National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-08-10T07:14:59.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Jesteśmy o krok od odwrócenia procesu starzenia? Pierwszy pacjent otrzymał eksperymentalny lek ER-100
items: Czy klimatyzacja jest szkodliwa? Nie, ale… Fakty, mity i zasady bezpiecznego użytkowania
items: Koniec z wychowaniem w przesadnej czystości? Naukowcy potwierdzają „efekt zagrody”
items: Krew menstruacyjna to skarbnica wiedzy o zdrowiu organizmu. Pozwala wykrywać endometriozę i inne choroby
items: Czy utracony słuch da się odzyskać? Naukowcy są coraz bliżej odpowiedzi
items: Meteopatia to nie jest wymówka na gorszy dzień. Zaskakujące wnioski badaczy
items: Dlaczego dietetycy twierdzą, że powinieneś jeść więcej ryb w puszkach?
items: Żyjemy o dekadę dłużej, ale w chorobie. Gorzka prawda o współczesnej medycynie
items: Prawidłowe BMI maskowało dramat. Przez śmieciową dietę nastolatek stracił wzrok
items: Ile kawy można wypić bez szkody dla serca? Kardiolodzy wyznaczyli limit
items: Rak też podlega prawom Darwina. W guzie trwa bezlitosna ewolucja
items: Światowy sukces polskich transplantologów. Pacjentce wszczepiono wątrobę od dwóch dawców
items: Trawienny problem w Stanach Zjednoczonych. Gwałtownie rośnie liczba przypadków biegunki wybuchowej
items: Kanibalizm sprowadził na nich „śmiejącą się śmierć”. Choroba kuru dziesiątkowała lud Fore
items: Te kwasy tłuszczowe obniżają agresję nawet o 28 procent. Ich niedobór często mają przestępcy
items: Komórki macierzyste na chorobę Parkinsona: przełomowe badania z udziałem ludzi
items: Wielki przełom na sali operacyjnej. Zdalnie sterowane roboty humanoidalne przeprowadziły udaną operację
items: Otyłość to choroba – lekarze wreszcie się co do tego zgadzają. Co to oznacza dla pacjentów?
items: Brak wyobraźni czy błąd producenta? Brytyjczyk prawie oślepł przez pistolet do masażu
items: Wszystkie te wynalazki zawdzięczamy ekspansji islamu. Korzystamy z nich do dziś
items: Majowie sprzed 2000 lat mieli świetnych dentystów. Naukowcy zbadali ząb wypełniony jadeitem
items: Gdy człowiek „gotuje się od środka”. Udar cieplny to jeden z najbardziej niszczycielskich stanów organizmu. Liczy się każda minuta
items: Kiedy upał staje się zabójczy? Niebezpieczna temperatura jest niższa niż sądzisz
items: Rośliny jako apteki kosmiczne. Jeśli chcemy eksplorować kosmos, musimy nauczyć się tworzyć leki poza Ziemią
items: Ten stymulator mózgu reaguje na każdy krok pacjenta. Nowa nadzieja dla chorych na parkinsona

Jesteśmy o krok od odwrócenia procesu starzenia? Pierwszy pacjent otrzymał eksperymentalny lek ER-100
type: item
date: 2026-08-10T06:49:40.000Z
creator: D.T. Max
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: biologia
subject: długowieczność
subject: medycyna
subject: starość
description: Po raz pierwszy podano człowiekowi eksperymentalny lek ER-100. Terapia ma cofać biologiczny zegar komórek i pomóc naprawiać uszkodzony nerw wzrokowy, ale naukowcy liczą, że to dopiero początek. Jeśli metoda okaże się bezpieczna i skuteczna, może otworzyć drogę do odwracania także innych zmian związanych ze starzeniem.
encoded: Spis treści: Eksperymentalna terapia ER-100 ER-100 ma cofać biologiczny zegar komórek Miliardy dolarów w wyścigu o długowieczność Od Gilgamesza do eksperymentów z odmładzaniem Pierwsze badania nad starzeniem Czynniki Yamanaki otworzyły drogę do cofania wieku komórek Altos Labs bada sposoby na odmładzanie Czynniki Yamanaki a odwracanie starzenia Czy można odmłodzić starą skórę? Dlaczego starzenie nie jest jednym procesem Czy przyszłym lekiem na starzenie będzie tabletka? Dryf mezenchymalny Naukowcy wprost o odwracaniu starzenia Bezpieczne odmładzanie komórek Od ER-100 do SL-100. Kolejnym krokiem ma być tabletka Czy jedna terapia może odmłodzić mózg, nerki i mięśnie? Biologiczna „kopia zapasowa” młodości Kto będzie mógł sobie pozwolić na nieśmiertelność? W kwietniu tego roku w niepozornym gabinecie lekarskim w Glendale doszło do przełomowego zabiegu. Biolog molekularny prof. David Sinclair obserwował, jak okulista podaje do lewego oka mężczyzny z zaawansowaną jaskrą niewielką ilość ER-100 – substancji, nad którą profesor pracował od lat. Zabieg odbywał się w ramach badań klinicznych zatwierdzonych przez FDA. Lekarz wcześniej zdezynfekował oko pacjenta jodyną i znieczulił je lidokainą. Jaskra to choroba, która uszkadza nerwy wzrokowe. Dotyka głównie osoby starsze i może prowadzić do ślepoty funkcjonalnej. Pacjent – mężczyzna po siedemdziesiątce – zmagał się z tą chorobą od dekad i przeszedł wiele operacji, które miały spowolnić jej rozwój. Obecnie zachował jednak tylko około 50 procent widzenia. Eksperymentalna terapia ER-100 Nowa terapia była czymś bezprecedensowym: wykorzystywała substancję, której nigdy wcześniej nie wstrzyknięto człowiekowi, a która mogła odwrócić skutki jaskry. Miała zasadniczo skłonić jego geny do cofnięcia biologicznego zegara w uszkodzonej wiązce włókien nerwu wzrokowego o całe dziesięciolecia – do czasu, gdy była ona zdrowa. David Sinclair długo czekał na tę chwilę. Jako profesor genetyki w Harvard Medical School, wraz ze swoim byłym doktorant…

cofanie-starzenia-fc39ac5.png
width: 2160
height: 1440

Czy klimatyzacja jest szkodliwa? Nie, ale… Fakty, mity i zasady bezpiecznego użytkowania
type: item
date: 2026-08-05T08:55:03.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: Technologia
subject: klimat
subject: medycyna
subject: ocieplenie klimatu
subject: upał
subject: Zdrowie
description: Klimatyzacja stała się nieodłącznym elementem współczesnego życia, także w Polsce. Zapewnia ulgę w upalne dni w domach, biurach, szpitalach i samochodach. Mimo powszechności, wokół jej wpływu na organizm wciąż krąży wiele informacji częściowo lub całkiem fałszywych. Czy przebywanie w chłodzonych pomieszczeniach rzeczywiście może być szkodliwe dla zdrowia? Przyglądamy się najważniejszym faktom i mitom, aby wyjaśnić jak korzystać z chłodzenia bez ryzyka dla zdrowia.
encoded: Spis treści: Mit przeziębienia od chłodu – jak wilgotność wpływa na śluzówki? Syndrom chorego budynku – fakt czy mit? Mikroorganizmy w klimatyzacji – od zarodników grzybów po wirusy Lekcja z historii: odkrycie bakterii Legionella pneumophila Jak bezpiecznie i zdrowo korzystać z klimatyzacji? Pytania o wpływ klimatyzacji na ludzki organizm powracają jak bumerang każdego lata. Wiele osób łączy korzystanie z niej z nawracającymi infekcjami dróg oddechowych, bólami głowy czy chronicznym zmęczeniem. W rzeczywistości to nie samo chłodzenie jest przyczyną dolegliwości, lecz błędy popełniane podczas eksploatacji urządzeń oraz zaniedbania w ich regularnym serwisowaniu. Oto kluczowe fakty, zagrożenia mikrobiologiczne oraz zasady bezpiecznej eksploatacji. Mit przeziębienia od chłodu – jak wilgotność wpływa na śluzówki? Jeden z najpowszechniejszych mitów głosi, że zimne powietrze z klimatyzatora samo w sobie wywołuje przeziębienia. Ale niska temperatura nie jest patogenem – do infekcji potrzeba przecież chorobotwórczych mikroorganizmów. To raczej gwałtowny szok termiczny wywołany przejściem z rozgrzanego otoczenia do mocno wychłodzonego pomieszczenia osłabia mechanizmy obronne organizmu. Istotnym fizjologicznym czynnikiem jest też fakt, że schładzanie powietrza wiąże się z drastycznym obniżeniem jego wilgotności. Długotrwałe przebywanie w środowisku o niskiej wilgotności prowadzi do wysuszania błon śluzowych nosa, zatok, gardła i górnych partii oskrzeli. Wysuszone śluzówki tracą swoją naturalną barierę ochronną, która zatrzymuje drobnoustroje, co w konsekwencji ułatwia bakteriom oraz grzybom wnikanie do organizmu i zwiększa ryzyko infekcji. Syndrom chorego budynku – fakt czy mit? Długotrwałe przebywanie w niewłaściwie wentylowanych i klimatyzowanych obiektach może prowadzić do rozwoju tzw. syndromu chorego budynku (ang. sick building syndrome). To zespół dolegliwości, do których należą: uporczywe bóle i zawroty głowy, zatkany nos, przewlekły kaszel, podrażnienia skóry, zmęczeni…

