National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-03-20T13:47:01.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Czy suplementacja kolagenu ma sens? Nauka weryfikuje marketingowe obietnice
items: Mikroplastik odkłada się nawet w tętnicach. Jest jeszcze groźniejszy, niż dotychczas sądzono
items: Codzienne picie kawy może chronić mózg przed demencją. Wyniki 43-letniego badania zaskakują
items: Znasz to uczucie, że im gorzej śpisz, tym trudniej zasnąć? Błędne koło bezsenności jest coraz powszechniejsze
items: Wyrostek robaczkowy jednak nie jest zbędny? Naukowcy znaleźli jego ukrytą funkcję
items: Lekarze przez lata twierdzili, że chrząstka nie może się regenerować. Teraz zmieniają zdanie
items: „Stosowanie czosnku doodbytniczo w celu zwiększenia odporności” – z jakiegoś powodu chatboty AI udzielają katastrofalnych porad
items: Mammografia może wykrywać choroby serca. Pomogła w tym sztuczna inteligencja
items: Czy ruch może zmniejszyć szkody po alkoholu? Nowe badania zaskakują
items: Medyczny „Święty Graal” staje się faktem? Amerykańscy naukowcy pokazali szczepionkę, która działa na bakterie, wirusy, a nawet… alergie
items: Tatuaż to dla naszego ciała „intruz”. Może sprzyjać powstawaniu raka
items: Lekarze przez dekady się mylili? Prawdziwa przyczyna odrzucania przeszczepów ukrywała się poza układem odpornościowym
items: Nawet okazjonalne picie alkoholu może mieć poważne konsekwencje dla zdrowia. Szczególnie cierpią jelita
items: To ona ratowała „ołowiane dzieci”. Historia dociekliwej lekarki i jej walki z przemysłowym molochem
items: Jak podróże kosmiczne wpływają na płodność człowieka? Zdaniem naukowców czas poważnie porozmawiać
items: Pięć mitów o menopauzie, które wciąż powtarzają nawet lekarze. Ekspertki ostrzegają
items: Starożytni Rzymianie leczyli się odchodami. Naukowcy znaleźli twarde dowody w fiolce z II wieku
items: Ten zjadliwy wirus zainspirował film „Contagion". Teraz znów pojawił się w Indiach
items: Rewolucja w leczeniu skutków udaru. Pacjenci odzyskują głos dzięki... opasce
items: Nie każdy tłuszcz szkodzi. Beżowa tkanka tłuszczowa może mieć zaskakującą moc
items: Nowy sposób na łysienie jest tak skuteczny, że zaskoczył nawet naukowców. To szansa na efektywną, nieinwazyjną terapię
items: Słynny „człowiek lodu” był nosicielem groźnego wirusa. Jego mumię odkryto w Alpach
items: Ty śpisz, on diagnozuje. Nowy model sztucznej inteligencji potrafi wyczytać choroby ze snu
items: Pierwsza w historii ewakuacja załogi Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Scenariusz istnieje od ponad 30 lat!
items: Konserwanty w żywności mogą zwiększać ryzyko cukrzycy typu 2 i raka

Czy suplementacja kolagenu ma sens? Nauka weryfikuje marketingowe obietnice
type: item
date: 2026-03-23T09:44:08.000Z
creator: Emily Sohn
subject: Nauka
subject: medycyna
subject: Zdrowie
subject: żywienie
description: Produkcja kolagenu ma kluczowe znaczenie dla zdrowia włosów, paznokci, kości i stawów, a także wielu innych części naszego ciała. Jednak naukowcy dopiero zaczynają odkrywać, jakie realne korzyści mogą płynąć z przyjmowania go w formie suplementów.
encoded: W tym artykule: Czym jest kolagen? Skąd bierze się kolagen i jaka jest jego rola? Kolagen a wiek Czym są suplementy kolagenowe? Jakie są dowody na to, że suplementy kolagenowe działają na skórę? Czy kolagen pomaga na ból stawów? A co, jeśli nie chcesz kupować suplementów? Świat wellness oszalał na punkcie kolagenu. Marketingowa machina, napędzana recenzjami celebrytów i influencerów wykreowała wizerunek kolagenu jako panaceum na niemal każdą oznakę upływającego czasu – starzejącą się skórę, włosy, paznokcie, kości, stawy i wiele więcej. W 2025 roku konsumenci wydali na te suplementy aż 2 miliardy dolarów, a liczba ta wciąż rośnie. Na ten moment szum medialny zdaje się wyprzedzać naukę. Niemniej jednak niektóre badania sugerują potencjalne korzyści, choć wiele kwestii wciąż wymaga wyjaśnienia. Oto, co obecnie wiemy – i czego nadal nie wiemy – o wpływie kolagenu na skórę, stany zapalne, ból i ogólne zdrowie. Czym jest kolagen? Kolagen to najpowszechniej występujące białko w organizmach ssaków – stanowi aż około 30 procent wszystkich białek w naszym ciele. Jak wyjaśnia Julia Zumpano, dietetyczka z Cleveland Clinic, kolagen jest kluczowym elementem konstrukcyjnym skóry, więzadeł, mięśni, ścięgien, kości i naczyń krwionośnych, a także wyściółki jelit i budowy tkanek łącznych. Kolagen ma strukturę potrójnej helisy – trzy łańcuchy aminokwasów są splecione ze sobą tak ciasno, że tworzą białko niezwykle mocne i sztywne. W zależności od budowy i miejsca występowania w organizmie wyróżnia się aż 28 typów kolagenu. Jak podaje Cleveland Clinic, aż 90% kolagenu w naszym ciele to typ I, obecny w skórze, kościach, ścięgnach i więzadłach. To właśnie typy od I do V są spotykane najczęściej. Skąd bierze się kolagen i jaka jest jego rola? W naszym organizmie kolagen produkowany jest głównie przez wyspecjalizowane komórki zwane fibroblastami. Jak wyjaśnia Julia Zumpano, aby komórki te mogły spleść aminokwasy w wytrzymałe włókna kolagenowe, potrzebują również konkretnych składników odżyw…

kolagen-90ff712.jpg
width: 5801
height: 3862

Mikroplastik odkłada się nawet w tętnicach. Jest jeszcze groźniejszy, niż dotychczas sądzono
type: item
date: 2026-03-20T12:00:00.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: Edukacja
subject: medycyna
subject: mikroplastik
subject: mózg
subject: serce
subject: Wolny czas
description: Włoscy naukowcy odkryli, że mikroplastik odkłada się bezpośrednio w ludzkich tętnicach. Obecność cząsteczek polietylenu i PVC w krwiobiegu ponad czterokrotnie zwiększa ryzyko zawału serca.
encoded: W tym artykule: Mikroplastik i nanoplastik są wszechobecne Mikroplastik a miażdżyca Fragmenty folii i butelek w tętnicach? Przełom w badaniach nad mikroplastikiem Jak i dlaczego w ciele gromadzi się mikroplastik? Naukowcy odkrywają mikroplastik niemal wszędzie: w oceanach, skorupiakach, mleku matki, wodzie pitnej, unoszący się w powietrzu czy spadający wraz z deszczem. Może się on też gromadzić w naszych narządach. I dopiero zaczynamy się dowiadywać, jak wpływa na nasze zdrowie. Nowe badanie potwierdza, że mikroplastik jest dla niego groźny. Mikroplastik i nanoplastik są wszechobecne Mikroplastik powstaje, gdy światło słoneczne, woda i inne czynniki powodują rozpad tworzyw sztucznych na fragmenty o długości mniejszej niż 5 milimetrów. Jeszcze gorszy jest nanoplastik, czyli cząsteczki o rozmiarach mierzonych w nanometrach. To miliardowe części metra. Przy tej wielkości cząstki mogą przedostać się do naszych ciał i krwi poprzez żywność, wodę, a nawet powietrze, którym oddychamy. Mikroskopijne plastikowe zanieczyszczenia są nie tylko wszechobecne, ale i trudne do opanowania. Ich rozkład często trwa nawet setki lat. Komórki naszego ciała nie są zatem w stanie mikroplastiku rozłożyć. Jak pozbyć się mikroplastiku z kranówki? Sposób jest prosty i niezwykle skuteczny Mikroplastik jest już niemal wszędzie. To powód do niepokoju o nasze zdrowie. Nie jesteśmy jednak zupełnie bezbronni. Jak pozbyć się cząsteczek tworzyw sztucznych w kranówce? Mikroplastik a miażdżyca Badanie przeprowadzone we Włoszech wykazało, że mikroplastik odkłada się nawet w tętnicach. Zespół naukowców kierowany przez Raffaele Marfellę z Uniwersytetu Kampanii w Neapolu oraz Francesco Prattichizzo ze szpitala IRCCS MultiMedica przebadał pacjentów z miażdżycą. Wszyscy byli poddani endarterektomii tętnicy szyjnej. Zabieg ten polega na usunięciu tzw. blaszek miażdżycowych. To odkładające się w ścianach naczyń krwionośnych złogi zawierające m.in. tłuszcze. Miażdżyca może wystąpić także w tętnicach wieńcowych, a…

