„Wodne misie” w starciu z Marsem. Czy niesporczaki nauczą ludzi jak przetrwać na Czerwonej Planecie?
Niesporczaki to maleńkie, ośmionożne bezkręgowce o niewyobrażalnych wręcz możliwościach przetrwania. Były zamrażane, gotowane, poddawanie promieniowaniu, wysyłane w próżnię kosmiczną, a po sprowadzeniu na Ziemię ożywały. Naukowcy badają je od ponad dwustu lat, a one wciąż potrafią zadziwiać. Okazuje się, że to właśnie te urocze „niedźwiadki wodne” mogą pomóc nam zrozumieć, czy przetrwamy na Marsie.
Są maleńkie i powszechne. W półmetrowej kałuży będącej odpowiednim siedliskiem (z liśćmi, mułem, glonami, mchem) może ich żyć od kilkunastu do kilkudziesięciu tysięcy. Znamy ponad 1500 gatunków niesporczaków. W lutym 2026 roku, zespół naukowców opublikował artykuł o przeżywalności niesporczaków w analogu regolitu marsjańskiego, czyli w ziemskim materiale wykonanym z zachowaniem parametrów Marsa. Danych o marsjańskiej „glebie” dostarczył łazik Curiosity. Niesporczaki sprawdzają Marsa Tym razem naukowcy nie zamierzali sprawdzać odporności niesporczaków, ale samą Czerwoną Planetę. Chcieli zrozumieć, jak marsjański regolit — luźne osady mineralne pokrywające powierzchnię planety podobnie jak gleba pokrywa Ziemię — oddziałuje z żywymi organizmami. Czy mógłby służyć jako podłoże dla roślin, jak to widzieliśmy np. w filmie „Marsjanin”? Oraz czy mógłby pomóc chronić planetę przed skażeniem, które ludzie mogliby nieumyślnie tam wprowadzić? Testy rozpoczęto od zmieszania aktywnych niesporczaków z dwoma różnymi analogami regolitu marsjańskiego. Ich skład był zgodny z materiałem pobranym przez łazik NASA Curiosity z obszaru zwanego Rocknest, w kraterze Gale. Pierwszy z analogów, znany jako MGS-1, miał reprezentować ogólne warunki na powierzchni Marsa. Już po dwóch dniach mieszkające w nim niesporczaki wykazywały znacznie obniżoną aktywność. Jak na organizm, który bez trudu znosi próżnię kosmiczną, był to niezwykły rezultat. Drugi symulant również hamował ich funkcjonowanie, ale był znacznie mniej szkodliwy, co dostarczyło ważnych wskazówek na temat tego, które składniki marsjańskiej gleby stanowią największe zagrożenie. Nadchlorany: groźne nawet dla niesporczaków – W marsjańskim regolicie występuje bardzo duże stężenie nadchloranów – wysoce reaktywnych i łatwo rozpuszczających się w wodzie soli i estrów kwasu nadchlorowego. Według danych zebranych przez łazik Curiosity stężenie nadchloranów w marsjańskiej glebie wynosi około 0,6 procenta. Wydaje się, że to niedużo, jednak jeśli porównamy to z nawet najwyższym odnotowanym stężeniem tych związków na Ziemi, które wynosi 0,00025 proc., lepiej widać z jak dużymi stężeniami tych substancji mamy do czynienia na Marsie – wyjaśnia doktor habilitowany Łukasz Kaczmarek z Zakładu Taksonomii i Ekologii Zwierząt UAM. Łukasz Kaczmarek jest światowym autorytetem w dziedzinie badań nad niesporczakami. Nie brał udziału w omawianych badaniach, jednak zgodził się je skomentować specjalnie dla nas. Naukowiec przekonuje, że prawdopodobnie cały regolit marsjański jest bardzo zasolony. Badania polskich naukowców – Nadchlorany wywołują uszkodzenia na poziomie komórkowym co prowadzi do śmierci komórek i całych organizmów, nawet gdy mamy do czynienia ze stosunkowo niewielkimi stężeniami. Wraz z moją grupą badawczą próbowaliśmy hodować niesporczaki w środowisku o wysokim stężeniu nadchloranów, choć wciąż niższym niż marsjańskie. Badanie wykazało, że są one w stanie funkcjonować w stężeniu od 0,1 do 0,25 proc. i nadal się rozwijać. Proces ten był jednak znacznie spowolniony i niesporczaki nie osiągały takich rozmiarów jak w środowisku pozbawionym nadchloranów. Dodatkową kwestią utrudniającą przetrwanie w marsjańskim regolicie jest jego struktura. To nie jest miałki piasek o zaokrąglonych ziarnach, jak na ziemskich plażach. Marsjański regolit ma ostre krawędzie i przypomina cienkie igiełki, które mogą wywoływać uszkodzenia mechaniczne. Kutikula niesporczaków, czyli cienka, zewnętrzna warstwa ochronna pokrywająca ich ciało może być z łatwością niszczona przez ziarna regolitu – wyjaśnia dr hab. Łukasz Kaczmarek. Czy Mars obroni się sam? Co ciekawe, gdy w omawianych badaniach zespół przepłukał pierwszy analog wodą przed wprowadzeniem do niego kolejnej kolonii niesporczaków, szkody niemal całkowicie zniknęły. Jednak należy podkreślić, że ta sama właściwość, która czyni regolit tak wrogim dla życia, może jednocześnie stanowić naturalną barierę przeciwko skażeniu ziemskimi organizmami. Mars — w pewnym sensie — może mieć własny wbudowany system obronny. Źródło: International Journal of Astrobiology Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Czy instrumenty lądowników Viking odkryły życie na Marsie już pół wieku temu? Nowe analizy naukowców
W tym roku minie 50 lat od wylądowania na Marsie bliźniaczych urządzeń badawczych NASA, czyli słynnych lądowników Viking 1 i Viking 2. Te bezzałogowe sondy miały m.in. poszukiwać na Czerwonej Planecie śladów życia. Zdaniem zespołu Steve’a Bennera, profesora chemii z Foundation for Applied Molecular Evolution na Florydzie, sondy taki ślad znalazły.
Amerykański program Viking, realizowany przez Laboratorium Napędu Odrzutowego Centrum NASA (JPL) był przełomowym przedsięwzięciem. Przede wszystkim pierwszy raz w historii udało się połączyć wejście na orbitę Marsa z lądowaniem i długotrwałymi badaniami jego powierzchni. Dwie sondy – Viking 1 i Viking 2 – każda złożona z orbitera i lądownika – dotarły do planety w 1976 roku. Przez kilka lat pracy lądowniki zebrały bezprecedensową ilość danych naukowych. Wykonały pierwsze wyraźne zdjęć marsjańskiego krajobrazu z poziomu gruntu, prowadziły badania meteorologiczne i geologiczne. Orbitery wykonały mapy naszej sąsiedniej planety. Automatyczne laboratorium geologiczne Do badań lądowniki wykorzystywały automatyczne ramię i własne specjalne miniaturowe laboratoria biologiczne. I właśnie te badania zainteresowały Steve’a Bennera, profesora chemii z Foundation for Applied Molecular Evolution na Florydzie. Sondy marsjańskie Viking były wyposażone w trzy instrumenty – eksperymenty do wykrywania życia. I wszystkie one dały pozytywne wyniki. Jednak pozorna porażka innego instrumentu, chromatografu gazowego ze spektrometrem masowym (GC-MS), który nie wykrył cząsteczek organicznych niezbędnych dla życia, skłoniła naukowca projektu Viking, Geralda Soffena, do słynnego wniosku: „Brak ciał, brak życia”. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/08/2025-08-12-225001-Were-these-ancient-sites-built-by-aliens-Heres-why-some-people-think-so.--Nat-fbb5bdb.png" width="1145" height="845" alt="Orbiter Viking 1 sfotografował Marsa w 1976 roku. Cienie w formacji skalnej tworzą iluzję ludzkiej twarzy." title="Orbiter Viking 1 sfotografował Marsa w 1976 roku. Cienie w formacji skalnej tworzą iluzję ludzkiej twarzy." /> Zespół Bennera stara się teraz naprawić to, co ich zdaniem było 50-letnią pomyłką, przez którą wszyscy uznali Marsa za jałowy. – GC-MS wykazał brak cząsteczek organicznych, a przynajmniej taka była interpretacja zespołu Vikinga. Teraz wiemy, że jednak je znalazł! – powiedział w rozmowie ze Space.com prof. Benner. Zgubiony materiał organiczny Chromatograf GC-MS działał poprzez podgrzewanie próbek marsjańskiej gleby – najpierw do 120°C, aby usunąć nadmiar dwutlenku węgla z atmosfery Marsa, a następnie do 630°C, by odparować wszelkie obecne w glebie związki organiczne i umożliwić ich analizę. Według zachowanych danych spektrometr masowy wykrył jedynie nieoczekiwany drugi wyrzut dwutlenku węgla oraz niewielkie ilości chlorku metylu i chlorku metylenu. Jest to o tyle zaskakujące, że w analizowanym materiale powinny znajdować się jakieś cząsteczki organiczne – choćby z materiału meteorytowego gromadzącego się przez miliardy lat. A skoro nie było ich wcale – argumentował zespół naukowy Vikinga – musiał istnieć nieznany utleniacz. To wyjaśnienie nie przekonywało części naukowców, szczególnie Gila Levina, głównego badacza eksperymentu Label Release, który przez lata podważał przekonanie o jałowości Marsa. Levin upatrywał rozwiązania tej zagadki w danych zebranych w 2008 roku przez lądownik Phoenix, który odkrył na powierzchni Marsa nadchlorany. To również utleniacze – wystarczająco silne, by przez tysiąclecia niszczyć związki organiczne z meteorytów, lecz za słabe, by wyjaśnić wyniki Label Release. Zdaniem Bennera i jego współpracowników sedno tkwi gdzie indziej. – W 2010 roku Rafael Navarro-González wykazał, że związki organiczne plus nadchlorany dają w efekcie chlorek metylu i dwutlenek węgla. Reakcja ta produkuje w 99% CO₂ i w 1% chlorek metylu, co tłumaczyłoby dodatkowy wyrzut dwutlenku węgla i rzekomy „rozpuszczalnik czyszczący”, gdy próbkę podgrzano do 630°C. Teraz wiemy więc, że GC-MS nie zawiódł – odkrył związki organiczne poprzez produkty ich rozpadu – stwierdził Benner. BARSOOM: bakteryjne autotrofy Wykrycie cząsteczek organicznych w ten sposób wzmacnia argument, że trzy eksperymenty biologiczne Vikingów – Label Release, Pyrolytic Release i Gas Exchange – mogły jednak naprawdę znaleźć życie. Co więcej, Benner i jego grupa opracowali nawet model tego, jak mogłyby wyglądać domniemane marsjańskie mikroby. Nazywają go modelem BARSOOM: bakteryjne autotrofy oddychające zmagazynowanym tlenem na Marsie (Barsoom to nazwa Marsa używana przez jego mieszkańców w powieściach Edgara Rice’a Burroughsa). Zdaniem badaczy takie bakterie wykorzystywałyby fotosyntezę do wytwarzania pożywienia. Nocą przechodziłyby w stan uśpienia, magazynując wytworzony tlen, by użyć go po „przebudzeniu”. To mogłoby tłumaczyć emisję tlenu wykrytą w eksperymencie Gas Exchange. Początkowa interpretacja wyników GC-MS mogła cofnąć badania astrobiologiczne na Marsie o 50 lat. Zamiast debaty o tym, czy Viking odkrył życie, dyskusję zamknięto, a oficjalna linia – powtarzana w podręcznikach – głosi, że misje nic takiego nie znalazły. Może czas na nową interpretację danych? Źródło: Astrobiology Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Nowy wyścig kosmiczny dotyczący Marsa trwa. Tym razem USA mogą nie zdążyć
Nowy kosmiczny wyścig trwa – tym razem o to, kto pierwszy przywiezie na Ziemię próbki z Marsa. NASA stworzyła genialny projekt, ale nie ma na niego pieniędzy. Chińczycy nie tylko mają plan, ale już go realizują.
Mars Sample Return miał być największym, najbardziej skomplikowanym i wielowątkowym programem naukowym w historii NASA. Pierwszym etapem programu było wysłanie na Czerwoną Planetę łazika Perseverance wraz z wiropłatem Ingenuity. Pod względem technologicznym – oba urządzenia są ogromnym sukcesem. Misja Ingenuity została już zakończona, za to łazik nadal pobiera próbki gleby z delty dawnej marsjańskiej rzeki. Próbki te mogą odpowiedzieć na podstawowe pytanie, czy na Marsie istniało życie. Kłopot w tym, że nie ma jak ich przetransportować na Ziemię. Misja za 11 miliardów dolarów Architektura misji zmieniana była kilkukrotnie, a kaszty rozrosły się z około 4 miliardów dolarów w 2021 roku, do ponad 11 miliardów dolarów w 2024 roku. To było za dużo. Jeszcze za czasów administratora Billa Nelsona, NASA stwierdziła, że nie ma takich pieniędzy i zwróciła się o wsparcie do przemysłu z nadzieją, że uda się dokończyć misję taniej. W dodatku nowy budżet NASA został skrajnie okrojony, a największe cięcia dotknęły misji naukowych. Nowe finansowanie w przypadku MRS pozwala głównie na dalsze działanie Perseverance. W międzyczasie Narodowa Chińska Agencja Kosmiczna (CNSA) intensywnie rozwija własną misję Tianwen-3, której celem jest sprowadzenie ponad 500 gramów marsjańskiego materiału na Ziemię już w 2031 roku. Wstępny projekt ładunku został ukończony, podobnie jak badania nad wyborem miejsca lądowania. Chińska misja ma pobrać próbki z powierzchni oraz z głębokości około 2 metrów, a także wykorzystać robotyczny helikopter do pobierania próbek w oddalonych miejscach. Kosmos, polityka i pieniądze Podobieństwo obu misji jest zbyt duże, by było przypadkowe. Faktem jest, że MRS został naprawdę dobrze wymyślony, a problemy zaczęły się w trakcie realizacji. Pierwszym, który zainicjował lawinę kolejnych, była napaść Rosji na Ukrainę. Jednym ze skutków było zerwanie współpracy pomiędzy Europejską Agencją Kosmiczną a Roskosmosem. A to właśnie Europejczycy i Rosjanie mieli zbudować łazik transportujący pobrane przez Perseverance próbki do stanowiska, z którego miały zostać wyniesione na orbitę. Po tym wydarzeniu program zaczął sypać się, jak domino. Aż wreszcie administracja Donalda Trumpa zdecydowała o jego zakończeniu. Jednak wraz z informacją, że CNSA może rozpocząć swoją misję pobierania próbek już w 2028 roku, a dostarczyć je na Ziemię trzy lata później, temat MRS ponownie pojawił się w debacie publicznej. Kto wygra nowy wyścig kosmiczny? Scott Hubbard, były szef programu marsjańskiego NASA, twierdzi, że istnieje duże prawdopodobieństwo, iż próbki zbierane przez Perseverance zawierają ślady życia i dopiero analiza pobranego materiału pozwoli oceniać, jakie ryzyko toksyczne może czekać przyszłych astronautów. Hubbard ostrzega, że Chiny mogą pokonać USA szybkim pobraniem próbek, które jednak nie będą tak wartościowe naukowo jak te wyselekcjonowane przez Perseverance. Jego zdaniem „Chinom bardziej zależy na nagłówkach niż na nauce”. Chiny z całą pewnością chcą utrzeć nosa Amerykanom i naprawdę mają szansę wygrać nowy wyścig kosmiczny. Jednak naukowo też stają się potęgą. Wystarczy przejrzeć repozytoria artykułów naukowych, by przekonać się, że chińska nauka jest w absolutnej światowej awangardzie. Źródło: Space.com Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Na Marsie iskrzy. Zaskakujące odkrycie łazika Perseverance
Mars zdradził nam swoją kolejną tajemnicę. Po raz pierwszy wykryto tam wyładowania elektryczne. Odkrycia dokonano dzięki… mikrofonowi zainstalowanemu na łaziku Perseverance.
