National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-01-27T14:51:08.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Grenlandia to skarbiec rzadkich surowców. Geolog tłumaczy, dlaczego może być kluczowa dla Europy
items: Wodzowie z rogami i tajemniczy metal. Oto, co odkryli badacze w figurkach z Sardynii
items: W księżycowych kraterach znajduje się platyna o wartości biliona dolarów. Czy uda się ją wydobyć?
items: Dziwne znalezisko z Turcji. To odkrycie może zmienić podręczniki do historii
items: Cyna była w epoce brązu surowcem strategicznym. Z Wielkiej Brytanii trafiała aż do Izraela
items: Polscy naukowcy opracowali innowacyjną metodę odzysku metali ziem rzadkich – z baterii „paluszków”
items: Herbata jak filtr. Jej liście mają zaskakujące właściwości
items: Pradawne polskie artefakty wykonano z meteorytów. Ujawnia to najnowsze badanie
items: To są najstarsze ozdoby z metalu wykonane na terenach Polski. Mają 2500 lat
items: Metale ziem rzadkich: Czym są, jakie mają zastosowanie i dlaczego ich potrzebujemy
items: Dar dla bóstwa czy drogie narzędzie? Miedziana siekierka odkryta przez detektorystę ma 6 tys. lat
items: Stąd sprowadzano tysiące lat temu miedź do Indii i Mezopotamii. Odkrycie Polaków w Omanie
items: Chińczycy znaleźli w Mongolii nieznany minerał. Można z niego produkować baterie działające przez 30 lat
items: Podróż do jądra niedoszłej planety. Wystartowała misja na Psyche – planetoidę zbudowaną z cennych metali
items: Jednym cywilizacjom dała szansę rozwoju, innym przyniosła zagładę. Zdaniem historyków epoka żelaza trwa do dziś
items: Epoka brązu dała początek wielkim cywilizacjom. W Polsce zaczęła się późno w porównaniu z resztą świata
items: Jak powstało złoto i ile jest go na Ziemi? Już niedługo jego złoża mogą się wyczerpać
items: Zagadka starożytnej chińskiej receptury rozwiązana. Pochodzi z księgi sprzed ponad 2300 lat
items: Tajemniczy monolit zniknął z pustynii w Utah. Teraz pojawił się w Rumunii

Grenlandia to skarbiec rzadkich surowców. Geolog tłumaczy, dlaczego może być kluczowa dla Europy
type: item
date: 2026-01-27T14:50:26.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Kierunki
subject: Nauka
subject: Traveler
subject: bogactwo
subject: geologia
subject: górnictwo
subject: grenlandia
subject: metal
subject: pierwiastki
description: Geolog, prof. Krzysztof Szamałek, zwraca uwagę, że na Grenlandii występuje aż 25 surowców określanych jako krytyczne dla Unii Europejskiej. Jednak droga do ich wykorzystania jest jeszcze daleka, i to nie tylko z powodu zawirowań politycznych.
encoded: Prof. Krzysztof Szamałek jest dyrektorem Państwowego Instytutu Geologicznego – Państwowego Instytutu Badawczego (PIG-PIB) oraz szefem Państwowej Służby Geologicznej. W rozmowie z Polską Agencja Prasową wskazał, że aż 25 spośród 34 surowców uznanych przez UE za krytyczne występuje na Grenlandii. Choć nie jest to unikatowe w skali globalnej, ich lokalizacja oraz obfitość są niezwykle atrakcyjne z punktu widzenia bezpieczeństwa surowcowego Europy i USA. Zainteresowanie USA wyspą wynika m.in. z chęci zyskania dostępu do rzadkich minerałów, niezbędnych w produkcji zaawansowanych technologii. Skarby Grenlandii: jakie surowce kryje największa wyspa świata? Wśród bogactw Grenlandii prof. Szamałek wymienia m.in. grafit, molibden, niob, tantal, tytan, hafn, cyrkon, stront, metale z grupy platyny i metale szlachetne, które mają szerokie zastosowanie np. w przemyśle elektronicznym. Szczególnie istotne są pierwiastki ziem rzadkich – zarówno lekkie, jak i ciężkie – które mają kluczowe znaczenie dla nowoczesnych sektorów gospodarki, w tym technologii cyfrowych i ekologicznych. Ekspert podkreśla, że surowce krytyczne to materiały, od których zależy funkcjonowanie całych gałęzi przemysłu. Ich ewentualny brak mógłby sparaliżować lub znacząco ograniczyć produkcję w wielu sektorach. Porównując te zasoby do polskiego potencjału, dyrektor PIG-PIB zauważa, że Polska posiada zaledwie 4 lub 5 potencjalnych złóż takich surowców, co uzmysławia skalę bogactw naturalnych Grenlandii. Ile surowców jest na Grenlandii? Niełatwo to zbadać Światowy rynek surowców strategicznych jest zdominowany przez Chiny. Większość znanych zasobów Grenlandii zlokalizowana jest w pasie wybrzeża lub na obszarach morskich, czyli 20% powierzchni wyspy. Pozostałe 80% skrywa potencjalnie równie interesujące zasoby, ale jest pokryte lądolodem. Wydobycia spod tej ogromnej masy lodu jak dotychczas się nie prowadzi. Prof. Szamałek opowiada, że ilość bogactw pod grenlandzkim lądolodem jest tak naprawdę nieznana i oparta na sz…

grenlandia-surowce-4223713.jpeg
width: 5669
height: 3543

Wodzowie z rogami i tajemniczy metal. Oto, co odkryli badacze w figurkach z Sardynii
type: item
date: 2025-09-16T08:20:08.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: figurki
subject: metal
subject: sardynia
description: Są sugestywnie wykonane. Ukazują wodzów i wojowników z hełmami zdobionymi rogami, ale też zwierzęta i łodzie. Zagadkowe metalowe figurki z Sardynii były przed dziesiątki lat dla archeologów enigmą. Sugerowano ich powiązania ze Skandynawią. Teraz dowiedzieliśmy się, jak te artefakty sprzed blisko 3 tys. lat powstały.
encoded: Od epoki brązu w XVII stuleciu aż do epoki żelaza w III wieku p.n.e. na Sardynii kwitła społeczność kultury nuragijskiej. Ludzie ci wznosili liczne kamienne budowle w formie wież. Do dziś zachowało się kilka tysięcy z nich. Na temat tej cywilizacji nie zachowały się żadne teksty źródłowe, dlatego jest ona dla nas tajemnicza. Jedną z zagadek są niewielkie figurki, tzw. bronzetti, wykonane z brązu. Znajdywane są głównie w świątyniach. Do teraz nie było jasne, skąd pochodziły surowce, z których je wykonano. W poszukiwaniu źródeł produktów Brąz jest stopem metali: miedzi i cyny. Aby dowiedzieć się, skąd pochodzą surowce użyte do wykonania figurek naukowcy zastosowali nową metodę naukową. Porównali izotopy miedzi, cyny, ołowiu i rzadszego izotopu osmu, aby uzyskać jaśniejszy obraz pochodzenia metali. W ten sposób eksperci z Centrum Archeometrii Curt-Engelhorn w Mannheim w Niemczech rozwiązali jedną z zagadek. Wnioski opisali z badaczami z innych ośrodków w Danii i we Włoszech na łamach czasopisma „PLOS One”. „Zakupy” z dalekich krain – Wyniki pokazują, że bronzetti wykonywano głównie z miedzi pochodzącej z Sardynii, czasami zmieszanej z miedzią z Półwyspu Iberyjskiego (obecnie Hiszpania i Portugalia) – mówi dr Daniel Berger z Centrum Archeometrii Curt-Engelhorn, który opracował nową metodę badawczą. Kiedyś przypuszczano, że surowce mogły wywodzić się z obszaru Lewantu, ale nie ma na to żadnych fizykochemicznych dowodów. Interesujące jest to, że chociaż Sardynia posiada lokalne źródła cyny i ołowiu, nie były one wykorzystywane w do produkcji figurek. Cyna używana do produkcji brązu musiała być – z jakiegoś powodu – importowana prawdopodobnie z Półwyspu Iberyjskiego. W ocenie badawczy świadczy to o tym, że Sardynia była centralnym punktem handlu metalem w epoce brązu. Skandynawskie powiązania? – Kształt i wykonanie figur wpisują się w kulturę materialną tego okresu, a jednocześnie zawierają one cechy stylistyczne, które wydają się nam zadziwiająco podobne do tych w południ…