mikroplastik-2f709a8.jpg
width: 3843
height: 2564

Codzienne picie kawy może chronić mózg przed demencją. Wyniki 43-letniego badania zaskakują
type: item
date: 2026-03-20T07:51:18.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
subject: Smaki świata
subject: Traveler
subject: demencja
subject: herbata
subject: kawa
subject: medycyna
subject: mózg
subject: Zdrowie
description: Miliony ludzi na świecie rozpoczynają dzień od filiżanki kawy lub herbaty. Spożycie umiarkowanej ilości kofeiny może mieć dobroczynny wpływ na mózg. Wiąże się z niższym ryzykiem rozwinięcia się demencji oraz ogólnie lepszym funkcjonowaniem poznawczym w starszym wieku – przekonują naukowcy.
encoded: – Umiarkowane picie kawy lub herbaty może pomóc chronić mózg wraz z wiekiem, zmniejszając ryzyko demencji i spowalniając pogorszenie funkcji poznawczych – przekonują autorzy artykułu opublikowanego niedawno na łamach czasopisma „JAMA”. Dzięki dwóm wielowątkowym i trwającym ponad 40 lat badaniom, w których wzięło udział niemal 132 tys. uczestników, medycy z Harvardu oraz MIT byli w stanie realnie ocenić wpływ powszechnie spożywanej kofeiny na pracę ludzkich mózgów. Analizy wykazały, że umiarkowane spożycie kawy zawierającej kofeinę (2–3 filiżanki dziennie) lub herbaty (1–2 filiżanki dziennie) wiąże się z niższym ryzykiem demencji i wolniejszym pogorszaniem się funkcji poznawczych. To bardzo dobra informacja dla miłośników kawy i herbaty, choć przyszły stan naszych mózgów nie zależy tylko od kofeiny. Ochrona funkcji poznawczych – Poszukiwaliśmy prostej metody zapobiegania demencji. Uznaliśmy, że coś tak powszechnego jak kawa może być obiecującą interwencją dietetyczną. Mając dostęp do wysokiej jakości danych z badań prowadzonych od ponad 40 lat, mogliśmy ten pomysł dokładnie sprawdzić – powiedział główny autor dr med. Daniel Wang, adiunkt w Harvard Medical School. – Chociaż nasze badanie sugeruje, że picie kawy lub herbaty z kofeiną może być jednym z elementów tej układanki, to należy pamiętać, że efekt jest stosunkowo niewielki i istnieje wiele innych ważnych sposobów ochrony funkcji poznawczych wraz z wiekiem – podkreśla naukowiec. Temat jest ważny, bo według wyliczeń demencja potwierdzana jest u ok 10 milionów nowych osób rocznie. Oznacza to, że co trzy sekundy kolejna osoba dowiaduje się o schorzeniu. Ten problem jest wyjątkowo istotny w Europie. Starzejące się społeczeństwo Starego Kontynentu odpowiada za 25 proc. wszystkich zdiagnozowanych przypadków demencji na świecie. Zapobieganie chorobie ważniejsze niż leczenie W związku z tym, że obecne metody leczenia są ograniczone, wczesne zapobieganie chorobie jest szczególnie istotne. Kawa i herbata zawierają takie zw…

kawa-i-mozg-023f100.jpg
width: 1798
height: 1200

Znasz to uczucie, że im gorzej śpisz, tym trudniej zasnąć? Błędne koło bezsenności jest coraz powszechniejsze
type: item
date: 2026-03-20T07:05:32.000Z
creator: Daryl Austin
subject: Nauka
subject: bezsenność
subject: medycyna
subject: mózg
subject: Zdrowie
subject: zegar biologiczny
description: Coraz większa liczba badań pokazuje, że stres i nawyki związane z bezsennością mogą utrudniać odpoczynek następnej nocy. Okazuje się, że jedna zła noc rzadko jest odosobnionym epizodem – częściej uruchamia mechanizm błędnego koła, w którym napięcie, frustracja i próby „wymuszenia snu” tylko pogarszają sytuację. Naukowcy zwracają uwagę, że to nie tylko kwestia tego, ile śpimy, ale też tego, jak reagujemy na brak snu: nasze myśli, emocje i codzienne nawyki mogą sprawić, że organizm coraz trudniej się wycisza. W efekcie bezsenność przestaje być chwilowym problemem, a zaczyna utrwalać się z nocy na noc.
encoded: Spis treści: Bezsenność to coś więcej niż jedna zła noc – może stać się błędnym kołem Czym naprawdę jest bezsenność – i czym nie jest Bezsenność przewlekła: jakie niesie konsekwencje dla zdrowia Jak jedna zła noc zamienia się w błędne koło bezsenności Jak przerwać błędne koło bezsenności Bezsenność dotyka milionów ludzi i często zaczyna się niewinnie – od jednej niespokojnej nocy. Problem w tym, że rzadko na niej się kończy. Coraz więcej badań pokazuje, że brak snu uruchamia mechanizmy, które utrudniają zasypianie także kolejnej nocy. Stres, napięcie i codzienne nawyki sprawiają, że organizm zamiast się wyciszać, pozostaje w stanie gotowości. W efekcie bezsenność może przerodzić się w samonapędzający się cykl, z którego trudno się wyrwać. Bezsenność to coś więcej niż jedna zła noc – może stać się błędnym kołem Niewielu z nas przechodzi przez życie bez choćby jednej czy dwóch niespokojnych nocy. Czy to przewracanie się z boku na bok przed ważnym egzaminem, pobudzenie przed istotną prezentacją, czy trudności z zaśnięciem pierwszej nocy w nowej strefie czasowej. Gorsza noc bywa frustrująca, ale zwykle szybko o niej zapominamy. Dla milionów osób jednak słaby sen nie jest rzadkim zakłóceniem. To codzienna walka. Szacuje się, że około 30 procent dorosłych doświadcza objawów bezsenności w od czasu do czasu, a około 10 procent spełnia kryteria przewlekłego zaburzenia bezsenności. A ponieważ niedobór snu wpływa na wszystko – od zdrowia serca i układu odpornościowego po regulację nastroju – „bezsenność to w praktyce problem całodobowy, a nie tylko nocne wyzwanie” – wyjaśnia badaczka snu dr Wendy Troxel. Na dodatek coraz więcej badań pokazuje, że zaburzenie to może się samo napędzać. Brak snu sprzyja kolejnym bezsennym nocom poprzez nasilanie reakcji stresu i lęku, które mu towarzyszą. Czym naprawdę jest bezsenność – i czym nie jest Z klinicznego punktu widzenia bezsenność to nie tylko zbyt krótki sen. „To zaburzenie charakteryzujące się utrzymującymi się trudnościami z zasypi…

bezsennosc-GettyImages-526934594-1ce35bb.jpg
width: 4500
height: 4500

Wyrostek robaczkowy jednak nie jest zbędny? Naukowcy znaleźli jego ukrytą funkcję
type: item
date: 2026-03-16T13:19:57.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: ewolucja
subject: karol darwin
subject: medycyna
subject: układ immunologiczny
description: Karol Darwin uważał go za zbędny i ten pogląd utrzymywał się w medycynie i biologii przez ponad sto lat. Teraz odkrywamy, że wyrostek robaczkowy może być ważnym elementem układu odpornościowego i bezpiecznym schronieniem dla mikrobioty.
encoded: Jest niepotrzebny i powoduje same problemy – tak przeważnie myślimy o wyrostku robaczkowym. Ten „nadprogramowy” fragment jelita ślepego uważany był za narząd szczątkowy, zbędną pozostałość po roślinożernych przodkach, nie pełniącą już żadnej roli w organizmie człowieka. Jednak XXI wiek przynosi nowe badania nad wyrostkiem, i to nie tylko u ludzi. Okazuje się, że występuje on u setek gatunków ssaków, a w toku ewolucji powstawał niezależnie aż... 32 razy. A zatem – musiał do czegoś służyć i na pewno nie była to rola marginalna. Zaczynamy ją poznawać. Fenomen ewolucji zbieżnej Najnowsze, intedyscyplinarne badania, rzucają zupełnie nowe światło na rolę wyrostka robaczkowego. Okazuje się, że jego ewolucyjna droga jest znacznie bardziej skomplikowana niż przypuszczano. Pełnił – i wciąż może pełnić – istotną rolę, która przez dekady wymykała się badaczom. Odkryto między innymi, że struktury przypominające wyrostek wyewoluowały niezależnie u co najmniej trzech grup ssaków: naczelnych, torbaczy i siekaczowców (to klad obejmujący gryzonie i zajęczaki). Okazało się, że organ ten pojawił się zupełnie niezależnie co najmniej 32 razy u 361 gatunków. W biologii takie zjawisko nazywamy ewolucją zbieżną. Tak powtarzalny schemat sugeruje, że wyrostek zapewniał jakąś wymierną przewagę adaptacyjną. Jego kształt i położenie w ciałach różnych ssaków mocno się różnią: od długich, cylindrycznych form u ludzi i małp człekokształtnych, przez lejkowaty kształt u koali i wombatów, aż po rozgałęzione struktury u niektórych gryzoni. Taka różnorodność świadczy o tym, że ewolucja wielokrotnie „majstrowała” przy tym organie, dostosowując go do specyficznych potrzeb ekologicznych danego gatunku. Centrum odporności i bezpieczna przystań mikrobioty Współczesna nauka ma dwie, silnie ugruntowane hipotezy na temat roli wyrostka robaczkowego. Pierwsza z nich mówi, że organ ten jest integralną częścią układu odpornościowego. Zawiera tkankę limfatyczną związaną z jelitami (GALT), która prawdopodobnie pełni …

