Klej i antyseptyk w jednym? Takiej substancji używali neandertalczycy
Przez dekady archeolodzy postrzegali tę substancję wyłącznie jako proste lepiszcze, niezbędne do mocowania kamiennych grotów w drewnianych drzewcach. Najnowsze eksperymenty dowodzą jednak, że neandertalczycy doskonale znali jej szersze zastosowanie. Ta sama masa, która spajała ich broń, służyła im również jako skuteczny antyseptyk. To rzuca nowe światło na wiedzę medyczną naszych wymarłych kuzynów.
Mowa o dziegciu brzozowym. Jest to lepka substancja pozyskania z kory. Powstaje w procesie beztlenowego jej spalania, co pozwala na wyekstrahowanie cennych składników. Czasem bywa określana jako pradziejowy „superglue”. Przez tysiące lat neandertalczycy używali go jako skutecznego kleju do łączenia kamiennych grotów z drewnianymi trzonkami narzędzi. W badaniu przeprowadzonym przez naukowców z Uniwersytetu w Kolonii, Uniwersytetu Oksfordzkiego, Uniwersytetu w Liège i Uniwersytetu Cape Breton w Kanadzie wykorzystano metody stosowane również przez neandertalczyków do produkcji dziegciu brzozowego. Wyniki wskazują, że neandertalczycy mogli używać dziegciu brzozowego nie tylko jako kleju do montażu narzędzi. Eksperci opisali to w czasopiśmie „PLOS One”. Ślady dziegciu w siedzibach neandertalczyków Pozostałości dziegciu brzozowego często są znajdowane przez archeologów się bezpośrednio przyklejone do kamiennych artefaktów. Zakładano przez długi czas, że był on używany głównie jako klej do łączenia elementów. – Jednak nowe badania sugerują, że dziegieć brzozowy mógł być również wykorzystywany do innych celów – mówi Tjaark Siemssen z Uniwersytetu Kolońskiego i Uniwersytetu Oksfordzkiego, który jest pierwszym autorem badania. Społeczności żyjące w sposób tradycyjny analizowane przez etnologów wykorzystywały dziegieć w celach leczniczych. – Istnieje coraz więcej dowodów na praktyki medyczne i wykorzystanie roślin przez neandertalczyków, dlatego byliśmy zainteresowani wykorzystaniem dziegciu brzozowego w tym kontekście – dodaje Siemssen. Naukowcy jak neandertalczycy Naukowcy eksperymentalnie wyekstrahowali dziegieć z gatunków brzozy, które rosły już w czasach, w których żyli neandertalczycy. Zastosowali metody ekstrakcji, które mogły być znane w pradziejach. Korę brzozową spalano pod ziemią w szczelnym dole. Brak tlenu prowadził do suchej destylacji, w wyniku której z kory wydobywał się dziegieć brzozowy. Inna metoda polegała na spalaniu kory brzozowej w pobliżu twardej powierzchni, takiej jak kamień, tak aby smoła skropliła się na powierzchni kamienia. Testy pradziejowej „wody utlenionej” Naukowcy przetestowali zebrane próbki dziegciu brzozowego, aby zbadać ich właściwości antyseptyczne. Testy laboratoryjne odbywały się przy użyciu nowoczesnych metod mikrobiologicznych (test dyfuzyjno-krążkowy Kirby’ego-Bauera), aby precyzyjnie zmierzyć, jak dziegieć radzi sobie z drobnoustrojami Wszystkie próbki smoły okazały się skuteczne w hamowaniu wzrostu bakterii Staphylococcus aureus (gronkowiec złocisty). To bakteria odgrywająca kluczową rolę w zakażeniach ran i obecnie klasyfikowana jako wielolekooporny patogen szpitalny (superbakteria). Dziegieć dobry na wszystko? Okazało się, że dziegieć to broń wyspecjalizowana. Świetnie radzi sobie bakteriami gram-dodatnimi, takimi jak gronkowiec złocisty, ale jest bezsilny wobec bakterii gram-ujemnych, np. E. coli. Wynika to z różnic w budowie ścian komórkowych tych bakterii. Właściwości przeciwdrobnoustrojowe dziegciu brzozowego udało się zaobserwować we wszystkich metodach ekstrakcji. – Odkrycia sugerują, że właściwości antyseptyczne odgrywały rolę już w czasach wczesnych neandertalczyków i mogły być wykorzystywane w sposób celowy – uważa Siemssen. Warto wspomnieć, że o wiedzy z zakresu medycyny neandertalczyków naukowcy wiedzieli już wcześniej. Okazuje się, że mogła być ona szersza, niż do tej pory sądzono. Niezbędne substancje pozyskiwano z kory drzew. Źródło: PLOS One Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Starożytni Rzymianie leczyli się odchodami. Naukowcy znaleźli twarde dowody w fiolce z II wieku
Czy starożytni Rzymianie rzeczywiście stosowali kał jako środek leczniczy? Fiolka z II wieku znaleziona w Turcji właśnie pozwoliła udowodnić przedwieczną koproterapię. Co zawierała i do czego służyła?
Koproterapia, czyli leczenie z wykorzystaniem ludzkich odchodów, była opisywana już przez starożytnych Rzymian. Badania chemiczne nad szklanym naczyniem znalezionym w Bergamie (Turcja) ujawniły obecność biomarkerów kału i specjalnych substancji ziołowych. To potwierdza, że terapie opisywane w antycznych tekstach medycznych rzeczywiście stosowano w praktyce. Koproterapia w starożytnych tekstach W historii medycyny – niekiedy bardziej współczesnej, niż byśmy chcieli – znajdziemy liczne przykłady dość niekonwencjonalnych metod leczenia. Terapię kałową trudno jednak zaliczyć do najczęstszych: nie pojawia się ona aż tak często w medycynie ludowej całego świata. Ale jej przykładów nie musimy szukać daleko. W tekstach pochodzących ze starożytnego Rzymu pojawiają się wzmianki o stosowaniu odchodów – zarówno ludzkich, jak i zwierzęcych – jako składnika lekarstw. Szczegółowe receptury leków opisują m.in. Piliniusz Starszy czy Galen, a ich dzieła to podstawa naszej wiedzy o starożytnych praktykach farmakologicznych. Do tej pory nie mieliśmy jednak potwierdzenia, że sposoby leczenia infekcji skóry czy problemów trawiennych za pomocą preparatów bazujących na odchodach nie były tylko ich wymysłem, a stosowaną – chociaż wątpliwą z naszej perspektywy – praktyką. Dzisiaj jednak niegdysiejsze kurioza literatury medycznej nabierają bardzo realnej formy. Starożytna fiolka z odchodami rozwiewa tajemnicę Nowych informacji dostarczyli naukowcy z Uniwersytetu Cumhuriyet kierowani przez prof. Cenkera Atilę. Pracowali oni w magazynach Muzeum Bergama w Turcji, w których natknęli się na specyficzną, szklaną fiolkę z II wieku n.e., która wciąż zawierała resztki niegdyś obecnej w niej substacji. Obiekt ten, zwany unguentarium, pierwotnie uważany był za pojemnik na perfumy lub kosmetyki. Po zeskrobaniu próbki osadu z wnętrza naczynia naukowcy przeprowadzili analizę chemiczną metodą GC-MS (chromatografia gazowa-spektrometria masowa). Wyniki były szokujące: fiolka zawierała koprostanol i 24-etylo-koprostanol – biomarkery odchodów. Proporcja tych związków wskazywała jednoznacznie na ludzkie pochodzenie substancji. W fiolce nie znajdowały się wyłącznie ekstrementy Badacze odkryli również obecność karwakrolu – składnika olejku tymiankowego – w próbce z fiolki. Medycy mogli wykorzystywać aromatyczne zioła, takie jak tymianek czy oregano, by zneutralizować nieprzyjemny zapach odchodów. Dom rodzinny Galena stolicą koproterapii? Lokalizacja znaleziska nie jest bez znaczenia. Bergama to współczesna, turecka nazwa starożytnego Pergamonu – rodzinnego miasta Galena, wybitnego lekarza, anatoma i farmakologa z czasów rzymskich, żyjącego w latach 129–216 n.e. Jego poglądy zdominowały europejską medycynę na prawie 1500 lat i to między innymi on wspominał w swoich tekstach m.in. o leczniczym zastosowaniu ludzkich odchodów. Czy bezpośrednio oddziaływał na swoją okolicę? Do tej pory brakowało fizycznych dowodów potwierdzających, że takie terapie rzeczywiście były stosowane. Dlaczego wykorzystywano odchody do leczenia? Robi się to… do dzisiaj Dlaczego jednak się do nich skłaniano? Nawet starożytni musieli wiedzieć, że nasza naturalna odraza do odchodów nie bierze się z przypadku – potencjalnie mogą być one źródłem wielu chorób. Starożytni nie mieli jednak dostępu do antybiotyków i szerokiej wiedzy medycznej, a tego rodzaju praktyki mogły być stosowane w celu leczenia chorób jelitowych czy infekcji. Współczesna medycyna znowu sięga po odchody Współczesna medycyna przez długi czas odrzucała tego rodzaju metody jako niehigieniczne lub potencjalnie niebezpieczne, jednak badania mikrobiologiczne ostatnich dekad przyniosły zaskakujący zwrot w tej sprawie. Dziś, w sytuacjach klinicznych, stosuje się przeszczep mikrobioty kałowej. Polega on na przeniesieniu kału zdrowego dawcy do jelit chorego. Terapia ta jest stosowana m.in. w leczeniu poważnych infekcji i jest uznawana za jedną z najskuteczniejszych w tego typu przypadkach. Oczywiście współczesna koproterapia radykalnie różni się pod względem bezpieczeństwa i higieny od praktyk starożytnych. Dziś próbki są starannie selekcjonowane, badane na obecność patogenów i aplikowane w kontrolowanych warunkach szpitalnych. Niemniej jednak pewne idee medycyny antycznej wciąż znajdują swoje odbicie w nowoczesnych rozwiązaniach. Źródło: Journal of Archaeological Science Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Antyczna mikstura z miodu i octu może leczyć oporne infekcje. Badania wykazały skuteczność oksymelu
Mieszanka miodu i octu, znana również jako oksymel, była stosowana w tradycyjnej medycynie od dawna. Teraz naukowcy ustalili, że ta kombinacja może pomóc w leczeniu ran.