FABRIC-KOLAZ-32-0f9d60a.png
width: 900
height: 600

W księżycowych kraterach znajduje się platyna o wartości biliona dolarów. Czy uda się ją wydobyć?
type: item
date: 2025-06-04T06:04:28.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: górnictwo
subject: księżyc
subject: metal
subject: prawo
description: Wydobycie złóż cennych metali z księżycowych kraterów wydaje się zdecydowanie prostsze i bardziej praktyczne niż pozyskiwanie ich z krążących w Układzie Słonecznym planetoid. Jednak legalność takich działań na Księżycu pozostaje niejasna.
encoded: Spis treści: Złotonośne planetoidy Czas, odległość i pieniądze Traktat o przestrzeni kosmicznej Zdaniem Jayantha Chennamangalama, naukowca z Vancouver w Kanadzie, kratery na Księżycu mogą zawierać platynę i inne metale szlachetne o wartości ponad biliona dolarów. Złoża te pochodzą z planetoid, które rozbiły się na powierzchni Srebrnego Globu. – Współcześnie astronomia służy zaspokojeniu naszej ciekawości Wszechświata. Ma bardzo niewiele praktycznych zastosowań i jest w większości finansowana z pieniędzy podatników, co oznacza, że fundusze na badania są uzależnione od polityki rządowej. Jeśli jednak uda się nam spieniężyć zasoby kosmiczne – znajdujące się czy to na Księżycu, czy też na planetoidach – prywatne przedsiębiorstwa chętniej zainwestują w eksplorację Układu Słonecznego – przekonuje badacz. Złotonośne planetoidy Prowadzony przez niego zespół stworzył model kraterów księżycowych, które prawdopodobnie powstały w wyniku uderzenia metalicznych planetoid, liczby samych planetoid o wysokim stężeniu metali z grupy platynowców, oraz liczby planetoid, które uderzyły w Księżyc z prędkością wystarczająco małą, aby pozostawić po sobie znaczące pozostałości. Model ten wykazał, że spośród około 1,3 miliona kraterów na Księżycu o średnicy większej niż kilometr, prawie 6500 zostało utworzonych przez planetoidy zawierające komercyjne ilości platyny. – Na Księżycu jest znacznie więcej kraterów zawierających pozostałości po bogatych w platynowce planetoidach, niż tego typu planetoid znajdujących się w stosunkowo niedużej, jak na skalę Układu Słonecznego, odległości od Ziemi – twierdzi Chennamangalam. Według jego przybliżonych szacunków, z kraterów księżycowych można wydobyć platynę i inne metale o wartości 1 biliona dolarów. Czas, odległość i pieniądze Możliwość wydobywania cennych kruszców z księżycowych kraterów ma wiele plusów. Po pierwsze, Księżyc jest relatywnie blisko. Średnia odległość pomiędzy Ziemią a Księżycem wynosi około 384 400 kilometrów. Ale w związku z tym, że …

ksiezyc-platyna-736dc18.jpg
width: 1000
height: 562

Dziwne znalezisko z Turcji. To odkrycie może zmienić podręczniki do historii
type: item
date: 2025-06-03T06:03:04.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Historia
subject: archeologia
subject: metal
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
description: Odkrycie z Gre Filla w Turcji sugeruje, że łowcy-zbieracze mogli eksperymentować z miedzią tysiące lat wcześniej, niż dotąd sądzono. Dowodem ma być fragment stopionej gleby i miedzi, który wykazuje ślady działania wysokiej temperatury.
encoded: Spis treści: Początki metalurgii Celowe działanie czy przypadkowy efekt? Turcja to nie tylko popularny kierunek wakacyjnych wojaży Polaków. Ojczyzna świętego Mikołaja to też raj dla archeologów. Regularnie dowiadujemy się o kolejnych owocach prowadzonych tam wykopalisk. Jedno z ostatnich odkryć rzuca nowe światło na wczesną metalurgię w Anatolii. W 2021 roku badacze prowadzący wykopaliska na starożytnym stanowisku archeologicznym Gre Filla, w południowo-wschodniej Anatolii, dokonali zaskakującego odkrycia. W warstwie osadów datowanej na około 10 800 lat znajdował się fragment szkliście stopionej gleby i miedzi. Znalezisko o zielonkawo-żółtym połysku waży około pół kilograma i wygląda, jakby zostało poddane działaniu wysokiej temperatury. Archeolodzy szybko zdali sobie sprawę, że mogą mieć do czynienia z najstarszym śladem wytapiania metalu w historii ludzkości. Początki metalurgii Dotychczas uważano, że to w Europie dochodziło do pierwszych przypadków celowego wytopu metali (około 5000 r. p.n.e.). Jednak odkrycia z Gre Filla mogą przesunąć ten proces o kilka tysięcy lat wstecz. W latach 2018–2023 archeolodzy znaleźli w tym miejscu liczne ślady wczesnej obróbki miedzi, w tym koraliki, małe paleniska i moździerze do rozdrabniania surowców. Szczególnie interesujące okazały się dwa przedmioty. Chodzi o miedziany pręt o długości 3,4 cm i bryłę z gleby ze śladami stopionej miedzi. Znaleziska zachowały się w warstwie sprzed 8800–7500 lat p.n.e. Analiza chemiczna wykazała obecność mikroskopijnych kropelek miedzi oraz trydymitu, minerału powstającego w temperaturach powyżej 850 stopni Celsjusza. To oznacza, że mieszkańcy Gre Filla mogli eksperymentować z obróbką metali znacznie wcześniej, niż do tej pory przypuszczano. Celowe działanie czy przypadkowy efekt? Nie wszyscy naukowcy są jednak przekonani, że łowcy-zbieracze z Anatolii świadomie wytapiali miedź. A to dlatego, że na stanowisku nie znaleziono typowych odpadów metalurgicznych, takich jak żużel, ani pozostałości pieca…