klimatyzacja-zdrowie-eca5e0c.jpg
width: 5184
height: 3456

Koniec z wychowaniem w przesadnej czystości? Naukowcy potwierdzają „efekt zagrody”
type: item
date: 2026-08-03T13:16:21.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: dzieci
subject: higiena
subject: krowy
subject: medycyna
description: Naukowcy od dawna podejrzewali, że wyjątkowo czyste środowisko dezorientuje układ odpornościowy, a dzieci wychowujące się na wsi rzadziej cierpią na alergie. Dziś w końcu mamy na to twarde dowody. Zespół niemieckich badaczy po raz pierwszy zidentyfikował konkretne gatunki bakterii, które odpowiadają za tzw. efekt zagrody.
encoded: Rosnąca fala alergii, astmy oraz atopowego zapalenia skóry u dzieci to jeden z największych problemów w krajach uprzemysłowionych. Zakładno, że układ odpornościowy pozbawiony kontaktu z drobnoustrojami w dzieciństwie, zaczyna traktować niegroźne pyłki czy sierść zwierząt jako zagrożenie. Zauważono, że dzieci mające codzienny kontakt ze zwierzętami hodowlanymi, chorują znacznie rzadziej, co określano jako tzw. efekt zagrody. Brakowało jednak dowodu, który jednoznacznie wskazałby przyczynę. Zespół naukowców z Uniwersytetu Ludwika Maksymiliana oraz Instytutu Zapobiegania Astmie i Alergii Helmholtz w Monachium, postanowił rozwikłać tę zagadkę. Udało się. Sprzymierzeńcy z obory Kluczem do sukcesu okazała się wnikliwa analiza mikrobiomu z próbek pobranych ze środowisk, w których na co dzień przebywały badane dzieci. Naukowcy przeanalizowali kurz z materacy ponad tysiąca uczniów z wiejskich terenów południowej Japonii i Niemiec oraz próbki powietrza z kilkudziesięciu obór. Wyniki, opublikowane właśnie na łamach czasopisma „NEJM Evidence”, okazały się zaskakująco jednoznaczne. Zidentyfikowano dziewięć gatunków bakterii gram-dodatnich (w tym m.in. Romboutsia timonensis oraz Glutamicibacter arilaitensis), które odgrywają decydującą rolę w stymulacji dziecięcego układu immunologicznego. Mikrobiologiczny ślad prowadzi do… obory. Pożyteczne bakterie żyją w układzie pokarmowym krów, skąd wraz z obornikiem trafiają do powietrza w oborach. Dzieci przebywające w pobliżu wdychają je, a także przenoszą na ubraniach do domów. W próbkach powietrza z obór te dziewięć gatunków stanowiło aż 25 procent wszystkich mikroorganizmów, podczas gdy w kurzu z dziecięcych materacy ich udział wynosił około 6 procent. Ta stała, umiarkowana ekspozycja okazuje się optymalnym treningiem dla układu odpornościowego. „Efekt zagrody” został tym samym naukowo potwierdzony. Mikrobiom wycisza stany zapalne Odkrycie konkretnych gatunków to tylko połowa sukcesu. Sama korelacja nie dowodzi jeszcze przyczynowości. …

efekt-zagrody-8742cf6.jpg
width: 5551
height: 3701

Krew menstruacyjna to skarbnica wiedzy o zdrowiu organizmu. Pozwala wykrywać endometriozę i inne choroby
type: item
date: 2026-08-03T07:42:29.000Z
creator: Caitlin Carlson
subject: Nauka
subject: kobiety
subject: krew
subject: medycyna
subject: Zdrowie
description: Krew menstruacyjna przez lata była traktowana jako uboczny produkt fizjologiczny. Najnowsze badania naukowe ujawniają jednak jej nowe, nieznane dotąd możliwości diagnostyczne. Zawarte w niej komórki i cząsteczki mogą posłużyć jako „naturalna biopsja”, zastępując inwazyjne operacje chirurgiczne w diagnostyce endometriozy czy zakażeń HPV.
encoded: Osoby miesiączkujące zazwyczaj nie poświęcają krwi menstruacyjnej wiele uwagi – po prostu pozbywają się jej wraz ze zużytymi środkami higienicznymi. A co, gdyby okazało się, że ma ona taką samą wartość diagnostyczną jak próbki moczu, śluzu szyjkowego czy krwi, wykorzystywane do oceny zdrowia macicy? – Macica jest w pewnym sensie jednym z ostatnich obszarów ludzkiego organizmu, które wciąż nie zostały naprawdę dogłębnie zbadane – mówi Christine Metz, profesor położnictwa i ginekologii oraz medycyny molekularnej. Prof. Christine Metz i inni naukowcy badają obecnie potencjał krwi menstruacyjnej. Substancja ta – w języku medycznym nazywana „wydzieliną” lub „odpływem” (ang. effluent) – składa się nie tylko z samej krwi, ale również z tkanek macicy, komórek układu odpornościowego, śluzu, białek oraz cząsteczek sygnałowych. Jak wyjaśnia Dipanjan Pan, profesor nanomedycyny, odzwierciedla ona procesy zachodzące w macicy podczas cyklu menstruacyjnego i zawiera bogaty zestaw informacji biologicznych. Badania nad krwią menstruacyjną wyraźnie przyspieszyły w ciągu ostatniej dekady. W pracy opublikowanej w 2024 roku na łamach „The Annals of Medicine & Surgery” wskazano, że może ona stanowić cenne źródło informacji o stanie zdrowia, a w przyszłości nawet „zrewolucjonizować opiekę zdrowotną” nad osobami miesiączkującymi. Choć krew menstruacyjna może znaleźć zastosowanie m.in. w monitorowaniu poziomu cukru we krwi i niedoborów witamin, ocenie funkcjonowania układu odpornościowego oraz stanu zapalnego, a także w diagnostyce innych chorób ginekologicznych i zakażeń przenoszonych drogą płciową, takich jak HPV, najbardziej obiecujące wydaje się jej wykorzystanie w diagnozowaniu endometriozy. Krew menstruacyjna może pomóc w wykrywaniu endometriozy Prof. Christine Metz zajmuje się badaniami nad krwią menstruacyjną w ramach projektu Research OutSmarts Endometriosis (ROSE), który współtworzy od 2013 roku. Celem programu jest lepsze zrozumienie endometriozy oraz opracowanie nieinwazyjnej met…

krew-menstruacyjna-f0e6910.jpg
width: 4608
height: 3456

Czy utracony słuch da się odzyskać? Naukowcy są coraz bliżej odpowiedzi
type: item
date: 2026-07-31T12:18:12.000Z
creator: Lindsay Kalter
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: medycyna
subject: Zdrowie
description: Po dziesięcioleciach badań zakończonych niepowodzeniami naukowcy odkryli kombinację genów, która umożliwia odtworzenie komórek ucha wewnętrznego odpowiedzialnych za odbieranie dźwięków. Czy to oznacza, że odzyskanie słuchu będzie możliwe?
encoded: Od dziesięcioleci badacze słuchu próbują rozwikłać pewną osobliwą biologiczną sprzeczność. Gdy obumrze wystarczająco dużo komórek rzęsatych ucha wewnętrznego, odpowiedzialnych za odbieranie bodźców dźwiękowych – czy to wskutek starzenia się, czy urazu – ich utrata jest zazwyczaj nieodwracalna. Aparaty słuchowe mogą wzmacniać dźwięki, a implanty ślimakowe omijać uszkodzone struktury, jednak żadna z tych metod nie przywraca samych komórek. Tymczasem u innych zwierząt takie ograniczenie nie występuje. Ptaki potrafią regenerować komórki czuciowe umożliwiające im słyszenie. Ryby również mają taką zdolność. Gdy komórki te zostaną uszkodzone, na ich miejsce powstają nowe. Ludzie tego nie potrafią. A przynajmniej tak się wydawało. W ciągu ostatniej dekady seria eksperymentów na myszach zaczęła zmieniać ten stan wiedzy, dowodząc, że przez krótki czas po narodzinach ucho wewnętrzne ssaków zachowuje ograniczoną zdolność do regeneracji. Początkowo naukowcy mieli nadzieję na znalezienie jednego głównego „włącznika”, który potrafiłby na nowo obudzić tę zdolność. Okazuje się jednak, że odpowiedź przypomina raczej molekularny przepis – taki, który wykorzystuje nieoczekiwane źródło komórek zastępczych: własne komórki podporowe ślimaka. Pod wpływem odpowiedniej kombinacji sygnałów rozwojowych komórki te mogą zacząć przekształcać się w rzęsate komórki czuciowe. Obecnym wyzwaniem jest sprawienie, by doprowadziły tę transformację do końca. Dlaczego ucho wewnętrzne nie potrafi się samo naprawiać? Każdy dźwięk zaczyna się od zjawiska mechanicznego. W ślimaku – spiralnie skręconym narządzie ukrytym głęboko w czaszce – znajduje się około 15 tysięcy czuciowych komórek rzęsatych, które przekształcają drgania w impulsy elektryczne. Na szczycie każdej z nich znajduje się pęczek mikroskopijnych wypustek przypominających włoski, zwanych stereociliami. Gdy fale dźwiękowe docierają do ucha, stereocilia uginają się. Ten ruch otwiera w komórkach maleńkie kanały jonowe, wywołując impulsy elektryczne p…

