Japonia: Hiperrealistyczne maski ludzkich twarzy trafiły do sprzedaży
A gdyby tak założyć twarz innego człowieka?
Kosztujące blisko 100 tys. jenów (3,5 tys. zł) maski są wiernymi kopiami twarzy osób, które jako wybrane spośród 100 kandydatów sprzedały prawo do jej używania za 40 tys. jenów (1400 zł) japońskiemu artyście Shuhei Okawarze. Rok po wybuchu pandemii koronawirusa przyzwyczailiśmy się już do widoku ludzi ukrywających się za maskami, ale w tym przypadku nie otrzymując w zamian żadnej ochrony przez wirusem przyjmujemy – nawet nieformalnie – tożsamość innej osoby. Choć brzmi to trochę jak wyrwane ze scenariusza gry Cyberpunk 2077, to stworzone z kompozytu wielu zdjęć i wydrukowane na drukarce 3D, maski są dostępne tu i teraz. - Sklepy z maskami w Wenecji raczej nie sprzedają czy kupują twarzy. Ale jest to coś, co może wydarzyć się w świecie fantazji – Okawara wyjaśnił w rozmowie z agencją Reuters. Dodał, że doprowadzenie takiej wizji do rzeczywistości wydało mu się czymś z gruntu zabawnym. View oEmbed on the source website Artysta sprzedaje maski w swoim tokijskim sklepie Kamenya Omote. Tłumaczy, że w większości przypadków takimi akcesoriami nie są zainteresowani ludzie „potrzebujący maski z konkretnego powodu”, a raczej kolekcjonerzy nietypowych dzieł sztuki użytkowej. Okawara zapowiedział, że z czasem poszerzy asortyment o nowe twarze. Chętnych, by je sprzedać, nie brakuje.
Zakładają maski by leczyć duszę. Mózg w stanie wojny
Wywołany siłą wybuchu uraz mózgu jest charakterystyczny, można rzec – „flagowy” dla kampanii w Iraku i Afganistanie. Dotyka setek tysięcy amerykańskich żołnierzy. Choć uszkodzenia są niewidoczne, głęboko wnikają w mózg i psychikę człowieka.
Z zespołem saperów czekam we wnętrzu ochronnego bunkra z palcami wciśniętymi głęboko w uszy. Na zewnątrz widziałam ładunek nr 52 z sześciometrowym żółto-zielonym lontem detonującym przytwierdzony do ściany jednoizbowego, zbudowanego do tych testów budynku ze sklejki. Konstrukcja wyposażona jest w stalowe, ognioodporne drzwi. Odliczanie od pięciu, głębokie „bum” i czuję jakby tępe uderzenie w sam środek klatki piersiowej. Właśnie ono jest główną składową odczuwaną w trakcie eksplozji. – Bywałem dziesiątki, a nawet setki metrów od miejsca eksplozji, a jednak wciąż czułem to uderzenie – mówi mi jeden z członków zespołu. Chęć rozwikłania zagadki wpływu eksplozji na ludzi zaprowadziła mnie na poligon z czasów II wojny światowej, jakieś 65 km od Denver. Z danych amerykańskiego Departamentu Obrony wynika, że w latach 2001–2014 u mniej więcej 230 tys. żołnierzy i weteranów stwierdzono tzw. łagodne pourazowe uszkodzenia mózgu (TBI), głównie w efekcie narażenia na eksplozje. Różnorodność objawów związanych z tym zaburzeniem jest ogromna. Mogą to być bóle głowy, drgawki, zaburzenia ruchowe, zaburzenia snu, zawroty głowy, zaburzenia wzroku, dzwonienie w uszach, zmiany nastroju oraz kłopoty z pamięcią, trudności w mówieniu i zaburzenia funkcji poznawczych. Jeśli dodamy do tego fakt, że objawy te bardzo przypominają te obserwowane w zespole stresu pourazowego (PTSD), i to, że na początku kampanii w Afganistanie i Iraku często w ogóle nie odnotowywano udziału w eksplozjach, jest jasne, że nie sposób podać rzeczywistej liczby osób cierpiących z tego powodu. ZOBACZ GALERIĘ MASEK STWORZONYCH PRZEZ ŻOŁNIERZY PODCZAS TERAPII Mimo że nie jest to uraz rzadki, podstawowe kwestie z nim związane wciąż pozostają bez odpowiedzi. Nie mamy pewnych metod diagnostycznych, środków zapobiegawczych i sposobów leczenia. Przede wszystkim zaś brak jest zgody w środowisku medycznym co do natury samego wywołanego wybuchem urazu i mechanizmu, w jakim siła eksplozji uszkadza mózg. BUM!: eksplozja w terenie to w rzeczywistości mieszanka praktycznie jednoczesnych, ale zarazem różnych składowych, z których każda wywołuje szkody na swój własny sposób. Zapłon wywołuje chemiczną reakcję, momentalne rozprężenie gazów, które wypycha kulę gazu i powietrza szybciej niż dźwięk. Ta fala uderzeniowa obejmuje każdy obiekt, jaki napotka, bańką ciśnienia statycznego. W tej pierwszej fazie wybuchu z pozoru nic się nie dzieje. Potem dochodzi do nagłego spadku ciśnienia, tworzy się próżnia. Po niej przychodzi faza druga – uderzenie naddźwiękowej wichury, która wypełnia wcześniejszą próżnię i rozbija na kawałki wszystko, co napotka, a szczątki zamienia w broń – penetrujące pociski wysokich prędkości. Sam podmuch stanowi trzecią fazę wybuchu, unosząc w powietrze nie tylko ludzi, ale nawet 13-tonowe pojazdy opancerzone i rzucając nimi o ściany, skały czy pobocza. Etap czwarty przynosi wszystkie pozostałe efekty eksplozji: ogień, który pali, żrące chemikalia i duszący pył. Tajemnica tkwi w skutkach pierwszej fazy wybuchu. Teorie są rozmaite. Jeśli przyczyną uszkodzeń jest fala uderzeniowa dostająca się do mózgu przez naturalne otwory (oczy, nos, uszy, usta), to jak działa? Może to zewnętrzne ciśnienie wywierane na klatkę piersiową przenosi się przez tętnice szyjne w głąb mózgu? A może złożona energia kinetyczna fali przenoszona przez czaszkę na półpłynną tkankę mózgu wywołuje zatory? Albo ciśnienie odkształca czaszkę, a ta uciska mózg? Czy uszkadzającym czynnikiem jest hałas? Błysk? Większość żołnierzy, u których rozpoznano TBI, była też poturbowana przez towarzyszący eksplozji podmuch. Może więc jest to tylko rodzaj wstrząsu mózgu? Cios w mózg Kluczowymi czynnikami mechanicznymi związanymi z uszkodzeniami mózgu są: wzrost ciśnienia śródczaszkowego i ruchy mózgu względem czaszki. Fala uderzeniowa, czyli nadciśnienie, działa na mózg w momencie, gdy dotrze do czaszki. Ciśnienie wraca do normy już po kilku milisekundach, ale sam mózg może zmieniać położenie jeszcze przez kilkaset milisekund po takim uderzeniu. Zerwane połączenia Traktografia z wykorzystaniem techniki obrazowania tensora dyfuzji (obrazowanie dyfuzyjne MRI, DTI) wyraźnie ujawnia zerwane połączenia nerwowe w mózgu cywilnej ofiary ciężkiego urazu mózgowego (z prawej) w porównaniu ze zdrowym mózgiem (z lewej). Naukowcy z wojskowego programu badań nad urazami mózgu planują stworzyć takie mapy mózgu zmarłych weteranów ostatnich kampanii, by ocenić skutki eksplozji. Preparaty delikatnej tkanki mózgowej (sąsiednia strona) kryją kluczowe wskazówki. – Myślę, że wiem, co siła eksplozji robi z ludzkim mózgiem – mówi szef programu, Daniel Perl. Impulsem do testów w Kolorado było sztandarowe wojskowe badanie z 2008 r. prowadzone na grupie breacherów (ang. breach – wyłom), czyli żołnierzy, których zadaniem jest zakładanie ładunków wybuchowych pod kontrolowane detonacje. Od lat stwierdzano u nich bowiem wysoką częstość występowania objawów neurologicznych. Badacze towarzyszyli instruktorom i uczniom U.S. Marine Corps Weapons Training Battalion Dynamic Entry School w trakcie dwutygodniowego kursu obchodzenia się z materiałami wybuchowymi. Okazało się, że po większych eksplozjach breacherzy nawet przez kilka dni zgłaszali tępe bóle w plecach i klatce piersiowej. Skarżyli się na poczucie, „jakby ich ktoś pobił”, a także bóle głowy „zaczynające się bólem przeszywającym czoło, a potem rozchodzącym się w dół, na skronie, za uszy i wzdłuż linii żuchwy”. Co istotniejsze, wyniki testów neurobehawioralnych, jakim poddano badanych przed i po kursie, wykazały „nieznaczne oznaki spadku sprawności wśród instruktorów”, którzy zazwyczaj są narażeni na więcej eksplozji niż ich uczniowie. Taki wynik sugeruje, że powtarzające się uczestnictwo w wybuchach, nawet takich o niewielkiej sile, nawet tylko w trakcie dwutygodniowego kursu, może być groźne. Wcześniej wiele środowisk wojskowych i medycznych uznawało za wątpliwe, by wybuch o niewielkiej energii mógł wywoływać znaczące uszkodzenia. – Jakkolwiek dziwnie by to dziś brzmiało, w Pentagonie odbywały się wtedy regularne pyskówki w kwestii tego, czy coś takiego jak TBI rzeczywiście istnieje – powiedział mi płk Christian Macedonia, były doradca ds. medycznych przy przewodniczącym Kolegium Połączonych Szefów Sztabów. Dziś jednak badacze zakładają, że łagodne TBI może zwiększać podatność na zaburzenia psychiczne, co tłumaczyłoby dużą częstotliwość ich występowania wśród weteranów. Czekaliśmy w bunkrze, aż opadnie dym, a potem wyszliśmy na wciąż przesiąknięte spalenizną powietrze. Drzwi budynku dosłownie zdmuchnęło, z przeciwległej ściany zostały drzazgi. Czujniki ciśnienia na poziomie głowy i klatki piersiowej odnotowały podmuch wtórny, czyli falę odbitą od ścian i narożników. Samą eksplozję nagrano tak, by można było odtwarzać z prędkością 2–3 klatek na sekundę zdarzenie, które sfilmowano z prędkością 14 tys. klatek na sekundę: najpierw zapalony lont jarzący się czerwienią i złotem niczym długi, elegancki strumień światła, potem rozkwitająca złotem i czernią eksplozja... BUM! Ładunek 52 był jednym z serii, która ma rzucić światło na zjawisko podmuchu wtórnego, czyli odbicia fali uderzeniowej od jakiejś powierzchni. W innych testach bada się długość narażenia na efekty wybuchu oraz częstość i rodzaj tych wybuchów. Na miejscu badaniom szefuje Charles Needham, autorytet w dziedzinie fizyki eksplozji. Analizując komputerowy obraz, śledził oscylacje, czyli naprzemienne wzrosty i spadki ciśnienia. Zanim zanikły, przeszły pięć pełnych cykli, podczas gdy cała sekwencja trwała jakieś 65 milisekund. Dla człowieka minimalny czas trwania jakiegokolwiek bodźca pozwalający na reakcję to sto milisekund. Tymczasem fala uderzeniowa potrzebowała mniej niż pięciu milisekund, by dotrzeć do umieszczonych w ścianach czujników. Jak zauważył Needham, „gdziekolwiek byś był w tym pomieszczeniu, i tak zostaniesz ofiarą”. Ojcowski w sposobie bycia, z białą czupryną i brodą, sprawia wrażenie czarodzieja obeznanego z czarną magią ładunków wybuchowych. Ma stopnie naukowe z fizyki i astrofizyki, jest autorytetem w dziedzinie komputerowych symulacji eksplozji i dynamiki fal wtórnych. Z nostalgią i rozrzewnieniem wspominał „wielkie bum” sprzed lat – testy na pociskach o dużej sile wybuchu. Zadaniem Needhama było wyposażenie breacherów w mapy pokazujące, które obszary w budynkach określonego typu najlepiej chronią przed skutkami wtórnej fali uderzeniowej. To, w jaki sposób wybuch rozchodzi się w pomieszczeniu, zależy nie tylko od jego kształtu. Znaczenie ma też rozmieszczenie wsporników ścian, liczba i rozkład okien i drzwi, czy są tam jakieś dziury albo meble. Fala uderzeniowa odbita od sztywnych powierzchni, niezależnie od tego, czy będzie to stal, czy gipsowa płyta, może być silniejsza od tej pierwotnej. (W Hiroszimie fala uderzeniowa odbita od ziemi miała większą siłę niż pierwotny wybuch). Fala wybuchu odbija się nawet między czaszką a wnętrzem chroniącego głowę żołnierza hełmu. Wybuch zmienia się pod wpływem najmniejszych szczegółów otoczenia, drobnych gestów wykonanych przez znajdującego się w jego obszarze człowieka. Zwięzłe podsumowanie oryginalnego badania z 2008 r. nad urazami u