prehistoryczna-miedz-f3e23cb.png
width: 900
height: 600

Cyna była w epoce brązu surowcem strategicznym. Z Wielkiej Brytanii trafiała aż do Izraela
type: item
date: 2025-05-08T12:15:03.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: metal
subject: wielka brytania
description: Cyna wydobywana tysiące lat temu w Wielkiej Brytanii była eksportowana na ogromne odległości. Trafiała między innymi na terytorium dzisiejszej południowej Francji czy do Izraela. Ten surowiec miał kluczowe znaczenie przy produkcji m.in. broni.
encoded: Spis treści: Cyna – kluczowy komponent stopu brązu Kropka nad "i" w dyskusji o pochodzeniu cyny Wpływ Wielkiej Brytanii na starożytne cywilizacje Wyniki analiz międzynarodowego zespołu badaczy dowodzą, że społeczności pradziejowej Europy i strefy śródziemnomorskiej utrzymywały ze sobą kontakty. Nie były to odseparowane cywilizacje. Cyna – kluczowy komponent stopu brązu Nowe badanie prowadzone pod kierunkiem archeologów w Durham University ujawniło, że 3300 lat temu cyna wydobywana w południowo-zachodniej Wielkiej Brytanii, głównie w regionie Kornwalii i Devonu, trafiała do miejsc oddalonych o tysiące kilometrów. Takie wnioski były możliwe dzięki analizie chemicznej i izotopowej rud cyny i artefaktów cynowych, w tym tych pochodzących ze starożytnych wraków statków z południowo-zachodniej Wielkiej Brytanii, południowej Francji i Izraela. Wyniki analiz dostarczają pierwszych konkretnych dowodów na to, że Kornwalia i Devon były głównymi źródłami cyny do produkcji brązu w starożytnym świecie. Kropka nad "i" w dyskusji o pochodzeniu cyny Przez ponad dwa stulecia archeolodzy debatowali nad tym, skąd społeczeństwa epoki brązu pozyskiwały cynę. Jest to metal dość rzadki, ale kluczowy dla produkcji brązu. Ten stanowi bowiem stop miedzi i cyny, zazwyczaj w proporcji 9 do 1. Przypuszczano, ze w pradziejach różne rudy metali były transportowane na spore odległości. Jednak brakowało potwierdzenia tych założeń. Nowe badanie dostarcza również pierwszych bezpośrednich dowodów na handel cyną. Opisał go Pyteasz z Massalii – grecki geograf i historyk w IV wieku p.n.e. Z jego relacji wynikało, że cynę wydobywano na wyspię Ictis (w Anglii), następnie przewożono ją przez morze i wzdłuż rzek we Francji do ujścia Rodanu. Taki transport trwał 30 dni. Wpływ Wielkiej Brytanii na starożytne cywilizacje Odkrycie to – zdaniem badaczy – zmienia nasze rozumienie znaczenia Wielkiej Brytanii w historii starożytnej. Cyna była pierwszym towarem eksportowanym z tej wyspy na cały kontynent europejski. Ok…

cyna-d6d44d1.png
width: 900
height: 600

Polscy naukowcy opracowali innowacyjną metodę odzysku metali ziem rzadkich – z baterii „paluszków”
type: item
date: 2025-04-11T12:38:16.000Z
subject: Technologia
subject: chemia
subject: elektronika
subject: elektrośmieci
subject: metal
subject: przemysł
description: Nowa technologia opracowana na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie pozwala odzyskiwać pierwiastki ziem rzadkich z popularnych elektro-śmieci. Metoda budzi ogromne nadzieje – ma być tania i ekologiczna.
encoded: Spis treści: Tania i ekologiczna technologia odzysku metali ziem rzadkich? Dlaczego metale ziem rzadkich są tak ważne? Europa w pułapce surowców krytycznych Szansa inwestycyjna: rafineria w Puławach Recykling REE: polska odpowiedź na globalny kryzys surowcowy Zespół pod kierownictwem prof. Doroty Kołodyńskiej z Katedry Chemii Nieorganicznej UMCS opracował przełomową metodę odzyskiwania metali ziem rzadkich z niklowo-wodorkowych baterii (NiMH), powszechnie znanych jako paluszki (R3/AAA i R6/AA). Zużyte baterie, uznawane za elektrośmieci, kryją w sobie tzw. czarną masę. To osad bogaty w wartościowe pierwiastki, które są podstawą nowoczesnego przemysłu: od elektroniki, przez energetykę odnawialną, aż po zbrojenia. Wśród odzyskiwanych metali znajdują się m.in. lantan, cer, neodym, nikiel, kobalt i cynk. To elementy niezbędne do produkcji magnesów trwałych, akumulatorów, silników elektrycznych i turbin wiatrowych. Technologia opracowana przez UMCS bazuje na bezpiecznych, biodegradowalnych czynnikach ekstrakcyjnych, co wyróżnia ją na tle standardowych metod opartych na toksycznych kwasach i rozpuszczalnikach organicznych. Tania i ekologiczna technologia odzysku metali ziem rzadkich? W tradycyjnych procesach ekstrakcji metali ziem rzadkich stosuje się silnie żrące kwasy – siarkowy, azotowy i chlorowodorowy. Choć są skuteczne, sprawiają też, że niebezpieczne odpady są trudne do utylizacji. Zespół prof. Kołodyńskiej wykorzystał natomiast kwas iminodibursztynowy (IDHA) – łagodny związek biodegradowalny, znany m.in. z zastosowań w rolnictwie i medycynie. „Na podstawie wieloletnich badań doszliśmy do wniosku, że IDHA jest efektywnym i ekonomicznym czynnikiem umożliwiającym selektywny odzysk lantanowców oraz innych metali. To istotna zmiana w kierunku zrównoważonego przetwarzania surowców wtórnych” – wyjaśnia prof. Kołodyńska. Ekstrakcja to jedno, ale równie ważne jest rozdzielenie poszczególnych metali. Do tego celu naukowcy z UMCS wykorzystują sorbenty – materiały porowate, kt…

rercykling-baterii-b239c28.jpg
width: 1000
height: 667

Herbata jak filtr. Jej liście mają zaskakujące właściwości
type: item
date: 2025-02-25T14:15:50.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Nauka
subject: metal
subject: napoje
subject: zanieczyszczenie
description: To świetna wiadomość dla miłośników herbaty. Napar ten skutecznie oczyszcza wodę. Liście herbaty przechwytują takie metale ciężkie jak ołów czy kadm.
encoded: Spis treści: Herbata jak filtr Czy herbata jest wyjątkowa? Jak parzyć herbatę (i którą), by filtrowała najlepiej Herbata to napój tak stary, jak pierwsze cywilizacje. Jej kolebką są Chiny. Prawdopodobnie była tam znana już w pierwszej połowie III tysiąclecia p.n.e. Herbata przygotowywana jest z młodych liści i pąków liściowych krzewu herbacianego Camellia sinensis. Co ciekawe, dawniej uważano ją za lekarstwo i była spożywana głównie przez chorych. Dopiero z czasem upowszechniła się jako codzienny napój. Tymczasem najnowsze badania potwierdzają, że herbata rzeczywiście ma korzystny wpływ na zdrowie. Herbata jak filtr Naukowcy z Northwestern University w USA opublikowali właśnie na łamach „ACS Food Science & Technology” wnioski z badań, które opierały się na… parzeniu herbaty. Oczywiście to był ich pierwszy etap. Kolejny polegał na analizach specjalistycznych. Ekspertom udało się wykazać, że herbata w czasie parzenia w naturalny sposób pochłania takie metale ciężkie jak ołów i kadm. Jony metali ciężkich przyklejają się lub są absorbowane na powierzchni liści herbaty. Tam też pozostają „uwięzione” do momentu wyrzucenia do śmieci zużytej torebki lub liści herbaty. Czy herbata jest wyjątkowa? – Nie sugerujemy, aby wszyscy zaczęli używać liści herbaty jako filtra do wody – mówi jeden z autorów badania, Vinayak Dravid z Northwestern University. Jak wyjaśnia, celem badania było zmierzenie zdolności herbaty do adsorpcji metali ciężkich. – Określając ilościowo ten efekt, nasza praca podkreśla nierozpoznany potencjał spożycia herbaty, który biernie przyczynia się do zmniejszenia narażenia na metale ciężkie w populacjach na całym świecie – dodaje. Ale czy fakt wchłaniania metali ciężkich przez parzoną herbatę oznacza, że jej liście są wyjątkowe? W ocenie współautora artykułu, Benjamina Shindela, raczej nie. – Mają one wysoce efektywną powierzchnię aktywną, co jest użyteczną właściwością dla materiału adsorbującego. To sprawia, że liście herbaty szybko uwalniają aromaty smakowe …

