteroidy. – Nigdy nie podejrzewałem, że będę zaangażowany w opisywanie zupełnie nowych minerałów tylko dlatego, że badam meteoryt. Teraz na podstawie Eli Ali możemy spróbować przeanalizować procesy geologiczne oraz geologiczną historię asteroidy – twierdzi prof. Hard. Meteoryt El Ali trafił do Chin, gdzie może wkrótce zostać sprzedany Badacze twierdzą, że analiza pierwiastków może również przynieść odpowiedzi na pytanie, jakie zastosowanie w naszym świecie mogą mieć nieziemskie związki chemiczne. Co więcej, badacze podkreślają, że badają odłamek meteorytu w kontekście trzeciego nowego minerału. Chińczycy znaleźli na Księżycu nowy minerał i zdobyli ważne informacje o paliwie jądrowym. Planują księżycową ofensywę Chińska zrobotyzowana misja księżycowa Chang'E-5 odkryła na powierzchni Księżyca nie tylko wodę. W przewiezionych na Ziemię próbkach naukowcy znaleźli nowy, nieznany dotąd minerał. To p... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/chinczycy-znalezli-na-ksiezycu-nowy-mineral-i-zdobyli-wazne-informacje-o-paliwie-jadrowym-planuja-ksiezycowa-ofensywe-fot-beijing-research-institute-of-uranium-geology-4929ed2.jpg" width="938" height="528" alt="Chińczycy znaleźli na Księżycu nowy minerał i zdobyli ważne informacje o paliwie jądrowym. Planują księżycową ofensywę (fot. Beijing Research Institute of Uranium Geology)" title="Chińczycy znaleźli na Księżycu nowy minerał i zdobyli ważne informacje o paliwie jądrowym. Planują księżycową ofensywę (fot. Beijing Research Institute of Uranium Geology)" /> Naturalnym mogłoby się wydawać, że naukowcy postanowią zbadać inne fragmenty El Ali. Być może w tych innych częściach meteorytu znajduje się więcej nieznanych pierwiastków. Jest jednak duży problem. Nie wiadomo dokładnie, gdzie meteoryt się teraz znajduje. Niektórzy twierdzą, że pozostałość ciała niebieskiego trafiła do Chin. Naukowcy wyrazili swoje zaniepokojenie tym faktem, ponieważ meteoryt może zostać sprzedany prywatnej osobie. A wtedy dostęp do niego będzie bardzo utrudniony. Źródło: Uniwersytet Alberty. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
W Teleskop Webba uderzył meteoryt. NASA uspokaja
Miesiąc przed rozpoczęciem gromadzenia naukowych danych Teleskop Webba został trafiony mikroskopijnym odłamkiem skalnym. Uderzenie było silniejsze niż testy przeprowadzane na Ziemi. Konstruktorzy teleskopu uspokajają jednak, że nic nie zagraża poprawnej pracy teleskopu.
