Nie mają oczu ani mózgów, ale śpią (i drzemią!) jak ludzie. Nowe badanie całkowicie zmienia wiedzę o tych zwierzętach
Przełom w biologii snu: okazuje się, że meduzy i ukwiały, mimo braku mózgu, zasypiają tak samo jak ludzie. Nowe badanie pokazuje, że sen powstał zanim ewolucja stworzyła mózg, setki milionów lat temu.
Najnowsze badanie opublikowane w czasopiśmie „Nature Communications” rzuca nowe światło na ewolucyjne korzenie odpoczynku, wykazując, że nawet stworzenia pozbawione mózgów, takie jak meduzy i ukwiały, wykazują wzorce snu uderzająco podobne do ludzkich. Odkrycie to potwierdza teorię, że sen powstał głównie w celu ochrony DNA w komórkach nerwowych oraz naprawy uszkodzeń powstałych w czasie czuwania. Brak mózgu? Nie szkodzi, sen i tak jest potrzebny Choć meduzy i ukwiały nie posiadają mózgów, dysponują rozproszonymi sieciami neuronów. Jak zauważa współautor przełomowego badania, Lior Appelbaum, neurony są komórkami wyjątkowo cennymi, ponieważ nie ulegają podziałom. Muszą być utrzymane w nienaruszonym stanie przez całe życie organizmu. Badania przeprowadzone na gatunku meduzy Cassiopea andromeda oraz ukwiale Nematostella vectensis po raz pierwszy szczegółowo opisują ich cykle dobowe. Wzorce snu u prymitywnych stworzeń morskich Naukowcy odkryli, że meduzy Cassiopea andromeda sypiają około ośmiu godzin dziennie, głównie w nocy, choć zaobserwowano u nich także krótkie drzemki w południe. Z kolei ukwiały Nematostella vectensis poświęcają na spoczynek około jednej trzeciej doby, głównie w okolicach świtu. Fakt, że sen występuje u tak prymitywnych ewolucyjnie zwierząt sugeruje, iż pojawił się on już setki milionów lat temu, równolegle z wykształceniem się pierwszych neuronów. Innymi słowy – zwierzęta zaczęły spać już wtedy, kiedy jeszcze nie miały mózgów. Naprawa DNA podstawową funkcją snu? Z ewolucyjnego punktu widzenia sen jest stanem ryzykownym, czyniącym zwierzę podatnym na ataki drapieżników i ograniczającym czas na zdobywanie pokarmu czy rozmnażanie. Dlaczego więc natura zdecydowała się na upowszechnienie tej niebezpiecznej czynności? Powszechność snu w świecie zwierząt sugeruje istnienie fundamentalnej funkcji biologicznej. Zespół Liora Appelbauma wykazał, że podczas czuwania uszkodzenia DNA w neuronach narastają, natomiast w trakcie snu ich poziom drastycznie spada. Dowiedziono tego w eksperymentach, w których sztucznie wywołane promieniowaniem UV uszkodzenia zmuszały zwierzęta do dłuższego snu. To dowodzi, że podczas snu zachodzi „komórkowa konserwacja”. Wady nowego badania Mimo obiecujących wyników, niektórzy badacze (m.in. Chiara Cirelli z Uniwersytetu Wisconsin) wskazują na pewne ograniczenia, np. brak grupy kontrolnej utrzymywanej w stanie czuwania po ekspozycji na UV. Cirelli sugeruje, że funkcje snu u badanych zwierząt mogą być inne, np. osłabiać połączenia synaptyczne w celu oszczędzania energii i konsolidacji pamięci. Zrozumienie tych mechanizmów u prostych organizmów może pomóc w leczeniu ludzkich chorób neurodegeneracyjnych oraz wyjaśnieniu zjawiska „snu lokalnego”, w którym fragmenty mózgu wyłączają się na krótką chwilę w ciągu dnia. W przyszłości naukowcy planują zbadać gąbki, które nie posiadają nawet układu nerwowego, by sprawdzić, jak głęboko sięga historia snu u zwierząt. To kolejne odkrycie przesuwające historię ewolucji snu. Pod koniec 2025 roku francuscy naukowcy odkryli prastary rytm snu, wspólny dla ludzi i gadów. Źródło: Nature
To jedne z najstarszych stworzeń na Ziemi. Uczą się i zapamiętują, choć nie mają mózgu
Tylko zwierzęta z mózgiem i milionami neuronów potrafią uczyć się na błędach? Nic bardziej mylnego. Naukowcy odkryli, że tę zdolność mają także meduzy – stworzenia, które żyją na Ziemi już od pół miliarda lat.
W tym artykule: Małe i parzące jamochłony Zmyślne meduzy z Karaibów Zalety posiadania układu nerwowego Ludzki mózg składa się z 86 mld neuronów i jest efektem ewolucji trwającej miliony lat. Nic dziwnego, że daje nam tak niezwykłe możliwości. Mamy znakomitą pamięć i rozwinięte zdolności poznawcze, które wyróżniają nas w świecie zwierząt. Jesteśmy w stanie się uczyć i to na wiele różnych sposobów. Wyciągamy wnioski z przeszłości i naprawiamy błędy, które popełniliśmy, żeby ponownie nie wpakować się w kłopoty. Jak się okazuje, to ostatnia umiejętność ma bardzo stare korzenie. Posiadają ją nawet meduzy – jamochłony zaliczane do parzydełkowców. To jedne z najstarszych zwierząt, jakie pojawiły się na Ziemi. Ich układ nerwowy jest bardzo prosty. Meduzy nie mają mózgu, jedynie kilka tysięcy neuronów znajdujących się w całym ciele. A jednak to wystarcza, by łączyć bodźce różnego rodzaju i wyciągać z nich wnioski. Przełomowe badania, rzucające światło na to, jak kształtował się układ nerwowy zwierząt, zostały opublikowane w najnowszym numerze czasopisma „Current Biology”. Przeprowadził je zespół pod kierunkiem neurologa Andersa Garma z Uniwersytetu Kopenhaskiego oraz Jana Bieleckiego z Uniwersytetu Kiel. Małe i parzące jamochłony − Dawniej zakładano, że meduzy uczą się jedynie w najprostsze możliwe sposoby. Jednym z nich jest habituacja, czyli zdolność przyzwyczajania się do pewnego określonego bodźca, takiego jak stały dźwięk albo dotyk – mówi Anders Garm. To właśnie habituacja sprawia, że nie czujemy ubrania, które nosimy. Ponieważ cały czas dotyka ono naszego ciała, nasz mózg przyzwyczaja się do bodźca. W rezultacie przestajemy go odczuwać. − Teraz jednak odkryliśmy, że meduzy posiadają również zaawansowane umiejętności uczenia się. A nawet, że uczą się na błędach. Dzięki nim modyfikują swoje zachowanie – opowiada Garm. Naukowcy doszli do tego wniosku, przeprowadzając eksperymenty z meduzami Tripedalia cystophora. To nieduże zwierzęta należące do kostkowców: gromady skupiającej silnie parzące meduzy, takie jak np. jadowita osa morska. Zmyślne meduzy z Karaibów Wybrany do badań gatunek żyje na Karaibach. A konkretnie − w korzeniach lasów namorzynowych. Tripedalia cystophora są wielkości paznokcia. Choć, podobnie jak inne kostkowce, mogą parzyć, jednak ich dotknięcia są stosunkowo łagodne. Większe meduzy polują na ryby i krewetki, natomiast małe Tripedalia cystophora zadowalają się widłonogami. Nie oznacza to, że polowanie przebiega łatwo. W pościgu za widłonogami meduzy krążą między splątanymi korzeniami zanurzonymi w zamulonych wodach. Światła jest niewiele, a ryzyko spore. Jeśli meduza nie dostrzeże w porę, że zbliża się niebezpiecznie blisko do przeszkody, może na nią po prostu wpaść. Zderzenie z korzeniem dla zwierzęcia o miękkim ciele to nic przyjemnego. Meduzy więc zwracają szczególną uwagę na kontrast. − Czyli na to, jak ciemne są korzenie porównaniu z otaczającą je wodną tonią – mówi Garm. − Pozwala im to skręcić we właściwym momencie. Co jednak istotne, ten kontrast zmienia się – i to z dnia na dzień – w zależności od deszczu, wiatru czy pojawienia się alg. Zalety posiadania układu nerwowego Jak sobie radzą z tym meduzy? Naukowcy ustalili to, wpuszczając Tripedalia cystophora do akwarium, w którym stworzyli warunki podobne do tych panujących w korzeniach lasu namorzynowego. Następnie sprawdzili, jak z nawigacją w tym otoczeniu radzą sobie zwierzęta, mające 24 oczy i bardzo prosty układ nerwowy: cztery równoległe struktury składające się z tysiąca neuronów każda. Gdy w akwarium zmieniał się kontrast, meduzy popełniały błędy i wpadały na korzenie. Ale tylko do czasu. – Nasze eksperymenty wykazały, że 3 do 5 błędnych manewrów wystarczało, by zmienić zachowanie meduz, tak by więcej nie uderzały w korzenie. Co ciekawe, mniej więcej tylu powtórzeń potrzebują muchy owocówki i myszy – znacznie bardziej zaawansowane zwierzęta – żeby się czegoś nauczyć – mówi Garm. To pokazuje znaczenie opisanego wyżej odkrycia. Okazuje się bowiem, że nawet bardzo prosty układ nerwowy daje swojemu posiadaczowi znaczne możliwości. Meduzy uczyły się manewrować akwarium, ponieważ wykazały zdolność zaawansowanego uczenia asocjacyjnego. Czyli łączyły różne rejestrowane bodźce i konkretne zachowania, tworząc między nimi związki. Co wskazuje, że uczenie asocjacyjne mogło być jedną z korzyści ewolucyjnych, jakie odnosiły zwierzęta nawet z bardzo prostym układem nerwowym. − Jeśli chcesz zrozumieć, jak działają bardzo złożone struktury, dobrze jest zacząć od czegoś najprostszego − podsumowuje Anders Garm. Naukowcy chcą teraz zbadać, które neurony i jak zmieniają się, kiedy zachodzi uczenie. Jeśli im się to uda i będą w stanie opisać mechanizm uczenia się u meduz, będą mogli sprawdzić, czy taki sam mechanizm występuje również u innych zwierząt. W rezultacie może im to pomóc zbliżyć się do odpowiedzi na fundamentalne pytanie, jak działa pamięć. Źródła: EurekAlert, Current Biology.
Meduza – jak żyje i dlaczego wciąż zadziwia naukowców?