W tym artykule: Co to jest oksymel? Oksymel kontra infekcje Dalsze badania nad oksymelem Antyczne receptury we współczesnej medycynie Nowe badania, opublikowane w czasopiśmie „Microbiology”, są pierwszymi kompleksowymi testami działania oksymelu. Tę mieszaninę można zastosować do zwalczania opornych infekcji. Co to jest oksymel? Oksymel (inaczej oxymel) to połączenie miodu i octu, najczęściej owocowego. Nazwa mikstury pochodzi od łacińskich słów oznaczających „kwaśny” i „miód”. O właściwościach oksymelu pisał już rzymski encyklopedysta Marek Porcjusz Katon. Receptury można też znaleźć w farmakopeach spisanych w okresie renesansu. Oksymel od dawna uważany jest za remedium na przeziębienie. Podobno ma działanie przeciwzapalnie, pomaga w przypadku zapalenia zatok i stymuluje układ odpornościowy. Współczesne wersje mikstury często zawierają dodatki. Należą do nich np. czosnek, imbir, chrzan czy zioła. Przepis na taki oksymel można znaleźć m.in. w serwisie MojeGotowanie.pl. Oksymel kontra infekcje Poprzednie badania wykazały, jak skuteczne mogą być niektóre naturalne środki w leczeniu infekcji. Udowodniono m.in., że miód manuka ma właściwości przeciwbakteryjne i wspomaga gojenie ran. Zwykły ocet też jest użytecznym środkiem antyseptycznym. Co na odporność? 15 produktów, które wzmocnią twój organizm – większość z nich na pewno masz w domu Co na odporność, by cieszyć się dobrym zdrowiem? Produkty wzmacniające organizm nie muszą być składnikami bardzo drogimi i trudno dostępnymi. Każdy z nas może dopasować je do swoich upo... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/co-na-odpornosc-15-produktow-ktore-wzmocnia-twoj-organizm-wiekszosc-z-nich-na-pewno-masz-w-domu-e0bc5fc.jpg" width="938" height="528" alt="Co na odporność? 15 produktów, które wzmocnią twój organizm. Większość z nich na pewno masz w domu" title="Co na odporność? 15 produktów, które wzmocnią twój organizm. Większość z nich na pewno masz w domu" /> Jednak substancje te do tej pory stosowano w medycynie oddzielnie. Dopiero dr Erin Connelly, dr Freya Harrison i ich zespół z University of Warwick jako pierwsi zbadali, co dzieje się, gdy połączymy zarówno miód, jak i ocet. – Zauważyliśmy, że w dawnych recepturach często stosowano połączenia miodu i octu do przemywania lub opatrywania ran i obrzęków. To nas zainspirowało – mówi dr Erin Connelly. Infekcje bakteryjne mogą być trudne do leczenia, zwłaszcza powstaje tzw. biofilm. To złożony system bakterii, które mogą ściśle przyczepiać się do powierzchni, takich jak skóra czy błona śluzowa. Bakterie, które tworzą biofilm trudno jest zniszczyć. Nawet najnowsze metody leczenia nie zawsze dają sobie z nim radę. Naukowcy rozpoczęli od zbadania połączenia dwóch farmakologicznych maści miodowych z naturalnym octem lub kwasem octowym. Chcieli dowiedzieć się, jak skuteczne są one w zabijaniu drobnoustrojów i która kombinacja działa najlepiej. Badania przeprowadzono w warunkach laboratoryjnych. Uczeni chcieli również sprawdzić, czy naturalny ocet jest bardziej skuteczny niż sam kwas octowy. Dalsze badania nad oksymelem Badania wykazały, że połączenie dwóch substancji było najlepsze. – Zastosowaliśmy małe dawki miodu i kwasu octowego. Pojedynczo nie byłyby w stanie zabić bakterii. Dawki te są niższe niż te, które pielęgniarki zajmujące się ranami obecnie stosują u pacjentów. Ale kiedy połączyliśmy te niskie dawki, zaobserwowaliśmy, że ginie duża liczba bakterii. To jest naprawdę ekscytujące – mówi dr Freya Harrison. Naukowcy odkryli również, że niektóre naturalne octy mają większą zdolność zabijania bakterii niż równoważna dawka czystego kwasu octowego. Najbardziej interesującym kandydatem do dalszych badań jest ocet z granatu. Jak nasi przodkowie cenili miód? Kradzież miodu i zniszczenie pszczelej rodziny karali śmiercią przez powieszenie Miód był kiedyś bardzo cenny. Jeśli sprawcy kradzieży miodu darowano życie i dopuścił się recydywy, należało mu wyciąć pępek, owinąć wyciągnięte wnętrzności cztery razy wokół ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-nasi-przodkowie-cenili-miod-kradziez-miodu-i-zniszczenie-pszczelej-rodziny-karali-smiercia-przez-powieszenie-fot-kevin-frayer-getty-images-f14ee3a.jpeg" width="938" height="631" alt="Jak nasi przodkowie cenili miód? Kradzież miodu i zniszczenie pszczelej rodziny karali śmiercią przez powieszenie (fot. Kevin Frayer/Getty Images)" title="Jak nasi przodkowie cenili miód? Kradzież miodu i zniszczenie pszczelej rodziny karali śmiercią przez powieszenie (fot. Kevin Frayer/Getty Images)" /> Potrzebne są dalsze badania nad działaniem oksymelu i ustalenie najlepszych kombinacji dawek miodu i octu. Jednak naukowcy proponują, by już teraz rozpocząć badania kliniczne tego specyfiku. Antyczne receptury we współczesnej medycynie To nie pierwszy przypadek, gdy współczesne badania wykazują skuteczność dawnych metod leczenia. Kilka lat temu okazało się, że 1000-letnia mikstura niszczy lekooporne bakterie. Warzywna pasta została opisana jako „maść wzrok naprawiająca” w staroangielskim poradniku medycznym. Z badań wynika również, że pewien gatunek miodu pomaga na opryszczkę. Powstaje on z występującej na terenie Nowej Zelandii rośliny Kunzea ericoides, zwanej po maorysku kānuka. Ta roślina jest podobna do krzewu Leptospermum scoparium, z którego powstaje wspomniany wcześniej miód manuka. Źródło: Microbiology.
