Wielka przeprawa zwierząt w Masai Mara bez turystów. Miejscowi liczą straty
Dla mieszkańców Masai Mara czas od czerwca do października był czasem wytężonej pracy i zwiększonych zysków. To w tych miesiącach najwięcej turystów przyjeżdżało, aby oglądać wielką migrację zebr i antylop, których tysiące podróżuje przez Serengeti w poszukiwaniu zielonych pastwisk. Niestety, w tym roku zwiedzających było niewielu, a wszystko przez trwającą pandemię koronawirusa.
Każdego roku w okresie od czerwca do grudnia w Afryce Wschodniej ma miejsce jedna z największych i najdłuższych migracji zwierząt na świecie. Ponad dwa miliony antylop gnu, zebr, gazeli i innych zwierząt podróżuje przez Serengeti do Masai Mara w Kenii, w poszukiwaniu soczystych pastwisk. Trasa ich wędrówki – nazywanej wielką migracją – obejmuje od 800 do 1600 kilometrów, a stada pędzących antylop często rozciągają się nawet na 40 km. Podczas morderczej przeprawy przez rzekę Mara każdego roku ginie blisko 3 tysiące zwierząt. W większości zostają stratowane przez inne napierające na nie zwierzęta. Większość turystów przyjeżdżała podziwiać to niezwykłe widowisko między czerwcem a październikiem. Jednak w tym roku liczba turystów podziwiających wielką migrację stanowiła zaledwie ułamek tego, do czego zdążyli przywyknąć miejscowi Masajowie. To skutek wielomiesięcznych ograniczeń związanych z pandemią koronawirusa, zamykania granic i obaw przed podróżowaniem w tak niepewnym czasie. W poprzednich latach najbardziej ruchliwym miesiącem, jeśli chodzi o turystykę w całej Kenii, był sierpień. Wówczas w ciągu miesiąca kraj odwiedzało około 250 000 podróżnych, co stanowiło 10 proc. wszystkich przyjeżdżających do Kenii w ciąg roku – mówi Najib Balala, minister turystyki i przyrody Kenii. W tym roku, po tym jak od 1 sierpnia wznowiono międzynarodowy ruch lotniczy, w ciągu całego miesiąca Kenię odwiedziło niespełna 15 000 turystów. Tak gwałtowny spadek sprawił, że 2,5 miliona osób pracujących w sektorze turystycznym stanęło przed widmem bezrobocia. View oEmbed on the source website Wiele z zagrożonych miejsc pracy należy do samych Masajów, plemienia znanego na całym świecie ze swoich tradycji i kolorowych strojów. Masajowie są również właścicielami dużych obszarów w rejonie Masai Mara, które często dzierżawią rezerwatom prowadzącym m.in. safari. W 2019 roku z tytułu opłat za dzierżawę 15000 Masajów będących właścicielami ziem, zarobiło ponad 7,5 mln dolarów – mówi Daniel Sopia, dyrektor generalny Maasai Mara Wildlife Conservancies Association. W tym roku właściciele obawiają się, że dostaną mniej niż połowę tej kwoty. Chociaż zakażenia Covid-19 i wskaźniki śmiertelności w Kenii pozostają stosunkowo niskie, oczekuje się, że liczba turystów pozostanie na niskim poziomie do początku 2022 roku. Masajowie muszą teraz wyjść poza turystykę, aby znaleźć nowe źródła utrzymania. Członkowie lokalnej społeczności już zapowiedzieli, że pierwszym ruchem będzie powrót do samodzielnego uprawiania żywności, zamiast kupowania jej od innych. Masajowie chcą też pozyskiwać występujące lokalnie składniki i produkować środki do dezynfekcji oraz mydło, które mogliby sprzedawać w całym kraju. Nelson Reiya, współzałożyciel Nashulai Masai Conservancy, mówi, że w toku jest już budowa zmechanizowanego centrum produkcyjnego, które powinno być gotowe do końca roku.
Plemiona Afryki. Które z nich wciąż istnieją i jak wygląda ich życie?
Dzikie plemiona Afryki to zjawisko, które zdaje się przepadać w odmętach przeszłości. Do dziś mieszkają tam społeczności mocno odizolowane od reszty świata i od wielu setek, jeśli nie tysięcy lat żyjące według niezmiennych zasad. Do większości z nich trudno jest dotrzeć. Inne są bardzo łatwo dostępne, choć trudno już nazwać je „dzikimi”. Oto kilka tradycyjnych afrykańskich ludów, które warto poznać.
Dzikie plemiona Afryki: o których istnieniu wiemy? Dzikie plemiona Afryki niejednokrotnie zamieszkują tereny, do których trudno jest się dostać drogą lądową. Aby do nich dotrzeć, trzeba podróżować przez wiele dni, a drogi często stają się nieprzejezdne. W niektóre regiony zamieszkane przez ludzi da się dotrzeć jedynie drogą wodną, płynąc wzdłuż afrykańskich rzek. Nieznana przyroda i trudy podróży to główne przyczyny, dla których plemiona żyjące a Afryce pozostały do dziś tak mocno odizolowane. Problemem w bezpośrednich spotkaniach może być też bariera kulturowa. Dlaczego dzikie plemiona Afryki są tak fascynujące? Według etnologów na świecie żyje dziś przynajmniej kilkadziesiąt plemion, które nie utrzymują kontaktów z cywilizacją i kulturą, którą znamy my. Ich życie jest całkowicie odmienne od naszego i często nie zmieniło się od wielu setek lat. Przymiotnik „dziki” może kojarzyć się pejoratywnie, ale w rzeczywistości oznacza jedynie, że dane plemię nigdy nie próbowało nawiązywać kontaktu z resztą świata. Niełatwo jest docierać do plemion żyjących w dzikich afrykańskich odstępach. To wyzwanie, której podejmują nieliczni podróżnicy. Niektóre z tych ludów zostały jednak poznane dostatecznie, byśmy mogli powiedzieć że możemy opisać choćby podstawy ich zwyczajów i kultury. Oto pięć ciekawych plemion żyjących w Afryce prowadzących życie zdecydowanie odmienne od naszego. Dzikie plemiona Afryki: Masajowie Dzikie plemiona Afryki są lepiej lub gorzej poznane. Masajowie należą do zdecydowanie lepiej znanych. Żyją na terenie Kenii oraz częściowo północnej Tanzanii, poza granicami państw – to autochtoni, czyli rdzenni mieszkańcy z tych regionów. Ich społeczność liczy około 993 tys osób. Porozumiewają się w języku Maa, choć wielu z nich uczy się także suahili i angielskiego. Masajowie żyją w społecznościach zwanych kohortami. Mieszkańcy wiosek przemieszczają się, wypasając zwierzęta (bydło). Struktura społeczności stawia na szczycie najstarszych członków plemienia, jako najbardziej godnych zaufania i doświadczonych. Plemię jest też silnie patriarchalne – liczy się przede wszystkim zdanie mężczyzn. Młodzi chłopcy przechodzą przez rytuał inicjacyjny, którego częścią jest bolesne obrzezanie. Przez podobny zabieg, często kończący się poważnymi komplikacjami, przechodzi także część dziewcząt. Masajowie wyznają religię monoteistyczną, a ich bogiem jest bóstwo o dwóch naturach, zwane Enkai. Aby osobiście poznać Masajów, wystarczy udać się w podróż do Rezerwatu Narodowego Masai Mara w Kenii. Plemię to zamieszkuje wyjątkowo łatwo dostępny teren. Wielu Masajów porzuciło już koczowniczy tryb życia, mieszka i pracuje w mieście. Mimo to nadal można poznać tradycyjny tryb życia i kulturę Masajów. Dzikie plemiona Afryki: Himba Dzikie plemiona Afryki to także