W tym artykule: Czy Teleskop Webba może być bombardowany przez mikrometeoryty? Gdzie znajduje się Teleskop Webba? W Teleskop Webba uderzył meteoryt. Jak silne może być uderzenie mikrometeorytu? Między 23 a 25 maja w Teleskop Webba uderzył mikrometeoryt. Jest to niewielka cząsteczka skały o średnicy poniżej milimetra i wadze nie przekraczającej grama. Mikrometeoryt trafił w jeden z osiemnastu segmentów składających się na główne lustro teleskopu. – Po wstępnej ocenie nasz zespół stwierdził, że teleskop nadal spełnia z nawiązką wszystkie wymagania techniczne misji. Dzieje się tak nawet pomimo nieznacznego wykrywalnego efektu uderzenia widocznego w danych – poinformowała NASA na swoim blogu opisującym misję Teleskopu Webba. Czy Teleskop Webba może być bombardowany przez mikrometeoryty? NASA podkreśla, że uderzenia mikrometeorytów nie będą niczym nadzwyczajnym podczas pracy teleskopu. „Zostały przewidziane, a główne lustro w czasie konstrukcji poddano odpowiednim testom” – uspokajają przedstawiciele amerykańskiej agencji kosmicznej. Teleskop Webba robi niesamowite zdjęcia! Naukowcy porównali zrobioną przez niego fotografię z obrazem z Teleskopu Spitzera Wszystkie cztery instrumenty naukowe, w które wyposażony jest Teleskop Webba, już działają. Naukowcy przygotowują je do pracy, która ma rozpocząć się w lipcu. W czasie przygotowywania urządzenia do startu najpierw przeprowadzono symulacje, mające określić, co może trafiać w lustro teleskopu. Później bombardowano segmenty lustra, sprawdzając, czy ich powierzchnia jest odpowiednio odporna na kosmiczne bombardowanie. – Zawsze wiedzieliśmy, że Teleskop Webba będzie działał w trudnym kosmicznym środowisku – mówi Paul Geithner, jeden z inżynierów z Goddard Space Flight Center. – Będzie w nim wstawiony na: silne promieniowanie ultrafioletowe, wiatr słoneczny, promieniowanie kosmiczne docierające z egzotycznych źródeł w galaktyce, uderzenia mikrometeorytów z Układu Słonecznego. Dlatego zaprojektowaliśmy i zbudowaliśmy Webba z dużymi marginesami bezpieczeństwa – optycznymi, cieplnymi, elektrycznymi, mechanicznymi. Gwarantują one, że urządzenie będzie w stanie wykonywać ambitne zadania naukowe przez całe lata pobytu w kosmosie – uspokaja naukowiec. Niestety jednak NASA przyznaje na blogu, że zarejestrowane w maju, kiedy w Teleskop Webba uderzył meteoryt, uderzenie było silniejsze niż jakiekolwiek zderzenia modelowane i testowane na Ziemi. Gdzie znajduje się Teleskop Webba? Teleskop Webba jest w tej chwili oddalony od Ziemi o 1,5 mln kilometrów. Został wysłany w tzw. punkt libracyjny L2. To miejsce w układzie Ziemia – Słońce, w którym na ciała o bardzo małej masie (taką ma Webb w porównaniu z ciałami niebieskimi) działa równoważąca się siły grawitacji. To sprawia, że – gdy już znalazł się w L2 – teleskop nie musi zużywać dużo energii, by utrzymać się w tym punkcie przestrzeni. Punkty libracyjne mają jednak pewne wady. Zbiera się w nich pył kosmiczny, a czasami nawet większe asteroidy. Na przykład w punktach libracyjnych Jowisza L4 i L5 znajdują się grupy asteroid, zwanych asteroidami trojańskimi. Skończoność bez granic. Jaki kształt ma Wszechświat? To jedno z wielkich pytań nauki. Jak powstał Wszechświat? Wiele o początkach kosmosu może nam powiedzieć jego kształt. Tylko jak go określić? W Teleskop Webba uderzył meteoryt. Jak silne może być uderzenie mikrometeorytu? Zderzenie teleskopu z asteroidą jest niezwykle mało prawdopodobne. Jednak kolejne uderzenia mikrometeorytów w lustro urządzenia – jak najbardziej możliwe. NASA przyznaje, że zdarzyło się to już czterokrotnie. Raz wykorzystano nawet automatyczny system regulowania segmentów głównego lustra. To mechanizm, który koryguje jego ustawienie, gdy zmieni się ono na skutek kosmicznego bombardowania. Choć mikrometeoryty są bardzo małe, prędkości, z jakimi się poruszają, powodują, że są w stanie wyrządzić niewielkie szkody nawet potężnemu teleskopowi. – Teleskop Webba będzie sporadycznie trafiany przez mikrometeoryty. To sprawi, że z czasem, mierzonym latami, gromadzone przez niego dane będą coraz gorszej jakości – przyznaje Lee Feinberg, naukowiec NASA zajmujący się optyką Webba. Zanim to jednak nastąpi, już za miesiąc – 12 lipca 2022 roku Teleskop Webba oficjalnie rozpocznie pracę. Źródło: NASA Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Tajemniczy kamień znaleziony w Egipcie powstał w efekcie wybuchu supernowej. To pierwszy taki ślad odkryty na Ziemi!
