Znaleźli „fundament życia” na Marsie. Łazik NASA odkrył rekordowe złoża w kraterze Jezero
Marsjański krater Jezero ponownie elektryzuje. Najnowsze dane przesłane przez łazik Perseverance wskazują na obecność niespotykanych wcześniej ilości wielkocząsteczkowych związków węgla. Choć odkrycie to stanowi fascynujący element układanki w poszukiwaniu pozaziemskiego życia, astrobiolodzy studzą emocje. Ten niezwykły, węglowy ślad może mieć zupełnie inne, niebiologiczne pochodzenie.
Od momentu lądowania w lutym 2021 roku, Perseverance nieustannie bada dno krateru Jezero – obszaru, który miliardy lat temu był zasilany przez rzeki i stanowił rozległe jezioro. W zeszłym roku odkryto tam intrygujące, jasne plamy przypominające lamparcie cętki, które na Ziemi często powstają w wyniku procesów metabolicznych prehistorycznych drobnoustrojów. W tym roku zespół pod kierownictwem Ashley Murphy z Planetary Science Institute poszedł o krok dalej. Rekordowe stężenie Przy użyciu pokładowego instrumentu SHERLOC, badacze precyzyjnie zmapowali rozkład węgla w marsjańskich osadach. Okazało się, że to najwyższe stężenie cząsteczek organicznych, jakie kiedykolwiek odkryto na Czerwonej Planecie. Co więcej, związki te wykazują bardzo niewielki stopień erozji, co sugeruje, że zostały odsłonięte na powierzchni stosunkowo niedawno. Kiedy zestawiono te informacje z danymi zebranymi przez łazik Curiosity w odległym o 3700 kilometrów kraterze Gale, naukowcy zyskali kolejny dowód na to, że w odległej przeszłości woda w stanie ciekłym była na Marsie zjawiskiem powszechnym i długotrwałym. Czy to ostateczny dowód na istnienie mikrobów? Należy stanowczo podkreślić, że obecność organicznego węgla nie udowadnia istnienia życia. Jak zauważa badaczka Ashley Murphy, chociaż te złożone łańcuchy chemiczne stanowią biologiczną bazę i mogą reprezentować skamieniałe drobnoustroje, równie dobrze mogły powstać na drodze procesów całkowicie abiotycznych. Cząsteczki organiczne na Marsie mogły powstać m.in. w wyniku oddziaływania płynącej wody ze skałami magmowymi lub zostać dostarczone na planetę przez uderzenia meteorytów. Polityczne chmury nad misją. Czy Chiny wygrają wyścig? Aby ostatecznie rozstrzygnąć, czy mamy do czynienia z prawdziwymi biosygnaturami, próbki z krateru Jezero muszą trafić do ziemskich laboratoriów. Pierwotny plan NASA i Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) zakładał sprowadzenie ich w latach 30. XXI wieku w ramach misji Mars Sample Return. Przyszłość tego ambitnego przedsięwzięcia stanęła jednak pod dużym znakiem zapytania. W planach budżetowych amerykańskiej administracji na 2026 rok projekt ten został uznany za „niezrównoważony finansowo”, co w praktyce oznacza drastyczne cięcia i wstrzymanie programu. Widocznie Amerykanie potrzebują pieniędzy gdzie indziej. Dzięki temu historyczny krok może należeć do Chin. Ich misja Tianwen-3, planowana najwcześniej na 2028 rok, ma na celu przywiezienie marsjańskiego gruntu na Ziemię, choć docelowe miejsce jej lądowania jest obszarem o znacznie mniejszym potencjale astrobiologicznym niż badany obecnie krater Jezero. Źródło: Science Advances Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Otworzyli meteoryt z Marsa i oniemieli. Znaleźli w środku minerał, którego nie powinno tam być
Badacze rozłupali meteoryt, który spadł na Ziemię z Marsa, i dokonali niespodziewanego odkrycia. Wewnątrz skalnego fragmentu zidentyfikowali ziarna granatu, którego nigdy wcześniej nie znaleziono w żadnej próbce pochodzącej z Czerwonej Planety. Na Ziemi granaty tworzą się w specyficznych warunkach – wymagają potężnego ciśnienia, ekstremalnie wysokich temperatur lub gwałtownych przemian chemicznych. Do tej pory uważano, że na Marsie po prostu nie było odpowiedniego środowiska do ich powstania.
Badany okaz to meteoryt oznaczony sygnaturą NWA 8171, który na co dzień znajduje się w zbiorach kanadyjskiego Royal Ontario Museum. Z geologicznego punktu widzenia jest to brekcja bazaltowa. Przypomina trochę keks – stygnąca bazaltowa magma jest ciastem, które z czasem oblepia po drodze inne nagromadzone minerały-bakalie. W jednym z takich malutkich fragmentów – mierzącym zaledwie 0,8 na 0,5 milimetra – badacze dostrzegli coś intrygującego. Początkowo założono, że to powszechnie występujący piroksen, jednak precyzyjne analizy chemiczne rozwiały wątpliwości. Geolożka planetarna Tanya Kizovski z kanadyjskiego Brock University wyjaśnia, że zidentyfikowanym minerałem okazał się andradyt. To bogata w żelazo odmiana granatu, która, wbrew naszym potocznym skojarzeniom z krwistoczerwoną barwą, ma niepozorny, żółtozielony lub oliwkowy odcień. Zapisy przeszłości w marsjańskim meteorycie Dlaczego znalezienie kilku mikroskopijnych ziaren wywołało taką sensację w świecie nauki? Granaty są uznawane przez geologów za perfekcyjne „kapsuły czasu”. Zachowują w swojej krystalicznej strukturze zapis warunków temperaturowych i ciśnieniowych, w jakich pierwotnie się uformowały. Mogą służyć do precyzyjnego datowania procesów geologicznych, a ukryte w nich śladowe ilości innych pierwiastków bezbłędnie zdradzają skład chemiczny pradawnego środowiska. W tym wypadku marsjańskiego. Jak powstaje granat? Na Ziemi minerały z tej grupy powstają najczęściej w procesie metamorfizmu – ekstremalne siły przekształcają stare skały w nową formę. Na Marsie gigantyczne ciśnienie i ciepło niezbędne do wytworzenia granatu mogły pochodzić z dwóch potężnych zjawisk: potężnego uderzenia meteorytu w powierzchnię planety lub przemieszczania się wrzącej magmy w górę, w kierunku marsjańskiej skorupy. A może to kosmiczny autostopowicz z odmętów Galaktyki? Istnieje jednak jeszcze jeden, fascynujący scenariusz, którego naukowcy na tym etapie nie mogą wykluczyć. Ponieważ meteoryt NWA 8171 jest brekcją (zlepkiem wielu materiałów), istnieje prawdopodobieństwo, że granat w ogóle nie powstał na Marsie. Mógł on narodzić się w zupełnie innej części układu planetarnego, uderzyć w powierzchnię Marsa, zostać wchłonięty przez lokalną brekcję, a następnie – w wyniku uderzenia kolejnego ciała niebieskiego w Marsa – zostać wyrzuconym w kosmos i po długiej tułaczce ostatecznie spaść na Ziemię jako meteoryt. Część składu chemicznego otoczenia tego ziarenka wskazuje co prawda na powiązania ze związkami marsjańskimi, ale zagadka wciąż czeka na rozwiązanie. Aby to zrobić, badacze muszą teraz przeanalizować stosunki izotopowe wewnątrz minerału. Jeśli będą one w pełni zgodne z sygnaturą izotopową innych marsjańskich skał, zyskamy dowód na to, że granat narodził się na Czerwonej Planecie. Jak podsumowuje planetolog James Darling z brytyjskiego University of Portsmouth, to niezwykłe znalezisko otwiera przed nami zupełnie nowe okno na ewolucję geologiczną naszego wojowniczego sąsiada. Źródło: Geochemical Perspectives Letters Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Czas na Marsie płynie inaczej. Dlaczego kolonizatorzy potrzebują nowego zegara?
Zegary atomowe uznawane są ostateczny wzorzec pomiaru czasu. Słyną z dokładności sięgającej pikosekund. Ale również one podlegają prawom ogólnej teorii względności. Umieszczone na innej plancie będą odmierzały czas nieco szybciej lub wolniej niż na Ziemi. W związku z czym dla Marsa należy zbudować zegar odpowiadający parametrom tej planety. Jak to zrobić?
Nowy etap eksploracji kosmosu zakłada tworzenie baz pozaziemskich. Te załogowe powstaną na Księżycu, a w przyszłości na Marsie. Na bazę bezzałogową typowany jest księżyc Jowisza Ganimedes. Niezależnie o jakim typie bazy mówimy, precyzyjne metody mierzenia czasu będą kluczowe dla zarządzania ośrodkami i systemami satelitarnymi. Zaawansowanie prac nad czasem lunarnym Trwają prace nad wprowadzeniem czasu lunarnego. W kwietniu 2024 roku Biały Dom wydał dyrektywę zobowiązującą NASA do opracowania Skoordynowanego Czasu Księżycowego (LTC) – odpowiednika ziemskiego UTC – jako oficjalnego standardu dla przyszłych misji księżycowych. Według dyrektywy LTC powinno zostać opracowane do końca 2026 roku. System musi być wystarczająco precyzyjny do nawigacji i nauki. Co istotne musi być też samodzielny na wypadek utraty łączności z Ziemią oraz skalowalny na inne środowiska kosmiczne. W tym samym roku Komitet ONZ ds. Globalnych Systemów Nawigacji Satelitarnej (ICG) powołał specjalną grupę roboczą zajmującą się standaryzacją czasu księżycowego i jego powiązaniem z UTC. Jest to o tyle istotne, że zegary księżycowe zyskują około 58,7 mikrosekundy na dobę. Co więcej, wartość ta może się różnić w zależności od wysokości i długości geograficznej miejsca na Księżycu. Marsjańska Efemeryda Czasu W przypadku Marsa zegar atomowy znajdujący się na jego powierzchni operuje w nieco płytszej „studni grawitacyjnej” niż na Ziemi. Oznacza to, że czas płynie tam odrobinę szybciej. Właśnie dlatego jeśli chcemy zwiększyć naszą obecność technologiczną, a w przyszłości załogową na Czerwonej Planecie będziemy potrzebowali standaryzacji pomiaru czasu. Tematowi przyjrzał się dr Slava Turyshev, badacz z Jet Propulsion Laboratory Centrum NASA. W swojej pracy opublikowanej w serwisie ArXiv przedstawił matematyczny pomost prowadzący od zegarka astronauty na Marsie aż do środka masy całego Układu Słonecznego. Analizy wiązały się z przedstawieniem możliwych rozwiązań i matematycznych procedur niezbędnych do stworzenia Marsjańskiej Efemerydy Czasu (Mars Time Ephemeris). Choć może minąć jeszcze sporo czasu, zanim będziemy potrzebowali tak zaawansowanego systemu, lepiej rozpocząć jego opracowywanie już teraz niż zmagać się z problemem dopiero wtedy, gdy błędne rozumienie czasu doprowadzi do awarii całego systemu. Co wpływa na pomiar czasu marsjańskiego? Dr Slava Turyshev zwrócił uwagę na to, że żadna metoda pomiaru czasu nie jest doskonała. Różne zjawiska fizyczne – duże i małe – mogą mieć (choćby minimalny) wpływ na upływ czasu mierzony przez zegar. Aby uwzględnić ten fakt, dr Turyshev pomija efekty zmieniające wskazania zegara o mniej niż 5 × 10⁻¹⁸, czyli powodujące skumulowany błąd mniejszy niż 0,1 pikosekundy. To niewyobrażalny poziom precyzji – dla porównania jest to czas, w którym światło, najszybsza rzecz we Wszechświecie, pokonuje zaledwie 0,03 milimetra. Następnie rozszerza swoje obliczenia na różne obszary wokół Marsa, prezentując możliwości nowego systemu. Przykładowo marsjański satelita znajdujący się na niskiej orbicie marsjańskiej (Low Mars Orbit) – odpowiedniku niskiej orbity okołoziemskiej – będzie miał zegar chodzący o 4,56 mikrosekundy na dobę wolniej niż zegar stojący na powierzchni Marsa. Wynika to z bardzo dużej prędkości orbitalnej potrzebnej do utrzymania wysokości około 300 km. Choć wydaje się to nieistotne, w długim okresie związanym z kolonizacją takie różnice zaczynają się kumulować. Jeszcze silniej widać to w przypadku statków umieszczonych na orbicie areostacjonarnej. Tam mniejsze prędkości orbitalne i słabszy wpływ grawitacji Marsa sprawiają, że zegary pokładowe tykają o 9,13 mikrosekundy na dobę szybciej. Największym wyzwaniem są jednak silnie eliptyczne orbity przekaźnikowe. Obiekty na takich orbitach zbliżają się do biegunów planety, po czym oddalają się głęboko w przestrzeń kosmiczną. Tradycyjne metody odmierzania czasu nie sprawdzają się w tym przypadku – naukowcy i inżynierowie muszą uwzględniać tzw. czas własny statku kosmicznego na każdym etapie jego lotu. Relatywistyczny zegar atomowy Jednym z najciekawszych aspektów pracy jest pokazanie wpływu samego Marsa na lokalne zmiany grawitacji. Dr Turyshev wykorzystał model pola grawitacyjnego GMM-3, aby uwzględnić relatywistyczne przesunięcia czasu wynikające z nierównej topografii planety. Na przykład równikowe wybrzuszenie Marsa powoduje okresowy sygnał czasowy o amplitudzie około 87 pikosekund dla satelity lecącego nisko nad powierzchnią. Ważną kwestią jest również mocno eliptyczna orbita, po której Czerwona Planeta okrąża Słońce. Gdy Mars znajduje się w peryhelium (najbliżej Słońca), pływowe oddziaływanie słoneczne jeszcze bardziej deformuje czasoprzestrzeń wokół niej. Wymaga to bardzo dokładnych obliczeń punkt po punkcie, aby uniknąć błędów nawigacyjnych zarówno łazików, jak i satelitów. Nawet stosunkowo niewielkie przyciąganie grawitacyjne księżyców Marsa – Phobos i Deimos – musi być uwzględniane, jeśli statek kosmiczny znajdzie się dostatecznie blisko któregoś z nich. Dr Turyshev pokazuje również wpływ pogody marsjańskiej na precyzyjne pomiary. To wszystko pokazuje, jak skomplikowane jest zbudowanie relatywistycznego zegara atomowego, uwzględniającego grawitacyjną i prędkościową dylatację czasu wynikającą bezpośrednio z ogólnej teorii względności Alberta Einsteina. Prace nad LTC prowadzone przez dr Turysheva to ważny krok w tym kierunku. Źródło: Universe Today, Arxiv Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
8 zjawisk na nocnym niebie w maju. Od „Niebieskiego Księżyca” po spektakl Drogi Mlecznej
Tegoroczne majowe niebo to prawdziwa gratka dla miłośników astronomii – zobaczymy nie jedną, a dwie pełnie Księżyca, efektowny deszcz meteorów Eta Akwarydy i wiele innych zjawisk. Sprawdź, kiedy spojrzeć w niebo, by nie przegapić najciekawszych kosmicznych spektakli tego miesiąca.
Nocne niebo w maju obfituje w spektakularne zjawiska – od roju meteorów i koniunkcji planet z Księżycem, aż po nie jedną, lecz dwie pełnie. To także czas, gdy wydłużają się warunki do podziwiania centrum Drogi Mlecznej – na półkuli północnej będzie ono widoczne mniej więcej od północy do wczesnych godzin porannych. Oto osiem najciekawszych zjawisk astronomicznych, które warto obserwować w maju wraz z informacjami, kiedy najlepiej spojrzeć w niebo. Szczyt roju meteorów Eta Akwarydy – 5-6 maja Rój meteorów Eta Akwarydy jest widoczny od 19 kwietnia do 28 maja, ale jego aktywność osiąga szczyt w nocy z 5 na 6 maja. Słynie z szybkich, jasnych meteorów, które często pozostawiają po sobie długotrwałe smugi. W idealnych warunkach można zobaczyć do kilkudziesięciu „spadających gwiazd” na godzinę, zwłaszcza na półkuli południowej. W tym roku obserwacje utrudni jednak jasny Księżyc, który przyćmi słabsze zjawiska. Mimo to cierpliwi obserwatorzy, znajdujący się z dala od miejskich świateł, mogą dostrzec kilka meteorów – szczególnie tuż przed świtem. Mars, sierp Księżyca i Saturn w bliskim sąsiedztwie – 12-13 maja Wybierz się na zewnątrz godzinę przed wschodem słońca rankiem 12 i 13 maja, aby zobaczyć efektowne wyrównanie obiektów na wschodnim niebie. Mars, Saturn oraz wąski sierp Księżyca ustawią się niemal idealnie w jednej linii tuż nad wschodnim horyzontem. Trio pojawi się mniej więcej na godzinę przed świtem, a następnie będzie się wznosić coraz wyżej, zanim niebo rozjaśni się wraz ze wschodem Słońca. Nów Księżyca sprzyja obserwacji Drogi Mlecznej – 16 maja Aby zobaczyć największą astronomiczną atrakcję maja – centrum Drogi Mlecznej – wybierz się na obserwacje w okolicach nocy 16 maja. Nów sprawi, że niebo będzie wolne od księżycowego blasku. W połączeniu z miejscem oddalonym od miejskich świateł – np. w parkach narodowych – galaktyczne centrum będzie widoczne najjaśniej. To także najlepszy moment na fotografowanie Drogi Mlecznej. Centrum Galaktyki wschodzi około godziny 23:00 (zależnie od lokalizacji) i pozostaje widoczne aż do wczesnych godzin porannych. Nów to także idealny moment na obserwację odległych galaktyk przez teleskopy. Do najłatwiejszych do dostrzeżenia należą: Galaktyka Wir (w pobliżu dyszla Wielkiego Wozu) oraz Galaktyka Sombrero (blisko jasnej gwiazdy Spica). Koniunkcja Księżyca i Wenus – 18 maja Nie przegap zachodu słońca 18 maja. Tuż po nim na niebie pojawi się efektowna para: cienki sierp Księżyca i Wenus, najjaśniejsza planeta widoczna z Ziemi. Duet ten będzie lśnił nad zachodnim horyzontem i pozostanie widoczny przez około 2 godziny. Gdy niebo ściemnieje, nad zachodnim horyzontem dostrzeżesz także Merkurego, natomiast Jowisz znajdzie się powyżej koniunkcji Księżyca i Wenus. (Pamiętaj: kieruj przyrządy optyczne na zachód dopiero wtedy, gdy słońce całkowicie schowa się za horyzontem). Rzadki „Niebieski Księżyc” – 31 maja Maj kończy się niezwykłym wydarzeniem astronomicznym: drugą pełnią w ciągu jednego miesiąca kalendarzowego, powszechnie nazywaną Niebieskim Księżycem. Według NASA zjawisko to występuje mniej więcej raz na dwa do trzech lat. Nazwa „Niebieski Księżyc” nie oznacza, że nasz satelita rzeczywiście zmieni kolor na błękitny. Podobnie jak podczas wcześniejszej majowej pełni, może wydawać się żółtawy lub pomarańczowy, zwłaszcza gdy znajduje się nisko nad horyzontem. Księżyc przybiera niebieski odcień zazwyczaj tylko wtedy, gdy w atmosferze ziemskiej znajdują się specyficzne cząsteczki, na przykład pył wulkaniczny. Jak znaleźć gwiazdozbiór Bliźniąt? Pomoże Jowisz – przez cały maj Przez cały maj Jowisz jasno świeci na zachodnim niebie, a jego położenie sprawia, że jest doskonałym punktem orientacyjnym do odnalezienia gwiazdozbioru Bliźniąt. Planeta znajduje się w pobliżu dwóch najjaśniejszych gwiazd tej konstelacji – Polluksa i Kastora. Choć Bliźnięta można znaleźć także przy pomocy innych „drogowskazów” na niebie, takich jak Wielki Wóz, to właśnie Jowisz stanowi w tym miesiącu wyjątkowo łatwą wskazówkę dla obserwatorów. Jowisz zbliża się do Wenus – przez cały maj Na początku miesiąca Jowisz i Wenus będą widoczne w odległości około 40 stopni (czyli mniej więcej 10 szerokości zaciśniętej pięści) nad zachodnim horyzontem. W miarę upływu dni planety będą się do siebie zbliżać — pod koniec maja dzielić je będzie już tylko około 14 stopni (nieco ponad jedna szerokość pięści), tworząc coraz bardziej efektowny układ. Pod koniec miesiąca do tego „spotkania” dołączy także Merkury, który stanie się łatwiejszy do zauważenia, zbliżając się do swojej maksymalnej elongacji wschodniej w połowie czerwca. Źródło: National Geographic
Łazik Curiosity odnalazł na Marsie niespotykane wcześniej związki organiczne. Czy stanowią ślad dawnego życia?