Meduzy często budzą mieszane uczucia – od zachwytu nad ich delikatnym pięknem, po lęk przed parzącymi czułkami. Te pozornie proste organizmy w rzeczywistości kryją w sobie niezwykle złożoną biologię i nietypowy cykl życiowy, który fascynuje badaczy na całym świecie. Choć nie posiadają mózgu ani serca, potrafią orientować się w otoczeniu, reagować na bodźce, a nawet uczyć się na błędach. Naukowcy odkrywają też gatunki, które wymykają się zasadom biologii, jak „nieśmiertelna” Turritopsis dohrnii. Dowiedz się więcej i jednych z najbardziej zagadkowych mieszkańców mórz i oceanów.
Spis treści: Czym jest meduza? Jak długo żyją meduzy? Gatunki meduz Jak rozmnażają się meduzy? Gdzie występują meduzy? Czy wszystkie meduzy parzą? Meduza (łac. Scyphozoa) to jedna z dwóch form morfologicznych parzydełkowców (Cnidaria). Jest to stadium swobodnie pływające, pelagiczne, o charakterystycznym, galaretowatym ciele przypominającym kształtem dzwon, parasol, a niekiedy dysk czy nawet grzyb. To właśnie ta forma życia parzydełkowców jest najczęściej spotykana przez człowieka – na plaży, w trakcie kąpieli w morzu czy na fotografiach i w filmach przyrodniczych. Czym jest meduza? Warto jednak pamiętać, że meduza to nie osobny gatunek zwierzęcia, lecz jedna z form życiowych parzydełkowców. Drugą formą jest polip, czyli przytwierdzony do podłoża, cylindryczny organizm rozmnażający się bezpłciowo. Polip i meduza są ze sobą ściśle powiązane, a cykl życiowy parzydełkowców opiera się na przemianie tych dwóch form. Pod względem budowy meduzy wyróżnia symetria promienista. Ciało składa się z dwóch warstw naskórka – zewnętrznej pochodzenia ektodermalnego oraz wewnętrznej gastrodermy wyścielającej jamę gastralną. Pomiędzy nimi znajduje się galaretowata mezoglea. Na spodniej stronie meduzy mieści się otwór gębowy prowadzący do gardzieli i jamy gastralnej, pełniącej funkcję trawienną. Brzegi ciała zaopatrzone są w czułki, pojedyncze oczka i statocysty, dzięki czemu meduza odbiera bodźce ze środowiska i reaguje na zmiany w otoczeniu. Zobacz też: Meduzy potrafią się uczyć, choć nie mają mózgu. Jak długo żyją meduzy? Czas życia meduzy jest stosunkowo krótki. Większość gatunków żyje od kilku tygodni do kilku miesięcy, a osobnik dorosły ginie zazwyczaj po zakończeniu rozrodu. To właśnie etap meduzy jest zwieńczeniem cyklu życiowego parzydełkowca. Wyjątkową ciekawostką jest tzw. meduza nieśmiertelna – Turritopsis dohrnii, należąca do stułbiopławów. Gatunek ten w pewnych warunkach potrafi powrócić z formy meduzy do formy polipa. Oznacza to teoretyczną możliwość nieśmiertelności biologicznej, choć w praktyce osobniki zwykle giną wskutek drapieżnictwa lub chorób. Turritopsis dohrnii jest zaliczana do najdłużej żyjących zwierząt. Gatunki meduz Meduzy nie stanowią jednej odrębnej grupy zoologicznej. Różne gromady parzydełkowców (poza koralowcami) wytwarzają własne formy meduz, które różnią się szczegółami budowy i rozwoju. Dlatego wyróżnia się kilka typów: Scyfomeduza – meduza krążkopławów (Scyphozoa). To właśnie one kojarzone są najczęściej z klasycznym obrazem meduzy o dużym, galaretowatym ciele. Należy do nich np. chełbia modra. Hydromeduza – meduza stułbiopławów (Hydrozoa). Charakteryzuje się mniejszymi rozmiarami i uproszczoną budową. Kubomeduza – meduza kostkowców (Cubozoa). W tej grupie znajdują się gatunki szczególnie niebezpieczne dla człowieka, np. osa morska. Meduzy poszczególnych grup różnią się sposobem powstawania, cyklem życiowym oraz anatomią, jednak wszystkie łączy obecność parzydełek. Jak rozmnażają się meduzy? Rozmnażanie meduz wiąże się ściśle z cyklem rozwojowym parzydełkowców, w którym występuje przemiana pokoleń. Dojrzałe meduzy są rozdzielnopłciowe i wytwarzają gamety. Komórki jajowe i plemniki wyrzucane są do wody, gdzie dochodzi do zapłodnienia. Powstaje zygota, a z niej larwa (planula), która ewoluuje. Planula – pierwsza forma, która powstaje z zygoty po zapłodnieniu. Polip – planula osiada na podłożu i przekształca się w polipa. Ten ma kształt tuby, z otworem gębowym otoczonym wieńcem czułków. Może występować pojedynczo lub w koloniach. Efyra – powstaje w procesie strobilizacji, kiedy to dojrzały polip dzieli się poprzecznie, tworząc kolejne segmenty przypominające talerzyki. Meduza – ostatnie stadium rozwoju parzydełkowców, następna forma przekształcona z efyry (w pełni dojrzała płciowo). Ten cykl pozwala na łączenie rozmnażania bezpłciowego (stadium polipa, który dojrzewając, dzieli się poprzecznie, w wyniki czego powstają efyry) z płciowym (stadium rozdzielnopłciowych meduz). Dzięki temu parzydełkowce zachowują dużą zdolność adaptacyjną i skutecznie zasiedlają różne środowiska morskie. Gdzie występują meduzy? Meduzy są organizmami kosmopolitycznymi – można je spotkać w morzach i oceanach niemal całego świata, od tropików po zimne rejony polarne. Zasiedlają przede wszystkim wody słone, rzadziej wody słonawe. Ich obecność jest szczególnie zauważalna w strefach przybrzeżnych, gdzie łatwo spotkać je podczas kąpieli morskich. Liczebność meduz w danym akwenie może zmieniać się w zależności od sezonu, warunków środowiskowych i dostępności pożywienia. Meduza w Morzu Bałtyckim Bałtyk, jako morze stosunkowo młode i ubogie w gatunki, nie jest bogatym siedliskiem meduz. Występuje tu jednak chełbia modra (Aurelia aurita), przedstawiciel krążkopławów. To najbardziej znany gatunek meduzy spotykany w Polsce. Chełbia modra ma ciało o średnicy do kilkudziesięciu centymetrów, przezroczyste i delikatne, z widocznymi czterema półkolistymi gonadami w centrum ciała. Jest drapieżnikiem – żywi się planktonem, drobnymi skorupiakami i larwami ryb. Jej parzydełka są stosunkowo słabe. Kontakt z nimi może wywołać jedynie nieznaczne podrażnienie skóry, porównywalne do użądlenia przez osę czy pszczołę. Tylko u osób uczulonych reakcja może być silniejsza, zwykle jednak nie stanowi zagrożenia życia. Czy wszystkie meduzy parzą? Meduzy to parzydełkowce, a te jak sama nazwa wskazuje, wyposażone są w parzydełka, czyli wyspecjalizowane komórki zawierające kapsułki z toksyną. Jednak siła działania parzydełek zależy od gatunku. Gatunki występujące w Bałtyku, takie jak chełbia modra, parzą bardzo słabo. Ich jad jest odczuwalny, ale niegroźny dla zdrowego człowieka. Z kolei niektóre meduzy tropikalne, np. osa morska (Chironex fleckeri) czy żeglarz portugalski (Physalia physalis), są skrajnie niebezpieczne. Ich jad może powodować ciężkie poparzenia skóry, zaburzenia pracy serca, skurcze mięśni, a w skrajnych przypadkach nawet zgon. Właśnie dlatego osa morska jest uznawana za jedno z najbardziej jadowitych zwierząt na świecie. Odpowiadając więc wprost: tak, wszystkie meduzy parzą, ale nie wszystkie w stopniu zauważalnym dla człowieka. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Socjolożka z wykształcenia, od ponad dekady związana z marketingiem internetowym. Zawodowo od lat zgłębia tajniki SEO oraz storytellingu opartego na rzetelnych źródłach. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Czy Arktykę czeka inwazja wielkich meduz? Taki może być efekt ocieplania się północnych wód
Wyższa temperatura wody i mniejszy zasięg lodu w Arktyce mogą dać nietypowy efekt. Naukowcy przewidują, że wody północy Ziemi czeka inwazja wielkich meduz. Meduzy w niektórych miejscach mogą nawet wyprzeć ryby.