Grupa uczonych z Uniwersytetu w Johannesburgu od lat bada dziwny kamień znaleziony na pustyni w Egipcie. Teraz przedstawia zaskakujące wyniki swojego naukowego śledztwa. Skała powstała w rezultacie spektakularnego wybuchu gwiazdy, czyli supernowej Ia.
W tym artykule: Kamień, który ma własne imię Skąd wziął się kamień znaleziony w Egipcie? Przybysz spoza Układu Słonecznego? Jak powstała Hypatia? Supernowa to gigantyczna eksplozja, która kończy życie gwiazdy. W potężnej fali uderzeniowej wybuch wyrzuca w przestrzeń kosmiczną wielkie ilości węgla, azotu, żelaza, wapnia i innych pierwiastków powstałych w rezultacie reakcji termojądrowych wewnątrz gwiazdy. To właśnie z tych chemicznych cegiełek, powstałych w dawnych supernowych, zbudowana jest Ziemia i my sami. Supernowe są rzadkie i fascynują naukowców. Ci znają ich różne rodzaje. Jednym z nich jest supernowa typu Ia, która – jak się szacuje – zdarza się najwyżej raz lub dwa razy na galaktykę na stulecie. Jest jednak głównym źródłem żelaza, jakie istnieje we Wszechświecie. Wszelkie stalowe przedmioty, jakie mamy wokół siebie, nie istniałyby, gdyby nie supernowa typu Ia. Astronomowie właśnie odkryli najjaśniejszą supernowę, jaką kiedykolwiek widziano Jaśniejsza i większa niż jakakolwiek inna znana supernowa została odkryta przez naukowców z Centrum Astrofizyki przy współpracy ze Smithsońskim Obserwatorium Astrofizycznym na Harvardzie. Grupa naukowców z Republiki Południowej Afryki uważa, że znalazła na Ziemi pierwszą namacalną pozostałość po supernowej Ia. To kamień odkryty kilkadziesiąt lat temu w Egipcie. Fascynujące naukowe śledztwo, które ma wspierać tę hipotezę, zostało opisane w artykule opublikowanym w czasopiśmie naukowym „Icarus”. Kamień, który ma własne imię W 1996 r. na pustyni zwanej Wielkim Morzem Piasku (znajdującej się na terytorium Egiptu i Libii) geolog Aly Barakat znalazł dziwnie wyglądający kamień. Znalezisko zostało nazwane Hypatią, na cześć Hypatii, aleksandryjskiej filozofki i matematyczki, żyjącej w VI i V w. n.e. Kosmiczny wybuch wystrzelił gwiazdę w podróż przez Drogę Mleczną. Pędzi 900 000 km/h Nietypowy biały karzeł pędzi przez galaktykę Drogi Mlecznej z prędkością 900 000 km/h. Przez długi czas niezwykłe tempo gwiazdy było dla astronomów zagadką. Teraz udało im się ustali.. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/sdss-j1240-6710-po-raz-pierwszy-zaobserwowano-w-2015-roku-university-of-warwick-mark-garlick-2a65607.jpeg" width="938" height="558" alt="SDSS J1240 + 6710 po raz pierwszy zaobserwowano w 2015 roku (University of Warwick / Mark Garlick)" title="SDSS J1240 + 6710 po raz pierwszy zaobserwowano w 2015 roku (University of Warwick / Mark Garlick)" /> Kamień był popękany, ciemny, z żółtymi plamami. Pierwszy raz zrobiło się o nim głośno w 2013 r. Wówczas naukowcy z Uniwersytetu w Johannesburgu – Jan Kramers i Georgy Belyanin – przeprowadzili jego pierwsze analizy chemiczne. Wykazały one, że w skład Hypatii wchodziły izotopy argonu. Wykluczało to ziemskie pochodzenie kamienia. Skąd wziął się kamień znaleziony w Egipcie? To jednak był dopiero początek zagadek, jakie krył niezwykły głaz. W 2015 r. ten sam zespół wykazał, że Hypatia nie przypomina żadnego znanego meteorytu ani komety. Trzy lata później naukowcy opublikowali wyniki kolejnej serii analiz, które prowadziły do jeszcze bardziej zdumiewających