Naukowcy potwierdzili coś, o czym długo tylko spekulowali. Na Marsie pojawiają się wyładowania elektryczne. Wykryto je wewnątrz burz piaskowych oraz w wirach pyłowych, zwanych „diabłami pyłowymi”. Sygnały zostały zarejestrowane przez mikrofon. Był to instrument SuperCam, znajdujący się na pokładzie łazika NASA Perseverance. Mikrofon ten zebrał do tej pory już ponad 30 godzin dźwięków Czerwonej Planety. To pierwszy w historii mikrofon, który działał na Marsie. Jak przebiegają marsjańskie wyładowania? Przypadkiem mikrofon na łaziku marsjańskim Perseverance nagrał bardzo silne sygnały. Zdarzyło się to w centrum dwóch z tych wirów pyłowych. Ich analizą zajmował się międzynarodowy zespół naukowców. W jego skład weszli również francuscy eksperci z CNRS, Université de Toulouse i Observatoire de Paris. Ustalenie zostało opublikowane w czasopiśmie „Nature”. Analiza wykazała, że sygnały te związane są z elektromagnetycznymi i akustycznymi wyładowaniami elektrycznymi. To – zdaniem naukowców – przełomowe odkrycie. Wykryte zjawisko można porównać do małych wyładowań elektryczności statycznej na Ziemi. To jak dotknięcie metalowej klamki w suchy, mroźny dzień. Pochodzenie marsjańskich wyładowań Skąd biorą się te iskry? Zjawisko to wynika z tarcia drobnych cząstek pyłu, które są stale wzbudzane przez wiatr na Marsie. Pył, pocierając się i zderzając, ładuje się elektronami. Następnie uwalnia te ładunki w formie łuków elektrycznych. Towarzyszą temu fale uderzeniowe, które można usłyszeć. Te łuki są krótkie, mają zaledwie kilka centymetrów długości. Na Ziemi pył także się elektryzuje, zwłaszcza na pustyniach. Rzadko jednak kończy się to prawdziwymi wyładowaniami (iskrami). Na Marsie panują jednak inne warunki, co ułatwia obserwowanie, a w zasadzie usłyszenie tego zjawiska. Mars ma bardzo cienką atmosferę. Składa się ona głównie z dwutlenku węgla. Ta rzadka atmosfera sprawia, że wystąpienie wyładowań jest o wiele bardziej prawdopodobne niż na Ziemi. Ilość ładunku potrzebna do wytworzenia iskier jest tam znacznie niższa. Wyładowanie dające wgląd w Marsa Odkrycie to jest bardzo ważne, bo zmienia naszą wiedzę o chemii atmosfery Marsa. Okazało się, że wyładowania elektryczne mogą tworzyć tam silnie utleniające związki. Takie związki mogą niszczyć cząsteczki organiczne na powierzchni planety. Zakłócają też równowagę fotochemiczną marsjańskiej atmosfery. To odkrycie może nawet wyjaśnić jedną z naukowych zagadek: tłumaczyć, dlaczego metan znika zaskakująco szybko na Marsie. Ładunki elektryczne prawdopodobnie wpływają też na transport pyłu. To oznacza, że odgrywają one kluczową rolę w kształtowanie klimatu Czerwonej Planety. Elektryczność stanowi także potencjalne ryzyko dla ludzi i sprzętu. Może uszkodzić urządzenia elektroniczne w obecnych misjach robotycznych. Może też stanowić niebezpieczeństwo dla przyszłych załogowych misji na Marsa. To nowe badanie potwierdza ogromny potencjał akustyki. Słuchanie Marsa staje się kluczowym narzędziem do jego badania i lepszego poznania. Źródło: Nature Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Rdza pomoże odnaleźć życie w kosmosie. Pierwszym przystankiem Mars
Na Ziemi bakterie „pożerają” żelazo, a śladem po nich pozostaje rdza. Naukowcy udowodnili, że minerały powstające w wyniku działania mikroorganizmów mogą przechowywać ich ślady przez miliardy lat – działa to także na innych planetach. Jak efekty metabolizmu żelaza mogą stać się najlepszym sposobem poszukiwania życia na Marsie i lodowych księżycach zewnętrznego Układu Słonecznego?
Koszmar handlarzy samochodów stał się właśnie błogosławieństwem naukowców zajmujących się kosmosem. Rdza, a wraz z nią minerały powstające w wyniku działania mikroorganizmów utleniających żelazo, to trwały ślad świadczący o obecności bakterii. Dzięki najnowszym technologiom i odkryciom naukowcy są coraz bliżej zidentyfikowania takich sygnatur poza Ziemią. Mikroorganizmy utleniające żelazo i ich znaczenie dla astrobiologów Na Ziemi wiele gatunków bakterii potrafi wykorzystywać żelazo jako źródło energii. Mikroorganizmy utleniające żelazo (tzw. bakterie żelazowe) są niezwykle istotne, gdyż ich metabolizm prowadzi do powstawania trwałych minerałów, takich jak hematyt czy goethyt. Tworzą rdzawe struktury o specyficznym kształcie (skręcone włókna, osłonki rurkowate, sieci filamentów). W przeciwieństwie do cząsteczek organicznych, które szybko ulegają degradacji pod wpływem promieniowania i chemicznych procesów utleniających, minerały żelaza są na tyle stabilne, że „przeżywają” ekstremalne warunki. Dzięki temu stanowią wiarygodne oznaki życia sprzed miliardów lat. Dodatkowo ich unikatowe struktury morfologiczne i chemiczne pozwalają na ich jednoznaczną identyfikację – co ma ogromne znaczenie w misjach eksploracyjnych w kosmosie. Jak bakterie żywią się żelazem? Niektóre bakterie potrafią utleniać żelazo (II) lub redukować żelazo (III), wykorzystując je jako źródło energii – odpowiednio tak, jak ludzie używają tlenu. Bakterie utleniające żelazo przekształcają żelazo (II) w żelazo (III), co prowadzi do powstania charakterystycznych, rdzawych osadów. Z kolei mikroorganizmy redukujące żelazo wykorzystują żelazo (III) jako akceptor elektronów, przekształcając je w żelazo (II). Oba te procesy wiążą metabolizm żelaza z cyklem węgla, azotu, a nawet fotosyntezą. Odkrycia minerałów żelaza na Marsie, Księżycu i lodowych księżycach Jowisza Mars, lodowa Europa (księżyc Jowisza) i Enceladus (księżyc Saturna) to trzy główne cele dla przyszłych misji astrobiologicznych. Każde z tych miejsc oferuje warunki sprzyjające aktywności mikroorganizmów metabolizujących żelazo. Mars, dzięki swojej czerwonej powierzchni bogatej w utlenione żelazo i dowodom na obecność płynnej wody w przeszłości, jest idealnym kandydatem do poszukiwań biosygnatur. Jeżeli życie mikrobiologiczne tam istniało, to mogło wykorzystywać żelazo jako źródło energii, a ślady jego ucztowania mogłyby przetrwać do dziś w osadach skalnych. Na Europie i Enceladusie naukowcy spodziewają się obecności podpowierzchniowych oceanów w kontakcie z bogatymi w żelazo skałami dna. Enceladus wyrzuca cząstki lodowe w przestrzeń przez gejzery na biegunie południowym. Planowane misje kosmiczne mogą analizować te próbki pod kątem obecności biosygnatur żelaza. Nie mniej intrygujące są odkrycia na Księżycu, gdzie zaobserwowano obecność hematytu –pomimo braku tlenu w atmosferze. Wstępna hipoteza zakłada, że tlen przenoszony z Ziemi przez wiatr słoneczny umożliwił utlenienie żelaza na jego biegunach, więc w tym kontekście szansa na znalezienie śladów życia jest znikoma. Nowe podejście do badania kosmosu, czyli AI na ratunek Zastosowanie sztucznej inteligencji w astrobiologii pozwala na szybkie i skuteczne rozpoznawanie charakterystycznych form geologicznych mogących zawierać biosygnatury żelaza. Naukowcy uczą algorytmy na podstawie zdjęć i próbek z ekstremalnych środowisk Ziemi. W ten sposób AI identyfikuje kształty i tekstury typowe dla działalności bakterii żelazowych, odróżniając je od śladów procesów niebiologicznych. Stawka jest wysoka. System badań opracowany przez zespół badawczy prowadzony przez Laurę Teneladę-Osorio z Uniwersytetu w Tybindzie w Niemczech może pozwolić nie tylko na potwierdzenie życia poza naszą planetą, ale także udowodnić, że ta sama chemia, która odpowiada za biosferę Ziemi, działa w całym Układzie Słonecznym. Źródło: Earth-Science Reviews Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Ocean na północnej półkuli Marsa? Na to wskazują dowody geologiczne
Od jakiegoś czasu naukowcy są zgodni, że po Marsie płynęła woda. Wiemy, że Czerwoną Planetę przecinały liczne rzeki, ale czy znajdował się na niej także… ocean? Nowe badania wskazują, że północna półkula Marsa pokryta była przez olbrzymi zbiornik wodny. Czy to wstęp do odnalezienia form życia?
Nowe badania przeprowadzone na Uniwersytecie Arkansas przyniosły mocne dowody na istnienie oceanu na północnej półkuli Marsa. Obecność dużego zbiornika wody znacznie zwiększa prawdopodobieństwo odnalezienia życia na Czerwonej Planecie. Czy na Marsie jest woda? Chociaż Mars wydaje się całkowicie wyschnięty, to odnaleziono na nim wodę – jest po prostu dobrze ukryta i zwykle pozostaje pod postacią lodu ukrytego albo głęboko pod powierzchnią planety, albo w pozostałych po wulkanach kalderach wysoko nad ziemią. Badacze odkrywają jednak coraz więcej dowodów na to, że kiedyś woda płynęła po powierzchni planety. Analiza geologiczna wskazuje na rozliczne koryta rzek, a naukowcy porównują ich koryta ze skałami rzecznymi pozostałymi po ciekach, które płynęły po Ziemi miliony lat temu. – Nie znamy żadnych form życia na Ziemi ani nigdzie indziej we Wszechświecie, które nie wymagałyby ciekłej wody. Im więcej ciekłej wody mamy na Marsie, tym bardziej prawdopodobne jest istnienie życia – opowiada Cory Hughes, doktorant nauk o ziemi i główny autor badania. Ślady po dawnych oceanach Nieregulowane rzeki to same w sobie niemalże formy życia. Na Ziemi ewoluują, zmieniają swój bieg, nanoszą osady i przenoszą się w nowe miejsca. Tworzą rozległe delty czy strefy cofki, a w końcu… wpadają do oceanu. To właśnie zainteresowało naukowców – chcieli wykorzystać tę wiedzę i udowodnić, że na Marsie przebiegało to podobnie. Szczególnie strefy cofki wydawały się Hughesowi obiecujące. To charakterystyczne miejsca, w których ocean wdziera się w głąb schodzącej poniżej poziomu morza rzeki. Potrafią być bardzo rozległe: w przypadku Missisipi strefa cofki zaczyna się 370 kilometrów od linii brzegowej. Jego trop okazał się słuszny. Obserwując Czerwoną Planetę z orbity znalazł geologiczne dowody na istnienie dawnych stref cofki rzecznej. To potwierdziło, że ocean na Marsie istniał, a powierzchnię przecinały duże rzeki – wszystko to oczywiście zanim powierzchnia planety wyschła miliardy lat temu. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Geophysical Research Letters”. – To mocny argument przemawiający za istnieniem pradawnego oceanu, a przynajmniej dużego morza – mówi Hughes. Starożytna historia Marsa Naukowcy śledzą losy prastarych rzek za pomocą piaskowca, który zostaje po naniesionym przez nurty osadzie. Na Ziemi dzięki ruchom tektonicznym wypychany jest na powierzchnię, a wiatry i deszcze niszczą dawne koryta, pozostawiając jedynie wysokie skały ulubione przez wspinaczy. Na Marsie procesy te nie zachodzą – nie ma ruchów tektonicznych (według badań Mars jest jedną wielką płytą tektoniczną), a odwrócone grzbiety piaskowców wyznaczają szlaki koryt sprzed miliardów lat. Dzięki szczegółowej pracy naukowców wiemy coraz więcej o Czerwonej Planecie. Obecność dużego zbiornika wody – nawet wyschniętego – to potencjał na odnalezienie starożytnych form życia. Jakie odpowiedzi przyniesie ocean na Marsie? Z pewnością niebawem się dowiemy. Źródła: Geophysical Research Letters, Remote Sensing Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Tajemnica długiej na niemal dwa tysiące kilometrów marsjańskiej chmury wreszcie została wyjaśniona
Każdej zimy w pobliżu wulkanu Arsia Mons, położonego na południu Marsa, tworzy się chmura o długości 1800 kilometrów. Pojawia się i znika codziennie przez niemal trzy miesiące. Przez ostatnie lata chmura obserwowana jest przez marsjańskie orbitery, ale to symulacje laboratoryjne skutecznie wyjaśniły jej pochodzenie.
Spis treści: Chmury w Układzie Słonecznym Atmosfera Marsa Chmura nad Arsia Mons Czym są chmury i dlaczego ich badanie poszerza naszą wiedzę na temat miejsca, w którym występują? Zacznijmy od tego, że chmura to po prostu zbiór mikroskopijnych kropelek wody lub kryształków lodu unoszonych prądami powietrza. Pojawiają się, bo w atmosferze znajduje się para wodna, która jest wynikiem parowania wód powierzchniowych. Im wyżej w atmosferze znajduje się ta para, tym szybciej ulega ochłodzeniu i się skrapla. W trakcie tego procesu cząsteczki wody osadzają się na drobnych pyłkach w powietrzu. Określa się to mianem kondensacji pary wodnej. Właśnie to tworzy chmurę. Chmury w Układzie Słonecznym Chmury tworzą się nie tylko nad naszą planetą. Te wenusjańskie składają się z kwasu siarkowego, na Jowiszu i Saturnie głównie z amoniaku, a na Uranie z metanu. Nad Marsem też obserwujemy chmury, jednak geneza jednej wyjątkowo długiej chmury zdecydowanie wymyka się prostym rozwiązaniom. Zacznijmy od tego, że każdej zimy w pobliżu wysokiego na 20 km wulkanu Arsia Mons, położonego na południu Marsa, tworzy się chmura o długości 1800 kilometrów i szerokości 150 km. Pojawia się i znika codziennie przez niemal trzy miesiące. Co ważne, Arsia Mons to jedyne miejsce na niskich szerokościach geograficznych Marsa, gdzie w tym okresie roku widuje się chmury. A także jedyny spośród wielu podobnych wulkanów w tym regionie, nad którym tworzy się taka zasłona. Europejski orbiter Mars Express rejestrował codzienny wzrost i zanik chmury przez dwa sezony. Chmura przechodzi szybki cykl dobowy, który powtarza się każdego ranka przez kilka miesięcy. Zaczyna się tworzyć jeszcze przed wschodem słońca na zachodnim zboczu Arsia Mons, a następnie przez dwie i pół godziny rozszerza się ku zachodowi, rosnąc w niezwykle szybkim tempie – ponad 600 km/godz. – na wysokości 45 km. Potem przestaje się rozrastać, odrywa się od miejsca powstania i jest znoszona dalej na zachód przez silne wiatry na dużych wysokościach, zanim zniknie późnym rankiem, gdy wzrastają temperatury powietrza wraz ze wschodem Słońca. Atmosfera Marsa Bazujące na danych Mars Express analizy wykazały, że ta „chmura orograficzna” jest najdłuższą chmurą, jaką kiedykolwiek zaobserwowano na Marsie. Powstaje ona w wyniku wymuszania ruchu wznoszącego powietrza przez ukształtowanie terenu, w tym wypadku przez Arsia Mons. Wilgotne powietrze jest unoszone po zboczach wulkanu w prądach wznoszących i kondensuje się na wyższych, dużo chłodniejszych wysokościach Pamiętajmy jednak, że atmosfera Marsa jest wyraźnie odmienna od ziemskiej. Przede wszystkim zawiera znacznie więcej drobnych cząstek pyłu, które mogą powodować kondensację pary wodnej i powstawanie cząstek chmur. To prowadzi do powstawania wielu wzorów chmur, których nie obserwujemy na Ziemi. Jednak nawet te symulacje, które uwzględniły wysokie stężenie pyłu w marsjańskiej atmosferze, nie zdołały odtworzyć charakterystycznych cech chmury nad Arsia Mons. Chmura nad Arsia Mons Zagadce przyjrzał się Jorge Hernández Bernal z Sorbony we Francji. Badacz przekonuje, że wraz ze współpracownikami odtworzył charakterystyczne cechy długiej marsjańskiej chmury w symulacjach, Pokazują one, że w marsjańskim powietrzu musi znajdować się wyjątkowo dużo pary wodnej. Wcześniej badacze przekonywali, że taki poziom wilgoci w atmosferze Marsa jest niemożliwy ze względu na obecność dużych ilości pyłu. Ale – jak podkreśla Jorge Hernández Bernal – właśnie wysokie stężenie pary wodnej umożliwia powstawanie cząstek chmur drogą nukleacji, w której zmiana fazy (np. zamiana pary wodnej na ciecz) ma swój początek w samej fazie macierzystej, bez pomocy zanieczyszczeń lub powierzchni. Kiedy naukowcy przeprowadzili symulacje atmosfery wokół Arsia Mons z dużo większą zawartością pary wodnej w powietrzu, uzyskana chmura wyglądała uderzająco podobnie do tej rzeczywistej: z długim ogonem ciągnącym się od wulkanu, który następnie rozprzestrzenia się, tworząc formację analogiczną do tej marsjańskiej. – Proces ten wymaga w przypadku Marsa znacznie wyższego poziomu nasycenia powietrza wodą. Dlatego w zasadzie sądziliśmy, że nie jest to możliwe na Marsie, albo jest bardzo mało prawdopodobne. Ale w ostatniej dekadzie dowiedzieliśmy się, że na Marsie faktycznie występuje supersaturacja – powiedział Hernández Bernal podczas konferencji Europlanet Science Congress (EPSC) w Helsinkach. Supersaturacja na Marsie następuje, gdy w rzadkiej atmosferze gromadzi się więcej pary wodnej, niż powinno się zmieścić „normalnie”. Ponieważ nie ma wystarczająco dobrych jąder kondensacji, para „czeka” w nadmiarze – aż nagle tworzy chmury w nietypowy sposób, czasem bardzo gwałtownie i efektownie. I tak najprawdopodobniej wygląda geneza chmury nad Arsia Mons. Źródło: New Scientist Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
„To jak dotąd najmocniejszy dowód na istnienie życia na Marsie” – NASA ujawnia
Nowe badania jednego z najbardziej znanych marsjańskich meteorytów ujawniają zaskakujące ślady życia na Marsie. Naukowcy próbują teraz zrozumieć skomplikowane reakcje chemiczne, które mogły takie życie wspierać.