Należący do NASA łazik Curiosity, który bada powierzchnię Czerwonej Planety od niemal 14 lat, odnalazł zróżnicowany zestaw cząsteczek organicznych, w tym związki chemiczne powszechnie uznawane za elementy składowe życia na Ziemi. Jednak wstrzymajmy swój entuzjazm, ponieważ jednoznaczne potwierdzenie, czy te konkretne cząstki organiczne stanowią ślady dawnego życia wymagałoby sprowadzenia próbek na Ziemię.
NASA oraz eksperci z Uniwersytetu Florydy przekazali informację o odnalezieniu na Marsie związków chemicznych związanych z powstaniem życia. Ale – powstaniem życia na Ziemi. Opublikowane dzisiaj w czasopiśmie „Nature Communications” wyniki, pochodzące z eksperymentu chemicznego przeprowadzonego po raz pierwszy na innym ciele niebieskim wskazują, że powierzchnia Marsa może zachowywać cząsteczki, które mogłyby stanowić ślady dawnego życia. Jednak, co istotne, eksperyment ten nie pozwala odróżnić związków organicznych pochodzących z potencjalnego dawnego życia na Marsie od tych powstałych w wyniku procesów geologicznych lub dostarczonych przez meteoryty. Ciekawskie i ruchome laboratorium Badaniami, które przeprowadził wiekowy już łazik – laboratorium Curiosity – kierowała profesor nauk geologicznych Amy Williams. Profesor Williams pracuje na Uniwersytecie Florydy, jest także członkinią zespołów misji łazików Curiosity oraz Perseverance. Przypomnijmy, że łazik Curiosity wylądował na Marsie w 2012 roku, aby znaleźć dowody na to, że Mars miał warunki sprzyjające istnieniu życia mikrobiologicznego miliardy lat temu. Natomiast największy łazik planetarny w historii, czyli Perseverance, który wylądował w 2021 roku, został wysłany w celu poszukiwania śladów jakiegokolwiek dawnego życia, które mogło się tam rozwinąć. Oba urządzenia zostały zaprojektowane i wykonane w Laboratorium Napędu Odrzutowego NASA w Pasadenie. Eksperyment przeprowadzono w miejscu nazwanym na cześć XIX-wiecznej angielskiej planetolożki Mary Anning. Same próbki zostały pobrane w regionie Glen Torridon w obrębie krateru, na obszarze bogatym w minerały ilaste wskazujące, że kiedyś znajdowała się tam woda. Minerały te mogą zatrzymywać i konserwować związki organiczne lepiej niż inne typy skał, co czyni je szczególnie obiecującym celem badań. Naukowcy uważają, że panowały tam kiedyś warunki sprzyjające powstaniu życia, jeśli kiedykolwiek było ono obecne na Marsie. Materia organiczna sprzed 3,5 miliarda lat – Sądzimy, że mamy do czynienia z materią organiczną zachowaną na Marsie od około 3,5 miliarda lat. Istotne jest, że istnieją dowody na zachowanie dawnej materii organicznej, ponieważ pozwala to ocenić zdolność środowiska do podtrzymywania życia. Jeśli chcemy poszukiwać śladów życia w postaci zachowanego węgla organicznego, wyniki te pokazują, że jest to możliwe – powiedziała Williams, która współtworzyła opisywany eksperyment chemiczny. Wśród ponad 20 zidentyfikowanych związków chemicznych łazik Curiosity wykrył cząsteczkę zawierającą azot o strukturze podobnej do prekursorów DNA – substancję chemiczną, której wcześniej nie obserwowano na Marsie. Łazik zidentyfikował również benzotiofen – duży, dwupierścieniowy związek siarki, często dostarczany na planety przez meteoryty. – Te same substancje, które dotarły na Marsa wraz z meteorytami, docierały również na Ziemię i mogły dostarczyć elementów budulcowych dla życia, jakie znamy na naszej planecie – twierdzi profesor Williams. Poszukiwania marsjańskiego życia Wyniki badań zostały opublikowane 21 kwietnia 2026 roku, jednak sam eksperyment przeprowadzono w 2020 roku. Wykonano go przy użyciu zestawu instrumentów znanych jako Sample Analysis at Mars (SAM). W badaniach wykorzystano związek chemiczny TMAH (wodorotlenek tetrametyloamoniowy), który rozkładał większe cząsteczki organiczne, umożliwiając ich analizę przez instrumenty pokładowe SAM. Ponieważ na pokładzie łazika znajdowało się jedynie około 0,5 litra tej substancji, powodzenie eksperymentu wymagało starannego planowania i wyboru najbardziej odpowiedniego miejsca do pobrania próbek. – Wiemy już, że duże, złożone związki organiczne są zachowane w płytkich warstwach podpowierzchniowych Marsa. To daje nadzieję na znalezienie takich związków, które mogłyby jednoznacznie wskazywać na obecność życia – podsumowała Williams. Te obiecujące wyniki pojawiły się w dobrym momencie. Dosłownie kilka dni temu pojawiła się informacja, że europejski łazik Rosalind Franklin zostanie wyniesiony w kierunku Marsa przez rakietę SpaceX Falcon Heavy. Stanie się to nie wcześniej niż w 2028 roku, ale mimo wszystko jest to znakomita informacja. Źródło: Nature Communications Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
W Warszawie testowane są technologie dla misji ESA ExoMars. Przyszłe lądowniki zyskają polski akcent
W Centrum Badań Kosmicznych PAN otwarto Lunapark. Chociaż nazwa kojarzy się z zabawą, jest to całkiem poważne laboratorium służące do testów nóg lądowników marsjańskich, a w przyszłości również księżycowych. Już teraz inżynierom firmy Sener Polska oraz CBK PAN udało się odnaleźć krytyczny błąd, który w trakcie lądowania na Marsie mógłby przysporzyć poważnych problemów.
Lunapark to specjalnie zaprojektowana infrastruktura, obejmująca wysoką część testową o wysokości 6,25 m i wymiarach 6,8 x 11,6 m oraz część niższą, stanowiącą zaplecze techniczne. Powstała w jednym celu. – Całe pomieszczenie zostało zbudowane z myślą o testowaniu nóg lądowników na misje planetarne. Uwzględnia to nie tylko dużą kubaturę pomieszczenia, ale również specjalny fundament i suwnicę o odpowiednim udźwigu – podkreśla inż. Konrad Aleksiejuk, kierownik Laboratorium Mechatroniki i Robotyki Satelitarnej CBK PAN. Współpraca przemysłu z nauką Laboratorium zostało stworzone we współpracy z firmą Sener Polska. Infrastruktura powstała na potrzeby realizacji kontraktu badawczego w ramach misji Europejskiej Agencji Kosmicznej ExoMars. Mowa o lądowniku marsjańskim, który w przyszłości dostarczy na powierzchnię Marsa łazik Rosalind Franklin. Dzięki wiertłu zdolnemu zagłębić się w marsjański grunt na dwa metry, łazik ma poszukiwać organicznych cząsteczek, które mogą wskazywać na życie. Za całą misję, po stronie technicznej, odpowiadają największe europejskie firmy z branży kosmicznej. Głównym wykonawcą jest Thales Alenia Space Italia, Airbus Defence and Space odpowiada za Mission Time Planning System, czyli system planowania czasu misji. Jest to specjalne oprogramowanie używane do zarządzania tym, co łazik robi na Marsie – krok po kroku i godzina po godzinie. Natomiast Sener jest głównym dostawcą nóg lądownika. Krytyczny moment misji Prowadzone w Lunaparku testy mają symulować jeden z najbardziej krytycznych etapów każdej misji planetarnej, czyli lądowanie. Test wygląda spektakularnie: konstrukcja spada na przygotowane podłoże, a całe zdarzenie – trwające ułamki sekundy – rejestrowane jest z prędkością nawet 1000 klatek na sekundę. Jak podkreśla inż. Szymon Frankowski z Sener Polska, nawet tak krótki czas pozwala na bardzo precyzyjne badania. – Mierzymy siły, przyspieszenia i zachowanie konstrukcji w momencie uderzenia. Analizujemy ugięcie, pochłanianie energii i stabilność – tłumaczy Szymon Frankowski. Najważniejsze jest sprawdzenie tutaj, na Ziemi, czy nogi lądownika mogą w pełni zamortyzować kontakt z powierzchnią oraz zapewnią stabilność całej konstrukcji. O tym, jak istotne to jest, przekonaliśmy się w ostatnich latach przy okazji misji księżycowych. Dwie porażki zaliczyły japońskie lądowniki Hakuto, a lądownik amerykańskiej misji IM-2 Athena przewrócił się w trakcie lądowania. Błąd krytyczny W laboratorium odtwarzane są różne scenariusze lądowania – zmienne kąty, prędkości oraz typy podłoża, w tym symulacja regolitu marsjańskiego z wykorzystaniem piasku. Jeden taki test prowadzony przy bardzo wysokim obciążeniu wykazał, że w obecnej konfiguracji nogi lądownika mogą zawieść podczas lądowania. – Tak naprawdę jest to świetna informacja, ponieważ zrobiliśmy to, co do nas należało. Sprawdziliśmy nogę w trudnych warunkach i ustaliliśmy, co jest w stanie wytrzymać oraz gdzie jest krytyczny punkt, po przekroczeniu którego może dojść do problemów – powiedział Jakub Pierzchała, prezes Sener Polska. Dr hab. inż. Piotr Orleański, dyrektor CBK PAN dodał, że właśnie temu służą testy. – Testujemy każde urządzenie kosmiczne wiele razy i w różnorodnych warunkach, by zyskać możliwie dużą pewność, że zadziała, gdy już będzie poza naszym zasięgiem. Znalezienie błędu podczas testów jest tak naprawdę sukcesem, na który pracuje cała grupa ludzi podczas przygotowania do testu oraz przeprowadzenia go. Teraz odpowiednia komisja sprawdzi i oceni, co się wydarzyło, a wnioski posłużą do ulepszenia konstrukcji – komentuje. W tej chwili w nowym laboratorium prowadzone są tylko testy nogi lądownika marsjańskiego. Jednak w niedalekiej przyszłości może być tam testowane całe podwozie wielkiego europejskiego transportowca księżycowego Argonaut. A w przyszłości – szereg innych lądowników planetarnych. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Czworonożny zwiadowca na Marsie. Nadciąga rewolucja w tempie badań kosmicznych
Wygląda jak pies, ale to kosmiczny geolog przyszłości. Czworonożny robot sam wybiera cele i bada minerały, nie czekając na komendy z Ziemi. To przełom, który pozwoli nam szybciej znaleźć surowce na Księżycu i ślady życia na Czerwonej Planecie. Poznajcie robota ANYmal.
Obecne misje na powierzchniach planet i księżyców cechuje wielka ostrożność. Główną winowajcą jest dystans – sygnał radiowy z Marsa potrzebuje od 4 do 22 minut, aby dotrzeć na Ziemię, co wymusza na naukowcach planowanie każdej operacji z dużym wyprzedzeniem. Tradycyjne łaziki poruszają się w trudnym terenie bardzo powoli. W efekcie w ciągu jednego dnia są one w stanie pokonać zaledwie kilkaset metrów, co drastycznie ogranicza obszar, jaki można poddać analizie geologicznej. Takie podejście sprawia, że zbieranie różnorodnych danych naukowych jest procesem żmudnym i czasochłonnym. Półautonomia: robot, który wie, co robić Rozwiązaniem tego problemu, zaproponowanym przez zespół dr Gabrieli Ligezy z Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA), jest przejście na strategię półautonomiczną. Zamiast polegać na ciągłym sterowaniu przez człowieka przy każdym badanym obiekcie, nowy system pozwala robotowi na samodzielne zbliżanie się do wybranych celów i wykonywanie pomiarów sekwencyjnie. Człowiek nadal ma wyznaczać ogólne cele. Ta zmiana filozofii pozwala na badanie wielu obiektów jeden po drugim bez konieczności czekania na instrukcje z bazy przy każdym krok. Jest to kluczowe dla przyspieszenia poszukiwania zasobów naturalnych oraz śladów życia na innych planetach. ANYmal w marsjańskim laboratorium Aby przetestować tę koncepcję, naukowcy wykorzystali czworonożnego robota ANYmal, który przypomina mechanicznego psa. Został on wyposażony w ramię robotyczne przenoszące dwa kluczowe instrumenty: mikroskop MICRO oraz przenośny spektrometr ramanowski. Testy przeprowadzono w obiekcie badawczym „Marslabor” na Uniwersytecie w Bazylei, który wiernie odwzorowuje warunki panujące na innych planetach – od specyficznego oświetlenia, po obecność regolitu (pyłu planetarnego) i skał analogicznych do tych pozaziemskich. Wnioski z testów opublikowano na łamach czasopisma naukowego „Frontiers in Space Technologies”. Robot pomyślnie zidentyfikował szereg minerałów, takich jak gips, węglany, bazalty, a także dunit i anortozyt. Te dwa ostatnie są szczególnie istotne, ponieważ występują na Księżycu i mogą wskazywać na obecność cennych zasobów niezbędnych dla przyszłych kolonizatorów. Błyskawiczne wyniki i nowa era odkryć Wyniki eksperymentu okazały się spektakularne i dowiodły, że nowa strategia jest bardzo wydajna. Misje półautonomiczne, w których robot samodzielnie realizował serię pomiarów, trwały zaledwie od 12 do 23 minut. Dla porównania, wykonanie tych samych zadań pod ścisłym kierownictwem człowieka zajęło aż 41 minut. Co więcej, mimo szybszego tempa od standardowych łazików robot wykazał się niemal stuprocentową skutecznością w rozpoznawaniu typów skał. Taki model działania pozwali naukowcom na szybkie eksplorowanie dużych obszarów i typowanie najciekawszych próbek do dalszych, bardziej szczegółowych badań. Robopies w kosmosie? Dokładny termin zastosowania nowego robota nie jest jeszcze znany, ale eksperci pokładają w takich i podobnych rozwiązaniach spore nadzieje. Mają być to kluczowe narzędzia dla przyszłych misji kosmicznych, które mają na celu szybsze i efektywniejsze badanie powierzchni innych ciał niebieskich. Źródło: Frontiers in Space Technologies Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Perseverance odkrywa korund na Marsie. Czy Czerwona Planeta skrywa rubiny i szafiry?
Łazik Perseverance dokonał przełomowego odkrycia w marsjańskim kraterze Jezero. Wykorzystując laserowy instrument SuperCam naukowcy zidentyfikowali maleńkie kryształy korundu. To znalezisko sugeruje, że Mars skrywa rubiny i szafiry.