znane plemię Himba. Jeśli chodzi o plemiona murzyńskie Afryki Zachodniej, jest ono jednym z lepiej poznanych. Jego członkowie mieszkają w północno - zachodniej części Namibii. Hiba prowadzą koczowniczy tryb życia i hodują zwierzęta. To lud, który wyodrębnił się stosunkowo późno, bo około roku 1870. Ich historia nie był łatwa – zostali się ofiarą eksterminacyjnych działań niemieckich wojsk w okresie II wojny światowej, a w latach 80. XX wieku niemal wymarli przez przedłużającą się, ciężką suszę. Plemię Himba żywi się głównie mlekiem i jego prostymi przetworami. Co ciekawe, wydojone mleko jako pierwszy spożywa zawsze wódz – dopiero po tym rytuale pozyskane mleko nadaje się do spożycia przez społeczność. Ceremonia powtarza się każdego dnia. Każdy człowiek plemienia ma swoje obowiązki - najstarszy mężczyzna to zawsze wódz tego plemienia w Afryce. Mężczyźni zajmują się wypasem bydła i kóz, kobiety zajmują się czynnościami w wiosce. Plemię to jest o wiele mniej patriarchalne, niż plemię Masajów. Charakterystyczny dla Himba jest też sposób pielęgnacji skory i włosów. Kobiety pokrywają całe swoje ciało oraz włosy mazią z tłuszczu mlecznego, popiołu, czerwonej ochry i proszków roślinnych. Ich strój także jest bardzo strojny – zawiera liczne korale, bransolety, obroże, ozdoby z kości i metalu. Aby mózg odwiedzić wioskę Himba, należy poprosić o pozwolenie wodza i podarować mu prezenty. Zdobycie pozwolenia nie jest trudne, jednak niewielu turystów dociera w te regiony. Dzikie plemiona Afryki: Tuaregowie Dzikie plemiona Afryki zamieszkują także obszary północne. Tuaregowie mieszkają na Saharze. Można ich spotkać a Algierii, Libii, Nigrze, Burkina Faso i innych państwach. Są nomadami i także nie izolują się od kultury i mieszkańców reszty świata. Zajmują się wypasem bydła i kóz, a często także turystyką. Hodują też wielbłądy. Posługują się zróżnicowanymi dialektami języka o nazwie tamaszek. Tuaregowie są plemieniem wyjątkowym, bo matriarchalnym. Kobiety mają bardzo silną pozycję w społeczności. Dawniej posiadały znaczny, dziedziczny majątek i same wybierały sobie mężów. W społeczności zdarzają się do dziś rozwody, które dawniej były stosunkowo popularne. Mężczyźni Tuaregów chodzą z zasłoniętą twarzą, w przeciwieństwie do kobiet. Lud Tuaregów nie prowadzi dziś w całości koczowniczego życia. Wielu jego członków zamieszkało w miastach ze względu na trudną sytuację ekonomiczną. Dzikie plemiona Afryki: Mursi Niezwykłe plemię Mursi zamieszkuje tereny Etiopii. To lud pasterski, posługujący się odrębnym językiem i pokrewny do ludu Suri. Do zamieszkanej przez Mursi Doliny Omo można dotrzeć jedynie w porze suchej. Przez pozostałe miesiące osada jest całkowicie odcięta od reszty świata i bardzo trudno jest się do niej dostać. Charakterystyczną dla ludzi Mursi cechą są krążki w rozciągniętych wargach. Tę nieco szokującą ozdobę umieszcza się w naciętej wardze każdej dziewczynki wchodzącej w okres dojrzewania. Z czasem krążki wymieniane są na coraz większe, aż do około 35 cm średnicy. Im bardziej rozciągnięta warga, tym atrakcyjniejsza jest kobieta i tym więcej krów oddaje jej rodzinie kandydat na męża. Dzikie plemiona Afryki: Wodaabe Dzikie plemiona Afryki to także ludy nieco mniej znane, takie jak Wodaabe. Jego przedstawiciele pochodzą z grupy etnicznej Fulbe. To lud koczowniczy, który wędruje wzdłuż południowej Sahary, wypasając długorogie bydło zebu. Hodowla tego rodzaju bydła jest bardzo pracochłonna i wymaga poświęcenia mnóstwa czasu. Plemię to wywodzi się prawdopodobnie z epoki kamienia, jest więc bardzo stare. Co ciekawe, wyróżnia je brak zhierarchizowanej struktury - nie ma tu wodza, który mógłby narzucać innym swoje zdanie. Lud Wodaabe ma bardzo specyficzne i ciekawe podejście do urody i pielęgnacji własnego ciała. Mężczyźni z tego plemienia noszą bardzo strojne ubiory i wykonują skomplikowane makijaże. Co roku pod koniec pory deszczowej odbywa się ważne konkurs piękności, podczas którego młodzi mężczyźni stroją się i tańczą, konkurując o miano najpiękniejszego w oczach młodych kobiet. To niezwykle barwne święto. Istnieją liczne przedstawiające je zdjęcia. Filmy o dzikich plemionach Afryki Dzikie plemiona Afryki, zarówno te znane, jak i całkowicie odizolowane, rozpalają wyobraźnię do czerwoności. Ciekawią nie tylko podróżników i etnologów, ale także wielu ludzi otwartych na świat. Siłą rzeczy stają się także tematem wielu filmów dokumentalnych oraz fabularyzowanych. Z pewnością warto obejrzeć serię filmów pod tytułem „Szokująca Ziemia – Afryka”. Opowiadają one między innymi o rytuałach inicjacyjnych oraz o afrykańskich zwyczajach, wierzeniach i mitach. W popkulturze także nie brakuje znanych i lubianych filmów poruszających tematykę życia plemion i ludów. Do najlepiej rozpoznawanych z pewnością należy oparty na faktach film „Biała Masajka”, który opowiada o kobiecie zakochanej w masajskim wojowniku.
Tanzania: Melodia Afryki. Czy tak brzmiał raj?
Ciągnące się dziesiątkami kilometrów pustkowia. Nietknięte ludzką ręką przestrzenie. I dźwięki natury, których nie ma nigdzie indziej. Pora wsłuchać się w afrykańską melodię
Powinnam ją zobaczyć już w pierwszej chwili, przekraczając granicę między Kenią a Tanzanią, w Namandze. Z mapy wynikało, że jest tak blisko… Rozglądałam się nerwowo, bo jak można przegapić mającą niemal 6 tys. m wysokości górę? Kilimandżaro! Złościłam się, kiedy zaczepiani przeze mnie ludzie machali ręką ciągle w tę samą stronę – tam jest i już. Tam zaś niebo stykało się z ziemią cienkim pasmem mgły. Siedziałam na murku, wypełniając kolejne formularze niezbędne, by w moim paszporcie z cichym stukotem stempla pojawiła się tanzańska wiza. Upajałam się spokojem. Chwilę wcześniej po kenijskiej stronie granicy ledwie mogłam pozbierać myśli, przeciskając się przez szpaler wyciągniętych rąk, drewnianych figurek, naszyjników i bransoletek z koralików oraz kolorowych kang. To płachty, które afrykańskim kobietom służą za spódnice, sukienki i nakrycie głowy. Bez względu na kolory zawsze są na nich drobne kropeczki – takie jak na afrykańskiej perliczce. To właśnie od wydawanego przez nią okrzyku kanga, kanga wzięła nazwę chusta. Afrykę przepełniają dźwięki, nawet w tak zaskakującym „niemym” wydaniu. Msafiri znaczy podróż Ale ja przedzierałam się wśród kakofonii angielskich słów. How are you? How much? What is your price? Kenijscy sprzedawcy pamiątek to mistrzowie targowania. Doświadczenia z turystami mają od pokoleń. To właśnie Kenia na początku XX w. stała się stolicą safari. Słówko, które świat poznał dzięki Anglikom, pochodzi od suahilijskiego msafiri, czyli „podróżowanie”. Karawany