breacherów przedstawia dowody na to, że trzeba zrewidować zalecane dotychczas bezpieczne odległości. – W niektórych z tych podręczników znaleźliśmy... pomyłki o jeden–dwa rzędy wielkości – mówi Needham, odnosząc się do instrukcji dla tej formacji. W efekcie jego prac podręczniki zmieniono w 2012 r. Zainteresowanie skutkami eksplozji zaczęło się podczas I wojny światowej, gdy charakterystycznym mechanizmem urazów była – tak jak podczas konfliktów w Iraku i Afganistanie – siła wybuchu, głównie eksplodujących pocisków artyleryjskich. Termin shell shock („szok pociskowy”; po polsku: nerwica wojenna) po raz pierwszy pojawił się w lutym 1915 r. w opublikowanej w Lancecie pracy opisującej trzech brytyjskich żołnierzy narażonych na skutki wybuchów, którzy skarżyli się na bezsenność, ograniczenie pola widzenia oraz zaburzenia smaku, słuchu i pamięci. Początkowo ich dolegliwości przypisywano wstrząsowi mózgu i jego patologicznemu przemieszczaniu się wywołanemu falą uderzeniową wybuchu. Najpopularniejszą teorią wyjaśniającą mechanizm urazu była ta, w myśl której fala uderzeniowa przemieszcza się do mózgu przez płyn mózgowo-rdzeniowy. Jednak w miarę trwania wojny zaburzenie zaczęto przypisywać „osłabieniu nerwów”, zwłaszcza że wielu mężczyzn poza tym wydawało się zupełnie zdrowych. Termin shell shock, wskazujący na wybuch jako przyczynę urazu, wypadł z łask. Taka zmiana rozpoznania miała poważne skutki. W kolejnych dekadach żołnierz dotknięty takim urazem stał się symbolem emocjonalnych skutków wojny, a świat medyczny przestał się zajmować badaniami, w których przyjmowano by możliwość, że uraz po wybuchu może mieć podłoże fizyczne, nie psychiczne. Z dostępnych akt i opisów z lat 20., 30., 40. i dalszych XX w. wyłania się obraz weteranów pogrążonych w letargu lub melancholii, mających problemy z uporządkowaniem myśli, cierpiących na napady drgawek albo wpadających w szał gniewu. Dorastając w Anglii, moi rodzice znali mężczyzn, o których mówiono, że „od wojny są dziwni”. Te opisy to najlepsze dostępne dane o długoterminowym losie żołnierzy dotkniętych „nerwicą wojenną”. Po II wojnie światowej, w 1951 r., amerykańska komisja energii atomowej stworzyła program biologii wybuchu (Blast Biology Program), by na rozmaitych zwierzętach testować bardzo silne eksplozje symulujące wybuch nuklearny. We wczesnych latach 80. przeniesiono uwagę z wybuchów jądrowych na eksplozje o niewielkiej mocy, typowe dla współczesnych konfliktów zbrojnych. Większość naszych badań nad efektami wybuchów skupiała się albo na ranach wywołanych odłamkami, albo na tym, co dzieje się w narządach wypełnionych powietrzem. Wszyscy zajmowali się tym, co podczas eksplozji termonuklearnej dzieje się z płucami i jelitami – powiedział mi ppłk Kevin „Kit” Parker, profesor na Harvardzie. – Zupełnie nie interesował nas mózg. Parker, wysoki gość z ogoloną głową, to także były oficer piechoty dwukrotnie służący w Afganistanie, który sam widział i odczuł skutki fali uderzeniowej wywołanej wybuchem. – Najpierw zobaczyłem błysk na niebie i odwróciłem się ku górom, gdzie toczyły się walki – opowiadał, wspominając styczniowy dzień 2003 r., gdy na wzgórzach Kandaharu jego ciało przeniknęła fala oddalonej eksplozji. – Czułem, jakby coś podrzuciło moje wnętrzności do góry, a potem rzuciło je z powrotem na dół. Uświadomiono mu skalę uszkodzeń ciała, jakie mógł wywołać wybuch, ale... – Gdy eksplodują bomby, zapominasz o gościu, który trochę kiepsko się czuje, jeśli obok niego widzisz takiego, któremu urwało obie nogi – wyjaśnia Parker. Jednak poważniejsze długofalowe skutki wybuchu prawdopodobnie dotkną właśnie tego, u którego doszło „tylko” do urazu mózgu. W 2005 r. Parker zainteresował się urazami neurologicznymi typu TBI. Zaczął od przeglądu fachowej literatury pod kątem pewnego rodzaju białek zwanych integrynami, które przenoszą mechaniczne bodźce do wnętrza komórek. Zaczął poddawać komórki nerwowe szczurów takim przeciążeniom, jakie występują podczas eksplozji. Znajdujące się na powierzchni komórek integryny inicjowały kaskadę reakcji, której kulminacyjnym efektem było widoczne skrócenie aksonów – długich wypustek, którymi komórki nerwowe porozumiewają się między sobą. Rozmaitość teorii, jakie obecnie zajmują neurologów, sama w sobie może być świadectwem tego, jak szeroki jest zakres badań nad TBI. Lee Goldstein z Boston University School of Medicine podszedł do zagadnienia z innej strony. – Ludzie skupiają się na skoku ciśnienia – powiedział mi. – Tymczasem za nim idzie podmuch. Zawodowe doświadczenia Goldsteina dobrze oddaje jego pełny tytuł naukowy: profesor psychiatrii, neurologii, okulistyki, patologii i medycyny laboratoryjnej oraz inżynierii biomedycznej, technologii komputerowych i elektrotechniki. W maju 2012 r. opublikował wyniki badań nad możliwym związkiem TBI z przewlekłą encefalopatią pourazową (CTE), neurodegeneracyjnym schorzeniem, które jego zespół odkrył, badając mózgi czterech zmarłych weteranów narażonych za życia na skutki eksplozji. Dotyka ona też sportowców narażonych na wielokrotne, powtarzane urazy głowy. Ta nieuleczalna, prowadząca do śmierci choroba neurodegeneracyjna jest przyczyną zaburzeń funkcji poznawczych i otępienia. Można ją rozpoznać dopiero w trakcie sekcji, dzięki charakterystycznym złogom białka tau. Aby zweryfikować teorię, że TBI może wywołać CTE, zespół Goldsteina umieścił myszy w rurze i potraktował je pojedynczą falą uderzeniową symulującą