utrata-sluchu-111bcbb.jpg
width: 5600
height: 3733

Meteopatia to nie jest wymówka na gorszy dzień. Zaskakujące wnioski badaczy
type: item
date: 2026-07-27T09:18:48.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Nauka
subject: medycyna
subject: meteorologia
subject: pogoda
subject: Zdrowie
description: Spada ciśnienie, nadciąga front, a wraz z nim ból głowy, rozdrażnienie i zmęczenie. Dla jednych to oczywisty dowód na działanie pogody, dla innych – efekt sugestii. Naukowcy potwierdzają, że warunki atmosferyczne mogą oddziaływać na organizm, ale zależność jest znacznie bardziej skomplikowana, niż sugerują komunikaty o „złym biomecie”.
encoded: Spis treści: Meteopatia – choroba czy potoczna nazwa dolegliwości? Czy spadek ciśnienia naprawdę wywołuje ból głowy? Pogoda wpływa na organizm, ale nie zawsze przez ciśnienie Dlaczego szary dzień odbiera energię? Czy prognoza biometeorologiczna może pogorszyć samopoczucie? Najlepszy test? Dziennik objawów i pogody Co pomaga na „zły biomet”? Kiedy nie wolno zrzucać objawów na pogodę? Czy meteopatia istnieje? Nauka odpowiada ostrożnie Deszcz stuka w szybę, niebo od rana zasnuwają chmury, a barometr pokazuje gwałtowny spadek ciśnienia. Czujemy senność, trudno się skoncentrować, zaczyna boleć głowa. Czy to rzeczywiście wina pogody, czy raczej znaleźliśmy wygodne wyjaśnienie gorszego dnia? Meteopatia – choroba czy potoczna nazwa dolegliwości? Meteopatia, nazywana również meteoropatią lub nadwrażliwością pogodową, nie oznacza jednej, ściśle określonej choroby. Termin ten opisuje dolegliwości pojawiające się lub nasilające w związku ze zmianami warunków atmosferycznych. Osoby uznające się za meteopatów najczęściej wymieniają: ból głowy lub napad migreny, zmęczenie i senność, rozdrażnienie, trudności z koncentracją, zawroty głowy, wahania nastroju, bóle mięśni i stawów, pogorszenie jakości snu. Nie istnieje jednak jeden test, który pozwalałby jednoznacznie rozpoznać meteopatię. Objawy są niespecyficzne – mogą występować również przy niedoborze snu, odwodnieniu, infekcji, przewlekłym stresie, migrenie, anemii czy zaburzeniach nastroju. Dlatego lekarze częściej mówią o wrażliwości na bodźce meteorologiczne niż o osobnej jednostce chorobowej. Biometeorologia bada natomiast, jak temperatura, wilgotność, wiatr, promieniowanie słoneczne i ciśnienie atmosferyczne wpływają na organizmy żywe. Czy spadek ciśnienia naprawdę wywołuje ból głowy? To właśnie ciśnienie atmosferyczne najczęściej trafia na ławę oskarżonych. Wraz z nadejściem niżu barometry wskazują niższe wartości, a część osób niemal natychmiast zgłasza ból głowy, osłabienie lub problemy z koncentracją. Badania nad związkie…

meteopatia-GettyImages-1060184390-a432092.jpg
width: 5000
height: 4000

Dlaczego dietetycy twierdzą, że powinieneś jeść więcej ryb w puszkach?
type: item
date: 2026-07-25T06:28:07.000Z
creator: Katie Wright
subject: Nauka
subject: Smaki świata
subject: Traveler
subject: diety
subject: medycyna
subject: ryby
subject: Zdrowie
description: Sardynki, łosoś, makrela i inne ryby w puszkach zawierają mnóstwo niezbędnych składników odżywczych. Istnieją proste sposoby, aby włączyć je do swojej diety. Takie ryby mogą być świetnym źródłem kwasów omega-3, białka i przeciwutleniaczy.
encoded: Eksperci ds. żywienia zwykle zalecają świeże, pełnowartościowe produkty zamiast przetworzonych – ale robią wyjątek dla ryb w puszkach. – To pokarm kompletny, a nie izolowane składniki odżywcze – mówi dietetyk Colin Robertson. Wskazuje na kwasy omega-3 oraz witaminy B12 i D w tłustych rybach, jak sardynki, makrela czy anchois. – Ryby w puszkach są też praktyczne – dostępne cały rok i tańsze od świeżych, zauważa dr Sonal Haerter z Uniwersytetu Creighton. Z produktu kojarzonego kiedyś z pustą spiżarnią stały się viralowym trendem w mediach społecznościowych. Globalny rynek ryb w puszkach wart był ok. 9,5 mld dolarów w 2022 r., a do 2033 r. ma wzrosnąć do 17,2 mld dolarów. Korzyści zdrowotne Kwasy omega-3 to dobre tłuszcze, których organizm sam nie wytwarza. – Pomagają zapobiegać chorobom serca, zmniejszają ryzyko cukrzycy i obniżają ciśnienie krwi – mówi Haerter. – Amerykańskie Towarzystwo Kardiologiczne zaleca dwie porcje owoców morza tygodniowo, aby zapewnić zdrowe spożycie kwasów omega-3 – dodaje. Efekty mogą być jeszcze lepsze u osób, które już cierpią na choroby układu sercowo-naczyniowego. Zwłaszcza u tych, które nadal mają podwyższony poziom cholesterolu pomimo przyjmowania leków takich jak statyny lub mają za wysoki poziom trójglicerydów. – Kwasy tłuszczowe mają też działanie neuroprotekcyjne, mówi Robertson, a małe badanie z 2023 r. sugeruje, że olej rybi może spowalniać pogorszenie funkcji poznawczych u pacjentów z bardzo łagodną postacią choroby Alzheimera. Ryby w puszkach dostarczają też witaminy D (wpływa korzystnie na kości, mózg, odporność), B12 (układ nerwowy, metabolizm), selenu (antyoksydacja) oraz wapnia i tauryny – aminokwasu o działaniu przeciwzapalnym. – Tauryna pomaga w syntezie białek i jest bardzo korzystna dla zdrowia mózgu i komórek. Sardynki są jej bardzo bogatym źródłem – zauważa Haerter. Która ryba jest najlepsza? – Zalecamy przede wszystkim spożywanie łososia, makreli, sardeli, sardynek i śledzia – mówi dietetyczka Phoebe Wareham. Mają on…

ryby-w-puszce-bd955aa.jpg
width: 1875
height: 1250

Żyjemy o dekadę dłużej, ale w chorobie. Gorzka prawda o współczesnej medycynie
type: item
date: 2026-07-22T11:03:54.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: długowieczność
subject: medycyna
subject: starość
subject: Zdrowie
description: Współczesna medycyna dokonała cudu – w ciągu zaledwie jednego pokolenia wydłużyliśmy średnią długość życia o prawie dekadę. Ten sukces ma jednak mroczną stronę. Zyskaliśmy dodatkowe lata, ale spędzamy je w chorobie, bólu i niepełnosprawności. Jak to w ogóle możliwe?
encoded: Z obszernego raportu „Global Burden of Disease” (GBD), opublikowanego na łamach prestiżowego czasopisma „The Lancet Public Health”, płynie niepokojący wniosek: długość życia rośnie szybciej niż jakość naszego zdrowia. Zjawisko to naukowcy nazywają „luką zachorowalności” (ang. morbidity gap), a statystyki pokazują, że rośnie ona w zatrważającym tempie na całym świecie. Przepaść w liczbach Dane zebrane przez badaczy mówią same za siebie. W 1990 roku średnia oczekiwana długość życia na świecie wynosiła 64,6 lat. W 2023 roku było to już 73,8 lat. Wzrosła także oczekiwana długość życia w zdrowiu, ale drastycznie wolniej. W efekcie czas spędzony w złym stanie zdrowia wydłużył się z 8,8 do 10,7 lat. Oznacza to, że obecnie przeciętny człowiek spędza blisko 15% całego swojego życia, zmagając się z przewlekłymi schorzeniami. Co gorsza, problemy te nie dotyczą wyłącznie wieku podeszłego – pogorszenie zdrowia uderza w nas przez cały okres dorosłości. Bogaci i kobiety cierpią najdłużej, bo najdłużej żyją Wydawać by się mogło, że to kraje rozwijające się mają największy problem ze zdrowiem obywateli. Nic bardziej mylnego. Największą cenę za długowieczność płacą państwa wysokorozwinięte. Kraje o najwyższym wskaźniku rozwoju społeczno-demograficznego (SDI) mają najszerszą lukę zachorowalności. W 2023 roku rekordy biły Stany Zjednoczone (aż 14 lat w chorobie), Australia (13,9) oraz Kanada (13,7). Dla porównania, w Afryce Subsaharyjskiej wskaźnik ten wynosił dokładnie 9 lat. Nie oznacza to, że powinniśmy równać do krajów mniej rozwiniętych – nasze osiągnięcia cywilizacyjne sprawiły jednak, że potrafimy utrzymać chorych przy życiu, ale nie potrafimy zapewnić im komfortu funkcjonowania. Wyraźne różnice widać także w podziale na płeć. Kobiety żyją średnio dłużej od mężczyzn w niemal każdym zakątku globu, jednak ten dodatkowy czas to także lata pełne dolegliwości. W ubiegłym roku luka zachorowalności dla kobiet wyniosła 12,1 roku, podczas gdy u mężczyzn – 9,3 roku. Co odbiera nam zdrowie…

GettyImages-1439815878-460979b.jpg
width: 4822
height: 3219

Prawidłowe BMI maskowało dramat. Przez śmieciową dietę nastolatek stracił wzrok
type: item
date: 2026-07-21T08:34:20.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: diety
subject: fast food
subject: medycyna
subject: wielka brytania
subject: wzrok
description: Ten medyczny przypadek może naprawdę przerazić i skłonić do zmiany diety nawet najbardziej opornych. Pewien nastolatek z Wielkiej Brytanii stracił wzrok w wyniku skrajnie ubogiej diety, złożonej z tzw. śmieciowego jedzenia.
encoded: 14-letni chłopiec cierpiał na zaburzenia odżywiania objawiające się niechęcią do wielu pokarmów, co doprowadziło do poważnych niedoborów witaminy B12 oraz miedzi. Te deficyty spowodowały nieodwracalną neuropatię nerwu wzrokowego, która w konsekwencji doprowadziła do utraty wzroku. Lekarze podkreślają, że brak zróżnicowania w diecie może mieć katastrofalne skutki, często długo niezauważane ze względu na normalne BMI chorego. Przypadek ten to ostrzeżenie, że zła jakość jedzenia jest równie niebezpieczna, jak niedożywienie związane tylko z liczbą kalorii. Długa historia diagnozy Cała historia zaczęła się, gdy nastolatek zgłosił się do lekarza rodzinnego z powodu nienaturalnego zmęczenia. Wstępne badania laboratoryjne wykazały łagodną anemię oraz niski poziom witaminy B12. Ponieważ organizm nie produkuje tej witaminy samodzielnie, musi być ona dostarczana z jedzeniem, aby utrzymać zdrowie krwinek czerwonych i układu nerwowego. Lekarz zalecił więc suplementację witaminą B12 w formie zastrzyków oraz udzielił porad dietetycznych. Jednak pacjent z czasem przestał przyjmować witaminę i wrócił do dawnych nawyków. Sytuacja stała się krytyczna, gdy chłopiec skończył 15 lat i zaczął mieć poważne problemy ze wzrokiem. Badania okulistyczne nie wykazały fizycznych nieprawidłowości, co utrudniło postawienie diagnozy. Dopiero w wieku 17 lat chłopak trafił do neurologa, specjalizującego się w problemach ze wzrokiem związanych z układem nerwowym. Testy ostrości wzroku wykazały wynik 20/200 w obu oczach, co zgodnie ze standardami medycznymi oznacza osobę niewidomą. Obiekty, które zdrowa osoba dostrzega z odległości około 60 metrów, pacjent widział wyraźnie dopiero z dystansu 6 metrów. BMI w normie nie zawsze oznacza zdrowie Kluczowym wyzwaniem diagnostycznym był fakt, że wskaźnik masy ciała (BMI) chłopca pozostawał w normie. Jego waga i wzrost były typowe dla rówieśników, co maskowało głębokie niedobory witamin. Dopiero szczegółowe badania krwi ujawniły prawdę: powiększone krwinki czerw…