Słynne „coffee shopy" już nie tylko w Amsterdamie. Popularne bary z marihuaną pojawiają się w Tajlandii
W kraju, w którym jeszcze do niedawna za posiadanie nawet najmniejszej ilości narkotyków można było trafić na wiele lat do więzienia, zaczynają pojawiać się „coffee shopy", w których można legalnie kupić marihuanę. Czy liberalizacja prawa narkotykowego przyciągnie do Tajlandii jeszcze więcej turystów?
W tym artykule: Zielona rewolucja w Azji Południowo-Wschodniej Pierwsze „coffee shopy” w Tajlandii Tajlandia planuje odbudować przemysł turystyczny Jeszcze kilka lat temu w Tajlandii, tak jak w większości azjatyckich krajów, za posiadanie nawet niewielkiej ilości marihuany, można było usłyszeć wyrok 15 lat więzienia. W 2018 roku rząd ogłosił stopniowe łagodzenie prawa narkotykowego i zapowiedziano wprowadzenie możliwości używania substancji w konkretnych przypadkach m.in. medycznych. Od tamtego czasu mówi się o wielkiej, zielonej rewolucji w Azji Południowo-Wschodniej. Zielona rewolucja w Azji Południowo-Wschodniej Dwa lata później w Bangkoku powstaje pierwsza konopna klinika, w której istnieje możliwość nomen omen – ziołolecznictwa. Placówka jest nadzorowana przez Ministerstwo Zdrowia Publicznego Tajlandii. To sytuacja precedensowa ponieważ Tajlandia staje się pierwszym krajem Azji Południowo-Wschodniej, w którym medyczna marihuana została oficjalnie zalegalizowana. Tajlandia informacje ogólne, historia. Tajlandia dawniej i dziś To piękny i zasobny kraj, który ma trudną historię. Tajlandia dawniej była areną krwawych konfliktów. Dziś wygląda to inaczej. Opisujemy, jakim krajem jest Tajlandia. Informacje na ten tem... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/e8da1afb70ff8827eb71c9c2e643fdb121684a87-3d75f8e.jpeg" width="938" height="645" alt="Tajlandia informacje ogólne, historia. Tajlandia dawniej i dziś (Fot. Chaiwat Subprasom/SOPA Images/LightRocket via Getty Images)" title="Tajlandia informacje ogólne, historia. Tajlandia dawniej i dziś (Fot. Chaiwat Subprasom/SOPA Images/LightRocket via Getty Images)" /> Na początku 2022 roku rząd Tajlandii ogłasza kolejną rewolucję, która 9 czerwca staje się faktem. Kraj uznaje, że marihuana nie jest narkotykiem i usuwa ją z listy substancji odurzających. Kolejny raz to Tajlandia jest pionierem liberalizacji prawa konopnego. Od teraz każdy obywatel państwa może uprawiać konopie indyjską w swoim domu. Jest jednak jedno ale – uprawa musi być zgłoszona w oficjalnym rejestrze i można hodować ją wyłącznie na potrzeby medyczne. Dodatkowo marihuana, a raczej jej skład chemiczny podlega pewnym ograniczeniom. W jej składzie nie może znaleźć się więcej niż 0,2% THC, czyli tetrahydrokannabinolu, który jest główną substancją psychoaktywną konopii. Pierwsze „coffee shopy” w Tajlandii W lipcu w Bangkoku otwarto pierwszy w kraju „cannabis cafe”. Już od pierwszych dni cieszył się niezwykłą popularnością wśród turystów, tak samo, jak „coffee shopy” w Amsterdamie, z których przecież w większości korzystają przyjezdni i podróżujący do Holandii. O to właśnie chodzi władzom kraju, żeby odbudować turystykę Tajlandii, która odgrywa ważną rolę jej gospodarki. Przemysł turystyczny stanowi 20% PKB. W ostatnim roku przed pandemią koronawirusa, czyli w 2019 roku, kraj ten odwiedziło ok. 40 mln turystów. W 2021 roku zagranicznych turystów było niespełna 430 tysięcy. W połowie 2022 roku widać już wzrost. Tajlandię do tej pory odwiedziło prawie 2 mln osób. Tajlandia planuje odbudować przemysł turystyczny To wciąż jednak kropla w morzu w porównaniu z latami „przed pandemią”. Oznacza to wielomiliardowe straty w gospodarce. Straty, które trudno będzie w szybki sposób odrobić. Dlatego właśnie kraj potrzebuje bodźców, które raz jeszcze sprawią, że Tajlandia stanie się numerem 1. dla podróżników. Popularność kawiarni z marihuaną jest tak duża, że jej właściciel Ongard Panyachatiraksa planuje otworzyć kolejne. Władze jednak przypominają, że legalna jest jedynie medyczna marihuana i obawiają się, że może dojść do sytuacji, w której rynek konopii indyjskiej wyjdzie spod kontroli, a przynajmniej tej oficjalnej. Przedsiębiorcy, którzy myślą o podobnych knajpach powinni jednak poczekać z hurraoptymizmem. Obecnie trwają pracę komisji parlamentu Tajlandii nad kolejną ustawą regulującą zażywanie marihuany. To oznacza, że we wrześniu może się okazać, że tajskie „coffee shopy” pozostaną tym, czym są one na całym świecie. Kawiarniami, w których prędzej wypijemy espresso, niż zapalimy bucha. A do prawdziwych „coffee shopów” znów trzeba będzie lecieć do Amsterdamu… Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Nowy lek na raka? Naukowcy znaleźli go w ziołowym lekarstwie australijskich Aborygenów
Tradycyjna medycyna od dawna stanowi inspirację dla badaczy. Najnowsze odkrycie może zwiększyć skuteczność terapii onkologicznych.