Spis treści: Dowody na życie na Marsie? Naukowcy odkryli coś, co może zmienić historię Mikroskopijne ślady i reakcje chemiczne – nowe tropy życia na Marsie Jak udowodnić istnienie życia na Marsie? Naukowcy mają długą drogę przed sobą Czy to pierwszy ślad życia na Marsie? Skała Cheyava Falls w centrum uwagi naukowców Skład chemiczny odnalezionej marsjańskiej skały wywołał dyskusję w środowisku naukowym. Analizy wykazały obecność związków organicznych, które mogą, choć nie muszą, świadczyć o istnieniu życia w przeszłości. Niektórzy badacze sugerują, że struktura meteorytu przypomina ślady pozostawione przez mikroorganizmy. Inni twierdzą, że to efekt procesów niebiologicznych. Czy rzeczywiście mamy do czynienia z dowodem na życie poza Ziemią? Dowody na życie na Marsie? Naukowcy odkryli coś, co może zmienić historię Geolog Michael Tice nigdy wcześniej nie tracił snu przez marsjańską skałę. Wszystko zmieniło się, gdy zagłębił się w dane pochodzące z formacji skalnej Bright Angel znajdującej się w marsjańskiej dolinie rzecznej zwanej Neretva Vallis. Ta struktura geologiczna zawiera najbardziej przekonujące jak dotąd dowody na możliwe istnienie dawnego życia na Marsie. Są one oparte na najnowszej analizie próbek zbadanych przez łazik Perseverance. Wyniki badań opublikowane 10 września na łamach czasopisma Nature rzucają nowe światło na tę wieloletnią zagadkę. – To najbliżej, jak kiedykolwiek byliśmy odkrycia śladów dawnego życia na Marsie – powiedziała podczas konferencji prasowej Nicola Fox, zastępczyni administratora ds. nauki w NASA. Skały z formacji Bright Angel, leżącej na zachodnim krańcu krateru Jezero, prawdopodobnie osadziły się na dnie jeziora lub rzeki w czasach, gdy na Czerwonej Planecie swobodnie płynęła woda. Analiza próbki o nazwie Cheyava Falls ujawniła ślad reakcji chemicznej, która na Ziemi zwykle zachodzi w obecności życia mikrobiologicznego. – Po raz pierwszy zaobserwowano na Marsie procesy chemiczne zgodne – choć niebędące jednoznacznym dowodem – z biologicznym pochodzeniem – komentuje fizyk Christian Schröder z Instytutu Badań Układu Słonecznego im. Maxa Plancka, który nie brał udziału w badaniu. Potrzebne są dalsze badania, aby potwierdzić obecność życia, ale dla naukowców takich jak Tice i jego współpracownik Joel Hurowitz formacja Bright Angel otwiera możliwość, że mikroorganizmy rozwijały się w marsjańskim mule pod wodą około 3,5 miliarda lat temu. Mikroskopijne ślady i reakcje chemiczne – nowe tropy życia na Marsie W formacji Bright Angel łazik Perseverance odkrył zielonkawe drobinki zatopione w czerwonawym mułowcu. Naukowcy nazywają je potocznie „ziarnami maku” lub „guzkami”. Najbardziej widocznym składnikiem tych struktur jest minerał o nazwie wiwianit, zawierający żelazowy fosforan. W próbce Cheyava Falls znajdują się również miniaturowe pierścieniowate formacje, określane przez badaczy jako „lamparcie cętki”. Łazik wydobył cienki rdzeń skalny – niewiele dłuższy niż palec wskazujący dorosłego człowieka – i wykorzystał swój zestaw narzędzi naukowych do analizy jego składu. Dane z tej próbki, nazwanej Sapphire Canyon, wykazały, że ciemne obwódki wokół „cętek” składają się z żelazowego fosforanu, a jaśniejsze wnętrza zawierają greigit – minerał siarczku żelaza. Najbardziej ekscytujący aspekt poszukiwań życia zachodzi w skali mniejszej niż pojedyncza cząsteczka. W wyniku reakcji utleniania i redukcji, czyli tzw. reakcji redoks, materia organiczna przekazała elektrony do żelaza znajdującego się w osadach i pozostawiła po sobie wiwianit oraz greigit. Na Ziemi za takie reakcje odpowiadają mikroorganizmy, które żywią się materią organiczną i wykorzystują uwolnioną energię, tworząc przy okazji wspomniane minerały. Działa to podobnie jak u ludzi – my również pozyskujemy energię z pożywienia, a produkty przemiany materii wydalamy. – W miejscach na Ziemi, gdzie obserwujemy tego typu procesy w osadach w temperaturze otoczenia, to właśnie mikroby są ich głównym źródłem – wyjaśnia Joel Hurowitz, geolog z Uniwersytetu Stony Brook. Michael Tice zauważa, że jeśli wyniki z Cheyava Falls rzeczywiście doprowadzą do potwierdzenia istnienia dawnego życia na Marsie, oznaczałoby to, iż na dwóch różnych planetach mikroorganizmy wytwarzały energię w ten sam sposób, w tym samym okresie w odległej przeszłości. Taka możliwość sugeruje, że pierwotne życie – niezależnie od miejsca pochodzenia – potrafi wykształcić podobne mechanizmy przetrwania. – To może nam mówić coś naprawdę fundamentalnego o tym, jak ewoluuje życie – dodaje Tice. Jak udowodnić istnienie życia na Marsie? Naukowcy mają długą drogę przed sobą Udowodnienie, że odkryto ślad życia pozaziemskiego – tzw. biosygnaturę – to ogromne wyzwanie naukowe. Wymaga to wielu niezależnych linii dowodowych, pochodzących z różnych instrumentów badawczych. A także szczegółowego zbadania geologicznego kontekstu, w którym sygnał biologiczny mógł powstać. Zanim zapadnie tak przełomowy wniosek, musi on zostać poddany dokładnej analizie i długotrwałej debacie. Pierwsze i najważniejsze pytanie brzmi: czy podobny efekt mogą wywołać procesy niebiologiczne? Reakcje redoks, opisane w artykule o marsjańskiej skale – wraz z towarzyszącymi im produktami – mogą zachodzić również bez obecności życia, ale tylko w warunkach wysokiej temperatury. Erupcja wulkaniczna mogłaby teoretycznie wytłumaczyć takie reakcje bez udziału organizmów żywych. Jednak autorzy badania uważają, że w miejscu, w którym znajdowały się skały, temperatura nie była wystarczająco wysoka, a sam teren prawdopodobnie znajdował się pod wodą. – Gdybyśmy wzięli muł i materię organiczną i je „ugotowali”, moglibyśmy uzyskać taki sam zestaw minerałów – tłumaczy Joel Hurowitz. – Ale jak dotąd, przy użyciu wszystkich dostępnych nam narzędzi, nie znaleźliśmy żadnych dowodów na to, że te skały były kiedykolwiek poddane temperaturze na tyle wysokiej, by mogła wywołać tę reakcję. Co więcej, Michael Tice zauważa, że gdyby lamparcie cętki powstały w wyniku gigantycznego przepływu lawy, pojawiłyby się tylko w jednej warstwie rdzenia skalnego, a nie w kilku. Aby zyskać absolutną pewność, że za powstanie ziaren maku i lamparcich cętek w próbce Sapphire Canyon odpowiada życie mikrobiologiczne, potrzebne byłoby sprowadzenie próbek skał marsjańskich na Ziemię. Tylko wtedy naukowcy mogliby przeanalizować je przy użyciu bardziej precyzyjnych, zaawansowanych narzędzi laboratoryjnych. Na razie jednak los programu NASA dotyczącego zwrotu próbek wciąż pozostaje niepewny. Nadzieję przynosi także łazik Rosalind Franklin, rozwijany przez Europejską Agencję Kosmiczną. Ma on wiercić głębiej w powierzchni Czerwonej Planety i analizować próbki bezpośrednio na miejscu. Skały pochodzące z głębszych warstw mogą być lepiej zachowane, chronione przed surowym środowiskiem powierzchni Marsa – zauważa Christian Schröder, badacz zaangażowany w projekt. Nazwany na cześć współodkrywczyni podwójnej helisy DNA, łazik ESA ma wystartować w 2028 roku. W tym samym czasie Chiny również planują własną misję pobrania próbek z Marsa. Aby wykluczyć inne wyjaśnienia niż życie, naukowcy muszą również badać środowiska na Ziemi, które mają cechy wspólne ze starożytnym Marsem – mówi Hurowitz. Chodzi o to, by sprawdzić, czy podobne reakcje chemiczne mogą zachodzić bez udziału biologii. Przykładami takich miejsc są dna jezior, ujścia rzek czy inne obszary, gdzie skały znajdują się w kontakcie z wodą. Czy to pierwszy ślad życia na Marsie? Skała Cheyava Falls w centrum uwagi naukowców NASA po raz pierwszy ogłosiła odkrycie skały o kształcie grotu strzały, nazwanej Cheyava Falls, w lipcu 2024 roku. Jej nazwa nawiązuje do najwyższego wodospadu w Wielkim Kanionie Kolorado. Skała ta, poprzecinana białymi żyłkami siarczanu wapnia, zawierała sygnatury chemiczne i struktury, które – miliardy lat temu – mogły zostać uformowane przez życie. Wśród nich znajdowały się cząsteczki organiczne na bazie węgla, kluczowe dla biologii, choć mogące również pochodzić z procesów niebiologicznych. To nie pierwszy raz, gdy marsjański łazik odkrywa potencjalne oznaki dawnego istnienia życia lub warunki mu sprzyjające. Na przykład Spirit odnalazł środowisko dawnego gorącego źródła w kraterze Gusev, zanim utknął w piasku i utracono z nim kontakt. Curiosity – wciąż działający w kraterze Gale – zidentyfikował związki organiczne w osadach mułowych, co również wzbudziło nadzieje. Jednak, jak zauważa Christian Schröder, charakterystyczne ślady reakcji redoks, obecne w przypadku Cheyava Falls, wyróżniają to odkrycie na tle wcześniejszych wskazówek środowiskowych, jakie zebrały inne marsjańskie łaziki. Zapytany o to, czy Cheyava Falls to najciekawsza znaleziona poza Ziemią skała, Joel Hurowitz nie udzielił jednoznacznej odpowiedzi. Przyznał jednak: – Jeśli twoim obszarem zainteresowań są astrobiologia i geobiologia, to to jest naprawdę mocny kandydat do miana skały najciekawszej dla badacza. Źródło: National Geographic; artykuł został zaktualizowany o informacje przedstawione podczas konferencji prasowej NASA z 10 września 2025 roku.
Ten lek może wywołać hibernację u ludzi. Naukowcy są coraz bliżej sukcesu
Hibernacja ludzi mogłaby zmienić wszystko – od leczenia udarów po podróże na Marsa. Brzmi jak science fiction? Naukowcy są coraz bliżej przekształcenia jej w rzeczywistość.