W tym artykule: Nietypowe skutki ogrzewania się Arktyki Jak przeprowadzono badania? Gigantyczne meduzy w wodach Arktyki Już od ponad stu lat stopniowo ogrzewa się cała Ziemia. Jednak wzrost temperatur nie zachodzi na planecie równomiernie. W pewnych rejonach proces ten postępuje kilkukrotnie szybciej. Najważniejszym z nich jest Arktyka. W wyniki globalnego ocieplenia okolice północnego bieguna Ziemi ocieplają się prędzej niż reszta świata. Zjawisko to doczekało się nawet własnej naukowej nazwy – to arktyczne wzmocnienie (ang. arctic amplification, AA). Jak jest silne? Dwa lata temu naukowcy wyliczyli, że od roku 1979 średnia temperatura Arktyki rosła aż cztery razy szybciej niż całej Ziemi. Dla której – przypomnijmy – średnia temperatura od czasów przedindustrialnych podniosła się już dobrze o ponad stopień Celsjusza. Rekordowe ciepło na archipelagu Svalbard. Termometry wskazywały 21,7 st. Celsjusza Bunkier na zapasy żywności w razie zagłady wydrążono w wiecznej zmarzlinie na wyspie Spitsbergen na norweskim archipelagu Svalbard . Problem w tym, że zrobiło się tam nienormalnie ciepło. Za główną przyczynę arktycznego wzmocnienia uważa się zmniejszanie się pokrywy lodowej w Arktyce. Lód – a zwłaszcza lód pokryty warstwą śniegu – ma znacznie wyższe albedo niż woda. To oznacza, że odbija o wiele więcej światła słonecznego, działając jak potężny planetarny klimatyzator. Po jego „wyłączeniu” temperatury Arktyki szybują. Nietypowe skutki ogrzewania się Arktyki Na północy Ziemi działa więc wyjątkowo silne pozytywne sprzężenie zwrotne. Im mniej lodu, tym prędzej nagrzewa się region – przyspieszając dalsze topnienie lodu. Wzrost temperatur to jednak zaledwie pierwszy efekt tego procesu. On sam wywołuje kolejne, niekiedy zupełnie nieoczekiwane skutki. Jeden z nich został właśnie opisany w artykule opublikowanym czasopiśmie „Limnology nad Oceanography”. Grupa naukowców m.in. z niemieckiego Instytutu Alfreda Wegenera, przewiduje, że ocieplanie się Arktyki poskutkuje jej „zmeduzowieniem” (ang. jellification). Innymi słowy, północy rejon Ziemi czeka prawdziwa inwazja wielkich meduz, dotychczas trzymających się bardziej na południe. Jak przeprowadzono badania? Naukowcy skupili się na ośmiu gatunkach meduz. Wybrali takie, których rozprzestrzenianie się zostało najlepiej przebadane. Reprezentatywny dla meduz zestaw obejmował m.in. nieduże stułbiopławy Aglantha digitale, mające zaledwie kilka centymetrów. Arktyczne eskapady tego przezroczystego zwierzęcia, wyróżniającego się zdolnością błyskawicznego rzucenia się do ucieczki, wcześniej śledzili m.in. polscy biolodzy z Instytutów Oceanografii Uniwersytetu Gdańskiego i PAN. Na drugim końcu skali znalazła się natomiast największa meduza świata, czyli bełtwa festonowa (Cyanea capillata). Ten gatunek zasługuje na miano monstrum wśród meduz – może mieć średnicę ciała wynoszącą dwa metry i czułki sięgające 30 m! Dodatkowo bełtwa wyposażona jest w parzydełka. Kontakt ze zwierzęciem bywa więc bolesny. Naukowcy najpierw zebrali dane opisujące, gdzie meduzy pojawiają się obecnie. Następnie zbudowali model przewidujący, jaki będzie ich zasięg występowania w drugiej połowie tego wieku. Model uwzględniał postępujące zmiany klimatyczne, czyli ocieplanie się wód oceanicznych i zanik lodu, w scenariuszach średnio i szybko postępującego ocieplenia klimatu. Uwzględniał również zmiany temperatury wód w przekroju pionowym – szczególnie istotne dla meduz żyjących nieraz na znacznych głębokościach. Gigantyczne meduzy w wodach Arktyki Co przewiduje model? Zasięg większości badanych gatunków poszerzy się, a meduzy zaczną pojawiać się coraz dalej na północy. Największej ekspansji mogą dokonać bełtwy festonowe, jako gatunek rodzimy dla Morza Arktycznego i Północnego. Naukowcy przewidują, że zasięg występowania bełtw powiększy się nawet trzykrotnie. Oczywiście proces „zmeduzowania” Arktyki nie jest wyłącznie sprawą przyszłości. Trwa już od pewnego czasu. Charlotte Havermans, główna autorka badań, powiedziała „New Scientistowi”, że w okolicach archipelagu Svalbard meduzy już teraz wygrywają z dorszami, utrudniając rybołówstwo. – Mogą naprawdę wyprzeć ryby, których już prawie tam nie ma – zauważyła badaczka. Źródła: New Scientist, Communications Earth&Environment, Limnology nad Oceanography. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
W starożytnej willi odnaleziono dwie tajemnicze mozaiki. Przedstawiają mitycznego potwora
We włoskiej willi z czasów rzymskich archeolodzy odnaleźli dwie mozaiki, które przedstawiały mityczną meduzę. Budynek należał do dynastii Antoninów, która panowała w latach 96–192 n.e. To w tym okresie Rzym był u szczytu swojej potęgi.
W tym artykule: Mozaiki przedstawiały mitologiczną Meduzę Naukowcy nie są pewni, jaką funkcję pełniły te pokoje Złoty wiek Cesarstwa Rzymskiego Włoscy i amerykańscy archeolodzy prowadzili wykopaliska w pozostałościach starożytnej willi z II wieku. Budynek znajdował się niedaleko rzymskiej drogi Via Appia, zaledwie 30 km na południowy wschód od Rzymu. W czasach cesarstwa rzymskiego istniało tu miasteczko Lanuvium. Było ono popularnym kurortem letnim dla ludzi władzy, którzy na chwilę chcieli uciec od zgiełku stolicy. W tym miejscu swoje wille posiadali nie tylko zamożni Rzymianie, ale również cesarze z dynastii Antoninów. Mozaiki przedstawiały mitologiczną Meduzę W trakcie prac archeolodzy odkryli dwie niezwykłe mozaiki, które przedstawiały Meduzę. Według mitologii greckiej była to najmłodsza z trzech Gorgon i córka Forkosa i Keto, bóstw morskich. Legenda głosi, że początkowo Meduza była przepiękną kobietą o bujnych, ciemnych włosach. Pewnego dnia w świątyni Ateny doszło do zbliżenia jej z Posejdonem, co było uważane za świętokradztwo. Za karę kobieta została przemieniona w odrażającą bestię, a jej włosy zamieniły się w przerażające węże. Rzymscy pisarze zwracali również uwagę na to, że jej spojrzenie zamieniało ludzi w kamień. Badacze odnaleźli te wyjątkowo dobrze zachowane mozaiki w dwóch pomieszczeniach willi, która należała właśnie do dynastii Antoninów. Badanie metodą datowania radiowęglowego wykazało, że powstały najprawdopodobniej w II wieku, a więc bardzo możliwe, że na zlecenie rodziny cesarskiej. Naukowcy nie są pewni, jaką funkcję pełniły te pokoje Archeolodzy opisują, że zarówno na jednej, jak i na drugiej mozaice, Meduza wpatruje się w dal. – Wygląda tak, jakby się nad czymś głęboko zastanawiała – twierdzi Timothy Renner, profesor historii na Montclair State University w New Jersey i współautor odkrycia. Legiony rzymskie: 400 lat wojen z plemionami germańskimi wzdłuż Dunaju Legiony rzymskie zajmowały jedną stronę rzeki, a lud germański drugą. To właśnie wzmocniona przez forty i wieże strażnicze rzeka o długości 2850 km utworzyła północną granicę imperium. Naukowcy nie mają pewności, co mogła oznaczać symbolika mozaik w tych konkretnych pomieszczeniach. – To niewątpliwie musiało być bardzo imponujące, gdy ktoś wchodził do pokoju i czekała na niego mitologiczna Meduza – mówi w rozmowie z Live Science Deborah Chatr Aryamontri, profesor historii starożytnej na Montclair State University i druga autorka projektu badawczego. – Obydwa pokoje były okrągłe i miały ok. 21 metrów średnicy – dodaje prof. Aryamontri. Badacze uważają, że najbardziej wiarygodnym wyjaśnieniem jest, że były to pokoje reprezentacyjne, w których organizowano imprezy okolicznościowe. Jest to jednak zastanawiające, ponieważ meduza często kojarzona była ze złem i niebezpieczeństwem. Złoty wiek Cesarstwa Rzymskiego Autorzy podkreślają jednak, że w czasach dynastii Antoninów, wizerunek Meduzy był niezwykle popularny w rzeźbie i architekturze. Wykorzystywano go, aby dekorować wnętrza rzymskich budowli. Co ciekawe, badacze byli pod wrażeniem tego, jak olbrzymia jest sama willa. Na jej terytorium znajdował się prawdopodobnie nawet amfiteatr, w którym odbywały się ćwiczenia gladiatorów oraz prywatne pokazy i walki. Archeolodzy sugerują, że do willi miał korzystać sam cesarz Kommodus, syn Marka Aureliusza. Dynastia Antoninów rządziła Cesarstwem Rzymskim w latach 96–192 n.e. Był to okres, w którym kraj poszerzył swoje granice o dalekie terytoria, takie jak Dacja, Mezopotamia i Armenia. Historycy podkreślają, że Rzym znajdował się wówczas u szczytu swojej potęgi. Nie bez powodu czas Antoninów nazywany jest również „złotym wiekiem cesarstwa”. Największym imperium w dziejach rządzili wówczas m.in.: Nerwa (96–98 r. n.e.), Trajan (98–117 r. n.e.), Hadrian (117–138 r. n.e.), Antoninus Pius (138–161 r. n.e.), Marek Aureliusz (161–180 r. n.e.), Werus (161–169 r. n.e.), Kommodus (177–192 r. n.e.). Źródło: Montclair State University Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Naukowcy wreszcie nagrali gigantyczną meduzę-widmo
Meduzy wciąż są zagadkowymi stworzeniami dla biologów morskich, a zwłaszcza – Stygiomedusa gigantea jedna z największych meduz na świecie. Od czasu odkrycia naukowcy zetknęli się z nią tylko około 100 razy
W tym artykule: Gigantyczna meduza-widmo Meduzy w Bałtyku Oceany to najbardziej niezbadana część Ziemi. Szacuje się, że nadal nie znamy setek organizmów żyjących głęboko pod powierzchnią wody. Ciemności i wysokie ciśnienie to tylko część utrudnień, z jakimi borykają się naukowcy prowadzący szczegółowe badania. Tym bardziej cieszą takie dokonania jak to. W głębinach zatoki Monterey Bay u wybrzeży Kalifornii nie tylko zaobserwowano, ale również nagrano ekstremalnie rzadkiego drapieżnika. 200 kilogramowa meduza atakuje ludzi koktajlem 200 toksyn Nemopilema nomurai, czyli meduza Nomura jest szeroka na ponad dwa metry i potrafi ważyć do 200 kilogramów. To światowa czołówka dla tego gatunku. Globalne ocieplenie spowodowało wzrost liczb... Gigantyczna meduza-widmo Biolodzy morscy z Instytutu Badawczego Akwarium Monterey Bay (MBARI) „przyłapali” olbrzymią meduzę-widmo Stygiomedusa gigantea na głębokości 975 metrów. To dopiero dziewiąty raz w historii, kiedy naukowcom z Kalifornii udało się zauważyć to nieuchwytne zwierzę. Dodajmy, że prób były tysiące. View oEmbed on the source website – Ta olbrzymia meduza została po raz pierwszy zbadana w 1988 r. Od tego czasu naukowcy zetknęli się z nią tylko około 100 razy – czytamy w oficjalnym oświadczeniu badaczy. Stygiomedusa gigantea to jedna z największych meduz na świecie. Jej ciało w kształcie dzwonu może mierzyć ponad 1 metr szerokości, ramiona dorastają nawet do 10 metrów. Do tej zaobserwowano ją w najgłębszych częściach wszystkich oceanów świata z wyjątkiem Arktyki. Biolodzy morscy tłumaczą, że obserwacje giganta są rzadkie, ponieważ żyją zbyt głęboko, żeby ludzie czy łodzie morskie miały morskie do nich łatwy dostęp. O meduzie wiadomo stosunkowo niewiele. Naukowcy twierdzą, że używa długich ramion do złapania ofiary, a następnie wsadzenia jej do otworu gębowego. Drapieżnik żyje na głębokościach, do których nie dociera słoneczne światło. W poruszaniu się po ciemku pomagają mu okresowe impulsy emitowane przez lekko świecącą pomarańczową głowę. Naukowcy z MBARI zaobserwowali Stygiomedusa gigantea przy użyciu zdalnie sterowanych okrętów podwodnych. Do łapania morskich zwierząt często używają też specjalnych włoków, jednak w przypadku meduz głębinowych taki sprzęt jest niefunkcjonalny. – Te sieci mogą być przydatne do badania ryb, skorupiaków czy kałamarnic, ale meduzy rozpadają się w nich galaretowatą maź – tłumaczą biolodzy morscy. Przez wiele lat twierdzono, że meduzy nie odgrywają istotnej roli w ekosystemach morskich głębin, ale badanie przeprowadzone przez naukowców z MBARI z 2017 roku wykazało, że te drapieżniki walczą o pokarm z rybami, kałamarnicami, a nawet płetwalami błękitnymi. Małe "galaretowate stwory" sparaliżowały pracę elektrowni jądrowej w Korei. I to nie pierwszy raz Grupa salp, poruszających się w zwartej kolonii, dosłownie zatkała systemy wodne używane do chłodzenia reaktorów w elektrowni jądrowej Hanul. Meduzy w Bałtyku Czy w Bałtyku żyją meduzy? Oczywiście, że tak. Pływając w polskim morzu, najłatwiej spotkać niewielkie chełbie modre. Ich ciała w ponad 90 proc. składają się z wody, dlatego po wyrzuceniu na brzeg (a to zdarza się dosyć często) szybko wysychają. Nie są groźne dla ludzi, choć ich dotknięcie nie jest szczególnie przyjemne. Zimą i jesienią w Bałtyku można zaobserwować również znacznie większe bełtwy festonowe. Meduzy pojawią się przy brzegu, kiedy długie wiatry powodują wynurzanie się wody głębinowej. Kontakt z ich parzydełkami może być bolesny, ale nie stanowi zagrożenia dla życia. Źródło: Instytut Badawczy Akwarium Monterey Bay Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
„Balet meduz”. Ta niezwykła fotografia zdobyła pierwsze miejsce w prestiżowym konkursie fotograficznym
Ta zachwycająca fotografia, na której widać 11 świecących meduz robi wrażenie i nie powinno dziwić, że właśnie to zdjęcie zostało wyróżnione w konkursie European Wildlife Photographer of the Year. Na zdjęciu są jednak tylko dwie meduzy, a to, że widać ich więcej, jest efektem sprytnej sztuczki autora.