herabata-5a1f2a6.jpg
width: 1000
height: 667

Pradawne polskie artefakty wykonano z meteorytów. Ujawnia to najnowsze badanie
type: item
date: 2025-02-19T08:40:52.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: historia polski
subject: metal
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
description: Nowe badania wykazały, że artefakty z wczesnej epoki żelaza znalezione na terenie Polski zostały wykonane z żelaza meteorytowego. Badacze przeanalizowali znaleziska z dwóch starożytnych cmentarzysk w południowej Polsce.
encoded: Spis treści: Artefakty z meteorytu na dwóch częstochowskich cmentarzyskach Takich odkryć nie było nawet w Egipcie Żelazo nie było cennym surowcem w epoce żelaza Zespół polskich naukowców z Muzeum Częstochowy, Uniwersytetu Jagiellońskiego i AGH w Krakowie, pod kierunkiem dr Alberta Ambona z francuskiego Uniwersytetu w Sorbonie podjął się analizy znalezisk z dwóch cmentarzysk znalezionych w Częstochowie: Raków i Mirów. W przeszłości odnaleziono tam szereg wykonanych z żelaza narzędzi, ozdób i innych przedmiotów, które przez lata niezbadane pozostawały w archiwum. Artefakty z meteorytu na dwóch częstochowskich cmentarzyskach Dr Ambon wyjaśnia, że celem jego badań było ustalenie, kto, kiedy i gdzie odkrył wytop żelaza. W tym celu chce zbadać najstarsze żelazne wyroby odnalezione na różnych stanowiskach i sprawdzić, z jakiego pierwiastka zostały przetopione. Na pierwszy ogień trafiły dwie nekropolie w południowej części naszego kraju, każda oddalona od siebie o ok. 6 km. Obydwa cmentarze należały do kultury łużyckiej. Była to kultura archeologiczna środkowej i młodszej epoki brązu oraz wczesnej epoki żelaza, datowana na okres od ok. 1300 r. p.n.e. do 400 r. p.n.e. Występowała głównie na ziemiach Polski oraz Czech, Słowacji i Niemiec. Nie była tworem jednolitym. Dzieli się ją na wiele grup różniących się wytwarzanymi wyrobami, obrządkiem pogrzebowym bądź formami osadnictwa. Takich odkryć nie było nawet w Egipcie Nekropolie częstochowskie datowane są z kolei na lata ok. 750–600 p.n.e. W sumie znaleziono na ich terenie 26 żelaznych artefaktów, a wśród nich bransolety, naszyjniki, pierścienie, noże i ostrza włóczni. „Analiza metodą XRF (fluorescencją rentgenowską), a także analizy SEM/EDS (skaningowa mikroskopia elektronowa) wykazały, że trzy bransolety i broszka zawierają żelazo meteorytowe, a wszystkie inne przedmioty są wykonane z wytopionego żelaza” – napisali badacze na łamach czasopisma naukowego „Journal of Archeological Science”. Autorzy wskazują, że chociaż tylko 4 …

artefakty-meteoryt0-b6541c9.jpg
width: 965
height: 497

To są najstarsze ozdoby z metalu wykonane na terenach Polski. Mają 2500 lat
type: item
date: 2025-02-12T12:14:23.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: grobowce
subject: metal
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
subject: starożytność
description: Tysiąc lat wcześniej, niż do tej pory sądzili naukowcy, na terenach Polski zaczęto wydobywać i wytapiać metal. Stało się to we wczesnej epoce żelaza, czyli 800–500 lat p.n.e. To wówczas istniała słynna osada obronna w Biskupinie.
encoded: Spis treści: Starożytne cmentarzysko pełne biżuterii. Skąd pochodziła? Nie z miedzi, a z ołowiu. To najstarsza „polska” biżuteria Znaczenie odkrycia najstarszego hutnictwa na ziemiach Polski Taki wynik ekspertyz zawdzięczamy współpracy badaczy z różnych dziedzin. Kluczowe były specjalistyczne analizy archeometalurgiczne. Te badania to przykład na to, że ważnych ustaleń można dokonać, analizując zabytki odkryte już dawno temu. Kluczowe jest zastosowanie nowych metod badawczych. Starożytne cmentarzysko pełne biżuterii. Skąd pochodziła? Naukowcy zbadali 11 ozdób ołowianych z cmentarzysk należących do społeczności późnej kultury łużyckiej. To mniej więcej okres 800–500 lat p.n.e. – wówczas w północnej Polsce istniała słynna osada obronna w Biskupinie. Ozdoby pochodziły z dwóch starożytnych cmentarzysk. Pierwsze znajdowało się w miejscowości Świbie niedaleko Gliwic, a drugie – w Jankowicach w Małopolsce. Oba były badane wykopaliskowe kilka dekad temu. Naukowcy postanowili sprawdzić, skąd pochodziła ruda, z której wykonano metalowe przedmioty złożone zmarłym do grobów. Nie z miedzi, a z ołowiu. To najstarsza „polska” biżuteria Przedmioty z metali znajdowane są na licznych stanowiskach archeologicznych w Polsce. Najstarsze to miedziane siekierki z czasów neolitu, czyli z IV i początków III tysiąclecia p.n.e. Wygląda na to, że były sprowadzane na nasze tereny – wówczas nie prowadzono wydobycia rud metali i nie wytapiano ich nad Wisłą. Zatem kiedy ludy zamieszkujące obecną Polską wzięły sprawy w swoje ręce? Do tej pory sądzono, że wydarzyło się to dopiero w I tysiącleciu. Coś innego wykazały specjalistyczne analizy zabytków ze Świbia i Jankowic, wykonane z pomocą kilku narzędzi, w tym fluorescencji rentgenowskiej (XRF). Wyniki analiz opublikowano na łamach czasopisma naukowego „Archaeometry”. Ozdoby wykonano z rud galeny (siarczku ołowiu) pochodzących ze Śląska i Wyżyny Krakowskiej. Te wychodnie określa się mianem „złóż rud olkuskich”. We wskazaniu lokalizacji kopalni pomogł…