Spis treści: Hibernacja w kosmosie: plan NASA i ESA Fizjologiczne supermoce torporu Jak niedźwiedzie wyłączają cukrzycę Kiedy metabolizm przyspiesza z dnia na dzień Co się dzieje w mięśniach podczas snu zimowego Poszukiwanie leku wywołującego hibernację Czy przełącznik torporu istnieje w ludzkim mózgu? Co przed nami? Potencjał większy niż loty na Marsa? Etapy badań: od myszy do człowieka Sen o przyszłości, który może się spełnić Wprowadzenie ludzi w „tryb uśpienia” to pomysł rodem z science fiction. Jest jednak znacznie bliżej rzeczywistości, niż mogłoby się wydawać. Badany zapadł w to, co lekarz Clifton Callaway nazywa „półmrocznym snem”. Po 18 godzinach od podania leku, który tłumił naturalne dreszcze, jego temperatura wewnętrzna spadła z 37°C do 35°C. Zwolniło tętno i obniżyło się ciśnienie krwi. Metabolizm – a wraz z nim zapotrzebowanie na substancje odżywcze, tlen i usuwanie dwutlenku węgla – zmalał o 20 procent. Mężczyzna wciąż jednak potrafił wstać z łóżka, doczłapać do łazienki, by opróżnić pęcherz, a gdy był głodny, zadzwonić dzwonkiem po jedzenie lub napój. Ominęła go więc konieczność zakładania cewnika i wenflonu, a jednocześnie zachował zdolność reakcji. Był jednym z pięciu wyjątkowo sprawnych ochotników w wieku od 21 do 54 lat. Drzemali po cichu w półmroku – jakby byli astronautami na dziewięciomiesięcznej wyprawie na Marsa. NASA zleciła Callawayowi, specjaliście od opieki kardiologicznej i hipotermii indukowanej, opracowanie prostego sposobu wprowadzenia człowieka w stan naśladujący kluczowe cechy hibernacji, bez respiratora i bez unieruchamiających leków. Umiarkowane dawkowanie deksmedetomidyny okazało się strzałem w dziesiątkę. – Był oszołomiony, senny, ale w razie potrzeby mógł zadziałać w sytuacji awaryjnej. Jak niedźwiedź – mówi dziś Callaway. Hibernacja w kosmosie: plan NASA i ESA Hibernujący ludzie to klasyka filmów o podróżach kosmicznych. W „2001: Odysei kosmicznej” HAL 9000 odłącza część pasażerów od podtrzymywania życia, a w „Pasażerach” Chris Pratt budzi Jennifer Lawrence za wcześnie z samotności. NASA ma jednak realne ambicje, by wysłać astronautów na Marsa już w latach 30. XXI wieku. Wprowadzenie ludzi w stan hibernacji naprawdę mogłoby być kluczem do tego celu, dlatego zarówno NASA, jak i Europejska Agencja Kosmiczna finansują badania podobne do tych Callawaya. „Niedźwiedzi” tryb mógłby w teorii pozwolić przespać monotonię długiej podróży i ograniczyć konflikty na pokładzie. Spowolniony metabolizm zmniejszyłby ładunek: potrzeba byłaby mniejsza ilość jedzenia i tlenu, a więc i paliwa. Naukowcy sprawdzają nawet, czy spowolnienie metabolizmu łagodzi zdrowotne skutki szkodliwego promieniowania. W przestrzeni kosmicznej jest ono nawet 200 razy silniejsze niż na Ziemi. – W misjach załogowych na Marsa promieniowanie to wielki hamulec – mówi Angelique Van Ombergen, szefowa badań eksploracyjnych w ESA. Naukowcy nie badają hibernacji wyłącznie po to, by wysyłać astronautów coraz dalej. Jej fizjologiczne „supermoce” mogą uratować niezliczone ludzkie życia na Ziemi. Warunkiem jest rozszyfrowanie tajemniczych, molekularnych zmian, które przełączają zwierzęta w stan hibernacji – torporu – i wyprowadzają je z niego. To cudownie odwracalny stan odrętwienia: skrajna ospałość, obniżona temperatura i przemiana materii oraz cały pakiet niezwykłych zmian. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/08/2025-08-24-222908-Could-humans-hibernate-How-scientists-are-racing-to-unlock-a-sci-fi-superpower-66c72a9.png" width="1289" height="860" alt="Robert Foote, uczestnik badania wspieranego przez NASA w Pittsburghu, jest monitorowany przez naukowców po 20 godzinach snu. Osiągnięcie hibernacji na żądanie mogłoby otworzyć drogę do wielu korzyści medycznych, w tym wydłużenia czasu, jaki lekarze mają na leczenie udarów i zawałów serca." title="Robert Foote, uczestnik badania wspieranego przez NASA w Pittsburghu, jest monitorowany przez naukowców po 20 godzinach snu. Osiągnięcie hibernacji na żądanie mogłoby otworzyć drogę do wielu korzyści medycznych, w tym wydłużenia czasu, jaki lekarze mają na leczenie udarów i zawałów serca." /> Fizjologiczne supermoce torporu – To dobrze znana zasada – wyjaśnia Callaway. – W niskich temperaturach, jak u hibernujących zwierząt, organizm dłużej i lepiej znosi niedotlenienie i niedokrwienie. Ale dlaczego? Czemu mięśnie niedźwiedzi nie zanikają podczas snu zimowego? Dlaczego ich krew nie krzepnie? Co uruchamia cały proces? W poszukiwaniu odpowiedzi naukowcy są coraz bliżej najśmielszego odkrycia: centralnego „przełącznika” w mózgu hibernujących zwierząt, który naraz aktywuje rozmaite, korzystne zjawiska hibernacji. Naśladowanie niższej temperatury ciała niedźwiedzi mogłoby na przykład zmniejszać urazy reperfuzyjne. To często dewastujące uszkodzenia powstające po zatrzymaniu krążenia, gdy do niedotlenionych tkanek wraca krew, wywołując stan zapalny, stres oksydacyjny i śmierć komórek. Schłodzenie mogłoby też wydłużyć wąskie okno czasowe, w którym lekarze mają szansę skutecznie leczyć udary i zawały. Jak niedźwiedzie wyłączają cukrzycę Jaśniejsze zrozumienie, jak niedźwiedzie zachowują masę mięśniową i włączają/wyłączają insulinooporność, przyniosłoby inne korzyści. Mogłoby pomóc w terapii otyłości i cukrzycy. Pacjenci na OIOM-ie potrafią stracić ponad 10 procent masy mięśni już w ciągu tygodnia. Czy wywołana hibernacja zdołałaby ten spadek zatrzymać, a może nawet odwrócić? Odpowiedzi naukowcy szukają nie tylko u niedźwiedzi. Zespół z Colorado State University bada, jak suseł potrafi błyskawicznie się utuczyć, a tuż przed hibernacją „wyłączyć” apetyt. To trop w walce z otyłością. Badacze z UCLA, analizując geny świstaków wykazali niedawno, że ich „wiek epigenetyczny” podczas siedmiu–ośmiu miesięcy snu zimowego „praktycznie się zatrzymuje”. W Niemczech eksperci sprawdzają, jak nietoperze utrzymują krążenie w niskich temperaturach – z myślą o zastosowaniu u ludzi. A biolodzy z University of Alaska Fairbanks badają susła arktycznego, który potrafi obniżyć temperaturę ciała nawet do ok. minus 4°C, zwolnić tętno do pięciu uderzeń na minutę i przetrwać osiem miesięcy w mrozie. Ich celem jest opracowanie „mimetyku hibernacji” – leku, który pozwoli klinicystom natychmiast wprowadzić człowieka w bezpieczny stan hibernacyjny. Bez długiego przygotowania. W małym szpitalu bez zaawansowanego sprzętu, a nawet w karetce pędzącej ulicami. Taki lek od razu przyhamowałby metabolizm komórkowy, spowolnił śmierć komórek i uruchomił cały zestaw procesów znanych z hibernacji. Eksperyment Callawaya z „półmrocznym snem” pokazuje, co być może będzie możliwe. Praktyka laboratoryjna to jednak nie to samo, co dzika przyroda. Niedźwiedzie nie potrzebują leków, by ułożyć się do zimowego snu. Mają naturalny „wyłącznik torporu”, uruchamiany mechanizmem, którego jeszcze nie rozumiemy. A jednak niedźwiedzie są dla nas dobrym punktem odniesienia. Są znacznie bliższe nam rozmiarem niż gryzonie. Co ważne, spadek temperatury ich ciała w głębokim śnie mieści się w zakresie, jaki człowiek jest w stanie przeżyć. Pewnego jasnego, marcowego popołudnia biolog Heiko Jansen stał przy ogrodzonym wybiegu w Bear Research, Education and Conservation Center Washington State University w Pullman. Obserwował, jak kudłata, ważąca około 136 kg niedźwiedzica grizzly o imieniu Kio z trudem przeżuwa piankę marshmallow. Poza solidnym „efektem łóżkowej fryzury” i powolnym tempem żucia niewiele zdradzało, że ten potężny, rozczochrany drapieżnik z 10-centymetrowymi pazurami przechodzi głęboką przemianę. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/08/2025-08-24-223144-Could-humans-hibernate-How-scientists-are-racing-to-unlock-a-sci-fi-superpower-1c9b756.png" width="1288" height="856" alt="Gdy w marcu niedźwiedzie grizzly zaczynają się budzić, są przytomne, ale nadal ospałe — ich organizmy stopniowo odwracają proces spowolnienia metabolizmu. Ten niedźwiedź, Adak, otrzyma w nagrodę miód i inne smakołyki po podaniu łap do pobrania krwi." title="Gdy w marcu niedźwiedzie grizzly zaczynają się budzić, są przytomne, ale nadal ospałe — ich organizmy stopniowo odwracają proces spowolnienia metabolizmu. Ten niedźwiedź, Adak, otrzyma w nagrodę miód i inne smakołyki po podaniu łap do pobrania krwi." /> Kiedy metabolizm przyspiesza z dnia na dzień Z zewnątrz metabolizm Kio nie wygląda na coś, co da się przełożyć na człowieka. Dziesięć dni wcześniej wstała z posłania ze słomy i zaczęła powoli rozprawiać się z ucztą: karmą dla niedźwiedzi, jabłkami, łosiowymi kośćmi i mięsem. To był jej pierwszy posiłek od pięciu miesięcy. Ślinianki pracowały jeszcze ospale. Potem wydaliła „korek kałowy” – mieszaninę resztek roślin, zeschniętych odchodów, martwych komórek i sierści, która zalegała w dolnym odcinku jelita. Te trzy czynności – wstać, zjeść, wydalić korek – najwyraźniej przełączyły w jej komórkach serię mikroskopijnych „genetycznych przełączników”, powoli odwracając cały szereg osobliwych cykli biologicznych aktywowanych zimą. Metabolizm Kio, działający dotąd na jednej czwartej normalnej prędkości, przyspieszył. Do czasu zjedzenia pianki podwoił się z okładem. Jej temperatura wewnętrzna, utrzymująca się o ok. 6–7°C poniżej normy, zaczęła rosnąć. Dwie z czterech jam serca, które zimą niemal „przymykały się”, znów weszły do gry. Komórki tłuszczowe, przez miesiące oporne na insulinę – hormon sygnalizujący, kiedy wchłaniać cukier – zaczęły na nią reagować. Wrócił też apetyt, którego wcześniej nie było. Zimą Kio przestała jeść. Jej jelita przeszły w stan „zawieszenia”, ślinianki zamknęły produkcję, a organizm przeszedł na zasilanie własną tkanką tłuszczową. W ciągu kolejnych miesięcy spaliła około 20 procent masy ciała, czyli mniej więcej 32 kg. By to ułatwić, jej organizm stał się insulinooporny. U hibernujących zwierząt to zjawisko korzystne. U ludzi insulinooporność często prowadzi do cukrzycy – co jest oczywiście złe. Niedźwiedzie potrafią taką oporność włączać i wyłączać zależnie od pory roku, bez szkód zdrowotnych. Gdybyśmy zrozumieli jak, może nauczyliśmy się robić to samo? Impuls do tego kierunku badań przyszedł w 2018 roku, gdy kanadyjski zespół opublikował pierwszy kompletny genom grizzly. Rok później Jansen kierował pracami, w których zastosowano sekwencjonowanie RNA. Zespół identyfikował geny aktywne w próbkach mięśni, tkanki tłuszczowej i wątroby przed, w trakcie i po hibernacji. Zmiany sezonowe wykryto w ponad 10 000 z 30 723 genów grizzly. Teraz, by rozszyfrować włączanie/wyłączanie insulinooporności, Jansen pozyskuje komórki macierzyste z krwi niedźwiedzi w różnych porach roku. Metodycznie wycisza pojedyncze geny i hoduje w szalkach kolonie adipocytów, by sprawdzić, co się dzieje. – Nie twierdzimy, że znajdziemy coś, co odwróci cukrzycę – zastrzega Jansen. – Ale patrząc na układ modelowy, na komórki, które zmieniają wrażliwość, możemy zacząć składać wskazówki w całość. Co się dzieje w mięśniach podczas snu zimowego Funkcje serca Kio mogą też podsunąć pomysły na leczenie zaburzeń krzepnięcia u ludzi. W trakcie hibernacji jej tętno spadło z 80–100 uderzeń na minutę do około 10. U człowieka groziłoby to zakrzepami i udarem. – Gdyby stało się to nam, bylibyśmy martwi – mówi Jansen. Tymczasem u hibernujących niedźwiedzi równie drastycznie spada liczba płytek krwi odpowiedzialnych za krzepnięcie. Jednak to zdolność Kio do utrzymania mięśni zaintrygowała badaczy najmocniej. W przeciwieństwie do ludzi, którzy już po tygodniu bezruchu tracą wyraźnie masę mięśniową, Kio wstała z legowiska tak sprawna, jakby całą zimę goniła za wiewiórkami. Na Alasce badacze Vadim Fedorov i Anna Goropashnaya próbują rozgryźć ten fenomen i sprawdzić hipotezę, że człowiek też mógłby go wykorzystać. Para rosyjskich naukowców specjalizuje się w genetyce ewolucyjnej w Institute of Arctic Biology Uniwersytetu Alaski w Fairbanks. Gdy prawie 20 lat temu zaczęli analizować wzorce ekspresji genów w próbkach tkanek czarnych niedźwiedzi trzymanych w niewoli, wyniki ich zaskoczyły. Z założenia, skoro niedźwiedzie w hibernacji nie jedzą i spowalniają metabolizm, aktywność genów odpowiedzialnych za budowę mięśni powinna spaść, by oszczędzać energię. Stało się odwrotnie. Geny były co najmniej równie aktywne, a nawet zdawały się przyspieszać. – Sprawdzaliśmy to kilka razy – mówi Goropashnaya. – Nie mogliśmy uwierzyć. Fedorov i Goropashnaya nazwali ten proces „kondycjonowaniem mięśni”. Sugeruje on, że hibernujące niedźwiedzie utrzymują, a może nawet regenerują masę mięśniową. Być może poprzez zwiększoną aktywność szlaku mTOR – mechanizmu regulującego wzrost i odnowę tkanek. To właśnie ten szlak pozwala komórkom rozpoznać dostępność składników odżywczych i decyduje, czy rozpocząć „remont” komórki. Gdy jest wyłączony, komórki wchodzą w tryb oszczędzania energii. Gdy działa – regenerują się. W 2021 roku Fedorov opublikował badanie pokazujące, że u niedźwiedzi szlak mTOR jest aktywny nawet zimą. Może to wskazywać, że utrzymanie lub wzrost mięśni u hibernujących zwierząt nie zależy od wysiłku, ale od odrębnego, nieznanego jeszcze mechanizmu. U ludzi mTOR jest jedną z przyczyn insulinooporności. Ale jeśli mechanizm niedźwiedzi dałoby się kontrolować, być może byłby pomocny. – To droga do odtworzenia siły mięśni – mówi Fedorov. – Do pomocy pacjentom unieruchomionym i hospitalizowanym przez długi czas. Poszukiwanie leku wywołującego hibernację W USA i Europie toczą się zaawansowane prace nad znalezieniem leku, który pozwoliłby bezpiecznie i skutecznie wprowadzić człowieka w stan hibernacji. Ekspertka od biochemii Kelly Drew od lat bada, jaką rolę w hibernacji gryzoni odgrywa adenozyna – neuroprzekaźnik regulujący sen, temperaturę ciała i aktywność metaboliczną. Jej zespół z University of Alaska Fairbanks odkrył, że związek chemiczny o nazwie 6-cykloheksyloadenozyna (CHA), naśladujący adenozynę, może wprowadzić susła w głęboki torpor. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/08/2025-08-24-223606-Could-humans-hibernate-How-scientists-are-racing-to-unlock-a-sci-fi-superpower-e281d18.png" width="1285" height="850" alt="Tymczasowo wyjęta z chłodzonej nory hibernacyjnej i ułożona na posłaniu z trocin, ten suseł arktyczny pozostaje w stanie odrętwienia przez ponad godzinę, zanim zaczął się poruszać. Susły arktyczne przetrzymują długą hibernację, rozgrzewając organizm na krótko co kilka tygodni." title="Tymczasowo wyjęta z chłodzonej nory hibernacyjnej i ułożona na posłaniu z trocin, ten suseł arktyczny pozostaje w stanie odrętwienia przez ponad godzinę, zanim zaczął się poruszać. Susły arktyczne przetrzymują długą hibernację, rozgrzewając organizm na krótko co kilka tygodni." /> Jednak skuteczność CHA była uzależniona od pory roku. Latem lek nie działał. Ale gdy gryzonie zbliżały się do zimy – i tylko wtedy – jego podanie miało efekt torporu. Sugeruje to, że same neuroprzekaźniki nie wystarczą. Istnieje sezonowy „przełącznik”, który aktywuje stan hibernacji – i to jego działanie należałoby naśladować. W 2022 roku Drew wraz z zespołem potwierdziła, że podanie CHA poza sezonem zimowym powoduje reakcję jedynie u osobników „w gotowości torporowej”. Podobnie zadziałała inna substancja – N6-cykloheksyladenozyno-5’-mono-fosforan (CFA). Równolegle inny badacz, Domenico Tupone, sprawdzał na szczurach, czy można aktywować „torpor”, manipulując określoną grupą neuronów w mózgu – nawet u zwierząt, które nie hibernują naturalnie. W badaniu z 2019 roku Tupone pokazał, że aktywacja odpowiednich neuronów w mózgu szczura (który nie hibernuje) może obniżyć temperaturę ciała, zmniejszyć metabolizm i wywołać coś bardzo podobnego do torporu. To był przełom: jeśli można uruchomić hibernację u zwierzęcia, które nie hibernuje – to być może da się to też zrobić u człowieka. W 2024 roku Tupone i jego zespół opublikowali wyniki kolejnego eksperymentu: udało im się zidentyfikować skupisko neuronów w obszarze podwzgórza – konkretnie w VMPeA – które pełniły funkcję „przełącznika torporu”. Gdy je aktywowano, szczury – mimo że to niehibernujące zwierzęta – wchodziły w stan przypominający torpor. Czy przełącznik torporu istnieje w ludzkim mózgu? – To trochę tak, jakby wszystkie kable już były w ścianie, ale nikt nie wiedział, gdzie znajduje się przełącznik światła – mówi Tupone. Jeśli podobne „okablowanie” istnieje w ludzkim mózgu – być może wystarczy znaleźć odpowiedni przełącznik. Co więcej, Drew i Tupone rozpoczęli wspólne badania nad związkiem między „przełącznikiem neuronowym” a działaniem adenozyny. Ich celem jest stworzenie leku, który będzie działać jak sezonowa aktywacja torporu – bez potrzeby neurochirurgii. Na razie to tylko koncepcja. Ale sama idea zaczyna zyskiwać na popularności. W marcu 2024 roku amerykańska agencja naukowa DARPA ogłosiła nowy program badawczy, mający na celu opracowanie metody tymczasowego „wyłączenia” metabolizmu człowieka – właśnie przez torpor. Co przed nami? Callaway jest ostrożnym optymistą. – To dopiero pierwszy krok – mówi. – Przed nami jeszcze 10–15 lat badań. Ale to bardzo ekscytujące. Jeszcze kilka lat temu brzmiało to jak science fiction. Dziś to już realna perspektywa. – Wciąż uczymy się od natury, od zwierząt, które robią to od milionów lat – dodaje Drew. – One wiedzą, jak to zrobić bezpiecznie. My próbujemy zrozumieć, jak wykorzystać to w medycynie, w kosmosie, a może nawet w codziennym życiu. Prace nad hibernacją ludzi prowadzone są dziś równolegle w wielu krajach: USA, Niemczech, Japonii, Włoszech. Łączą wysiłki lekarzy, biologów molekularnych, fizjologów, genetyków i inżynierów. Wspiera je nie tylko NASA czy ESA, ale też instytuty wojskowe i cywilne fundacje medyczne. Choć pierwsze zastosowania prawdopodobnie pojawią się w intensywnej terapii – np. jako sposób na ochronę mózgu i tkanek w czasie udaru, zawału czy niedotlenienia – to naukowcy nie wykluczają, że z czasem hibernacja może znaleźć zastosowanie także w chirurgii, psychiatrii, leczeniu chorób przewlekłych, a nawet poprawie jakości życia w podeszłym wieku. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/08/2025-08-24-224112-Could-humans-hibernate-How-scientists-are-racing-to-unlock-a-sci-fi-superpower-9ba1640.png" width="1288" height="859" alt="Szczury nie hibernują. A co, gdyby mogły? Neurolog Domenico Tupone wraz z zespołem badawczym z Uniwersytetu Oregonu twierdzi, że zidentyfikował w mózgu szczurów ‘przełącznik odrętwienia’, który można aktywować, by wprowadzić gryzonie w głęboki stan hibernacji. Odkrycie tego obwodu u gatunków niehibernujących mogłoby być przełomem w badaniach nad hibernacją ludzi" title="Szczury nie hibernują. A co, gdyby mogły? Neurolog Domenico Tupone wraz z zespołem badawczym z Uniwersytetu Oregonu twierdzi, że zidentyfikował w mózgu szczurów ‘przełącznik odrętwienia’, który można aktywować, by wprowadzić gryzonie w głęboki stan hibernacji. Odkrycie tego obwodu u gatunków niehibernujących mogłoby być przełomem w badaniach nad hibernacją ludzi" /> Potencjał większy niż loty na Marsa? Niektórzy eksperci twierdzą, że hibernacja – jeśli zostanie opanowana – może wpłynąć na nasze zdrowie bardziej niż jakakolwiek inna terapia ostatnich dekad. Spowolnienie starzenia? Zatrzymanie postępu choroby Alzheimera? Leczenie nowotworów w fazie głębokiego spoczynku metabolicznego? To nie są już tylko pomysły z książek science fiction. W miarę jak badania posuwają się naprzód, pytanie przestaje brzmieć „czy to możliwe?”, a zaczyna brzmieć: „jak szybko uda się to osiągnąć?” Etapy badań: od myszy do człowieka Obecnie testy skuteczności i bezpieczeństwa leków hibernacyjnych trwają przede wszystkim na zwierzętach – gryzoniach, nietoperzach, niedźwiedziach, czasem naczelnych. Zanim jednak trafią do ludzi, potrzebne będą wieloletnie testy kliniczne, precyzyjne mapowanie mózgu, kontrola wpływu na organy wewnętrzne, immunologię, pamięć, psychikę. Wprowadzenie człowieka w stan hibernacji – nawet na kilka godzin – wymaga kontrolowanej hipotermii, monitorowania wielu parametrów życiowych, zabezpieczenia przed infekcjami i zakrzepami, odpowiedniej diety i nawodnienia. To ogromne wyzwanie technologiczne i medyczne. Ale, jak pokazują eksperymenty Callawaya i postępy zespołów Tupone, Drew i Jansena, kierunek jest obiecujący. W świecie, gdzie czas może decydować o życiu lub śmierci, możliwość jego „spowolnienia” choćby na chwilę może być rewolucją. Sen o przyszłości, który może się spełnić Hibernacja, która do niedawna była zaledwie metaforą z literatury science fiction, dziś coraz częściej pojawia się na poważnych konferencjach medycznych, w grantach badawczych i projektach kosmicznych. To nie jest już tylko opowieść o astronautach zasypiających w kapsule. To realny, naukowy wysiłek zmierzający do tego, by pomóc ludziom przetrwać najtrudniejsze momenty – nie tylko w przestrzeni kosmicznej, ale przede wszystkim tutaj, na Ziemi. Jak mówi Callaway: – Nie musimy wstrzymywać oddechu na 200 lat, jak bohaterowie powieści. Wystarczy, że uda się zyskać kilka godzin, dni, może tygodni. A wtedy – kto wie? Może pewnego dnia obudzimy się na Marsie. Źródło: National Geographic
Tajemniczy „hełm” na Marsie. Co odkrył łazik Perseverance?