myśliwych podróżowały między Masai Marą a Serengeti, nie bacząc na państwową granicę z Niemiecką Afryką Wschodnią. Wykreślono ją prostą linią w europejskich salonach. Podzieliła wulkaniczny płaskowyż. Przecięła szlaki wędrówek słoni, zebr, gnu. I ludzi. Masajowie wciąż ją ignorują. Tak jak przed wiekami wędrują między równinami Serengeti i Masai Mara, przenosząc się w poszukiwaniu wody i najlepszych pastwisk dla swoich zwierząt. Dla mnie ta prosta kreska oznaczała kilkaset kilometrów do pokonania, by znaleźć się po drugiej stronie rzeki Mara. Tanzańczycy zamknęli przejście graniczne między Masai Marą a Serengeti, kiedy okazało się, że Kenijczycy organizują jednodniowe safari na drugą stronę. Wszystkie zyski zostawały w ich kieszeniach. Teraz na taki jednodniowy wypad nie ma szans, za to tanzańskie firmy turystyczne odżyły. Cisza po kenijskim gwarze mówiła mi, że ta granica jednak ma znaczenie. Tutejsi ludzie, na pozór zdystansowani, mają poczucie tanzańskiej, a nie plemiennej tożsamości. To spadek po czasach „afrykańskiej rewolucji” Juliusa Nyererego – pierwszego i najdłużej sprawującego władzę prezydenta kraju. Kiedy ruszaliśmy w dalszą drogę, raz jeszcze spojrzałam w lewo. Starałam się odszukać choć zarys Kilimandżaro. Błękitna mgła spowijała wioski. Góry nadal nie było. Polskie ścieżki African massage – kierowca roześmiał się, omijając kolejną dziurę. Szum opon i dźwięk przesypywanego piasku znaczył, że jedziemy poboczem, a nie drogą. Wygodniej i nieco szybciej. Zza otwartego okna dochodził jeszcze jeden dźwięk – swoisty chrobot jak ze ścieżki dźwiękowej horroru o inwazji owadów. Narastał z każdym podmuchem wiatru. To tzw. śpiewające akacje, z leciutkimi jak piórko owocostanami, które kołysząc się na wietrze, charakterystycznym dźwiękiem odstraszają intruzów łasych na drobne listki drzewka. Arusza, mimo nocy, rozbrzmiewała dźwiękiem klaksonów, stukiem talerzy w restauracjach, płynącym z barów gwarem rozmów. Rozświetlona światłem hotelowych neonów i dyskretnym blaskiem naftowych lamp. Baza myśliwych i siedziba Międzynarodowego Trybunału Karnego ds. Rwandy sądzącego zbrodniarzy wojennych. O poranku safaryjne samochody ruszyły w stronę Moskito River. Ja dokładnie w przeciwną. Do Tangeru. Ta nazwa pojawiła się na mapach w czasie drugiej wojny światowej. Wtedy na przedmieściach Aruszy wyrosło osiedle. Domy, kościół, sklepy, warsztaty. „Dzień dobry”. „Niech będzie pochwalony” – pozdrawiali się mieszkańcy. W osadzie mieszkało ponad 5 tys. osób. Polscy uchodźcy wojenni, dla których Tanzania stała się bezpieczną przystanią w czasach zawieruchy. Stanęłam przy szarym murze okalającym cmentarz. Zadbane alejki, kopczyki zwieńczone kamieniami, krzyże, gwiazdy Dawida, prawosławne krzyże. Ski, ska… Na nagrobkach polskie nazwiska. Przygarbiony, uśmiechnięty mężczyzna otworzył mi drzwi do kaplicy. Jest tu codziennie od kilkudziesięciu lat. Wyrywa chwasty, grabi alejki, poprawia pochylone pomniki, dba… Nie zna ani słowa po polsku. Jest stąd, z Aruszy. To była dobra praca. Płacili z Polski. Teraz nie płacą, ale to przecież jego miejsce i jego obowiązek. Angielskiego nauczyli go polscy misjonarze, wciąż mu pomagają. Grają świerszcze. Klucz bezszelestnie zamyka nasmarowany zamek. Pod kołami chrzęści żwir, warkocze silnik. Jadę szlakiem dawnych myśliwych. W Tanzanii nadal można polować. To wabik dla najbogatszych. Safari – polowanie – trofea. Wielka afrykańska piątka najtrudniejszych do upolowania i najgroźniejszych zwierząt – słoń, lew, lampart, bawół i nosorożec. Ceny zawrotne! W tym cenniku nie ma żyrafy. Czy to dlatego, że jest symbolem Tanzanii? Tak jak Kilimandżaro dumnie wznosząca głowę nad zwierzętami afrykańskiego kontynentu. Krwawe polowania to lukratywny margines. Ostry dźwięk zdublowanego przez przewodnika wystrzału. Safaryjne wygodne dżipy wożą „myśliwych” uzbrojonych w aparaty fotograficzne, tam gdzie ci uzbrojeni w strzelby nie mają szansy dotrzeć. Dziura w ziemi Ngorongoro jest wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Ale nigdy nie przyznano mu statusu parku narodowego. Te mają być bowiem wolne od działalności ludzi, a w Ngorongoro mieszkają Masajowie. Wypasają stada tam, gdzie grasują lwy, żerują gnu i zebry. Wpisali się w ten świat, stali się jego częścią. Dlatego Ngorongoro nie objęto całkowitym zakazem ingerencji człowieka. Wsłuchuję się w melodię Ngorongoro. To gardłowa pieśń Masajów, ryk lwa, ptasie trele. Uzupełniają się, tworząc harmonię Afryki. Masajskie wioski znaczą szlak do Serengeti – dymem ognisk, śmiechem wracających ze szkoły dzieciaków, ostrymi dźwiękami języka maa, tak innego od suahili. „Dziura w ziemi”, bo tak Ngorongoro nazywają Masajowie, ma aż 600 m głębokości. Z grzbietu krateru jej przestrzeń ogarnąć można jednym spojrzeniem, choć do znajdujących się po drugiej stronie skał jest niemal 20 km. Jazda w dół dżipem, choć to tylko 3 km, zajmuje kilkanaście minut. Zwierzaki strome ściany pokonują znacznie dłużej. Jeszcze trudniej mają, gdy chcą z tej „wielkiej dziury” wyjść. Dlaczego uciekają z raju? Czy gna je odwieczny zew wędrówki? W kalderze, dzięki wulkanicznym źródłom, trawa jest przecież zawsze zielona, a wody jest pod dostatkiem. Nie wysycha też jezioro. Faluje różowa „piana” – to flamingi. Przychodzą tu lwy i płochliwe zebry, guźce i antylopy. Żyrafy szeroko rozstawiają nogi. Na luksus picia pozwalają sobie raz w tygodniu, bo pozycja, którą muszą przyjąć, by się napić, uniemożliwia ucieczkę. Kiedy zatętni ziemia, wiadomo, że nadchodzą masywne nosorożce. Wnętrze kaldery przypomina biblijną arkę Noego – ze wszystkimi gatunkami afrykańskich zwierząt na pokładzie. Po jej zewnętrznej stronie na skałach widać niezwykłe zagłębienia. To „apteka” dla ciężarnych gnu. Wyjadają skalne okruchy bogate w wapń i minerały. Na przełomie stycznia i lutego rozległa równina między Ngorongoro a Serengeti rozbrzmiewa tysiącami pobekiwań. Krótkich i bolesnych. Gigantyczna „porodówka” wita setki tysięcy młodych gnu. Malutkie, śliskie i mokre nieporadnie stają tu na wątłych nóżkach, by po kilku godzinach już wędrować. Maleństwa szczelnie otaczane są przez dorosłe, które własnymi ciałami chronią je przed drapieżnikami. Rozróżniają bezbłędnie dźwięki niosące zagrożenie. Ignorują lądujące z gracją szybowców bociany z Polski. Właśnie tu, w kanionie, Mary Leakey znalazła szczątki praczłowieka sprzed 1,75 mln lat. Przez większą część roku kanion rozbrzmiewa stukotem młotków, szmerem pędzelków. Kolejne pokolenia archeologów walczą o swoje wielkie odkrycia. Starają się odtworzyć, jak w rajskiej dolinie wyglądało życie przodków człowieka i pierwszych