wyrostek-robaczkowy-ca6fd6e.jpeg
width: 3003
height: 2003

Lekarze przez lata twierdzili, że chrząstka nie może się regenerować. Teraz zmieniają zdanie
type: item
date: 2026-03-16T08:20:54.000Z
creator: Lindsay Kalter
subject: Nauka
subject: kości
subject: medycyna
subject: starość
subject: Zdrowie
description: Nowe badania sugerują, że uszkodzenia stawów mogą nie być tak trwałe, jak kiedyś sądzono. Naukowcy opracowują metody, które mogą pobudzić chrząstkę do regeneracji lub zatrzymać proces jej niszczenia. To otwiera nowe możliwości w walce z chorobą zwyrodnieniową stawów.
encoded: Spis treści: Leczenie koncentruje się na łagodzeniu bólu Nowa metoda odbudowy chrząstki. Naukowcy tworzą „rusztowanie” dla stawów Dlaczego wraz z wiekiem chrząstka traci zdolność do regeneracji Stan zapalny niszczy chrząstkę. Naukowcy próbują zatrzymać ten proces Terapia genowa może być świetnym rozwiązaniem Chrząstka rzadko zwraca naszą uwagę – dopóki nie zacznie zawodzić. Przez dekady pacjenci z artretyzmem słyszeli ten sam wyrok: gdy chrząstka się zużyje, nie jest w stanie się odtworzyć. W przeciwieństwie do wielu innych tkanek w organizmie ma ona bardzo słabe ukrwienie, co znacząco ogranicza jej zdolność do regeneracji po urazie. To biologiczne ograniczenie pomaga wyjaśnić, dlaczego choroba zwyrodnieniowa stawów – spowodowana stopniowym rozpadem chrząstki – dotyka co piątą dorosłą osobę w Stanach Zjednoczonych i pozostaje jedną z głównych przyczyn niepełnosprawności na świecie. Leczenie koncentruje się na łagodzeniu bólu Ponieważ nie istnieje zatwierdzony lek, który potrafiłby spowolnić lub odwrócić przebieg choroby, leczenie koncentruje się przede wszystkim na łagodzeniu bólu i utrzymaniu sprawności poprzez fizjoterapię. Gdy uszkodzenia stają się poważne, jedynym rozwiązaniem bywa operacja wymiany stawu. Przez lata powszechnie zakładano, że utrata chrząstki jest nieunikniona i stanowi mechaniczną konsekwencję coraz dłuższego życia ludzi. Dziś naukowcy zaczynają kwestionować to założenie. Zamiast tylko łagodzić skutki uszkodzeń lub zastępować zniszczone stawy protezami, badają, czy można „namówić” chrząstkę do samoregeneracji. Nowa metoda odbudowy chrząstki. Naukowcy tworzą „rusztowanie” dla stawów Jedna z metod skupia się na odbudowie chrząstki od podstaw. – Ruch jest jak odcisk palca. To znak życia – mówi prof. Samuel Stupp, chemik i inżynier z Northwestern University. – Jeśli nie możemy poruszać się bez bólu, trudno czuć się w pełni sobą. Badania prof. Samuela Stuppa opierają się na założeniu, że przywrócenie struktury chrząstki może pomóc w zapoczątkowaniu j…

chrzastka-f73d76a.jpg
width: 4524
height: 2596

„Stosowanie czosnku doodbytniczo w celu zwiększenia odporności” – z jakiegoś powodu chatboty AI udzielają katastrofalnych porad
type: item
date: 2026-03-14T10:26:36.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: Technologia
subject: medycyna
subject: porady
subject: sztuczna inteligencja
subject: Zdrowie
description: Szukanie recepty na chorobę nowotworową, diagnozowanie bólu podbrzusza czy porady psychologiczne – nawet 40 milionów osób dziennie korzysta z „medycznych” porad chatbotów AI, a wiele z nich bezkrytycznie przyjmuje udzielane przez nich wskazówki: niezależnie od tego, jak absurdalne by nie były. Czemu chatboty każą nam wkładać czosnek tam, gdzie nie dociera słońce?
encoded: Niestety, nawet najbardziej zaawansowane systemy często nie rozróżniają faktów od dezinformacji. Badania dowodzą, że mają problem szczególnie wtedy, gdy porady zapisane są formalnym medycznym językiem. Naukowcy wykazali, że chatboty nie są lepsze od zwykłego wyszukiwania w internecie. Podawanie czosnku doodbytniczo Badanie opublikowane w „The Lancet Digital Health” pokazało, że chatboty AI są znacznie bardziej podatne na fałszywe informacje, jeśli te brzmią „naukowo”. Następnie przekazują je dalej z taką samą pewnością, jak te prawidłowe. Modele językowe, zamiast sprawdzać fakty oceniają, czy coś „brzmi” wiarygodnie. Dlatego mogą bezrefleksyjnie zalecać czosnek doodbytniczo w celu zwiększenia odporności – jakkolwiek drastycznie by to nie brzmiało – jeśli poradę tę napisano gdzieś w internecie jak profesjonalny raport medyczny. Modele językowe są zaprojektowane tak, by odpowiadać na zadawane przez użytkowników pytania w sposób naturalny i prosty – niezależnie od tego, jak skomplikowanego zagadnienia by nie dotyczyły. Muszą w tym celu „konsumować” wiele źródeł na raz i często mają problem, by odróżnić rzeczywistość od opakowanego w ładne ramy kłamstwa. Warto jednak pamiętać, że chatboty AI nie mają swojej własnej „wiedzy”. Wykorzystują to, co już ktoś napisał. Tylko kim jest ten „ktoś”? Rola forów i mediów społecznościowych Nie pomaga im to, co sami tworzymy w internecie – a dzięki AI fałszywe zalecenia w trymiga zaczynają żyć własnym życiem w sieci. Chatboty – ucząc się na bazie publicznych dyskusji na platformie Reddit czy X (dawniej Twitter), łatwo przejmują nawet najbardziej niedorzeczne rekomendacje. Na szczęście język może być dla nich blokadą. Chatboty lubią teksty napisane językiem naukowym W styczniu 2026 roku badacze sprawdzili, skąd chatboty AI biorą swoje informacje i jak dobrze radzą sobie z dezinformacją medyczną. W testach okazało się, że aż 46% z nich uznało zalecenie doodbytniczego podania czosnku za poprawne, jeśli opisano je językiem klinicznym. Gdy…

FABRIC-KOLAZ-32-85-749d1ca.jpg
width: 2700
height: 1800

Mammografia może wykrywać choroby serca. Pomogła w tym sztuczna inteligencja
type: item
date: 2026-03-09T07:59:59.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: badania
subject: kobiety
subject: medycyna
subject: NatGeoBN
subject: nowotwory
subject: rak
subject: Zdrowie
description: Sztuczna inteligencja może przewidywać ryzyko poważnych chorób serca na podstawie mammografii – pokazuje przełomowe badanie obejmujące 123 tys. kobiet w USA. Wyniki opublikowane w „European Heart Journal” otwierają nowy rozdział w walce o zdrowie kobiet.
encoded: Połączenie fraz „sztuczna inteligencja” i „piersi” może kojarzyć się z algorytmami, które cyfrowo rozbierają kobiety na zdjęciach, takimi jak Grok Elona Muska. Jednak warto pamiętać, że AI ma też wartościowe zastosowania. Jednym z najbardziej obiecujących obszarów jest diagnostyka medyczna. Właśnie opublikowano badanie dowodzące, że sztuczna inteligencja doskonale sprawdza się w badaniu piersi. A konkretnie – przy analizie mammografii, czyli prześwietlenia rentgenowskiego tych części ciała. Standardowo jest ono wykorzystywane do wczesnego wykrywania raka piersi. Badanie na ogromnej liczbie kobiet Zespół badaczy kierowany przez dr. Hari Trivediego z Emory University w Atlancie przeprowadził badanie z udziałem 123 762 kobiet. Uczestniczki przeszły standardowe mammografie w ramach przesiewowych badań piersi i nie miały wcześniej zdiagnozowanej choroby sercowo-naczyniowej. Dzięki innowacyjnemu wykorzystaniu sztucznej inteligencji naukowcy przeanalizowali stopień zwapnienia tętnic w piersi, czyli ilość złogów wapnia widocznych na zdjęciach rentgenowskich. Te analizy mają kluczowe znaczenie dla zdrowia tysięcy kobiet. Sztuczna inteligencja przewiduje poważne choroby serca na podstawie mammografii Za pomocą zaawansowanych algorytmów sztucznej inteligencji badacze zmierzyli ilość wapnia w tętnicach piersi. Wyniki podzielili na cztery grupy: brak zwapnień, łagodne, umiarkowane lub ciężkie zwapnienia. Następnie porównali te wyniki z przypadkami poważnych incydentów sercowych, takich jak zawał serca, udar, niewydolność serca czy śmierć z przyczyn kardiologicznych. Wyniki są znaczące: już łagodne zwapnienie oznaczało ryzyko poważnych chorób serca wyższe o około 30% w porównaniu z kobietami, u których nie stwierdzono zwapnienia. Umiarkowane zwapnienie wiązało się z ryzykiem wyższym o ponad 70% , a ciężkie zwapnienie – nawet dwu- lub trzykrotnie większym zagrożeniem życia! Badanie pokazało, że podwyższone ryzyko dotyczy nie tylko starszych kobiet. U kobiet poniżej 50. roku życia,…

mammografia-1-5b1d633.jpg
width: 1200
height: 594

Czy ruch może zmniejszyć szkody po alkoholu? Nowe badania zaskakują
type: item
date: 2026-03-08T08:13:59.000Z
creator: Hannah Singleton
subject: Nauka
subject: aktywność fizyczna
subject: alkohole
subject: medycyna
subject: Sport
subject: Zdrowie
description: Alkohol szkodzi – to już pewne. Ale czy regularna aktywność fizyczna może stać się „tarczą ochronną" dla twojego organizmu? Naukowcy sprawdzili, jak sprawność fizyczna wpływa na bilans zysków i strat u osób pijących.
encoded: Spis treści: Całkowita absencja jest dla nas najlepsza Czy ćwiczenia mogą zmniejszyć ryzyko związane z alkoholem? Aktywność fizyczna ma wielką moc Czego badania nie są w stanie nam powiedzieć Ograniczenie alkoholu i ruch – co daje największą ochronę? W ciągu ostatniego roku przekaz zdrowia publicznego dotyczący alkoholu uległ wyraźnej zmianie. Przez dekady wiele osób wierzyło, że wieczorny kieliszek czerwonego wina chroni serce. Dziś zarówno Światowa Organizacja Zdrowia, jak i Naczelny Lekarz USA zajęli jednoznaczne stanowisko: żadna ilość alkoholu nie jest wolna od ryzyka. Całkowita absencja jest dla nas najlepsza Mimo to alkohol pozostaje głęboko zakorzeniony w sposobie, w jaki świętujemy, nawiązujemy relacje i odpoczywamy. Wbrew zagrożeniom wielu ludzi wciąż uważa, że warto pić choćby okazjonalnie. – Najnowsze wytyczne nie pozostawiają złudzeń: całkowita abstynencja jest dla nas najlepsza – zauważa prof. Javaid Nauman z Instytutu Zdrowia Publicznego na Uniwersytecie Zjednoczonych Emiratów Arabskich. – Wiemy jednak, że na poziomie ludzkich zachowań jest to mało prawdopodobne. Ta rzeczywistość skłoniła badaczy do postawienia nowego pytania: czy aktywność fizyczna może zneutralizować niektóre z długofalowych skutków picia alkoholu? Pojawiające się dowody sugerują ostrożne „tak”. Aktywność fizyczna może zapewniać pewien stopień ochrony, ale nie eliminuje zagrożeń. Oto, co warto wiedzieć. Czy ćwiczenia mogą zmniejszyć ryzyko związane z alkoholem? Obszerne badania długookresowe zaczynają wyjaśniać, w jaki sposób sprawność fizyczna i spożycie alkoholu oddziałują na siebie w dłuższej perspektywie. Najnowsze dane pochodzą z badania opublikowanego w 2025 roku w czasopiśmie „Sports Medicine”, w którym przez 16 lat obserwowano ponad 24 tysiące dorosłych. Uczestników zaklasyfikowano jako „sprawnych” lub „niesprawnych” na podstawie wieku, poziomu aktywności fizycznej, tętna spoczynkowego oraz obwodu talii. Badacze odkryli, że u osób, które zwiększyły spożycie alkoholu i pozost…