najstarsze-ozdoby-z-metalu-8281699.png
width: 1200
height: 630

Metale ziem rzadkich: Czym są, jakie mają zastosowanie i dlaczego ich potrzebujemy
type: item
date: 2024-10-12T08:00:18.000Z
subject: Nauka
subject: Technologia
subject: metal
subject: RPWNG
description: Metale ziem rzadkich, takie jak neodym, prazeodym czy cer, odgrywają kluczową rolę w nowoczesnych technologiach. Oto jak są wykorzystywane w przemyśle, jakie mają właściwości oraz dlaczego ich wydobycie jest wyzwaniem dla globalnych rynków.
encoded: Spis treści: Co to są metale ziem rzadkich? Historia odkrywania metali ziem rzadkich Zastosowanie metali ziem rzadkich w przemyśle Metale ziem rzadkich w nowoczesnych technologiach Wydobycie i globalny rynek metali ziem rzadkich Co to są metale ziem rzadkich? Metale ziem rzadkich to grupa 17 pierwiastków chemicznych obejmująca skand, itr oraz lantanowce, od lantanu (La) do lutetu (Lu). Mimo nazwy nie są one wyjątkowo rzadkie w przyrodzie. Wiele z nich, jak cer (Ce) czy lantan (La), jest bardziej powszechnych niż niektóre metale przemysłowe, takie jak ołów. Nazwa „rzadkie” wynika z ich dużego rozproszenia w skorupie ziemskiej, co czyni ich wydobycie trudnym i kosztownym. Występują głównie w formie tlenków w minerałach, a ich oddzielanie wymaga skomplikowanych procesów chemicznych. W praktyce metale ziem rzadkich są niezbędne w nowoczesnych technologiach ze względu na ich wyjątkowe właściwości magnetyczne, luminescencyjne i katalityczne. Mają one kluczowe znaczenie dla produkcji elektroniki, zaawansowanych materiałów, a także technologii medycznych i energetycznych. Historia odkrywania metali ziem rzadkich Nazwy metali ziem rzadkich mają różne pochodzenie – od mitologii po nazwiska uczonych i nazwy miejsc. Oto kilka przykładów: Prazeodym (Pr, liczba atomowa 59) – nazwa pochodzi od greckich słów prasios (zielony) i didymos (bliźniak). Ten pierwiastek jest używany w magnesach, do barwienia szkła i lakierów oraz jako dodatek do szkieł ochronnych używanych przy lutowaniu. Samar (Sm, liczba atomowa 62) – nazwany na cześć Wasyla Samarskiego, rosyjskiego inżyniera kierującego kopalnią, w której odkryto minerał zawierający ten pierwiastek. Samar jest stosowany w magnesach, laserach i urządzeniach do wyłapywania elektronów. Neodym (Nd, liczba atomowa 60) – nazwa pochodzi z greckiego neos (nowy) i didymos (bliźniak). Neodym jest kluczowym składnikiem supermagnesów wykorzystywanych w przemysłach motoryzacyjnym i elektronicznym. Historia odkrywania metali ziem rzadkich sięga XVII…

metale-ziem-rzadkich-GettyImages-550688925-a9e5d86.jpg
width: 1024
height: 683

Dar dla bóstwa czy drogie narzędzie? Miedziana siekierka odkryta przez detektorystę ma 6 tys. lat
type: item
date: 2024-04-17T12:59:50.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: lublin
subject: metal
subject: odkrycia archeologiczne
subject: skarby
subject: Wolny czas
description: Trafiła na obecne tereny Polski aż z Węgier lub wschodnich Alp. Unikatowa miedziana siekierka odkryta w Lubelskim przez detektorystę ma około 6 tysięcy lat. Być może była darem dla bóstwa.
encoded: W tym artykule: Siekierka w lesie Co wiemy o artefakcie? Co dalej z unikatowym zabytkiem? Jest to kolejne z dość licznych w ostatnim czasie znalezisk dokonywanych nie przez archeologów, ale pasjonatów poszukiwań zabytków z pomocą detektorów metali. W tym przypadku odkrycia dokonał członek Stowarzyszenia Historyczno-Etnograficznego Miłośników Ziemi Lubelskiej „Wschód” z Widniówki. Współpracuje ono z Lubelskim Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków oraz z Muzeum Regionalnym w Krasnymstawie. Siekierka w lesie Tym razem szczęście uśmiechnęło się do Romualda Ościaka. Na terenie Leśnictwa Siennica Nadleśnictwo Krasnystaw natknął się na wyjątkową miedzianą siekierkę. Swoje znalezisko przekazał konserwatorowi zabytków. – Zwykle znajdujemy elementy wyposażenia żołnierzy z czasów I i II wojny światowej. Zabytki sprzed kilku tysięcy lat to dla nas miła odmiana – przyznał prezes Stowarzyszenia Historyczno-Etnograficznego Miłośników Ziemi Lubelskiej, Edwin Rozwałka cytowany przez Serwis Nauka w Polsce PAP. Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków (LWKZ) podał na swoim profilu w mediach społecznościowych, że przedmiot mierzy blisko 15 cm długości, długość krawędzi tnącej liczy około 5 cm i ma kształt wysokiego trapezu, o lekko rozszerzonej wachlarzowato krawędzi tnącej i lekko wklęsłym prostokątnym obuchu. Artefakt waży prawie 700 gramów. Co wiemy o artefakcie? Ze wstępnych ustaleń naukowców wynika, że miedziana siekierka pochodzi z okresu neolitu, z IV tysiąclecia p.n.e. Jest to pierwsze tego typu znalezisko z obszaru powiatu krasnostawskiego. Według chełmskiego archeologa, Andrzeja Bronickiego cytowanego w mediach społecznościowych LWKZ, siekierki takie na teren Lubelszczyzny trafiały z zachodniej część Kotliny Karpackiej, czyli terenu obecnych zachodnich Węgier. Albo z terenów Alp Wschodnich, czyli z południowych Niemiec i Austrii. Siekierka reprezentuje być może typ Bytyń wariant A, według typologii Andrzeja Szpunara. Typologie umożliwiają w archeologii uszeregowanie zabytków wed…

dar-dla-bostwa-czy-drogie-narzedzie-miedziana-siekierka-odkryta-przez-detektoryste-ma-6-tys-lat-8a4d6bc.png
width: 1200
height: 630

Stąd sprowadzano tysiące lat temu miedź do Indii i Mezopotamii. Odkrycie Polaków w Omanie
type: item
date: 2024-02-12T11:00:54.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: bliski wschód
subject: metal
subject: odkrycia archeologiczne
subject: półwysep arabski
subject: Wolny czas
description: Polscy archeolodzy odkryli w Omanie konstrukcje sprzed tysięcy lat. To być może centrum metalurgiczne, które zaopatrywało w miedź tak odległe miejsca, jak Mezopotamia czy Indie.
encoded: W tym artykule: Starożytna metalurgia – cel najnowszych badań polskich archeologów Najstarsze odkryte konstrukcje mają tyle lat, co egipskie piramidy Odkrycie centrum metalurgicznego Wieża obserwacyjno-obronna na szlaku karawan Archeologia zaangażowana Ekipa polskich archeologów pracuje w Omanie od 2016 roku. Jej badania skupiają się ostatnio na północnej części kraju i położonych tam górach Hadżar. Państwo Oman położone jest we wschodniej części Półwyspu Arabskiego. Graniczy z Jemenem, Zjednoczonymi Emiratami Arabskimi oraz Arabią Saudyjską. Starożytna metalurgia – cel najnowszych badań polskich archeologów Archeolodzy powrócili z ostatnich badań pod koniec 2023 roku. Tym razem skupili się na poszukiwaniu śladów po starożytnych metalurgach oraz pozostałościach osadnictwa z epoki brązu i żelaza w górach Hadżar. Badania koncentrowały się wokół mikro-regionu Qumayrah, gdzie działała ekspedycja pod kierownictwem prof. Piotra Bielińskiego i dr Agnieszki Pieńkowskiej z Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego (CAŚ UW). – Jesienią, kiedy pracujemy, bywa wciąż bardzo gorąco w ciągu dnia. Temperatura ok. 30 st. C wydaje nam się wtedy miłym chłodem. W takich warunkach nawet lichy cień kolczastych drzewek daje chwilę wytchnienia. Ale pod koniec sezonu bywa zimno, zwłaszcza kiedy ruszamy rano, prawie godzinę przed wschodem słońca, by z pierwszym światłem być już na stanowisku – opowiada uczestniczka badań, Agnieszka Szymczak z CAŚ UW. Archeolodzy przeprowadzili prospekcje terenowe, czyli badania powierzchniowe polegające na rejestrowaniu tego, co jest widoczne na powierzchni ziemi. Prowadzili też niewielkie wykopaliska, nazywane sondażami. Najstarsze odkryte konstrukcje mają tyle lat, co egipskie piramidy Archeolodzy natknęli się między innymi na bardzo stare konstrukcje, pochodzące z wczesnej epoki brązu. Są to typowe dla okresu Umm an-Nar (ok. 2600–2000 p.n.e.) okrągłe kamienne wieże oraz grobowce wieżowe. – Generalnie ślady osadnictwa z czasów kultu…

stad-sprowadzano-tysiace-lat-temu-miedz-do-indii-i-mezopotamii-odkrycie-polakow-w-omanie-d6474e0.png
width: 1200
height: 630