ludzi, którzy właśnie stąd, z serca Afryki, powędrowali, by zaludnić najdalsze zakątki świata. Serengeti w języku maa znaczy tyle co „równina”. Trochę nudna. Ani jednego drzewa, tylko płowa trawa ciągnąca się po horyzont. Za sprawą wybuchu prehistorycznego wulkanu, który pokrył grubą warstwą pyłu całą krainę, do dziś korzenie drzew nie mogą przebić się przez twarde podłoże. Równina pełna ruchu, przemykających z trawy na trawę rajskich ptaszków, owadów skrzydełkami przecinających powietrze, wędrujących antylop, spod kopyt których unosi się kurz. Równina pełna dźwięków, szelestów, grania owadów, porykiwania zwierząt. Kiedy słońce gaśnie, melodia buszu nie milknie, ale zmienia tonację. Słychać krzyki nocnych ptaków, chichot hieny, wycie szakala, ryk lwa i jeszcze groźniejszy warkot lamparta. Kilimandżaro we mgle Wyglądała jak monstrualna babka wielkanocna. Z wierzchu polukrowana czapą śniegu spływającą strumieniami w dół. Była dokładnie tam, gdzie gdy kładłam się spać, widziałam tylko błękitną dal. W krystalicznie czystym powietrzu wszystko wydawało się idealnie ostre – nawoływania zwierząt w buszu, linia horyzontu, kształt. Słonie zrobiły nam grzeczność i choć one, w przeciwieństwie do dżipów, mogą wędrować, gdzie chcą, maszerowały drogą. Na tle gigantycznej góry wydawały się niemal filigranowe. Cała rodzina. Na przedzie stara samica – głowa rodu, za nią maluchy ledwo odrosłe od ziemi i te nieco starsze. Zaganiane do szyku groźnymi chrząkaniami starszych sióstr. W matriarchalnej słoniowej rodzinie panuje idealny porządek, a dobre wychowanie jest bezwzględnym wymogiem. Słonie wzrok mają nie najlepszy, za to słuch wyczulony bardziej niż człowiek. Niskie częstotliwości, które umykają naszym uszom, dla nich są czytelnym komunikatem. W końcu zniecierpliwione hałaśliwym dżipem umknęły w busz. Po chwili usłyszałam ryk. Może któryś z maluchów narozrabiał, a może wśród kolczastych akacji czaił się lew? Wędrujące w stronę Kilimandżaro słonie stawały się coraz mniejsze. Wiedziałam, że nim staną się niewidoczne i przekroczą tanzańską granicę, Kilimandżaro znów zniknie za chmurami. Wielka góra zdumiewała mnie za każdym razem, czy to w drodze z Namangi, czy na ulicach Aruszy. Nagle zjawiskowo wyłaniała się z chmur i równie nagle, jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki, rozpływała się. Anna Kwiatkowska
"Masaj to symbol i ikona rdzennej Afryki." Jak może pozostać sobą?
Przez setki lat Masajowie uznawani byli za najdzielniejszych wojowników Afryki. Teraz stają do najważniejszej walki w historii: o swoja tożsamość
Według Masajów na początku świata krowy potrafiły mówić ludzkim językiem. Dzięki temu nauczyły ludzi korzystać z dóbr, których im dostarczają. Do dziś dla afrykańskich wojowników zamieszkujących tereny Kenii i północnej Tanzanii krowy to całe życie. Zwierzęta te – z którymi przemierzają stepy – są dla nich nie tylko towarzyszami, ale i główną walutą. Z ich kości i skór wyrabiają narzędzia i ozdoby, odchody są składnikiem budulca masajskich domostw (manyatt), a do codziennego menu należy słynny napój osaraoi. Współcześnie charakterystyczny smak tej mieszanki bydlęcej krwi i mleka znają nie tylko wojownicy, ale też setki turystów, dla których pobyt w masajskiej wiosce należy do obowiązkowych punktów programu w trakcie afrykańskiego safari. – Masaj to symbol i ikona rdzennej Afryki. Dlatego większość przybywających do tej części kontynentu turystów pragnie go zobaczyć na żywo – mówi nam Fredrik Härenstam, autor fotoreportażu, który z bohaterami swoich zdjęć spędził trzy miesiące. – To napędza przemysł turystyczny, nic więc dziwnego, że władze inwestują w zachowanie rdzennych obyczajów. Ten komercyjny wymiar podtrzymywania tradycji rodzi jednak wśród samych mieszkańców liczne dylematy. Wielu zastanawia się: Jestem Masajem, czyli kim? – dodaje Härenstam. Do niedawna odpowiedź na to pytanie wydawała się oczywista, zwłaszcza że przedstawiciele tej grupy etnicznej długo się opierali zachodnim wpływom. Obecnie, kiedy w jednej ręce wojownik trzyma włócznię, a w drugiej telefon komórkowy, pojawia się pytanie: czy jest on kustoszem odwiecznej tradycji, czy sprzedawcą na tandetnym targowisku turystycznych atrakcji. – Duma z bycia Masajem coraz częściej przegrywa ze współczesnymi realiami. Masajska tożsamość jest wykorzystywana jako narzędzie do zarabiania pieniędzy. Wielu wojowników nie chce się z tym pogodzić, ale często alternatywą jest całkowita utrata dziedzictwa i rozpłynięcie się w kenijskiej lub tanzańskiej kulturze – opowiada Härenstam. Jego zdaniem Masajowie, których życie dokumentował, balansują na chwiejnej linie zawieszonej w cieniu wiecznej góry Kilimandżaro między tradycją a nowoczesnością. – Chcę do nich wrócić za 10 lat. Sam jestem ciekaw, kogo wtedy zastanę – zastanawia się fotograf. A na razie ze znaczną częścią z nich utrzymuje stały kontakt na... Facebooku. Witkoria Michalkiewicz, 2012
Telewizyjne gwiazdy otrute. Ktoś zabił słynne lwy
Dwa nie żyją, a pozostałe trzy walczą o życie. Chodzi o lwią rodzinę zamieszkującą rezerwat Masai Mara w południowozachodniej Kenii, która stała się sławna dzięki telewizyjnemu programowi.
Lwia rodzina występowała w telewizyjnym show pod nazwą "Big Cat Diary", produkowanym przez BBC. Zwierzęta były na tyle popularne, że doczekały się własnego fanpage'a i fanów w portalach społecznościowych. Także tam potwierdzono informacje o próbie zabicia całej rodziny. Do zdarzenia doszło w sobotę. Piątka lwów została skuszona zatrutym mięsem, nie wiadomo kto je podrzucił. Weterynarzom nie udało się uratować dwojga z nich, samicy Bibi, oraz niezidentyfikowanego lwa, którego ciało zdążyli naruszyć padlinożercy. Trzy pozostałe pozostają pod 24-godzinną opieką. Sęp, który posilił się ciałem jednego z martwych lwów także padł. W próbkach pobranych z ciał zwierząt odnaleziono karbofuran, trujący pestycyd stosowany przy zabezpieczaniu zbiorów przed owadami. Nie wiadomo kto podrzucił zwierzętom zatrute mięso. W przeszłości zdarzały się incydenty trucia lwów. Mieszkający w okolicy Masajowie walczą w ten sposób z dzikimi kotami atakującymi hodowane przez nich bydło. Teren, na którym prowadzą swoje gospodarstwa kurczy się. Masajowie zgadzają się na ograniczanie terenów wypasu bydła na potrzeby ochrony przyrody i otrzymują za to wynagrodzenie. To przeznaczają na zakup kolejnych sztuk bydła, którego nie ma gdzie wypasać, więc nierzadko zapuszcza się ono na tereny parku, gdzie polują lwy.
Jeśli chcesz, aby podróż po Afryce rozszerzyła twoje horyzonty, zburzyła stereotypy i otworzyła cię na mieszkających w niej ludzi, nie czytaj tego tekstu!