sport-a-alkohol-8286e73.jpg
width: 5150
height: 3435

Medyczny „Święty Graal” staje się faktem? Amerykańscy naukowcy pokazali szczepionkę, która działa na bakterie, wirusy, a nawet… alergie
type: item
date: 2026-03-06T11:59:10.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: bakterie
subject: medycyna
subject: szczepionki
subject: wirusy
description: Szczepienia to jeden z najważniejszych wynalazków medycyny, ale mają poważną wadę: są selektywne. Środek, który zapewni odporność na wiele mikroorganizmów był dotychczas w sferze marzeń. Teraz jednak jesteśmy o krok bliżej od realizacji tego marzenia: w USA opracowano środek o uniwersalnej skuteczności.
encoded: Czy czeka nas medyczna rewolucja? Bardzo możliwe. Amerykańskie instytucje badawcze opracowały właśnie nową, uniwersalną szczepionkę. Preparat o nazwie GLA-3M-052-LS+OVA wykazuje zdumiewającą skuteczność nie tylko w walce z szerokim spektrum wirusów, ale także z bakteriami oraz alergiami. A to nie koniec – jego użycie nie wymaga zastrzyków, może być podany w formie sprayu do nosa. Jak naukowcy to zrobili? Kluczem było nowatorskie wykorzystanie mechanizmów obronnych naszych organizmów. Dwa filary odporności, jeden preparat Tradycyjne szczepionki bazują na tzw. odporności adaptacyjnej: uczą ciało rozpoznawania konkretnych patogenów. To proces precyzyjny, ale czasochłonny i ograniczony do jednego gatunku lub szczepu bakterii lub wirusa. Nowy środek także wykorzystuje ten mechanizm, ale łączy go z odpornością wrodzoną – naszą pierwszą, lecz krótkotrwałą linią obrony. Dzięki sztucznemu naśladowaniu sygnałów wysyłanych przez limfocyty T (jeden z rodzajów komórek odpornościowych), badaczom udało się utrzymać komórki odporności wrodzonej w stanie aktywności przez wiele miesięcy. W testach na myszach zaowocowało to skróceniem czasu reakcji na wirusa COVID z 14 do zaledwie 3 dni. Ilość wirusów w płucach udało się jednocześnie zmniejszyć aż 700 razy. Superszczepionka na superbakterie Wyjątkowość preparatu GLA-3M-052-LS+OVA polega na jego niespotykanej dotąd wszechstronności. Badaniach potwierdziły, że nowa szczepionka skutecznie chroniła zwierzęta przed groźnymi bakteriami, np. gronkowcem złocistym (Staphylococcus aureus) i Acinetobacter baumannii. W szpitalach to właśnie te gatunki często wykazują oporność na antybiotyki. Co najbardziej zaskakujące, naukowcy odnotowali również terapeutyczny wpływ na reakcje alergiczne. U zaszczepionych myszy wystawionych na kontakt z roztoczami kurzu domowego zaobserwowano znaczną redukcję objawów astmy, w tym mniejszą produkcję śluzu w płucach. To niezwykle obiecujące wyniki, dające nadzieję na prawdziwie uniwersalny środek. Wyzwania przed te…

uniwersalna-szczepionka-d2973ab.jpeg
width: 5000
height: 3333

Tatuaż to dla naszego ciała „intruz”. Może sprzyjać powstawaniu raka
type: item
date: 2026-02-28T08:13:23.000Z
creator: Stacey Colino
subject: Nauka
subject: medycyna
subject: nowotwory
subject: tatuaże
subject: Zdrowie
description: Coraz więcej dowodów wskazuje na to, że tatuaże wiążą się z wyższym ryzykiem choroby nowotworowej. Badacze przeanalizowali, jak tusz przenika do węzłów chłonnych i osłabia układ odpornościowy. Wyniki skłaniają do ostrożności.
encoded: Popularność tatuaży nie słabnie. Jednocześnie naukowcy publikują coraz więcej badań sugerujących związek między tuszem do tatuażu a podwyższonym ryzykiem rozwoju nowotworów. Te doniesienia mogą skłonić do refleksji osoby planujące wykonanie wzoru na ciele. Badanie opublikowane w 2024 roku na łamach czasopisma „The Lancet” wykazało, że u osób posiadających tatuaże ryzyko wystąpienia chłoniaka – nowotworu atakującego układ limfatyczny, będący istotną częścią układu odpornościowego – jest o 21 procent wyższe. Kolejne badanie, przeprowadzone w Danii na grupie blisko 2700 bliźniąt i opublikowane w styczniowym numerze „BMC Public Health” z 2025 roku, wykazało, że osoby z tatuażami były o 62 procent bardziej narażone na rozwój raka skóry. W przypadku dużych tatuaży ryzyko zachorowania wzrastało niemal trzykrotnie. Analizy te są jednak dalekie od jednoznacznych rozstrzygnięć. Choć wykazały korelację między posiadaniem tatuaży a zwiększonym ryzykiem nowotworów, nie potwierdziły bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego. Pojawiają się także dane wskazujące na odmienne zależności. Badanie opublikowane w grudniowym numerze „Journal of the National Cancer Institute” z 2025 roku wykazało, że u osób posiadających co najmniej trzy duże tatuaże ryzyko wystąpienia czerniaka – najgroźniejszej postaci nowotworu złośliwego skóry – było o 74 procent niższe niż u osób bez tatuaży. Tatuaże a ryzyko nowotworów Jednak najnowsze doniesienia skłaniają do zadawania pytań o to, co dzieje się z tuszem po wprowadzeniu go do organizmu oraz jakie mechanizmy biologiczne mogą stać za potencjalnymi zagrożeniami. Uzyskanie rzetelnych odpowiedzi jest dziś dla naukowców ważniejsze niż kiedykolwiek wcześniej. Z sondażu Pew Research Center z 2023 roku wynika, że już 32 procent dorosłych Amerykanów deklaruje posiadanie tatuażu, a 22 procent ma ich więcej niż jeden. – Nie ma powodów do paniki, ale warto lepiej poznać skład tuszu do tatuażu oraz sprawdzić, jakie metale ciężkie i inne substancje o potencjal…

tatuaz-a-nowotwory-e268aff.jpg
width: 4615
height: 3784

Lekarze przez dekady się mylili? Prawdziwa przyczyna odrzucania przeszczepów ukrywała się poza układem odpornościowym
type: item
date: 2026-02-27T07:00:11.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: leki
subject: medycyna
subject: odkrycia
subject: przeszczep
description: W transplantologii od dekad panuje dogmat, że głównym zagrożeniem dla przeszczepionego narządu jest układ odpornościowy biorcy. Odrzucanie przeszczepu, występujące czasem nawet wiele lat po operacji, leczy się lekami immunosupresyjnymi. Jednak często jest to nieskuteczne. Nowe badania przynoszą sensacyjne wyniki: okazuje się, że to nie układ odpornościowy odrzuca przeszczep.
encoded: Najnowsze badanie opublikowane w „Science Translational Medicine”, przez naukowców z Washington University School of Medicine w St. Louis rzuca zupełnie nowe światło na ten problem. Okazuje się, że za degradację przeszczepionego narządu wcale nie odpowiada „agresja” układu odpornościowego. Przyczyna może leżeć w mechanicznych uszkodzeniach układu drenażu, czyli naczyń limfatycznych. Dochodzi do niego już podczas pobierania narządu od dawcy. Układ limfatyczny – brakujące ogniwo W przeciwieństwie do naczyń krwionośnych, które chirurdzy precyzyjnie łączą podczas transplantacji, naczynia limfatyczne pozostają niezespolone. Są zbyt małe, by dostrzec je gołym okiem, a lekarze zakładali dotąd, że następuje ich samoistna regeneracja w ciągu kilku tygodni od zabiegu. Dr Hailey Shepherd odkryła jednak, że ten krótki okres bezczynności limfy jest krytyczny. To wtedy uruchamiają się nieodwracalne procesy niszczące narząd. Analizując próbki ludzkich tkanek oraz badając myszy, naukowcy zauważyli, że miejsca włóknienia tkanek pokrywają się niemal idealnie z przebiegiem uszkodzonej sieci limfatycznej. To właśnie zastój limfy, a nie atak przeciwciał, inicjuje proces zamiany zdrowej tkanki w niefunkcjonalną „bliznę”. Cukier, który niszczy narządy Kluczowym winowajcą okazał się hialuronian – specyficzna cząsteczka cukru, która przy braku sprawnego drenażu limfatycznego zaczyna kumulować się w przeszczepionym narządzie. Nadmiar hialuronianu wysyła sygnał do komórek, by te produkowały tzw. tkankę włóknistą. Naukowcy udowodnili tę zależność, przeprowadzając przeszczepy między genetycznie identycznymi myszami. Między nimi nigdy nie powinno dojść do odrzucenia narządu – a jednak się to zdarzało. To ostateczny dowód na to, że to zakłócenie przepływu chłonki jest przyczyną odrzucenia. Nareszcie wiemy, dlaczego tradycyjna immunosupresja bywała bezradna wobec postępującego włóknienia płuc czy serca. Trzy pomysły na rewolucję w medycynie Odkrycie otwiera drogę do rewolucyjnych metod leczenia, k…