W tym artykule: 6 lat prób Polacy wyróżnieni w dwóch kategoriach Nagrodę „Wildlife Photographer of the Year 2021” zdobył hiszpański fotograf Angel Fitor. Zajmuje się fotografią przyrody i wielokrotnie zdobywał ważne nagrody branżowe, między innymi World Press Photo, Big Picture, Sony World Photography oraz Wildlife Photographer of the Year. Jego zdjęcia były publikowane w wielu prestiżowych magazynach popularnonaukowych, również w National Geographic. 6 lat prób Na zrobienie zdjęcia meduz Angel Fitor czekał aż 6 lat. Wielokrotnie próbował uchwycić idealny kadr, ale bezskutecznie. - Ponad 6 lat próbowałem uchwycić takie zdjęcie i zmierzyłem się z wieloma porażkami. Nie było to jednak demotywujące, ponieważ miałem świadomość wyzwania, przed jakim stanąłem. - pisze fotograf w swoim oświadczeniu. Meduzy widoczne na zdjęciu to cotylorhiza tuberculata, znane jako „śródziemnomorskie”. Występują powszechnie w Morzu Śródziemnym, Egejskim i Adriatyckim. Jej średnica może osiągać nawet 35 centymetrów. Zdjęcie zostało zrobione w 2014 roku. Autor, robiąc zdjęcie, użył 11 fleszy lampy błyskowej i uchwycił meduzę, która powoli dryfowała. To dzięki błyskom udało się osiągnąć taki efekt. Fotografia została zrobiona krótko przed tym, jak żyjące istoty w lagunie Mar Menor, w południowo-wschodniej Hiszpanii zaczęły powoli wymierać. Stało się tak w wyniku masowego rozwoju fitoplanktonu. Ten z kolei pochłaniał zbyt dużą ilość tlenu, co zaburzyło cały ekosystem akwenu. Systematycznie zaczęły obumierać trawy morskie i wodorosty. Mar Menor jest największą słonowodną laguną w Europie. Autor przyznaje, że zdjęcie ma być hołdem dla tego zbiornika. A jury przyznaje, że ten niesamowity obraz przemówił do nich na wielu płaszczyznach — Chwilę po zrobieniu zdjęcia nastąpiła katastrofa ekologiczna w tym regionie. Dlatego ta fotografia mówi wszystko o problemach tego regionu. - mówi Jim Brandenburg, członek jury. Polacy wyróżnieni w dwóch kategoriach Pisząc o European Wildlife Photographer of the Year 2021, należy wspomnieć również o sukcesie Polaków, których zdjęcia zostały wyróżnione w kategoriach „Ptaki” i „Ssaki”. Mowa o Mateuszu Piesiaku i Michale Kościu. Pierwszy sfotografował polskie łuszczaki na polu słoneczników w pięknej zimowej scenerii. Ten drugi zachwycił jury fotografią żubrów stojących w stadzie w Puszczy Knyszyńskiej. Zwierzęta na zdjęciu są spowite enigmatyczną mgłą. European Wildlife Photographer of the Year to konkurs organizowany przez Niemieckie Towarzystwo Fotografii Przyrodniczej (German Society for Naturę Photography). Sędziowie tegorocznego edycji musieli obejrzeć ponad 19 tysięcy zdjęć z 36 krajów. Nagradzane kategorie to „Krajobrazy”, „Ssaki”, „Ptaki”, „Inne zwierzęta”, Rośliny i Grzyby”, „Świat podwodny”, „Ludzie i przyroda” i „Studio przyrodnicze". Na stronie internetowej konkursu możemy podziwiać wszystkie nagrodzone i wyróżnione zdjęcia: https://www.gdtfoto.de/seiten/gdt-european-wildlife-photographer-of-the-year-results-2021.html
200 kilogramowa meduza atakuje ludzi koktajlem 200 toksyn
Nemopilema nomurai, czyli meduza Nomura jest szeroka na ponad dwa metry i potrafi ważyć do 200 kilogramów. To światowa czołówka dla tego gatunku. Globalne ocieplenie spowodowało wzrost liczby osobników tego gatunku, który co roku koktajlem trucizn ze swoich parzydełek skutecznie uprzykrza życie kąpiącym się u wybrzeży Japonii, Korei i Chin.
W tym artykule: Człowiek jest bez szans Śmiertelny koktajl Człowiek jest bez szans W nadmorskich miejscowościach sieją one prawdziwe spustoszenie - jak udokumentował kanał National-Geographic TV. Po ukąszeniu jad wywołuje natychmiastowy ból, zaczerwienienie i opuchliznę. W rzadkich przypadkach, gdy nadmiar jadu doprowadza do szoku, spotkanie z Nomurą może zakończyć się poważnym uszczerbkiem na zdrowiu, czy nawet śmiercią - jak już już pisaliśmy na national-geographic.pl Choć nie jest to nowy i nieznany gatunek meduzy, naukowcy dopiero teraz z pomocą sekwencjonowania genów, procesu badania miejsca i czasu ich aktywności (tzw. transkryptomiki) oraz proteomiki (badanie struktury białek, ich funkcji i zależności między nimi) próbują rozszyfrować tajemnicę szczodrze wydzielanej przez nią toksyny. View oEmbed on the source website Śmiertelny koktajl A właściwie to koktajlu aż 200 różnych toksyn. A każda z nich wydaje się być zaprojektowana tak, by uszkodzić konkretny system czy organ w organizmie. – Próbowaliśmy odseparować poszczególne toksyny z tego miksu w ciele Nemopilema nomurai, ale to rozdzielanie białek okazało się niezwykle skomplikowane – piszą autorzy w czasopiśmie “Journal of Proteome Research”. Oznacza to, że toksyna meduzy Nomura jest tak złożoną substancją, że ciężko bez bardzo specjalistycznych narzędzi wyróżnić jej pojedyncze składniki. A chciano ”jedynie” zrozumieć, który element tej układanki jest zabójczy - czytam w Science Alert. Żywej meduzie naukowcy obcięli parzydełka, zamrozili, poddali odwirowaniu i wyłuskali nematocysty, wyspecjalizowane komórki zawierające ładunek jadu. Z komórek wyciągnęli białka odpowiadające za toksynę i po rozdzieleniu na różne grupy zaczęli wstrzykiwać myszom czekając na taką, która mysz uśmierci. View oEmbed on the source website W rezultacie uzyskano grupę 13 białek związanych z najbardziej zabójczymi składnikami jadu. Część z nich atakuje ściany komórek, inne zaburzają kanały potasowe (odpowiadają za regulację napięcia ściany komórki; zaburzenie ich funkcji leży u podstaw wielu chorób układu krążenia, cukrzycy czy szoku septycznego) a jeszcze inne prowadzą do tworzenia się zatorów w naczyniach krwionośnych. Gdyby człowiek otrzymał z parzydełka meduzy Nomura jeden z najgroźniejszych elementów toksyny, mógłby u niego wywołać zawał, martwicę wątroby, poważne zmiany w nerkach czy stan zapalny w płucach. Badanie pośmiertne myszy jako najczęstszą przyczynę zgonu wskazało endemę płucną i silny stan zapalny tegoż organu. Podobne informacje płyną z opisów śmiertelnych spotkań ludzi z tymi meduzami.
Małe "galaretowate stwory" sparaliżowały pracę elektrowni jądrowej w Korei. I to nie pierwszy raz
Grupa salp, poruszających się w zwartej kolonii, dosłownie zatkała systemy wodne używane do chłodzenia reaktorów w elektrowni jądrowej Hanul.