Afryka to taki duży kraj na południu świata. Mieści się tam jądro ciemności, zamieszkały jest przez stada dzikich zwierząt i czarnych, chudych, wysokich ludzi, którzy głodują. Są też czarni, grubi, niscy ludzie, którzy nie głodują tylko dlatego, że jędza szympansy albo inne naczelne. Mieszkańców Afryki właściwie nie da się odróżnić do siebie, nie wiadomo, ile mają lat, mają też imiona nie do wymówienia, na szczęście niektórzy przyjmują imiona angielskie. Młodzi Afrykanie nie marzą o niczym innym jak o wyjeździe do Europy i USA, starzy Afrykanie są mędrcami, wizjonerami albo szamanami. Wszyscy chodzą na bosaka, gdyż w Afryce jest bardzo ciepło. Ci, którzy nie głodują albo nie jedzą naczelnych, właśnie prowadzą wojny albo są skorumpowanymi politykami. Ci, którzy nie głodują, nie jedzą naczelnych, nie prowadzą wojen i nie są skorumpowanymi politykami, właśnie umierają na AIDS albo na malarię. Niektórzy nie umierają dzięki organizacjom pomocy kierowanym przez białych ludzi, którym Afryka leży na sercu. Zaraz po Madonnie, Angelinie Jolie, Mii Farrow i George’u Clooneyu zwykli, harujący dla dobra Afryki pracownicy organizacji humanitarnych są jej najważniejszymi postaciami. Ważną postacią jest też Nelson Mandela, jedyny znany polityk afrykański, który nie jest skorumpowany, nie prowadzi wojny i nie je naczelnych. Jeśli chcesz, żeby twój wyjazd był owocny, to znaczy żeby było co opowiadać przy puszczaniu slajdów po powrocie, musisz uszanować powyższe prawdy o Afryce. Inaczej twoja podróż okaże się nudna i wydasz bez sensu kupę szmalu. Jako turysta masz do wyboru następujące projekty (swoją podróż do Afryki koniecznie nazwij „projektem”, inaczej nikt nie zwróci na nią uwagi): Projekt nr 1: bieda, głód, wojna Przy realizacji tego projektu konieczne są odwiedziny w slumsie bądź obozie dla uchodźców. Do slumsu udaj się w towarzystwie opłaconego wcześniej przewodnika, który zapewni ci bezpieczeństwo. Przewodnik z miejsca będzie cię traktował jak brata, udawaj, że bardzo ci się to podoba, inaczej sprawisz mu przykrość. Mimo obecności przewodnika wszystkie pieniądze, karty płatnicze i paszport wcześniej powinieneś zostawić w bezpiecznym miejscu, co niestety nie będzie łatwe, chyba że mieszkasz w superdrogim hotelu. W innym hotelu na pewno cię okradną, więc lepiej nosić wszystko przy sobie, najlepiej zaszyte w wewnętrznej kieszeni spodni albo pod skórą, na wszelki wypadek najcenniejsze rzeczy przed wizyta w slumsie połknij, potem jakoś sobie poradzisz. Dobrze opłacony przewodnik pokaże ci przykłady biedy: członka rodziny umierającego na AIDS, odchody płynące środkiem slumsu, chałupki sklecone z tektury i blachy po puszkach przysłanych z Zachodu przez białych ludzi. Unikaj przejawów normalnego życia w slumsie: sklepów z jedzeniem, salonów fryzjerskich, uśmiechniętych dzieci. Koniecznie sfotografuj smutne dzieci z dużymi czarnymi oczami i muchami latającymi wokół ich twarzy. Jeśli wyjątkowo zdarzy się, że w slumsie albo w obozie nie będzie takich dzieci, sfotografuj białą pielęgniarkę robiącą zastrzyk czarnemu niemowlęciu. Jeśli w obozie nie ma białych pielęgniarek, to znajdź lepszy obóz. W obozie dla uchodźców na pewno spotkasz Majaczącego Starca, który szepcze pod nosem modlitwy. Są to modlitwy dziękczynne za pomoc, która otrzymał od białych ludzi, albo modlitwy błagalne, jeśli takiej pomocy jeszcze nie otrzymał. Majaczący Starzec powinien pochodzić ze znanego powszechnie plemienia, najlepiej Masajów, oraz nosić na sobie choćby skrawki stroju plemiennego. Nie ma on przeszłości, nie wiadomo, skąd się wziął w tym obozie, nie wiadomo, jak długo w nim będzie. Za dodatkową opłatą Majaczący Starzec zaprowadzi cię do Drzewa Mądrości i opowie o czasach, kiedy człowiek stanowił jedność z matką ziemią. Jak już wiesz, było to, zanim biały człowiek podbił Afrykę. Jeśli będziesz miał szczęście i dobrego przewodnika, sfotografujesz kobiety z odsłoniętymi piersiami. Wszystko jedno jakimi piersiami: mogą być małe, duże, młode, stare. Jeśli będziesz miał jeszcze więcej szczęścia, może uda ci się sfotografować jakieś trupy. Idealne byłyby trupy kobiet z odsłoniętymi piersiami. Takich zdjęć nie pokażesz przyjaciołom przy kolacji. Ale zawsze możesz umieścić je na blogu albo zrobić wystawę w niezależnej galerii. Projekt nr 2: egzotyka, krajobraz, metafizyka natury Gdyby nie mieszkający w niej czarni ludzie, Afryka byłaby najpiękniejszym kontynentem na ziemi. W Afryce są najpiękniejsze na świecie zachody słońca. Na rozległych sawannach pasą się stada antylop, które odwiecznym prawem natury zżerane są przez lwy. Słonie wędrują dniami i nocami w poszukiwaniu grobów swoich przodków. Hipopotamy pluskają się w rzekach i bajorach, śmiesznie parskając i wyrzucając w powietrze hektolitry wody. Najśmieszniejsze są małpy, które lubią bawić się z ludźmi. Postaraj się zobaczyć z bliska goryle górskie, bo one to już zupełnie przypominają ludzi i można się od nich wiele dowiedzieć na temat ludzkiej natury. Nic nie dowiesz się na temat ludzkiej natury od ludzi, ponieważ, jak już wspomniałem, Afrykanie wszyscy są tacy sami i nie rozmawiają ze sobą, a jeśli już mówią, to zwykle proszą o pomoc. Wyjątkiem jest Majaczący Starzec. Jeśli w ramach tego projektu będziesz jednak zmuszony spotkać ludzi, pamiętaj, by wyglądali oni egzotycznie. Najlepiej niech kobiety mają te słynne spodki w wargach i uszach, a mężczyźni różne nacięcia na skórze. Naucz się, co oznaczają konkretne nacięcia i ozdoby, będzie to znaczyło, że rozumiesz tych ludzi, ich historie i kulturę. Unikaj ocen, nigdy nie mów, że wieśniacy, którzy chcą od ciebie dolara za zrobienie im zdjęcia, próbują cię po prostu orznąć. Pochyl się nad ich ciężkim losem, płać i zachęcaj do tego innych. Nie miej zdania w sprawie wycinania łechtaczki małym dziewczynkom albo obrzędów inicjacyjnych, które kończą się śmiercią lub kalectwem chłopców. Gdy ktoś zapyta cię o opinię w tej sprawie, zamyśl się przez moment, a potem powiedz coś o specyfice kulturowej w różnych miejscach na świecie. Unikaj obrazów brzydoty i krwi, bo goście, którzy będą potem oglądać twoje zdjęcia, poczują się dziwnie skrępowani. Koniecznie odwiedź targ fetyszy w afrykańskim mieście, kup sobie jakąś tradycyjną laleczkę z tradycyjnego plemienia. W nocy obudź się zlany potem i stwierdź, że laleczka mówi i mruga oczami. Oderwij od niej metkę z napisem „Made in China”, zapomnij, ze metka kiedykolwiek istniała. Po powrocie zawiń ją w stare brudne szmaty i nie wspominaj o niej, chyba że najbliższym przyjaciołom, którzy tak jak ty nie wierzą w żadne voodoo i takie tam głupoty, ale z tą laleczką lepiej nie zaczynać. Jeśli najbliższy przyjaciel