przesczepy-odrzucanie-abbef06.jpeg
width: 3072
height: 2280

Nawet okazjonalne picie alkoholu może mieć poważne konsekwencje dla zdrowia. Szczególnie cierpią jelita
type: item
date: 2026-02-22T09:45:38.000Z
creator: Rae Witte
subject: Nauka
subject: alkohole
subject: medycyna
subject: Zdrowie
description: Intensywne spożycie alkoholu w krótkim czasie drastycznie zmienia strukturę jelita cienkiego. Najnowsze badania dowodzą, że zaledwie jeden wieczór z kilkoma drinkami skraca kosmki jelitowe i wywołuje silny stan zapalny.
encoded: Brunch z tzw. nielimitowanym alkoholem lub kilka drinków po pracy mogą wydawać się nieszkodliwe. Jednak nowe badania przeprowadzone na myszach sugerują, że już w ciągu kilku godzin od intensywnego spożycia alkoholu (rozumianego jako około cztery porcje dla kobiet i pięć dla mężczyzn wypite w ciągu dwóch godzin) struktura jelita cienkiego zaczyna ulegać zmianom. W badaniu opublikowanym w listopadzie 2025 roku naukowcy zaobserwowali, że skutkiem tzw. binge drinking (intensywnego picia alkoholu w krótkim czasie) było skrócenie kosmków jelitowych oraz gwałtowny wzrost liczby komórek zapalnych układu odpornościowego. Nawet po 24 godzinach poziom markerów stanu zapalnego pozostawał wyraźnie podwyższony, co wskazuje, że jelito nie zdążyło się w pełni zregenerować. Naukowcy od dawna łączą przewlekłe spożywanie alkoholu z tzw. zespołem nieszczelnego jelita – stanem, w którym bariera jelitowa staje się nadmiernie przepuszczalna. Choć omawiane wyniki oparto na badaniach na myszach, wcześniejsze analizy z udziałem ludzi również wskazywały, że nadużywanie alkoholu wiąże się ze zwiększoną przepuszczalnością jelit i uogólnionym stanem zapalnym organizmu. Wyniki sugerują, że jelita mogą być jednymi z pierwszych narządów reagujących na alkohol, uruchamiając procesy zapalne na długo przed pojawieniem się widocznych, trwałych uszkodzeń. Alkohol a jelita. Dlaczego bariera jelitowa reaguje tak szybko? Bariera ochronna jelit bywa porównywana do naszej skóry. Według prof. Diego Bohórqueza z Uniwersytetu Duke’a jelito można traktować jak swoisty organ zewnętrzny. – Tkanka nabłonkowa to po prostu skóra naszych jelit – podkreśla naukowiec. – Wprowadzając do organizmu coś tak agresywnego i drażniącego jak alkohol, narażamy jego wnętrze na uszkodzenia. W badaniu naukowcy zaobserwowali te zmiany na poziomie mikroskopowym. Komórki nabłonka wyścielają palczaste struktury wewnątrz jelita cienkiego, zwane kosmkami, które zwiększają jego powierzchnię wchłaniania. – To, co obserwujemy w ujęciu ogólny…

jelita-26228d9.jpg
width: 7952
height: 5304

To ona ratowała „ołowiane dzieci”. Historia dociekliwej lekarki i jej walki z przemysłowym molochem
type: item
date: 2026-02-16T14:48:45.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: górnictwo
subject: katowice
subject: medycyna
subject: śląsk
description: Historia epidemii ołowicy w Szopienicach to opowieść o jednym z najpoważniejszych kryzysów zdrowotnych w powojennej Polsce, który dotknął tysiące dzieci mieszkających w sąsiedztwie Huty Metali Nieżelaznych „Szopienice” w Katowicach. Potoczyłaby się zupełnie inaczej gdyby nie Jolanta Wadowska-Król, lekarka która odkryła i ujawniła skalę zatrucia ołowiem.
encoded: Przez lata działalność przemysłowa Huty Metali Nieżelaznych Szopienice powodowała masowe emisje toksycznych metali ciężkich, a miejscowa ludność była nieświadomie narażona na poważne zagrożenia zdrowotne. Kluczową postacią w walce z tym problemem była lekarka pediatra Jolanta Wadowska-Król, której odwaga i determinacja doprowadziły do ujawnienia skali skażenia oraz podjęcia skutecznych działań naprawczych. Ołowica na Śląsku – przyczyny i przebieg epidemii w Szopienicach Jak emisje z Huty Szopienice prowadziły do skażenia środowiska Huta Metali Nieżelaznych „Szopienice” rozpoczęła działalność już w XIX wieku, stając się jednym z największych ośrodków przemysłu hutniczego w Polsce. Produkcja cynku, ołowiu i kadmu wiązała się z ogromnymi emisjami tych pierwiastków do powietrza, gleby oraz wody. Filtry montowane na kominach, zwłaszcza w latach 70. XX wieku, nie były wystarczająco skuteczne, przez co szkodliwe pyły wydostawały się z huty niemal bez ograniczeń. Bezpośrednio w sąsiedztwie zakładu znajdowały się familoki – robotnicze domy, których mieszkańcy i ich dzieci byli najbardziej narażeni na kontakt z toksynami. Skażenie środowiska przez dekady narastało, a objawy zatrucia u dzieci początkowo były tłumaczone innymi schorzeniami. Objawy i rozpoznanie ołowicy u dzieci Ołowica (inaczej saturnizm lub plumbizm) to przewlekłe zatrucie ołowiem, powodujące zaburzenia pracy układu nerwowego, krwiotwórczego oraz uszkodzenia narządów wewnętrznych. U dzieci objawiało się to: osłabieniem, bezsennością, brakiem łaknienia, bólami brzucha, problemami z koncentracją, spowolnieniem rozwoju umysłowego i ruchowego, anemią, a nawet zaburzeniami chodu. U niektórych dzieci stężenie ołowiu było tak wysokie, a objawy tak nasilone, że wymagały hospitalizacji. Skala problemu – ile dzieci ucierpiało? Pierwsze systematyczne badania przesiewowe w latach 1974–1975 objęły blisko 5000 dzieci zamieszkujących Szopienice i sąsiednie dzielnice Katowic. Według danych lekarskich i analizy laboratoryjnej …

olowiane-dzieci-jolanta-wadowska-krol-4faa0ec.jpg
width: 1575
height: 1050

Jak podróże kosmiczne wpływają na płodność człowieka? Zdaniem naukowców czas poważnie porozmawiać
type: item
date: 2026-02-13T07:45:56.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: badania naukowe
subject: loty w kosmos
subject: medycyna
subject: Zdrowie
description: Wraz ze zwiększającą się obecnością człowieka w kosmosie, szczególnie w odniesieniu do planów budowy osady księżycowej, powraca pytanie o to, czy nasz gatunek może rozmnażać się poza Ziemią? Naukowcy apelują o zwiększenie nakładów na badania nad zdrowiem prokreacyjnym astronautów i przyszłych lunonautów.
encoded: Chociaż od rozpoczęcia załogowych lotów kosmicznych minęło już 65 lat, a sami astronauci poddawani są nieustannym badaniom fizjologicznym, ich zdrowie seksualne pozostaje białą plamą na medycznej mapie – przekonuje embriolog związany z Uniwersytetem w Leeds, dr Giles Anthony Palmer. Badacz kieruje grupą naukowców, którzy poddali metaanalizie dotychczasowe badania dotyczące wpływu podróży kosmicznych na zdrowie ludzi oraz eksperymentów rozrodczych prowadzonych na zwierzętach. Pozaziemskie poczęcie Temat jest szczególnie aktualny teraz, gdy coraz głośniej mówi się o długotrwałych załogowych misjach kosmicznych oraz koloniach badawczych na Księżycu, a w przyszłości również na Marsie. Faktem jest, że wraz z rosnącą komercjalizacją lotów załogowych, projektowanymi prywatnymi stacjami-hotelami kosmicznymi, temat będzie powracał. Być może konieczne będą specjalne regulacje związane przede wszystkim ze zdrowiem zarówno „kosmicznych rodziców”, jak i ich ewentualnych dzieci. – W miarę jak misje wydłużają się z tygodni do miesięcy (a w przyszłości lat), zrozumienie ryzyka dla płodności staje się nie tylko istotne, ale wręcz niezbędne. (...) Wraz z rozszerzaniem dostępu do kosmosu poza elitarnych astronautów: na turystów, cywilne załogi i klientów prywatnych, pilnie potrzebna jest rewizja istniejących ram fizjologicznych, medycznych i bioetycznych – napisali badacze w artykule opublikowanym w „Reproductive biomedicine online”. Problemy z promieniowaniem kosmicznym Głównym powodem do niepokoju jest tzw. promieniowanie kosmiczne. Są to wysokoenergetyczne cząstki pochodzące z wybuchów supernowych, z gwiazd neutronowych oraz ze Słońca. Promieniowanie kosmiczne składa się z jonów o bardzo wysokich energiach, które przenikają przez tkanki ludzkiego organizmu. Długotrwała ekspozycja na to promieniowanie zwiększa ryzyko rozwoju nowotworów, chorób układu krążenia oraz zaćmy. W przypadku silnych rozbłysków słonecznych, nieosłonięci astronauci mogą doznać ostrej choroby popromiennej. Skut…