Chińczycy znaleźli w Mongolii nieznany minerał. Można z niego produkować baterie działające przez 30 lat
type: item
date: 2023-10-16T12:14:04.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: bateria
subject: chemia
subject: Edukacja
subject: metal
subject: mongolia
subject: nauka
description: Naukowcy z Chin odkryli nigdy wcześniej nie widziany rodzaj rudy. Zawiera ona cenny pierwiastek ziem rzadkich. Jest on poszukiwany ze względu na swoje wyjątkowe właściwości nadprzewodzące.
encoded: W tym artykule: Do czego służy niob – metal ziem rzadkich? Wyjątkowo cenne złoże niobu Czym są metale ziem rzadkich? Baterie, które mogą działać nawet 30 lat Chińscy geolodzy otrzymali oficjalne potwierdzenie, że udało im się odkryć największe na świecie złoża niobobaotytu. Ten minerał zawiera niob. Czyli błyszczący, jasnoszary metal, który jest ceniony w przemyśle stalowym ze względu na swoją wytrzymałość. Ma także właściwości nadprzewodzące. Ruda niobu – nazwana niobobaotytem – otrzymała oficjalny numer zatwierdzenia od komitetu klasyfikacyjnego Międzynarodowego Stowarzyszenia Mineralogicznego. Niobobaotyt jest brązowo-czarnym minerałem. Składa się z niobu, baru, tytanu, żelaza i chloru. Do czego służy niob – metal ziem rzadkich? Odkrycie jest bez wątpienia przełomowe. Metale ziem rzadkich są surowcami o znaczeniu strategicznym. Używane są w wielu technologiach wykorzystywanych zarówno do celów cywilnych, jak i militarnych. Budzą ogromne zainteresowania wszystkich globalnych graczy zaawansowanych technologii. Ale ich złoża są niewielkie i nie ma do nich łatwego dostępu. "Ludziom do życia potrzebna jest ziemia." Pęknięte serce Afryki [REPORTAŻ] W tym pięknym zakątku Afryki nie brakuje opadów, jezior, żyznych wulkanicznych gleb, bujnej przyrody. Ale równocześnie jest to jeden z najgęściej zaludnionych obszarów naszej planety. Rozp... Aktualnie największe emocje wzbudza właśnie niob. Ten jasnoszary metal jest używany głównie do produkcji stali, którą bardzo wzmacnia, choć nie zwiększa znacząco jej masy. Niob jest również używany do produkcji innych stopów metali. Można go znaleźć m.in. w akceleratorach cząstek takich, jak działający w CERN Wielki Zderzacz Hadronów, i w innym zaawansowanym sprzęcie naukowym. A także np. w skanerach do rezonansu magnetycznego (NMR). Jest tak cenny, ponieważ jest nadprzewodnikiem działającym w niskich temperaturach. Wyjątkowo cenne złoże niobu Niobobaotyt został odnaleziony w złożu Bayan Obo w mieście Baotou w Mongolii Wewnętrznej. Do o…

chinczycy-znalezli-w-mongolii-nieznany-mineral-mozna-z-niego-produkowac-baterie-dzialajace-przez-30-lat-fot-shutterstock-5b61f2d.jpg
width: 1000
height: 667

Podróż do jądra niedoszłej planety. Wystartowała misja na Psyche – planetoidę zbudowaną z cennych metali
type: item
date: 2023-10-13T14:44:44.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: National Geographic Site
subject: asteroida
subject: Edukacja
subject: górnictwo
subject: kosmos
subject: metal
subject: misja
subject: nasa
description: Wystartowała misja NASA mająca zbadać planetoidę Psyche. Ten krążący między Marsem a Jowiszem relikt po formowaniu się Układu Słonecznego jest prawdziwym skarbcem wiedzy i zasobów naturalnych.
encoded: W tym artykule: Asteroida Psyche to nagie jądro niedoszłej planety Sonda Psyche leci w kosmos Rozpoczyna się epoka kosmicznego górnictwa Z kosmicznych surowców skorzysta cała cywilizacja Długo oczekiwany początek misji Psyche został już trzykrotnie przełożony. Psyche miała opuścić Ziemię w sierpniu 2022 roku, lecz start odwołano. Było to spowodowane problemami z oprogramowaniem sterującym sondą. Specjaliści z JPL uznali, że najbezpieczniejszą datą będzie październik 2023 roku. Start planowany był na 5 października, potem 12 października. Ostatecznie sonda wzbiła się w niebo na pokładzie rakiety SpaceX Falcon Heavy dziś, 13 października po godz. 16. Start przebiegł bezproblemowo. Podróż sondy do planetoidy Psyche potrwa sześć lat. Pojazd będzie napędzać silnik jonowy, zasilany przez panele fotowoltaiczne. Samo badanie planetoidy ma zająć 26 miesięcy. Misję prowadzą Uniwersytet Stanowy w Arizonie oraz Laboratorium Napędu Odrzutowego Centrum NASA (JPL). Projekt należy do grupy misji Discovery, czyli relatywnie szybkich w przygotowaniu i niedrogich misji o wysokich walorach naukowych. I tym razem nazwa misji nie jest zagmatwanym akronimem, lecz odnosi się bezpośrednio do celu podróży. A jest nim unikatowa planetoida Psyche. Składa się ona w 95 procentach z metalu i ma średnicę ponad 240 kilometrów. Zdaniem naukowców Psyche może być niklowo-żelaznym jądrem młodej planety, która utraciła skorupę w wyniku kolizji z innymi ciałami. Pochodzi z początku kształtowania się Układu Słonecznego. Asteroida Psyche to nagie jądro niedoszłej planety W okresie formowania się Układu Słonecznego często dochodziło do tworzenia się planetozymali. To zalążki planet, które następnie zderzały się ze sobą. Młody planetozymal obrasta materią, staje się coraz bardziej masywny. W jego wnętrzu dochodzi do rozdzielenia się pierwiastków. Sonda DART, która rozbiła się na planetoidzie, wyrzuciła w kosmos tysiąc ton gruzu – podaje NASA To był wyjątkowo udany test obrony planetarnej. Najnowsze dane zebr…

podroz-do-jadra-niedoszlej-planety-wystartowala-misja-na-psyche-planetoide-zbudowana-z-cennych-metali-fot-nasa-television-63d6ca3.jpg
width: 1024
height: 576