fast-food-4ed3e2e.jpeg
width: 8688
height: 5792

Ile kawy można wypić bez szkody dla serca? Kardiolodzy wyznaczyli limit
type: item
date: 2026-07-20T08:26:49.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: kawa
subject: kofeina
subject: medycyna
subject: napoje
subject: NatGeoBN
subject: serce
subject: Zdrowie
description: Kardiolodzy uznali, że dla większości dorosłych do 400 mg kofeiny dziennie (do 5 filiżanek typowej kawy) jest bezpieczną dawką. Kawa może nawet obniżyć ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. Natomiast kofeina z energetyków może poważnie zaszkodzić.
encoded: Wielu miłośników kawy zastanawia się, czy można ją pić bez szkody dla serca. W powszechnej opinii może ona wywoływać arytmię i sprzyjać nadciśnieniu tętniczemu. Kardiolodzy postanowili przedstawić stanowisko nauki w sprawie wpływu kawy na układ krążenia. Liczy się źródło kofeiny Nowe wytyczne American Heart Association (AHA) „Caffeine and Cardiovascular Disease”, opublikowane w czasopiśmie „Circulation”, porządkują to, co w dyskusji o kofeinie bywa najbardziej mylące: ta sama substancja może w różnych warunkach towarzyszyć zarówno korzystnym, jak i niepożądanym zjawiskom. Według przeglądu najnowszych badań spożycie do 400 mg kofeiny dziennie (co odpowiada maksymalnie pięciu filiżankom kawy kofeinowej po ok. 240 ml każda) jest dla większości dorosłych ogólnie bezpieczne. W części analiz 2–4 filiżanki dziennie łączono nawet z niższym ryzykiem choroby serca, niewydolności serca i udaru. Jednocześnie AHA podkreśla, że „kofeina” w badaniach bardzo często oznacza „kawę”, a kawa to nie tylko kofeina. Zawiera też inne związki bioaktywne, którym badania przypisują m.in. właściwości przeciwutleniające i przeciwzapalne. To ważne rozróżnienie, bo wnioski o „kofeinie” potrafią w praktyce opierać się na napoju, który niesie znacznie bogatszy chemiczny ładunek. Do całej układanki dochodzą dodatki. Cukier, syropy smakowe, mleko czy śmietanka prawdopodobnie osłabiają potencjalne korzyści wiązane z kawą pitą bez dosładzania i bez „wypełniaczy”. A to właśnie czarna, niesłodzona kawa kofeinowa w badaniach obserwacyjnych najczęściej pojawia się w korelacji z niższym ryzykiem chorób. Energetyki zwiększają ryzyko W stanowisku AHA najmocniej wybrzmiewa ostrzeżenie dotyczące wysokich dawek kofeiny, typowych dla napojów energetycznych, w tym skoncentrowanych „shotów”. To właśnie te produkty łączono ze wzrostem ryzyka nadciśnienia i nieregularnego rytmu serca (arytmii). Nie chodzi wyłącznie o samą liczbę miligramów, ale też o koncentrację. Typowa kawa parzona ma ok. 31,8–69,7 mg kofeiny na 10…

kawa-serce-054ee31.jpg
width: 1800
height: 1200

Rak też podlega prawom Darwina. W guzie trwa bezlitosna ewolucja
type: item
date: 2026-07-20T05:57:48.000Z
creator: Nick James
subject: Nauka
subject: choroby
subject: ewolucja
subject: medycyna
subject: nowotwory
subject: Zdrowie
description: Rak nie jest nieruchomym i jednorodnym przeciwnikiem. W miarę rozwoju choroby komórki nowotworowe mutują, konkurują ze sobą i podlegają doborowi naturalnemu. Te, które najlepiej przystosują się do warunków panujących w organizmie – lub przetrwają zastosowane leczenie – mogą dać początek kolejnym, bardziej opornym liniom komórek.
encoded: Spis treści: Jak teoria ewolucji Darwina pomaga zrozumieć rozwój raka? Jak komórki nowotworowe podlegają ewolucji? Przerzuty mogą różnić się od guza pierwotnego. Tak ewoluuje rak Jak zasady opisane przez Karola Darwina pomagają zrozumieć jedną z najgroźniejszych chorób człowieka? Poniższy tekst jest fragmentem książki „Nowotwór złośliwy” Nicka Jamesa, wydanej w Polsce przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. Autor pokazuje, że rozwój raka można analizować jako proces ewolucyjny, w którym kolejne populacje komórek gromadzą mutacje, konkurują o zasoby i przystosowują się do zmieniającego się środowiska organizmu. Jak teoria ewolucji Darwina pomaga zrozumieć rozwój raka? Ludzka komórka zawiera około 21 tys. genów rozmieszczonych w 23 parach chromosomów. Obecnie technologia sekwencjonowania DNA jest tak powszechna, że pozwala na dokładne porównanie genomów komórek prawidłowych i nowotworowych, ujawniając złożony i dynamiczny obraz zmian genetycznych. Z biegiem czasu geny ulegają mutacjom w stosunkowo stałym tempie. Dzięki temu, analizując różnice między dwoma genomami, można oszacować czas, jaki upłynął od życia ich wspólnego przodka. Podobne metody stosowano od dawna w biologii ewolucyjnej, np. do określenia momentu, w którym ludzie i małpy człekokształtne mieli wspólnego przodka. Ostatnio techniki te zostały wykorzystane do badania nowotworów, pozwalając ustalić, w jaki sposób genomy komórek nowotworowych różnią się od ich macierzystych tkanek oraz które zmiany genetyczne mogą sprzyjać rozprzestrzenianiu się raka do nowych miejsc w organizmie. Teoria ewolucji Karola Darwina jest prawdopodobnie jedną z najbardziej znanych teorii naukowych. Ponad 150 lat po opublikowaniu dzieła „O powstawaniu gatunków” (ang. The Origin of Species) wciąż pozostaje niezwykle wpływowa, a w niektórych środowiskach budzi kontrowersje. Kluczowym odkryciem Darwina było to, w jaki sposób gatunki ewoluują i różnicują się pod wpływem doboru naturalnego. Zasadniczo zmiany w genach pojawiają się l…

komorka-rakowa-GettyImages-2151333984-867b04f.jpg
width: 9428
height: 5302

Światowy sukces polskich transplantologów. Pacjentce wszczepiono wątrobę od dwóch dawców
type: item
date: 2026-07-17T13:00:05.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: medycyna
subject: polska
subject: sukces
subject: transplantacja
description: Zespół lekarzy z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego pod kierownictwem prof. Michała Grąta, wykonał pierwsze na świecie chimeryczne przeszczepienie wątroby. 47-letnia pacjentce wszczepiono narząd złożony z dwóch fragmentów: pobranego od niej samej oraz od zmarłego dawcy. Po tygodniu wątroba zregenerowała się na tyle, że obcą jej część usunięto.
encoded: 11 maja 2026 roku zespół Kliniki Chirurgii Ogólnej, Transplantacyjnej i Wątroby Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego (WUM) dokonał bezprecedensowej operacji: pierwszego na świecie chimerycznego przeszczepienia wątroby. Operacja, którą kierował prof. Michał Grąt, została wykonana u 47-letniej pacjentki cierpiącej na zaawansowany nowotwór wątroby. Na czym polega chimeryczny przeszczep? Najbardziej niezwykłym i pionierskim elementem operacji było stworzenie narządu złożonego z dwóch różnych fragmentów: części własnej pacjentki oraz fragmentu pobranego od zmarłego dawcy. W praktyce medycznej oznaczało to połączenie dwóch technik: autotransplantacji (przeszczepienia własnego narządu po jego modyfikacji) oraz allotransplantacji (przeszczepienia narządu od innej osoby). Decyzja o takim rozwiązaniu zapadła ze względu na stopień zaawansowania choroby nowotworowej. Wycięcie guza pozostawiłoby pacjentce zbyt mały fragment wątroby. Przebieg operacji Zabieg rozpoczął się od usunięcia wątroby z organizmu pacjentki i poddania jej tzw. resekcji pozaustrojowej. Na specjalnym „zimnym stoliku” chirurdzy wycięli zajęte przez nowotwór części, przygotowując zdrowy, lecz zbyt mały fragment do ponownego wszczepienia. Ponieważ pozostawiony fragment nie byłby w stanie zapewnić bezpiecznej funkcji narządu, połączono go z odpowiednio przygotowanym fragmentem wątroby od zmarłego dawcy. W ten sposób powstał jeden funkcjonalny, chimeryczny graft, który następnie wszczepiono pacjentce. Fragment od dawcy pełnił rolę czasowego wspomagacza. Zapewnił chorej bezpieczeństwo metaboliczne w okresie gdy jej własna, mniejsza część wątroby, regenerowała się i ulegała niezbędnemu przerostowi (hipertrofii). Rekonwalescencja i finał leczenia Proces regeneracji własnej tkanki pacjentki przebiegł niezwykle sprawnie. Zaledwie tydzień później, 18 maja 2026 roku, możliwe było przeprowadzenie drugiej operacji. Podczas tego zabiegu lekarze usunęli część graftu pochodzącą od dawcy. Własna wątroba pacjentki osiągnęła j…