Salpy choć niewielkie mogą powodować ogromne problemy. Te galaretowate morskie zwierzęta, wyglądem przypominające meduzy, zazwyczaj mierzą mniej niż 10 centymetrów. Ale ostatnie doniesienia pokazują, że są poważnym zagrożeniem dla energii jądrowej w Korei Południowej. Grupa salp, poruszających się w zwartej kolonii, dosłownie zatkała systemy wodne używane do chłodzenia reaktorów w elektrowni jądrowej Hanul (kor. Uljin NPP). Firma będąca właścicielem i operatorem elektrowni - Korea Hydro & Nuclear Power Co. - musiała wydać decyzję o zamknięciu reaktorów Hanul 1 i Hanul 2. Prace reaktorów wstrzymano we wtorek 6 kwietnia. Jak się okazuje to już drugie takie zamknięcie w ciągu ostatnich trzech tygodni. Pod koniec marca reaktory nie pracowały ponad tydzień. Także z powodu niesfornych salp. Przestoje w pracy elektrowni wywołane małymi żyjątkami mogą być bardzo kosztowne. A koszty tym wyższe, im dłużej będą trwać utrudnienia. Analityk Bloomberga wylicza, że energia utracona w czasie pierwszego ośmiodniowego zamknięcia to równowartość 60 000 ton skroplonego gazu ziemnego. Koszt strat szacuje więc na około 21,8 mln dolarów. Nic więc dziwnego, że władze elektrowni poszukują szybkiego i skutecznego rozwiązania problemu. 200 kilogramowa meduza atakuje ludzi koktajlem 200 toksyn Nemopilema nomurai, czyli meduza Nomura jest szeroka na ponad dwa metry i potrafi ważyć do 200 kilogramów. To światowa czołówka dla tego gatunku. Globalne ocieplenie spowodowało wzrost liczb... Salpy morskie mogą łączyć się w łańcuchy o długości nawet kilku metrów. W tego typu układach, przypominających podwodne kryształy, dryfują w oceanicznych głębinach. Nagły wzrost liczebności salp wynika z ich nietypowej strategii rozmnażania. Pojedyncza salpa uruchamia mechanizm będący swoistą „fabryką klonów”. Tak powołane do życia potomstwo salpy jest identyczne pod względem genetycznym. Liczebność populacji salp wzrasta zazwyczaj w okolicach czerwca, kiedy wody stają się cieplejsze. Dlaczego więc w tym roku ich kolonie rozrosły się już w marcu? Yu Ok Hwan, zastępca dyrektora Koreańskiego Instytutu Nauki i Technologii Oceanicznej ocenia, że wpływ na takie zachowanie salp może mieć wcześniejsze niż zwykle pojawienie się ciepłych prądów. – Nie możemy jeszcze stwierdzić, czy wzrost liczby salp jest spowodowany zmieniającym się klimatem czy innymi czynnikami. Należy to traktować jako zjawisko przejściowe, chyba że zaobserwujemy stały wzrost [w tym okresie] w ciągu następnej dekady – mówi z kolei Youn Seok-hyun, naukowiec z koreańskiego Narodowego Instytutu Rybołówstwa. Ta meduza może sparzyć nawet bez dotykania człowieka. Oto Cassiopea Pływając w przybrzeżnych wodach Florydy, Karaibów czy Mikronezji można trafić na niezwykłą meduzę pozbawioną parzydełek. Fakt ten nie czyni kontaktu z Cassiopeą przyjemniejszym, bo to s... Według innego eksperta z Centrum Badań Morskich, w ostatnich latach liczba kolonii salp stopniowo rośnie. – Biorąc pod uwagę obecny trend, istnieje możliwość, że w nadchodzących latach będziemy świadkami rosnącej liczby takich wyłączeń reaktorów – mówi Chae Jinho. Przykład koreańskiej elektrowni może być kolejnym dowodem na to, że zmiany klimatyczne mogą mieć rzeczywisty wpływ na nasze życie. W wyniku ocieplania się oceanów życie morskie zacznie się rozprzestrzeniać w nieprzewidywalny sposób – zapowiadają naukowcy. Korea Południowa nie jest jedynym krajem, który został zmuszony do tymczasowego wstrzymania produkcji energii jądrowej po tym, jak prace systemów sparaliżowały morskie zwierzęta. W styczniu 2021 Electricite de France, francuskie przedsiębiorstwo energetyczne, musiało wyłączyć wszystkie cztery reaktory w elektrowni atomowej Paluel na północnym wybrzeżu Francji. O wstrzymaniu pracy zdecydowano po tym, jak w bębnach filtrujących przepompowni utknęły ryby.
Ta meduza może sparzyć nawet bez dotykania człowieka. Oto Cassiopea
Pływając w przybrzeżnych wodach Florydy, Karaibów czy Mikronezji można trafić na niezwykłą meduzę pozbawioną parzydełek. Fakt ten nie czyni kontaktu z Cassiopeą przyjemniejszym, bo to stworzenie umie ciskać we wroga ”śluzowymi granatami”.
Nie trzeba dotykać jej galaretowatego ciała, by się zranić. Wystarczy wejść w rozsiewaną wokół toksyczną chmurę. Ten niezwykły mechanizm zaczepno-obronny opisano w najnowszym numerze czasopisma ”Communications Biology”. View oEmbed on the source website Nazywane odwróconymi (życie spędzając pływając ”brzuchem” do góry), meduzy Cassiopea były obiektem zainteresowania biologów morskich przez dobre 100 lat. Dopiero teraz udało się w pełni zrozumieć tę ich sztuczkę z parzącą chmurą. Poznanie mechanizmu odpowiadającego za powstawanie tych mikroskopijnych, niezależnych i samosterujących się parzydełek może pomóc ochronić kolejne pokolenia pływaków, tak często padających ofiarami Cassiopei. Nawet, gdy starają się trzymać od nich zdrowy dystans. – Wiedzieliśmy, że tajemnica kryje się w wydzielanym przez meduzy śluzie. Pod mikroskopem widać było, że coś w nim pływa. Nazwali te nieznane struktury cassiosomami – tłumaczy współautorka badania i Cheryl Ames, biolożka morska z Smithsonian National Museum of Natural History. Niczym pajęczą sieć krewetki czy małe ryby łapią się w chmurę śluzu. Gdy przepływa przez nią człowiek, ma wrażenie ”parzącej wody”. Choć wystawienie skóry na toksynę wywołuje silne swędzenie i lekki ból, wydłużony kontakt jest dla ludzi szkodliwy. To, co w śluzie atakuje, owe cassiosomy, to przypominające popcorn grudki śluzu. Zbudowane z kilku warstw mają galaretowaty środek otoczony komórkami parzydełkowymi (nematocytami) oraz setką rzęsek, którymi ów ”granat” porusza się w wodzie. – One są jak roboty sprzątające, w pełni autonomiczne. Niczym małe Roomby odbijały się od krewetek, którymi je karmiliśmy, jedną po drugiej zabijając – wyjaśnia Ames. View oEmbed on the source website Choć biolodzy sądzili wpierw, że mogą mieć do czynienia z pasożytami współpracującymi z Cassiopeą, badanie genetyczne pokazało, że meduza i cassiosomy to ten sam organizm. Dalsze badania pokazały, że uzbrojone w ten sam sposób są jeszcze 4 inne gatunki meduz. Zagadką pozostaje jeszcze jedno odkrycie: wewnątrz niektórych z tych samodzielnych struktur zaczepno-obronnych ukryte były algi morskie. Żyjąc z meduzami w symbiozie zapewniają zwierzętom składniki odżywcze uzyskane ze światła słonecznego w procesie fotosyntezy. Siedząc wewnątrz cassiosomów są dla nich niczym banki energii dla urządzeń mobilnych. Być może to dzięki nim te parzące granaty mogą podróżować swobodnie aż do 10 dni. Naukowcy nie zdołali tego jeszcze potwierdzić. Podobnie, nie wiadomo na ile działają one na ”autopilocie”, a na ile same wybierają ofiary. – Nie wiemy czy umieją szukać. Za to wiemy, że umieją niszczyć – zauważa Anna Kompen, współautorka omawianego tu badania i doktorantka na uniwersytecie stanowym w Kansas.
Sędziwy wędrowiec. Podążając szlakiem żółwi
Żółwie skórzaste – ogromne, najgłębiej nurkujące i mające największy zasięg spośród wszystkich żółwi – trwają na Ziemi od milionów lat.
Pewnego dnia w lecie 1961 r. biolog Sherman Bleakney został poinformowany telefonicznie o dziwnym stworzeniu, które rybacy właśnie wyładowali na nabrzeżu w Halifax w Nowej Szkocji. Bleakney, który mieszkał w pobliżu, szybko się tam zjawił i zobaczył przewróconego na grzbiet, otoczonego tłumem ciekawskich gada. Był to ogromny, ważący 400 kg czarny żółw morski o miękkiej, gumowatej skorupie, przednich płetwach jak skrzydła i potężnej, stożkowatej głowie w kształcie pocisku artyleryjskiego. Bleakney rozpoznał w nim żółwia skórzastego – największego z morskich gadów. O ile pamiętał, było to stworzenie tropików, równie nie na miejscu w zimnych, szarych kanadyjskich wodach, jak papugi w parku w Halifax. Kiedy jednak zaczął się dopytywać, okazało się, że rybacy widywali żółwie skórzaste u atlantyckich wybrzeży Kanady na tyle regularnie, by nazywać późne lato „sezonem żółwi”. Wyraźnie mamy tu do czynienia z coroczną inwazją żółwi tropikalnych na chłodne wody naszych atlantyckich wybrzeży – napisał w 1965 r. Południowe pochodzenie żółwi było dlań jasne już po przyjrzeniu się kilku martwym okazom. Jeden straszył wbitą w oko gałązką mangrowca; inne miały na ciałach ciepłowodne wąsonogi. Najwyraźniej żółwie skórzaste przeżywały też, a nawet miały się doskonale w temperaturach, które zabiłyby ich kuzynów. Jeszcze dziwniejsze było to, co znaleziono w ich wnętrznościach: żołądki zawierały masę przeżutych parzących meduz, a przełyki wysłane były siedmiocentymetrowymi, skierowanymi w głąb kolcami, które utrzymywały tę śliską zdobycz w żołądku. Rodowód żółwi skórzastych sięga 100 mln lat wstecz. – Żyły na plażach w czasach, gdy najważniejszym drapieżcą był T. Rex – mówi Scott Eckert z Wider Caribbean Sea Turtle Conservation Network na Duke University. Gady te wyróżniają się cechami pozwalającymi przetrwać wiele. Mogą nurkować na ponad kilometr, przepływać oceany i utrzymywać ciepłotę ciała w wodzie bliskiej zamarznięcia. Przeżywają na diecie, którą tolerują nieliczne stworzenia. I, co najważniejsze, nie przywiązują się do swoich wyborów. Inne żółwie są wierne konkretnym plażom gniazdowania i określonym żerowiskom, co sprawia, że są szczególnie wrażliwe na skutki coraz aktywniejszej działalności człowieka. Żółwie skórzaste są większymi oportunistami, wykorzystującymi sprzyjające warunki – niezamieszkane plaże do składania jaj, bogate zakwity meduz – gdy tylko się na nie natkną. – Te żółwie traktują cały ocean jak swój staw – mówi Jeanette Wyneken, biolog z Florida Atlantic University. W rezultacie w niektórych rejonach populacje żółwi skórzastych rosną. Wiosna na Matura Beach, 10 km od porośniętych palmami, obmywanych falami piasków wybrzeża Trynidadu. Za dnia plaża wygląda jak arena igraszek olbrzymich terenówek. Jodełkowate ślady szerokości 1,5 m wiją się po piasku, przerywane płytkimi jamami wielkości samochodu. Nocą pojawiają się prawdziwe machiny ziemne. Ich ruchowi nie towarzyszy ryk silników, ale szept piasku, głuchy odgłos zderzających się ciał, które z trudem posuwają się do przodu. To żółwie skórzaste budują gniazda. Każda samica, czarna i lśniąca w świetle księżyca, gramoli się z wód przyboju, po czym zabiera się do pracy. Tylnymi odnóżami wykopuje w piachu dół. Kiedy nie może już dosięgnąć dna, składa jaja – jedną połyskliwą kulę bilardową co kilka sekund. Gdy zmagazynuje ich mniej więcej 80, zasypuje gniazdo i wygładza piasek. Potem przenosi się metr czy dwa dalej i robi kolejne „orły” na plaży – zabieg, który służy zmyleniu drapieżników. Po dwóch lub trzech godzinach wyczerpana samica wraca do morza. Żółwie