będzie nalegał, pokaż mu laleczkę i opowiedz, jak zmieniła twoje życie. Przede wszystkim jednak unikaj zwykłych ludzi, czyli takich, których problemy są nudne i prozaiczne, np. martwiących się, jak zapłacić za szkołę dziecka i mieszkanie. Unikaj ludzi zdrowych, uśmiechniętych, zakochanych, mających własne domy, kłócących się z małżonkiem o to, kto wyrzuca śmieci i odprowadza dzieci do szkoły. O dzieciach, które chodzą do szkoły, lepiej w ogóle nie mówić, chyba że jest to szkoła zbudowana za pieniądze białych. Najciekawsi Afrykanie to tacy, którzy jedzą jakieś dziwne rzeczy: surowe mięso, robaki, mózgi małp. Poproś kolegę, żeby zrobił ci zdjęcie, jak jesz robaki albo mózg małpy. Wcześniej sprawdź, czy małpa nie była pod ochroną. Unikaj Afrykanów, którzy jedzą rzeczy normalne, np. ryż, chleb albo wołowinę, i piją piwo albo wodę, zwłaszcza jeśli jedzą nożem i widelcem i siedzę przy stole. Tacy są nudni. Nie interesuj się książkami napisanymi przez Afrykanów, wystarczy ci „Pożegnanie z Afryką”, ewentualnie dorzuć Kapuścińskiego. Wszystkich w Afryce pytaj, czy znają Kapuścińskiego, jeśli nie znają, wyraź zdziwienie. Nie spotykaj afrykańskich studentów, robotników, gospodyń domowych. Nie rozmawiaj z kierowcami, informatykami, właścicielami przedsiębiorstw, nauczycielami akademickimi. Unikaj intelektualistów, zwłaszcza takich, którzy krytykują Zachód za wtrącanie się w sprawy Afryki. Zwykle opłacani są przez zachodnie uniwersytety. Wiesz dobrze, że bez troski Zachodu Afryka zginie. A ty nie chcesz, żeby Afryka zginęła. Projekt nr 3: Afryka i ja Ten projekt jest najbardziej godny polecenia i powinien zawierać co najmniej niektóre elementy projektów 1 lub 2. Chodzi o ukazanie, jak bardzo Afryka zmieniła twoje życie, jak kochasz ten kontynent, jak bardzo ci na nim zależy. W tym celu masz do wyboru trzy podejścia: nad Afryka można się użalać, można ją czcić albo nad nią dominować. Jeśli wybierzesz żal, po powrocie pokazuj wszystkim, jak cierpisz. Rozważ kilka sesji u psychoanalityka, bo przecież ból, który cię wypełnia po tej całej nędzy, tak łatwo cię nie opuści. Postaraj się, by ludzie wokół ciebie zrozumieli, jak cierpisz. Opowiedz o swojej wizycie w obozie dla uchodźców, dodaj mimochodem, że zostawiłeś tym ludziom 200 dol., dzieciakom rozdałeś cukierki i długopisy z logo twojej firmy. A niech tam, powiedz, że zostawiłeś im 500 dolców, przecież i tak nikt tego nie sprawdzi. Jeśli wolisz opcję kult, koniecznie zapisz się do jakiejś organizacji krzewiącej kulturę afrykańską. Zacznij grać na djembe, doczytaj wreszcie tego Kapuścińskiego, zainteresuj się stanem lasu tropikalnego na pograniczu Konga, Ugandy i Rwandy, broń go. Zorganizuj w domu kultury wykład na temat znaczenia kolorów w materiale kente w Ghanie lub wpływu islamu na handel w Senegalu. Jeśli bardziej nęci cię dominacja, nie masz wyjścia – musisz wrócić do Afryki. Najlepiej wymyśl jakiś nowy sensowny projekt, np. pokonanie Afryki wzdłuż i wszerz na jednej nodze, na rękach, na nartach, pod wodą, saniami. Wybierz jakąś szlachetną sprawę i dobrego patrona medialnego. Pamiętaj, że nie jesteś pierwszy, powoli kończą się sensowne metody pokonywania Afryki wzdłuż i wszerz. Pamiętaj, że wybierając którąkolwiek z tych trzech opcji: żal, kult, dominacja – najważniejszy jesteś ty. Dzięki Afryce twoja dusza wyruszyła na wędrówkę, która nigdy się nie kończy, twoje ciało przeżyło doznania niedostępne nigdzie indziej. Nie przejmuj się, że twoi koledzy i koleżanki mają tak samo, każde doświadczenie jest inne, każde nas wzbogaca. Jeśli natomiast Afryka po prostu zainteresowała cię, oświeciła nieużywane komórki twojego mózgu, jeśli zburzyła stereotypy, które nosiłeś w głowie przed podróżą, jeśli zachęciła do poznawania normalnych ludzi i ich życia, to masz problem. Jeśli niechcący zrozumiałeś, że Afryka nie jest jednym krajem, tylko zbiorem narodów, kultur, obyczajowości, historii tak różnych jak różnych może być prawie miliard ludzi, że nie zawsze panuje tam upał, wojna toczy się tylko w kilku krajach, a większość Afrykanów nie cierpi głodu, że ludzie w Afryce są z grubsza tacy sami jak wszędzie indziej: dobrzy i źli, głupi i mądrzy, okrutni i szlachetni, biedni i bogaci, i jeśli jeszcze zrozumiałeś, że każda podróż jest darem od losu, w której nie chodzi o nic więcej poza nią samą – wtedy cały twój projekt na nic. Straciłeś czas i pieniądze, jeśli chcesz, spróbuj ponownie, może Wietnam, Tybet, Birma...
Na lwy by? A może i na resztę zwierząt z Wielkiej Piątki. Oczywiście łowy będą bezkrwawe. Najcenniejszym trofeum będą zdjęcia. I wspomnienia.
Na parkiecie gęsto od splatanych ciał, nad którymi rozum stracił kontrolę. Faceci, umięśnieni niczym modele, pozbyli się koszul. Dziewczyny okrywają co prawda mikroskopijne spódniczki, ale neutralizują to sięgające pępka dekolty. Jesteśmy tutaj jedynymi białymi i jednocześnie najbardziej ubranymi ludźmi na sali. Nie mamy szans wtopić się w tłum. Wszyscy chcą z nami tańczyć, czujemy się jak gwiazdy. Jednak w przeciwieństwie do nas Afrykanom w ruchu nie przeszkadzają kręgosłupy, żebra, ścięgna ani tzw. strefa prywatna. Co my robimy w tej tancbudzie na końcu świata, gdzie hormony i feromony niemal materializują się w powietrzu? No cóż, po prostu chcemy poczuć Kenie! Boso, ale w kolorach Tydzień wcześniej, tuż po przyjeździe, przez okno busa staramy się wyławiać z mroku architekturę. Godzinę później parkujemy przed hotelem w miasteczku Kilifi. Moja grupa (w międzyczasie nieco się już zintegrowaliśmy) okazuje się zbieraniną ludzi różnych profesji powiązanych z mediami. Każdy dostaje drewnianą, krytą liśćmi chatkę. Wielkie łóżko spowija moskitiera. Na białej pościeli leżą kwiatki. Osobisty bagażowy otwiera nam drzwi, włącza światło, sprawdza, czy siatka nie jest aby dziurawa, rozpędza niewidoczne komary, ściera pyłki z umywalki. Daje nam czas, żebyśmy zdążyli wyciągnąć portfel z dna torby i wręczyć mu napiwek. Nawet nie próbujcie się od tego wymigać, nigdy bowiem tak wiele dobrego nie zależało od tak małej kwoty. W Kenii większość ludzi żyje za mniej niż dolara dziennie! Sprawdź wycieczki do Kenii Nazajutrz pobudka o piątej rano. Barbarzyństwo! Brytyjskie śniadanie w Kenii nieco nas zaskakuje. Fasolka w dziwacznym sosie, ociekająca tłuszczem jajecznica na bekonie, smażone pomidory, czerwone kiełbasy i nasączony masłem chleb. Zamiast bomby kalorycznej wypijam kawę, a potem razem z dziewczynami biegnę nad wodę. W życiu nie widziałam takiej plaży! Spienione szmaragdowe fale Oceanu Indyjskiego trą o mlecznobiały piasek, a cofając się, polerują go. Pakujemy się do małego busa z podnoszonym dachem. Przez kolejne dni będzie nam