watroba-63a600c.jpg
width: 1200
height: 800

Trawienny problem w Stanach Zjednoczonych. Gwałtownie rośnie liczba przypadków biegunki wybuchowej
type: item
date: 2026-07-15T06:50:17.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: choroby zakaźne
subject: medycyna
subject: pasożyty
subject: stany zjednoczone
subject: Zdrowie
description: Amerykańskie służby sanitarne stanęły przed trudnym wyzwaniem epidemiologicznym. W całym kraju gwałtownie rośnie liczba przypadków dziwnego zatrucia pokarmowego, które objawia się bardzo uciążliwą, wodnistą, a niekiedy wręcz wybuchową biegunką. Największy niepokój naukowców budzi jednak fakt, że patogen wywołujący tę chorobę przybywa zazwyczaj do USA jako „pamiątka” z zagranicznych wakacji. Tymczasem zdecydowana większość obecnych pacjentów nigdzie nie wyjeżdżała.
encoded: Zakażenie to nosi nazwę cyklosporozy i jest wywoływane przez mikroskopijne pasożyty Cyclospora. W naturalnych warunkach patogeny te występują najczęściej w strefach klimatu tropikalnego i subtropikalnego, między innymi w Afryce, na Bliskim Wschodzie, w Azji Południowo-Wschodniej oraz w Ameryce Środkowej i Południowej. Według oficjalnych danych, od początku maja do połowy czerwca służby medyczne odnotowały 190 przypadków tej choroby. Zaledwie 45 z nich to zakażenia pochodzenia zagranicznego. Aż 145 chorych w wieku od 17 do 89 lat nie przekroczyło granic Stanów Zjednoczonych w ostatnich tygodniach. To sygnał, że źródło problemu znajduje się na terenie kraju. Zagadka zanieczyszczonej żywności. Co powoduje tę chorobę? Do zakażenia pasożytem dochodzi drogą pokarmową – w wyniku spożycia żywności lub wypicia wody, która została zanieczyszczona odchodami zawierającymi patogen. Co niezwykle istotne z punktu widzenia epidemiologii, chorobą tą nie można zarazić się bezpośrednio od drugiego człowieka. Ten fakt pozwala amerykańskim Centrom Kontroli i Zapobiegania Chorobom (CDC) wyciągnąć kluczowy wniosek: obywatele zarażają się poprzez kontakt z lokalnymi produktami spożywczymi lub źródłami wody. Sytuacja jest bardzo dynamiczna i obejmuje ogromny obszar geograficzny. Problem dotyczy już 17 różnych stanów. Chociaż najwięcej przypadków (81) zarejestrowano na Wschodnim Wybrzeżu, w stanie Nowy Jork, zakażeni pacjenci zgłaszają się do szpitali także w Teksasie, Kolorado czy nawet na odległej Alasce. Jak podkreśla w swoim raporcie CDC, obecnie nie ma dowodów na istnienie jednego, scentralizowanego źródła, które łączyłoby ze sobą pacjentów z tak wielu oddalonych od siebie stanów. CDC zakłada jednak, że rzeczywista liczba zakażeń jest znacznie wyższa. Często choroba ma łagodniejszy przebieg i ustępuje samoistnie bez interwencji farmakologicznej, przez co chorzy nie zgłaszają się do placówek medycznych. Jak objawia się ta choroba? Cyklosporoza jest znana lekarzom, a ci informują, że czas…

shutterstock1344186461-9cc7429.jpg
width: 3264
height: 2448

Kanibalizm sprowadził na nich „śmiejącą się śmierć”. Choroba kuru dziesiątkowała lud Fore
type: item
date: 2026-07-10T11:55:37.000Z
subject: Nauka
subject: choroby zakaźne
subject: medycyna
subject: Zdrowie
description: Choroba kuru, zwana „śmiejącą się śmiercią”, przez dekady dziesiątkowała plemię Fore z Papui-Nowej Gwinei. Przenoszona przez rytualny kanibalizm i wywoływana przez priony, stała się jednym z kluczy do przełomowych odkryć medycznych uhonorowanych Noblem. Mimo zakazu praktyk kanibalistycznych wprowadzonego w latach 50., ostatni przypadek kuru odnotowano dopiero w 2005 roku.
encoded: Spis treści: Makabryczne zwyczaje ludu Fore i odkrycie kuru „Śmiejaca się śmierć": przebieg choroby kuru Ostatni przypadek kuru Badania nad kuru: odkrycie prionów i Nobel W 1957 r. amerykański uczony Daniel Carleton Gajdusek odkrył na Papui-Nowej Gwinei tajemniczą chorobę, lokalnie zwaną kuru. Atakowała ona mózg, stopniowo go niszcząc i doprowadzając w końcu do śmierci. Najbardziej zagadkowe było to, że chorowali wyłącznie członkowie plemienia Fore, które praktykowało rytualny kanibalizm. Makabryczne zwyczaje ludu Fore i odkrycie kuru Nazwa schorzenia pochodzi od słowa kuria lub guria, co w języku Fore oznacza „drżenie” i odnosi się do charakterystycznych drgawek u chorych. Papuasi tłumaczyli kuru czarami, ale badania prowadzone przez dr. Michaela Alpersa i antropolog Shirley Lindenbaum wykazały, że choroba ta rozprzestrzeniała się wśród członków plemienia właśnie z powodu ich kanibalistycznych praktyk pogrzebowych. Mieli oni bowiem makabryczny zwyczaj spożywania ciał zmarłych, a za najcenniejszy organ uważano mózg – przywilej jego zjedzenia miała najbliższa rodzina. Wierzono, że spożycie ciała zmarłego krewnego pomaga uwolnić jego ducha i przywrócić siły życiowe wspólnocie. Epidemia kuru uderzała najmocniej w kobiety i dzieci, u których choroba występowała od ośmiu do dziewięciu razy częściej niż u dorosłych mężczyzn. Ci ostatni częściej jedli kawałki ludzkiego mięsa, podczas gdy kobiety „wyróżniano” mózgami. Poza tym to kobiety myły ciała zmarłych, a także nacierały sobie mózgami twarz. Wtedy nikt jeszcze nie wiedział, że to właśnie w mózgach krył się nieznany nauce patogen i że makabryczne rytuały Fore doprowadzą do ważnego odkrycia w medycynie, a samych badaczy do nagrody Nobla. „Śmiejąca się śmierć”: przebieg choroby kuru Tajemnicza choroba zaczynała się od bółow brzucha, kończyn i stawów oraz utraty masy ciała. Potem rozwijały się problemy z koordynacją ruchów i chodzeniem, drżenie ciała, mimowolne ruchy, oczopląs i dysfazja (zaburzenia mowy). Po pewnym czasie…

kuru-kanibalizm-70c5195.jpg
width: 1350
height: 900

Te kwasy tłuszczowe obniżają agresję nawet o 28 procent. Ich niedobór często mają przestępcy
type: item
date: 2026-07-10T09:51:13.000Z
creator: redakcja
subject: Nauka
subject: diety
subject: Kuchnia
subject: medycyna
subject: mózg
subject: psychologia
subject: zachowania
description: Dieta ma znaczący wpływ na ludzkie emocje oraz skłonność do gwałtownych zachowań. Najnowsze analizy dowodzą, że brak jednego kluczowego tłuszczu drastycznie zwiększa poziom agresji i impulsywności.
encoded: W tym artykule: Kwasy tłuszczowe omega-3 obniżają agresję Kwasy omega-3 a przestępczość Czym są kwasy tłuszczowe omega-3? Kwasy omega-3 w diecie Ścisły związek z agresją mają kwasy tłuszczowe omega-3, nazywane są też czasem n-3. Należą do kwasów wielonienasyconych. Są konieczne do prawidłowego funkcjonowania naszego organizmu. Do niezbędnych człowiekowi kwasów omega-3 należą m.in. kwas α-linolenowy (ALA), kwas eikozapentaenowy (EPA) i kwas dokozaheksaenowy (DHA). Kwasy tłuszczowe omega-3 obniżają agresję Naukowcy z University of Pennsylvania oparli się na wcześniejszych badaniach dotyczących wpływu suplementacji kwasów omega-3 na agresję. W metaanalizie wzięli pod uwagę 29 randomizowanych badań kontrolowanych. Dotyczyły one łącznie 3918 uczestników, od dzieci w wieku do 16 lat po osoby starsze w wieku od 50 do 60 lat. Badania prowadzono w latach 1996–2024 i trwały średnio ok. 16 tygodni. Mózgi rdzennych mieszkańców Amazonii starzeją się wolniej. To zasługa diety i stylu życia Południowoamerykański lud Tsimane ma najzdrowsze serca na świecie. Badania pokazują, że w równie dobrej kondycji są mózgi członków tego plemienia. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/mozgi-rdzennych-mieszkancow-amazonii-starzeja-sie-wolniej-to-zasluga-diety-i-stylu-zycia-fot-courtesy-of-the-tsimane-health-and-life-history-project-team-be480f7.jpeg" width="938" height="625" alt="Mózgi rdzennych mieszkańców Amazonii starzeją się wolniej. To zasługa diety i stylu życia (fot. Courtesy of the Tsimane Health and Life History Project Team)" title="Mózgi rdzennych mieszkańców Amazonii starzeją się wolniej. To zasługa diety i stylu życia (fot. Courtesy of the Tsimane Health and Life History Project Team)" /> Metaanaliza wykazała niewielki, ale zauważalny efekt krótkoterminowy. Przekłada się on na zmniejszenie poziomu agresji sięgające nawet 28%, po uwzględnieniu wielu różnych zmiennych. Obejmowało to zarówno agresję reaktywną (w odpowiedzi na prowokację), jak i …