skórzaste gniazdowały na Matura Beach, od kiedy sięga pamięć ludzka. Nawet w złych latach 70. i 80. XX w., gdy plaża cuchnęła rozkładającymi się w słońcu ciałami pozabijanych gadów, a na piasku gęsto było od dołków wykopanych przez kłusowników szukających jaj. Obecnie żółwie gniazdują bez przeszkód, a ich krainę patrolują Nature Seekers – grupa strażników ochrony przyrody. Liczebność populacji podskoczyła, od kilku setek rocznie 10 lat temu do około 3 000. Zeszłego roku na Grande Riviere, najwyżej kilometrowej plaży, każdej nocy po 500 żółwi skórzastych rywalizowało o miejsce w takim ścisku, że rozkopywały sobie nawzajem gniazda, zostawiając resztki dla sępów i bezpańskich psów. Na całej wyspie żółwie rozpoczęły kolonizację plaż, które były puste zaledwie kilka lat temu. W sumie Eckert szacuje, że w minionym roku Trynidad odwiedziło 8 000 żółwi skórzastych, które złożyły tam jaja. Liczba ta zadziwia, tym bardziej że pora gniazdowania gadów to także okres, gdy setki rybaków w odległości kilku kilometrów od brzegu zaciąga kurtyny sieci na makrele. Zamiast ryb coraz częściej wyławiają ważące 450 kg gady. Na nabrzeżu rybackim w małym porcie Toco chudy, półnagi i wściekły Shazam Mohammed wskazuje na górę zielonych, poplątanych sieci. – Wszystkie są posiekane – mówi. Zostały pocięte, by usunąć żółwie skórzaste, które zaplątały się w nie zeszłej nocy. – Jak zarobimy 200 dolarów [trynidadzkich, ok. 30 dolarów USA], to zaraz musimy zapłacić 500 za naprawę sieci. Nie mam zamiaru tracić czasu na ratowanie żółwi. Jeśli jeszcze jakiegoś złapię, zabiję – grozi. Jednocześnie coraz więcej rybaków szuka alternatywnych sposobów zarabiania na życie w sezonie lęgowym żółwi. Eckert i inni badacze szacują jednak, że co roku u wybrzeży Trynidadu ginie w sieciach tysiąc „pancerników”. Mimo to liczba żółwi skórzastych nadal rośnie, nie tylko na Trynidadzie, ale także na całych Karaibach – w St. Croix, wzdłuż północnego wybrzeża Ameryki Południowej, a nawet na Florydzie. Nikt nie wie na pewno, jak długo żółwie skórzaste dojrzewają. Jednakże badania, oparte na warstwach wzrostowych maleńkich kości otaczających źrenicę oka tych gadów, sugerują, że może to trwać 30 lat. Znaczyłoby to, że młode uratowane w ciągu minionych kilku lat nie mogą się jeszcze przyczyniać do szybkiego wzrostu liczby żółwi na plażach. Wydaje się zatem, że jeszcze coś innego sprzyja atlantyckim gadom. Żółwie skórzaste są stworzone do podróżowania. Na plaży wyglądają nie na miejscu, jak okręt podwodny w suchym doku. Co innego w wodzie. – Pod względem hydrodynamicznym należą do najprecyzyjniej „zaprojektowanych” zwierząt – mówi Scott Eckert. W przeciwieństwie do masywnych, obwisłych skorup innych żółwi morskich elastyczny, dopasowany do ciała karapaks żółwia skórzastego łączy się niemal bez śladu z grubą szyją i umięśnionymi barkami. Na karapaksie występuje siedem podłużnych fałd – być może przystosowanie służące ukierunkowaniu przepływu wody. Głowa żółwia to dziób; karapaks zwęża się ku tyłowi ciała na kształt kropli. Wszystkie morskie żółwie potrafią unosić się w toni dzięki silnym ruchom płetw w dół i w górę. Jednakże gdy inne gatunki czasem przerzucają się na mniej skuteczne wiosłowanie, żółwie skórzaste używają swych dłuższych płetw wyłącznie jak skrzydeł. – To prawdziwy podwodny lot – mówi Jeanette Wyneken, która analizowała sposób pływania gadów. Współcześnie dowody na migracje żółwi skórzastych nie pochodzą z gałązek i wąsonogów, które opowiadały swą historię pół wieku temu, ale z przymocowywanych do zwierząt nadajników satelitarnych. Satelity śledziły ich wędrówki wzdłuż i wszerz Atlantyku Północnego, od Karaibów po Kanadę, i w poprzek, do Wysp Kanaryjskich i Morza Irlandzkiego. Na Pacyfiku oznakowane telemetrycznie żółwie wykonały najdłuższą znaną wędrówkę: 10 500 km między plażami gniazdowania na Nowej Gwinei i wodami wybrzeży Oregonu i Kalifornii. Podróże te zapędzają gady na wody o temperaturze niższej niż 15oC, bardziej przyjazne dla wielorybów i fok niż dla żółwi morskich. Jednakże te żółwie mogą lekceważyć zimno. Połóż dłoń na mięsistym barku żółwia skórzastego, a wyczujesz bardzo delikatne, ale zdecydowanie mało gadzie ciepło – produkt tzw. gigantotermii, zespołu cech, które utrzymują temperaturę ich ciał na poziomie o kilka stopni wyższym niż temperatura wody, w której pływają. Jak sugeruje sama nazwa, po części przyczynia się do tego masa: duże zwierzęta w sposób naturalny zachowują ciepło. Umieszczając 450-kilogramowe żółwie w takiej samej ilości lodu (tak, to prawdziwe doświadczenie, a zwierzęta do niego użyte szybko wróciły do siebie), badacze stwierdzili, że przepływ krwi między powierzchnią i wnętrzem płetw może mieć charakter przerywany, co pomaga w utrzymaniu ciepłoty ciała. Liczy się też gruba warstwa tłuszczu. Żółwie skórzaste czerpią najlepsze z dwóch światów: oszczędny, powolny metabolizm gadów, a jednocześnie zdolność do funkcjonowania – pływania, żerowania i trawienia – w zimnej wodzie, czyli tam, gdzie meduzy występują najliczniej. Dziesiątki lat po tym, jak Sherman Bleakney porzucił żółwie skórzaste, młody naukowiec Mike James podjął badania tam, gdzie Bleakney skończył. James przedstawił się mieszkańcom leżących na uboczu wiosek rybackich i poprzyczepiał tam pineskami plakaty z napisem: Czy widziałeś tego żółwia?, ze zdjęciem gada i numerem darmowego telefonu. W 1998 r., pierwszym roku badań, rybacy zgłosili 200 przypadków. Latem następnego roku Mike James pojechał do małego portu Nail’s Harbour na wyspie Cape Breton, na północnym krańcu Nowej Szkocji, i zapukał do drzwi Berta Frickera. Bert pochodzi z rodziny rybackiej. Kiedy w latach 90. zasoby dorsza gwałtownie spadły, spędził koniec lata, uganiając się za włócznikami, ale one również zaczęły znikać. Tak więc Bert Fricker i jego brat Blair mieli czas, który mogli poświęcić energicznemu młodemu człowiekowi z ogromnym, ręcznie wykonanym więcierzem na dachu auta, który zażądał: Zabierzcie mnie na swoją łódź, żebym mógł złapać żółwia skórzastego. Żywego. – Jużeśmy myśleli, że to żart – mówi Bert – ale zapowiadało się na frajdę. Od tego czasu, pracując na pokładzie dwóch szkunerów Berta i Blaire’a, James i jego koledzy z Canadian Sea Turtle Network w Halifax odłowili i wypuścili ponownie do wody kilkaset żółwi skórzastych. Pierwszą rzeczą, jakiej szukali u przyholowanego zwierzęcia, był identyfikator – metalowa płytka przyczepiona na tylnej płetwie, lub mikroczip wszczepiony przez badaczy w bark na jakiejś odległej plaży gniazdowania. Zarejestrowali tak przez lata gady z różnych rejonów – północnej Ameryki Południowej, Ameryki Środkowej, wysp Karaibów z Trynidadem, i Florydy. – Jesteśmy terenem zbiórki dla żółwi z zachodniego Atlantyku – mówi James. Żółwie skórzaste odbywają długą podróż i znoszą zimną wodę z jednej przyczyny: by poucztować. Meduzy są skąpym pożywieniem – według pewnych szacunków zawierają mniej niż 2 proc. kalorii mięsa ryby. Żółwie, nawet przy ich oszczędnym metabolizmie i wydajnym pływaniu, muszą zjadać ogromne ilości meduz. Zeszłego roku James, za pomocą kamery wideo wbudowanej w przysysany przyrząd, rzucił okiem na ogrom tego obżarstwa. Na filmie, nakręconym na głębokości około 18 m gady pożerają meduzę za meduzą, szybko redukując każdą falującą istotę do chmury resztek. W ciągu trzech godzin jeden żółw skórzasty zjadł 69 meduz z gatunku zwanego bełtwa włosiennik, o średnicy niczym wieko pojemnika na śmieci i wadze czterech lub więcej kilogramów. Nietrudno uwierzyć, że 450-kilogramowy żółw zjada dziennie tyle meduz, ile sam waży. Meduzy z pewnością były tu również za czasów Shermana Bleakneya. Jednakże naukowcy sądzą, że współczesny ocean może być nawet żyźniejszy niż wtedy. Prawdopodobnie zmiany klimatyczne zmieniły dynamikę północnego Atlantyku, wprowadzając doń dodatkowe składniki odżywcze, które sprzyjają rozkwitowi meduz. A być może nadmierne połowy spowodowały zmiany w ekosystemie: starsi ludzie mówią, że żółwie skórzaste zaczęły rosnąć w siłę 20 lat temu, w czasach gdy podupadło rybołówstwo Neil’s Harhour. Gdy skurczyły się zasoby dorsza, plamiaka i włócznika, nagle wzrosły populacje kraba śnieżnego i homara. Nikt nie badał populacji meduz, ale James sądzi, że musiała się mnożyć w ślad za skorupiakami. – Ni z tego, ni z owego mamy tu ekosystem zdominowany przez meduzy. Żółwie nie są głupie. Dlatego jest ich tu tak wyraźnie więcej niż kiedyś. To ironia losu, że ludzka działalność – tak niszczycielska dla oceanu i dla większości jego stworzeń – może jednocześnie stymulować przyrost atlantyckich żółwi skórzastych. Zanim jednak uczcimy odporność przyrody, warto przypomnieć sobie, co zaszło na wschodnim Pacyfiku. Wszystko tam zdaje się działać przeciwko żółwiom: kłusownicy i inwestorzy na plażach, sieci dryfujące i sznury hakowe na morzu, nawet sam ocean. Wschodniopacyficzne żółwie skórzaste, gniazdujące na zachodnich wybrzeżach Meksyku i Ameryki Środkowej, migrują na południe, w poprzek równika, by żerować w bogatych w składniki odżywcze wodach, które wznoszą się z głębin u wybrzeży Chile i Peru. Jednak co kilka lat, gdy pojawia się El Nino, prądy się zmieniają, wznoszenie zatrzymuje, a Pacyfik równikowy staje się pustynią. Każdy chudy rok u wybrzeży Ameryki Południowej oznacza słaby sezon rozrodczy następnej zimy. Zaledwie garstka samic odwiedza wtedy plaże, które zwykle gościły ich setkę. Nawet w dobrych latach żółwie skórzaste wschodniego Pacyfiku mają objawy niedoboru pożywienia: są nieco krótsze i składają mniej jaj. El Nino są ostatnio znacznie silniejsze, być może z powodu efektu cieplarnianego, choć mierzonego w dekadach naturalnego cyklu Pacyfiku też nie można pominąć. Tak czy inaczej, wydaje się, że tamtejsze żółwie są obecnie o krok od wyginięcia, choć jeszcze 25 lat temu w samym Meksyku niemal puste dziś plaże gościły co roku nawet do 75 tys. samic. Ten gwałtowny spadek uświadamia, jak szybko może się ujawnić wpływ człowieka na ocean i w jak nieprzewidywalny sposób może się on połączyć z czynnikami naturalnymi. Jednakże żółwie trwają od 100 mln lat, wędrując przez oceany. W dłuższej perspektywie, jedynej skali, która ma znaczenie dla tak sędziwego stworzenia, ludzie mogą się okazać tylko jeszcze jedną przeszkodą. Tim Apenzeller, 2009
W oceanach kończy się tlen. Najbardziej cierpią duże ryby
Napędzane zmianami klimatu podgrzewanie atmosfery i nadmiar substancji pokarmowych spływających z pól pozbawiają oceany tlenu i zagrażają wielu gatunkom ryb. Wnioski ze swojego badania Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) ogłosiła podczas międzynarodowej konferencji klimatycznej w Madrycie, COP25.