towarzyszył Robert – kierowca, opiekun, przewodnik, chodząca encyklopedia wiedzy o Kenii. Wszystko w jednej skromnej, obdarzonej czarującym uśmiechem osobie. Docieramy na przedmieścia Mombasy. Z miliona mieszkańców większość jest bezrobotna. Wzdłuż drogi faceci – siedzący, leżący, stojący. Miska gęstej papki z mąki kukurydzianej wieczorem to często ich jedyny posiłek. Zapewne dostarcza ona za mało kalorii, by tryskać energią. Budki z kartonu, z płyt pilśniowych, powiązane sznurkami, pokryte papą albo blachą falistą, stanowią typową zabudowę. Choć Mombasa jest dziś trzecim co do wielkości portem we wschodniej Afryce, nie przekłada się to na jej wygląd. Nie lepiej prezentuje się architektura pamiętająca czasy portugalskie i brytyjskie. Wygląda na taką, co przeżyła wszystko poza remontem. Zapraszamy do galerii naszych użytkowników: Kenia 2010 Kenia Kenia / Safari Kenia W Europie połączenie intensywnej czerwieni kenijskiej ziemi z soczystą zielenią drzew, trawy, kukurydzy, agawy sizalowej byłoby zbyt agresywne, kiczowate. Tu jest po prostu idealne. Podobnie jak stroje ludzi. Afrykańska moda nie znosi szarości, beży i czerni, to istna eksplozja kolorów niczym ilustracje w książkach dla dzieci. Jedziemy w głąb Kenii. Mijamy wioski zorganizowane wzdłuż dróg. Wszystkie wyglądają tak samo, do tego stopnia, że zaczynam odczuwać déjàvu. Przecież mijaliśmy już ten niebiesko-zielony meczet z kopułami przypominającymi cebule i chudymi minaretami! Widziałam już to targowisko i to dziecko machające do nas, ubrane w różową sukienkę z tiulu wyszywanego kwiatkami. Dziewczynki noszą balowe suknie, jakby szły na ważną rodzinną uroczystość. Że tak nie jest, zdradza stan garderoby – porwanej, poplamionej, bez guzików. I to, że zamiast eleganckich pantofelków widać gołe stopy. Więcej informacji o Kenii znajdziesz tutaj Polowanie na padlinożercę Prawdziwe safari zaczyna się dopiero wraz z przekroczeniem bramy Tsavo East. Razem z Tsavo West tworzą jeden z największych rezerwatów przyrody na świecie. (Ma mniej więcej wielkość województwa podlaskiego). Park rozsławiły lwy ludożercy. W czasie budowy linii kolejowej z Mombasy do Nairobi dwa samce zasmakowały w mięsie hinduskich robotników. W sumie zagryzły 28 osób. Drapieżniki miały pewną cechę, która okazała się typowa dla lwów żyjących tylko na terenie Tsavo – były bezgrzywe. Trochę szkoda, bo lew bez grzywy to jak zebra bez pasków. Póki co zwierząt nie widać, jest za to ocean trawy, ponad który wyrastają uzbrojone w kolce akacje parasolowate i baobaby przypominające monstrualne marchewki. W pniach o nawet 50-metrowym obwodzie potrafią zmagazynować 120 tys. litrów wody. Zamknięci w opancerzonej klatce, której zabroniono nam opuszczać, intensywnie wypatrujemy zwierząt. Inaczej to sobie wyobrażałam. Bardziej na bogato. A tymczasem jakaś zabłąkana żyrafa, wyskubany struś w towarzystwie jeszcze bardziej wyskubanej pani strusiowej, która na nasz widok ostentacyjnie odwraca się kuprem. Czyżby opowieści o lwach pożerających turystów, słoniach przewracających minibusy były nieco podkręcone? Teleobiektywem (bez niego mogłabym co najwyżej sfotografować współpasażerów) upolowałam padlinożernego marabuta, łysego kuzyna naszego bociana. Jego głowę pokrywają szkaradne różowe wyrostki przypominające krosty. I gazele Thompsona z długimi karbowanymi rogami. Miejsce to słynie z czerwonoskórych słoni, tylko gdzie one są? Oczywiście słonie pojawiają się, kiedy chcą one, a nie my. Gromadce wielkouchów przewodzi olbrzymia samica, za nią drepcze maluch, za nim większy maluch i kolejna samica. Słonie ignorują naszą obecność. Nie robią min, nie zwalniają, żebyśmy uchwycili je w najlepszej pozie. A i tak jesteśmy wniebowzięci. UFO w wiosce Masajów Autochtoni patrzą na nas, jakby nagle w środku ich wioski, Emali, wylądowało UFO. A to tylko grupka mzungu, która w drodze do Amboseli postanowiła skosztować lokalnego folkloru. Dzieci z miejsca osaczają busa, nie jesteśmy im w stanie niczego odmówić. I znów w drodze. Amboseli leży tuż przy granicy z Tanzania. Po porannej ulewie przypomina grzęzawisko. Ziewająca hiena to pierwsza atrakcja. Wygląda jak nieudane skrzyżowanie kota z psem i cieszy się opinią tchórzliwego padlinożercy. A przecież hieny to urodzeni łowcy, wojownicy. Skuteczniejsi niż lwy. Znów okazało się, że to uroda ma znaczenie. Z kolei bawół wygląda, jakby nosił tupecik. Ale poza tym w bawole nie ma nic śmiesznego. Jest silny, odważny, bojowy, solidarny i mściwy. Po sawannie krąży opowieść, ze kiedyś bawoły przez cały dzień czekały, aż lew, zabójca ich druha, zejdzie z drzewa, na którym się schronił. Jest jednak ktoś, kto w ogóle się nie boi bawołu. Malutki ptaszek, bąkojad. Wampir. Krew zdobywa, wydziobując ze skóry innych zwierząt opite nią kleszcze. Odwiedzić Masajów czy nie? Wszyscy chcą zobaczyć wioskę, ale większość nie chce brać udziału w szopce dla turystów. Masajowie powinni żyć tak jak ich przodkowie. Tak jakby ludzie nigdy nie wylądowali na Księżycu, jakby nie wymyślili lodówki, samochodu, maszyny do szycia... Czyżby? Krajobraz wokół jest płaski jak stół. Wśród rdzawej ziemi upstrzonej kępkami zieleni wyrastają skupiska lepianek. Cześć wygląda na opuszczone. Mijamy żylastych wojowników opierających o drzewa łuki, stojących na jednej nodze. Machają do nas, uśmiechają się. Wioska otoczona jest wysokim akacjowym płotem, który z daleka wygląda jak zasieki z drutu kolczastego. Żaden groźny zwierz się nie przeciśnie. Nie zaryzykuje przeorania futra akacjowymi kolcami. Żaden też jej nie przeskoczy, chyba że ma skłonności samobójcze. Dwóch smukłych, wysokich mężczyzn wychodzi nam naprzeciw. Obwieszeni kilogramami biżuterii (długaśne kolczyki, dziesiątki bransoletek na nadgarstkach, kostkach, naszyjników różnej długości i szerokości, obręczy, diademów), owinięci kolorowymi tkaninami. Ważniejszy nazywa się Willson i jest synem wodza wioski. Ukończył studia i dlatego tak dobrze włada angielskim. – Mój kolega zbierze pieniądze i zaczynamy – tak mniej więcej rozwija się powitanie. Na gest Willsona przez bramę w naszym kierunku zmierza barwny korowód mężczyzn i kobiet. Powitalna ceremonia składa się z okrzyków, śpiewu, wężowego tańca kobiet i wysokich podskoków mężczyzn. Masajowie ćwiczą się w takich podskokach z miejsca – bez uginania kolan ani machania rekami. Najwyższy skok przekłada się na największe powodzenie wśród płci pięknej. Choć paradoksalnie to panowie są tutaj bardziej wystrojeni niż panie. Chałupy przypominające inuickie igloo tworzą okrąg biegnący równolegle do płotu. Otaczają centrum wioski, które wyznacza olbrzymi, teraz pusty plac zwykle zajmowany przez zwierzęta. W cieniu