Czy Czerwona Planeta kryje skarby godne ziemskich salonów jubilerskich? Najnowsze dane z łazika Perseverance sugerują, że tak. Międzynarodowy zespół naukowców ogłosił odkrycie mikroskopijnych kryształów korundu – minerału, który, w zależności od domieszek, tworzy rubiny lub szafiry. To znalezisko nie tylko zmienia naszą wiedzę o geologii Marsa, ale też udowadnia, że był niegdyś areną gwałtownych procesów fizykochemicznych. Odkrycie ogłoszono na 57 konferencji Lunar and Planetary Science w Teksasie. Artykuł naukowy na ten temat jest w trakcie recenzji i ukaże się w czasopiśmie „Geophysical Research Letters". Laserowa alchemia w kraterze Jezero Kluczem do tego odkrycia był instrument SuperCam – zaawansowane laboratorium analityczne zamontowane na maszcie łazika. Podczas eksploracji krawędzi krateru Jezero, robot natrafił na nietypowe, jasne odłamki skalne, zwane przez geologów float rocks. Te luźne kamienie wyraźnie nie pasowały do otaczającego je podłoża, co natychmiast wzbudziło czujność badaczy z NASA i ESA. Aby poznać ich skład, naukowcy użyli zielonego lasera, który, uderzając w powierzchnię skały, wzbudzał jej cząsteczki do emisji światła. Wynik analizy spektroskopowej był jednoznaczny: korund z domieszką chromu. Na Ziemi taka kombinacja oznacza tylko jedno: rubin. Mimo że same kryształy są zbyt małe, by Perseverance mógł je sfotografować (mają zaledwie 0,2 mm średnicy), dane są niepodważalne. Specjaliści, tacy jak Valerie Payré z University of Iowa, określają znalezisko jako „korund o charakterystyce rubinu”. Wynika to z faktu, że bez fizycznej próbki w ziemskim laboratorium trudno ostatecznie rozstrzygnąć, czy mamy do czynienia z intensywnym czerwonym rubinem, czy może jego błękitnym krewnym – szafirem. Kosmiczne uderzenia zamiast ruchów tektonicznych Najbardziej intrygującym aspektem odkrycia jest mechanizm powstania tych cennych minerałów. Na naszej planecie rubiny i szafiry są produktem procesów zachodzących głęboko pod ziemią, w wyniku ruchów płyt tektonicznych. Wymagają ogromnego ciśnienia i temperatury panującej wewnątrz skorupy ziemskiej przez miliony lat. Mars jednak, według obecnej wiedzy, jest planetą tektonicznie martwą. Skąd więc wzięły się tam te kryształy? Naukowcy wysunęli fascynującą hipotezę: marsjańskie klejnoty narodziły się z „furii uderzeń”. Gigantyczne kolizje z planetoidami, które regularnie nękały wczesnego Marsa, mogły dostarczyć energii niezbędnej, by w ułamku sekundy przekształcić zwykłe skały w szlachetne minerały. Wysoka temperatura wygenerowana podczas zderzenia sprzyjała krystalizacji korundu. Mars skarbcem rzadkich minerałów? Choć wizja marsjańskich kopalni rubinów pozostaje w sferze science fiction ze względu na rozmiar kryształów, odkrycie to ma fundamentalne znaczenie dla nauki. Potwierdza ono, że Mars jest znacznie bardziej zróżnicowany pod względem mineralogicznym, niż przypuszczaliśmy. Wcześniejsze dowody na obecność kwarcu i opali, w połączeniu z obecnym odkryciem korundu sugerują, że historia skał Marsa jest niezwykle złożona. Obecnie znalezione rubiny są trochę „wyrwane z kontekstu” – łazik znalazł je w luźnym materiale naniesionym przez dawne procesy hydrologiczne. Kolejnym ekscytującym krokiem byłoby odnalezienie macierzystych formacji skalnych, w których te kryształy powstały. To pozwoliłoby lepiej odtworzyć warunki panujące na wczesnym Marsie i odpowiedzieć na pytanie, jak bardzo przypominał on młodą Ziemię, zanim zamienił się w mroźną, czerwoną pustynię. Źródło: Live Science Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
„Wodne misie” w starciu z Marsem. Czy niesporczaki nauczą ludzi jak przetrwać na Czerwonej Planecie?
Niesporczaki to maleńkie, ośmionożne bezkręgowce o niewyobrażalnych wręcz możliwościach przetrwania. Były zamrażane, gotowane, poddawanie promieniowaniu, wysyłane w próżnię kosmiczną, a po sprowadzeniu na Ziemię ożywały. Naukowcy badają je od ponad dwustu lat, a one wciąż potrafią zadziwiać. Okazuje się, że to właśnie te urocze „niedźwiadki wodne” mogą pomóc nam zrozumieć, czy przetrwamy na Marsie.
Są maleńkie i powszechne. W półmetrowej kałuży będącej odpowiednim siedliskiem (z liśćmi, mułem, glonami, mchem) może ich żyć od kilkunastu do kilkudziesięciu tysięcy. Znamy ponad 1500 gatunków niesporczaków. W lutym 2026 roku, zespół naukowców opublikował artykuł o przeżywalności niesporczaków w analogu regolitu marsjańskiego, czyli w ziemskim materiale wykonanym z zachowaniem parametrów Marsa. Danych o marsjańskiej „glebie” dostarczył łazik Curiosity. Niesporczaki sprawdzają Marsa Tym razem naukowcy nie zamierzali sprawdzać odporności niesporczaków, ale samą Czerwoną Planetę. Chcieli zrozumieć, jak marsjański regolit — luźne osady mineralne pokrywające powierzchnię planety podobnie jak gleba pokrywa Ziemię — oddziałuje z żywymi organizmami. Czy mógłby służyć jako podłoże dla roślin, jak to widzieliśmy np. w filmie „Marsjanin”? Oraz czy mógłby pomóc chronić planetę przed skażeniem, które ludzie mogliby nieumyślnie tam wprowadzić? Testy rozpoczęto od zmieszania aktywnych niesporczaków z dwoma różnymi analogami regolitu marsjańskiego. Ich skład był zgodny z materiałem pobranym przez łazik NASA Curiosity z obszaru zwanego Rocknest, w kraterze Gale. Pierwszy z analogów, znany jako MGS-1, miał reprezentować ogólne warunki na powierzchni Marsa. Już po dwóch dniach mieszkające w nim niesporczaki wykazywały znacznie obniżoną aktywność. Jak na organizm, który bez trudu znosi próżnię kosmiczną, był to niezwykły rezultat. Drugi symulant również hamował ich funkcjonowanie, ale był znacznie mniej szkodliwy, co dostarczyło ważnych wskazówek na temat tego, które składniki marsjańskiej gleby stanowią największe zagrożenie. Nadchlorany: groźne nawet dla niesporczaków – W marsjańskim regolicie występuje bardzo duże stężenie nadchloranów – wysoce reaktywnych i łatwo rozpuszczających się w wodzie soli i estrów kwasu nadchlorowego. Według danych zebranych przez łazik Curiosity stężenie nadchloranów w marsjańskiej glebie wynosi około 0,6 procenta. Wydaje się, że to niedużo, jednak jeśli porównamy to z nawet najwyższym odnotowanym stężeniem tych związków na Ziemi, które wynosi 0,00025 proc., lepiej widać z jak dużymi stężeniami tych substancji mamy do czynienia na Marsie – wyjaśnia doktor habilitowany Łukasz Kaczmarek z Zakładu Taksonomii i Ekologii Zwierząt UAM. Łukasz Kaczmarek jest światowym autorytetem w dziedzinie badań nad niesporczakami. Nie brał udziału w omawianych badaniach, jednak zgodził się je skomentować specjalnie dla nas. Naukowiec przekonuje, że prawdopodobnie cały regolit marsjański jest bardzo zasolony. Badania polskich naukowców – Nadchlorany wywołują uszkodzenia na poziomie komórkowym co prowadzi do śmierci komórek i całych organizmów, nawet gdy mamy do czynienia ze stosunkowo niewielkimi stężeniami. Wraz z moją grupą badawczą próbowaliśmy hodować niesporczaki w środowisku o wysokim stężeniu nadchloranów, choć wciąż niższym niż marsjańskie. Badanie wykazało, że są one w stanie funkcjonować w stężeniu od 0,1 do 0,25 proc. i nadal się rozwijać. Proces ten był jednak znacznie spowolniony i niesporczaki nie osiągały takich rozmiarów jak w środowisku pozbawionym nadchloranów. Dodatkową kwestią utrudniającą przetrwanie w marsjańskim regolicie jest jego struktura. To nie jest miałki piasek o zaokrąglonych ziarnach, jak na ziemskich plażach. Marsjański regolit ma ostre krawędzie i przypomina cienkie igiełki, które mogą wywoływać uszkodzenia mechaniczne. Kutikula niesporczaków, czyli cienka, zewnętrzna warstwa ochronna pokrywająca ich ciało może być z łatwością niszczona przez ziarna regolitu – wyjaśnia dr hab. Łukasz Kaczmarek. Czy Mars obroni się sam? Co ciekawe, gdy w omawianych badaniach zespół przepłukał pierwszy analog wodą przed wprowadzeniem do niego kolejnej kolonii niesporczaków, szkody niemal całkowicie zniknęły. Jednak należy podkreślić, że ta sama właściwość, która czyni regolit tak wrogim dla życia, może jednocześnie stanowić naturalną barierę przeciwko skażeniu ziemskimi organizmami. Mars — w pewnym sensie — może mieć własny wbudowany system obronny. Źródło: International Journal of Astrobiology Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Czy instrumenty lądowników Viking odkryły życie na Marsie już pół wieku temu? Nowe analizy naukowców
W tym roku minie 50 lat od wylądowania na Marsie bliźniaczych urządzeń badawczych NASA, czyli słynnych lądowników Viking 1 i Viking 2. Te bezzałogowe sondy miały m.in. poszukiwać na Czerwonej Planecie śladów życia. Zdaniem zespołu Steve’a Bennera, profesora chemii z Foundation for Applied Molecular Evolution na Florydzie, sondy taki ślad znalazły.
Amerykański program Viking, realizowany przez Laboratorium Napędu Odrzutowego Centrum NASA (JPL) był przełomowym przedsięwzięciem. Przede wszystkim pierwszy raz w historii udało się połączyć wejście na orbitę Marsa z lądowaniem i długotrwałymi badaniami jego powierzchni. Dwie sondy – Viking 1 i Viking 2 – każda złożona z orbitera i lądownika – dotarły do planety w 1976 roku. Przez kilka lat pracy lądowniki zebrały bezprecedensową ilość danych naukowych. Wykonały pierwsze wyraźne zdjęć marsjańskiego krajobrazu z poziomu gruntu, prowadziły badania meteorologiczne i geologiczne. Orbitery wykonały mapy naszej sąsiedniej planety. Automatyczne laboratorium geologiczne Do badań lądowniki wykorzystywały automatyczne ramię i własne specjalne miniaturowe laboratoria biologiczne. I właśnie te badania zainteresowały Steve’a Bennera, profesora chemii z Foundation for Applied Molecular Evolution na Florydzie. Sondy marsjańskie Viking były wyposażone w trzy instrumenty – eksperymenty do wykrywania życia. I wszystkie one dały pozytywne wyniki. Jednak pozorna porażka innego instrumentu, chromatografu gazowego ze spektrometrem masowym (GC-MS), który nie wykrył cząsteczek organicznych niezbędnych dla życia, skłoniła naukowca projektu Viking, Geralda Soffena, do słynnego wniosku: „Brak ciał, brak życia”. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/08/2025-08-12-225001-Were-these-ancient-sites-built-by-aliens-Heres-why-some-people-think-so.--Nat-fbb5bdb.png" width="1145" height="845" alt="Orbiter Viking 1 sfotografował Marsa w 1976 roku. Cienie w formacji skalnej tworzą iluzję ludzkiej twarzy." title="Orbiter Viking 1 sfotografował Marsa w 1976 roku. Cienie w formacji skalnej tworzą iluzję ludzkiej twarzy." /> Zespół Bennera stara się teraz naprawić to, co ich zdaniem było 50-letnią pomyłką, przez którą wszyscy uznali Marsa za jałowy. – GC-MS wykazał brak cząsteczek organicznych, a przynajmniej taka była interpretacja zespołu Vikinga. Teraz wiemy, że jednak je znalazł! – powiedział w rozmowie ze Space.com prof. Benner. Zgubiony materiał organiczny Chromatograf GC-MS działał poprzez podgrzewanie próbek marsjańskiej gleby – najpierw do 120°C, aby usunąć nadmiar dwutlenku węgla z atmosfery Marsa, a następnie do 630°C, by odparować wszelkie obecne w glebie związki organiczne i umożliwić ich analizę. Według zachowanych danych spektrometr masowy wykrył jedynie nieoczekiwany drugi wyrzut dwutlenku węgla oraz niewielkie ilości chlorku metylu i chlorku metylenu. Jest to o tyle zaskakujące, że w analizowanym materiale powinny znajdować się jakieś cząsteczki organiczne – choćby z materiału meteorytowego gromadzącego się przez miliardy lat. A skoro nie było ich wcale – argumentował zespół naukowy Vikinga – musiał istnieć nieznany utleniacz. To wyjaśnienie nie przekonywało części naukowców, szczególnie Gila Levina, głównego badacza eksperymentu Label Release, który przez lata podważał przekonanie o jałowości Marsa. Levin upatrywał rozwiązania tej zagadki w danych zebranych w 2008 roku przez lądownik Phoenix, który odkrył na powierzchni Marsa nadchlorany. To również utleniacze – wystarczająco silne, by przez tysiąclecia niszczyć związki organiczne z meteorytów, lecz za słabe, by wyjaśnić wyniki Label Release. Zdaniem Bennera i jego współpracowników sedno tkwi gdzie indziej. – W 2010 roku Rafael Navarro-González wykazał, że związki organiczne plus nadchlorany dają w efekcie chlorek metylu i dwutlenek węgla. Reakcja ta produkuje w 99% CO₂ i w 1% chlorek metylu, co tłumaczyłoby dodatkowy wyrzut dwutlenku węgla i rzekomy „rozpuszczalnik czyszczący”, gdy próbkę podgrzano do 630°C. Teraz wiemy więc, że GC-MS nie zawiódł – odkrył związki organiczne poprzez produkty ich rozpadu – stwierdził Benner. BARSOOM: bakteryjne autotrofy Wykrycie cząsteczek organicznych w ten sposób wzmacnia argument, że trzy eksperymenty biologiczne Vikingów – Label Release, Pyrolytic Release i Gas Exchange – mogły jednak naprawdę znaleźć życie. Co więcej, Benner i jego grupa opracowali nawet model tego, jak mogłyby wyglądać domniemane marsjańskie mikroby. Nazywają go modelem BARSOOM: bakteryjne autotrofy oddychające zmagazynowanym tlenem na Marsie (Barsoom to nazwa Marsa używana przez jego mieszkańców w powieściach Edgara Rice’a Burroughsa). Zdaniem badaczy takie bakterie wykorzystywałyby fotosyntezę do wytwarzania pożywienia. Nocą przechodziłyby w stan uśpienia, magazynując wytworzony tlen, by użyć go po „przebudzeniu”. To mogłoby tłumaczyć emisję tlenu wykrytą w eksperymencie Gas Exchange. Początkowa interpretacja wyników GC-MS mogła cofnąć badania astrobiologiczne na Marsie o 50 lat. Zamiast debaty o tym, czy Viking odkrył życie, dyskusję zamknięto, a oficjalna linia – powtarzana w podręcznikach – głosi, że misje nic takiego nie znalazły. Może czas na nową interpretację danych? Źródło: Astrobiology Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Nowy wyścig kosmiczny dotyczący Marsa trwa. Tym razem USA mogą nie zdążyć
Nowy kosmiczny wyścig trwa – tym razem o to, kto pierwszy przywiezie na Ziemię próbki z Marsa. NASA stworzyła genialny projekt, ale nie ma na niego pieniędzy. Chińczycy nie tylko mają plan, ale już go realizują.
Mars Sample Return miał być największym, najbardziej skomplikowanym i wielowątkowym programem naukowym w historii NASA. Pierwszym etapem programu było wysłanie na Czerwoną Planetę łazika Perseverance wraz z wiropłatem Ingenuity. Pod względem technologicznym – oba urządzenia są ogromnym sukcesem. Misja Ingenuity została już zakończona, za to łazik nadal pobiera próbki gleby z delty dawnej marsjańskiej rzeki. Próbki te mogą odpowiedzieć na podstawowe pytanie, czy na Marsie istniało życie. Kłopot w tym, że nie ma jak ich przetransportować na Ziemię. Misja za 11 miliardów dolarów Architektura misji zmieniana była kilkukrotnie, a kaszty rozrosły się z około 4 miliardów dolarów w 2021 roku, do ponad 11 miliardów dolarów w 2024 roku. To było za dużo. Jeszcze za czasów administratora Billa Nelsona, NASA stwierdziła, że nie ma takich pieniędzy i zwróciła się o wsparcie do przemysłu z nadzieją, że uda się dokończyć misję taniej. W dodatku nowy budżet NASA został skrajnie okrojony, a największe cięcia dotknęły misji naukowych. Nowe finansowanie w przypadku MRS pozwala głównie na dalsze działanie Perseverance. W międzyczasie Narodowa Chińska Agencja Kosmiczna (CNSA) intensywnie rozwija własną misję Tianwen-3, której celem jest sprowadzenie ponad 500 gramów marsjańskiego materiału na Ziemię już w 2031 roku. Wstępny projekt ładunku został ukończony, podobnie jak badania nad wyborem miejsca lądowania. Chińska misja ma pobrać próbki z powierzchni oraz z głębokości około 2 metrów, a także wykorzystać robotyczny helikopter do pobierania próbek w oddalonych miejscach. Kosmos, polityka i pieniądze Podobieństwo obu misji jest zbyt duże, by było przypadkowe. Faktem jest, że MRS został naprawdę dobrze wymyślony, a problemy zaczęły się w trakcie realizacji. Pierwszym, który zainicjował lawinę kolejnych, była napaść Rosji na Ukrainę. Jednym ze skutków było zerwanie współpracy pomiędzy Europejską Agencją Kosmiczną a Roskosmosem. A to właśnie Europejczycy i Rosjanie mieli zbudować łazik transportujący pobrane przez Perseverance próbki do stanowiska, z którego miały zostać wyniesione na orbitę. Po tym wydarzeniu program zaczął sypać się, jak domino. Aż wreszcie administracja Donalda Trumpa zdecydowała o jego zakończeniu. Jednak wraz z informacją, że CNSA może rozpocząć swoją misję pobierania próbek już w 2028 roku, a dostarczyć je na Ziemię trzy lata później, temat MRS ponownie pojawił się w debacie publicznej. Kto wygra nowy wyścig kosmiczny? Scott Hubbard, były szef programu marsjańskiego NASA, twierdzi, że istnieje duże prawdopodobieństwo, iż próbki zbierane przez Perseverance zawierają ślady życia i dopiero analiza pobranego materiału pozwoli oceniać, jakie ryzyko toksyczne może czekać przyszłych astronautów. Hubbard ostrzega, że Chiny mogą pokonać USA szybkim pobraniem próbek, które jednak nie będą tak wartościowe naukowo jak te wyselekcjonowane przez Perseverance. Jego zdaniem „Chinom bardziej zależy na nagłówkach niż na nauce”. Chiny z całą pewnością chcą utrzeć nosa Amerykanom i naprawdę mają szansę wygrać nowy wyścig kosmiczny. Jednak naukowo też stają się potęgą. Wystarczy przejrzeć repozytoria artykułów naukowych, by przekonać się, że chińska nauka jest w absolutnej światowej awangardzie. Źródło: Space.com Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Na Marsie iskrzy. Zaskakujące odkrycie łazika Perseverance
Mars zdradził nam swoją kolejną tajemnicę. Po raz pierwszy wykryto tam wyładowania elektryczne. Odkrycia dokonano dzięki… mikrofonowi zainstalowanemu na łaziku Perseverance.