plodnosc-w-kosmosie-243ea3b.jpeg
width: 5200
height: 3250

Pięć mitów o menopauzie, które wciąż powtarzają nawet lekarze. Ekspertki ostrzegają
type: item
date: 2026-02-08T09:46:00.000Z
creator: Meryl Davids Landau
subject: Nauka
subject: kobiety
subject: medycyna
subject: nauka
subject: Zdrowie
description: Menopauza wciąż jest tematem pełnym nieporozumień – i to nie tylko wśród kobiet, ale także w gabinetach lekarskich. Ekspertki alarmują, że wokół tego etapu życia narosło wiele mitów, które wpływają na decyzje zdrowotne kobiet i często odbierają im szansę na realną pomoc.
encoded: Spis treści: Mit 1: Wszyscy mają podobne objawy Mit 2: Testy hormonalne powiedzą ci, czy jesteś w perimenopauzie Mit 3: Terapia hormonalna jest zbyt ryzykowna dla większości kobiet w menopauzie Mit 4: Hormony bioidentyczne są lepsze niż farmaceutyczne Mit 5: Suplementy pomagają na objawy menopauzy Dezinformacja na temat menopauzy wciąż jest frustrująco powszechna – zarówno wśród lekarzy, jak i pacjentek. Zapytaliśmy ekspertów, dlaczego nie warto wierzyć w kilka najczęściej powtarzanych informacji. Trudno uwierzyć, że zjawisko dotyczące połowy populacji obrosło tyloma nieporozumieniami. A jednak tak właśnie jest w przypadku menopauzy. Przypada ona zwykle na lata od połowy czwartej dekady życia kobiety do wczesnych lat pięćdziesiątych, kiedy to poziom hormonów waha się, a potem gwałtownie spada, gdy jajniki przestają funkcjonować. Zarówno kobiety, jak i pracownicy ochrony zdrowia potrafią mylić fakty. – Kobiety przechodzące przez etap menopauzalny mają dziś większy dostęp do informacji niż kiedykolwiek wcześniej, ale część z nich jest błędna albo wprowadza w błąd – mówi Makeba Williams, badaczka menopauzy z University of Illinois College of Medicine. Niektórzy eksperci wskazują na stygmatyzację starzenia, która sprawia, że kobiety rzadziej dzielą się doświadczeniami. Ta sytuacja się poprawia, ale problem wciąż istnieje. Zwracają też uwagę na niedostateczną edukację medyczną dotyczącą okresu okołomenopauzalnego oraz na skromne finansowanie badań naukowych. Najczęściej jednak obwiniają rosnącą falę samozwańczych „ekspertów” z mediów społecznościowych, którzy promują nieprawdziwe lub niepotwierdzone metody. – Dezinformacja w internecie rośnie równolegle z możliwościami zarabiania na niej – na przykład poprzez sprzedaż wątpliwych testów albo terapii – mówi Jen Gunter, ginekolożka z San Francisco i autorka książki „The Menopause Manifesto”. Temat poruszała podczas jesiennej konferencji Menopause Society. Oto kilka najważniejszych mitów na temat menopauzy – oraz to, co napr…

mity-o-menopauzie-a4bebd1.jpeg
width: 3063
height: 1947

Starożytni Rzymianie leczyli się odchodami. Naukowcy znaleźli twarde dowody w fiolce z II wieku
type: item
date: 2026-02-05T12:05:51.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: Nauka
subject: kupa
subject: medycyna
subject: medycyna naturalna
subject: odkrycia archeologiczne
description: Czy starożytni Rzymianie rzeczywiście stosowali kał jako środek leczniczy? Fiolka z II wieku znaleziona w Turcji właśnie pozwoliła udowodnić przedwieczną koproterapię. Co zawierała i do czego służyła?
encoded: Koproterapia, czyli leczenie z wykorzystaniem ludzkich odchodów, była opisywana już przez starożytnych Rzymian. Badania chemiczne nad szklanym naczyniem znalezionym w Bergamie (Turcja) ujawniły obecność biomarkerów kału i specjalnych substancji ziołowych. To potwierdza, że terapie opisywane w antycznych tekstach medycznych rzeczywiście stosowano w praktyce. Koproterapia w starożytnych tekstach W historii medycyny – niekiedy bardziej współczesnej, niż byśmy chcieli – znajdziemy liczne przykłady dość niekonwencjonalnych metod leczenia. Terapię kałową trudno jednak zaliczyć do najczęstszych: nie pojawia się ona aż tak często w medycynie ludowej całego świata. Ale jej przykładów nie musimy szukać daleko. W tekstach pochodzących ze starożytnego Rzymu pojawiają się wzmianki o stosowaniu odchodów – zarówno ludzkich, jak i zwierzęcych – jako składnika lekarstw. Szczegółowe receptury leków opisują m.in. Piliniusz Starszy czy Galen, a ich dzieła to podstawa naszej wiedzy o starożytnych praktykach farmakologicznych. Do tej pory nie mieliśmy jednak potwierdzenia, że sposoby leczenia infekcji skóry czy problemów trawiennych za pomocą preparatów bazujących na odchodach nie były tylko ich wymysłem, a stosowaną – chociaż wątpliwą z naszej perspektywy – praktyką. Dzisiaj jednak niegdysiejsze kurioza literatury medycznej nabierają bardzo realnej formy. Starożytna fiolka z odchodami rozwiewa tajemnicę Nowych informacji dostarczyli naukowcy z Uniwersytetu Cumhuriyet kierowani przez prof. Cenkera Atilę. Pracowali oni w magazynach Muzeum Bergama w Turcji, w których natknęli się na specyficzną, szklaną fiolkę z II wieku n.e., która wciąż zawierała resztki niegdyś obecnej w niej substacji. Obiekt ten, zwany unguentarium, pierwotnie uważany był za pojemnik na perfumy lub kosmetyki. Po zeskrobaniu próbki osadu z wnętrza naczynia naukowcy przeprowadzili analizę chemiczną metodą GC-MS (chromatografia gazowa-spektrometria masowa). Wyniki były szokujące: fiolka zawierała koprostanol i 24-etylo-k…

FABRIC-KOLAZ-32-60-0b58ca6.jpg
width: 2700
height: 1800

Ten zjadliwy wirus zainspirował film „Contagion". Teraz znów pojawił się w Indiach
type: item
date: 2026-01-26T14:04:32.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: epidemia
subject: indie
subject: medycyna
subject: wirusy
description: Groźny wirus Nipah znów daje o sobie znać. W Indiach zarażeni są lekarze i pielęgniarki, a inne kraje Azji wprowadzają środki ostrożności podobne do tych z czasów COVID-19.
encoded: W Indiach, w stanie Bengal Zachodni, odnotowano niepokojące ognisko bardzo groźnego wirusa Nipah. Do tej pory potwierdzono pięć przypadków zachorowań. Wśród zakażonych znalazł się personel medyczny, w tym lekarz oraz dwie pielęgniarki, które pracowały wspólnie na zmianie pod koniec grudnia. Nipah atakuje w Indiach U pielęgniarek szybko rozwinęła się wysoka gorączka i trudności z oddychaniem, a stan jednej z nich pogorszył się do tego stopnia, że zapadła w śpiączkę. W reakcji na zagrożenie władze poddały kwarantannie około 100 osób, a pacjenci są leczeni w izolacji w okolicach Kolkaty. Indyjskie służby zdrowia przeprowadziły testy u 180 osób z bliskiego otoczenia chorych, a także poddały badaniom PCR nietoperze z lokalnego ogrodu zoologicznego i różnych regionów stanu – bo Nipah to wirus pochodzenia zwierzęcego. Choć obecnie ryzyko dla szerszej populacji uznaje się za niskie, Nipah regularnie pojawia się w Indiach – w samym stanie Kerala w latach 2018–2025 odnotowano dziewięć ognisk tej choroby, często o bardzo wysokiej śmiertelności. Ministerstwo Zdrowia Indii apeluje o zachowanie szczególnej ostrożności, w tym dokładne mycie owoców, picie przegotowanej wody i unikanie kontaktu z nietoperzami. Azja w stanie gotowości Ognisko Nipah w Indiach wywołało natychmiastową reakcję w innych krajach azjatyckich, które wprowadziły procedury przypominające te z czasów pandemii COVID-19. Tajlandia zintensyfikowała kontrolę pasażerów przybywających z Bengalu Zachodniego na lotniskach Suvarnabhumi, Don Mueang oraz Phuket. Podróżni są monitorowani pod kątem gorączki, otrzymują specjalne karty ostrzegawcze, a osoby z objawami są kierowane na kwarantannę. Tajlandzkie władze wydały również zalecenia dla turystów odwiedzających m.in. jaskinie pod hasłem: „nie poluj, nie zbieraj, nie jedz”. Nepal wzmocnił kontrole na międzynarodowym lotnisku w Katmandu oraz na lądowych przejściach granicznych z Indiami. Tajwan planuje zakwalifikować infekcję Nipah jako chorobę zakaźną kategorii 5, co jes…