skutki eksplozji ładunku wybuchowego. Efekty rejestrował superszybką kamerą. Najpierw w reakcji na falę ciśnienia głowy myszy poruszały się w tył i w przód niczym pomponik na czapce. W ciągu 30 milisekund takich oscylacji było dziewięć. – W jednym wybuchu tak naprawdę przyjmujesz wiele ciosów – wyjaśnia Goldstein. – To tak, jakbyś przywalił komuś w czaszkę wielokrotnie w bardzo krótkim czasie. Dwa tygodnie po wybuchowym doświadczeniu w mysich mózgach stwierdzono nagromadzenie chemicznie zmodyfikowanego białka tau oraz inne uszkodzenia. Krytycy badania wytykają jednak, że u ludzi w trzech na cztery przypadki dochodzi do dodatkowych urazów, niezwiązanych z samą falą uderzeniową, i że testy na manekinach wykazały, że w warunkach polowych rzadko obserwuje się „efekt pomponika”. Zdaniem niektórych badaczy błędem jest skupianie się wyłącznie na głowie. – Te ogromne energie kinetyczne działają na całe ciało – mówi Ibolja Cernak, opisując efekty eksplozji. Fala uderzeniowa uderza w brzuch i klatkę piersiową „niczym ogromna pięść” – opisuje badaczka – przesyłając energię kinetyczną w głąb ciała. Ta wywołuje oscylacyjne fale ciśnienia we krwi, która stanowi idealny ośrodek przenoszący tę energię dalej, do narządów wewnętrznych i do mózgu. Z eksperymentów na myszach wynika, że niezależnie od tego, czy głowa była chroniona, czy nie, po wybuchu w mózgu pojawia się stan zapalny. Zdaniem Cernak to zapalenie rozpoczyna proces powstawania uszkodzeń porównywalny z tym, jaki obserwuje się w chorobie Alzheimera. Tymczasem ochrona klatki piersiowej znacząco zmniejszała nasilenie zapalenia mózgu, co świadczy o tym, że w powstawaniu TBI podstawową rolę odgrywa interakcja „wybuch–ciało”. Obecnie jedyną godną zaufania metodą bezpośredniego badania biologicznych skutków działania fali uderzeniowej na ludzki mózg jest... sekcja zwłok. W 2013 r. Departament Obrony założył mózgowy bank tkanek, nadzorowany przez profesora patologii Daniela Perla. Trafiają tam organy podarowane przez rodziny zmarłych wojskowych. – To pozwala badaczom zejść na poziom tkanki i zobaczyć, co się tam naprawdę dzieje – mówi Perl. Dziś Perl twierdzi, że wyniki są naprawdę odkrywcze. – Naszym zdaniem jesteśmy już blisko wykrycia w mózgach żołnierzy wystawionych na działanie eksplozji swoistych [fachowo: patognomonicznych] zmian, jakich nie spotyka się w urazach mózgu u cywilów. Sądzę, że będziemy musieli usiąść z ludźmi projektującymi hełmy i elementy ochrony osobistej (jak kamizelki kuloodporne) i zaprojektować je od nowa. Niektóre wzory wymyślono bowiem w oparciu o zupełnie inne założenia – przewiduje badacz. Wiele prac badających możliwe biologiczne znaczniki urazu powybuchowego może w przyszłości pomóc w stawianiu diagnoz. Obiecujące okazało się np. badanie krwi wykrywające swoiste białka wskazujące na uszkodzenie komórek mózgowych; jest obecnie testowane przez wojsko. W 2014 r. badanie 52 weteranów wykorzystało technikę rezonansu magnetycznego zwaną mapowaniem MPF (macromolecular proton fraction) do ustalenia poziomu mieliny, głównego składnika istoty białej mózgu. Dowody na jej uszkodzenie znaleziono u 34 weteranów narażonych na skutki eksplozji i tylko u 18 takich, którzy nigdy nie przebywali w strefie wybuchu. Mimo złożoności samej eksplozji do wysadzenia czegoś w powietrze potrzeba niewielkich pieniędzy i jedynie minimalnego doświadczenia. Wybuchowe pociski penetrujące typu IED, używane do przebijania pancerzy pojazdów wojskowych, można skonstruować już za kilka dolarów. Te pociski w kształcie dysku, które w trakcie lotu rozgrzewają się do czerwoności i zmieniają kształt, mogą przeciąć opancerzony samochód niczym rozgrzany nóż masło. I tak technologia za 25 dolarów może zniszczyć pojazd wart milion i zabić znajdujących się w nim żołnierzy. BUM! w 2009 r., podczas patrolu w Iraku Robert Anetz poczuł ogromne ciśnienie zgniatające jego ciało. Potem przestał cokolwiek czuć. – Wszyscy krzyczeli: „W porządku?! W porządku?!”. Wtedy sprawdzasz, czy nie krwawisz – mówi. Krwi nie było, uznał więc, że wszystko jest OK, ale siedem miesięcy po powrocie z Iraku miał atak drgawek, a sześć miesięcy później – duży napad padaczkowy. Dziś odbudowuje swoje życie jako student i strażak ochotnik. Liczba leków, jakie musi codziennie zażywać, spadła z 15 do trzech, ale wciąż ma migreny. Enrique Trevino, który w wieku 21 lat przeżył w Afganistanie groźną zasadzkę IED, pamięta tylko błysk i kolegów krzyczących jego imię. – Nigdy nie zapomnę tego błysku – wspomina. – Wyglądał jak piorun. Gdy doszedł do siebie w Fort Hood w Teksasie, dowiedział się, że eksplozja, która zerwała mu noktowizor, odebrała mu również mowę i peryferyjne widzenie. Teraz stara się przywrócić swojemu umysłowi sprawność, wykonując takie zadania jak liczenie wstecz od 50, ale co dzień cierpi na migrenowe bóle głowy, a nocami dręczą go koszmary. Jakiś rok od powrotu do domu Enrique próbował się zabić. Jego przyjacielowi, który też służył w Afganistanie, się to udało. – Znaleźli go w domu – wspomina Trevino. – On... on... nikt nigdy by nie pomyślał, nikt by nigdy..., nikt, nikt nie widział. Nikt tego nie dostrzegł...
Jedziesz na wakacje? Nie rozstawaj się z maską – apeluje Światowa Rada Turystyki
Największe światowe firmy turystyczne apelują do podróżujących, aby bardzo poważnie podeszli do zaleceń dotyczących noszenia masek ochronnych. Wczasowicze nie powinni się z nimi rozstawać w trakcie podróży, w hotelu, ani na plaży.