W tym artykule: Substancja z australijskiej rośliny pomaga przełamać lekooporność raka Nowe odkrycie może pomóc w walce z antybiotykoopornością Medycyna dysponuje lekami onkologicznymi pochodzącymi z roślin Wyniki badań opublikowane w czasopiśmie naukowym „Biomolecules” dają nadzieję chorym na raka. Substancja uzyskana z pustynnej rośliny może znaleźć zastosowanie w leczeniu onkologicznym - twierdzą badacze z Uniwersytetu Kopenhaskiego. Substancja z australijskiej rośliny pomaga przełamać lekooporność raka Komórki rakowe często nie reagują na chemioterapię, czyli leki stosowane w terapii nowotworów. Jest to możliwe dzięki różnym mechanizmom. Jednym z nich są tzw. pompy effluksowe. To elementy błony komórkowej, które wypompowują leki przeciwnowotworowe z wnętrza komórki rakowej. Komórki rakowe stały się tłuszczem! Fascynujące osiągnięcie naukowców Może nie jest to przemiana wody w wino, ale mówimy o naprawdę imponującym osiągnięciu. Badaczom ze szwajcarskiego Uniwersytetu w Bazylei udało się zmusić komórki nowotworu piersi do przem... Medycyna od dawna szuka sposobu na zablokowanie pomp effluksowych. Pozwoliłoby to na skuteczne zniszczenie raka. Lekooporność odpowiada za aż 90 proc. zgonów u pacjentów onkologicznych. Nową szansę na jej przełamanie daje substancja uzyskana z australijskiej rośliny z gatunku Eremophila galeata. – Rośnie ona w pustynnych ekosystemach Australii. Była też wykorzystywana w tradycyjnym lecznictwie przez Aborygenów – wyjaśnia autorka badań Malene J. Petersen, doktorantka z Uniwersytetu Kopenhaskiego. Nowe odkrycie może pomóc w walce z antybiotykoopornością Eremophila galeata to pustynny krzew. Należy do rodziny trędownikowatych. Odgrywał ważną rolę w tradycyjnym lecznictwie rdzennych mieszkańców Australii. Dla wielu plemion był podstawową rośliną leczniczą. Duńscy uczeni odkryli, że żywica Eremophila galeata zawiera specyficzny flawonoid. Potrafi on blokować pompy effluksowe w komórkach rakowych. Eksperymenty wykazały, że w ten sposób można pokonać oporność na lek onkologiczny SN-38, czyli irynotekan. Jest on stosowany m.in. w chemioterapii raka płuc i jelita grubego. Takiej metody się nie spodziewaliśmy! Nowy pomysł na walkę z rakiem Zaskakujący pomysł na leczenie niektórych nowotworów. Rozbudzić je i unieszkodliwić zanim same się rozwiną. – Flawonoid z Eremophila galeata został odkryty dzięki współpracy naukowców z Danii i Australii – podkreśla prof. Dan Stærk, który nadzorował badania. Potrzeba ich jednak więcej, aby powstał nowy lek zwiększający skuteczność chemioterapii. Pompy effluksowe podobne do tych z komórek rakowych występują też u bakterii. Służą im do wypompowywania antybiotyków. Możliwe więc, że odkrycia duńskich naukowców pomoże również w walce z antybiotykoopornością. Medycyna dysponuje lekami onkologicznymi pochodzącymi z roślin To nie jedyne odkrycie botaniczne związane z onkologią. Przykładem może być paklitaksel (taksol). To substancja pochodząca z cisu północnoamerykańskiego (Taxus brevifolia). Może też być wyprodukowana ze związku chemicznego występującego w cisie europejskim (Taxus baccata). Powstała pierwsza w historii "mapa" raka Potrzeba było 1000 naukowców z 37 krajów i 10 lat ciężkiej pracy, ale w końcu powstała najdokładniejsza “mapa” raka. Komórki raka dzielą się bardzo szybko. W trakcie podziału powstają tzw. mikrotubule, rodzaj włókien, które rozdzielają od siebie chromosomy. Taksol usztywnia te mikrotubule i w ten sposób zapobiega podziałom komórkowym. Źródło: Biomolecules
1000-letnia mikstura odtworzona w laboratorium. Niszczy lekooporne bakterie
„Antyczbiotyczna” warzywna pasta przyrządzona według 1000-letniej receptury dała radę tam, gdzie współczesne antybiotyki nie mogły już pomóc. „Maść wzrok naprawiającą” odkryto w spisanym w IX wieku staroangielskim poradniku medycznym Medicinale Anglicum (ang. Bald's Leechbook).
Użyte w lekarstwie składniki – czosnek i cebula – są w pełni naturalne, mają silne antyseptyczne działanie i wydają się skutecznie zwalczać szczepy bakterii które uzyskały odporność na współcześnie stosowane farmaceutyki. W przepisie wymieniono w odpowiednich proporcjach: czosnek, cebulę (ew. pora, naukowcy mieli problem z tłumaczeniem – red.), krowią żółć i wino. Naukowcy przygotowali w laboratorium 75 partii tej „maści” (na wszelki wypadek część z cebulą a część z porem) i poddali ją różnym eksperymentom. Z wcześniejszych doświadczeń ze średniowieczną miksturą wiedziano, że jest skuteczną bronią na gronkowca złocistego (S. aureus). Teraz eksperyment rozszerzono o inne szczepy i przedstawiono całość w formie naukowej publikacji. View oEmbed on the source website Jessica Furner-Pardoe z Uniwersytetu w Warwick pokazała jak silna to broń, szczególnie wobec bakterii tworzących trwałe struktury zwane biofilmami. Gdy drobnoustroje atakujące organizm tworzą taką tarczę ochronną, zwiększa się ich odporność na terapie lekowe a tym samym zjadliwość infekcji. S. aureus należą właśnie do tej kategorii bakterii. Żeby przebić się przez „tarczę” biofilmu z środkiem przeciwbakteryjnym wymaga antybiotyków skoncentrowanych setki do tysięcy razy mocniej niż gdy walczy się ze swobodnie poruszającym się przeciwnikiem. W najtrudniejszych przypadkach lekarze próbując powstrzymać zakażenie krwi decydują się na amputację kończyny. Tymczasem coś w 1000-letniej czosnkowo-cebulowej maści na oczy sprawia, że biofilm rozpada się. Nie tylko ten produkowany przez bakterie gronkowca złocistego, ale i inne infekujące rany i tworzące biofilm, jak typowo szpitalna bakteria Acinetobacter baumanii czy lekooporne Stenotrophomonas maltophilia albo wywołujące sepsę gronkowiec S. epidermidis i prowadzący m.in. do anginy paciorkowiec S. pyogenes. – Mamy nadzieję, że ta receptura może pomóc w leczeniu m.in. infekcji stóp u diabetyków. To skrajnie trudne do leczenia przypadki, często wymagające amputacji – mikrobiolożka Freya Harrison z Centrum Nauk Biomolekularnych na Uniwersytecie Warwick powiedziała CNN. Minusy? Mazidła trzeba używać w formie którą wymyślono 1000 lat temu. Gdy próbowano oczyścić składniki lub stosować je oddzielnie, antybakteryjny efekt leku był dużo słabszy. Autorzy opracowania widzą w tym przejaw typowego problemu powstającego przy zderzeniu medycyny naturalnej z nowoczesną farmaceutyką. Często z konieczności ignoruje się potencjalnie skuteczne lekarstwa, bo do ich zbadania naukowcy próbują wyizolować pojedyncze składniki ziołowych mikstur. Często nie dają rady albo to z czym zostają nie działa. W puryfikacji ”magia” i skuteczność dawnych mikstur gdzieś ginie. Historia uczy, że naturalna medycyna działała właśnie dlatego, że składniki leków działały na siebie nawzajem w pierwotnej formie. – Zrozumienie zależności między naturalnymi składnikami a ich antybakteryjnym działaniem może pomóc stworzyć nowy sposób przygotowywania antybiotyków opartych o roślinne produkty – piszą autorzy analizy saksońskiej maści na oczy. Przykład? Wino w składzie mazidła samo w sobie niewiele znaczyło, nie reagując w żaden zauważalny sposób na bakterie. Ale gdy usunięto je z receptury, to średniowieczne lekarstwo nagle stawało się bezużyteczne wobec biofilmu tworzonego przez bakterie gronkowca. Czyli jakieś właściwości ma, nie wiadomo tylko dokładnie jakie. To samo działo się gdy z przepisu kasowano cebulę czy krowią żółć. Co ważne, w laboratorium wykazano, że średniowieczna „maść wzrok naprawiająca” nie szkodzi ludziom czy myszom na poziomie komórkowym. Nadaje się więc do dalszego badania. Cyfrową wersję Medicinale Anglicum można znaleźć na stronach British Library, a jej opracowanie z połowy XIX wieku, dające się zrozumieć każdemu władającemu współczesnym językiem angielskim dostępne jest na serwisie archive.org.
Historia i tajemnica medycyny chińskiej. Czy przyniesie przełom w leczeniu nowotworów?
Medycyna chińska pozostawała główną formą opieki zdrowotnej w Chinach do początków XX w., kiedy ostatni cesarz z dynastii Qing został obalony przez Sun Jat-sena. Ten studiował medycynę zachodnią i promował ją w swoim kraju. Dziś chińscy lekarze są szkoleni oraz licencjonowani według najnowocześniejszych praktyk medycznych opartych na nauce, ale medycyna tradycyjna pozostaje żywą częścią państwowego systemu opieki zdrowotnej.