Masjański łazik NASA natknął się na intrygującą skałę, która do złudzenia przypomina zardzewiały średniowieczny hełm. To kolejna skała z kolekcji osobliwych form marsjańskich.
Perseverance odkrył tę przedziwną formację skalną 5 sierpnia 2025 r., za pomocą instrumentu Mastcam-Z. Skałę nazwano „Horneflya”. Ma charakterystyczną, chropowatą powierzchnię, która przykuła uwagę naukowców równie mocno co sam kształt. Dlaczego skała wygląda jak hełm? Za teksturę odpowiadają tzw. sferule – kuliste struktury mineralne, które mogą powstawać na wiele sposobów, m.in. w wyniku wietrzenia chemicznego, procesów wulkanicznych lub wytrącania się minerałów. Podobne skały łazik zauważył już wcześniej, m.in. w marcu 2025 r. Jak wyjaśnia David Agle z Jet Proppulsion Laboratory w NASA, nietypowy „kapeluszowy” kształt nie jest aż tak zaskakujący, ponieważ piramidalne formy często powstają na Marsie z powodu erozji wiatrowej. To, co czyni Horneflyę wyjątkową, to fakt, że jest niemal całkowicie złożona ze sferuli, co pozwala wyciągać wnioski o dawnych procesach geologicznych na planecie. Co jeszcze widział Perseverance? Mastcam-Z, czyli zestaw dwóch kamer z możliwością powiększania, umożliwia wykonywanie zdjęć stereo w wysokiej rozdzielczości i pozwala naukowcom dostrzegać obiekty z dużej odległości. Perseverance dzięki niemu ma na koncie już całą galerię skał o dziwnych kształtach, m.in. kamienie przypominające pączki czy awokado oraz niewyjaśnione „zielone plamy”. Pareidolia – jak mózg płata nam figle Tego typu odkrycia wiążą się z dobrze znanym zjawiskiem psychologicznym – pareidolią. To skłonność ludzkiego mózgu do rozpoznawania znajomych kształtów w przypadkowych formach, np. dostrzeżenia słynnej twarzy na Marsie czy powierzchni Księżyca. Dla naukowców skała-hełm to ważne źródło informacji o przeszłości Czerwonej Planety. Analiza takich struktur pomaga odtwarzać historię klimatu i środowiska Marsa, pokazując rolę wiatru, wody i procesów w skorupie marsjańskiej w kształtowaniu jego powierzchni przez miliardy lat. Obecnie Perseverance bada północną krawędź krateru Jezero, po udanej wspinaczce na grzbiet zwany „Lookout Hill”. Źródło: Science Alert
Życie na Marsie? Mamy nowy, prosty sposób by go szukać
Istnienie życia pozaziemskiego to temat, który ekscytuje naukowców – i nie tylko – na całym świecie. Zainteresowanie jest ogromne, a agencje kosmiczne poświęcają mnóstwo środków na poszukiwanie jego sygnałów. Dzięki nowatorskiej metodzie może okazać się to łatwiejsze niż kiedykolwiek wcześniej.
Naukowcy z Londynu opracowali prostą, ale innowacyjną metodę, która może pomóc w wykryciu życia na Marsie. Co ciekawe, wykorzystuje ona sprzęt, który już znajduje się na przemierzających Czerwoną Planetę łazikach. Szansa na jej wdrożenie może nastąpić szybciej, niż ktokolwiek przypuszczał. Nowa metoda wykrywania życia Do przełomu doszedł doktorant Solomon Hirsch we współpracy ze swoim promotorem, profesorem Markiem Sephtonem z Wydziału Nauk o Ziemi i Inżynierii angielskiego Imperial College London. Zauważyli oni, że sprzętu zamontowanego w marsjańskich łazikach można używać do wykrywania oznak życia, ponosząc ułamek kosztów wysyłania nowych urządzeń w kosmos. Jak to działa? Wymyślili oni nowe zastosowanie chromatografu gazowego ze spektometrem mas (GC-MS), który jest instalowany w sondach już od połowy lat 70. Ustalili, że można użyć go do wykrywania wiązań chemicznych w cząsteczkach błon komórkowych występujących zarówno u żywych, jak i niedawno zmarłych organizmów. Do tej pory łatwo można było je przegapić. Wyniki swoich badań wyniki opublikowali w czasopiśmie „Space Exploration”. Czy to przełom w poszukiwaniach pozaziemskiego życia? – Agencje kosmiczne, takie jak NASA i ESA, nie wiedzą, że ich sprzęt już to potrafi – chwali się profesor Septhon. Według niego nowa metoda pozwala szybko i niezawodnie wykrywać unikalne wiązania cząsteczkowe w żywych bakteriach. To stanowi wyraźny wskaźnik istnienia życia. To idealny sposób na wstępną selekcję próbek, np. z misji Mars Sample Return. Jej najbardziej przełomową cechą jest przede wszystkim to, że wykorzystuje dostępną już technologię, obecną w misjach Viking, Curiosity czy ExoMars. Nie tylko Mars Nowa metoda sprawi, że szybkie wykrywanie życia będzie możliwe nie tylko na Marsie, ale także w innych częściach Układu Słonecznego, np. lodowych księżycach na jego zewnętrznych rubieżach. Kilka z nich, np. obiegające Jowisza Europa i Ganimedes mają potencjał do podtrzymania życia. Na Europę juz leci sonda wyposażona do wykrywania pozaziemskiego życia - Europa Clipper. Znalezienie aktywnego życia poza naszą planetą – chociaż nadal będzie karkołomnym zadaniem – właśnie stało się prostsze. Źródło: Space Exploration Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Największy kawałek Marsa na Ziemi trafił na aukcję. Sprzedano go za 5,3 mln dolarów
Największy meteoryt pochodzący z Marsa znaleziony na Ziemi trafi pod młotek w prestiżowym domu aukcyjnym Sotheby’s. Ważący aż 25 kilogramów fragment osiągnął wysoką cenę.
Spis treści 25 kilogramów Marsa za miliony dolarów Ile fragmentów Marsa spadło na Ziemię? Skład meteorytu NWA 16788 Ten niezwykły kosmiczny okaz został odkryty przez anonimowego poszukiwacza na Saharze w 2023 roku. Jego masywność, potwierdzone pochodzenie oraz unikatowy skład mineralny czynią z niego jeden z najbardziej pożądanych egzemplarzy w historii badań meteorytów. 25 kilogramów Marsa za miliony dolarów Największy fragment Marsa odnaleziony na Ziemi trafił na aukcję w Nowym Jorku. Chodzi o meteoryt o nazwie NWA 16788, ważący 54 funty (około 25 kilogramów), który został wystawiony na sprzedaż przez dom aukcyjny Sotheby’s w ramach aukcji poświęconej historii naturalnej. Szacowana cena sprzedaży wynosiła 2–4 miliony dolarów, cena wywoławcza – 1,6 miliona. Według specjalistów jest to największy znany fragment Marsa znajdujący się na Ziemi – aż o 70% większy od poprzedniego rekordzisty i stanowiący blisko 7% całego marsjańskiego materiału odkrytego na naszej planecie. Meteoryt został wyrzucony z powierzchni Marsa w wyniku potężnego uderzenia asteroidy, a następnie pokonał 225 milionów kilometrów, zanim spadł na Saharę. Został odnaleziony w listopadzie 2023 roku na trenie Nigru przez poszukiwacza meteorytów. Blok o barwach czerwieni, brązu i szarości mierzy prawie 38 centymetrów długości, 28 centymetrów szerokości i 15 centymetrów wysokości. Znalazca przesłał mały fragment meteorytu do Muzeum Astronomii w Szanghaju, które potwierdziło jego autentyczność i pochodzenie. Ile fragmentów Marsa spadło na Ziemię? Jak podkreśla Cassandra Hatton z Sotheby’s, jest to najpotężniejszy fragment Marsa, jaki kiedykolwiek odnaleziono – ponad dwukrotnie większy niż wcześniejszy rekordzista. Na świecie zidentyfikowano tylko około 400 marsjańskich meteorytów spośród ponad 77 tysięcy oficjalnie uznanych meteorytów znalezionych na Ziemi, co dodatkowo podnosi wartość tego egzemplarza. Wynik aukcji przekroczył oczekiwania. NWA 16788 sprzedano za 4,3 mln dolarów. Do tego należy doliczyć milion dolarów dodatkowych kosztów. Obecny właściciel nie został ujawniony. Skład meteorytu NWA 16788 Autentyczność meteorytu potwierdziły specjalistyczne badania laboratoryjne. Fragment został przebadany pod kątem składu chemicznego i porównany z próbkami marsjańskich skał uzyskanych podczas misji Viking z 1976 roku. Stwierdzono, że meteoryt jest skałą powstałą w wyniku powolnego krystalizowania się magmy marsjańskiej, zawierającą minerały takie jak piroksen i oliwin. Na jego powierzchni znajduje się szklista warstwa powstała w wyniku ekstremalnej temperatury podczas przechodzenia przez atmosferę ziemską. Dla poszukiwaczy meteorytów jest to zawsze jeden z pierwszych sygnałów, że kamień może być meteorytem. Nie wiadomo dokładnie, kiedy NWA 16788 spadł na Ziemię, ale według badań nastąpiło to stosunkowo niedawno. Źródło: Sotheby’s Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Porosty zbudują osady na Marsie. Dokonają tego bez udziału człowieka
Jeśli chcemy zostać gatunkiem muliplanetarnym, musimy nauczyć się budować w kosmosie. I wykorzystywać do tego to, co tam zastaniemy. Naukowcy opracowują właśnie syntetyczny system porostów, który może produkować materiały budowlane bez udziału człowieka.