wybujałej akacji, obok wygasłego ogniska siedzą wojownicy i się nudzą, grają w enkeshuli, niektórzy śpią. Willson zapędza ich do roboty. Czary-mary i spod kupki suszu bucha dym, a chwile później pojawia się ogień. Do rozpalenia ogniska rzeczywiście nie potrzeba zapałek. Potrzeba czegoś więcej... cierpliwości. Zwiedzamy pokazowe domostwo. W środku ciemno, dlatego zmysł powonienia działa ze zdwojoną mocą. Pachnie tu jak w wędzarni. Ale Masajowie nie spędzają życia na oglądaniu telewizji i czytaniu książek, im domy służą do spania. Po lewej za ścianą słyszę szuranie jakiegoś zwierzaka. Wąski, niski korytarz prowadzi do sypialni i jeszcze jednego pomieszczenia. Oba są wielkości leżącego człowieka, na klepisku jednego jest mata, a poza tym nic, żadnych mebli, dostrzegam tylko jakiś kubek i aluminową puszkę. Zgodnie z prawem mężczyzna może mieć tu pięć żon. Ponieważ w obrębie wioski mieszkają ludzie blisko ze sobą spokrewnieni, żonę bierze się z innej i płaci za nią 10 kóz. W naszej wiosce żyje pięć rodzin, co daje w sumie imponujące 350 osób. Nie wiem, gdzie się ci wszyscy ludzie poukrywali. Podróżujący z nami Maciej Nowak, znany krytyk teatralny i kulinarny, próbuje masajskiego przysmaku: sfermentowanego krowiego mleka zaprawionego świeżą bydlęcą krwią. Krzywi się. Krowia krew jest źródłem siły i energii, dlatego Masajowie piją ją regularnie. Przebijają zwierzakowi żyłę szyjną strzałą, krew tryska do miski, następnie zalepiają ranę specjalnym korkiem z ziół. Krowy są największym bogactwem, oznaką statusu materialnego i pozycji w plemieniu. Masajowie uważają, że Bóg podarował im wszystkie krowy świata i jeżeli ktoś inny ma krowy, to znaczy, że ukradł je Masajom. Masajów w Kenii jest niecały milion i choć przyrost naturalny szybko tę statystykę poprawia, nie mają co liczyć na znaczący wpływ na politykę kraju. Najcenniejsze co Kenia posiada, to przyroda, a ziemie Masajów pokrywają się lub sąsiadują z obszarami sławnych parków narodowych. Nie ma problemu, gdy jedzenia jest pod dostatkiem, ale w czasie suszy zaczyn a być nerwowo. Masajowie i ich bydło są przepędzani z terenów parku. W zamian cześć dochodów z biletów wstępu na teren parku jest przeznaczona na ich potrzeby. Nie daje się im gotówki, nie rozpija jak amerykańskich Indian, nie obdarza bronią, żeby się nawzajem wymordowali. Buduje się im studnie, wznosi szkoły, gdzie mogą uczyć się masajskie maluchy. Lwie porno W Masai Mara i leżącym po stronie Tanzanii Serengeti co roku odbywa się niezwykły spektakl migracji zwierząt. Bierze w nim udział 2 mln istot, wśród których największy procent stanowią gnu, gazele, zebry, impale. To wszystko wiem, ale nic z tych rzeczy w Masai Mara o tej porze nie zobaczę. Będę miała szczęście, jak uda mi się upolować lwa i lamparta. Bez tych zwierzaków moje afrykańskie safari będzie jakieś niepełne. To trzon Big Five – Wielkiej Piątki Afryki, czyli zwierząt, które trzeba tu koniecznie zobaczyć. Nie przypuszczałam, że w niemal równikowej Afryce może być rano tak potwornie zimno. Jak zwykle bladym świtem wyruszyliśmy na safari, jednak ja, zamiast oglądać zwierzęta, zastanawiam się, co jeszcze mogę na siebie włożyć. Bluza dresowa, szal, skarpety i grube spodnie to za mało. To po to uciekłam przed zimą z Polski, żeby teraz zamarzać w Afryce? Ale chwileczkę, czego spodziewać się po płaskowyżu położonym 1600 m n.p.m.? Nawet stada gnu, zwierzaków, które zdaniem wielu przypominają klaunów, nie są w stanie mnie rozśmieszyć i podnieść na duchu. Nic w ich wyglądzie nie jest dostojne. Zdają się posklejane z różnych zwierząt. Wielka kozia głowa z białą brodą, małe rogi, cherlawe nogi. Najlepszymi myśliwymi na sawannie wcale nie są lwy, ale likaony przypominające psa z przerośniętymi uszami (maja 80 proc. skuteczności!). Po nich w klasyfikacji idą hieny, gepardy, lamparty i dopiero na piątym miejscu plasuje się król sawanny. Albo raczej królowe. Lwy polowanie zostawiają bowiem samicom, same wolą wypoczywać. Dbanie o harem jest takie wykańczające. Jak bardzo, przekonujemy się w Masai Mara. Nakrywamy lwy podczas miesiąca miodowego. Samica i samiec leżą obok siebie, lizą się, przytulają i...uprawiają seks. Tak jakby nas tu w ogóle nie było! Trzy samochody stoją i rejestrują czym tylko się da seksualne igraszki lwów, a te, niczym aktorzy porno, w blasku fleszy robią swoje. Samiec gryzie samicę w kark. Wygląda, jakby chciał ją pożreć z miłości. – Bad manners, złe maniery – tymi słowami zachowanie lwów kwituje Robert. O ile wcześniej zrywaliśmy się na widok właściwie każdego zwierzęcia, to w Masai Mara z trudem podnosimy nasze cztery litery. Obfitość fauny zaczyna nas przytłaczać. Stada zebr, stada gnu, stada żyraf, lwy, hipopotamy i w końcu lamparty. Cętkowana pani siedzi w krzakach i przeciąga się jak domowy kot. Podczas kolacji Henry, kelner przebrany za Świętego Mikołaja, uczy nas suahili. Jambo znaczy „witaj”, Asante sana – „dziękuje bardzo”, karibu – „proszę bardzo”, Hakuna matata – „nie ma sprawy”, pole, pole – „powoli”, ale uwaga – Hukana matiti znaczy „nie ma cycków”. W lodży w Masai Mara położonej w akacjowym zagajniku, wśród pachnących palisandrów, wilczomleczów i eukaliptusów, spędzamy dwie noce. Tym razem dostałam namiot. Nie ma tu kanadyjek, tylko wygodne łóżka, jest nawet wyłożona kafelkami łazienka z umywalką, prysznicem. Na tarasie stoi stół z dwoma krzesłami. Sto metrów niżej płynie rzeka. Żałuję, że mamy za mało czasu, żeby się tutaj namieszkać, nacieszyć, wynudzić tym kolonialnym luksusem i atmosferą. Noc spędzam w ptaszarni, do której ktoś wstawił ul, a obok umieścił stado pawianów. Na zewnątrz panuje taki hałas, że nie słyszę własnych myśli. Mam wrażenie, że to nie tylko wroga armia owadów – czort wie, co jeszcze się kryje w tych ciemnościach. O ile wcześniej komary występowały tylko w formie opowieści, to w Masai Mara się materializują. Atakują moje stopy i pozostawiają na nich setki czerwonych bąbli. Próbuję przekonać samą siebie, że swędzenie to tylko reakcja obronna mojego organizmu, że jeżeli rozdrapię te bąble, będzie gorzej, że jak wytrzymam 10 minut, czeka mnie nagroda w postaci mniejszego swędzenia. To na nic. Moje stopy przejmują kontrolę nad moimi dłońmi, mózg się wyłącza. Do Mombasy lecimy samolotem z Nairobi. Wracamy do hotelu w Kilifi. Ostatnie godziny spędzamy, sącząc drinki na cudownej plaży o kolorze i konsystencji mąki, zanurzającej się w szmaragdowym oceanie. Na falach kołyszą się łódki. Jakiś chłopak podchodzi do mnie i prosi, żebym rzeczy, których nie potrzebuję, zostawiła w hotelu – tutaj przyda się wszystko. Mam tyle zbędnych rzeczy w domu. Następnym razem zostawię ich tu znacznie więcej.