Na czym opiera się medycyna chińska? Medycyna chińska jest jednym z tematów, który wciąż należy do tych kontrowersyjnych. Spojrzenie na tradycyjne leki przez pryzmat nowoczesnej nauki skutkuje zwiększeniem świadomości, poszerzeniem wiedzy oraz wywarciem wpływu na współczesną medycynę. Różne kultury, od Arktyki po Amazonię i od Syberii po wyspy południowego Pacyfiku, wypracowały własne zestawy tradycyjnych leków. Jednak to Chiny, dysponujące jednym z najstarszych nieprzerwanych zbiorów udokumentowanych obserwacji medycznych, oferują naukowcom największą skarbnicę. Chińskie zapisy sięgają III stulecia p.n.e., kiedy uzdrowiciele zaczęli analizować ciało, interpretować jego funkcje i opisywać reakcje na różne sposoby leczenia, takie jak remedia ziołowe, masaże i akupunktura. Przez ponad 2200 lat pokolenia uczonych uzupełniały i doskonaliły tę wiedzę. Rezultatem jest kanon literatury omawiającej każdy rodzaj problemów zdrowotnych, łącznie ze zwyczajnym przeziębieniem, chorobami wenerycznymi, paraliżem i epilepsją. Ta wiedza zawarta jest w księgach i manuskryptach o tytułach tak zagadkowych, jak Teoria o pulsie (III w.), Recepty warte tysiąc sztuk złota (VII w.) i Podstawowe sekrety spoza stolicy (VIII w.). Większość chińskich szpitali posiada oddziały stosujące antyczne metody leczenia. Możliwości tradycyjnej medycyny chińskiej w zakresie obniżania kosztów oraz wprowadzania innowacyjnych kuracji, uczyniło ją kluczową częścią polityki. Prezydent Xi Jinping nazwał XXI stulecie nowym złotym wiekiem medycyny tradycyjnej. Naukowcy z uniwersytetów USA oraz Europy, a także z Azji, szukają obiektywnych podstaw w medycynie chińskiej w leczeniu chorób jak rak, cukrzyca czy Parkinson. Próby łączenia nowoczesności z tradycją są coraz powszechniejsze także wśród klientów systemów opieki zdrowotnej. Kiedy zachodnia medycyna nie przynosi im ulgi, Amerykanie sięgają po tradycyjne kuracje, zwłaszcza akupunkturę oraz bańki, terapię lansowaną przez wielu zawodowych sportowców. Internet doprowadził do wzrostu popularności środków ziołowych, które są często tańsze od farmaceutyków przepisywanych przez lekarzy. Wśród sympatyków, znajdują się również lekarze, którzy są jej przeciwni. Chińska medycyna tradycyjna jest uznawana przez nich jako pseudonauka oraz szarlataneria, wskazując na jej niecodzienne przejawy (na przykład ordynowanie petard w celu przepędzenia demonów albo koncepcje w rodzaju mglistej siły życiowej qi). Inni pomstują na wykorzystywanie części ciał zwierząt i ostrzegają przed potencjalnymi zagrożeniami jakie niosą ziołowe mieszanki. Paul Unschuld, czołowy autorytet w dziedzinie historii medycyny chińskiej, zebrał i przetłumaczył setki antycznych tekstów medycznych. Aktualnie współpracuje z chińsko-niemieckim startupem nad ich przebadaniem pod kątem leczenia szeregu dolegliwości (łącznie z padaczką). Unschuld często krytykuje sposób interpretacji medycyny chińskiej. – Rzadko spotyka się kogoś, kto patrzy na to obiektywnie – mówi – Ludzie generalnie dostrzegają tylko to, co chcą zobaczyć. Nie próbują w pełni zrozumieć zalet i wad danego podejścia. Po raz pierwszy przekonałem się o tym na własnej skórze, kiedy pisałem o nosorożcach zabijanych przez kłusowników ze względu na rogi. Według starożytnych chińskich formuł róg nosorożca może służyć do leczenia gorączki i bólów głowy. W Wietnamie spotkałem ludzi używających go do leczenia kaca i skutków ubocznych chemioterapii. Liczne badania naukowe dowiodły, że róg nosorożca, zbudowany z keratyny (tak jak nasze paznokcie) ma niewielkie lub żadne skutki farmakologiczne w przypadku połknięcia. Lecz niektórzy pacjenci zażywający ten środek mogą doznawać ulgi ze względu na efekt placebo. Po ukazaniu się tamtego artykułu otrzymywał gniewne listy od czytelników, którzy potępiali chińską medycynę w praktyce, określając ją jako „ciemną” lub „zbliżoną do czarów”. Wschodnia medycyna. Chińskie preparaty lecznicze Krytyka chińskich preparatów leczniczych nie jest bezpodstawna. Sprzedaż rogów w Azji jest głównym czynnikiem pchającym populacje nosorożców ku zagładzie. Niedźwiedzie oraz wiele innych zwierząt – w tym kilka gatunków zagrożonych, takich jak tygrysy, lamparty i słonie – pada ofiarą kłusowników lub jest hodowanych z uwagi na części ich ciał. Współczesna medycyna również ma własne kontrowersyjne praktyki. Skuteczność wielu popularnych leków przeciwdepresyjnych jest kwestionowana, a pewne badania dowodzą, że dają one niewiele więcej niż efekt placebo. A jednak te preparaty są powszechnie sprzedawane i często przepisywane przez lekarzy, przynosząc miliardy dolarów dochodu. Zestawiając to z innymi przykładami (na przykład przepisywaniem opioidów, dietami cud czy operacjami chirurgicznymi), to oburzenie jakie budzi medycyna Wschodu może wydawać się hipokrytyczne niż hipokratejskie. Wyjaśnienia można szukać w wężowym oleju (w j. angielskim jest to określenie cudownego leku – przyp. tłum.). Środek, kojarzony ze szwindlem, jest właściwie chińską maścią robioną z tłuszczu morskiego węża wiosłogona prążkowanego. Historycy uważają, że dotarł on do USA w XIX w. wraz z chińskimi imigrantami budującymi tam koleje, którzy używali go do leczenia obolałych stawów i mięśni. Substancja zyskała podejrzaną reputację, kiedy amerykańscy kanciarze zaczęli sprzedawać ropę naftową jako chiński wężowy olej. Sęk w tym, że jak wykazały badania, tłuszcz wiosłogona, składnik kilku tradycyjnych leków chińskich, zawiera więcej kwasów tłuszczowych omega-3 niż łosoś. Te kwasy są znane z ograniczania stanów zapalnych i poziomu złego cholesterolu, poprawy zdolności poznawczych i łagodzenia depresji. Obecnie używa się ich w kilku produktach do pielęgnacji skóry. Na początku tego wieku japońscy naukowcy karmili tłuszczem wiosłogona myszy i zaobserwowali u nich wzrost zdolności do pływania i uczenia się drogi w labiryntach. – Ludzie zapominają, że jeden z najstarszych, najskuteczniejszych, naukowo sprawdzonych leków, czyli aspiryna, wywodzi się z medycyny tradycyjnej. Starożytni Egipcjanie używali suszonych liści mirtu do leczenia dolegliwości bólowych, a Hipokrates, grecki lekarz z IV w. p.n.e., uważany za ojca medycyny zachodniej, zalecał na gorączkę wyciąg z kory wierzbowej. Ale dopiero w XIX w. europejscy naukowcy doszli do tego, że aktywnym składnikiem obu tych środków jest kwas salicylowy i zsyntetyzowali go. Dziś aspiryna, która kosztuje grosze, jest być może najbardziej opłacalnym lekiem świata, jeśli chodzi o relację ceny do skuteczności – mówi Yung-Chi Cheng, profesor farmakologii ze Szkoły Medycznej Uniwersytetu Yale – Zaczęło się od ludzi, którzy dostrzegli, że kora wierzbowa daje wyniki, więc zaczęli ją stosować w leczeniu – mówi Cheng. – W tym przypadku nauka podążyła za medycyną, a nie odwrotnie. Aspiryna nie jest bynajmniej jedynym przykładem współczesnego leku ukrytego wśród tradycyjnych terapii. W roku 1972, kiedy Cheng bronił doktoratu z farmakologii na Uniwersytecie Browna, Tu Youyou, chemiczka z Chińskiej Republiki Ludowej, ogłosiła odkrycie substancji przeciwmalarycznej opartej na leczniczej roślinie wspomnianej w przepisie z IV w. Podczas wojny wietnamskiej Tu wyznaczono do pracy nad