Zielone od alg brzegi morza nikogo już nie dziwią, niestety. Jak cieszyć się kąpielą w ciepłej wodzie, gdy nie da się do niej wejść. O ile sinice to dla nas dyskomfort, ewentualnie powód do irytacji, to napędzane azotem i fosforem z nawozów sztucznych nadmierne kwitnienie roślin przesądza o życiu i śmierci morskich istot. View oEmbed on the source website To jednak nic nowego. Dyskutuje się o tym od lat. Groźną ”nowością” jest coraz bardziej dostrzegalny ubytek tlenu. W latach ’60 ubiegłego wieku istniało ma mapie świata 45 miejsc doświadczających tego problemu. Dziś, twierdzi IUCN, mamy ich 700. Niski poziom tlenu w wodzie morskiej najbardziej zagraża dużym i szybkim rybom, jak tuńczyk, marlin czy rekin. Tlen przy brzegu wchłaniają rośliny na ”azotowych sterydach”, jednak w głębiach problemem jest inny proces. Gdy dwutlenek węgla trafia do atmosfery w naturalny sposób jest wychwytywany przez zbiorniki wody. W ten sposób światowe oceany i morza podgrzewają się. I to coraz bardziej, bo emitujemy coraz więcej CO2. A w ciepłej wodzie trudniej utrzymać tlen. View oEmbed on the source website – Od 1960 do 2010 roku poziom tlenu rozpuszczonego w oceanach spadł o 2 proc. Jeżeli nawet tak uśredniona wartość nie wydaje się zbyt duża, to w tropikach są miejsca, gdzie woda morska ma poziom tlenu obniżony o 40 proc. Z takiego obrotu spraw cieszą się najwyżej meduzy – zauważa Al Jazeera. Według Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody jesteśmy na równi pochyłej. W ostatnim półwieczu proces odtleniania oceanów przyśpieszył czterokrotnie. – Nawet przy najbardziej optymistycznych założeniach odnośnie ograniczenia emisji gazów cieplarnianych, ten proces nadal będzie trwał – powiedziała stacji Al Jazeera Minna Epps, dyrektorka, należącego do Unii, Global Marine and Polar Program. View oEmbed on the source website Duże ryby cierpią najbardziej, bo potrzebują najwięcej energii. Coraz częściej wspomniane drapieżniki muszą przenosić żerowiska na mniejsze głębokości, bo tam jest więcej tlenu. Tam jednak łatwiej samej giną. Przemysł rybacki już stoi przed problemem nadmiernych połowów, a teraz zmiany klimatu napędzają im jeszcze więcej ryb w sieci. Wyliczenia IUCN zakładają, że przy braku działań ze strony największych emitentów gazów cieplarnianych, do 2100 roku poziom tlenu w światowych oceanach spadnie o dalsze 3-4 proc. Nawet więcej w regionach tropikalnych. Największej utraty tlenu doświadczą zbiorniki wody do głębokości 1000 metrów, czyli obszarze największej różnorodności biologicznej. Dodatkowo, zaburzenie cyklu tlenu w atmosferze negatywnie wpłynie na obieg wszystkich elementów potrzebnych do życia na Ziemi, w tym azotu i fosforu. – Jeżeli zabraknie nam tlenu, nastąpi masowe niszczenie habitatów i wymieranie gatunków. To równia pochyła do świata wypełnionego przez śluz i meduzy – ostrzega Minna Epps. View oEmbed on the source website W COP25, czyli 25. Konferencji Stron Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie Zmian Klimatu udział bierze 200 państw, które cztery lata temu podpisały porozumienie paryskie. Ich władze zgodziły się podejmować działania na rzecz zatrzymania globalnego ocieplenia. Obecnie celem jest utrzymanie wzrostu średniej globalnej temperatury na poziomie niższym niż 2 stopni Celsjusza. Jeżeli się da, 1,5 stopnia powyżej poziomu sprzed rewolucji przemysłowej. Pełny tekst raportu IUCN dostępny jest do ściągnięcia tutaj. Jan Sochaczewski
Słynne jezioro meduz... prawie bez meduz. Naukowcy ostrzegają, to może być początek większego problemu
Wyjątkowy gatunek meduzy zamieszkującej Palau, Mastigias, cierpi z powodu suszy i efektów El Niño.
Pływanie z liczną populacją meduz z gatunku Mastigias sp. (golden jellyfish, ang. złota meduza) w słonym jeziorze w Palau od dawna figuruje na liście marzeń żądnych przygód podróżników. Jednak akurat ta przygoda może być już wkrótce niedostępna, gdyż te słynne meduzy niemal całkiem zniknęły. Prawdopodobnie osiadają na dnie jeziora jako polipy – będące wczesnym etapem w cyklu rozwojowym meduzy. Jeśli to prawda, to naukowcy mają nadzieję, że wraz z poprawą warunków panujących w jeziorze, nowe pokolenie znowu zacznie produkować dorosłą pływająca postać meduzy, tak uwielbianą przez turystów. Jednak inni eksperci ostrzegają, że w dłuższej perspektywie przyszłość wyjątkowego ekosystemu jeziora może być zagrożona z powodu zmian klimatu. Co więcej, jako że meduzy stanowią widoczny element ekosystemu, ich zachowanie może być odpowiedzią na drobne zmiany, o których my niewiele jeszcze wiemy. - One mogą być po prostu czubkiem góry lodowej – tłumaczy David Gruer, badacz National Geographic, biolog morski w Baruch College, City University of New York, i w Amerykańskim Muzeum Historii Naturalnej. Meduz coraz mniej Jezioro Jellyfish Lake na wyspie Eil Malk należącej do Palau – kraju położonego na zachodnim Pacyfiku – jest objęte ochroną UNESCO w ramach listy światowego dziedzictwa. To zapierający dech w piersiach skarb natury i wyjątkowe środowisko, o niezwykle bogatej faunie i florze oraz rafie koralowej. Na obszarze tym jest kilka jezior słonych, każde ze swoim własnym rodzajem złotej meduzy. Najbardziej znanym jeziorem jest Jellyfish Lake – tzw. jezioro meduz. Jezioro słynie również z tego, że na głębokości mniej więcej 13 metrów woda ma większą koncentrację toksycznego siarkowodoru. Przez to nurkowanie z pełnym akwalungiem jest niebezpieczne, w jeziorze można jedynie uprawiać snorkeling. W marcu Coral Reef Research Foundation, fundacja mająca siedzibę w Kalifornii i Palau, oszacowała, że populacja meduz w jeziorze wynosi 600 tysięcy, czyli dużo mniej niż wcześniej, kiedy było ich średnio 8 milionów. Od tego czasu populacja znajduje się „na skraju katastrofy”, alarmuje grupa naukowców. Przez kilka tygodni turyści nie dostrzegli ani jednej meduzy w jeziorze. Niektóre firmy wycieczkowe były w związku z tym zmuszone do odwołania wycieczek. Słona sprawa Naukowcy nie są do końca pewni, dlaczego meduzy znikają, ale Yositaka Adachi, gubernator stanu Koror, winą obarcza suszę, na którą wpływ miało ocieplanie się oceanu na skutek El Niño. Adachi oświadczył, że w ciągu ostatnich czterech miesięcy opady deszczu były najniższe od 65 lat. Według Coral Reef Research Foundation jezioro jest teraz bardziej słone niż kiedykolwiek właśnie z powodu braku deszczu. - Ciężko jest dojść do tego, co się dzieje w jeziorze – komentuje Gruber. – Czy to efekt naturalnej fluktuacji czy raczej zmian klimatu? Sytuacja pokazuje nam, że potrzebujemy długofalowych obserwacji tych miejsc. Dzięki temu lepiej zrozumiemy, jak działają te ekosystemy – wyjaśnia. Gruber dodaje, że obecna sytuacja jest również nadzwyczajna, bo ludzie często uważają, że meduzy to parząca zaraza, niektóre gatunki mogą być nawet śmiertelne. W obliczu spadku liczebności wielu innych gatunków morskich na skutek zbyt dużych połowów i zanieczyszczenia środowiska, zuchwałe meduzy nierzadko pomnażają swoją liczebność, wywołując tych samym strach przed nadmiernym rozrostem populacji meduz w pobliżu wybrzeży. - Ludzie boją się upiornie wyglądającego oceanu– wypełnionego samymi meduzami - ale akurat w tym przypadku meduzy zamieszkują miejsce turystyczne i ludzie są do nich przywiązani – wyjaśnia Gruber. Szansa na powrót Złote meduzy słyną z tego, że w ciągu dnia migrują po jeziorze – przemieszczają się w sposób horyzontalny podążając za słońcem. Promienie słoneczne karmią glony – zooksantelle – żyjące w symbiozie w tkankach meduz i dostarczające swoim gospodarzom energii jako produktu fotosyntezy. Nie wiadomo, kiedy migracja powróci do swojego obszaru. Populacja meduz z jeziora drastycznie zmalała również w późnych latach 90. – prawdopodobnie na skutek El Niño – ale udało się jej powrócić do poprzedniego stanu dzięki ocalałym polipom. Tym razem naukowcy także mają nadzieję, że liczba polipów będzie wystarczająca i populacja meduz powróci. - Wcześniej wróciły, zobaczymy, jak będzie tym razem – mówi Enric Sala, tamtejszy badacz National Geographic, który kilka lat temu prowadził ekspedycję Pristine Seas w Palau. Zdjęcie pokazuje ukochane złote meduzy przed ostatnim spadkiem populacji. Tekst: Brian Clark Howard Źródło: National Geographic News
Rybka uwięziona w meduzie. I ty mówisz, że masz zły dzień?