wniosków. Odkryto "wapniowe" supernowe. To dzięki nim mamy budulec naszych kości i zębów Astronom amator ułatwił naukowcom z całego świata odkrycie “wapniowej” supernowej, szczególnej wersji konającej gwiazdy, która zamiast ”regularnej” porcji pierwiastka będącego budu... Tym razem udało się ustalić, że Hypatia ma dużą zawartość węgla i małą zawartość krzemu. To odwrotnie niż np. w chondrytach, meteorytach składających się z minerałów krzemianowych. Oprócz tego znaleziono w niej wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (ang. PAH). To z kolei związki szkodliwe dla ludzi, powstające na Ziemi np. podczas spalania drewna. Są również znajdowane w kosmosie, m.in. w materii międzygwiazdowej. Co ciekawe, podczas przejścia przez ziemską atmosferę PAH zawarte w Hypatii zamieniły się w diamenty o średnicy mikrometra. Przybysz spoza Układu Słonecznego? Badania z 2018 r. wskazywały, że Hypatia nie tylko nie pochodzi z Ziemi, ale narodziła się również poza Układem Słonecznym. Ten wniosek wspierają kolejne cztery lata analiz, których rezultaty właśnie zostały upublicznione. Tajemniczy kosmiczny pierścień może być pierwszą pozostałością po supernowej odkrytą w przestrzeni międzygalaktycznej W pobliżu Wielkiego Obłoku Magellana zaobserwowano elegancki, idealnie okrągły kosmiczny pierścień emitujący fale radiowe. Naukowcy są zdania, że może być to pozostałość po wybuchu sa... Co wiemy o Hypatii w 2022 r.? Jest w niej bardzo mało krzemu – zaledwie 1 proc. ilości, jaką powinien zawierać kamień, który powstałby w Układzie Słonecznym. Ma za to dużo żelaza, siarki, fosforu, miedzi i wanadu. – Obfitość pierwiastków śladowych i ich proporcje są zupełnie inne od czegokolwiek w Układzie Słonecznym. Zarówno obecnym, jak i wczesnym – mówi Kramers. Kolejnymi potencjalnym miejscem, gdzie mogła powstać Hypatia, była materia międzygwiazdowa. To obłoki pyłu i gazu znajdujące się między gwiazdami. Jednak badania wykluczyły tę hipotezę. Podobnie było w przypadku kolejnego „podejrzanego”: supernowej typu II. Ostatecznie dopiero modele opisujące supernową typu Ia okazały się odpowiadać temu, z czego składa się Hypatia. Jak powstała Hypatia? Po analizie naukowcy uważają, że Hypatia narodziła się w następujący sposób. Najpierw gdzieś w kosmosie czerwony olbrzym zapadł się w białego karła. Gwiazda ta miała swoją towarzyszkę, z której pozyskiwała materię. Mogliśmy obserwować Hipernową przez 300 dni po wybuchu. Dzięki symulacji komputerowej Gwałtowny proces wywołany zapadnięciem się gwiazdy albo eksplozji białego karła jest głównym mechanizmem rozprzestrzeniania się we Wszechświecie pierwiastków cięższych niż tlen. Wpły... W końcu urosła tak bardzo, że wybuchła jako supernowa Ia. Wybuch był tak silny, że rozerwał pierwiastki, jakie powstały wewnątrz białego karła, na pojedyncze atomy. Z czasem zaczęły się one łączyć z mgławicą, która pozostała jeszcze po zapadnięciu się czerwonego olbrzyma. Ta mieszanka nigdy nie łączyła się z żadną inną materią we Wszechświecie. Po milionach lat zamieniła się w skałę, która znalazła się na rubieżach Układu Słonecznego: w Pasie Kuipera lub Obłoku Oorta. I stamtąd w którymś momencie zaczęła lecieć w kierunku Ziemi. – Jeśli ta hipoteza się potwierdzi, Hypatia byłaby pierwszym namacalnym dowodem istnienia supernowej Ia odkrytym na Ziemi – podsumowuje Kramers. Źródła: Icarus, astronomy.com.