agresja-79bb146.jpg
width: 5121
height: 3477

Komórki macierzyste na chorobę Parkinsona: przełomowe badania z udziałem ludzi
type: item
date: 2026-07-09T12:00:24.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: choroba parkinsona
subject: choroby
subject: medycyna
subject: mózg
subject: NatGeoBN
subject: Zdrowie
description: Terapia komórkami macierzystymi na chorobę Parkinsona po raz pierwszy została przetestowana u ludzi. Po rocznej obserwacji nie odnotowano poważnych działań niepożądanych, a stan pacjentów się poprawił. Wyniki opisano w czasopiśmie „Nature Medicine” i omawiano podczas kongresu ISSCR 2026.
encoded: U chorych na parkinsona w mózgu obumierają komórki nerwowe produkujące neuroprzekaźnik o nazwie dopamina. Prowadzi to do takich objawów, jak spowolnienie ruchowe, sztywność, zaburzenia chodu i drżenie. Obecnie stosowane metody leczenia polegają na przyjmowaniu leków, które zastępują utraconą dopaminę. Jednak z czasem farmaceutyki te często stają się mniej skuteczne i powodują skutki uboczne. Drugą metodą leczenia choroby Parkinsona jest neurostymulacja. W tym przypadku produkcję dopaminy wywołują impulsy elektryczne, przekazywane przez wszczepioną do mózgu elektrodę. Lekarze od dawna poszukują innych terapii, takich jak leki zatrzymujące postęp choroby. Inne podejście to terapie komórkowe. Próbują one rozwiązać problem u źródła: nie tylko łagodzić objawy, lecz zastąpić utracone komórki i odbudować źródło dopaminy. Zespoły z Lund University, Skåne University Hospital i University of Cambridge przedstawiły właśnie dane z pierwszego badania, w którym osobom z chorobą Parkinsona przeszczepiono do mózgu nowe neurony. Są to tzw. dopaminergiczne komórki progenitorowe, wytworzone z ludzkich embrionalnych komórek macierzystych. W badaniu STEM-PD wzięło udział ośmiu pacjentów, a obserwacja podczas pierwszych 12 miesięcy nie wykazała poważnych działań niepożądanych. To pierwsze badanie z użyciem pluripotencjalnych komórek macierzystych dopuszczone w Szwecji oraz pierwsze w Europie dla choroby Parkinsona. Pierwszy rok bez powikłań Podczas testów badacze podali uczestnikom komórki w dwóch różnych dawkach. Następnie przez 12 miesięcy stosowali immunosupresję, czyli osłabienie działania układu odpornościowego, by ograniczyć ryzyko odrzucenia przeszczepu. Siedmiu pacjentów ukończyło pełną roczną obserwację. Jeden z uczestników zmarł z powodu zakażenia płucnego, co wskazano jako zdarzenie niezwiązane bezpośrednio z produktem komórkowym. Sam zabieg chirurgiczny był generalnie dobrze tolerowany, a u biorców nie zaobserwowano powikłań. Badacze podkreślają, że te wczesne wyniki to funda…

parkinson-c83961f.jpg
width: 2360
height: 1200

Wielki przełom na sali operacyjnej. Zdalnie sterowane roboty humanoidalne przeprowadziły udaną operację
type: item
date: 2026-07-09T10:27:28.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: Technologia
subject: chirurgia
subject: medycyna
subject: roboty
description: Nad stołem operacyjnym pochyla się nie chirurg w kitlu, lecz 27-kilogramowa maszyna o ludzkiej budowie. Bezszelestnie i precyzyjnie chwyta narzędzia, a usunięcie pęcherzyka żółciowego przebiega zgodnie z planem. To nie kadr z filmu Kubricka, ale przełom dokonany przez inżynierów i lekarzy z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego. Po raz pierwszy zdalnie sterowane roboty humanoidalne z powodzeniem przeprowadziły prawdziwe zabiegi.
encoded: W ramach testów przedklinicznych zaplanowano i przeprowadzono dwie udane operacje u dużych ssaków nienaczelnych. W pierwszym przypadku zabieg usunięcia pęcherzyka żółciowego przeprowadził zespół mieszany – maszyna współpracowała z człowiekiem pełniącym rolę asystenta. Drugą procedurę wykonał już duet dwóch maszyn, które ramię w ramię operowały pacjenta na jednym stole operacyjnym. Głównym bohaterem badań opublikowanych w lipcowym wydaniu prestiżowego „Nature” jest „Surgie” – smukły robot mierzący 1,5 metra i ważący zaledwie 27 kilogramów, którego polskim kuzynem jest popularny w social mediach „Edward Warchocki”. Choć inżynierowie musieli wyposażyć go w specjalne adaptery do trzymania klasycznych instrumentów medycznych, sterowanie maszyną okazało się dla lekarzy niezwykle intuicyjne i naturalne. Czy czeka nas robotyczna rewolucja? Sale operacyjne stworzone są dla ludzi Robotyka w chirurgii nie jest nowością. Szpitale na całym świecie od lat wykorzystują zaawansowane platformy (jak słynny system „da Vinci”). Jednak tradycyjne stacje operacyjne to potężne, wyspecjalizowane kolosy. Standardowe systemy robotów ważą ponad 800 kilogramów, posiadają kilka ramion manipulacyjnych i wymagają drogich, przebudowanych sal oraz dużego zespołu technicznego. Humanoidalny, niewielki „Surgie” dobrze wpisuje się w ludzką przestrzeń roboczą. Dr Nikita Thareja z UC San Diego School of Medicine przyznaje, że lekarze byli wręcz zaskoczeni tym, jak płynnie robot zintegrował się z ich rutynowym środowiskiem pracy. Co najważniejsze, precyzja zabiegu wykonanego przez formę humanoidalną w niczym nie ustępowała tej oferowanej przez ogromne, stacjonarne systemy telemedyczne. View oEmbed on the source website Roboty w polowych szpitalach, roboty w przestrzeni kosmicznej Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) od dawna alarmuje o globalnym, drastycznym niedoborze wykwalifikowanych chirurgów. Prof. Michael Yip, inżynier i współautor badania, podkreśla, że humanoidalne roboty mogą zdemokratyzować dostęp…

coverart-e340e42.png
width: 1920
height: 1080

Otyłość to choroba – lekarze wreszcie się co do tego zgadzają. Co to oznacza dla pacjentów?
type: item
date: 2026-07-09T08:03:17.000Z
creator: Tara Haelle
subject: Nauka
subject: choroby
subject: diety
subject: medycyna
subject: otyłość
subject: Zdrowie
description: Ponad 40% Amerykanów i blisko 20% Polaków żyje z otyłością. Jednak przez dekady leczono ją hasłem „jedz mniej, ruszaj się więcej”. Dziś środowisko medyczne coraz mocniej zgadza się, że to nie kwestia woli, lecz przewlekła choroba – z własną biologią, objawami i powikłaniami.
encoded: Amerykańskie Towarzystwo Medyczne uznało otyłość za chorobę w 2013 roku. Mimo to klasyfikacja wciąż budzi spory. W 2025 roku komisja ds. diabetologii i endokrynologii prestiżowego czasopisma naukowego „The Lancet” opublikowała raport, który miał precyzyjniej odróżnić otyłość „jako chorobę” od samego życia z nadmiarowymi kilogramami. Prof. Carel le Roux, lekarz z University College Dublin i współautor raportu, mówi, że przekonanie lekarzy było trudne. Jednak jeszcze trudniejsze okazało się przekonanie pacjentów, ze względu na wewnętrzny wstyd i stygmatyzację, jaka dotyka osób z otyłością. Profesor opisuje pacjentów, którzy po raz pierwszy usłyszeli, że ich waga nie jest ich winą – choć to oni odpowiadają za leczenie jej skutków. Co właściwie dzieje się w organizmie osoby z otyłością? Objawy otyłości – nadmiar tkanki tłuszczowej, stałe uczucie głodu, zmiany w działaniu mózgu – są dobrze znane. Trudniej wskazać przyczynę. Naukowcy wciąż nie wiedzą, który narząd faktycznie odpowiada za tę chorobę. Najwięcej wskazuje na mózg – a konkretnie na obszary regulujące tzw. masę adipocytów, czyli liczbę komórek tłuszczowych, które organizm „chce” utrzymać. Gdy ktoś odchudza się dietą, mózg broni zaprogramowanej masy ciała, co prowadzi do tzw. efektu jo-jo, czyli szybkiego odzyskania wagi. Prof. Le Roux porównuje to do wątroby, która po częściowym usunięciu odrasta do dawnej masy. Leki, operacje bariatryczne czy terapia żywieniowa działające na mózg mogą trwale „przeprogramować” ten mechanizm. I to, zdaniem le Roux, przesądza o uznaniu otyłości za chorobę. BMI to za mało Do zeszłego roku otyłość definiowano niemal wyłącznie przez BMI – stosunek wagi w kilogramach do wzrostu w metrach podniesionego do kwadratu. Problem w tym, że BMI nie odróżnia umięśnionego sportowca od osoby z nadmiarem tkanki tłuszczowej. Nie sprawdza się też ludzi, których zdrowiu szkodzi ukryty głęboko tłuszcz trzewny, a BMI jest w granicach normy. Komisja „The Lancet” zaproponowała więc definicję dwuskładnik…