Jeżeli uważasz siebie za pechowca, to widząc tą sytuację możesz zmienić zdanie. Ta rybka utknęła wewnątrz meduzy. Zwierzątka są dosłownie skazane na siebie.
W grudniu zeszłego roku fotografowie podwodnego świata Tim Samuel i Franny Plumridge nurkowali na wstrzymanym oddechu w Zatoce Byrona przy wschodnim wybrzeżu Australii, kiedy Samuel został świadkiem interesującej sceny. Zrobił zdjęcie żółtej rybie uwięzionej w ciele przezroczystej meduzy i opublikował je na swoim instagramowym profilu. Jednak dopiero w zeszły wtorek, kiedy DiscoverOcean zamieściło to zdjęcie na swoim Instagramie, obraz zdobył niezwykłą popularność. Samuel twierdzi, że później wysłał to zdjęcie do serwisu Reddit, gdzie znowu zdobyło listę najpopularniejszych wpisów - i to dwukrotnie. - Obudziłem się dzisiaj rano, bo komórka szalała po tym, jak jedno z moich zdjęć opublikowano na innym koncie - napisał Samuel na Instagramie. - Nie do wiary, ile uwagi przyciąga ten mały osobnik. Jako fotograf morskiego życia Samuel nigdy wcześniej nie widział podobnej sceny. Ogon ryby wystawał z tyłu meduzy, dzięki czemu ryba mogła popychać ją do przodu. W czasie 20 minut kiedy Samuel i Plumridge z zaciekawieniem i niedowierzaniem przyglądali się całej scenie, rybo-meduza kołysała się i pływała w kółko. Ryba sprawiła, że meduza straciła równowagę i popychała ją w wodzie z jednego boku na drugi. W niektórych momentach duet po prostu zamierał w bezruchu. - Nigdy wcześniej czegoś takiego nie widziałem - mówi Samuel. Po obejrzeniu widowiska, Samuel i Plumridge popłynęli dalej, by fotografować żółwie. - Oczywiście zastanawiałem się nad oddzieleniem zwierząt - powiedział Samuel CNN - ale ostatecznie postanowiłem zostawić naturę w spokoju. Tekst: Elaina Zachos Źródło: National Geographic News Zobacz nasz nowy cykl "Warto spróbować"! W pierwszym odcinku uczymy się LANDKITE, próbujemy, testujemy, sprawdzamy co to buggy oraz pokazujemy jakich błędów unikać i dlaczego WARTO SPRÓBOWAĆ właśnie tej dyscypliny sportu. View oEmbed on the source website
Miliony złotych meduz migrujących o poranku w stronę słońca to wielka atrakcja wyspy Eil Malk na Palau, archipelagu składającym się z ponad 500 wysp rozrzuconych po zachodnim Pacyfiku, a należących do Mikronezji.
Ten niecodzienny spektakl ma miejsce w Jeziorze Meduz, jednym z wielu w tym rejonie, słonych zbiorników wodnych. Ale co najważniejsze można podziwiać ten fenomen pływając w meduzowej zupie, obserwując, jak te przypominające parasole zwierzęta filtrują wodę i z gracją unoszą się w wodnej toni. Naukowcy uważają, że tak niezwykłe nagromadzenie meduz jest spowodowane długotrwałą izolacją tego akwenu. Żyjące tam zwierzęta miały w bród jedzenia, nie miały za to naturalnych wrogów - nic więc dziwnego, że osiągnęły spektakularny reprodukcyjny sukces. Brak zagrożeń przyczynił się też do wykształcenia się innej wyjątkowej cechy tej populacji - czułki złotych meduz nie parzą tak, jak ma to miejsce w przypadku innych gatunków, więc można cieszyć się obcowaniem z nimi bez obaw.
Meduzy atakują u wybrzeży Wielkiej Brytanii
Turystów, którzy przed upałami uciekają na wybrzeże, ostrzega się przed meduzami. Gatunek o nazwie „lwia grzywa” posiada duże parzydełka, które mogą boleśnie poparzyć
Według najnowszych doniesień Organizacji Marine Conservation Society liczba meduz u wybrzeży Wielkiej Brytanii ciągle rośnie. Prosi się o zgłaszanie wszelkich zaobserwowanych przypadków występowania dużej ilości meduz w jednym miejscu. Zdaniem specjalistów zagęszczenie jest tak duże, że w niektórych miejscach tafla wody przypomina "jellyfish soup" (tłum.: zupę meduz). Prosi się o oglądanie, ale nie dotykanie meduz. Plaże najbardziej niebezpieczne są w Devon, Kornwalii i północno-zachodnim wybrzeżu. Gatunek określany jako lwia grzywa jest jednym z największych na świecie: osiąga nawet kilka metrów szerokości. Nie jest śmiertelnym zagrożeniem dla ludzi, ale blisko kontakt może się okazać bardzo bolesny. osiąga kilka metrów szerokości, z charakterystycznym pomarańczowym spływu gąszcz macki.
Coraz częściej słyszymy o groźnych zmianach w naturalnym środowisku człowieka, które mogą doprowadzić do katastrofy globalnej. Wiemy o tym, wierzymy, że tak może być, ale uważamy, że nas to nie dotyczy.
Ale gdy głębiej poszperamy w zakamarkach pamięci, znajdziemy niejeden przykład na to, że coś jest w tym naszym środowisku nie tak, jak dawniej. Za moich młodzieńczych czasów największą przyjemnością dzieci taplających się w wodach Bałtyku było „polowanie”na jasno różowe, galaretowate stworzonka wielkości talerzyka deserowego. Unosiły się one na wodach morza, rozpłaszczając i podkurczając w kształtne, przezroczyste kulki. Przyjemnie było mieć coś takiego w swoim wiaderku, wypełnionym wodą. Tragedią było, gdy po sztormie znajdowało się na plaży wyrzucone na piasek i mocno poszarpane galaretki, które mali ludzie z dużą dozą troskliwości usiłowali przywrócić do życia, wrzucając je z powrotem do wody. Były to chełbie modre – jedyne meduzy spotykane wtedy w Morzu Bałtyckim, całkowicie bezpieczne dla człowieka i jedynie u wyjątkowo wrażliwych ludzi powodujące lekkie poparzenia, podobne do słonecznych. W tym roku uaktywniły się ich groźniejsi krewniacy – żebropławy. Ich przezroczyste ciała mają około 10 cm długości i gdy się poruszają, to świecą. Wygląda to bardzo malowniczo, zwłaszcza w nocy, jest jednak jak groźba, wisząca w powietrzu. Wprawdzie meduzy te nie zagrażają bezpośrednio człowiekowi, ale w dużej ilości stanowią poważne zagrożenie dla populacji ryb. Tekst: Agnieszka Budo
Czy meduzy przejmą kontrolę na morzach i oceanach?
Meduzy pojawiły się na naszej planecie około 580 lat temu, jednak dopiero w ostatnim okresie działalność człowieka przyczyniła się do wyraźnego i groźnego zwiększenia ich populacji.
Naukowcy przewidują, że meduzy mogą przejąć kontrolę nad podwodnym życiem oceanów, gdyż pogłębiające się globalne ocieplanie klimatu, związane również ze wzrostem temperatury wody, może sprzyjać nadmiernemu rozrodowi bezkręgowców. Sprzyja temu także nie kontrolowana eksploatacja miejsc połowu ryb oraz inne ludzkie ingerencje na terenach wodnych, zmniejszające ilości ryb, które są przecież największym konkurentem do wspólnego z bezkręgowcami pokarmu – planktonu. A trzeba pamiętać o tym, że niektóre gatunki meduz, występujące w Morzu Śródziemnym, morzach południowo-wschodniej Azji, w Zatoce Meksykańskiej, Morzu Północnym czy Czarnym, powodują poważne poparzenia. Najbardziej niebezpieczna jest Aretuza, zwana również „żeglarzem portugalskim”. Ta intrygująca nazwa została jej nadana ze względu na posiadany przez nią naturalny pęcherz powietrzny, który pełni funkcje „żagla”. Wprawdzie mierzy ona zaledwie 20-30 cm, ale jej macki osiągają długość do 30 metrów! Specjaliści ostrzegają, że poparzenia spowodowane przez nią mogą wywołać tachykardię, czyli przyspieszenie pracy serca, a także skurcze mięśni i trudności z oddychaniem. Nieszczęśnicy poparzeni przez tego galaretowatego stwora w 30 do 50 procent trafiają do szpitala, a uczulenie na jego jad może doprowadzić nawet do zatrzymania pracy serca i śmierci. Nie chcemy wzbudzać paniki, ale należy wiedzieć, że wiosną tego roku dotarła ona do Morza Śródziemnego, na Lazurowe Wybrzeże i do Hiszpanii. Tekst: Agnieszka Budo