wirus-nipah-indie-cab0c1b.jpg
width: 1575
height: 1050

Rewolucja w leczeniu skutków udaru. Pacjenci odzyskują głos dzięki... opasce
type: item
date: 2026-01-25T14:15:05.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
subject: medycyna
subject: sztuczna inteligencja
subject: udar mózgu
description: Naukowcy z Cambridge wykorzystali połączenie ultraczułych czujników oraz sztucznej inteligencji do dekodowania sygnałów mowy i wskazówek emocjonalnych, umożliwiając osobom z zaburzeniami mowy po udarze naturalną komunikację. Stworzona przez nich opaska jest tańsza i nie wymaga interwencji chirurgicznej, jak w przypadku implantów mózgowych.
encoded: Revoice to elastyczna opaska, którą zakłada się na szyję. Przypomina modne kilka lat temu chokery i w sumie można ją uznać za specyficzną biżuterię. W dodatku taką, którą można prać. Jednak nie dajmy się zmylić pierwszemu wrażeniu. Revoice jest bardzo przełomowym urządzeniem, które ma szansę pomóc ludziom po udarze odzyskać zdolność naturalnej i płynnej komunikacji. Opaska z dwoma agentami Urządzenie rejestruje tętno użytkownika oraz mikroskopijne wibracje mięśni gardła, a następnie wykorzystuje te sygnały do odtwarzania zamierzonych słów i zdań w czasie rzeczywistym. Jest to możliwe dzięki dwóm agentom SI. Jeden rekonstruuje słowa na podstawie fragmentów bezgłośnie artykułowanej mowy. W tym czasie drugi interpretuje stan emocjonalny oraz informacje kontekstowe, takie jak pora dnia czy warunki pogodowe, aby rozwinąć krótkie frazy w pełne, ekspresyjne zdania. Wynik? W jednym z przytoczonych przez badaczy przykładów bezgłośnie wypowiedziana fraza „We go hospital” („My iść szpital”) została przekształcona w zdanie: „Even though it’s getting a bit late, I’m still feeling uncomfortable. Can we go to the hospital now?” („Mimo że robi się już dość późno, nadal czuję się niekomfortowo. Czy możemy teraz pojechać do szpitala?”). Czujniki urządzenia Revoice wywnioskowały, że użytkownik odczuwa frustrację na podstawie podwyższonego tętna oraz że jest późna pora nocna. Model LLM wykorzystał te dane, aby rozwinąć trzy bezgłośnie wypowiedziane słowa w pełne zdanie. Zwrócić głos pacjentom po udarze W tej chwili naukowcy koncentrują się na polepszeniu jakości życia i możliwości komunikowania się osób po udarze. Około połowa z nich rozwija dyzartrię lub dyzartrię w połączeniu z afazją. Dyzartria jest schorzeniem powodującym osłabienie mięśni twarzy, jamy ustnej i strun głosowych. Często prowadzi to do utraty umiejętności wyraźnego mówienia pełnymi frazami i ogólnego spowolnienia mowy. – Rozwój dyzartrii niezwykle frustruje pacjentów. Wyobraź sobie, że dokładnie wiesz, co chcesz powie…

opaska2-c758ae6.jpg
width: 2813
height: 1875

Nie każdy tłuszcz szkodzi. Beżowa tkanka tłuszczowa może mieć zaskakującą moc
type: item
date: 2026-01-19T09:31:48.000Z
creator: Bethany Brookshire
subject: Nauka
subject: badania
subject: badania naukowe
subject: krew
subject: medycyna
subject: Zdrowie
description: Beżowa tkanka tłuszczowa, otaczająca naczynia krwionośne, może chronić serce i wpływać na ciśnienie krwi. Nowe badania zmieniają nasze spojrzenie na rolę tłuszczu w organizmie.
encoded: Spis treści: Różne oblicza tłuszczu w organizmie Beżowe komórki tłuszczowe pod lupą Geny, enzymy i wpływ na ciśnienie Co może to oznaczać dla zdrowia człowieka? Nowe badanie na myszach sugeruje, że „beżowy” tłuszcz otaczający naczynia krwionośne potrafi wysyłać do tętnic sygnały uspokajające. Odsłania to nieoczekiwane biologiczne powiązanie między tkanką tłuszczową a zdrowiem serca. Zbyt duża ilość tłuszczu w organizmie wiąże się z całym szeregiem negatywnych skutków, w tym z wysokim ciśnieniem krwi – czyli nadciśnieniem. To problem, z którym zmaga się niemal 50 procent dorosłych mieszkańców USA. Łatwo więc założyć, że mniej tłuszczu zawsze oznacza lepiej. Wpływ tłuszczu nie jest jednak tak jednoznaczny. Zależy to od rodzaju: tkanka tłuszczowa może być biała, brązowa lub beżowa. W nowym badaniu na myszach naukowcy stwierdzili, że beżowe komórki tłuszczowe, „ukryte” przy niektórych naczyniach krwionośnych, wysyłają sygnały pomagające tętnicom się rozluźniać. Dzięki temu ciśnienie krwi pozostaje niższe. Wyniki, opublikowane 15 stycznia w prestiżowym czasopiśmie „Science” pokazały też, że osoby z pewnymi wariantami genetycznymi związanymi z ekspresją beżowych komórek tłuszczowych częściej mają nadciśnienie. To sugeruje, że ta wyspecjalizowana tkanka tłuszczowa – oraz sygnały chemiczne, które wysyła – mogą w przyszłości wskazać nowe kierunki leczenia. Różne oblicza tłuszczu w organizmie Z biologicznego punktu widzenia tkanka tłuszczowa nie jest jednym, jednolitym „bytem”. Naukowcy traktują ją raczej jak narząd dokrewny: zbiór różnych typów komórek, które wysyłają do organizmu sygnały hormonalne. – Ludzie zwykle myślą o tkance tłuszczowej jako o czymś nieprzyjemnym i szkodliwym – mówi Patrick Seale, biolog z University of Pennsylvania w Filadelfii, który nie brał udziału w badaniu. – A jest dokładnie odwrotnie. Tkanka tłuszczowa zarówno magazynuje, jak i spala energię. Może też zwiększać lub zmniejszać ilość energii zużywanej przez organizm, czyli wpływać na tempo metabo…

GettyImages-549602961-4868a2c-e1768816454371.jpg
width: 2000
height: 1701

Nowy sposób na łysienie jest tak skuteczny, że zaskoczył nawet naukowców. To szansa na efektywną, nieinwazyjną terapię
type: item
date: 2026-01-15T13:50:04.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: medycyna
subject: mężczyźni
subject: terapia
description: Odkrycie badaczy z Sheffield może zmienić sposób leczenia łysienia dziedzicznego. Naturalny cukier z DNA stymuluje odrost włosów. Efekty w testach na myszach są zdumiewające.
encoded: Wygląda na to, że czeka nas przełom w leczeniu łysienia dziedzicznego, będącego najczęstszą przyczyną utraty włosów u ludzi na całym świecie. Wszystko zaczęło się od przypadkowego odkrycia dokonanego w 2024 roku przez badaczy z University of Sheffield oraz COMSATS University w Pakistanie. Podczas badań nad właściwościami regeneracyjnymi dezoksyrybozy naukowcy zauważyli, że substancja ta znacząco przyspiesza gojenie się ran u myszy, a jednocześnie powoduje gwałtowny wzrost futra wokół leczonych miejsc. Globalny problem, na który nie ma lekarstwa Łysienie dziedziczne dotyka nawet 40 procent światowej populacji i jest uwarunkowane genetyką, poziomem hormonów oraz procesami starzenia. Pomimo tak dużej skali problemu amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) zatwierdziła dotychczas tylko dwa leki na tę przypadłość. Pierwszy z nich, minoksydyl, stosowany jest miejscowo, ale nie u wszystkich pacjentów przynosi oczekiwane rezultaty. Drugi, finasteryd, to lek doustny, który wykazuje skuteczność na poziomie 80-90 procent, lecz wymaga ciągłego stosowania i może wywoływać poważne skutki uboczne, w tym depresję, zaburzenia libido czy bóle jąder. Póki co nie jest zatwierdzony do stosowania przez kobiety – a one również cierpią na łysienie dziedziczne. Nowa substancja zaskakuje skutecznością W obliczu tych ograniczeń zespół pod kierownictwem Muhammada Anjuma opracował biodegradowalny, nietoksyczny żel na bazie dezoksyrybozy – naturalnie występującego cukru będącego składnikiem DNA. W badaniu opublikowanym w czerwcu 2024 roku przetestowano go na samcach myszy z utratą owłosienia. Wyniki były zdumiewające: codzienne stosowanie niewielkiej dawki żelu przez okres 20 dni doprowadziło do solidnego odrostu długich i grubych włosów. Skuteczność tej metody wyniosła od 80 do 90 procent, co czyni ją równie efektywną jak minoksydyl. Co ciekawe, łączenie obu tych metod nie przyniosło znacząco lepszych efektów niż stosowanie ich oddzielnie. Jak działa dezoksyryboza? Choć dokładny mechanizm sty…

lysienie-a4d6f5c.jpeg
width: 7360
height: 4912

Słynny „człowiek lodu” był nosicielem groźnego wirusa. Jego mumię odkryto w Alpach
type: item
date: 2026-01-15T09:33:56.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: medycyna
subject: nowotwory
subject: wirusy
description: Ötzi to doskonale zachowana mumia mężczyzny z epoki miedzi, którą odkryto w 1991 roku w lodowcu Alp Ötzalskich. Przez lata był jednym z najważniejszych obiektów badań o życiu w neolicie. Teraz naukowcy odkryli, że Człowiek Lodu był nosicielem groźnego wirusa.
encoded: Ötzi, czyli „człowiek z Similaun” lub „człowiek lodu” zmarł ok. 5300 lat temu w dolinie Ötztal w austriackich Alpach. Jego zwłoki zostały zamrożone przez lód surowego klimatu Południowego Tyrolu. Dopiero 19 września 1991 roku mężczyzna został odnaleziony przez niemieckich turystów, Helmuta Simona i jego żonę Erikę podczas górskiej wędrówki. Para na początku sądziła, że natrafiła na zwłoki alpinisty, ale szybko okazało się, że znalezisko ma znacznie większe znaczenie. Dzięki późniejszym badaniom ustalono, że Ötzi żył w późnym neolicie. Kim był Ötzi? Miał 157 cm wzrostu, ważył około 50 kg i zmarł w wieku 40–53 lat. Na ciele stwierdzono 61 tatuaży, a niektóre z nich zostały stworzone w miejscach uważanych za punkty akupunktury dla chorób, na które cierpiał. To między innymi zmiany zwyrodnieniowe stawów i bóle brzucha wywołane zakażeniem Trichuris trichiura. Naukowcy ustalili, że był szatynem, prawdopodobnie miał brązowe oczy i grupę krwi „0”. Liczne analizy i badania wykazały, że również, że człowiek lodu cierpiał na nietolerancję laktozy oraz że mimo swojego wieku miał genetyczne predyspozycje do choroby wieńcowej i cierpiał na arteriosklerozę. Badacze stwierdzili, że nie prowadził siedzącego trybu życia, nie miał nadwagi, nie cierpiał z głodu, a jego dieta była zrównoważona, choć mimo to zagrażały mu choroby serca i układu krążenia. Niemieccy uczeni wykryli u niego także boreliozę spowodowaną najprawdopodobniej ukąszeniem kleszcza. Ötzi zginął od ran odniesionych w walce z innymi ludźmi. Najprawdopodobniej został trafiony strzałą i zmarł chwilę po zranieniu. Naukowcy zbadali DNA Ötziego i Ust’-Iszyma Najnowsze badania dodają kolejną informację do życiorysu neolitycznego mężczyzny z Południowego Tyrolu. Ale nie tylko jego, bo również Ust’-Iszyma, prehistorycznego człowieka, który żył na Syberii 45 tys. lat temu. Naukowcy z Brazylii przeanalizowali ich materiał genetyczny i odkryli, że obydwaj byli zarażeni wirusem HPV16. Praca została opublikowana na portalu naukowych…