Naukowcy potwierdzili coś, o czym długo tylko spekulowali. Na Marsie pojawiają się wyładowania elektryczne. Wykryto je wewnątrz burz piaskowych oraz w wirach pyłowych, zwanych „diabłami pyłowymi”. Sygnały zostały zarejestrowane przez mikrofon. Był to instrument SuperCam, znajdujący się na pokładzie łazika NASA Perseverance. Mikrofon ten zebrał do tej pory już ponad 30 godzin dźwięków Czerwonej Planety. To pierwszy w historii mikrofon, który działał na Marsie. Jak przebiegają marsjańskie wyładowania? Przypadkiem mikrofon na łaziku marsjańskim Perseverance nagrał bardzo silne sygnały. Zdarzyło się to w centrum dwóch z tych wirów pyłowych. Ich analizą zajmował się międzynarodowy zespół naukowców. W jego skład weszli również francuscy eksperci z CNRS, Université de Toulouse i Observatoire de Paris. Ustalenie zostało opublikowane w czasopiśmie „Nature”. Analiza wykazała, że sygnały te związane są z elektromagnetycznymi i akustycznymi wyładowaniami elektrycznymi. To – zdaniem naukowców – przełomowe odkrycie. Wykryte zjawisko można porównać do małych wyładowań elektryczności statycznej na Ziemi. To jak dotknięcie metalowej klamki w suchy, mroźny dzień. Pochodzenie marsjańskich wyładowań Skąd biorą się te iskry? Zjawisko to wynika z tarcia drobnych cząstek pyłu, które są stale wzbudzane przez wiatr na Marsie. Pył, pocierając się i zderzając, ładuje się elektronami. Następnie uwalnia te ładunki w formie łuków elektrycznych. Towarzyszą temu fale uderzeniowe, które można usłyszeć. Te łuki są krótkie, mają zaledwie kilka centymetrów długości. Na Ziemi pył także się elektryzuje, zwłaszcza na pustyniach. Rzadko jednak kończy się to prawdziwymi wyładowaniami (iskrami). Na Marsie panują jednak inne warunki, co ułatwia obserwowanie, a w zasadzie usłyszenie tego zjawiska. Mars ma bardzo cienką atmosferę. Składa się ona głównie z dwutlenku węgla. Ta rzadka atmosfera sprawia, że wystąpienie wyładowań jest o wiele bardziej prawdopodobne niż na Ziemi. Ilość ładunku potrzebna do wytworzenia iskier jest tam znacznie niższa. Wyładowanie dające wgląd w Marsa Odkrycie to jest bardzo ważne, bo zmienia naszą wiedzę o chemii atmosfery Marsa. Okazało się, że wyładowania elektryczne mogą tworzyć tam silnie utleniające związki. Takie związki mogą niszczyć cząsteczki organiczne na powierzchni planety. Zakłócają też równowagę fotochemiczną marsjańskiej atmosfery. To odkrycie może nawet wyjaśnić jedną z naukowych zagadek: tłumaczyć, dlaczego metan znika zaskakująco szybko na Marsie. Ładunki elektryczne prawdopodobnie wpływają też na transport pyłu. To oznacza, że odgrywają one kluczową rolę w kształtowanie klimatu Czerwonej Planety. Elektryczność stanowi także potencjalne ryzyko dla ludzi i sprzętu. Może uszkodzić urządzenia elektroniczne w obecnych misjach robotycznych. Może też stanowić niebezpieczeństwo dla przyszłych załogowych misji na Marsa. To nowe badanie potwierdza ogromny potencjał akustyki. Słuchanie Marsa staje się kluczowym narzędziem do jego badania i lepszego poznania. Źródło: Nature Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Rdza pomoże odnaleźć życie w kosmosie. Pierwszym przystankiem Mars
Na Ziemi bakterie „pożerają” żelazo, a śladem po nich pozostaje rdza. Naukowcy udowodnili, że minerały powstające w wyniku działania mikroorganizmów mogą przechowywać ich ślady przez miliardy lat – działa to także na innych planetach. Jak efekty metabolizmu żelaza mogą stać się najlepszym sposobem poszukiwania życia na Marsie i lodowych księżycach zewnętrznego Układu Słonecznego?
Koszmar handlarzy samochodów stał się właśnie błogosławieństwem naukowców zajmujących się kosmosem. Rdza, a wraz z nią minerały powstające w wyniku działania mikroorganizmów utleniających żelazo, to trwały ślad świadczący o obecności bakterii. Dzięki najnowszym technologiom i odkryciom naukowcy są coraz bliżej zidentyfikowania takich sygnatur poza Ziemią. Mikroorganizmy utleniające żelazo i ich znaczenie dla astrobiologów Na Ziemi wiele gatunków bakterii potrafi wykorzystywać żelazo jako źródło energii. Mikroorganizmy utleniające żelazo (tzw. bakterie żelazowe) są niezwykle istotne, gdyż ich metabolizm prowadzi do powstawania trwałych minerałów, takich jak hematyt czy goethyt. Tworzą rdzawe struktury o specyficznym kształcie (skręcone włókna, osłonki rurkowate, sieci filamentów). W przeciwieństwie do cząsteczek organicznych, które szybko ulegają degradacji pod wpływem promieniowania i chemicznych procesów utleniających, minerały żelaza są na tyle stabilne, że „przeżywają” ekstremalne warunki. Dzięki temu stanowią wiarygodne oznaki życia sprzed miliardów lat. Dodatkowo ich unikatowe struktury morfologiczne i chemiczne pozwalają na ich jednoznaczną identyfikację – co ma ogromne znaczenie w misjach eksploracyjnych w kosmosie. Jak bakterie żywią się żelazem? Niektóre bakterie potrafią utleniać żelazo (II) lub redukować żelazo (III), wykorzystując je jako źródło energii – odpowiednio tak, jak ludzie używają tlenu. Bakterie utleniające żelazo przekształcają żelazo (II) w żelazo (III), co prowadzi do powstania charakterystycznych, rdzawych osadów. Z kolei mikroorganizmy redukujące żelazo wykorzystują żelazo (III) jako akceptor elektronów, przekształcając je w żelazo (II). Oba te procesy wiążą metabolizm żelaza z cyklem węgla, azotu, a nawet fotosyntezą. Odkrycia minerałów żelaza na Marsie, Księżycu i lodowych księżycach Jowisza Mars, lodowa Europa (księżyc Jowisza) i Enceladus (księżyc Saturna) to trzy główne cele dla przyszłych misji astrobiologicznych. Każde z tych miejsc oferuje warunki sprzyjające aktywności mikroorganizmów metabolizujących żelazo. Mars, dzięki swojej czerwonej powierzchni bogatej w utlenione żelazo i dowodom na obecność płynnej wody w przeszłości, jest idealnym kandydatem do poszukiwań biosygnatur. Jeżeli życie mikrobiologiczne tam istniało, to mogło wykorzystywać żelazo jako źródło energii, a ślady jego ucztowania mogłyby przetrwać do dziś w osadach skalnych. Na Europie i Enceladusie naukowcy spodziewają się obecności podpowierzchniowych oceanów w kontakcie z bogatymi w żelazo skałami dna. Enceladus wyrzuca cząstki lodowe w przestrzeń przez gejzery na biegunie południowym. Planowane misje kosmiczne mogą analizować te próbki pod kątem obecności biosygnatur żelaza. Nie mniej intrygujące są odkrycia na Księżycu, gdzie zaobserwowano obecność hematytu –pomimo braku tlenu w atmosferze. Wstępna hipoteza zakłada, że tlen przenoszony z Ziemi przez wiatr słoneczny umożliwił utlenienie żelaza na jego biegunach, więc w tym kontekście szansa na znalezienie śladów życia jest znikoma. Nowe podejście do badania kosmosu, czyli AI na ratunek Zastosowanie sztucznej inteligencji w astrobiologii pozwala na szybkie i skuteczne rozpoznawanie charakterystycznych form geologicznych mogących zawierać biosygnatury żelaza. Naukowcy uczą algorytmy na podstawie zdjęć i próbek z ekstremalnych środowisk Ziemi. W ten sposób AI identyfikuje kształty i tekstury typowe dla działalności bakterii żelazowych, odróżniając je od śladów procesów niebiologicznych. Stawka jest wysoka. System badań opracowany przez zespół badawczy prowadzony przez Laurę Teneladę-Osorio z Uniwersytetu w Tybindzie w Niemczech może pozwolić nie tylko na potwierdzenie życia poza naszą planetą, ale także udowodnić, że ta sama chemia, która odpowiada za biosferę Ziemi, działa w całym Układzie Słonecznym. Źródło: Earth-Science Reviews Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Ocean na północnej półkuli Marsa? Na to wskazują dowody geologiczne
Od jakiegoś czasu naukowcy są zgodni, że po Marsie płynęła woda. Wiemy, że Czerwoną Planetę przecinały liczne rzeki, ale czy znajdował się na niej także… ocean? Nowe badania wskazują, że północna półkula Marsa pokryta była przez olbrzymi zbiornik wodny. Czy to wstęp do odnalezienia form życia?
Nowe badania przeprowadzone na Uniwersytecie Arkansas przyniosły mocne dowody na istnienie oceanu na północnej półkuli Marsa. Obecność dużego zbiornika wody znacznie zwiększa prawdopodobieństwo odnalezienia życia na Czerwonej Planecie. Czy na Marsie jest woda? Chociaż Mars wydaje się całkowicie wyschnięty, to odnaleziono na nim wodę – jest po prostu dobrze ukryta i zwykle pozostaje pod postacią lodu ukrytego albo głęboko pod powierzchnią planety, albo w pozostałych po wulkanach kalderach wysoko nad ziemią. Badacze odkrywają jednak coraz więcej dowodów na to, że kiedyś woda płynęła po powierzchni planety. Analiza geologiczna wskazuje na rozliczne koryta rzek, a naukowcy porównują ich koryta ze skałami rzecznymi pozostałymi po ciekach, które płynęły po Ziemi miliony lat temu. – Nie znamy żadnych form życia na Ziemi ani nigdzie indziej we Wszechświecie, które nie wymagałyby ciekłej wody. Im więcej ciekłej wody mamy na Marsie, tym bardziej prawdopodobne jest istnienie życia – opowiada Cory Hughes, doktorant nauk o ziemi i główny autor badania. Ślady po dawnych oceanach Nieregulowane rzeki to same w sobie niemalże formy życia. Na Ziemi ewoluują, zmieniają swój bieg, nanoszą osady i przenoszą się w nowe miejsca. Tworzą rozległe delty czy strefy cofki, a w końcu… wpadają do oceanu. To właśnie zainteresowało naukowców – chcieli wykorzystać tę wiedzę i udowodnić, że na Marsie przebiegało to podobnie. Szczególnie strefy cofki wydawały się Hughesowi obiecujące. To charakterystyczne miejsca, w których ocean wdziera się w głąb schodzącej poniżej poziomu morza rzeki. Potrafią być bardzo rozległe: w przypadku Missisipi strefa cofki zaczyna się 370 kilometrów od linii brzegowej. Jego trop okazał się słuszny. Obserwując Czerwoną Planetę z orbity znalazł geologiczne dowody na istnienie dawnych stref cofki rzecznej. To potwierdziło, że ocean na Marsie istniał, a powierzchnię przecinały duże rzeki – wszystko to oczywiście zanim powierzchnia planety wyschła miliardy lat temu. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Geophysical Research Letters”. – To mocny argument przemawiający za istnieniem pradawnego oceanu, a przynajmniej dużego morza – mówi Hughes. Starożytna historia Marsa Naukowcy śledzą losy prastarych rzek za pomocą piaskowca, który zostaje po naniesionym przez nurty osadzie. Na Ziemi dzięki ruchom tektonicznym wypychany jest na powierzchnię, a wiatry i deszcze niszczą dawne koryta, pozostawiając jedynie wysokie skały ulubione przez wspinaczy. Na Marsie procesy te nie zachodzą – nie ma ruchów tektonicznych (według badań Mars jest jedną wielką płytą tektoniczną), a odwrócone grzbiety piaskowców wyznaczają szlaki koryt sprzed miliardów lat. Dzięki szczegółowej pracy naukowców wiemy coraz więcej o Czerwonej Planecie. Obecność dużego zbiornika wody – nawet wyschniętego – to potencjał na odnalezienie starożytnych form życia. Jakie odpowiedzi przyniesie ocean na Marsie? Z pewnością niebawem się dowiemy. Źródła: Geophysical Research Letters, Remote Sensing Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Tajemnica długiej na niemal dwa tysiące kilometrów marsjańskiej chmury wreszcie została wyjaśniona
Każdej zimy w pobliżu wulkanu Arsia Mons, położonego na południu Marsa, tworzy się chmura o długości 1800 kilometrów. Pojawia się i znika codziennie przez niemal trzy miesiące. Przez ostatnie lata chmura obserwowana jest przez marsjańskie orbitery, ale to symulacje laboratoryjne skutecznie wyjaśniły jej pochodzenie.
Spis treści: Chmury w Układzie Słonecznym Atmosfera Marsa Chmura nad Arsia Mons Czym są chmury i dlaczego ich badanie poszerza naszą wiedzę na temat miejsca, w którym występują? Zacznijmy od tego, że chmura to po prostu zbiór mikroskopijnych kropelek wody lub kryształków lodu unoszonych prądami powietrza. Pojawiają się, bo w atmosferze znajduje się para wodna, która jest wynikiem parowania wód powierzchniowych. Im wyżej w atmosferze znajduje się ta para, tym szybciej ulega ochłodzeniu i się skrapla. W trakcie tego procesu cząsteczki wody osadzają się na drobnych pyłkach w powietrzu. Określa się to mianem kondensacji pary wodnej. Właśnie to tworzy chmurę. Chmury w Układzie Słonecznym Chmury tworzą się nie tylko nad naszą planetą. Te wenusjańskie składają się z kwasu siarkowego, na Jowiszu i Saturnie głównie z amoniaku, a na Uranie z metanu. Nad Marsem też obserwujemy chmury, jednak geneza jednej wyjątkowo długiej chmury zdecydowanie wymyka się prostym rozwiązaniom. Zacznijmy od tego, że każdej zimy w pobliżu wysokiego na 20 km wulkanu Arsia Mons, położonego na południu Marsa, tworzy się chmura o długości 1800 kilometrów i szerokości 150 km. Pojawia się i znika codziennie przez niemal trzy miesiące. Co ważne, Arsia Mons to jedyne miejsce na niskich szerokościach geograficznych Marsa, gdzie w tym okresie roku widuje się chmury. A także jedyny spośród wielu podobnych wulkanów w tym regionie, nad którym tworzy się taka zasłona. Europejski orbiter Mars Express rejestrował codzienny wzrost i zanik chmury przez dwa sezony. Chmura przechodzi szybki cykl dobowy, który powtarza się każdego ranka przez kilka miesięcy. Zaczyna się tworzyć jeszcze przed wschodem słońca na zachodnim zboczu Arsia Mons, a następnie przez dwie i pół godziny rozszerza się ku zachodowi, rosnąc w niezwykle szybkim tempie – ponad 600 km/godz. – na wysokości 45 km. Potem przestaje się rozrastać, odrywa się od miejsca powstania i jest znoszona dalej na zachód przez silne wiatry na dużych wysokościach, zanim zniknie późnym rankiem, gdy wzrastają temperatury powietrza wraz ze wschodem Słońca. Atmosfera Marsa Bazujące na danych Mars Express analizy wykazały, że ta „chmura orograficzna” jest najdłuższą chmurą, jaką kiedykolwiek zaobserwowano na Marsie. Powstaje ona w wyniku wymuszania ruchu wznoszącego powietrza przez ukształtowanie terenu, w tym wypadku przez Arsia Mons. Wilgotne powietrze jest unoszone po zboczach wulkanu w prądach wznoszących i kondensuje się na wyższych, dużo chłodniejszych wysokościach Pamiętajmy jednak, że atmosfera Marsa jest wyraźnie odmienna od ziemskiej. Przede wszystkim zawiera znacznie więcej drobnych cząstek pyłu, które mogą powodować kondensację pary wodnej i powstawanie cząstek chmur. To prowadzi do powstawania wielu wzorów chmur, których nie obserwujemy na Ziemi. Jednak nawet te symulacje, które uwzględniły wysokie stężenie pyłu w marsjańskiej atmosferze, nie zdołały odtworzyć charakterystycznych cech chmury nad Arsia Mons. Chmura nad Arsia Mons Zagadce przyjrzał się Jorge Hernández Bernal z Sorbony we Francji. Badacz przekonuje, że wraz ze współpracownikami odtworzył charakterystyczne cechy długiej marsjańskiej chmury w symulacjach, Pokazują one, że w marsjańskim powietrzu musi znajdować się wyjątkowo dużo pary wodnej. Wcześniej badacze przekonywali, że taki poziom wilgoci w atmosferze Marsa jest niemożliwy ze względu na obecność dużych ilości pyłu. Ale – jak podkreśla Jorge Hernández Bernal – właśnie wysokie stężenie pary wodnej umożliwia powstawanie cząstek chmur drogą nukleacji, w której zmiana fazy (np. zamiana pary wodnej na ciecz) ma swój początek w samej fazie macierzystej, bez pomocy zanieczyszczeń lub powierzchni. Kiedy naukowcy przeprowadzili symulacje atmosfery wokół Arsia Mons z dużo większą zawartością pary wodnej w powietrzu, uzyskana chmura wyglądała uderzająco podobnie do tej rzeczywistej: z długim ogonem ciągnącym się od wulkanu, który następnie rozprzestrzenia się, tworząc formację analogiczną do tej marsjańskiej. – Proces ten wymaga w przypadku Marsa znacznie wyższego poziomu nasycenia powietrza wodą. Dlatego w zasadzie sądziliśmy, że nie jest to możliwe na Marsie, albo jest bardzo mało prawdopodobne. Ale w ostatniej dekadzie dowiedzieliśmy się, że na Marsie faktycznie występuje supersaturacja – powiedział Hernández Bernal podczas konferencji Europlanet Science Congress (EPSC) w Helsinkach. Supersaturacja na Marsie następuje, gdy w rzadkiej atmosferze gromadzi się więcej pary wodnej, niż powinno się zmieścić „normalnie”. Ponieważ nie ma wystarczająco dobrych jąder kondensacji, para „czeka” w nadmiarze – aż nagle tworzy chmury w nietypowy sposób, czasem bardzo gwałtownie i efektownie. I tak najprawdopodobniej wygląda geneza chmury nad Arsia Mons. Źródło: New Scientist Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
„To jak dotąd najmocniejszy dowód na istnienie życia na Marsie” – NASA ujawnia
Nowe badania jednego z najbardziej znanych marsjańskich meteorytów ujawniają zaskakujące ślady życia na Marsie. Naukowcy próbują teraz zrozumieć skomplikowane reakcje chemiczne, które mogły takie życie wspierać.