Spis treści: Między marzeniem a rzeczywistością Syntetyczne porosty Samodzielni jak bakterie z grzybami „Mars stanowi dla ludzkości poważny test. To, jak dobrze sobie z nim poradzimy, zadecyduje o tym, czy pozostaniemy gatunkiem ograniczonym do jednej planety, czy też staniemy się podróżnikami kosmicznymi, przed którymi otworzy się cały wszechświat” – powtarza w swoich publikacjach dr Robert Zubrin – inżynier, założyciel Mars Society i autor książki „The Case for Mars”, w której przedstawia Marsa nie jako science fiction, ale jako kolejny logiczny krok w dziejach cywilizacji. Dla niego Mars to wyzwanie, ale też obietnica – nowa granica, która może na nowo ożywić ducha innowacji i odwagi. Zainspirowany przez Roberta Zubrina Elon Musk przekonuje natomiast, że „zapasowa cywilizacja na Marsie jest niezbędna... na wypadek poważnej katastrofy – takiej jak coś szalonego, na przykład III wojna światowa”. Między marzeniem a rzeczywistością Ale w związku z tym, że Mars nie posiada globalnego pola magnetycznego, jak Ziemia, nie jest dobrze chroniony przed promieniowaniem kosmicznym i słonecznym. W dodatku jego atmosfera jest stopniowo wywiewana w przestrzeń przez wiatr słoneczny – co m.in. tłumaczy, dlaczego Mars ma dziś tak cienką atmosferę. Wszystko to, plus odległość od Ziemi, sprawiają, że kolonizacja Marsa nie jest łatwym zadaniem, a budowa trwałych siedlisk i bezpiecznych dla człowieka obiektów na powierzchni planety również stanowi wyzwanie. Mówiąc najprościej, wysyłanie rakiet z materiałami budowlanymi, zapasami i maszynami potrzebnymi do budowy ludzkiej bazy na Marsie nie jest ani opłacalne, ani praktyczne. Właśnie dlatego naukowcy od dekad badają metody wykorzystania zasobów marsjańskich do zaspokojenia potrzeb przyszłych kolonistów. Proces ten znany jest jako wykorzystanie zasobów in situ (ISRU). Analogiczne prace prowadzone są w odniesieniu do Księżyca. W najnowszym badaniu profesor Congrui Grace Jin z Texas A&M University i jej koledzy z University of Nebraska-Lincoln przedstawiają nowatorski pomysł, który może doprowadzić do powstania konstrukcji bioinżynieryjnych na Marsie. Proces, który zalecają, został szczegółowo opisany w artykule opublikowanym niedawno w czasopiśmie „Journal of Manufacturing Science and Engineering”. Syntetyczne porosty Profesor Jin i jej współpracownicy zajmują się bio-produkcją i materiałami biologicznymi, co doprowadziło do opracowania syntetycznego systemu porostów, który może produkować materiały budowlane bez udziału człowieka. W najnowszym badaniu, finansowanym przez program NASA Innovative Advanced Concepts, pokazują, jak te badania można połączyć z drukowaniem 3D, żeby budować konstrukcje z marsjańskiego regolitu, piasku i skał. – Możemy zbudować syntetyczną strukturę, naśladując naturalne porosty. Opracowaliśmy sposób tworzenia syntetycznych porostów w celu wytworzenia biomateriałów, które łączą cząsteczki regolitu marsjańskiego w struktury. Następnie, dzięki drukowaniu 3D, można wytwarzać szeroką gamę konstrukcji, takich jak budynki, domy i meble – napisała w komunikacie prasowym prof. Jin. Tego typu pomysły nie są nowością. Od pewnego czasu naukowcy rozważają kilka metod przekształcania cząstek regolitu marsjańskiego w materiały budowlane, w tym bombardowanie ich mikrofalami w celu wytworzenia plazmy (zwanego również spiekaniem) lub stosowanie spoiw na bazie magnezu, siarki lub geopolimerów. Problem w tym, że wspomniane metody są energochłonne lub wymagają nadzoru ludzkiego (lub obu tych rzeczy), co sprawia, że są one mniej praktyczne w przypadku długotrwałych misji na Marsa, gdzie zasoby i potencjał siły roboczej są ograniczone. Samodzielni jak bakterie z grzybami Różnorodne grupy badawcze opracowały również kilka alternatywnych metod opartych na technologii samowzrostu z wykorzystaniem mikroorganizmów. Mowa o użyciu bakterii do wiązania cząstek piasku, bakterii ureolitycznych do stymulowania produkcji węglanu wapnia do produkcji cegieł oraz badania NASA nad wykorzystaniem grzybni jako środka wiążącego. Niemniej jednak techniki te nie są autonomiczne, ponieważ pojedyncze szczepy lub gatunki bakterii wymagają ciągłego dostarczania składników odżywczych. Oznacza to, że personel musi być na miejscu, aby zapewnić bakteriom pożywienie niezbędne do wykonywania ich zadania. A przecież chcemy dokonać tego bez udziału ludzi, by nie narażać ich na dodatkowe niebezpieczeństwo. Profesor Jin i jej zespół stworzyli proces oparty na dwóch gatunkach (cyjanobakteriach diazotroficznych i grzybach strzępkowych), które do wzrostu potrzebują jedynie regolitu, powietrza, światła i nieorganicznego medium płynnego. Najpierw cyjanobakterie diazotroficzne wiążą dwutlenek węgla i azot z atmosfery i przekształcają je w tlen i organiczne składniki odżywcze. Pomagają one grzybom strzępkowym rosnąć i zwiększać stężenie jonów węglanowych poprzez fotosyntezę. W międzyczasie grzyby wiążą jony metali na ścianach komórkowych grzybów, umożliwiając produkcję biominerałów, jednocześnie dostarczając wodę, minerały i dwutlenek węgla dla sinic. Bakterie i porosty wydzielają biopolimery, które zwiększają ich przyczepność i wytrącanie cząstek tworzących niezbędne struktury. Ta symbiotyczna relacja zapewnia ciągłe działanie systemu bez nadzoru człowieka i pozwala wytwarzać struktury biomineralne, które lepiej niż inne szczepy bakterii radzą sobie w trudnych warunkach panujących na Marsie. To absolutnie rewolucyjna technologia umożliwiająca tworzenie struktur w najtrudniejszych warunkach, gdzie zasoby są ograniczone. Kolejnym krokiem, który już został podjęty, jest stworzenie „atramentu” z regolitu, aby ułatwić budowę przy użyciu metody Direct Ink Writing (DIW). Ta technika drukowania 3D, znana również jako robocasting, polega na drukowaniu materiału (lub „atramentu”) warstwa po warstwie za pomocą dyszy. Podobnie jak w przypadku innych metod drukowania 3D, technologia ta może mieć również zastosowanie na Ziemi, szczególnie w trudnych warunkach, gdzie materiały budowlane są rzadkością. Źródło: Universe Today Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Czy tu skrywają się ślady życia na Marsie? NASA bada „drapieżne skały”
Należący do NASA nowoczesny łazik-laboratorium Perseverance wjechał na teren, który może zawierać jedne z najstarszych i jednocześnie najbardziej interesujących skał Czerwonej Planety. Czy znajdzie tam ślady dawnego życia?
Spis treści: Najstarsze skały Marsa pod lupą Perseverance Co naukowcy chcą znaleźć w „Krokodylu”? Mars Sample Return pod znakiem zapytania Będący częścią krateru Jezero marsjański region „Krokodyl”, otrzymał nazwę na cześć grzbietu górskiego Krokodillen na wyspie Prins Karls Forland w Norwegii (krokodillen oznacza po norwesku krokodyl). Te „drapieżne” skały powstały w tzw. okresie noachijskim, czyli najwcześniejszym etapie historii geologicznej Marsa. Są też starsze niż sam krater Jezero. Czyni to je jednymi z najstarszych znanych skał na Czerwonej Planecie. Najstarsze skały Marsa pod lupą Perseverance Dotychczasowe analizy wykazały, że „krokodyle skały” zawierają oliwin, typowy minerał wulkaniczny. Są w nich też ślady węglanów, które zwykle tworzą się w obecności wody. Dane te sugerują, że region ten w przeszłości mógł być cieplejszy i bardziej wilgotny, co zwiększa szanse na istnienie życia. Jeśli Perseverance znajdzie więcej takich minerałów w całym Krokodillen, sugerowałoby to, że na tym obszarze mogło być kiedyś życie. A w końcu tego dotyczy misja wielkiego i ciężkiego łazika. Marsjański Krokodillen obejmuje obszar około 30 hektarów i stanowi swego rodzaju granicą między najstarszymi skałami krawędzi Jezero a równinami poza nią. – Jeśli znajdziemy tutaj potencjalną biosygnaturę, najprawdopodobniej będzie ona pochodzić z zupełnie innej i znacznie wcześniejszej epoki ewolucji Marsa niż ta, którą znaleźliśmy w zeszłym roku w kraterze z wodospadem Cheyava – mówi Ken Farley z zespołu naukowego misji pracującego na Caltech. Co naukowcy chcą znaleźć w „Krokodylu”? Wspomniana przez badacza Cheyava Falls to skała w kształcie grotu strzały, którą Perseverance badał w 2024 roku. Łazik znalazł sygnatury chemiczne i struktury, które są zgodne z aktywnością bardzo dawnego życia mikrobiologicznego. Jednak takie cechy mogły również powstać w wyniku procesów geologicznych, więc pozostają raczej potencjalnymi niż potwierdzonymi biosygnaturami. Jednak samodzielne potwierdzenie obecności obecnego lub przeszłego życia na Marsie może być zbyt trudnym zadaniem dla Perseverance, biorąc pod uwagę jego ograniczony ładunek naukowy. Dlatego łazik zbiera próbki, które mogą zostać dostarczone na Ziemię w celu zbadania w dobrze wyposażonych laboratoriach na całym świecie. Z tym jednak jest coraz większy problem, ponieważ administracja prezydenta Donalda Trumpa chce anulować skomplikowaną i kosztowną misję Mars Sample Return, której częścią jest właśnie Perseverance. Mars Sample Return pod znakiem zapytania W związku z tym zespół Perseverance wdraża nową strategię na przyszłość. Łazik pozostawi teraz niektóre z nowo wypełnionych rur bez uszczelnienia, aby w razie potrzeby mógł wyrzucić zebrane próbki na rzecz potencjalnie bardziej ekscytujących. Zespół podejmuje taką decyzję, ponieważ Perseverance ma coraz mniej pustych tub, a wciąż ma do pokonania wiele intrygujących terenów. Dodajmy, że Persy zabrał ze sobą 43 tuby, z których 38 służy do zbierania próbek, a pozostałe pięć to rurki „świadkowe”, które mają pomóc zespołowi misji określić, czy jakiekolwiek materiały w zebranych próbkach są zanieczyszczeniami z Ziemi. Według naukowca projektu Perseverance, Katie Stack Morgan z Laboratorium Napędu Odrzutowego NASA w Południowej Kalifornii, Perseverance wypełniła wszystkie probówki z wyjątkiem siedmiu. – Badamy Marsa od ponad czterech lat, a każda napełniona próbówka, którą mamy na pokładzie, ma swoją własną, unikatową i fascynującą historię do opowiedzenia – stwierdziła cytowana w komunikacie prasowym. Pozostaje nam mieć nadzieję, że administracja aktualnego prezydenta USA, która tnąc koszty już w tej chwili ograniczyła agencyjne programy naukowe, jednak się opamięta i nie wyrzuci do kosza lat pracy tysięcy naukowców i możliwości ogromnego rozwoju wiedzy o naszym kosmicznym sąsiedztwie. Źródło: Space.com Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
„Marsjańskie blizny” odsłaniają wnętrze planety. Nowe badania zaskakują
Wszystkie skaliste ciała niebieskie w Układzie Słonecznym mają jedną wspólną cechę – kratery uderzeniowe, czyli ślady po kolizjach z mniejszymi obiektami. Jak się okazuje, te kosmiczne blizny mogą zdradzać znacznie więcej.
W tym artykule: Kratery jak stanowiska archeologiczne Od symulacji do badania Jak DART z Didymosem Zespołem badawczym, który oceniał cechy podpowierzchniowe Marsa na podstawie danych pozyskanych w obrębie marsjańskich kraterów kierowała Polka – dr Aleksandra Sokołowska, stypendystka UKRI na Wydziale Nauk o Ziemi i Inżynierii (DESE) w Imperial College London. W grupie badawczej znaleźli się również Gareth S. Collins, profesor DESE w Imperial, Ingrid J. Daubar, profesor nadzwyczajny na Wydziale Nauk o Ziemi, Środowisku i Planetariach (DEEPS) na Uniwersytecie Browna oraz dr Martin Jutzi, Privatdozent w Instytucie Fizyki na Uniwersytecie w Bernie.Wyniki ich badań zostały opublikowane w periodyku naukowym „Journal of Geophysical Research: Planets”. Czego konkretnie dotyczyły? Kratery jak stanowiska archeologiczne Zacznijmy od tego, że kratery uderzeniowe dają unikatową możliwość zajrzenia pod powierzchnię danego ciała niebieskiego bez konieczności robienia wykopów czy odwiertów. Według badań kierowanych przez dr Sokołowską, warstwy skalne i inne wyrzuty powstałe w wyniku uderzenia mogą różnić się rozmiarem w zależności od składu materiałów znajdujących się pod punktem uderzenia. W zmianie charakterystyki krateru kluczową rolę odgrywa kilka czynników, m.in. wytrzymałość materiału podpowierzchniowego i jego porowatość. – W przeszłości naukowcy wykorzystywali rozmiar i kształt kraterów uderzeniowych do wnioskowania o właściwościach materiałów znajdujących się pod warstwą zewnętrzną. My jednak pokazujemy, że rozmiar pokrywy wyrzutowej rozciągającej się wokół krateru również łączy się z właściwościami podpowierzchniowymi – mówi badaczka. Aby ustalić, czy wyrzut krateru może stanowić kolejne źródło informacji, konieczne było uruchomienie modeli opracowanych przez profesora Collinsa, które są w stanie zasymulować moment uderzenia w planetę innego ciała niebieskiego. Symulacje pozwoliły również na zmianę charakterystyki materiałów pod powierzchnią (pojedyncze, warstwowe, mieszane) i samych materiałów (skała macierzysta, osad, luźna skała z lodem, lód lodowcowy). Wykazały one, że właśnie wachlarz tych cech spowodował utworzenie się szerokiej gamy wzorów tego typu wyrzutów. Od symulacji do badania Następnie zespół przetestował swoje wyniki, badając dwa świeże kratery uderzeniowe na Marsie. Kratery te powstały na podłożu skalnym i warstwie podpowierzchniowego lodu. Ponieważ wyrzucone materiały były świeże, nie uległy jeszcze znacznej erozji, co ułatwiło zmierzenie ich odległości od miejsca uderzenia. Okazało się, że wzór wyrzutu nad podłożem skalnym był znacznie większy niż nad podpowierzchniowym lodem. Było to zgodne z przewidywaniami modelu, potwierdzając, że różnice w promieniu wyrzutu odzwierciedlają właściwości podpowierzchniowe. – Różnice w promieniu wyrzutu mogą być dość duże i przewidujemy, że można je zmierzyć z orbity za pomocą kamery HiRISE, znajdującej się na pokładzie orbitera NASA Mars Reconnaissance Orbiter. Gdy metoda zostanie dokładnie przetestowana, może stać się obiecującym nowym narzędziem do badania właściwości podpowierzchniowych – wyjaśnia dr Sokołowska i dodaje, że właśnie tego dotyczy jej stypendium w Imperial College London. Jak DART z Didymosem Kierowany przez dr Sokołowską zespół wskazuje również, że metoda ta może być przydatna dla obecnych i przyszłych misji, ponieważ wciąż trwają badania Marsa poszukujące wskazówek na temat jego przeszłości. Konieczne jest też wybranie odpowiedniego miejsca lądowania dla przyszłych misji załogowych. Odkrycia zespołu mają jednak zastosowanie w badaniu innych ciał astronomicznych w Układzie Słonecznym. Obejmuje to podwójny układ asteroid Didymos, z którym sonda kosmiczna ESA Hera spotka się w lutym 2026 roku. We wrześniu 2022 r. test Double Asteroid Redirect Test (DART) NASA przeprowadził pierwszy test uderzenia kinetycznego z Dimorphos, małym satelitą orbitującym wokół Didymos. Gdy sonda Hera dotrze na miejsce, zbada krater powstały w wyniku uderzenia, aby dowiedzieć się więcej o wnętrzu asteroidy. Dr Sokołowska powiedziała, że badanie wzoru wyrzutu może pomóc w osiągnięciu tego celu. Źródło: universetoday.com Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Czy cokolwiek przemawia za kolonizacją kosmosu? Badacze wskazują na 2 kwestie
Większość argumentów na rzecz kolonizacji kosmosu jest chybiona. Istnieją tylko dwa powody, dla których warto to robić – piszą Kelly i Zach Weinersmithowie w książce „Miasto na Marsie”.
Spis treści: Argument 1. Katedra przetrwania Argument 2. Argument jacuzzi Łyżka dziegciu w beczce kosmicznego miodu Niestworzone wyobrażenia o kolonizacji kosmosu często usprawiedliwiają cały projekt, zwykle obiecując niezmierzone bogactwa, udoskonalenie ludzkości lub ucieczkę od ziemskich okropności. Uważamy, że większość argumentów na rzecz kolonizacji kosmosu jest chybiona. Naszym zdaniem istnieją jednak co najmniej dwa argumenty o tyle wartościowe, że przynajmniej nie opierają się na mało wiarygodnych wyliczeniach ekonomicznych lub fałszywych rozpoznaniach socjologicznych. Łączy je pewien problem, ale jest to hipotetyczny problem dotyczący przyszłości. Argument 1. Katedra przetrwania Niewielu filozofów gotowych jest porzucić ideę siatki bezpieczeństwa dla ludzkości. Na ich obronę można rzec, że ich książki mają jedne z lepszych tytułów, na przykład „Every Cradle Is a Grave” (Każda kołyska jest grobem) czy „Najlepiej – nie urodzić się”. Istnienie jako źródło krzywdy. Większość z nas wolałaby jednak, żeby cała ta ludzka egzystencja jakoś trwała. Gdy przyjrzeć się gatunkom o najdłuższej historii, okaże się, że mają kilka cech wspólnych: duże populacje, zróżnicowanie genetyczne i rozpowszechnienie na znacznych obszarach Ziemi. Kolonia na Marsie zamieszkana przez odpowiednio dużą liczbę ludzi i wyposażona w struktury umożliwiające jej przetrwanie mimo katastrofy na Ziemi wydaje się odpowiadać tej charakterystyce. Nie ocali nas przed zmianami klimatycznymi czy innymi prawdopodobnymi scenariuszami rychłego samounicestwienia, ale długofalowo może być warta świeczki. Podobnie jak w przypadku budowania katedr robotnicy kładący kamień węgielny raczej nie dożyją osadzania iglicy, mogą jednak ochoczo rozpocząć budowę. Choć trudniej określić, czego konkretnie wymaga to od nas w tym momencie, jeśli zgodzimy się, że należy zbudować tę katedrę dla wnuków naszych wnuków, postawienie pierwszego kroku we właściwym kierunku wydaje się przejawem mądrości. Argument 2. Argument jacuzzi Kiedy chcesz sobie kupić jacuzzi, nikt nie mówi: „Przeznaczeniem Człowieka jest usadzić Jego tyłek w gorących bąbelkach”. Nikt nie próbuje cię przekonać, że ludzkość pozbawiona jacuzzi skazana jest na stagnację. Nikt nie twierdzi, że upowszechnienie jacuzzi na świeżym powietrzu położy kres wszystkim konfliktom. Po prostu zapragnąłeś zakupić jacuzzi, a ktoś inny je sprzedaje i nikomu nic do tego. Może nie jest to argument szczególnie szlachetny czy krzepiący, lecz mamy podejrzenie, że odwoływanie się do ludzkiej szlachetności towarzyszy zwykle apelom o wyasygnowanie pieniędzy podatników. Nic złego w tym, jeśli za wyprawami w kosmos nie stoi motywacja filozoficzna czy nawet finansowa. „Bo to jest super” jest zupełnie wystarczającym argumentem. Łyżka dziegciu w beczce kosmicznego miodu Oba te argumenty mogłoby podważyć pytanie, czy wycieczki w kosmos nie narażają całego rodzaju ludzkiego na większe ryzyko. Powiedzmy, że program kosmiczny zwiększa ryzyko anihilacji ludzkości wskutek wojny lub terroryzmu. W takim wypadku zbudowalibyśmy „katedrę przetrwania”, która zawali się nam wszystkim na głowy. Jeśli uzasadnieniem kolonizacji kosmosu jest długofalowe przetrwanie rodzaju ludzkiego, powinniśmy zyskać względną pewność, że kolonizacja rzeczywiście zwiększy nasze szanse. W przypadku argumentu jacuzzi można sobie wyobrazić całe spektrum od jacuzzi do broni nuklearnej. Zakup jacuzzi zwykle nie naraża nikogo na niebezpieczeństwo. Ktoś może wprawdzie przypadkowo zerknąć przez ogrodzenie, ale to już jego problem. Zakup broni jądrowej to co innego. Posiadanie międzykontynentalnych pocisków balistycznych z głowicami nuklearnymi nie jest prywatną sprawą, bo może się skończyć wysadzeniem kogoś w powietrze. Dlatego właśnie mamy prawo zakazać bliźniemu ich posiadania. Zauważcie, że odnosi się to również do sytuacji, gdy ów bliźni jest bardzo miłym człowiekiem i absolutnie nie zamierza użyć broni nuklearnej trzymanej w garażu. Pytanie brzmi, czy kosmicznym koloniom bliżej do jacuzzi, czy do głowic jądrowych. Czy to kwestia swobodnego wyboru jednostki, czy raczej przypadek wymagający ścisłych regulacji prawnych? Mimo tego, że dwa powyżej wymienione argumenty przemawiają naszym zdaniem za kolonizacją kosmosu, z pewną niechęcią daliśmy się przekonać, że ta łyżka dziegciu to właściwie całe wiadro. Jest to fragment książki autorstwa Kelly i Zacha Weinersmithów pt. „Miasto na Marsie” wydawnictwa Insignis (Warszawa 2025), która trafi do sprzedaży 21 maja.