Do stałego noszenia masek przez podróżnych wezwała Światowa Rada Podróży i Turystyki (World Travel and Tourism Council – WTTC). Taki środek zapobiegawczy ma pozwolić na uniknięcie drugiej fali koronawirusa, zapowiadanej na jesienne miesiące. Epidemia COVID-19 wciąż przyspiesza, choć ograniczenia dotyczące przemieszczania się między krajami zostały w dużej części zniesione. Brak odpowiedniej ostrożności w trakcie zagranicznych wyjazdów może przyczynić się do wybuchu nowych ognisk koronawirusa, w związku z rozpoczętym sezonem wakacyjnym. Rada twierdzi, że turyści powinni mieć zakryte usta i nos także w czasie odpoczynku nad basenem czy na plaży, jeśli ze względu na duży ruch niemożliwe jest zachowanie zalecanego dwumetrowego odstępu od innych wypoczywających.Bezapelacyjnie maski ochronne muszą mieć osoby przebywające na lotniskach, dworcach kolejowych czy autobusów. Nie można ich zdejmować także w trakcie podróży. Przedstawiciele rady zachęcają także, aby nie rezygnować z masek, kiedy odwiedzamy kluby, bary, muzea czy galerie – innymi słowy we wszystkich „obiektach halowych” powinniśmy mieć założoną maskę ochronną, która będzie zasłaniać usta i nos. W miejscach publicznych takie zasady powinny obowiązywać do czasu znalezienia szczepionki – zaznacza rada. Epidemiczny chaos WTTC zdecydowało o wydaniu własnych zaleceń w związku z różnymi wytycznymi obowiązującymi w różnych krajach. Rada obawia się, że niespójne wytyczne mogą wprowadzać chaos wśród turystów i przyczynić się do wystawienia podróżujących na ryzyko infekcji, a co za tym idzie – do kolejnej fali epidemii. Światowa Rada Podróży i Turystyki zrzesza największe organizacje turystyczne na świecie, m.in. firmę Hilton, Marriott, Tui, Expedia, Carnival Cruises, Silversea Cruises, Amex Global Travel i Google. WTTC zapewniło, że jej zalecenia zostały zaakceptowane przez ekspertów medycznych z Harvardu. – Bezpieczeństwo i higiena podróżnych oraz osób pracujących w podróżach i turystyce mają ogromne znaczenie, dlatego teraz zdecydowanie zalecamy, aby maski były obowiązkowe – powiedziała Gloria Guevara, prezes WTTC. Zaapelowała też, aby nie upolityczniać noszenia masek, a traktować je jako część „nowej normalności”. – Błagamy sektor prywatny i globalne rządy, aby zachęcały do ich używania – dodała. Wytyczne wydano po „samobójczym weekendzie” – jak minione dni określiły światowe media. Ciepła pogoda i sezon wypoczynkowy oraz otwarcie części kurortów, sprawiły, że na plażach w wielu popularnych destynacjach odbywały się nielegalne masowe imprezy, na których nie przestrzegano reżimu sanitarnego. W ostatnich dniach policja zamknęła serię nielegalnych imprez na Majorce i Ibizie, gdzie zgromadziła się duża liczba turystów bez masek i bez zachowania dystansu społecznego. Ale tamtejsi urzędnicy potwierdzili, że wczasowicze nie muszą nosić masek, kiedy przebywają przy basenach lub na plażach. Na Balearach – które są przygotowane na przybycie tysięcy turystów – policja otrzymała prawo do karania wczasowiczów grzywną w wysokości 90 funtów, jeśli nie będą nosić masek poza hotelowymi pokojami. Turyści nie będą musieli zasłaniać twarzy w restauracjach i barach w trakcie posiłków. Hiszpańskie władze obawiają się, że masowy przyjazd turystów może doprowadzić do wzrostu liczby przypadków COVID-19 na Balearach, które jak dotąd mają jedne z najniższych wskaźników infekcji w Hiszpanii. 9 lipca poluzowania w ruchu granicznym wprowadziła Wielka Brytania. Angielscy wczasowicze mogą odwiedzać 59 krajów i 14 terytoriów brytyjskich bez konieczności poddawania się dwutygodniowej kwarantannie po powrocie. Ostrzeżono jednak podróżnych, aby oczekiwali ograniczeń w krajach docelowych, w tym kontroli temperatury w dniu przyjazdu. Maska jest kluczowa Zalecenia rady nie spotkały się z entuzjazmem samych podróżnych, jednak najnowsze obowiązujące badania udowadniają, że noszenie masek ochronnych w przestrzeni publicznej jest kluczowe dla zapobiegania rozprzestrzenianiu się COVID-19. Zespół naukowców pod kierownictwem prof. Renyi Zhanga z Texas A&M, oraz koledzy z University of Texas, University of California-San Diego i California Institute of Technology ustalili, że obowiązek noszenia masek przyczynił się do zmniejszenia liczby infekcji o ponad 78 000 we Włoszech od 6 kwietnia do 9 maja oraz o ponad 66 000 w Nowym Jorku od 17 kwietnia do 9 maja. – Nasze wyniki wyraźnie pokazują, że transmisja w powietrzu przez aerozole oddechowe stanowi dominującą drogę rozprzestrzeniania się COVID-19. Podsumowujemy, że noszenie masek w miejscach publicznych odpowiada najskuteczniejszym środkom zapobiegającym przenoszeniu wirusa między ludźmi – powiedział Zhang. Z tymi ustaleniami zgodzili się też inni naukowcy, którzy w specjalnym apelu zwrócili się do WHO o uznanie drogi powietrznej jako dominującego sposobu rozprzestrzeniania się wirusa SARS-CoV-2. Ponad 200 naukowców podpisało się pod listem, w którym wezwano do wprowadzenia powszechnego globalnego obowiązku zasłaniania nosa i ust w przestrzeni wspólnej.
Koronawirus: 6 najważniejszych pytań o drugą falę epidemii
Powoli przyzwyczailiśmy się do życia pod znakiem epidemii, ale koronawirus SARS-CoV-2 wciąż nie odpuszcza. Coraz częściej pojawia się problem drugiej fali epidemii. Czym jest i czy rzeczywiście nie da się jej uniknąć? Eksperci odpowiadają na najważniejsze pytania.