Spis treści: Dowody na życie na Marsie? Naukowcy odkryli coś, co może zmienić historię Mikroskopijne ślady i reakcje chemiczne – nowe tropy życia na Marsie Jak udowodnić istnienie życia na Marsie? Naukowcy mają długą drogę przed sobą Czy to pierwszy ślad życia na Marsie? Skała Cheyava Falls w centrum uwagi naukowców Skład chemiczny odnalezionej marsjańskiej skały wywołał dyskusję w środowisku naukowym. Analizy wykazały obecność związków organicznych, które mogą, choć nie muszą, świadczyć o istnieniu życia w przeszłości. Niektórzy badacze sugerują, że struktura meteorytu przypomina ślady pozostawione przez mikroorganizmy. Inni twierdzą, że to efekt procesów niebiologicznych. Czy rzeczywiście mamy do czynienia z dowodem na życie poza Ziemią? Dowody na życie na Marsie? Naukowcy odkryli coś, co może zmienić historię Geolog Michael Tice nigdy wcześniej nie tracił snu przez marsjańską skałę. Wszystko zmieniło się, gdy zagłębił się w dane pochodzące z formacji skalnej Bright Angel znajdującej się w marsjańskiej dolinie rzecznej zwanej Neretva Vallis. Ta struktura geologiczna zawiera najbardziej przekonujące jak dotąd dowody na możliwe istnienie dawnego życia na Marsie. Są one oparte na najnowszej analizie próbek zbadanych przez łazik Perseverance. Wyniki badań opublikowane 10 września na łamach czasopisma Nature rzucają nowe światło na tę wieloletnią zagadkę. – To najbliżej, jak kiedykolwiek byliśmy odkrycia śladów dawnego życia na Marsie – powiedziała podczas konferencji prasowej Nicola Fox, zastępczyni administratora ds. nauki w NASA. Skały z formacji Bright Angel, leżącej na zachodnim krańcu krateru Jezero, prawdopodobnie osadziły się na dnie jeziora lub rzeki w czasach, gdy na Czerwonej Planecie swobodnie płynęła woda. Analiza próbki o nazwie Cheyava Falls ujawniła ślad reakcji chemicznej, która na Ziemi zwykle zachodzi w obecności życia mikrobiologicznego. – Po raz pierwszy zaobserwowano na Marsie procesy chemiczne zgodne – choć niebędące jednoznacznym dowodem – z biologicznym pochodzeniem – komentuje fizyk Christian Schröder z Instytutu Badań Układu Słonecznego im. Maxa Plancka, który nie brał udziału w badaniu. Potrzebne są dalsze badania, aby potwierdzić obecność życia, ale dla naukowców takich jak Tice i jego współpracownik Joel Hurowitz formacja Bright Angel otwiera możliwość, że mikroorganizmy rozwijały się w marsjańskim mule pod wodą około 3,5 miliarda lat temu. Mikroskopijne ślady i reakcje chemiczne – nowe tropy życia na Marsie W formacji Bright Angel łazik Perseverance odkrył zielonkawe drobinki zatopione w czerwonawym mułowcu. Naukowcy nazywają je potocznie „ziarnami maku” lub „guzkami”. Najbardziej widocznym składnikiem tych struktur jest minerał o nazwie wiwianit, zawierający żelazowy fosforan. W próbce Cheyava Falls znajdują się również miniaturowe pierścieniowate formacje, określane przez badaczy jako „lamparcie cętki”. Łazik wydobył cienki rdzeń skalny – niewiele dłuższy niż palec wskazujący dorosłego człowieka – i wykorzystał swój zestaw narzędzi naukowych do analizy jego składu. Dane z tej próbki, nazwanej Sapphire Canyon, wykazały, że ciemne obwódki wokół „cętek” składają się z żelazowego fosforanu, a jaśniejsze wnętrza zawierają greigit – minerał siarczku żelaza. Najbardziej ekscytujący aspekt poszukiwań życia zachodzi w skali mniejszej niż pojedyncza cząsteczka. W wyniku reakcji utleniania i redukcji, czyli tzw. reakcji redoks, materia organiczna przekazała elektrony do żelaza znajdującego się w osadach i pozostawiła po sobie wiwianit oraz greigit. Na Ziemi za takie reakcje odpowiadają mikroorganizmy, które żywią się materią organiczną i wykorzystują uwolnioną energię, tworząc przy okazji wspomniane minerały. Działa to podobnie jak u ludzi – my również pozyskujemy energię z pożywienia, a produkty przemiany materii wydalamy. – W miejscach na Ziemi, gdzie obserwujemy tego typu procesy w osadach w temperaturze otoczenia, to właśnie mikroby są ich głównym źródłem – wyjaśnia Joel Hurowitz, geolog z Uniwersytetu Stony Brook. Michael Tice zauważa, że jeśli wyniki z Cheyava Falls rzeczywiście doprowadzą do potwierdzenia istnienia dawnego życia na Marsie, oznaczałoby to, iż na dwóch różnych planetach mikroorganizmy wytwarzały energię w ten sam sposób, w tym samym okresie w odległej przeszłości. Taka możliwość sugeruje, że pierwotne życie – niezależnie od miejsca pochodzenia – potrafi wykształcić podobne mechanizmy przetrwania. – To może nam mówić coś naprawdę fundamentalnego o tym, jak ewoluuje życie – dodaje Tice. Jak udowodnić istnienie życia na Marsie? Naukowcy mają długą drogę przed sobą Udowodnienie, że odkryto ślad życia pozaziemskiego – tzw. biosygnaturę – to ogromne wyzwanie naukowe. Wymaga to wielu niezależnych linii dowodowych, pochodzących z różnych instrumentów badawczych. A także szczegółowego zbadania geologicznego kontekstu, w którym sygnał biologiczny mógł powstać. Zanim zapadnie tak przełomowy wniosek, musi on zostać poddany dokładnej analizie i długotrwałej debacie. Pierwsze i najważniejsze pytanie brzmi: czy podobny efekt mogą wywołać procesy niebiologiczne? Reakcje redoks, opisane w artykule o marsjańskiej skale – wraz z towarzyszącymi im produktami – mogą zachodzić również bez obecności życia, ale tylko w warunkach wysokiej temperatury. Erupcja wulkaniczna mogłaby teoretycznie wytłumaczyć takie reakcje bez udziału organizmów żywych. Jednak autorzy badania uważają, że w miejscu, w którym znajdowały się skały, temperatura nie była wystarczająco wysoka, a sam teren prawdopodobnie znajdował się pod wodą. – Gdybyśmy wzięli muł i materię organiczną i je „ugotowali”, moglibyśmy uzyskać taki sam zestaw minerałów – tłumaczy Joel Hurowitz. – Ale jak dotąd, przy użyciu wszystkich dostępnych nam narzędzi, nie znaleźliśmy żadnych dowodów na to, że te skały były kiedykolwiek poddane temperaturze na tyle wysokiej, by mogła wywołać tę reakcję. Co więcej, Michael Tice zauważa, że gdyby lamparcie cętki powstały w wyniku gigantycznego przepływu lawy, pojawiłyby się tylko w jednej warstwie rdzenia skalnego, a nie w kilku. Aby zyskać absolutną pewność, że za powstanie ziaren maku i lamparcich cętek w próbce Sapphire Canyon odpowiada życie mikrobiologiczne, potrzebne byłoby sprowadzenie próbek skał marsjańskich na Ziemię. Tylko wtedy naukowcy mogliby przeanalizować je przy użyciu bardziej precyzyjnych, zaawansowanych narzędzi laboratoryjnych. Na razie jednak los programu NASA dotyczącego zwrotu próbek wciąż pozostaje niepewny. Nadzieję przynosi także łazik Rosalind Franklin, rozwijany przez Europejską Agencję Kosmiczną. Ma on wiercić głębiej w powierzchni Czerwonej Planety i analizować próbki bezpośrednio na miejscu. Skały pochodzące z głębszych warstw mogą być lepiej zachowane, chronione przed surowym środowiskiem powierzchni Marsa – zauważa Christian Schröder, badacz zaangażowany w projekt. Nazwany na cześć współodkrywczyni podwójnej helisy DNA, łazik ESA ma wystartować w 2028 roku. W tym samym czasie Chiny również planują własną misję pobrania próbek z Marsa. Aby wykluczyć inne wyjaśnienia niż życie, naukowcy muszą również badać środowiska na Ziemi, które mają cechy wspólne ze starożytnym Marsem – mówi Hurowitz. Chodzi o to, by sprawdzić, czy podobne reakcje chemiczne mogą zachodzić bez udziału biologii. Przykładami takich miejsc są dna jezior, ujścia rzek czy inne obszary, gdzie skały znajdują się w kontakcie z wodą. Czy to pierwszy ślad życia na Marsie? Skała Cheyava Falls w centrum uwagi naukowców NASA po raz pierwszy ogłosiła odkrycie skały o kształcie grotu strzały, nazwanej Cheyava Falls, w lipcu 2024 roku. Jej nazwa nawiązuje do najwyższego wodospadu w Wielkim Kanionie Kolorado. Skała ta, poprzecinana białymi żyłkami siarczanu wapnia, zawierała sygnatury chemiczne i struktury, które – miliardy lat temu – mogły zostać uformowane przez życie. Wśród nich znajdowały się cząsteczki organiczne na bazie węgla, kluczowe dla biologii, choć mogące również pochodzić z procesów niebiologicznych. To nie pierwszy raz, gdy marsjański łazik odkrywa potencjalne oznaki dawnego istnienia życia lub warunki mu sprzyjające. Na przykład Spirit odnalazł środowisko dawnego gorącego źródła w kraterze Gusev, zanim utknął w piasku i utracono z nim kontakt. Curiosity – wciąż działający w kraterze Gale – zidentyfikował związki organiczne w osadach mułowych, co również wzbudziło nadzieje. Jednak, jak zauważa Christian Schröder, charakterystyczne ślady reakcji redoks, obecne w przypadku Cheyava Falls, wyróżniają to odkrycie na tle wcześniejszych wskazówek środowiskowych, jakie zebrały inne marsjańskie łaziki. Zapytany o to, czy Cheyava Falls to najciekawsza znaleziona poza Ziemią skała, Joel Hurowitz nie udzielił jednoznacznej odpowiedzi. Przyznał jednak: – Jeśli twoim obszarem zainteresowań są astrobiologia i geobiologia, to to jest naprawdę mocny kandydat do miana skały najciekawszej dla badacza. Źródło: National Geographic; artykuł został zaktualizowany o informacje przedstawione podczas konferencji prasowej NASA z 10 września 2025 roku.
Ten lek może wywołać hibernację u ludzi. Naukowcy są coraz bliżej sukcesu
Hibernacja ludzi mogłaby zmienić wszystko – od leczenia udarów po podróże na Marsa. Brzmi jak science fiction? Naukowcy są coraz bliżej przekształcenia jej w rzeczywistość.
Spis treści: Hibernacja w kosmosie: plan NASA i ESA Fizjologiczne supermoce torporu Jak niedźwiedzie wyłączają cukrzycę Kiedy metabolizm przyspiesza z dnia na dzień Co się dzieje w mięśniach podczas snu zimowego Poszukiwanie leku wywołującego hibernację Czy przełącznik torporu istnieje w ludzkim mózgu? Co przed nami? Potencjał większy niż loty na Marsa? Etapy badań: od myszy do człowieka Sen o przyszłości, który może się spełnić Wprowadzenie ludzi w „tryb uśpienia” to pomysł rodem z science fiction. Jest jednak znacznie bliżej rzeczywistości, niż mogłoby się wydawać. Badany zapadł w to, co lekarz Clifton Callaway nazywa „półmrocznym snem”. Po 18 godzinach od podania leku, który tłumił naturalne dreszcze, jego temperatura wewnętrzna spadła z 37°C do 35°C. Zwolniło tętno i obniżyło się ciśnienie krwi. Metabolizm – a wraz z nim zapotrzebowanie na substancje odżywcze, tlen i usuwanie dwutlenku węgla – zmalał o 20 procent. Mężczyzna wciąż jednak potrafił wstać z łóżka, doczłapać do łazienki, by opróżnić pęcherz, a gdy był głodny, zadzwonić dzwonkiem po jedzenie lub napój. Ominęła go więc konieczność zakładania cewnika i wenflonu, a jednocześnie zachował zdolność reakcji. Był jednym z pięciu wyjątkowo sprawnych ochotników w wieku od 21 do 54 lat. Drzemali po cichu w półmroku – jakby byli astronautami na dziewięciomiesięcznej wyprawie na Marsa. NASA zleciła Callawayowi, specjaliście od opieki kardiologicznej i hipotermii indukowanej, opracowanie prostego sposobu wprowadzenia człowieka w stan naśladujący kluczowe cechy hibernacji, bez respiratora i bez unieruchamiających leków. Umiarkowane dawkowanie deksmedetomidyny okazało się strzałem w dziesiątkę. – Był oszołomiony, senny, ale w razie potrzeby mógł zadziałać w sytuacji awaryjnej. Jak niedźwiedź – mówi dziś Callaway. Hibernacja w kosmosie: plan NASA i ESA Hibernujący ludzie to klasyka filmów o podróżach kosmicznych. W „2001: Odysei kosmicznej” HAL 9000 odłącza część pasażerów od podtrzymywania życia, a w „Pasażerach” Chris Pratt budzi Jennifer Lawrence za wcześnie z samotności. NASA ma jednak realne ambicje, by wysłać astronautów na Marsa już w latach 30. XXI wieku. Wprowadzenie ludzi w stan hibernacji naprawdę mogłoby być kluczem do tego celu, dlatego zarówno NASA, jak i Europejska Agencja Kosmiczna finansują badania podobne do tych Callawaya. „Niedźwiedzi” tryb mógłby w teorii pozwolić przespać monotonię długiej podróży i ograniczyć konflikty na pokładzie. Spowolniony metabolizm zmniejszyłby ładunek: potrzeba byłaby mniejsza ilość jedzenia i tlenu, a więc i paliwa. Naukowcy sprawdzają nawet, czy spowolnienie metabolizmu łagodzi zdrowotne skutki szkodliwego promieniowania. W przestrzeni kosmicznej jest ono nawet 200 razy silniejsze niż na Ziemi. – W misjach załogowych na Marsa promieniowanie to wielki hamulec – mówi Angelique Van Ombergen, szefowa badań eksploracyjnych w ESA. Naukowcy nie badają hibernacji wyłącznie po to, by wysyłać astronautów coraz dalej. Jej fizjologiczne „supermoce” mogą uratować niezliczone ludzkie życia na Ziemi. Warunkiem jest rozszyfrowanie tajemniczych, molekularnych zmian, które przełączają zwierzęta w stan hibernacji – torporu – i wyprowadzają je z niego. To cudownie odwracalny stan odrętwienia: skrajna ospałość, obniżona temperatura i przemiana materii oraz cały pakiet niezwykłych zmian. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/08/2025-08-24-222908-Could-humans-hibernate-How-scientists-are-racing-to-unlock-a-sci-fi-superpower-66c72a9.png" width="1289" height="860" alt="Robert Foote, uczestnik badania wspieranego przez NASA w Pittsburghu, jest monitorowany przez naukowców po 20 godzinach snu. Osiągnięcie hibernacji na żądanie mogłoby otworzyć drogę do wielu korzyści medycznych, w tym wydłużenia czasu, jaki lekarze mają na leczenie udarów i zawałów serca." title="Robert Foote, uczestnik badania wspieranego przez NASA w Pittsburghu, jest monitorowany przez naukowców po 20 godzinach snu. Osiągnięcie hibernacji na żądanie mogłoby otworzyć drogę do wielu korzyści medycznych, w tym wydłużenia czasu, jaki lekarze mają na leczenie udarów i zawałów serca." /> Fizjologiczne supermoce torporu – To dobrze znana zasada – wyjaśnia Callaway. – W niskich temperaturach, jak u hibernujących zwierząt, organizm dłużej i lepiej znosi niedotlenienie i niedokrwienie. Ale dlaczego? Czemu mięśnie niedźwiedzi nie zanikają podczas snu zimowego? Dlaczego ich krew nie krzepnie? Co uruchamia cały proces? W poszukiwaniu odpowiedzi naukowcy są coraz bliżej najśmielszego odkrycia: centralnego „przełącznika” w mózgu hibernujących zwierząt, który naraz aktywuje rozmaite, korzystne zjawiska hibernacji. Naśladowanie niższej temperatury ciała niedźwiedzi mogłoby na przykład zmniejszać urazy reperfuzyjne. To często dewastujące uszkodzenia powstające po zatrzymaniu krążenia, gdy do niedotlenionych tkanek wraca krew, wywołując stan zapalny, stres oksydacyjny i śmierć komórek. Schłodzenie mogłoby też wydłużyć wąskie okno czasowe, w którym lekarze mają szansę skutecznie leczyć udary i zawały. Jak niedźwiedzie wyłączają cukrzycę Jaśniejsze zrozumienie, jak niedźwiedzie zachowują masę mięśniową i włączają/wyłączają insulinooporność, przyniosłoby inne korzyści. Mogłoby pomóc w terapii otyłości i cukrzycy. Pacjenci na OIOM-ie potrafią stracić ponad 10 procent masy mięśni już w ciągu tygodnia. Czy wywołana hibernacja zdołałaby ten spadek zatrzymać, a może nawet odwrócić? Odpowiedzi naukowcy szukają nie tylko u niedźwiedzi. Zespół z Colorado State University bada, jak suseł potrafi błyskawicznie się utuczyć, a tuż przed hibernacją „wyłączyć” apetyt. To trop w walce z otyłością. Badacze z UCLA, analizując geny świstaków wykazali niedawno, że ich „wiek epigenetyczny” podczas siedmiu–ośmiu miesięcy snu zimowego „praktycznie się zatrzymuje”. W Niemczech eksperci sprawdzają, jak nietoperze utrzymują krążenie w niskich temperaturach – z myślą o zastosowaniu u ludzi. A biolodzy z University of Alaska Fairbanks badają susła arktycznego, który potrafi obniżyć temperaturę ciała nawet do ok. minus 4°C, zwolnić tętno do pięciu uderzeń na minutę i przetrwać osiem miesięcy w mrozie. Ich celem jest opracowanie „mimetyku hibernacji” – leku, który pozwoli klinicystom natychmiast wprowadzić człowieka w bezpieczny stan hibernacyjny. Bez długiego przygotowania. W małym szpitalu bez zaawansowanego sprzętu, a nawet w karetce pędzącej ulicami. Taki lek od razu przyhamowałby metabolizm komórkowy, spowolnił śmierć komórek i uruchomił cały zestaw procesów znanych z hibernacji. Eksperyment Callawaya z „półmrocznym snem” pokazuje, co być może będzie możliwe. Praktyka laboratoryjna to jednak nie to samo, co dzika przyroda. Niedźwiedzie nie potrzebują leków, by ułożyć się do zimowego snu. Mają naturalny „wyłącznik torporu”, uruchamiany mechanizmem, którego jeszcze nie rozumiemy. A jednak niedźwiedzie są dla nas dobrym punktem odniesienia. Są znacznie bliższe nam rozmiarem niż gryzonie. Co ważne, spadek temperatury ich ciała w głębokim śnie mieści się w zakresie, jaki człowiek jest w stanie przeżyć. Pewnego jasnego, marcowego popołudnia biolog Heiko Jansen stał przy ogrodzonym wybiegu w Bear Research, Education and Conservation Center Washington State University w Pullman. Obserwował, jak kudłata, ważąca około 136 kg niedźwiedzica grizzly o imieniu Kio z trudem przeżuwa piankę marshmallow. Poza solidnym „efektem łóżkowej fryzury” i powolnym tempem żucia niewiele zdradzało, że ten potężny, rozczochrany drapieżnik z 10-centymetrowymi pazurami przechodzi głęboką przemianę. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/08/2025-08-24-223144-Could-humans-hibernate-How-scientists-are-racing-to-unlock-a-sci-fi-superpower-1c9b756.png" width="1288" height="856" alt="Gdy w marcu niedźwiedzie grizzly zaczynają się budzić, są przytomne, ale nadal ospałe — ich organizmy stopniowo odwracają proces spowolnienia metabolizmu. Ten niedźwiedź, Adak, otrzyma w nagrodę miód i inne smakołyki po podaniu łap do pobrania krwi." title="Gdy w marcu niedźwiedzie grizzly zaczynają się budzić, są przytomne, ale nadal ospałe — ich organizmy stopniowo odwracają proces spowolnienia metabolizmu. Ten niedźwiedź, Adak, otrzyma w nagrodę miód i inne smakołyki po podaniu łap do pobrania krwi." /> Kiedy metabolizm przyspiesza z dnia na dzień Z zewnątrz metabolizm Kio nie wygląda na coś, co da się przełożyć na człowieka. Dziesięć dni wcześniej wstała z posłania ze słomy i zaczęła powoli rozprawiać się z ucztą: karmą dla niedźwiedzi, jabłkami, łosiowymi kośćmi i mięsem. To był jej pierwszy posiłek od pięciu miesięcy. Ślinianki pracowały jeszcze ospale. Potem wydaliła „korek kałowy” – mieszaninę resztek roślin, zeschniętych odchodów, martwych komórek i sierści, która zalegała w dolnym odcinku jelita. Te trzy czynności – wstać, zjeść, wydalić korek – najwyraźniej przełączyły w jej komórkach serię mikroskopijnych „genetycznych przełączników”, powoli odwracając cały szereg osobliwych cykli biologicznych aktywowanych zimą. Metabolizm Kio, działający dotąd na jednej czwartej normalnej prędkości, przyspieszył. Do czasu zjedzenia pianki podwoił się z okładem. Jej temperatura wewnętrzna, utrzymująca się o ok. 6–7°C poniżej normy, zaczęła rosnąć. Dwie z czterech jam serca, które zimą niemal „przymykały się”, znów weszły do gry. Komórki tłuszczowe, przez miesiące oporne na insulinę – hormon sygnalizujący, kiedy wchłaniać cukier – zaczęły na nią reagować. Wrócił też apetyt, którego wcześniej nie było. Zimą Kio przestała jeść. Jej jelita przeszły w stan „zawieszenia”, ślinianki zamknęły produkcję, a organizm przeszedł na zasilanie własną tkanką tłuszczową. W ciągu kolejnych miesięcy spaliła około 20 procent masy ciała, czyli mniej więcej 32 kg. By to ułatwić, jej organizm stał się insulinooporny. U hibernujących zwierząt to zjawisko korzystne. U ludzi insulinooporność często prowadzi do cukrzycy – co jest oczywiście złe. Niedźwiedzie potrafią taką oporność włączać i wyłączać zależnie od pory roku, bez szkód zdrowotnych. Gdybyśmy zrozumieli jak, może nauczyliśmy się robić to samo? Impuls do tego kierunku badań przyszedł w 2018 roku, gdy kanadyjski zespół opublikował pierwszy kompletny genom grizzly. Rok później Jansen kierował pracami, w których zastosowano sekwencjonowanie RNA. Zespół identyfikował geny aktywne w próbkach mięśni, tkanki tłuszczowej i wątroby przed, w trakcie i po hibernacji. Zmiany sezonowe wykryto w ponad 10 000 z 30 723 genów grizzly. Teraz, by rozszyfrować włączanie/wyłączanie insulinooporności, Jansen pozyskuje komórki macierzyste z krwi niedźwiedzi w różnych porach roku. Metodycznie wycisza pojedyncze geny i hoduje w szalkach kolonie adipocytów, by sprawdzić, co się dzieje. – Nie twierdzimy, że znajdziemy coś, co odwróci cukrzycę – zastrzega Jansen. – Ale patrząc na układ modelowy, na komórki, które zmieniają wrażliwość, możemy zacząć składać wskazówki w całość. Co się dzieje w mięśniach podczas snu zimowego Funkcje serca Kio mogą też podsunąć pomysły na leczenie zaburzeń krzepnięcia u ludzi. W trakcie hibernacji jej tętno spadło z 80–100 uderzeń na minutę do około 10. U człowieka groziłoby to zakrzepami i udarem. – Gdyby stało się to nam, bylibyśmy martwi – mówi Jansen. Tymczasem u hibernujących niedźwiedzi równie drastycznie spada liczba płytek krwi odpowiedzialnych za krzepnięcie. Jednak to zdolność Kio do utrzymania mięśni zaintrygowała badaczy najmocniej. W przeciwieństwie do ludzi, którzy już po tygodniu bezruchu tracą wyraźnie masę mięśniową, Kio wstała z legowiska tak sprawna, jakby całą zimę goniła za wiewiórkami. Na Alasce badacze Vadim Fedorov i Anna Goropashnaya próbują rozgryźć ten fenomen i sprawdzić hipotezę, że człowiek też mógłby go wykorzystać. Para rosyjskich naukowców specjalizuje się w genetyce ewolucyjnej w Institute of Arctic Biology Uniwersytetu Alaski w Fairbanks. Gdy prawie 20 lat temu zaczęli analizować wzorce ekspresji genów w próbkach tkanek czarnych niedźwiedzi trzymanych w niewoli, wyniki ich zaskoczyły. Z założenia, skoro niedźwiedzie w hibernacji nie jedzą i spowalniają metabolizm, aktywność genów odpowiedzialnych za budowę mięśni powinna spaść, by oszczędzać energię. Stało się odwrotnie. Geny były co najmniej równie aktywne, a nawet zdawały się przyspieszać. – Sprawdzaliśmy to kilka razy – mówi Goropashnaya. – Nie mogliśmy uwierzyć. Fedorov i Goropashnaya nazwali ten proces „kondycjonowaniem mięśni”. Sugeruje on, że hibernujące niedźwiedzie utrzymują, a może nawet regenerują masę mięśniową. Być może poprzez zwiększoną aktywność szlaku mTOR – mechanizmu regulującego wzrost i odnowę tkanek. To właśnie ten szlak pozwala komórkom rozpoznać dostępność składników odżywczych i decyduje, czy rozpocząć „remont” komórki. Gdy jest wyłączony, komórki wchodzą w tryb oszczędzania energii. Gdy działa – regenerują się. W 2021 roku Fedorov opublikował badanie pokazujące, że u niedźwiedzi szlak mTOR jest aktywny nawet zimą. Może to wskazywać, że utrzymanie lub wzrost mięśni u hibernujących zwierząt nie zależy od wysiłku, ale od odrębnego, nieznanego jeszcze mechanizmu. U ludzi mTOR jest jedną z przyczyn insulinooporności. Ale jeśli mechanizm niedźwiedzi dałoby się kontrolować, być może byłby pomocny. – To droga do odtworzenia siły mięśni – mówi Fedorov. – Do pomocy pacjentom unieruchomionym i hospitalizowanym przez długi czas. Poszukiwanie leku wywołującego hibernację W USA i Europie toczą się zaawansowane prace nad znalezieniem leku, który pozwoliłby bezpiecznie i skutecznie wprowadzić człowieka w stan hibernacji. Ekspertka od biochemii Kelly Drew od lat bada, jaką rolę w hibernacji gryzoni odgrywa adenozyna – neuroprzekaźnik regulujący sen, temperaturę ciała i aktywność metaboliczną. Jej zespół z University of Alaska Fairbanks odkrył, że związek chemiczny o nazwie 6-cykloheksyloadenozyna (CHA), naśladujący adenozynę, może wprowadzić susła w głęboki torpor. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/08/2025-08-24-223606-Could-humans-hibernate-How-scientists-are-racing-to-unlock-a-sci-fi-superpower-e281d18.png" width="1285" height="850" alt="Tymczasowo wyjęta z chłodzonej nory hibernacyjnej i ułożona na posłaniu z trocin, ten suseł arktyczny pozostaje w stanie odrętwienia przez ponad godzinę, zanim zaczął się poruszać. Susły arktyczne przetrzymują długą hibernację, rozgrzewając organizm na krótko co kilka tygodni." title="Tymczasowo wyjęta z chłodzonej nory hibernacyjnej i ułożona na posłaniu z trocin, ten suseł arktyczny pozostaje w stanie odrętwienia przez ponad godzinę, zanim zaczął się poruszać. Susły arktyczne przetrzymują długą hibernację, rozgrzewając organizm na krótko co kilka tygodni." /> Jednak skuteczność CHA była uzależniona od pory roku. Latem lek nie działał. Ale gdy gryzonie zbliżały się do zimy – i tylko wtedy – jego podanie miało efekt torporu. Sugeruje to, że same neuroprzekaźniki nie wystarczą. Istnieje sezonowy „przełącznik”, który aktywuje stan hibernacji – i to jego działanie należałoby naśladować. W 2022 roku Drew wraz z zespołem potwierdziła, że podanie CHA poza sezonem zimowym powoduje reakcję jedynie u osobników „w gotowości torporowej”. Podobnie zadziałała inna substancja – N6-cykloheksyladenozyno-5’-mono-fosforan (CFA). Równolegle inny badacz, Domenico Tupone, sprawdzał na szczurach, czy można aktywować „torpor”, manipulując określoną grupą neuronów w mózgu – nawet u zwierząt, które nie hibernują naturalnie. W badaniu z 2019 roku Tupone pokazał, że aktywacja odpowiednich neuronów w mózgu szczura (który nie hibernuje) może obniżyć temperaturę ciała, zmniejszyć metabolizm i wywołać coś bardzo podobnego do torporu. To był przełom: jeśli można uruchomić hibernację u zwierzęcia, które nie hibernuje – to być może da się to też zrobić u człowieka. W 2024 roku Tupone i jego zespół opublikowali wyniki kolejnego eksperymentu: udało im się zidentyfikować skupisko neuronów w obszarze podwzgórza – konkretnie w VMPeA – które pełniły funkcję „przełącznika torporu”. Gdy je aktywowano, szczury – mimo że to niehibernujące zwierzęta – wchodziły w stan przypominający torpor. Czy przełącznik torporu istnieje w ludzkim mózgu? – To trochę tak, jakby wszystkie kable już były w ścianie, ale nikt nie wiedział, gdzie znajduje się przełącznik światła – mówi Tupone. Jeśli podobne „okablowanie” istnieje w ludzkim mózgu – być może wystarczy znaleźć odpowiedni przełącznik. Co więcej, Drew i Tupone rozpoczęli wspólne badania nad związkiem między „przełącznikiem neuronowym” a działaniem adenozyny. Ich celem jest stworzenie leku, który będzie działać jak sezonowa aktywacja torporu – bez potrzeby neurochirurgii. Na razie to tylko koncepcja. Ale sama idea zaczyna zyskiwać na popularności. W marcu 2024 roku amerykańska agencja naukowa DARPA ogłosiła nowy program badawczy, mający na celu opracowanie metody tymczasowego „wyłączenia” metabolizmu człowieka – właśnie przez torpor. Co przed nami? Callaway jest ostrożnym optymistą. – To dopiero pierwszy krok – mówi. – Przed nami jeszcze 10–15 lat badań. Ale to bardzo ekscytujące. Jeszcze kilka lat temu brzmiało to jak science fiction. Dziś to już realna perspektywa. – Wciąż uczymy się od natury, od zwierząt, które robią to od milionów lat – dodaje Drew. – One wiedzą, jak to zrobić bezpiecznie. My próbujemy zrozumieć, jak wykorzystać to w medycynie, w kosmosie, a może nawet w codziennym życiu. Prace nad hibernacją ludzi prowadzone są dziś równolegle w wielu krajach: USA, Niemczech, Japonii, Włoszech. Łączą wysiłki lekarzy, biologów molekularnych, fizjologów, genetyków i inżynierów. Wspiera je nie tylko NASA czy ESA, ale też instytuty wojskowe i cywilne fundacje medyczne. Choć pierwsze zastosowania prawdopodobnie pojawią się w intensywnej terapii – np. jako sposób na ochronę mózgu i tkanek w czasie udaru, zawału czy niedotlenienia – to naukowcy nie wykluczają, że z czasem hibernacja może znaleźć zastosowanie także w chirurgii, psychiatrii, leczeniu chorób przewlekłych, a nawet poprawie jakości życia w podeszłym wieku. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/08/2025-08-24-224112-Could-humans-hibernate-How-scientists-are-racing-to-unlock-a-sci-fi-superpower-9ba1640.png" width="1288" height="859" alt="Szczury nie hibernują. A co, gdyby mogły? Neurolog Domenico Tupone wraz z zespołem badawczym z Uniwersytetu Oregonu twierdzi, że zidentyfikował w mózgu szczurów ‘przełącznik odrętwienia’, który można aktywować, by wprowadzić gryzonie w głęboki stan hibernacji. Odkrycie tego obwodu u gatunków niehibernujących mogłoby być przełomem w badaniach nad hibernacją ludzi" title="Szczury nie hibernują. A co, gdyby mogły? Neurolog Domenico Tupone wraz z zespołem badawczym z Uniwersytetu Oregonu twierdzi, że zidentyfikował w mózgu szczurów ‘przełącznik odrętwienia’, który można aktywować, by wprowadzić gryzonie w głęboki stan hibernacji. Odkrycie tego obwodu u gatunków niehibernujących mogłoby być przełomem w badaniach nad hibernacją ludzi" /> Potencjał większy niż loty na Marsa? Niektórzy eksperci twierdzą, że hibernacja – jeśli zostanie opanowana – może wpłynąć na nasze zdrowie bardziej niż jakakolwiek inna terapia ostatnich dekad. Spowolnienie starzenia? Zatrzymanie postępu choroby Alzheimera? Leczenie nowotworów w fazie głębokiego spoczynku metabolicznego? To nie są już tylko pomysły z książek science fiction. W miarę jak badania posuwają się naprzód, pytanie przestaje brzmieć „czy to możliwe?”, a zaczyna brzmieć: „jak szybko uda się to osiągnąć?” Etapy badań: od myszy do człowieka Obecnie testy skuteczności i bezpieczeństwa leków hibernacyjnych trwają przede wszystkim na zwierzętach – gryzoniach, nietoperzach, niedźwiedziach, czasem naczelnych. Zanim jednak trafią do ludzi, potrzebne będą wieloletnie testy kliniczne, precyzyjne mapowanie mózgu, kontrola wpływu na organy wewnętrzne, immunologię, pamięć, psychikę. Wprowadzenie człowieka w stan hibernacji – nawet na kilka godzin – wymaga kontrolowanej hipotermii, monitorowania wielu parametrów życiowych, zabezpieczenia przed infekcjami i zakrzepami, odpowiedniej diety i nawodnienia. To ogromne wyzwanie technologiczne i medyczne. Ale, jak pokazują eksperymenty Callawaya i postępy zespołów Tupone, Drew i Jansena, kierunek jest obiecujący. W świecie, gdzie czas może decydować o życiu lub śmierci, możliwość jego „spowolnienia” choćby na chwilę może być rewolucją. Sen o przyszłości, który może się spełnić Hibernacja, która do niedawna była zaledwie metaforą z literatury science fiction, dziś coraz częściej pojawia się na poważnych konferencjach medycznych, w grantach badawczych i projektach kosmicznych. To nie jest już tylko opowieść o astronautach zasypiających w kapsule. To realny, naukowy wysiłek zmierzający do tego, by pomóc ludziom przetrwać najtrudniejsze momenty – nie tylko w przestrzeni kosmicznej, ale przede wszystkim tutaj, na Ziemi. Jak mówi Callaway: – Nie musimy wstrzymywać oddechu na 200 lat, jak bohaterowie powieści. Wystarczy, że uda się zyskać kilka godzin, dni, może tygodni. A wtedy – kto wie? Może pewnego dnia obudzimy się na Marsie. Źródło: National Geographic
Tajemniczy „hełm” na Marsie. Co odkrył łazik Perseverance?
Masjański łazik NASA natknął się na intrygującą skałę, która do złudzenia przypomina zardzewiały średniowieczny hełm. To kolejna skała z kolekcji osobliwych form marsjańskich.