otylosc-7951fdd.jpg
width: 1996
height: 1200

Brak wyobraźni czy błąd producenta? Brytyjczyk prawie oślepł przez pistolet do masażu
type: item
date: 2026-07-06T07:58:58.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: medycyna
subject: oczy
subject: wielka brytania
description: Ten przedziwny przypadek z Wielkiej Brytanii to nauczka dla wszystkich użytkowników domowych urządzeń do masażu. Mężczyzna z Edynburga zgłosił się do okulisty z zaburzeniami widzenia. Lekarz odkrył w jego oczach rozległe i poważne uszkodzenia siatkówki, typowe dla silnych urazów. Po szczegółowym wywiadzie pacjent przyznał, że używał pistoletu do masażu na…zmęczone oczy.
encoded: Pacjent, w wieku około 20 lat, zgłosił się do okulisty po tym, jak przez sześć dni doświadczał błysków i mroczków w polu widzenia prawego oka, oraz zawężenia pola widzenia. Choć mężczyzna był ogólnie zdrowy, nie przebył wcześniej żadnych urazów oczu ani nie chorował na schorzenia okulistyczne (poza lekką krótkowzrocznością), rutynowe badanie wykazało zdumiewający poziom uszkodzeń wewnętrznych tkanek oka. Wstępna diagnoza: zagadkowe rozdarcia siatkówki Wstępne badanie wzroku nie zwiastowało katastrofy, a ciśnienie wewnątrzgałkowe było w normie. Jednak dokładne oględziny siatkówki – światłoczułej warstwy wyściełającej tył gałki oczne – ujawniły rozległe urazy, i to w obu oczach. W prawym oku lekarze zdiagnozowali liczne przedarcia, siniaki oraz rzadkie zjawisko zwane dializą siatkówki. Jest to specyficzny rodzaj rozdarcia, w którym siatkówka zaczyna oddzielać się od oka przy krawędzi. Ten stan jest bardzo groźny – bez interwencji może prowadzić do pełnego odwarstwienia siatkówki i nieodwracalnej utraty wzroku. Lewe oko również ucierpiało: w gałce stwierdzono zasinienia oraz sześć małych przedarć w kształcie podkowy, zlokalizowanych w górnej i bocznej części siatkówki. Rozwiązanie zagadki: masaż oczu pistoletem Kluczem do postawienia diagnozy okazał się szczegółowy wywiad, podczas którego pacjent przyznał, że przez trzy miesiące stosował pistolet masujący bezpośrednio na oczy i w ich okolicach. Mężczyzna kupił urządzenie samodzielnie i używał go raz w tygodniu przez kilka minut, próbując w ten sposób złagodzić uczucie zmęczenia oczu. Robił to bez jakichkolwiek konsultacji. Ponieważ tego typu urazy siatkówki są zazwyczaj wynikiem silnych uderzeń w oko (np. podczas bójki lub uprawiania sportów kontaktowych), lekarze powiązali uszkodzenia właśnie z działaniem pistoletu. Jak pistolet do masażu uszkodził siatkówkę? Mechanizm uszkodzenia wynika z samej natury pistoletów masujących, które generują silne uderzenia o wysokiej częstotliwości, mające rozluźniać napięte mięśnie. O…

masaz-fad5f70.jpeg
width: 7670
height: 5116

Wszystkie te wynalazki zawdzięczamy ekspansji islamu. Korzystamy z nich do dziś
type: item
date: 2026-07-04T11:03:31.000Z
creator: Sergi Grau Torras
subject: Historia
subject: astronomia
subject: islam
subject: matematyka
subject: medycyna
subject: odkrycia
subject: wynalazki
description: Podczas gdy znaczna część Europy tkwiła w mrokach średniowiecza, rozprzestrzenianie się islamu doprowadziło do innowacji w matematyce, nauce i medycynie. Oto wynalazki, z których korzystamy do dziś.
encoded: Tysiąc lat temu w Bagdadzie ci, którzy potrafili czytać po arabsku, mieli niemal taki sam dostęp do dzieł Arystotelesa i wielu innych klasyków nauki, jaki czytelnicy mają dzisiaj. Stało się to możliwe dzięki kalifatowi Abbasydów, który w okresie swojej świetności, w VIII wieku, uruchomił ambitną inicjatywę translatorską, dającą arabskim uczonym dostęp do wielkich dzieł filozoficznych i naukowych Persów, Hindusów, Babilończyków, Egipcjan, a przede wszystkim Greków. Podboje islamskie sprawiły, że starożytne ośrodki kultury świata hellenistycznego – od Syrii, przez Egipt, po Iran – znalazły się w rękach Arabów. Ta ekspansja stała się impulsem dla islamskiego „złotego wieku”, który miał trwać aż do najazdu Mongołów w XIII wieku. Dzięki wysiłkom kalifów miasta takie jak Bagdad stały się ośrodkami nauki, w których rozkwitały matematyka, astronomia, optyka i medycyna. Świat arabski nie tylko zachował i rozpowszechnił to dziedzictwo intelektualne, lecz także wzbogacił je własnym wkładem, kładąc tym samym fundamenty pod późniejsze postępy naukowe, które miały ukształtować przyszłość Zachodu. Nowa matematyka Wśród dyrektorów bagdadzkiego Domu Mądrości, czyli Bayt al-Hikmah, był matematyk i astronom Al-Chuwarizmi, który odegrał kluczową rolę w upowszechnieniu dziesiętnego systemu liczbowego. Jego książka „O indyjskiej sztuce rachowania” – zachowana jedynie za pośrednictwem łacińskiego przekładu „Algoritmi de numero indorum” – wprowadziła na Zachód cyfry od jeden do dziewięć, a także pojęcie zera. Wraz z nimi pojawiła się powiązana koncepcja wartości pozycyjnej, zgodnie z którą każda cyfra w liczbie ma wartość zależną od swojego miejsca. Na przykład w liczbie 123 jedynka oznacza setki, dwójka dziesiątki, a trójka jedności. Prace Al-Chuwarizmiego miały fundamentalne znaczenie dla przejścia od rzymskiego systemu zapisu liczb – znacznie bardziej złożonego i ograniczonego w zastosowaniach obliczeniowych – do hindusko-arabskiego systemu numeracji, którego używamy do dziś. Dom Mądroś…

islam-f652231.png
width: 2160
height: 1440

Majowie sprzed 2000 lat mieli świetnych dentystów. Naukowcy zbadali ząb wypełniony jadeitem
type: item
date: 2026-07-04T08:45:19.000Z
creator: Joshua Rapp Learn
subject: Historia
subject: archeologia
subject: cywilizacja majów
subject: medycyna
subject: starożytność
subject: zęby
description: Starożytni Majowie mogli cieszyć się dostępem do niezwykle zaawansowanych praktyk stomatologicznych. Choć od dekad uważano, że ozdabianie zębów jadeitem oraz innymi cennymi minerałami służyło wyłącznie estetyce, najnowsze dowody naukowe sugerują, że zabiegi te miały również wymiar zdrowotny.
encoded: Na wiele stuleci przed pojawieniem się nowokainy, elektrycznych wierteł i zdjęć rentgenowskich, starożytni Majowie mogli wypełniać ubytki w zębach za pomocą jadeitowych inkrustacji. Jadeitowe zęby Majów Zęby zdobione jadeitem, „złotem głupców” (pirytem) oraz innymi materiałami od dziesięcioleci odnajdywano na stanowiskach archeologicznych Majów. Majowie wycinali w zębach niewielkie otwory i osadzali w nich kamienie, a ozdoby te pełniły funkcję estetyczną. Nowa analiza trzonowca z jadeitową inkrustacją dostarcza jednych z najmocniejszych jak dotąd dowodów na to, że Majowie nie tylko zdobili zęby dekoracyjnymi „grillzami” ze względów modowych czy rytualnych – mogli również robić to, by łagodzić ból i dolegliwości. – Ten ubytek jest po prostu idealny – mówi dr Elma Vega-Lizama, antropolożka stomatologiczna z Autonomicznego Uniwersytetu Jukatanu w Meksyku i współautorka nowych badań. – To naprawdę dobrze przeprowadzony zabieg – staranny i czysty. To precyzyjne umiejscowienie stanowi część argumentacji zespołu, opublikowanej w czasopiśmie „Journal of Archaeological Science: Reports”, według której Majowie byli znacznie bardziej biegli w stomatologii, niż wcześniej przypuszczano. Skąd pochodzi ząb z jadeitową inkrustacją? Ząb pochodzi z jednej z największych na świecie kolekcji zębów Majów, przechowywanej w Muzeum Popol Vuh na Uniwersytecie Francisca Marroquína w Gwatemali. Trzonowiec został podarowany pierwszemu autorowi badania, Estuardowi Mata-Castillo, dentyście z Uniwersytetu Francisca Marroquína w Gwatemali. Jego wcześniejsze pochodzenie nie jest jasne. Autorzy przypuszczają, że pochodzi z okolic dzisiejszego miasta Gwatemala – najprawdopodobniej z ruin Kaminaljuyu, miasta Majów zamieszkiwanego od około 1500 r. p.n.e. do 900 r. n.e., którego większość znajduje się dziś pod współczesną metropolią. Pobranie próbki zęba do testów molekularnych doprowadziłoby do jego uszkodzenia, jednak autorzy uważają, że pochodzi on z okresu klasycznego, czyli z lat 250–900 n.e., kied…

mayanteeth-97d0ae1.jpeg
width: 3072
height: 2194

Gdy człowiek „gotuje się od środka”. Udar cieplny to jeden z najbardziej niszczycielskich stanów organizmu. Liczy się każda minuta
type: item
date: 2026-06-30T10:21:01.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: akcja ratunkowa
subject: medycyna
subject: udar cieplny
subject: upał
description: Jak rozpoznać udar cieplny i jak udzielić pierwszej pomocy? Gdy temperatura ciała drastycznie rośnie, liczy się każda minuta. Dr Janusz Sokołowski z Kliniki Medycyny Ratunkowej we Wrocławiu tłumaczy, czym jest udar, kto jest szczególnie narażony i co robić, gdy go podejrzewamy.
encoded: Udar cieplny to coś więcej niż silne przegrzanie: to jeden z najcięższych stanów bezpośredniego zagrożenia życia. Trafiający na SOR pacjenci z udarem znajdują się zazwyczaj już w stanie krytycznym. Jak podkreśla w rozmowie z PAP dr n. med. Janusz Sokołowski, specjalista medycyny ratunkowej i szef Kliniki Medycyny Ratunkowej we Wrocławiu, podczas udaru temperatura wewnętrzna ciała przekracza możliwości termoregulacyjne człowieka. Temperatura głęboka: klucz do niszczycielskiej siły udaru Kluczowym parametrem jest tu tzw. temperatura głęboka, mierzona wewnątrz organizmu (np. w przełyku lub odbytnicy), która po przekroczeniu 40 stopni Celsjusza zwiastuje katastrofę. Choć granica ta jest umowna i zależy od ogólnej kondycji pacjenta, jej przekroczenie uruchamia kaskadę zniszczeń, którą dr Sokołowski porównuje do „gotowania się” organizmu od środka. W obliczu takiej temperatury ustaje pocenie, a skóra chorego staje się sucha jak pergamin i gorąca. Udar cieplny to nie to samo co udar słoneczny - ten pierwszy jest stanem znacznie poważniejszym. Sepsa termiczna i denaturacja białek Głównym mechanizmem niszczącym ciało podczas udaru jest denaturacja białek, które pod wpływem wysokiej temperatury tracą swoją strukturę i właściwości, co prowadzi do obumierania komórek. Dr Sokołowski wskazuje, że udar cieplny to postępująca niewydolność wielonarządowa, a nie problem jednego organu. Jednym z najbardziej przerażających procesów jest tzw. sepsa termiczna, wywołana rozszczelnieniem ścian jelit. W normalnych warunkach stanowią one barierę dla bakterii, jednak przy udarze drobnoustroje i ich toksyny przenikają do krwiobiegu, wywołując gwałtowną reakcję zapalną w całym ciele. Równolegle postępuje niewydolność serca, które pompuje coraz mniej krwi, oraz płuc, których pęcherzyki wypełniają się płynem, co uniemożliwia skuteczną wymianę gazową i często wymaga natychmiastowego podłączenia pacjenta do respiratora. Kolejny etap udaru: rabdomioliza i obrzęk mózgu Kolejnym etapem tej tragicznej …