tajnym projektem wojskowym mającym pomóc Wietkongowi w walce z malarią – chorobą, która była przyczyną mniej więcej połowy ofiar śmiertelnych. Zachodni badacze też próbowali rozwiązać ten problem, sprawdzając ponad 200 tys. związków chemicznych. Natomiast Tu zastanawiała się, czy nie znajdzie odpowiedzi w klasycznych chińskich książkach medycznych. Przebadała kilka roślin związanych z gorączką i znalazła remedium oparte na żółto kwitnącym zielu o nazwie bylica roczna (Artemisia annua). Lek, który opracowała, zwany artemizyniną, uratował zapewne miliony istnień ludzkich i przyniósł jej w 2015 r. Nagrodę Nobla w dziedzinie medycyny. Zioła chińskie na raka. Czy okażą się lekarstwem na choroby nowotworowe? Podążając za Chengiem przez plątaninę pomieszczeń laboratorium w Yale, gdzie jego zespół analizuje cechy różnorakich ziół, aby sprawdzić ich wartość medyczną, wierci mnie w nosie. Wśród szumów i bulgotów, których źródłem są rozmaite eksperymenty chemiczne, dolatują mnie zapachy czarnego pieprzu, rozmarynu, kamfory, imbiru, chili, cynamonu i inne, których nie potrafię rozpoznać. Piecze mnie w gardle. Mam wrażenie, że kichnę. Zauważam, że chętnie bym zjadł coś tajskiego. W pierwszej chwili Cheng może wyglądać na typowego orędownika tradycyjnej medycyny chińskiej. Choć mieszka w USA od 50 lat, odkąd przyjechał tu z Tajwanu, nadal mówi po angielsku z silnym akcentem. Mając 74 lata, należy do pokolenia Chińczyków wciąż głęboko związanych z wieloma dawnymi tradycjami. Profesor przyznaje, że niewiele wiedział na temat tradycyjnej medycyny chińskiej. Będąc jeszcze dzieckiem rodzice zabierali go do lekarzy praktykujących medycynę akademicką. Cheng skupił swe badania na sferze nauki, opracowując leki przeciwwirusowe na choroby przewlekłe, np. zapalenie wątroby typu B. Ale zastanawiał się także, czy nie istnieją inne metody leczenia, oparte na ziołach, takich jak bylica, czekające na ponowne odkrycie. Teraz znalazł taką, która może się okazać przełomem w leczeniu raka. Otwiera słoik i podaje mi szczyptę proszku – mieszaniny czterech ziół, którą nazywa PHY906. Każde mi skosztować, więc kładę odrobinę na język. Proszek jest gorzki, z nutką lukrecji. W latach 90. ubiegłego wieku Cheng zauważył, że wielu chorych na raka przerywa chemoterapię z powodu jej działań ubocznych obejmujących biegunkę i dotkliwe nudności. Pacjenci, którzy przeszli pełny cykl chemoterapii, żyli na ogół dłużej, więc przyhamowanie skutków ubocznych mogłoby zwiększyć średnią długość życia w tej grupie. A było mu wiadomo, że medycyna chińska zna wiele ziołowych środków na biegunkę i nudności. Jego kolega Shwu-Huey Liu, ekspert w dziedzinie chemii farmaceutycznej, przeszukał wielką kolekcję wczesno-chińskich książek medycznych w bibliotece Yale. W starożytnej księdze zatytułowanej Shanghan Lun (Traktat o uszkodzeniach przez Zimno), wydrukowanej na lekko pomarszczonym papierze bambusowym, znalazł liczącą 1800 lat receptę na mieszaninę tarczycy, lukrecji, piwonii i głożyny pospolitej opisaną jako lek na biegunkę, ból brzucha i ostre pieczenie odbytu. Zespół Chenga zaczął testować różne połączenia tej ziołowej formuły. W ciągu ostatnich 20 lat przeszli od badań na myszach do pacjentów leczonych na nowotwory, pod nadzorem Narodowego Instytutu Raka. Zgodnie z nadziejami Chenga prawie wszyscy pacjenci zażywający zioła chińskie na raka doświadczyli ulgi w nudnościach i innych problemach żołądkowo-jelitowych, ale stało się coś jeszcze – ich guzy kurczyły się szybciej niż u tych chorych, którzy nie stosowali specyfiku. Cheng się tego nie spodziewał. Więc teraz pytanie brzmi: „Dlaczego?” Koncerny Johnson & Johnson i Bristol-Myers Squibb, ważni producenci leków na raka, też chciałyby poznać odpowiedź. Na konferencji farmaceutycznej w Filadelfii słucham, jak Peikwen, syn Chenga, wyjaśnia reprezentantom tych i innych czołowych firm, co wiadomo o działaniu PHY906. Peikwen jest absolwentem Uniwersytetu Stanforda, magistrem zarządzania. Utworzył wraz z ojcem firmę mającą sprzedawać PHY906 i opracowywać inne chińskie leki ziołowe na raka. Posługuje się biegle mandaryńskim, terminologią medyczną i żargonem z Doliny Krzemowej, dzięki czemu jest przekonującym rzecznikiem spinającym światy medycyny Wschodu i Zachodu. Mówi, że po przeanalizowaniu guzów u myszy, którym podawano specyfik, badacze zauważyli znaczący wzrost ilości makrofagów – białych krwinek, które pochłaniają komórki rakowe. Kluczem do tego zjawiska wydaje się interakcja ziół. – To jest tak naprawdę sedno sprawy – mówi Peikwen. – PHY906 stanowi mieszaninę związków chemicznych trochę podobną do koktajlu leków, który wreszcie okazał się skuteczny u pacjentów z AIDS. My po prostu rozplątujemy pierwotną formułę i splatamy ją z powrotem w nowoczesną terapię opartą na nauce. Peikwen wyjaśnia widowni, że do tej pory PHY906 był badany w ośmiu próbach na ludziach wraz z różnymi środkami do chemoterapii i naświetlaniami przy leczeniu nowotworów jelita grubego, wątroby i trzustki. – Mamy nadzieję, że zostanie pierwszym wieloziołowym specyfikiem zaaprobowanym przez FDA (Agencję Żywności i Leków). Chińskie ziołolecznictwo. Jak uprawiane są chińskie zioła lecznicze? Peikwen zgodził się pokazać mi źródło ich ziół, pod warunkiem że nie zdradzę pełnych nazwisk rolników ani miejsc, w których prowadzą uprawy. Wraz z ojcem i tajwańską firmą ziołowo-farmaceutyczną Sun Ten, która jest ich wspólnikiem, uważają te informacje za zastrzeżone. Ta część Chin jest płaska jak stół i jak okiem sięgnąć pokrywają ją schludnie uprawione pola. Ale pomiędzy pszenicą, ryżem i rzepakiem widać zagony ziół uprawiane przez tysiące rolników. W miarę wzrostu światowego popytu na leki ziołowe chińscy farmerzy przeznaczają coraz więcej ziemi pod uprawę setek gatunków leczniczych roślin. W roku 2017 tamtejsza branża uprawy ziół wygenerowała ok. 25 mld dol. Zanim jednak rzucisz pracę, by hodować chińskie zioła lecznicze, weź pod uwagę jedno: produkcja roślin klasy medycznej jest wyjątkowo trudna. Siła chemiczna każdego z nich może być bardzo różna, w zależności od wielu czynników – minerałów zawartych w glebie, wysokości nad poziomem morza, terminu i metody zbiorów. No i jest jeszcze sprawa podgatunków, które mogą wyglądać bardzo podobnie, ale mają nieco odmienne składy chemiczne. Po części właśnie z uwagi na te problemy FDA zaaprobowała dotąd tylko dwa chińskie leki ziołowe na receptę – środek do leczenia kłykcin kończystych z zielonej herbaty i lek przeciwbiegunkowy z soku smoczej krwi. Oba specyfiki są robione z jednej rośliny, a w skład PHY906 wchodzą cztery, co oznacza, że dla uzyskania jednolitego produktu trzeba kontrolować więcej zmiennych. – Ta złożoność jest poniekąd przyczyną faktu, że nie ma żadnych wieloziołowych leków zaaprobowanych przez FDA – mówi Peikwen. Kiedy w końcu docieramy na jedno z pól, które dały PHY906, jestem, szczerze mówiąc, trochę rozczarowany. Farmer Chen, pomijając fakt, że mówi po mandaryńsku, mógłby równie dobrze pochodzić z Kansas. Ma zabłocone buty, grubą kurtkę i baseballówkę. Wyciąga swojego iPhone’a i prosi Siri o przetłumaczenie na angielski chińskiej nazwy rośliny, którą uprawia. „Piwonia” odpowiada