Perseverance odkrył tę przedziwną formację skalną 5 sierpnia 2025 r., za pomocą instrumentu Mastcam-Z. Skałę nazwano „Horneflya”. Ma charakterystyczną, chropowatą powierzchnię, która przykuła uwagę naukowców równie mocno co sam kształt. Dlaczego skała wygląda jak hełm? Za teksturę odpowiadają tzw. sferule – kuliste struktury mineralne, które mogą powstawać na wiele sposobów, m.in. w wyniku wietrzenia chemicznego, procesów wulkanicznych lub wytrącania się minerałów. Podobne skały łazik zauważył już wcześniej, m.in. w marcu 2025 r. Jak wyjaśnia David Agle z Jet Proppulsion Laboratory w NASA, nietypowy „kapeluszowy” kształt nie jest aż tak zaskakujący, ponieważ piramidalne formy często powstają na Marsie z powodu erozji wiatrowej. To, co czyni Horneflyę wyjątkową, to fakt, że jest niemal całkowicie złożona ze sferuli, co pozwala wyciągać wnioski o dawnych procesach geologicznych na planecie. Co jeszcze widział Perseverance? Mastcam-Z, czyli zestaw dwóch kamer z możliwością powiększania, umożliwia wykonywanie zdjęć stereo w wysokiej rozdzielczości i pozwala naukowcom dostrzegać obiekty z dużej odległości. Perseverance dzięki niemu ma na koncie już całą galerię skał o dziwnych kształtach, m.in. kamienie przypominające pączki czy awokado oraz niewyjaśnione „zielone plamy”. Pareidolia – jak mózg płata nam figle Tego typu odkrycia wiążą się z dobrze znanym zjawiskiem psychologicznym – pareidolią. To skłonność ludzkiego mózgu do rozpoznawania znajomych kształtów w przypadkowych formach, np. dostrzeżenia słynnej twarzy na Marsie czy powierzchni Księżyca. Dla naukowców skała-hełm to ważne źródło informacji o przeszłości Czerwonej Planety. Analiza takich struktur pomaga odtwarzać historię klimatu i środowiska Marsa, pokazując rolę wiatru, wody i procesów w skorupie marsjańskiej w kształtowaniu jego powierzchni przez miliardy lat. Obecnie Perseverance bada północną krawędź krateru Jezero, po udanej wspinaczce na grzbiet zwany „Lookout Hill”. Źródło: Science Alert
Życie na Marsie? Mamy nowy, prosty sposób by go szukać
Istnienie życia pozaziemskiego to temat, który ekscytuje naukowców – i nie tylko – na całym świecie. Zainteresowanie jest ogromne, a agencje kosmiczne poświęcają mnóstwo środków na poszukiwanie jego sygnałów. Dzięki nowatorskiej metodzie może okazać się to łatwiejsze niż kiedykolwiek wcześniej.
Naukowcy z Londynu opracowali prostą, ale innowacyjną metodę, która może pomóc w wykryciu życia na Marsie. Co ciekawe, wykorzystuje ona sprzęt, który już znajduje się na przemierzających Czerwoną Planetę łazikach. Szansa na jej wdrożenie może nastąpić szybciej, niż ktokolwiek przypuszczał. Nowa metoda wykrywania życia Do przełomu doszedł doktorant Solomon Hirsch we współpracy ze swoim promotorem, profesorem Markiem Sephtonem z Wydziału Nauk o Ziemi i Inżynierii angielskiego Imperial College London. Zauważyli oni, że sprzętu zamontowanego w marsjańskich łazikach można używać do wykrywania oznak życia, ponosząc ułamek kosztów wysyłania nowych urządzeń w kosmos. Jak to działa? Wymyślili oni nowe zastosowanie chromatografu gazowego ze spektometrem mas (GC-MS), który jest instalowany w sondach już od połowy lat 70. Ustalili, że można użyć go do wykrywania wiązań chemicznych w cząsteczkach błon komórkowych występujących zarówno u żywych, jak i niedawno zmarłych organizmów. Do tej pory łatwo można było je przegapić. Wyniki swoich badań wyniki opublikowali w czasopiśmie „Space Exploration”. Czy to przełom w poszukiwaniach pozaziemskiego życia? – Agencje kosmiczne, takie jak NASA i ESA, nie wiedzą, że ich sprzęt już to potrafi – chwali się profesor Septhon. Według niego nowa metoda pozwala szybko i niezawodnie wykrywać unikalne wiązania cząsteczkowe w żywych bakteriach. To stanowi wyraźny wskaźnik istnienia życia. To idealny sposób na wstępną selekcję próbek, np. z misji Mars Sample Return. Jej najbardziej przełomową cechą jest przede wszystkim to, że wykorzystuje dostępną już technologię, obecną w misjach Viking, Curiosity czy ExoMars. Nie tylko Mars Nowa metoda sprawi, że szybkie wykrywanie życia będzie możliwe nie tylko na Marsie, ale także w innych częściach Układu Słonecznego, np. lodowych księżycach na jego zewnętrznych rubieżach. Kilka z nich, np. obiegające Jowisza Europa i Ganimedes mają potencjał do podtrzymania życia. Na Europę juz leci sonda wyposażona do wykrywania pozaziemskiego życia - Europa Clipper. Znalezienie aktywnego życia poza naszą planetą – chociaż nadal będzie karkołomnym zadaniem – właśnie stało się prostsze. Źródło: Space Exploration Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Największy kawałek Marsa na Ziemi trafił na aukcję. Sprzedano go za 5,3 mln dolarów
Największy meteoryt pochodzący z Marsa znaleziony na Ziemi trafi pod młotek w prestiżowym domu aukcyjnym Sotheby’s. Ważący aż 25 kilogramów fragment osiągnął wysoką cenę.
Spis treści 25 kilogramów Marsa za miliony dolarów Ile fragmentów Marsa spadło na Ziemię? Skład meteorytu NWA 16788 Ten niezwykły kosmiczny okaz został odkryty przez anonimowego poszukiwacza na Saharze w 2023 roku. Jego masywność, potwierdzone pochodzenie oraz unikatowy skład mineralny czynią z niego jeden z najbardziej pożądanych egzemplarzy w historii badań meteorytów. 25 kilogramów Marsa za miliony dolarów Największy fragment Marsa odnaleziony na Ziemi trafił na aukcję w Nowym Jorku. Chodzi o meteoryt o nazwie NWA 16788, ważący 54 funty (około 25 kilogramów), który został wystawiony na sprzedaż przez dom aukcyjny Sotheby’s w ramach aukcji poświęconej historii naturalnej. Szacowana cena sprzedaży wynosiła 2–4 miliony dolarów, cena wywoławcza – 1,6 miliona. Według specjalistów jest to największy znany fragment Marsa znajdujący się na Ziemi – aż o 70% większy od poprzedniego rekordzisty i stanowiący blisko 7% całego marsjańskiego materiału odkrytego na naszej planecie. Meteoryt został wyrzucony z powierzchni Marsa w wyniku potężnego uderzenia asteroidy, a następnie pokonał 225 milionów kilometrów, zanim spadł na Saharę. Został odnaleziony w listopadzie 2023 roku na trenie Nigru przez poszukiwacza meteorytów. Blok o barwach czerwieni, brązu i szarości mierzy prawie 38 centymetrów długości, 28 centymetrów szerokości i 15 centymetrów wysokości. Znalazca przesłał mały fragment meteorytu do Muzeum Astronomii w Szanghaju, które potwierdziło jego autentyczność i pochodzenie. Ile fragmentów Marsa spadło na Ziemię? Jak podkreśla Cassandra Hatton z Sotheby’s, jest to najpotężniejszy fragment Marsa, jaki kiedykolwiek odnaleziono – ponad dwukrotnie większy niż wcześniejszy rekordzista. Na świecie zidentyfikowano tylko około 400 marsjańskich meteorytów spośród ponad 77 tysięcy oficjalnie uznanych meteorytów znalezionych na Ziemi, co dodatkowo podnosi wartość tego egzemplarza. Wynik aukcji przekroczył oczekiwania. NWA 16788 sprzedano za 4,3 mln dolarów. Do tego należy doliczyć milion dolarów dodatkowych kosztów. Obecny właściciel nie został ujawniony. Skład meteorytu NWA 16788 Autentyczność meteorytu potwierdziły specjalistyczne badania laboratoryjne. Fragment został przebadany pod kątem składu chemicznego i porównany z próbkami marsjańskich skał uzyskanych podczas misji Viking z 1976 roku. Stwierdzono, że meteoryt jest skałą powstałą w wyniku powolnego krystalizowania się magmy marsjańskiej, zawierającą minerały takie jak piroksen i oliwin. Na jego powierzchni znajduje się szklista warstwa powstała w wyniku ekstremalnej temperatury podczas przechodzenia przez atmosferę ziemską. Dla poszukiwaczy meteorytów jest to zawsze jeden z pierwszych sygnałów, że kamień może być meteorytem. Nie wiadomo dokładnie, kiedy NWA 16788 spadł na Ziemię, ale według badań nastąpiło to stosunkowo niedawno. Źródło: Sotheby’s Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Porosty zbudują osady na Marsie. Dokonają tego bez udziału człowieka
Jeśli chcemy zostać gatunkiem muliplanetarnym, musimy nauczyć się budować w kosmosie. I wykorzystywać do tego to, co tam zastaniemy. Naukowcy opracowują właśnie syntetyczny system porostów, który może produkować materiały budowlane bez udziału człowieka.
Spis treści: Między marzeniem a rzeczywistością Syntetyczne porosty Samodzielni jak bakterie z grzybami „Mars stanowi dla ludzkości poważny test. To, jak dobrze sobie z nim poradzimy, zadecyduje o tym, czy pozostaniemy gatunkiem ograniczonym do jednej planety, czy też staniemy się podróżnikami kosmicznymi, przed którymi otworzy się cały wszechświat” – powtarza w swoich publikacjach dr Robert Zubrin – inżynier, założyciel Mars Society i autor książki „The Case for Mars”, w której przedstawia Marsa nie jako science fiction, ale jako kolejny logiczny krok w dziejach cywilizacji. Dla niego Mars to wyzwanie, ale też obietnica – nowa granica, która może na nowo ożywić ducha innowacji i odwagi. Zainspirowany przez Roberta Zubrina Elon Musk przekonuje natomiast, że „zapasowa cywilizacja na Marsie jest niezbędna... na wypadek poważnej katastrofy – takiej jak coś szalonego, na przykład III wojna światowa”. Między marzeniem a rzeczywistością Ale w związku z tym, że Mars nie posiada globalnego pola magnetycznego, jak Ziemia, nie jest dobrze chroniony przed promieniowaniem kosmicznym i słonecznym. W dodatku jego atmosfera jest stopniowo wywiewana w przestrzeń przez wiatr słoneczny – co m.in. tłumaczy, dlaczego Mars ma dziś tak cienką atmosferę. Wszystko to, plus odległość od Ziemi, sprawiają, że kolonizacja Marsa nie jest łatwym zadaniem, a budowa trwałych siedlisk i bezpiecznych dla człowieka obiektów na powierzchni planety również stanowi wyzwanie. Mówiąc najprościej, wysyłanie rakiet z materiałami budowlanymi, zapasami i maszynami potrzebnymi do budowy ludzkiej bazy na Marsie nie jest ani opłacalne, ani praktyczne. Właśnie dlatego naukowcy od dekad badają metody wykorzystania zasobów marsjańskich do zaspokojenia potrzeb przyszłych kolonistów. Proces ten znany jest jako wykorzystanie zasobów in situ (ISRU). Analogiczne prace prowadzone są w odniesieniu do Księżyca. W najnowszym badaniu profesor Congrui Grace Jin z Texas A&M University i jej koledzy z University of Nebraska-Lincoln przedstawiają nowatorski pomysł, który może doprowadzić do powstania konstrukcji bioinżynieryjnych na Marsie. Proces, który zalecają, został szczegółowo opisany w artykule opublikowanym niedawno w czasopiśmie „Journal of Manufacturing Science and Engineering”. Syntetyczne porosty Profesor Jin i jej współpracownicy zajmują się bio-produkcją i materiałami biologicznymi, co doprowadziło do opracowania syntetycznego systemu porostów, który może produkować materiały budowlane bez udziału człowieka. W najnowszym badaniu, finansowanym przez program NASA Innovative Advanced Concepts, pokazują, jak te badania można połączyć z drukowaniem 3D, żeby budować konstrukcje z marsjańskiego regolitu, piasku i skał. – Możemy zbudować syntetyczną strukturę, naśladując naturalne porosty. Opracowaliśmy sposób tworzenia syntetycznych porostów w celu wytworzenia biomateriałów, które łączą cząsteczki regolitu marsjańskiego w struktury. Następnie, dzięki drukowaniu 3D, można wytwarzać szeroką gamę konstrukcji, takich jak budynki, domy i meble – napisała w komunikacie prasowym prof. Jin. Tego typu pomysły nie są nowością. Od pewnego czasu naukowcy rozważają kilka metod przekształcania cząstek regolitu marsjańskiego w materiały budowlane, w tym bombardowanie ich mikrofalami w celu wytworzenia plazmy (zwanego również spiekaniem) lub stosowanie spoiw na bazie magnezu, siarki lub geopolimerów. Problem w tym, że wspomniane metody są energochłonne lub wymagają nadzoru ludzkiego (lub obu tych rzeczy), co sprawia, że są one mniej praktyczne w przypadku długotrwałych misji na Marsa, gdzie zasoby i potencjał siły roboczej są ograniczone. Samodzielni jak bakterie z grzybami Różnorodne grupy badawcze opracowały również kilka alternatywnych metod opartych na technologii samowzrostu z wykorzystaniem mikroorganizmów. Mowa o użyciu bakterii do wiązania cząstek piasku, bakterii ureolitycznych do stymulowania produkcji węglanu wapnia do produkcji cegieł oraz badania NASA nad wykorzystaniem grzybni jako środka wiążącego. Niemniej jednak techniki te nie są autonomiczne, ponieważ pojedyncze szczepy lub gatunki bakterii wymagają ciągłego dostarczania składników odżywczych. Oznacza to, że personel musi być na miejscu, aby zapewnić bakteriom pożywienie niezbędne do wykonywania ich zadania. A przecież chcemy dokonać tego bez udziału ludzi, by nie narażać ich na dodatkowe niebezpieczeństwo. Profesor Jin i jej zespół stworzyli proces oparty na dwóch gatunkach (cyjanobakteriach diazotroficznych i grzybach strzępkowych), które do wzrostu potrzebują jedynie regolitu, powietrza, światła i nieorganicznego medium płynnego. Najpierw cyjanobakterie diazotroficzne wiążą dwutlenek węgla i azot z atmosfery i przekształcają je w tlen i organiczne składniki odżywcze. Pomagają one grzybom strzępkowym rosnąć i zwiększać stężenie jonów węglanowych poprzez fotosyntezę. W międzyczasie grzyby wiążą jony metali na ścianach komórkowych grzybów, umożliwiając produkcję biominerałów, jednocześnie dostarczając wodę, minerały i dwutlenek węgla dla sinic. Bakterie i porosty wydzielają biopolimery, które zwiększają ich przyczepność i wytrącanie cząstek tworzących niezbędne struktury. Ta symbiotyczna relacja zapewnia ciągłe działanie systemu bez nadzoru człowieka i pozwala wytwarzać struktury biomineralne, które lepiej niż inne szczepy bakterii radzą sobie w trudnych warunkach panujących na Marsie. To absolutnie rewolucyjna technologia umożliwiająca tworzenie struktur w najtrudniejszych warunkach, gdzie zasoby są ograniczone. Kolejnym krokiem, który już został podjęty, jest stworzenie „atramentu” z regolitu, aby ułatwić budowę przy użyciu metody Direct Ink Writing (DIW). Ta technika drukowania 3D, znana również jako robocasting, polega na drukowaniu materiału (lub „atramentu”) warstwa po warstwie za pomocą dyszy. Podobnie jak w przypadku innych metod drukowania 3D, technologia ta może mieć również zastosowanie na Ziemi, szczególnie w trudnych warunkach, gdzie materiały budowlane są rzadkością. Źródło: Universe Today Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Czy tu skrywają się ślady życia na Marsie? NASA bada „drapieżne skały”
Należący do NASA nowoczesny łazik-laboratorium Perseverance wjechał na teren, który może zawierać jedne z najstarszych i jednocześnie najbardziej interesujących skał Czerwonej Planety. Czy znajdzie tam ślady dawnego życia?