Jednym cywilizacjom dała szansę rozwoju, innym przyniosła zagładę. Zdaniem historyków epoka żelaza trwa do dziś
type: item
date: 2023-02-19T12:03:09.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Technologia
subject: cywilizacja
subject: Edukacja
subject: historia
subject: metal
subject: technika
description: Gdzie w dziejach ludzkości mieści się epoka żelaza? Skąd wzięła się nazwa tego okresu i jakie zawdzięczamy mu osiągnięcia? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: W tym artykule: Kiedy zaczęła się epoka żelaza? Skąd wzięła się nazwa epoki żelaza? Osiągnięcia epoki żelaza Epoka żelaza w Polsce Ciekawostki o epoce żelaza Stop miedzi i cyny, będący głównym motorem napędowym cywilizacji epoki brązu, bez cienia wątpliwości zrewolucjonizował świat, ale z czasem pojawiła się potrzeba zastąpienia go metalem bardziej dostępnym. Gdy ludzie odkryli i nauczyli się wytapiać żelazo, nastała nowa epoka dziejowa, która ostatecznie ukształtowała poszczególne cywilizacje. Epoka brązu wyznaczyła kierunek rozwoju cywilizacji, ale należy stanowczo stwierdzić, że wszystkie wcześniejsze odkrycia udoskonalono i rozpowszechniono dopiero w epoce żelaza. Gdy człowiek nauczył się pozyskiwać i obrabiać ten pierwiastek, wkroczył do nowej ery, która zdaniem niektórych uczonych trwa nieprzerwanie do dziś. Kiedy zaczęła się epoka żelaza? Podobnie jak czas trwania innych epok dziejowych, także ramy czasowe epoki żelaza są ruchome i zależą od kilku istotnych czynników: szerokości geograficznej, zróżnicowania kulturowego i stopnia rozwoju danej cywilizacji na płaszczyznach społecznej i gospodarczej. W kontekście całego świata, jako moment przejścia z epoki brązu do epoki żelaza naukowcy wskazują rok 1200 p.n.e. Faktem jest, że żelazo obrabiano już wcześniej. Najstarsze znaleziska pochodzą z XV i XIV stulecia p.n.e. Odkryto je w Azji Mniejszej, a ich wytworzenie przypisuje się cywilizacji Hetytów. Jak już wspomnieliśmy, rozwój cywilizacyjny nie przebiegał w sposób równomierny. Mieszkańcy Europy poznali metody wytwarzania i obróbki żelaza dopiero w XII w. p.n.e. Początkowo zdolność tą posiedli mieszkańcy azjatycko-europejskiego pogranicza (Kaukazu) i Grecy. Na przełomie XI i X w. p.n.e. żelazo dotarło do Italii i nieco później do pozostałych zakątków Europy. Kiedy zakończyła się epoka żelaza? To zależy. W kontekście historycznym trwa do dziś (takie przekonanie wyraża wielu historyków). Epoki historyczne wyraźnie różnią się pod tym względem od archeologicznych, bo…

epoka-zelaza1-5f9b0aa.jpg
width: 1920
height: 1080

Epoka brązu dała początek wielkim cywilizacjom. W Polsce zaczęła się późno w porównaniu z resztą świata
type: item
date: 2023-02-13T09:43:08.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: cywilizacja
subject: Edukacja
subject: historia
subject: metal
subject: prehistoria
subject: technika
description: Gdy nastał zmierzch epoki kamienia, rozpoczęła się epoka brązu, bez wątpienia będąca punktem zwrotnym w dziejach ludzkości. Co wiemy na jej temat? Najważniejsze informacje znajdziesz poniżej.
encoded: W tym artykule: Kiedy miała miejsce epoka brązu? Skąd wzięła się nazwa epoki brązu? Osiągnięcia epoki brązu Epoka brązu w Polsce Ciekawostki o epoce brązu Kamienne narzędzia dobrze wywiązywały się ze swojej funkcji w początkowej fazie rozwoju rodzaju Homo. Gdy nasi przodkowie zaczęli zmieniać swój tryb życia, pojawiły się u nich nowe potrzeby, których nie można było realizować prymitywnymi wytworami z kamienia, kości i drewna. Ludzkość stanęła przed wyzwaniem opracowania nowego surowca i metod produkcji. Już wtedy udowodniła, że nasz gatunek potrafi uporać się z każdym problemem. Mówiąc o epoce brązu, na myśli trzeba mieć drugi z trzech wielkich okresów prehistorii. Ludzie osiągnęli wówczas stopień rozwoju, który pozwolił im wkroczyć w zupełnie nową erę – czas postępu technologicznego, który okazał się być motorem napędowym dla dalszego rozwoju cywilizacji. Zmiany technologiczne pociągnęły za sobą wielkie przemiany społeczne. Cywilizacja osiągnęła wówczas formę, która ewoluuje do dziś. Kiedy miała miejsce epoka brązu? Każda epoka historyczna wpływała na dzieje świata, w którym żyjemy. Gdy nasi najdawniejsi przodkowie zaczęli posługiwać się prymitywnymi narzędziami wytwarzanymi z krzemienia i innych naturalnych materiałów, nastała epoka kamienia. Pchani potrzebą postępu, z czasem zaczęli opracowywać nowe metody wytwarzania narzędzi i oręża. Gdy zorientowali się, że połączenie miedzi i cyny w warunkach wysokiej temperatury tworzy stop, który umożliwia dość łatwą obróbkę i wykazuje znacznie większą odporność na uszkodzenia, rozpoczęła się epoka brązu. Królowa z epoki brązu odzyskała twarz. Jak wyglądała władczyni ludu El Argar? Cyfrowy wizerunek kobiety sprzed 3 700 lat odtworzyła hiszpańska artystka przy współpracy z archeologami z Barcelony. Kiedy nastąpiło przejście z epoki kamienia do epoki brązu? Naukowcy przyjmują, że na całym świecie nowy okres w dziejach ludzkości rozpoczął się w 3400 r. p.n.e. Należy jednak zaznaczyć, że ta data ma charakter czysto umowny. Wyn…

epoka-brazu-osiagniecia-charakterystyka-i-ciekawostki-jak-wygladala-epoka-brazu-w-polsce-fot-athanasios-gioumpasis-getty-images-be43a53.jpg
width: 1024
height: 683