Czym jest druga fala? Jeśli liczba nowych zakażeń spada, a następnie znowu rośnie, to pojawia się fala. Ale nie każdy taki skok to od razu nowa fala epidemii. Co prawda nie ma oficjalnej i jednej konkretnej definicji dla drugiej fali, jednak wirusolodzy i epidemiolodzy są zgodni, że głównym wyznacznikiem jest opanowanie początkowej sytuacji. Aby móc powiedzieć, że pierwsza fala epidemii się skończyła, trzeba opanować wirusa. A krzywa zachorowań powinna się wypłaszczyć. Dopiero po tym czasie, gdy ponownie będziemy mieć do czynienia ze stałym codziennym wzrostem nowych przypadków, będzie można mówić o nadejściu drugiej fali. Z drugą falą nie borykają się Nowa Zelandia czy Pekin, gdzie po kilkudziesięciu dniach bez nowych zakażeń potwierdzono kilka odosobnionych nowych przypadków. Niektórzy twierdzą, że Iran może byś pierwszym krajem, który spełnia warunki do ogłoszenia drugiej fali zachorowań. Czy druga fala na pewno się pojawi? Odpowiedź w większości zależy od naszych decyzji i zachowania tzw. reżimu sanitarnego. W związku z tym, że obostrzenia w większości krajów są coraz bardziej śmiało znoszone, istnieje duże ryzyko, że druga fala faktycznie nadejdzie. Potencjał jest wyraźnie widoczny, bo wirus wciąż istnieje i jest nie mniej śmiercionośny lub zakaźny niż na początku 2020 roku, kiedy wybuchła pandemia. Wciąż nie wiadomo, jak wielu ludzi zostało zakażonych i uzyskało odporność oraz na ile silna i jak długotrwała jest ta odporność. – Dowody wskazują, że ogromna większość ludzi jest nadal podatna na zakażenie – mówi dr Adam Kucharski z London School of Hygiene and Tropical Medicine. Nie wyklucza, że będziemy musieli zaczynać walkę z koronawirusem od nowa. Co może wywołać drugą falę? Przede wszystkim zbyt szybko zniesione ograniczenia i zbytnie poluzowanie zakazów. Blokady spowodowały ogromne problemy na całym świecie – problemy gospodarcze, lawinowo rosnące bezrobocie, zamknięte szkoły i uniwersytety. Wiadomo, że taka sytuacja nie mogła być utrzymywana zbyt długo. Jednak tam, gdzie to możliwe nada powinno stosować się dystans, pracę zdalną i unikanie kontaktów w zbyt dużych grupach. Środki ostrożności są stopniowo zmieniane – obostrzenia łagodzone, za to wprowadzane śledzenia kontaktów lub obowiązek zakrywania twarzy. Ważne jest szybkie reagowanie i w razie nowych wybuchów regionalne i tymczasowe ponowne wprowadzanie blokad i zakazów. W przeciwnym razie przyczyniają się do drugiej fali. Czy druga fala będzie taka sama jak pierwsza? Jeśli tak, to będzie znaczyło, że światowe wysiłki w walce z pandemią były niewystarczające. Wartość R, czyli współczynnik zakażeń obrazujący ile nowych osób zakaża średnio jeden chory, na początku epidemii wynosił 3. Co za tym idzie – rozprzestrzeniał się błyskawicznie. Ale dzięki wprowadzonym zmianom, a także naszemu rozsądkowi – dbaniu o higienę, dystans i unikanie tłumów – współczynnik R znacząco spadł. Zdaniem doktora Kucharskiego żaden kraj nie wróci do etapu, na którym R wynosiło 3 punkty. Jeśli liczba przypadków zacznie ponownie rosnąć, prawdopodobnie będzie to stosunkowo powolny wzrost. Jednak druga fala – teoretycznie – może być większa niż pierwsza. Z dwóch powodów – wciąż wielu ludzi jest podatnych na zakażenia oraz czujność społeczna została uśpiona, bo przyzwyczailiśmy się do koronawirusa. Kiedy nastąpi druga fala? Czy zima pogorszy sytuację? Dr Kurcharski twierdzi, że druga fala epidemii nie jest „gwarantowana”, choć rozumie obawy, że może nadejść wraz z jesienią lub zimą. Inni eksperci twierdzą, że w niektórych rejonach druga fala może pojawić się jeszcze w sierpniu bądź na początku września. Teoria, że chłodna pogoda wpłynie na większe rozprzestrzenianie się koronawirusa SARS-CoV-2 jest oparta na obserwacji innych koronawirusów, które łatwiej przenoszą się zimą i jesienią – porach roku charakterystycznych też dla sezonowej grypy. – Wiosna niewątpliwie nam pomogła. Druga fala jest prawie nieunikniona, szczególnie gdy zbliżamy się do miesięcy zimowych. Wyzwaniem dla rządu jest upewnienie się, że szczyt zachorowań nie będzie tak duży, żeby przeciążyć system opieki zdrowotnej – ocenia z kolei prof. Jonathan Ball, wirusolog z University of Nottingham. Czy wirus stanie się łagodniejszy i nie będzie już problemem? Jednym z argumentów na łagodzenie wirusa ma być twierdzenie, że koronawirus staje się mniej niebezpieczny, ponieważ ewoluuje. Teoria głosi, że wirusy będą się dalej rozprzestrzeniać, dopóki nie zabiją swoich gospodarzy. A zatem stają się łagodniejsze, aby dłużej „żerować” na ludziach. Ponad sześć miesięcy od wybuchu epidemii w Wuhan, nie ma wyraźnych dowodów na to, że wirus zmutował, aby łatwiej się rozprzestrzeniać lub stać się mniej śmiertelnym. – Myślę, że wirus ma się w tej chwili bardzo dobrze. Ludzie często mają bardzo łagodne lub bezobjawowe zakażenia. Jeśli może się przenosić, nie ma powodu, aby wyobrażać sobie, że koronawirus powinien stać się łagodniejszy – podkreśla prof. Ball. Katarzyna Grzelak
Koronawirus przenosi się w trakcie rozmowy czy oddychania. Coraz więcej krajów nakazują nosić maski
Nie tylko kichanie czy kaszel. Można roznosić wirusa zwyczajnie oddychając, przekonują badacze. Szczególnie to ważne, bo oznacza, że infekować może osoba chora, ale zupełnie bez symptomów. Nowa forma transmisji została zasugerowana po odkryciu materiału genetycznego wirusa SARS-CoV-2 w mikro cząsteczkach wody.
1 kwietnia w ręce urzędników Białego Domu trafił raport narodowej akademii nauk Stanów Zjednoczonych (NASEM) wskazujący na możliwość przenoszenie się nowego koronawirusa w aerozolach. Raport bazuje na odkryciu dokonanym przez uniwersyteckie centrum medyczne uczelni stanowej w Nebrasce. Niedługo później amerykańskie Centrum Kontroli i Zapobiegania Chorobom (CDC) zaczęło rekomendować Amerykanom zakrywanie twarzy, gdy przebywają poza domem. View oEmbed on the source website Naukowcy odkryli “niezliczone dowody występowania wirusowego RNA w izolatkach chorych na COVID-19” w próbkach z powietrza i z mało dostępnych powierzchni. Ślady wirusa odnajdywano nawet w kolektorach powietrza oddalonych od łóżek pacjentów o 2 metry, powszechnie przyjmowany dystans, który powinno zachowywać się od innych ludzi w celu uniknięcia infekcji. Teoria głosi, że kaszlący chory wyrzuca z siebie duże drobinki