Spis treści: Najstarsze skały Marsa pod lupą Perseverance Co naukowcy chcą znaleźć w „Krokodylu”? Mars Sample Return pod znakiem zapytania Będący częścią krateru Jezero marsjański region „Krokodyl”, otrzymał nazwę na cześć grzbietu górskiego Krokodillen na wyspie Prins Karls Forland w Norwegii (krokodillen oznacza po norwesku krokodyl). Te „drapieżne” skały powstały w tzw. okresie noachijskim, czyli najwcześniejszym etapie historii geologicznej Marsa. Są też starsze niż sam krater Jezero. Czyni to je jednymi z najstarszych znanych skał na Czerwonej Planecie. Najstarsze skały Marsa pod lupą Perseverance Dotychczasowe analizy wykazały, że „krokodyle skały” zawierają oliwin, typowy minerał wulkaniczny. Są w nich też ślady węglanów, które zwykle tworzą się w obecności wody. Dane te sugerują, że region ten w przeszłości mógł być cieplejszy i bardziej wilgotny, co zwiększa szanse na istnienie życia. Jeśli Perseverance znajdzie więcej takich minerałów w całym Krokodillen, sugerowałoby to, że na tym obszarze mogło być kiedyś życie. A w końcu tego dotyczy misja wielkiego i ciężkiego łazika. Marsjański Krokodillen obejmuje obszar około 30 hektarów i stanowi swego rodzaju granicą między najstarszymi skałami krawędzi Jezero a równinami poza nią. – Jeśli znajdziemy tutaj potencjalną biosygnaturę, najprawdopodobniej będzie ona pochodzić z zupełnie innej i znacznie wcześniejszej epoki ewolucji Marsa niż ta, którą znaleźliśmy w zeszłym roku w kraterze z wodospadem Cheyava – mówi Ken Farley z zespołu naukowego misji pracującego na Caltech. Co naukowcy chcą znaleźć w „Krokodylu”? Wspomniana przez badacza Cheyava Falls to skała w kształcie grotu strzały, którą Perseverance badał w 2024 roku. Łazik znalazł sygnatury chemiczne i struktury, które są zgodne z aktywnością bardzo dawnego życia mikrobiologicznego. Jednak takie cechy mogły również powstać w wyniku procesów geologicznych, więc pozostają raczej potencjalnymi niż potwierdzonymi biosygnaturami. Jednak samodzielne potwierdzenie obecności obecnego lub przeszłego życia na Marsie może być zbyt trudnym zadaniem dla Perseverance, biorąc pod uwagę jego ograniczony ładunek naukowy. Dlatego łazik zbiera próbki, które mogą zostać dostarczone na Ziemię w celu zbadania w dobrze wyposażonych laboratoriach na całym świecie. Z tym jednak jest coraz większy problem, ponieważ administracja prezydenta Donalda Trumpa chce anulować skomplikowaną i kosztowną misję Mars Sample Return, której częścią jest właśnie Perseverance. Mars Sample Return pod znakiem zapytania W związku z tym zespół Perseverance wdraża nową strategię na przyszłość. Łazik pozostawi teraz niektóre z nowo wypełnionych rur bez uszczelnienia, aby w razie potrzeby mógł wyrzucić zebrane próbki na rzecz potencjalnie bardziej ekscytujących. Zespół podejmuje taką decyzję, ponieważ Perseverance ma coraz mniej pustych tub, a wciąż ma do pokonania wiele intrygujących terenów. Dodajmy, że Persy zabrał ze sobą 43 tuby, z których 38 służy do zbierania próbek, a pozostałe pięć to rurki „świadkowe”, które mają pomóc zespołowi misji określić, czy jakiekolwiek materiały w zebranych próbkach są zanieczyszczeniami z Ziemi. Według naukowca projektu Perseverance, Katie Stack Morgan z Laboratorium Napędu Odrzutowego NASA w Południowej Kalifornii, Perseverance wypełniła wszystkie probówki z wyjątkiem siedmiu. – Badamy Marsa od ponad czterech lat, a każda napełniona próbówka, którą mamy na pokładzie, ma swoją własną, unikatową i fascynującą historię do opowiedzenia – stwierdziła cytowana w komunikacie prasowym. Pozostaje nam mieć nadzieję, że administracja aktualnego prezydenta USA, która tnąc koszty już w tej chwili ograniczyła agencyjne programy naukowe, jednak się opamięta i nie wyrzuci do kosza lat pracy tysięcy naukowców i możliwości ogromnego rozwoju wiedzy o naszym kosmicznym sąsiedztwie. Źródło: Space.com Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
„Marsjańskie blizny” odsłaniają wnętrze planety. Nowe badania zaskakują
Wszystkie skaliste ciała niebieskie w Układzie Słonecznym mają jedną wspólną cechę – kratery uderzeniowe, czyli ślady po kolizjach z mniejszymi obiektami. Jak się okazuje, te kosmiczne blizny mogą zdradzać znacznie więcej.
W tym artykule: Kratery jak stanowiska archeologiczne Od symulacji do badania Jak DART z Didymosem Zespołem badawczym, który oceniał cechy podpowierzchniowe Marsa na podstawie danych pozyskanych w obrębie marsjańskich kraterów kierowała Polka – dr Aleksandra Sokołowska, stypendystka UKRI na Wydziale Nauk o Ziemi i Inżynierii (DESE) w Imperial College London. W grupie badawczej znaleźli się również Gareth S. Collins, profesor DESE w Imperial, Ingrid J. Daubar, profesor nadzwyczajny na Wydziale Nauk o Ziemi, Środowisku i Planetariach (DEEPS) na Uniwersytecie Browna oraz dr Martin Jutzi, Privatdozent w Instytucie Fizyki na Uniwersytecie w Bernie.Wyniki ich badań zostały opublikowane w periodyku naukowym „Journal of Geophysical Research: Planets”. Czego konkretnie dotyczyły? Kratery jak stanowiska archeologiczne Zacznijmy od tego, że kratery uderzeniowe dają unikatową możliwość zajrzenia pod powierzchnię danego ciała niebieskiego bez konieczności robienia wykopów czy odwiertów. Według badań kierowanych przez dr Sokołowską, warstwy skalne i inne wyrzuty powstałe w wyniku uderzenia mogą różnić się rozmiarem w zależności od składu materiałów znajdujących się pod punktem uderzenia. W zmianie charakterystyki krateru kluczową rolę odgrywa kilka czynników, m.in. wytrzymałość materiału podpowierzchniowego i jego porowatość. – W przeszłości naukowcy wykorzystywali rozmiar i kształt kraterów uderzeniowych do wnioskowania o właściwościach materiałów znajdujących się pod warstwą zewnętrzną. My jednak pokazujemy, że rozmiar pokrywy wyrzutowej rozciągającej się wokół krateru również łączy się z właściwościami podpowierzchniowymi – mówi badaczka. Aby ustalić, czy wyrzut krateru może stanowić kolejne źródło informacji, konieczne było uruchomienie modeli opracowanych przez profesora Collinsa, które są w stanie zasymulować moment uderzenia w planetę innego ciała niebieskiego. Symulacje pozwoliły również na zmianę charakterystyki materiałów pod powierzchnią (pojedyncze, warstwowe, mieszane) i samych materiałów (skała macierzysta, osad, luźna skała z lodem, lód lodowcowy). Wykazały one, że właśnie wachlarz tych cech spowodował utworzenie się szerokiej gamy wzorów tego typu wyrzutów. Od symulacji do badania Następnie zespół przetestował swoje wyniki, badając dwa świeże kratery uderzeniowe na Marsie. Kratery te powstały na podłożu skalnym i warstwie podpowierzchniowego lodu. Ponieważ wyrzucone materiały były świeże, nie uległy jeszcze znacznej erozji, co ułatwiło zmierzenie ich odległości od miejsca uderzenia. Okazało się, że wzór wyrzutu nad podłożem skalnym był znacznie większy niż nad podpowierzchniowym lodem. Było to zgodne z przewidywaniami modelu, potwierdzając, że różnice w promieniu wyrzutu odzwierciedlają właściwości podpowierzchniowe. – Różnice w promieniu wyrzutu mogą być dość duże i przewidujemy, że można je zmierzyć z orbity za pomocą kamery HiRISE, znajdującej się na pokładzie orbitera NASA Mars Reconnaissance Orbiter. Gdy metoda zostanie dokładnie przetestowana, może stać się obiecującym nowym narzędziem do badania właściwości podpowierzchniowych – wyjaśnia dr Sokołowska i dodaje, że właśnie tego dotyczy jej stypendium w Imperial College London. Jak DART z Didymosem Kierowany przez dr Sokołowską zespół wskazuje również, że metoda ta może być przydatna dla obecnych i przyszłych misji, ponieważ wciąż trwają badania Marsa poszukujące wskazówek na temat jego przeszłości. Konieczne jest też wybranie odpowiedniego miejsca lądowania dla przyszłych misji załogowych. Odkrycia zespołu mają jednak zastosowanie w badaniu innych ciał astronomicznych w Układzie Słonecznym. Obejmuje to podwójny układ asteroid Didymos, z którym sonda kosmiczna ESA Hera spotka się w lutym 2026 roku. We wrześniu 2022 r. test Double Asteroid Redirect Test (DART) NASA przeprowadził pierwszy test uderzenia kinetycznego z Dimorphos, małym satelitą orbitującym wokół Didymos. Gdy sonda Hera dotrze na miejsce, zbada krater powstały w wyniku uderzenia, aby dowiedzieć się więcej o wnętrzu asteroidy. Dr Sokołowska powiedziała, że badanie wzoru wyrzutu może pomóc w osiągnięciu tego celu. Źródło: universetoday.com Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Czy cokolwiek przemawia za kolonizacją kosmosu? Badacze wskazują na 2 kwestie
Większość argumentów na rzecz kolonizacji kosmosu jest chybiona. Istnieją tylko dwa powody, dla których warto to robić – piszą Kelly i Zach Weinersmithowie w książce „Miasto na Marsie”.
Spis treści: Argument 1. Katedra przetrwania Argument 2. Argument jacuzzi Łyżka dziegciu w beczce kosmicznego miodu Niestworzone wyobrażenia o kolonizacji kosmosu często usprawiedliwiają cały projekt, zwykle obiecując niezmierzone bogactwa, udoskonalenie ludzkości lub ucieczkę od ziemskich okropności. Uważamy, że większość argumentów na rzecz kolonizacji kosmosu jest chybiona. Naszym zdaniem istnieją jednak co najmniej dwa argumenty o tyle wartościowe, że przynajmniej nie opierają się na mało wiarygodnych wyliczeniach ekonomicznych lub fałszywych rozpoznaniach socjologicznych. Łączy je pewien problem, ale jest to hipotetyczny problem dotyczący przyszłości. Argument 1. Katedra przetrwania Niewielu filozofów gotowych jest porzucić ideę siatki bezpieczeństwa dla ludzkości. Na ich obronę można rzec, że ich książki mają jedne z lepszych tytułów, na przykład „Every Cradle Is a Grave” (Każda kołyska jest grobem) czy „Najlepiej – nie urodzić się”. Istnienie jako źródło krzywdy. Większość z nas wolałaby jednak, żeby cała ta ludzka egzystencja jakoś trwała. Gdy przyjrzeć się gatunkom o najdłuższej historii, okaże się, że mają kilka cech wspólnych: duże populacje, zróżnicowanie genetyczne i rozpowszechnienie na znacznych obszarach Ziemi. Kolonia na Marsie zamieszkana przez odpowiednio dużą liczbę ludzi i wyposażona w struktury umożliwiające jej przetrwanie mimo katastrofy na Ziemi wydaje się odpowiadać tej charakterystyce. Nie ocali nas przed zmianami klimatycznymi czy innymi prawdopodobnymi scenariuszami rychłego samounicestwienia, ale długofalowo może być warta świeczki. Podobnie jak w przypadku budowania katedr robotnicy kładący kamień węgielny raczej nie dożyją osadzania iglicy, mogą jednak ochoczo rozpocząć budowę. Choć trudniej określić, czego konkretnie wymaga to od nas w tym momencie, jeśli zgodzimy się, że należy zbudować tę katedrę dla wnuków naszych wnuków, postawienie pierwszego kroku we właściwym kierunku wydaje się przejawem mądrości. Argument 2. Argument jacuzzi Kiedy chcesz sobie kupić jacuzzi, nikt nie mówi: „Przeznaczeniem Człowieka jest usadzić Jego tyłek w gorących bąbelkach”. Nikt nie próbuje cię przekonać, że ludzkość pozbawiona jacuzzi skazana jest na stagnację. Nikt nie twierdzi, że upowszechnienie jacuzzi na świeżym powietrzu położy kres wszystkim konfliktom. Po prostu zapragnąłeś zakupić jacuzzi, a ktoś inny je sprzedaje i nikomu nic do tego. Może nie jest to argument szczególnie szlachetny czy krzepiący, lecz mamy podejrzenie, że odwoływanie się do ludzkiej szlachetności towarzyszy zwykle apelom o wyasygnowanie pieniędzy podatników. Nic złego w tym, jeśli za wyprawami w kosmos nie stoi motywacja filozoficzna czy nawet finansowa. „Bo to jest super” jest zupełnie wystarczającym argumentem. Łyżka dziegciu w beczce kosmicznego miodu Oba te argumenty mogłoby podważyć pytanie, czy wycieczki w kosmos nie narażają całego rodzaju ludzkiego na większe ryzyko. Powiedzmy, że program kosmiczny zwiększa ryzyko anihilacji ludzkości wskutek wojny lub terroryzmu. W takim wypadku zbudowalibyśmy „katedrę przetrwania”, która zawali się nam wszystkim na głowy. Jeśli uzasadnieniem kolonizacji kosmosu jest długofalowe przetrwanie rodzaju ludzkiego, powinniśmy zyskać względną pewność, że kolonizacja rzeczywiście zwiększy nasze szanse. W przypadku argumentu jacuzzi można sobie wyobrazić całe spektrum od jacuzzi do broni nuklearnej. Zakup jacuzzi zwykle nie naraża nikogo na niebezpieczeństwo. Ktoś może wprawdzie przypadkowo zerknąć przez ogrodzenie, ale to już jego problem. Zakup broni jądrowej to co innego. Posiadanie międzykontynentalnych pocisków balistycznych z głowicami nuklearnymi nie jest prywatną sprawą, bo może się skończyć wysadzeniem kogoś w powietrze. Dlatego właśnie mamy prawo zakazać bliźniemu ich posiadania. Zauważcie, że odnosi się to również do sytuacji, gdy ów bliźni jest bardzo miłym człowiekiem i absolutnie nie zamierza użyć broni nuklearnej trzymanej w garażu. Pytanie brzmi, czy kosmicznym koloniom bliżej do jacuzzi, czy do głowic jądrowych. Czy to kwestia swobodnego wyboru jednostki, czy raczej przypadek wymagający ścisłych regulacji prawnych? Mimo tego, że dwa powyżej wymienione argumenty przemawiają naszym zdaniem za kolonizacją kosmosu, z pewną niechęcią daliśmy się przekonać, że ta łyżka dziegciu to właściwie całe wiadro. Jest to fragment książki autorstwa Kelly i Zacha Weinersmithów pt. „Miasto na Marsie” wydawnictwa Insignis (Warszawa 2025), która trafi do sprzedaży 21 maja.
Porosty mogą przetrwać na Marsie. Nowe badania polskich naukowców
Przynajmniej jeden gatunek porostu może przetrwać symulowane warunki marsjańskie i pozostać aktywnym metabolicznie – wynika z badań przeprowadzonych przez biologów z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Mowa o słojecznicy mchowej, poroście znanym ze swej wyjątkowej odporności m.in. na metale ciężkie. Co daje nam to odkrycie?
Spis treści: Porosty ekstremalne Mars w laboratorium Porost ochronny Porosty nie stanowią pojedynczego organizmu, lecz tworzą układ symbiotyczny grzyba oraz glonów lub cyjanobakterii. Słyną z niezwykłej odporności na ekstremalne warunki środowiskowe, co pozwala im zamieszkiwać takie miejsca, jak pustynie czy rejony polarne na Ziemi. Właśnie to skłoniło badaczy do sprawdzenia, czy te ekstremofile mogłyby przetrwać zabójcze dla większości znanego nam życia środowisko Marsa. Wyniki eksperymentów prowadzonych pod kierownictwem dr hab. Kai Skubały z Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie zostały niedawno opublikowane w czasopiśmie naukowym „IMA Fungus”. Nowe badanie podważyło wcześniejsze założenia dotyczące wykluczającej życie natury Marsa, dając jednocześnie wgląd w astrobiologię i eksplorację kosmosu. Porosty ekstremalne – Do badania wytypowałyśmy wraz z moją doktorantką mgr Karoliną Chowaniec dwa gatunki porostów: Diploschistes muscorum i Cetraria aculeata. Oba posiadają niezwykłe możliwości adaptacyjne do skrajnych warunków środowiska na Ziemi – mówi dr hab. Kaja Skubała. Diploschistes muscorum, czyli słojecznica mchowa to gatunek skorupiastego porostu należący do rodziny Graphidaceae. Rośnie najczęściej na mszakach (stąd nazwa „muscorum”), tworząc szarobiaławe lub szarozielone, skorupiaste plechy. Jest szeroko rozpowszechniony, spotykany głównie w siedliskach suchych, otwartych – na glebach, skałach lub mchach, zwłaszcza w miejscach ubogich w składniki pokarmowe. Cechuje się dużą odpornością na trudne warunki środowiskowe, co czyni go interesującym obiektem badań m.in. w kontekście astrobiologii. Porost ten był już obiektem badań dr hab. Kai Skubały, która odkryła m.in. jego wyjątkową odporność na metale ciężkie. – Diploschistes muscorum potrafi akumulować duże ilości metali ciężkich przekraczające nawet kilkukrotnie ich zawartość w podłożu, na którym rośnie. Robi to bez widocznych uszkodzeń, a na powierzchni plechy masowo tworzy kryształy szczawianu wapnia, wiążąc w nich metale ciężkie. Natomiast drugi gatunek – Cetraria aculeata (płucnica kolczasta) – produkuje dużą ilość melanin. Te chronią porost przed silnym promieniowaniem słonecznym, zmniejszając jednocześnie stres oksydacyjny w komórkach – wylicza badaczka. Mars w laboratorium Tak wyselekcjonowane porosty zostały umieszczone w specjalnej komorze i wystawione na działanie wysokiego promieniowania jonizującego, obniżonego ciśnienia oraz skrajnych temperatur. Za wyliczeniami symulowanych warunków marsjańskich stali eksperci z Zakładu Fizyki Słońca Centrum Badań Kosmicznych PAN we Wrocławiu. Również tam przeprowadzono serię pięciogodzinnych eksperymentów. W ramach tego badania udało się wykazać, że grzybowy partner porostów utrzymał aktywność metaboliczną mimo ekspozycji na symulowane marsjańskie warunki atmosferyczne. Wygląda też na to, że porosty, w szczególności D. muscorum, mogłyby potencjalnie przetrwać na Marsie pomimo wysokich dawek promieniowania rentgenowskiego związanego z rozbłyskami słonecznymi i cząstkami energetycznymi docierającymi do powierzchni planety. Wyniki te podważają założenie, że promieniowanie jonizujące jest barierą nie do pokonania dla życia na Marsie i przygotowują grunt pod dalsze badania nad potencjałem przetrwania pozaziemskich mikroorganizmów i symbiontów. Porost ochronny – Jest to o tyle fascynujące, że grzyby do procesów metabolicznych potrzebują tlenu. A atmosfera Marsa składa się w ponad 95 proc. z dwutlenku węgla. Mimo to Diploschistes muscorum był w stanie skutecznie prowadzać procesy metaboliczne i aktywować mechanizmy obronne – podkreśla badaczka. Uzyskane wyniki otwierają nowy rozdział badań nad tworzeniem skutecznych osłon przed promieniowaniem jonizującym, którego doświadczą astronauci na długich misjach planetarnych. Porost D. muscorum mógłby pokrywać pozaziemskie habitaty, tworząc naturalną barierę dla niszczycielskiego promieniowania. Może stać się też idealnym kandydatem do badań astrobiologicznych, skupionych na adaptacjach porostów i ich potencjału do kolonizacji środowisk pozaziemskich. Źródło: PhysOrg Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.