udar-cieplny-d409ad7.jpg
width: 4728
height: 3252

Kiedy upał staje się zabójczy? Niebezpieczna temperatura jest niższa niż sądzisz
type: item
date: 2026-06-26T07:06:04.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Nauka
subject: człowiek
subject: medycyna
subject: pogoda
subject: upał
subject: Zdrowie
description: Odporność ludzkiego organizmu na upał jest o wiele niższa, niż sądziliśmy. Zazwyczaj uwzględniamy jedynie temperaturę powietrza, a zapominamy o wilgotności. Tymczasem – zdaniem naukowców – przy wysokiej wilgotności zabójcze mogą być już temperatury, które zwykle uznajemy za niegroźne.
encoded: W tym artykule: Co to jest temperatura mokrego termometru? Kiedy jest za gorąco i nie możemy już tego znieść? Dla kogo najgroźniejszy jest upał? Jeszcze do niedawna w Polsce temperatury przekraczały 30 stopni Celsjusza średnio tylko przez kilka dni w roku. Teraz nasze termometry mogą pokazywać ponad 37 st. C nawet przez kilka dni. Takie są prognozy na najbliższe dni. Upały są dłuższe, częstsze, a odnotowane w czasie fal gorąca temperatury – wyższe. To wszystko sprawia, że coraz częściej zaczynamy zadawać sobie pytanie: ile ciepła jesteśmy w stanie fizycznie wytrzymać? Jak bardzo musi być gorąco, żeby stało się dla nas za gorąco? Rozwiązaniem tych kwestii zajęli się naukowcy z Uniwersytetu Stanowego Pensylwanii. Swoje badania i wnioski opisali w artykule opublikowanym w serwisie „The Conversation”. Co to jest temperatura mokrego termometru? Na co dzień wydaje nam się, że wystarczy spojrzeć na termometr, by ustalić, jak bardzo jest gorąco. Jest to prawda – jednak prosty pomiar dokonywany za pomocą okiennego termometru nie uwzględnia pewnego ważnego czynnika. Na to, jak reagujemy na upał, wpływa nie tylko temperatura powietrza za oknem, ale również jego wilgotność. Oba te czynniki łączy tak zwana temperatura mokrego termometru (ang. wet-bulb temperature). Temperaturę mokrego termometru wskaże nam termometr owinięty na przykład w zmoczoną gazę. Czyli taki, który uwzględnia również ciepło, jakie przenosi para wodna. Gdy się pocimy, oddajemy ciepło z pomocą wody, która paruje z naszej skóry. To samo dotyczy termometru. Przy wilgotności powietrza wynoszącej 100% temperatura mokrego termometru będzie równa temperaturze termometru suchego. Jednak gdy wilgotność powietrza jest niższa, mokry termometr będzie pokazywał niższą temperaturę niż suchy – ponieważ część ciepła zniknie z niego wraz z wodą parującą z jego powierzchni. Kiedy jest za gorąco i nie możemy już tego znieść? Stres cieplny pojawia się, gdy organizm zaczyna otrzymywać z otoczenia więcej ciepła niż jest w stanie…

za-goraco-e5206e0.jpg
width: 1730
height: 1200

Rośliny jako apteki kosmiczne. Jeśli chcemy eksplorować kosmos, musimy nauczyć się tworzyć leki poza Ziemią
type: item
date: 2026-06-23T09:22:01.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: Nauka
subject: farmakoterapia
subject: leki
subject: loty w kosmos
subject: medycyna
subject: rośliny
description: Naukowcy z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego opracowali metodę, która może zrewolucjonizować zaopatrzenie medyczne podczas długich misji kosmicznych. Chodzi o produkcję leków bezpośrednio na pokładzie statku – z wykorzystaniem roślin. Badania nad kosmiczną apteką są kluczowe dla długoterminowej obecności człowieka w kosmosie.
encoded: Jeśli chcemy wysyłać długotrwałe misje załogowe na Księżyc, Marsa i w inne odległe miejsca, musimy sprawić, by załoganci byli możliwie jak najbardziej samowystarczalni. Misje działające poza niską orbitą okołoziemską (LEO) nie mogą być zaopatrywane w ciągu kilku godzin. Statki kosmiczne nie mogą też zabrać na pokład zaopatrzenia na wiele miesięcy, a nawet lat wyprawy. Ekspedycje w głęboki kosmos będą musiały samodzielnie wytwarzać powietrze, wodę, żywność, paliwo i leki. Kosmiczna botanika Zdaniem naukowców z San Diego zabranie w kosmiczną podróż roślin mogłoby umożliwić produkcję leków. W opublikowanej niedawno pracy opisali prostą metodę wielokrotnego pozyskiwania substancji farmaceutycznych z roślin w warunkach mikrograwitacji, bez ich niszczenia i bez generowania dużych ilości odpadów. Kluczem do odkrycia jest wirus mozaiki wspięgi (CPMV – Cowpea mosaic virus). Jest to bezpieczny dla ludzi patogen roślinny z rodziny Comoviridae, który zyskał ogromne znaczenie w nowoczesnej biotechnologii i nanomedycynie dzięki swojej unikatowej otoczce białkowej (kapsydowi). Puste kapsydy CPMV służą do precyzyjnego transportowania leków i znaczników fluorescencyjnych w organizmie, a jego bezpośrednia iniekcja do guzów nowotworowych silnie stymuluje układ odpornościowy do walki z rakiem. – Wyhodowanie związku w tych roślinach jest proste – mogą one w krótkim czasie wytworzyć ogromną ilość biomasy. Największą trudnością jest wydobycie produktu: w efekcie otrzymuje się coś przypominającego smoothie, a sprzęt potrzebny do izolacji substancji zajmuje całe laboratorium. Nie da się go zmieścić na statku kosmicznym – wyjaśnia Patrick Opdensteinen, autor publikacji i badacz w laboratorium Steinmetz. Wielokrotnie zbieranie pojedynczego liścia Zespół znalazł elegantsze wyjście: zamiast niszczyć roślinę, zanurza jej liście w roztworze i przy pomocy próżni oraz wirowania wydobywa substancje czynne z przestrzeni między komórkami. Liść pozostaje nienaruszony i może być wielokrotnie „zbierany".…

leki-w-kosmosie-dacb9bf.jpg
width: 1400
height: 800

Ten stymulator mózgu reaguje na każdy krok pacjenta. Nowa nadzieja dla chorych na parkinsona
type: item
date: 2026-06-16T07:42:38.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: Technologia
subject: choroba parkinsona
subject: elektronika
subject: medycyna
subject: mózg
subject: NatGeoBN
subject: terapia
subject: Zdrowie
description: Adaptacyjna głęboka stymulacja mózgu w chorobie Parkinsona, opracowana na UCSF, ma dostosowywać impulsy w ułamkach sekundy do kolejnych faz chodu. W badaniu z udziałem pięciu pacjentów system wykrywał sygnały związane z każdym krokiem, poprawiał parametry chodu i w okresach aktywacji wiązał się z mniejszą liczbą upadków.
encoded: Neurostymulacja polega na tym, że układ elektroniczny, który możemy porównać do rozrusznika serca, wytwarza odpowiednio dobrane impulsy elektryczne. Są przesyłane elektrodami bezpośrednio do mózgu. Głęboka stymulacja mózgu (DBS) łagodzi m.in. objawy choroby Parkinsona: drżenie, sztywność i spowolnienie ruchów. Trudniej jest jednak przeciwdziałać typowym dla tej choroby zaburzeniom chodu, takim jak zastyganie w bezruchu, utrata rytmu kroków i upadki. Tu z pomocą przychodzi adaptacyjna głęboka stymulacja mózgu (aDBS). Jej wariant opracowany na Uniwersytecie Kalifornijskim w San Francisco reaguje błyskawicznie na zmiany w mózgu pacjenta i dopasowuje impulsy tak, by chód był stabilny. Gdy mózg dyktuje tempo, implant uczy się słuchać Zespół z badaczy zaproponował podejście, które traktuje chodzenie jako dynamiczny proces wymagający precyzyjnego „zsynchronizowania” obu stron ciała. Zamiast utrzymywać stały, niezmienny wzorzec stymulacji przez cały czas, aDBS ma reagować na to, co dzieje się tu i teraz: wykrywać sygnały neuronalne powiązane z ruchem lewej i prawej nogi, a następnie korygować stymulację w ułamkach sekundy. Przypomina to ideę znaną z kardiologii: rozrusznik śledzi rytm pracy serca i dostosowuje działanie do potrzeb organizmu. Tutaj „rytmem” jest wzorzec aktywności mózgu związany z kolejnymi etapami kroku. W badaniu opublikowanym na łamach czasopisma „Nature Medicine” naukowcy pokazali, że implantowany stymulator może nie tylko stymulować, ale też rozpoznawać indywidualne sygnatury neuronalne towarzyszące chodzeniu. Co ważne, te spersonalizowane „wzorce” zostały osadzone bezpośrednio w neurostymulatorze. Dzięki temu urządzenie może regulować stymulację podczas kolejnych faz chodu bez konieczności korzystania z zewnętrznego komputera. Mniej upadków przy zachowanej kontroli objawów W testach wzięło udział pięć osób z chorobą Parkinsona. System aDBS poprawił miary symetrii chodu i zmniejszył zmienność wzorca chodzenia. Te wskaźniki są istotne, bo stabilniejszy, …

parkinson-stymulacja-mozgu-d21cdc7.jpg
width: 3840
height: 2160