wody z groźnym patogenem. Są one na tyle ciężkie, że pod wpływem grawitacji opadają na powierzchnie oddalone od kaszlącego o 100 – 150 cm. Dwa metry powinny wystarczyć, by te kropelki nie trafiły bezpośrednio na nasze twarze. Inna sprawa, że można przenieść je nieświadomie do śluzówki nosa, oka czy ust dłonią którą wcześniej dotknięto skażonej powierzchni. Stąd ciągłe mówienie o konieczności mycia rąk. Teraz jednak pojawiło się ryzyko, że wirus może podróżować w bardzo małych kropelkach wody wielkości 5 mikrometrów. Są tak lekkie, że mogą unosić się w powietrzu nawet 3 godziny. Wyobraźcie sobie, że możecie wejść do pokoju czy windy, w której jechał ktoś chory. Nie musiał kaszleć, wystarczy, że oddychał. Chwilowo znaleziono jedynie ślady RNA wirusa, a nie ”żywą” cząsteczkę zdolną zarażać. View oEmbed on the source website - Ludzie stojący za tymi badaniami nie mają jednak żadnych wątpliwości, że wirus roznosi się w powietrzu. To oczywiste – tłumaczy w czasopiśmie ”Nature” Lidia Morawska, ekspertka od aerozoli z australijskiego Queensland University of Technology. Służby sanitarne w Azji, Europie i Ameryce Północnej do tej pory zgodnie utrzymywały, że większe krople wydzielane przez chorą osobę w czasie kaszlu lub kichania są głównym źródłem transmisji koronawirusa, zauważa magazyn ”Science”. Jeżeli ostatecznie udowodni się rozsiewanie wirusa SARS-CoV-2 w tych najdrobniejszych cząsteczkach wody, konieczna może być globalna zmiana podejścia do publicznego noszenia masek przez wszystkich, czytamy na serwisie pisma ”The Scientist”. Nie poddane jeszcze wzajemnej ocenie eksperckiej (ang. peer review) badanie z Hongkongu udowadnia, że rinowirusy, wirus grypy oraz ludzkie koronawirusy (nie wliczając jednak SARS-CoV-2) rozsiewane są w kropelkach wody i aerozolach. Także to, że stosowanie w obecności patogenu maseczek chirurgicznych przez pacjentów zmniejsza obecność śladów RNA wirusów z obu źródeł transmisji. Na swoją weryfikację przez niezależnych badaczy czeka raport z badania przeprowadzonego w szpitalach w Wuhan. Pokazano w nim, jak poprzez ruch osób po korytarzach placówek, sprzątanie powierzchni oraz w czasie zdejmowania ochronnego wyposażenia zawieszone w aerozolach wirusy ponownie wznoszą się w powietrze. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) powietrzna transmisja patogenu może być możliwa podczas niektórych procedur medycznych, jak np. intubacja pacjenta. Oenzetowska agencja uczula jednak przed zbyt pochopnym ufaniem w wyniki badań wskazujących na transmisję w aerozolach. Jako wątpliwy przykład wskazuje się m.in. publikację z połowy marca. W doświadczeniach opisanych w czasopiśmie ”New England Journal of Medicine” naukowcy użyli nebulizatora (urządzenia do zamiany roztworu w aerozol) wysokiej mocy, którego działania nie da się zestawić z sytuacjami ”z życia”, jak kaszlący człowiek. – Dalsze badania konieczną są by potwierdzić czy można wykryć wirusa odpowiedzialnego za COVID-19 w powietrzu z próbek pobranych z pokojów pacjentów, gdzie nie przeprowadzano żadnych zabiegów w czasie których powstają aerozole – przekonuje WHO. View oEmbed on the source website Choć pewności możemy nie uzyskać jeszcze długo, zmiana w podejściu do nakazu noszenia masek ochronnych w miejscach publicznych jest coraz bardziej widoczna. W Chinach, Japonii, Korei Południowej czy na Tajwanie i w Singapurze było to normą. W Europie niemal od razu taki obowiązek narzucono na Czechów i Słowaków, właśnie wprowadzono w Austrii i planuje się powszechny obowiązek w Niemczech. Jan Sochaczewski
W masce ducha. Co kryje się za afrykańską maską
W Afryce i jej diasporze maska przemienia śmiertelników w bogów i stanowi manifest polityczny. Maskarady mają wymiar sakralny, historyczny lub humorystyczny.
W sferze duchowej maska jest czymś więcej niż tylko przykryciem. Ma moc transformacji. Człowiek w masce może przemawiać innym głosem, poruszać się inaczej niż na co dzień, inaczej się zachowywać. A to wszystko dlatego, że zakładając maskę, staje się kimś zupełnie innym. Jej założenie automatycznie zaciera granice między rzeczywistością i iluzją, bóstwem i człowiekiem, życiem i śmiercią. Zamaskowany człowiek nie odgrywa roli. On staje się rolą, którą przyjmuje. Maska stanowi zazwyczaj centralny element przebrania, niekiedy uzupełnionego przez inne rekwizyty. Niektóre maskarady służą rozrywce i mogą przyjmować formę pokazów tanecznych, których celem jest wzmocnienie więzów społecznych i tożsamości grupy. Inne są nierozłącznie powiązane z religijnymi rytuałami. W maskaradach uczestnik może odgrywać rolę stróża moralnego, którego zadaniem jest uczyć innych, karać ich, utrzymywać i przywracać porządek lub przewodniczyć rytuałom przejścia – z chłopca w mężczyznę, zwykłego członka społeczności w przywódcę, czasu siewu w czas żniw. Zdaniem historyka sztuki Herberta M. Cole’a źródeł obrzędów związanych z maskami należy szukać w tradycjach myśliwskich i chęci ucieleśnienia, a być może przebłagania dusz zwierzyny. Od ponad 20 lat fotografka Phyllis Galembo podróżuje po Afryce i Haiti, dokumentując maskarady. Co spowodowało zainteresowanie artystki tym tematem? – Podziwiam niezwykłą kreatywność twórców. I nie chodzi tylko o maski, ale o całość strojów obrzędowych – wyjaśnia Galembo. Aby zrobić zdjęcia, fotografka z pomocą przewodników poszukuje kolejnych ceremonii rytualnych na danym terenie. Gdy na taką trafi, rozstawia światła i statyw z widokiem na ścianę, płot, bok domu i pozwala fotografowanym przyjąć wybraną pozę. Jednej osobie robi pełną rolkę zdjęć – 12 klatek. – Albo wyjdzie z tego dobre zdjęcie, albo nie – mówi Galembo. Najczęściej jednak wychodzi.
Alarm smogowy! Trujące chmury docierają już wszędzie.
Smog to realne zagrożenie dla naszego zdrowia. Jak się przed nim chronić? Najłatwiej zacząć od noszenia masek.