otzi-28fb19d.jpg
width: 1782
height: 1200

Ty śpisz, on diagnozuje. Nowy model sztucznej inteligencji potrafi wyczytać choroby ze snu
type: item
date: 2026-01-11T09:43:49.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: Technologia
subject: badania naukowe
subject: medycyna
subject: sen
subject: stany zjednoczone
subject: sztuczna inteligencja
description: Model sztucznej inteligencji stworzony na Uniwerstecie Stanforda potrafi przewidzieć ponad sto chorób, analizując zaledwie jedną noc snu. Prognozuje ryzyko raka, chorób serca i demencji lepiej niż wyspecjalizowane programy. Naukowcy liczą na to, że zmieni medycynę.
encoded: Naukowcy z Uniwersytetu Stanforda przedstawili przełomowy model sztucznej inteligencji, zdolny do prognozowania ponad 100 chorób na podstawie analizy zaledwie jednej nocy snu. SleepFM jest tak dobrym diagnostą, że może zrewolucjonizować medycynę i pomóc w przewidywaniu chorób na długo (nawet wiele lat) przed pierwszymi objawami. To także kolejny dowód na ogromne znaczenie zdrowotne snu. Polisomnografia: kopalnia wiedzy o zdrowiu SleepFM został wytrenowany na blisko 600 000 godzinach danych polisomnograficznych pochodzących od 65 000 uczestników. Duże modele językowe, takie jak ChatGPT, działają na podobnej zasadzie, ucząc się na ogromnej ilości tekstów. Polisomnografia to kompleksowe badanie snu, które monitoruje wiele funkcji organizmu w nocy: pracę mózgu, akcję serca, oddech, napięcie mięśni, ruchy gałek ocznych, natlenienie krwi. Jest uznawana za „złoty standard” w badaniach snu i wykonywana coraz częściej w wyspecjalizowanych ośrodkach. Według badaczy polisomnografia to jeszcze nie w pełni wykorzystana kopalnia wiedzy o zdrowiu pacjenta. Podczas całonocnego badania rejestrowany jest niezwykle bogaty zestaw sygnałów fizjologicznych, a badana osoba, z racji pogrążenia we śnie, jest w pełni „dostępna” dla czujników. Jak SleepFM uczył się „języka snu” ? James Zou, jeden z głównych autorów badania, opisuje jak uczono SleepFM „języka snu”. Dane polisomnograficzne były dzielone na pięciosekundowe interwały, które można porównać do słów w modelach językowych. Aby umożliwić AI skuteczne wyciąganie wniosków, naukowcy opracowali nowatorską technikę szkoleniową, nazwaną „leave-one-out contrastive learning”. Metoda ta polegała na celowym ukrywaniu przed modelem niewielkiej części danych i rzucaniu mu wyzwania, by zrekonstruował brakujący element na podstawie pozostałych sygnałów. Dzięki temu system nauczył się łączyć różne strumienie informacji i tworzyć spójny obraz stanu zdrowia pacjenta. Ostateczny test dla SleepFM Po zakończeniu szkolenia przyszedł czas na testy. W stand…

AdobeStock350126308-f205280.jpeg
width: 8884
height: 4792

Pierwsza w historii ewakuacja załogi Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Scenariusz istnieje od ponad 30 lat!
type: item
date: 2026-01-09T10:57:17.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronauci
subject: loty w kosmos
subject: medycyna
subject: międzynarodowa stacja kosmiczna
subject: stacja kosmiczna
subject: Zdrowie
description: NASA ogłosiła, że po raz pierwszy w historii czterech astronautów zostanie sprowadzonych wcześniej z Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS) z powodu problemu natury medycznej. Zdaniem agencji nie doszło do sytuacji zagrażającej życiu załogi, mimo to zdecydowano się wdrożyć procedurę zaproponowaną długo przed zbudowaniem ISS.
encoded: Czteroosobowa załoga ISS Crew-11, która spędziła na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej już pięć miesięcy, zostanie w najbliższych dniach ewakuowana. NASA wszczęła procedurę ewakuacji ze względu na bliżej nieznane problemy natury medycznej jednego z członków załogi. Agencja nie podaje w tej kwestii szczegółowych informacji, powołując się na konieczność zapewnienia chorej osobie prywatności. Nie wiadomo, kto z ekipy astronautycznej zachorował ani jaki problem medyczny wystąpił. Jedyną informacją, jaką podał podczas czwartkowej konferencji prasowej nowy administrator NASA Jared Isaacman było, iż na ISS nie ma możliwości przeprowadzenia właściwej diagnozy oraz leczenia. – To nie jest awaryjna deorbitacja, choć mamy taką możliwość i regularnie trenujemy takie scenariusze – podkreślił Isaacman. Pięć miesięcy na orbicie Załogę Crew-11 tworzą astronautki i astronauci: Zena Cardman i Michael Fincke z NASA, Kimiya Yui z Japonii oraz Oleg Platonov z rosyjskiej agencji Roskosmos. Załoga przyleciała na ISS na pokładzie statku SpaceX Crew Dragon Endeavour 1 sierpnia 2025 r. Oznacza to, że ich misja zbliża się ku zakończeniu, co ułatwiło decyzję o wcześniejszym powrocie. – Zawsze robimy to, co najlepsze dla naszych astronautów. Misja Crew-11 osiągnęła już większość swoich celów, a start Crew-12 nastąpi za kilka tygodni. To dobry moment, jeśli statek jest gotowy, a pogoda sprzyja, aby sprowadzić załogę na Ziemię – dodał Isaacman. Decyzja była szybka. Problem medyczny pojawił się w środę. W związku z nim NASA zdecydowała o odwołaniu zaplanowanego na kolejny dzień spaceru kosmicznego. Wówczas również zaczęły pojawiać się informacje o możliwej ewakuacji załogi. Decyzję podjęto w czwartek w godzinach popołudniowych. Statystycznie ewakuacje powinny mieć miejsce raz na trzy lata Dr James Polk, szef medycyny NASA, wyjaśnił, że problem nie miał związku ze spacerem kosmicznym ani przygotowaniami do niego. – To nie jest kwestia operacyjna ani uraz związany z zadaniami. To po prostu problem zd…

iss-8ab8b8c.jpg
width: 1800
height: 1200

Konserwanty w żywności mogą zwiększać ryzyko cukrzycy typu 2 i raka
type: item
date: 2026-01-08T07:02:32.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: cukrzyca
subject: jedzenie
subject: medycyna
subject: NatGeoBN
subject: nowotwory
subject: Zdrowie
subject: żywność
description: Nowe francuskie badania przeprowadzone na ponad 100 tysiącach osób ujawniają, że powszechnie stosowane konserwanty w żywności mogą znacząco zwiększać ryzyko cukrzycy typu 2 i nowotworów. Eksperci biją na alarm.
encoded: Francuski zespół badawczy złożony z naukowców Inserm, INRAE, Sorbonne Paris Nord University, Paris Cité University i Cnam (CRESS-EREN) przeanalizował wpływ spożycia konserwantów na zdrowie w ramach kohorty NutriNet-Santé. W badaniu wzięło udział ponad 100 tysięcy dorosłych uczestników, których dane dotyczące diety i stanu zdrowia zbierano w latach 2009–2023. Celem było określenie związku między spożyciem konserwantów a ryzykiem wystąpienia cukrzycy typu 2 oraz nowotworów. Analizie poddano 17 konserwantów spożywanych przez co najmniej 10% uczestników badania. Dane uzyskane od uczestników były weryfikowane za pomocą baz takich jak Open Food Facts, Oqali i EFSA. Wzrost ryzyka cukrzycy typu 2 Wśród 108 723 uczestników badania dotyczącego cukrzycy, u 1 131 osób zdiagnozowano cukrzycę typu 2 w okresie 2009–2023. Badacze zaobserwowali, że wyższe spożycie konserwantów wiązało się z wyższym ryzykiem rozwoju tej choroby: ryzyko wyższe o 47% dla ogółu konserwantów, ryzyko wyższe o 49% dla konserwantów niebędących przeciwutleniaczami, ryzyko wyższe o 40% dla konserwantów przeciwutleniających. Szczególnie niepokojące wyniki dotyczyły substancji takich jak sorbinian potasu (E202), metabisiarczyn potasu (E224), azotyn sodu (E250), kwas octowy (E260), octany sodu (E262), propionian wapnia (E282), a także przeciwutleniacze, m.in. askorbinian sodu (E301), kwas cytrynowy (E330) i wyciąg z rozmarynu (E392). Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Nature Communications”. Konserwanty a rak: które substancje mogą być groźne? Z kolei w badaniu opublikowanym w „The BMJ” naukowcy przeanalizowali dane 105 260 uczestników kohorty NutriNet-Santé, z których u 4 226 rozpoznano nowotwór. Wśród nich: 1 208 przypadków raka piersi, 508 raka prostaty, 352 raka jelita grubego, 2 158 innych nowotworów. Choć nie stwierdzono związku między ogólnym spożyciem konserwantów a ryzykiem raka, wyższe spożycie kilku z nich – głównie substancji niebędących przeciwutleniaczami – wiązało się z podwyższonym ryzykiem: sorb…

konserwanty-6598ff1.jpg
width: 1798
height: 1200