aplikacja. Gdy obchodzimy jego pola piwonii i tarczycy, mówi o płodozmianie, analizach gleby i wody oraz protokołach sadzenia i zbiorów. Wyjaśnia, że przed wysłaniem ziół technicy z Sun Ten przeprowadzają szereg testów, aby potwierdzić gatunek, zbadać poziomy mikroorganizmów, toksyn i metali ciężkich oraz sprawdzić jakość na inne sposoby. Zostaję jednak poinformowany, że firmy produkujące chińskie leki ziołowe nie sprowadzają surowców z gospodarstw takich jak to. Brane są z Bozhou. Naturalna medycyna chińska: czy jej preparatami leczniczymi są tylko chińskie leki ziołowe? Każdego dnia 10 tys. kupców sprzedaje w Bozhou tysiące różnych produktów 30 tys. nabywców z całej Azji Południowo-Wschodniej. Wszyscy tłoczą się w kolosalnej budowli przypominającej kryty kopułą stadion piłkarski. Tego ranka, kiedy odwiedzam Bozhou, na targowisku huczy już jak w ulu. Idę zygzakiem niekończącymi się przejściami, mijając kolejne przepastne stoiska, z których każde wypełnione jest po brzegi beczkami, workami, paletami i taczkami z całym mnóstwem towarów, wytworzonych, jak się wydaje, z niemal każdej rośliny, minerału i stworzenia, jakie istnieje na naszej planecie. Są tam tak egzotyczne chińskie preparaty lecznicze, jak penisy jeleni, ludzkie łożyska, kości bawołów i suszone koniki morskie. Jest tam wielki dział poświęcony leczącemu wszelkie choroby korzeniowi żeń-szenia – czerwonemu i białemu, dzikiemu i uprawianemu, świeżemu i suszonemu, kosztującemu od kilku do kilku tysięcy dolarów. W dziale owadów przestaję liczyć różne gatunki pareczników, kiedy dochodzę do 11. Przyjechałem tu, żeby zobaczyć źródło większości chińskich leków ziołowych sprzedawanych na całym świecie. Wygląda na to, że można tu znaleźć każdy składnik, ale niewiele wiadomo o tym, jak albo gdzie został wyhodowany. Oczywiście bez trudu znajduję wszystkie cztery komponenty PHY906 – ale wszystkie są sprzedawane przez pośredników, którzy mało wiedzą o ich pochodzeniu. Kiedy mam już opuścić targowisko, moją uwagę zwraca pewna substancja. W dziale ze scypułem z jelenich poroży dostrzegam szklaną gablotkę z rzędem buteleczek zawierających żółtawy płyn. Pytam sprzedawcę, co to jest, a on prosi sąsiada, żeby tłumaczył. – Zabrać z niedźwiedzia – mówi ten człowiek. – Bardzo dobre. Jak wzmocnić wątrobę dzięki medycynie chińskiej? Paul Iaizzo, szef laboratorium Visible Heart (Widoczne Serce) na Uniwersytecie Minnesoty, jest szczególnie zainteresowany wyjątkową fizjologią niedźwiedzi. Wraz ze stanowym Departamentem Zasobów Naturalnych bada ich sen zimowy. Iaizzo, wysoki i szczupły, z grzywą siwych włosów, wylicza tajemnice otaczające te zwierzęta, które spędzają do sześciu miesięcy w zupełnej bezczynności, a mimo to nie doznają żadnych niepożądanych skutków. Oddychają zaledwie dwa razy na minutę. Ich temperatura spada o 10 proc., co u ludzi wywołałoby hipotermię. Regularnie tracą ponad połowę tkanki tłuszczowej, ale nie ubywa im mięśni. Ich serca potrafią zatrzymać się na 20 s, ale krew im nie krzepnie. Ludziom grożą śmiertelne zakrzepy już po kilku sekundach zatrzymania akcji serca. A mimo to, jeśli zbliża się drapieżnik, niedźwiedź potrafi się ocknąć, żeby bronić legowiska. Iaizzo wyjaśnia, że serce niedźwiedzia nie doznaje uszkodzeń. Najwcześniejsza wzmianka o żółci niedźwiedzia pojawia się w książkach medycyny chińskiej w 40-tomowym traktacie z VIII w. zatytułowanym Medyczne sekrety urzędnika. Zaleca on żółć na problemy z wątrobą, a także gorączkę, hemoroidy i inne dolegliwości. W 1902 r. pewien szwedzki naukowiec wyodrębnił jeden ze związków żółci niedźwiedzia, nazwany później kwasem ursodeoksycholowym, używany dziś w lekach na choroby wątroby i kamienie żółciowe. Ale Iaizzo i inni badacze uważają, że żółć niedźwiedzia, produkowana przez wątrobę, przechowywana w woreczku żółciowym i wydzielana w postaci hormonów do krwiobiegu, może skrywać jeszcze wiele innych tajemnic. Chcą opracować szereg terapii, m.in. leczących dystrofię mięśni u przykutych do łóżka pacjentów, którzy mogą stracić połowę masy mięśniowej w ciągu trzech tygodni. Medycyna chińska w praktyce: czy żółć niedźwiedzia wpływa korzystnie na organizm człowieka? Iaizzo zindentyfikował w żółci trzy kategorie związków, które prawdopodobnie wywołują sen zimowy i mogą pomóc pacjentom z chorobami serca – kwasy tłuszczowe, kwasy żółciowe i receptory opioidowe delta. Podczas procedury wykonywanej na świni wstrzyknął mieszaninę tych substancji do wnętrza ochronnej membrany wokół bijącego serca, aby zanurzyć w niej narząd na godzinę przed usunięciem. Świńskie serce bije nadal po części dlatego, że prof. Iaizzo z Uniwersytetu Minnesoty poddał je działaniu kąpieli z chemikaliów naśladujących żółć niedźwiedzia. To naukowe potwierdzenie poglądu, które tradycyjnej chińskiej medycynie zostało przyjęte w VIII w. – niedźwiedzia żółć może wpływać korzystnie na organizm człowieka. W Azji niedźwiedzie są dziś hodowane w małych klatkach, z zamontowanymi cewnikami odprowadzającymi płyny ustrojowe. Obrońcy praw zwierząt potępiają tę nieludzką praktykę medycyny chińskiej. A jednak, kiedy trzymam bijące serce świni i słucham Iaizzo, który wyjaśnia, w jaki sposób związki chemiczne, które chronią narządy niedźwiedzia przed atrofią w czasie snu zimowego, mogą też podtrzymywać ludzkie narządy, nie mogę przestać się zastanawiać czy żółć niedźwiedzia mogłaby uratować wysiadające serce mojego ojca albo czy któregoś dnia będzie mogła ocalić mnie, albo moje dzieci. W trakcie setek eksperymentów widywał świńskie serca (które są podobne do ludzkich) bijące do dwóch razy dłużej, niż zwykle zdarza się to poza organizmem. To może mieć zastosowanie u ludzi. Przede wszystkim serca dawców mogą być dłużej utrzymywane w stanie zdolnym do życia, a po wszczepieniu biorcom mogą zostać szybciej uruchomione. Dziś transplantacja musi się odbyć w czasie nieprzekraczającym sześciu godzin. – Gdybyśmy potrafili zachować serce przez 24 godz., moglibyśmy dostarczyć je w każde miejsce na świecie – mówi Iaizzo. – A to by mogło ogromnie zwiększyć liczbę dostępnych narządów. To by zmieniło zasady gry. Pytam go, czy chińska praktyka picia żółci niedźwiedzia może naprawdę przynosić jakieś pożytki zdrowotne. – Może – odpowiada, wyjaśniając, że żółć wnika do krwiobiegu i przepływa przez serce oraz inne narządy. Iaizzo nie akceptuje hodowania niedźwiedzi z powodu żółci, podkreślając, że jej związki można syntetyzować, ale nauka to nauka. Choć starożytni Chińczycy, dzięki którym powstała medycyna chińska, nie wiedzieli, w jaki sposób niedźwiedzia żółć pomaga ludziom, zauważyli, że to robi. Czuję, że rytm świńskiego serca staje się wolniejszy. Wreszcie ustaje. Świnia nie żyje od kilku godzin, a teraz jej serce też przestało bić. Jego kolor wydaje się gasnąć – jak u koryfeny, która traci swój olśniewający, żółty blask, kiedy umiera w rękach rybaka. Zastanawiam się, czy mogło właśnie zniknąć to, co starożytni Chińczycy uważali za qi. Myślę o tej chwili w szpitalu, kiedy trzymałem mojego ojca za rękę i poczułem, jak jego puls w końcu gaśnie. Nagle uświadamiam sobie istnienie mojego własnego serca, bijącego w mojej klatce piersiowej, i próbuję odgadnąć jego inne tajemnice.