Jak powstało złoto i ile jest go na Ziemi? Już niedługo jego złoża mogą się wyczerpać
type: item
date: 2022-12-26T12:02:07.000Z
creator: Artur Białek
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: Edukacja
subject: geologia
subject: górnictwo
subject: metal
subject: ziemia
subject: złoto
description: Jedni postrzegają je jako najlepszą lokatę kapitału, dla innych jest pierwiastkiem popychającym naukę do przodu. Jeszcze inni widzą w nim symbol statusu społecznego. Ludzie od tysięcy lat zachwycają się złotym kruszcem, ale nie każdy wie, skąd ten szlachetny metal wziął się na naszej planecie. Jak powstało złoto? Ile jest go na Ziemi i czy jego złoża mogą ulec wyczerpaniu? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
encoded: W tym artykule: Co wiemy o powstaniu złota? Część złota znalazła się na Ziemi w następstwie Wielkiego Bombardowania Skąd złoto wzięło się w skorupie ziemskiej? Kto i kiedy odkrył złoto? Gdzie występuje złoto? Ile jest złota na Ziemi? Jak pozyskuje się złoto? Stan współczesnej nauki pozwala odpowiedzieć na wiele trudnych pytań. Wiemy, jak powstał węgiel kamienny i jak powstała ropa naftowa. Czy jednak potrafimy stwierdzić, jak powstało złoto? Naukowcy są zdania, że ten pierwiastek jest obecny na Ziemi właściwie od początku jej istnienia. Czy to oznacza, że złoto ma pochodzenie pozaziemskie? Tak, właśnie takie założenie należy uznać za słuszne. Złoto, które tak cenimy i którego tak pożądamy, powstało w najbardziej ekstremalnych warunkach panujących w przestrzeni kosmicznej. Co wiemy o powstaniu złota? Ciężkie pierwiastki powstały w najbardziej ekstremalnych warunkach, jakie panowały w młodym Układzie Słonecznym na etapie formowania układu planetarnego. Dotyczy to także złota. Czy to oznacza, że ten niezwykle cenny metal „przybył” na Ziemię z kosmosu? Dokładnie tak, podobnie zresztą jak inne pierwiastki, które uformowały nasz glob. Złoto jest obecne na Ziemi od początku jej istnienia. Wiele miliardów lat temu, Układ Słoneczny był tylko mgławicą gazów i pyłów, rozciągającą się na wiele lat świetlnych. Gdy doszło do wybuchu supernowej, nastąpiło zagęszczenie materii, która zaczęła tworzyć zwarte skupiska. Gaz osiągnął niewiarygodnie wysoką temperaturę i ciśnienie, w efekcie czego zaczął przyciągać inne cząsteczki. W rezultacie powstał dysk protoplanetarny, w środku którego uformowało się Słońce. Skarb Montezumy – co Montezuma II zrobił ze swoim złotem? W 1981 r. w stolicy Meksyku odnaleziono wyjątkową złotą sztabkę. Czy tam właśnie może być ukryty skarb Montezumy i Azteków? Kim był Montezuma II i w jaki sposób przepadł jego legendarn... W tych ekstremalnych warunkach powstały ciężkie pierwiastki. Wirując wraz z dyskiem, zderzały się ze sobą i łączyły, tworząc planetozyma…

jak-powstalo-zloto-i-ile-jest-go-na-ziemi-fot-getty-images-b000d33.jpg
width: 2121
height: 1414

Zagadka starożytnej chińskiej receptury rozwiązana. Pochodzi z księgi sprzed ponad 2300 lat
type: item
date: 2022-08-10T15:00:51.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: azja
subject: chiny
subject: Edukacja
subject: Kultura
subject: metal
subject: odkrycia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: Społeczeństwo
subject: starożytność
description: Kao Gong Ji to najstarsza na świecie znana encyklopedia technologii i rzemiosła. Powstała w starożytnych Chinach. Znajdują się w niej opisy, jak wytwarzać przedmioty, takie jak broń czy instrumenty muzyczne.
encoded: W tym artykule: Dwa główne składniki przez 100 lat były zagadką Odkrycie było możliwe dzięki analizie chemicznej artefaktów z podobnego okresu Starożytne Chiny Uważa się, że Kao Gong Ji jest najstarszą znaną encyklopedią, w której zawarte są przepisy i opisy metod rzemieślniczych starożytnych metalurgów. Powstała pomiędzy V a IV wiekiem p.n.e., a po latach została włączona do Zhou Li, klasycznego tekstu konfucjańskiego, który zawiera m.in. opisy rytuałów i reguł, których należało przestrzegać za czasów wczesnej dynastii Zhou. Dwa główne składniki przez 100 lat były zagadką Tekst zawiera sześć wzorów chemicznych, które wskazują jak wytwarzać przedmioty z brązu. Chodzi m.in. o miecze, dzwonki, topory, krótkie noże, a nawet lustra. Problemem były dwa główne składniki, które zapisane były jako „jin” i „xi” i nikt dotychczas nie potrafił odczytać tych słów. Tajemnica starożytnej chińskiej receptury od ponad 100 lat nie była rozwiązana. Przez lata uważano, że słowa te odnosiły się do miedzi i cyny, które są głównymi składnikami brązu. Naukowcy postanowili w najnowszych badaniach dokonać analizy starożytnych chińskich monet z okresu, w którym powstała Kao Gong Ji. Próby ponownej identyfikacji tekstu podjęli się dwaj badacze z Muzeum Brytyjskiego. Ich odkrycie zostało opublikowane na łamach czasopisma naukowego „Antiquity”. – Próby odtworzenia tych receptur były podejmowane od ponad stu lat, ale żadna nie zakończyła się powodzeniem – podkreśla dr Ruilian Liu, współautor badania. Uczony twierdzi, że udało im się odkryć, że wytwarzanie przedmiotów z brązu w starożytnych Chinach było dużo bardziej skomplikowane, niż dotychczas sądzono. Odkrycie było możliwe dzięki analizie chemicznej artefaktów z podobnego okresu Analiza chińskich artefaktów wykazała, że powstały one w wyniku zmieszania dwóch uprzednio przygotowanych stopów metali. Jeden wykonano z miedzi, cyny i ołowiu, natomiast drugi – bez ostatniego pierwiastka. Odkrywcy doszli do wniosku, że „jin” oraz „xi” nie odnosiły s…

noze-z-brazu-834c5b1.jpeg
width: 1250
height: 874

Tajemniczy monolit zniknął z pustynii w Utah. Teraz pojawił się w Rumunii
type: item
date: 2020-12-01T12:55:14.000Z
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Edukacja
subject: metal
subject: monolit
subject: rumunia
subject: utah
description: Ponad tydzień po doniesieniach na temat konstrukcji odkrytej przypadkiem na pustkowiu w amerykańskim stanie Utah, nowy kanciasty słup z metalu trafił do północnej Rumunii.
encoded: Wpisanie do wyszukiwarki wiadomości Google’a czterech obco brzmiących słów Batca Doamnei Piatra Neamt daje długą listę artykułów z portali od Brazylii, przez Meksyk, USA, Kanadę, większość krajów Europy, Turcję, po Chiny i Japonię. View oEmbed on the source website Autorzy tych tekstów uznali, że także w ich zakątkach świata ludzie powinni dowiedzieć się, że na wzgórzu Batca Doamnei w mieście Piatra Neamt ktoś ustawił metalową, z braku lepszego słowa, rzeźbę kształtem przypominającą tę do niedawna stojącą w parku narodowym w Utah. View oEmbed on the source website Wbrew niektórym opiniom, monolit z Rumunii nie jest tym, który zniknął z Utah. Jest podobny, owszem, ale ma podstawę trójkątną, nie kwadratową. Poza tym ten ”amerykański” ma gładką powierzchnię niczym fabrykat do konstrukcji statku kosmicznego. Rumuński, jak widać na filmach, nosi ślady narzędzi. Wysokość obu jest zbliżona – między 3 a 4 metry. Rumuńską konstrukcję umieszczono na prywatnych gruntach w pobliżu miejsca o dużym znaczeniu historycznym, rzymskiej fortecy Petrodava Dacian zbudowanej między I wiekiem przed naszą erą a I wiekem naszej. Jedna ze stron monolitu zwrócona jest w kierunku góry Ceahlau, lokalnie znanego miejsca kultu religijnego i jednej z ważniejszych gór Rumunii. View oEmbed on the source website Lokalne władze szukają autora tej instalacji, bo umieszczanie w ziemi czegokolwiek na terenie chronionym (z uwagi na liczne wykopaliska archeologiczne) wymaga zgody ministerstwa kultury. Do końca roku został tylko miesiąc, ale zakładamy, że nie jest to ostatni monolit, o którym przyjdzie nam pisać.

monolit-acff33a.jpeg
width: 1033
height: 626