Niestety, nasze prawo jest bardzo łagodne wobec smogu. To, co w Europie jest stężeniem alarmowym, w Polsce jest „umiarkowanym stanem powietrza”. Tymczasem według Europejskiej Agencji Środowiska mieszkańcy niektórych regionów Polski wdychają rocznie tyle rakotwórczego benzopirenu, ile znajduje się w 2580 papierosach. Smog nie uznaje granic. Zanieczyszczone powietrze potrafi przemierzać tysiące kilometrów, z kontynentu na kontynent. Toksyczne chmury znad Pekinu docierają do Los Angeles, a po drodze zasłaniają niebo nad otoczoną rafą koralową wyspą Hajnan na Morzu Południowochińskim. Trudno mi sobie wyobrazić raj spowity w szarej mgle, niebo nad chińskimi Hawajami pamiętam tylko niebieskie. Jak się jednak okazuje, świat zmienia się szybciej, niż myślimy. Zobacz galerię >>> O tym, że w powietrzu wisi trujący pył, wiadomo od co najmniej kilkunastu lat. Na świecie przeprowadzono już tysiące badań na temat wpływu zanieczyszczeń na nasz organizm. Smog podobnie jak w średniowieczu morowe powietrze jest przyczyną chorób i rosnącej śmiertelności. A jednak są tacy – urzędnicy, przedsiębiorcy, całe rządy. Ich wszystkich należałoby wysłać do Chin, żeby poczuli pekiński smog, który wgryza się wszędzie i wisi w powietrzu bez przerwy przez kilkanaście dni. Wszystko tonie w szarożółtym pyle – rewelacyjna sceneria do filmu o zagładzie Ziemi. Tyle że jest to prawda. Jakiś czas temu chińska telewizja pokazała dziewczynkę, która zgubiła się w smogu. Władze nie udają już, że problemu nie ma. Chińczycy zamykają cementownie i fabryki, wstrzymują ruch na autostradach i lotniskach, powołano policję antysmogową. 22-milionowa stolica Chin dusi się mimo tych działań. Musimy zacząć żyć jak Azjaci, w maseczkach. Michał Cessanis Jak wybrać maskę? DOPASOWANIE Maska musi idealnie przylegać do twarzy, tak aby spełniała swoje zadanie. ZAWÓR WENTYLACYJNY Ułatwia oddychanie i zapobiega parowaniu i gromadzeniu wilgoci. Maski, które nie zawierają zaworów wydechowych, w przypadku bardziej intensywnej aktywności fizycznej mogą gromadzić więcej wilgoci i utrudniać prawidłowe oddychanie. FILTR Ważne, żeby filtrował małe cząstki pyłu (0,3 mikrometra). Maski chroniące przed smogiem muszą mieć specjalnie do tego przeznaczony filtr węglowy, a nawet kilka warstw filtracyjnych zatrzymujących szkodliwe pyły. Zwykłe papierowe maseczki nie wystarczą. Można za to kupić antysmogowe maseczki jednorazowe – sprawdzą się, gdy w zanieczyszczonym powietrzu przebywacie np. jedynie kilka godzin. HIGIENA Maseczki, również te z wymiennymi filtrami, należy często myć. Stykają się one z twarzą, zbierając wszelkie zabrudzenia i pot, a także makijaż. Maska dla aktywnych Jeśli jeździsz na rowerze, biegasz, aktywnie spędzasz czas, powinieneś mieć specjalną maskę do uprawiania sportu, która gwarantuje odpowiedni dopływ powietrza. Podczas różnych aktywności oddychamy intensywniej i maska nie powinna stawiać zbyt dużego oporu w przepływie powietrza. Powietrze pod kontrolą Jeśli wolisz sam mieć powietrze pod kontrolą, możesz kupić podręczny miernik stężenia zanieczyszczeń (w tym pyłów PM 2,5 i PM 10), np. Laser Egg. Dzięki zastosowanemu akumulatorowi litowo-jonowemu działa aż 8 godz. i można go zabrać nawet na koniec świata.
Jedno z najpiękniejszych miast świata, barwnie zdobione kostiumy i maski oraz doskonała zabawa. W skrócie – karnawał w Wenecji! [GALERIA]
Karnawał trwa! Jednak w Wenecji, która od lat słynie z balów i imprez karnawałowych rozpocznie się 27 stycznia i potrwa do 13 lutego. Dla tych, którzy nie mogą się tam pojawić przygotowaliśmy galerię, która przybliży nastrój Wenecji w tym niezwykłym czasie.
Zapisy dotyczące dokładnego rozpoczęcia karnawału w Wenecji nie są jednoznaczne - niektórzy przypisują to XI stuleciu, natomiast gdy inni twierdzą, że zaczęło się to w 12. Mając na sobie maskę i kostium, biedni i bogaci przybierali dowolną tożsamość, a przebieranie zapewniało im wolność, której nie mieli przez większość roku. Anonimowość stała się dla Wenecjan tak atrakcyjna, że w XVIII wieku wielu z nich nosiło maski przez sześć miesięcy w roku. Galeria>>> Kiedy Republika Wenecka straciła niepodległość na rzecz Austrii w 1797 roku, nowi władcy zakazali karnawału i noszenia masek. W latach trzydziestych ubiegłego wieku faszystowski rząd także zakazał celebrowania tego okresu . Wenecjanie nigdy jednak nie stracili apetytu na przebieranie się, a pod koniec lat 70. ubiegłego wieku - po prawie 200-letniej przerwie karnawał powrócił. Stało się to dzięki wysiłkom zarówno producentów kostiumów, jak i maskujących. co roku karnawał w Wenecji przyciąga trzy miliony turystów. Źródło: national-geographic.com
Polka próbuje ocalić katalońską tradycję. Niestety, nad jej sklepem z maskami zawisły czarne chmury
Jeśli będziecie na ulicy Princesy w Barcelonie, koniecznie zajrzyjcie do Arlequín Máscaras - warsztatu i sklepu z maskami. Miejscową tradycję podtrzymuje Polka Anna Chwaliszewska. Do końca roku sklep będzie jeszcze otwarty. Co później - nie wiadomo.
ZOBACZ ZDJĘCIA >>> Anna Chwaliszewska, scenograf i kostiumolog, po raz pierwszy wysiadła na lotnisku w Barcelonie sześć lat temu i oniemiała z wrażenia. – Przyleciałam w październiku. W Polsce o tej porze wiadomo jak jest: szaro i deszcz, smutek na ulicach, a tu palmy, kwiaty, błękitne niebo, przyjemnie ciepło, smaki, których pierwszy raz próbowałam, wino. Mnóstwo kolo­rów, form, wszystko było takie „wow”. Gubiłam się w gotyckich ulicach Barcelony, oddychałam morzem i z każdym krokiem byłam coraz bardziej zachwycona tym miastem – opowiada. Anna wróciła do kraju i zdecydowana na nowe życie spakowała się w dwie walizki. Pracę znalazła już po dwóch tygodniach. Na ulicy Princesy odkryła Arlequín Máscaras, warsztat i sklep z maskami. Weszła i została. Jakby w tym czarownym miejscu czekano właśnie na nią. Po krótkiej rozmowie ze starszą, miłą panią siedziała, trzymając w ręku pędzel, i malowała maskę. Ludzie, u których znalazła pracę, są jak ona artystami. Właściciel, Katalończyk Jauma, jest rzeźbiarzem i fotografem. Jego żona Samira pochodzi z Palestyny i jest malarką. Oboje poznali się na studiach we Florencji, byli młodzi, zakochani w sobie, ale nie mieli na chleb. Zaczęli więc robić maski. On wyrabiał piękne formy, ona je dekorowała. Powiodło im się. W latach 70. w Wenecji i Florencji odżywały stare tradycje karnawałowe. To był dobry pomysł na życie, więc postanowili po powrocie do Barcelony go kontynuować. Znowu trafili w rynek. – Częścią miejscowego folkloru są maski katalońskie i tzw. duże głowy, czyli cap gros. Z zaułków wychodzą malownicze parady gigantów – opowiada Anna. Niestety interes z maskami coraz gorzej idzie. Ręcznie robione, pełne artyzmu rzeczy wypierane są przez chińską tandetę. - Na razie żyjemy, do końca roku nie zamkniemy ponieważ zrobiliśmy maski do opery Scaramouche i dzięki temu popłyniemy kilka miesięcy - wyjaśnia Anna. Byłem w sklepie u Anny kilka miesięcy temu. Uwierzcie, to naprawdę magiczne miejsce w Barcelonie! Tekst i zdjęcia: Michał Cessanis​