Przepisy o zakazie handlu gatunkami zagrożonymi wyginięciem to jedno. Znacznie trudniej o dobrą praktykę, zwłaszcza że ciężar opieki nad pochodzącymi z przemytu zwierzętami często spada na barki ogrodów zoologicznych
W Zamościu pamiętają pięć kuców szetlandzkich i parę kangurowatych z gatunku walabia dama. To największe zwierzęta, jakie trafiły pod opiekę tamtejszych zoologów z rąk służby celnej. W tym roku przyjęli mniejsze okazy: cztery papugi żako oraz 197 żółwi stepowych. Te ostatnie, tym razem ujawnione na polsko-ukraińskim przejściu granicznym w Korczowej, to zresztą jedna z głównych bolączek polskich celników, którzy w oparciu o przepisy Konwencji o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem (CITES) trafiają na setki, a nawet na tysiące przemycanych okazów. – Te żółwie pochodzą w większości z Kazachstanu. Wykopywane z ziemi za pomocą koparek, do Polski trafiają jak papierosy czy alkohol, poupychane w bagażnikach i pod deskami rozdzielczymi. Przeznaczone są do handlu detalicznego – mówi Rafał Tusiński, ekspert służby celnej z Ministerstwa Finansów. Przemycane gady to temat znany także pracownikom zoo w Warszawie. W ich ręce przekazano m.in. skonfiskowane żółwie mauretańskie, którymi ktoś handlował w internecie, oraz bardzo rzadkie, zagrożone wyginięciem żółwie świątynne, które nad Wisłę trafiły z Hongkongu. – Przeznaczone były do celów gastronomicznych, nie mogliśmy przetrzymać ich na miejscu czy zwrócić do środowiska naturalnego. Dlatego rozesłane zostały do różnych ogrodów zoologicznych, w tym do naszego – opowiada Agnieszka Czujkowska, szefowa Ptasiego Azylu w stołecznym zoo. Czujkowska w przyszłości kierować będzie także ośrodkiem CITES – placówką dla zwierząt chronionych, która powstaje na terenie zoo w Warszawie. Jej uruchomienie zaplanowano na koniec bieżącego roku. To autorski projekt warszawskiego zoo finansowany przez Unię Europejską przy wsparciu miasta i Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. – Każdy kraj ma inny klimat, inne granice, inne szlaki przemytnicze na swoim terytorium. Wzięliśmy to wszystko pod uwagę, uzupełniając statystykami służby celnej. Wiemy, co ludzie trzymają w domach – są to głównie małe i średnie gady oraz płazy. I właśnie na nie jesteśmy ukierunkowani – mówi Czujkowska. Podobny ośrodek działa już we wspomnianym wcześniej zoo w Zamościu, gdzie trafiają okazy ujawnione na wschodniej granicy Polski. I to wszystko. Poza Zamościem i wkrótce Warszawą nie ma placówek, gdzie zwierzęta mogłyby w odpowiednich warunkach przejść przepisową kwarantannę. A bez niej nie przyjmie ich żadne zoo. Problemem jest też brak miejsca. – Nie ma tyle przestrzeni na zapleczach, żeby zmieścić kilkaset zwierząt – zauważa Czujkowska. Problem jest tym większy, że przechwycone okazy bardzo rzadko wracają do swego naturalnego środowiska. Najczęściej pozostają w niewoli, o ile to możliwe stając się np. częścią programów hodowlanych. Co ważne, pieniądze z dotacji na budowę nowych placówek CITES są, brakuje jednak zainteresowania ze strony innych miast. W danych służby celnej dotyczących udaremnionych prób przemytu przeważają związane z turystyką wakacyjną próby wwiezienia do Polski pojedynczych martwych okazów. Nieświadomi przepisów Kowalscy co roku chowają w walizkach nawet kilkaset kilogramów wapiennych szkieletów koralowców rafotwórczych. Najczęściej są to po prostu niewielkie trofea z nurkowania w Egipcie czy Chorwacji. Kość słoniowa nie jest tak częsta jak koralowce i inne dzikie pamiątki, jednak jej przemyt też jest odnotowywany. W tym roku służby celne ujawniły cztery takie przypadki. Przepisy CITES dają się we znaki pianistom. Jeszcze do niedawna kość słoniowa była najpopularniejszą okleiną, z której wykonywano klawisze fortepianów. W efekcie wiele historycznych instrumentów ma kościane nakładki na klawisze. Wystarczy, że właściciel postanowi sprzedać taki fortepian, by mógł wpakować się w konflikt z prawem. Podobny strach padł kilka lat temu na wędkarzy, gdy okazało się, że nie powinni oni używać cenionych ze względu na swą skuteczność spławików z kolców jeżozwierza afrykańskiego. Hystrix cristata, największy współczesny gryzoń Afryki występujący także we Włoszech i Grecji, od 2007 r. nie jest co prawda chroniony przepisami CITES, jednak reżim ochronny nałożyła na ten gatunek Unia Europejska. Sprowadzanie jego kolców – które w warunkach naturalnych czasem gubi – jest więc zakazane. W 2005 r. służby celne chwaliły się ujawnieniem przemytu ponad 10 kg kolców z Nigerii. Taka ilość wystarczyłaby na 6 tys. spławików o wartości detalicznej od kilku do kilkunastu złotych każdy. Swój udział w zwierzęcej kontrabandzie ma też tradycyjna medycyna azjatycka. Pod tym pojęciem często kryją się pseudomedykamenty z domieszką sproszkowanych fragmentów chronionych roślin i zwierząt: m.in. sadła niedźwiedzia, poroża suhaka, orchidei czy kości tygrysa. Na ogół trafiają do Polski z dalekiej Azji i Rosji. – Możemy przypuszczać, że oprócz naszych obywateli stosują je głównie Azjaci mieszkający w Polsce, którzy wierzą w ich skuteczność – przekonuje Rafał Tusiński z Ministerstwa Finansów. I wspomina przypadek preparatu na drogi moczowe z niewielką (0,2 g na tabletkę) domieszką sproszkowanych pławikoników. Był dwa razy droższy od swojego odpowiednika pozbawionego nielegalnego składnika. Koszt poniosła więc nie tylko natura, ale i naiwny klient.