Porosty mogą przetrwać na Marsie. Nowe badania polskich naukowców
Przynajmniej jeden gatunek porostu może przetrwać symulowane warunki marsjańskie i pozostać aktywnym metabolicznie – wynika z badań przeprowadzonych przez biologów z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Mowa o słojecznicy mchowej, poroście znanym ze swej wyjątkowej odporności m.in. na metale ciężkie. Co daje nam to odkrycie?
Spis treści: Porosty ekstremalne Mars w laboratorium Porost ochronny Porosty nie stanowią pojedynczego organizmu, lecz tworzą układ symbiotyczny grzyba oraz glonów lub cyjanobakterii. Słyną z niezwykłej odporności na ekstremalne warunki środowiskowe, co pozwala im zamieszkiwać takie miejsca, jak pustynie czy rejony polarne na Ziemi. Właśnie to skłoniło badaczy do sprawdzenia, czy te ekstremofile mogłyby przetrwać zabójcze dla większości znanego nam życia środowisko Marsa. Wyniki eksperymentów prowadzonych pod kierownictwem dr hab. Kai Skubały z Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie zostały niedawno opublikowane w czasopiśmie naukowym „IMA Fungus”. Nowe badanie podważyło wcześniejsze założenia dotyczące wykluczającej życie natury Marsa, dając jednocześnie wgląd w astrobiologię i eksplorację kosmosu. Porosty ekstremalne – Do badania wytypowałyśmy wraz z moją doktorantką mgr Karoliną Chowaniec dwa gatunki porostów: Diploschistes muscorum i Cetraria aculeata. Oba posiadają niezwykłe możliwości adaptacyjne do skrajnych warunków środowiska na Ziemi – mówi dr hab. Kaja Skubała. Diploschistes muscorum, czyli słojecznica mchowa to gatunek skorupiastego porostu należący do rodziny Graphidaceae. Rośnie najczęściej na mszakach (stąd nazwa „muscorum”), tworząc szarobiaławe lub szarozielone, skorupiaste plechy. Jest szeroko rozpowszechniony, spotykany głównie w siedliskach suchych, otwartych – na glebach, skałach lub mchach, zwłaszcza w miejscach ubogich w składniki pokarmowe. Cechuje się dużą odpornością na trudne warunki środowiskowe, co czyni go interesującym obiektem badań m.in. w kontekście astrobiologii. Porost ten był już obiektem badań dr hab. Kai Skubały, która odkryła m.in. jego wyjątkową odporność na metale ciężkie. – Diploschistes muscorum potrafi akumulować duże ilości metali ciężkich przekraczające nawet kilkukrotnie ich zawartość w podłożu, na którym rośnie. Robi to bez widocznych uszkodzeń, a na powierzchni plechy masowo tworzy kryształy szczawianu wapnia, wiążąc w nich metale ciężkie. Natomiast drugi gatunek – Cetraria aculeata (płucnica kolczasta) – produkuje dużą ilość melanin. Te chronią porost przed silnym promieniowaniem słonecznym, zmniejszając jednocześnie stres oksydacyjny w komórkach – wylicza badaczka. Mars w laboratorium Tak wyselekcjonowane porosty zostały umieszczone w specjalnej komorze i wystawione na działanie wysokiego promieniowania jonizującego, obniżonego ciśnienia oraz skrajnych temperatur. Za wyliczeniami symulowanych warunków marsjańskich stali eksperci z Zakładu Fizyki Słońca Centrum Badań Kosmicznych PAN we Wrocławiu. Również tam przeprowadzono serię pięciogodzinnych eksperymentów. W ramach tego badania udało się wykazać, że grzybowy partner porostów utrzymał aktywność metaboliczną mimo ekspozycji na symulowane marsjańskie warunki atmosferyczne. Wygląda też na to, że porosty, w szczególności D. muscorum, mogłyby potencjalnie przetrwać na Marsie pomimo wysokich dawek promieniowania rentgenowskiego związanego z rozbłyskami słonecznymi i cząstkami energetycznymi docierającymi do powierzchni planety. Wyniki te podważają założenie, że promieniowanie jonizujące jest barierą nie do pokonania dla życia na Marsie i przygotowują grunt pod dalsze badania nad potencjałem przetrwania pozaziemskich mikroorganizmów i symbiontów. Porost ochronny – Jest to o tyle fascynujące, że grzyby do procesów metabolicznych potrzebują tlenu. A atmosfera Marsa składa się w ponad 95 proc. z dwutlenku węgla. Mimo to Diploschistes muscorum był w stanie skutecznie prowadzać procesy metaboliczne i aktywować mechanizmy obronne – podkreśla badaczka. Uzyskane wyniki otwierają nowy rozdział badań nad tworzeniem skutecznych osłon przed promieniowaniem jonizującym, którego doświadczą astronauci na długich misjach planetarnych. Porost D. muscorum mógłby pokrywać pozaziemskie habitaty, tworząc naturalną barierę dla niszczycielskiego promieniowania. Może stać się też idealnym kandydatem do badań astrobiologicznych, skupionych na adaptacjach porostów i ich potencjału do kolonizacji środowisk pozaziemskich. Źródło: PhysOrg Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
„Cętki lamparta” to na razie najmocniejszy dowód, że na Marsie istniało życie. Odnalazł go łazik Perseverance
Nietypowo wyglądające skały sfotografował łazik Perseverance, badający Czerwoną Planetę od czterech lat. Kamienie z jasnymi cętkami, które przypominają lamparcie futro, to nie tylko ciekawostka. Naukowcy NASA wskazują je jako najmocniejszy na razie dowód, że na Marsie istniało kiedyś mikrobiologiczne życie.
W tym artykule: Dwa rodzaje plam na marsjańskich kamieniach Życie na Marsie? To dopiero początek dowodu Kiedy próbki z Marsa przylecą na Ziemię? „Nasiona maku” i „cętki lamparta” – tak naukowcy nazwali nietypowe plamki na marsjańskich skałach leżących na dnie krateru Jezero. Skały te sfotografował łazik Perseverance. Gdy zdjęcia zostały przesłane na Ziemię, od razu zwróciły uwagę geochemików i geobiologów z NASA. Ich zdaniem możliwe jest, że są to ślady powstałe, gdy na Czerwonej Planecie istniały mikroorganizmy. Takie wnioski zostały przedstawione wczoraj na Lunar and Planetary Science Conference, która odbywa się w Teksasie. NASA zapowiadała to odkrycie już w lipcu zeszłego roku. Teraz jednak naukowcy opowiedzieli o nim ze szczegółami. Dwa rodzaje plam na marsjańskich kamieniach Krater Jezero był kiedyś wypełniony wodą. Nieistniejące od dawna jezioro zasilała wpadająca do niego potężna rzeka. Obecność ciekłej wody stwarzała idealne warunki do rozwoju mikroorganizmów. Zdaniem Joela Hurowitza, geochemika z nowojorskiego Stony Brook University, to właśnie dawne marsjańskie mikroorganizmy przyczyniły się do powstania plamek na skałach leżących obecnie na dnie krateru. Marsjańskie kamienie są nakrapiane na dwa sposoby. Są na nich niewielkie czarne kropki, przypominające pieprz albo nasiona maku. Obok nich pojawiają się „cętki lamparta” – koła z czarną obwódką i nieco jaśniejszym środkiem. Analizy chemiczne wykonane przez instrumenty łazika wykazały, że zarówno „nasiona”, jak i obwódki „cętek” są bogate w żelazo i fosfor. Z kolei jasne wypełnienia „cętek” zawierają dużo żelaza i siarki. – Te chemiczne wzbogacenia sugerują, że „nasiona maku” i „cętki lamparta” powstały, gdy związki zawierające węgiel zareagowały z minerałami, w których skład wchodzą żelazo i siarczany. Na Ziemi takie reakcje są inicjowane przez mikroby – może przeczytać na nature.com. Życie na Marsie? To dopiero początek dowodu Jim Green to były główny naukowiec NASA. Green opracował wyjątkowo przydatną skalę, pozwalającą „zmierzyć” wartość dowodu o odkryciu pozaziemskiego życia. Skala liczy siedem stopni. 1 to np. odkrycie nietypowego sygnału z kosmosu. 7 to niepodważalne potwierdzenie, że mamy do czynienia z obcą formą życia. Na tej skali wnioski płynące z badań „nasion maku” i „cętek lamparta” to dopiero jeden. Na Ziemi takie plamy powstają w wyniki działania żywych organizmów. Na Marsie jednak mogłyby powstać bez ich udziału. Przynajmniej teoretycznie. Hurowitz nie uważa tego za prawdopodobne. Mimo to jest równie ostrożny jak pozostali badacze. – Powinniśmy czuć się zobowiązani do przeprowadzenia ogromnej liczby badań laboratoryjnych, terenowych i modelowych, aby spróbować zbadać takie cechy bardziej szczegółowo – powiedział podczas na konferencji. – Ostatecznie zaś powinniśmy przywieźć te próbki z powrotem do domu. Tylko tak upewnimy się, czy zostały one, czy też nie, utworzone przez życie. Kiedy próbki z Marsa przylecą na Ziemię? Perseverance wylądował w kraterze Jezero w lutym 2021 roku. Od tego czasu bada krater, zbierając próbki marsjańskich skał. Wszystkie trafiają do specjalnych pojemników, których w sierpniu zeszłego roku było już ponad 40. Będą one czekać na Marsie na misję, która przywiezie je na Ziemię. Kiedy to nastąpi? Jeszcze nie wiadomo. Pierwotnie mówiło się o pierwszej połowie lat 30. tego wieku. Jednak ten termin może się przesunąć, ponieważ koszty takiej misji już na etapie planowania NASA szacuje na gigantyczne 11 mld dolarów. Jednak presja ze strony naukowców jest olbrzymia. I w pełni zrozumiała: dopiero w laboratoriach na Ziemi są oni w stanie przeprowadzić skomplikowane badania analityczne, które być może raz na zawsze wyjaśniłyby zagadkę życia na Marsie. Źródło: nature.com, space.com Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”.
Olympus Mons to największy wulkan tarczowy w Układzie Słonecznym. Przy nim ziemskie wulkany to mikrusy
Olympus Mons, najwyższy szczyt na Marsie, jest jedną z najniezwyklejszych formacji geologicznych w całym Układzie Słonecznym. Jedną z najniezwyklejszych, a przy tym – najwyższym ze wszystkich odkrytych wulkanów tarczowych. O ile ośmiotysięczniki wydają się być prawdziwymi gigantami w skali ziemskiej, to w konfrontacji z marsjańskim kolosem wypadają blado. Ile metrów mierzy Olympus Mons? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Co wiemy o wulkanie Olympus Mons? Ile metrów mierzy Olympus Mons? Dlaczego marsjańskie wulkany są większe od ziemskich? Czy Olympus Mons to najwyższa góra w Układzie Słonecznym? Mars cechuje się niezwykle ciekawą topografią. Przyglądając się zdjęciom satelitarnym, można odnieść wrażenie, że powierzchnia niemal całej Czerwonej Planety pokryta jest płaską pustynią. Tymczasem nie brakuje tam kraterów uderzeniowych, kanionów, gór i wulkanów, w tym ogromnych formacji, znacznie większych od ziemskich. W tym miejscu warto wskazać choćby na system kanionów Valles Marineris, który mierzy około 5 tysięcy kilometrów długości, czyli niewiele więcej, niż wynosi odległość z Los Angeles do Nowego Jorku. A co z marsjańskimi górami? Nie brakuje tam gigantycznych wulkanów, ale miano największego przynależy się tylko jednemu. Mowa o wulkanie tarczowym Olympus Mons. Co wiemy o wulkanie Olympus Mons? Nie wiadomo, czy człowiek kiedykolwiek postawi stopę na powierzchni Czerwonej Planety, jednak badania prowadzone przez agencje kosmiczne dostarczają coraz dokładniejszych informacji na jej temat. Gdzie znajduje się wulkan Olympus Mons? Olympus Mons to wulkan zlokalizowany na zachodniej półkuli Marsa, w Tharsis Montes. To największy wulkaniczny obszar czwartej planety od Słońca. Łącznie jest tam dwanaście wulkanów tarczowych, w tym Pavonis Mons, Asceraeus Mons i Arsia Mons. Odkrycie Olympus Mons Największy ze wszystkich marsjańskich wulkanów tarczowych (i jednocześnie największa tego typu struktura w Układzie Słonecznym) został zaobserwowany już w XIX wieku. Astronomowie obserwujący powierzchnię Marsa przez teleskopy zauważyli, że powyżej burzy pyłowej wznosi się formacja skalna. Wtedy jeszcze nie wiedzieli, że patrzą na wulkan. Obiekt zyskał nazwę Nix Olympica. Pierwszych dokładnych informacji na jego temat dostarczyła sonda Mariner 9, która w 1971 roku osiągnęła marsjańską orbitę. Jak wygląda Olympus Mons? Pod względem ukształtowania i formy, Olympus Mons przypomina ziemskie wulkany tarczowe. Powstawał przez wiele lat, w wyniku powolnego wycieku lawy. To sprawiło, że jego zbocze jest nachylone pod niewielkim, bo wynoszącym zaledwie pięć stopni, kątem. Znajdująca się na jego szczycie kaldera mierzy 60 km szerokości, 85 km długości i 3 km głębokości. Składa się z przynajmniej sześciu nakładających się na siebie formacji, a każda z nich stanowi dowód potwierdzający aktywność wulkanu w przeszłości. Niedaleko kaldery znajdują się dwa kratery. Większy, Karzok, ma średnicę 15,6 km. Drugi, którego średnica wynosi 10,4 km, nosi nazwę Pangboche. Niektórzy naukowcy są zdania, że oba stanowią główne źródło shergottyów – najczęściej znajdywanych na Ziemi marsjańskich meteorytów. Wokół wulkanu rozpościera się pierścień wyżłobionej i prążkowanej skały, nazywany aureolą. Nie wiadomo, skąd wzięła się ta struktura. Być może powstała w następstwie ogromnych osunięć skał z krawędzi tarczy Olympus Mons, ale nie zostało to jednoznacznie udowodnione. Kiedy doszło do ostatniej erupcji wulkanu Olympus Mons? Nie jest jasne, kiedy nastąpiła ostatnia erupcja Olympus Mons. Naukowcy przypuszczają, że mogło do tego dojść 100–200 mln lat temu, jednak z tymi przypuszczeniami kłócą się dane z sondy Mars Express, według których zastygła lawa liczy sobie 115 milionów lat, a w niektórych miejscach zaledwie 2 miliony lat. Czy Olympus Mons wciąż jest aktywny? Wiele wskazuje na to, że tak. Wulkan przez miliony lat pozostawał uśpiony, a teraz budzi się ponownie. Wskazują na to zaobserwowane w jego wnętrzu ruchy magmy i pióropusze pyłu, wydobywające się z wierzchołka. Ile metrów mierzy Olympus Mons? Średnica wulkanu u jego podstawy to 624 km. To niewiele mniej, niż wynosi rozciągłość południkowa Polski (649 km). Sama podstawa jest wysoka na około 6 tysięcy metrów, a na niej wznosi się jeszcze rozległa tarcza. Całkowita wysokość Olympus Mons to 21 287 metrów ponad średnią powierzchnię planety! W tym miejscu wypada przypomnieć, że z oczywistych względów, wysokości na Marsie nie mierzy się od poziomu morza, a od średniego poziomu planety. W tym przypadku punktem odniesienia jest wysokość zero obliczana w oparciu o średnie ciśnienie tamtejszej atmosfery i promień planety. Olympus Mons vs Mount Everest Żeby lepiej zobrazować ogrom tej formacji, najlepiej zestawić ją z najwyższym z ziemskich szczytów. Mount Everest, nazywany „dachem świata”, mierzy 8848,86 m n.p.m. Oznacza to, że jest prawie dwa i pół razy niższy od marsjańskiego wulkanu! Olympus Mons vs Mauna Loa A jak w zestawieniu z marsjańskim gigantem wypada największy ziemski aktywny wulkan tarczowy (wznoszący się powyżej poziomu morza)? Mauna Loa w archipelagu Hawajów mierzy 4169 m n.p.m., a z częścią podwodną – 9145 m. Jego średnica u podstawy wynosi natomiast „zaledwie” 150 km. Olympus Mons vs masyw Tamu Pod względem wysokości żadna z ziemskich formacji nie może równać się z olbrzymim Olympus Mons. Także pozostałe odkryte na Marsie wulkany są znacznie wyższe od ziemskich. Okazuje się jednak, że na Ziemi jest jeden wulkan tarczowy, który pod względem powierzchni zbliża się do marsjańskich olbrzymów. Mowa o podmorskim masywie Tamu. Największy odkryty aktywny wulkan znajduje się pod powierzchnią Oceanu Spokojnego, w odległości ok. 1600 km od wybrzeży Japonii. Osiąga wysokość „zaledwie” 4 tysięcy metrów powyżej dna oceanicznego, ale jeżeli chodzi o powierzchnię, nie ma sobie równych (a przynajmniej na razie nie odkryto większej tego typu formacji). Masyw Tamu zajmuje powierzchnię około 300 tysięcy kilometrów kwadratowych, czyli niewiele mniej, niż wynosi powierzchnia Polski. Mówimy tu zatem o jednej z największych tego typu struktur w Układzie Słonecznym. W kontekście powierzchni, marsjański gigant jest większy od ziemskiego kolosa o około 25 proc. Dlaczego marsjańskie wulkany są większe od ziemskich? Co sprawia, że wulkany na Marsie osiągają tak niewiarygodne rozmiary? Wynika to z budowy geologicznej Czerwonej Planety. Pod jej powierzchnią nie ma płyt tektonicznych, które przesuwają nad skupiskami magmy. To sprawia, że w chwili erupcji strumień lawy tworzy pojedynczy wulkan, a nie skupisko mniejszych, jak odbywa się to na naszej planecie. Nie bez znaczenia jest też marsjańska grawitacja, która cechuje się mniejszą siłą w porównaniu z ziemską. To sprawia, że strumień lawy jest wyrzucany na większą wysokość i tworzy większy wulkan. Czy Olympus Mons to najwyższa góra w Układzie Słonecznym? Nie ulega wątpliwości, że marsjański olbrzym jest największym ze wszystkich odkrytych wulkanów tarczowych w Układzie Słonecznym, ale czy jest też najwyższą górą? Otóż nie. Od 2012 roku wiemy, że to miano należy się mierzącemu ok. 22 km (a według niektórych badaczy nawet 22,5 km) wniesieniu w kraterze Rheasilvia na planetoidzie Westa (drugiej co do wielkości) z pasa planetoid krążących między Marsem a Jowiszem. Olympus Mons tylko nieznacznie ustępuje tej strukturze, ale jednak. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Gorąca woda na zimnym Marsie? Meteoryt Black Beauty zdradza nowe informacje sprzed 4,5 mld lat
Meteoryt „Black Beauty” (NWA 7034) to wyjątkowy fragment Marsa, odkryty w 2011 roku w Maroku. Waży około 320 gramów i pochodzi sprzed około 4,5 miliarda lat. To czyni go jednym z najstarszych znanych fragmentów marsjańskiej skorupy. Badanie kryształów meteorytu wskazało na obecność gorącej wody na młodym Marsie.
Spis treści: Badanie marsjańskiej gleby Bufet marsjańskiej historii Gorąca woda i magmatyzm Do chwili, w której na Ziemię trafią próbki marsjańskiej gleby zbierane przez robotycznego geologa Perseverance, szansą na bezpośrednie badanie Czerwonej Planety są meteoryty marsjańskie. Jak ważący zaledwie 320 gramów, odnaleziony 13 lat temu w Maroku „Black Beauty” (Czarna Piękność). Badanie marsjańskiej gleby Meteoryt ten jest fragmentem marsjańskiej skały wyrzuconym z Czerwonej Planety w wyniku potężnego uderzenia meteorytu w powierzchnię Marsa. Unikatowa budowa meteorytu, zawierającego różnorodne rodzaje skał cementowane w brekcję, czyni go szczególnie interesującym dla naukowców badających historię Marsa i początki Układu Słonecznego​. Wiemy już np., że „Black Beauty” zawiera dowody na obecność wody w marsjańskim środowisku hydrotermalnym. Analiza cyrkonów w meteorycie wskazała, że już 4,5 miliarda lat temu na Marsie istniały systemy wodne potencjalnie sprzyjające powstaniu życia. Ostatnie badania pozwoliły również zidentyfikować potencjalne miejsce pochodzenia meteorytu na Marsie – jest to obszar Terra Cimmeria-Sirenum. Ustalono, że fragmenty te zostały wyrzucone z Marsa w wyniku uderzeń meteorytów, z których jedno miało miejsce około 5–10 milionów lat temu, tworząc krater nazwany Karratha​. A teraz, dzięki badaczom z Australii, dowiedzieliśmy się, że meteoryt zawiera też dowody na obecność gorącej wody na Marsie. Bufet marsjańskiej historii Dr Aaron Cavosie, geologii i geochemik planetarny z Uniwersytetu Curtin w Perth w Australii i jego zespół spędzili lata na badaniu niewielkiego fragmentu meteorytu, który zawiera kryształ cyrkonu o średnicy 50 mikrometrów. Geolog nazywa „Czarną Piękność” skałą śmietnikową, ponieważ powstała z setek rozbitych, a następnie scalonych razem fragmentów skalnych. – „Black Beauty” to wspaniały bufet marsjańskiej historii, mieszanka bardzo starych i bardzo młodych skał. Ale wiele z tych fragmentów należy do najstarszych skał z Marsa – twierdzi dr Cavosie. Fragment, który Cavosie i jego zespół badali, został skrystalizowany w magmie pod powierzchnią Marsa. Kiedy zbadali cyrkon, odkryli, że zawierał on również domieszki żelaza, glinu i sodu, starannie ułożone w cienkich warstwach, jak w cebuli. Zdaniem naukowców jest to bardzo nietypowe, wręcz niezwykłe. – Zastanawialiśmy się, gdzie jeszcze można znaleźć takie pierwiastki w krysztale cyrkonu. Odpowiedzią okazały się złoża rudy złota w Australii Południowej. Tam kryształy cyrkonu były niemal identyczne z tymi, które pochodziły z Marsa, w tym ta sama niezwykła kombinacja dodatkowych pierwiastków – mówi Cavosie. Gorąca woda i magmatyzm Zdaniem geologa tego rodzaju cyrkony powstają tylko tam, gdzie procesy hydrotermalne są aktywne podczas tzw. magmatyzmu. Jest to proces powstawania, przemieszczania się i krystalizacji magmy, czyli stopionego materiału skalnego powstałego w głębokich partiach skorupy planety. – Gorąca woda ułatwia transport żelaza, aluminium i sodu do kryształu w miarę jego wzrostu, warstwa po warstwie – wyjaśnia Cavosie. Eva Scheller, doktor geologii planetarnej z Uniwersytetu Stanforda w Kalifornii twierdzi, że jeśli skała rzeczywiście uformowała się w obecności gorącej wody i magmy pod powierzchnią Marsa, sugeruje to możliwość uwolnienia pary wodnej do atmosfery Marsa przed utworzeniem rzek i jezior. – Nowe odkrycia łączą się z samym procesem narodzin naszej sąsiedniej planety, dotykają najwcześniejszych momentów ewolucji Marsa. Informacje zapisane w „Black Beauty” są jednym z dowodów na istnienie wody na młodym Marsie – dodaje. Źródło: New Scientist Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Zielone plamy Czerwonej Planety. Łazik Perseverance zarejestrował intrygujące struktury na powierzchni Marsa
Należący do NASA ciężki łazik-geolog Perseverance zarejestrował na powierzchni Marsa „zielone plamy”. Czym są te tajemnicze struktury i jaki wpływ na ich genezę mogła mieć woda? – zastanawiają się naukowcy misji.
Spis treści: Plama na Marsie Wewnątrz marsjańskich skał Geneza zielonych plam Największy do tej pory łazik NASA Perseverance bada Marsa już niemal cztery lata. Przez ten długi czas operuje w Kraterze Jezero, który został wybrany ze względu na usytuowanie na bogatym i różnorodnym terenie. Wiele przesłanek mówi, że płynęła tamtędy rzeka, a kolejne odkrycia łazika to potwierdzają. Łazik nieustannie bada środowisko dawnej rzeki, zbiera próbki i próbuje znaleźć dowody wspierające lub przeczące hipotezie głoszącej, że na Marsie mogło niegdyś rozwinąć się miko-życie. Plama na Marsie W sierpniu 2024 roku Perseverance wykonał mozaikowe zdjęcie tzw. plamy ściernej Malgosa Crest, znajdującej się w miejscu zwanym „Serpentine Rapids”. Obraz ujawnił białe, czarne i, co zaskakujące, zielonkawe plamy wewnątrz skały. Skład tych skał pozostaje tajemnicą. Jednak nieoczekiwane znalezisko sprawiło, że naukowcy są podekscytowani myślą, na jakie inne ukryte skarby może natknąć się Perseverance w przyszłości. Co ciekawe, tego tajemniczego odkrycia dokonano za pomocą instrumentów SHERLOC i WATSON. SHERLOC znajduje się na końcu robotycznego ramienia łazika, a jego zadaniem jest polowanie na nietypowe ziarna piasku w marsjańskich skałach. Urządzenie pracuje w tandemie z WATSON-em, kamerą, która wykona zbliżenia tekstury wytypowanych skał. Razem będą badać powierzchnie skał, mapując obecność niektórych minerałów i cząsteczek organicznych, czyli opartych na węglu elementach budulcowych życia na Ziemi. SHERLOC został zbudowany w Laboratorium Napędu Odrzutowego NASA (JPL) w Południowej Kalifornii, które kieruje misją Perseverance. Natomiast WATSON został zbudowany w Malin Space Science Systems w San Diego. W przypadku najbardziej obiecujących skał, zespół Perseverance wysyła łazikowi komendę pobrania próbki o szerokości półtora centymetra, przechowania jej i zapieczętowania w metalowych tubach, a następnie zdeponowania na powierzchni Marsa. Resztą ma zająć się misja Mars Sample Return. Wewnątrz marsjańskich skał Aby uzyskać obrazy z wnętrza skały, Perseverance musiał zedrzeć zewnętrzną warstwę kamienia. Plama ścierna jest niewielka i ma około pięciu centymetrów średnicy. Tym, co zaintrygowało badaczy, była zielona plama, którą można zobaczyć w lewym górnym rogu obrazu. Jej średnica to zaledwie dwa milimetry. Zdjęcie zostało wykonane 19 sierpnia, w 1243 dniu misji Mars 2020. Na Ziemi podobne plamy mogą być oznaką aktywności mikrobów. Ale NASA zastrzegła, że nic nie wskazuje na to, iż to samo dzieje się na Marsie. Podkreśla jednak, że zielone plamy są wyjątkowo interesujące oraz mogą być jednym z najbardziej kluczowych znalezisk misji Perseverance na Czerwonej Planecie. Geneza zielonych plam Na Ziemi, w skałach podobnych do tych na Marsie, można dostrzec podobne zielone plamy, które powstają, gdy woda przepływa przez osad, zanim ten stwardnieje w skałę. To wpływa na reakcję chemiczną i pozostawia zielonkawe plamy. Na Ziemi w ten proces mogą być również zaangażowane mikroby. Jednak zanim okrzykniemy, że na Marsie są zielone miko-ludziki, dodajmy, że tego typu plamy mogą powstać również z innych powodów – w tym interakcji między siarką a żelazem – które nie wymagają działania drobnoustrojów. Amerykańska agencja kosmiczna będzie jednak nadal poszukiwać kolejnych nieoczekiwanych cech w marsjańskich skałach. Ma nadzieję, że uda jej się je zbadać i być może znaleźć wskazówki dotyczące obcego życia. Źródło: Space.com. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Mars tętnił kiedyś życiem? Czerwona Planeta mogła mieć pole magnetyczne dłużej niż sądzono
Silne pole magnetyczne mogło istnieć na Marsie nawet 200 mln lat dłużej niż dotychczas przypuszczano. Naukowcy doszli do tego wniosku, symulując zmiany, jakie przechodziła tamtejsza magnetosfera ok. 4 mld lat temu. Na Czerwonej Planecie istniała wtedy ciekła woda. A w niej mogło rozwijać się życie.
Kiedy zatrzymało się że dynamo marsjańskie? Co można wyczytać z gigantycznych kraterów uderzeniowych? Co to jest przebiegunowanie? Czy na Marsie istniało kiedyś życie? To bardzo możliwe. Czerwona Planeta pod pewnymi względami jest podobna do Ziemi. Wynika to m.in. z jej położenia w Układzie Słonecznym. Mars znajduje się na granicy tzw. strefy zamieszkiwanej. Jest zimny, ale w okolicach równika ma stosunkowo znośne temperatury i dobę o podobnej długości. Istnieją jednak zasadnicze różnice, które sprawiają, że to Ziemia jest dzisiaj zieloną planetą, pokrytą w większości oceanami, Mars natomiast jest suchy i jałowy. Przede wszystkim Mars ma bardzo cienką atmosferę – ciśnienie na jego powierzchni to mniej niż 1% ciśnienia atmosferycznego na powierzchni Ziemi. Po drugie – i jeszcze ważniejsze – Mars ma znacznie słabsze niż Ziemia pole magnetyczne. Tym samym nie jest tak dobrze chroniony przed wiatrem słonecznym. Na Ziemi pole magnetyczne działa jak tarcza, zabezpieczająca nas przed strumieniem naładowanych cząsteczek emitowanych przez Słońce. Na Marsie takiego zabezpieczenia brak. Jednak tak nie było zawsze. Jeszcze kilka miliardów lat temu także Mars miał silne pole magnetyczne. Generował je mechanizm dynama – taki sam, który jest źródłem pola magnetycznego na Ziemi. W przeciwieństwie do Ziemi, na Marsie dynamo w pewnym momencie się zatrzymało. Jednym z tego skutków była właśnie utrata atmosfery, której cząsteczki po prostu uciekły w przestrzeń kosmiczną. Kiedy zatrzymało się że dynamo marsjańskie? Kiedy to się stało? Według obowiązującej obecnie wieloletniej teorii – 4,1 miliarda lat temu. Możliwe jednak, że teoria ta zostanie poprawiona. Zespół naukowców z Harvardu donosi właśnie w czasopiśmie „Nature Communications”, że pole magnetyczne Marsa mogło osłabnąć dopiero 3,9 miliarda lat temu. Może się wydawać, że ta różnica jest niewielka. Jednak oznacza ona, że potencjalne życie na Marsie miałoby aż 200 milionów lat więcej na rozwój. A być może nawet na rozkwit. Teoria dynama opisuje pochodzenie i działanie pola magnetycznego Ziemi, ale także innych ciał niebieskich. W przypadku naszej planety działa następujący mechanizm. Ruch płynnego metalicznego jądra Ziemi – a konkretnie jego zewnętrznej części – generuje prądy elektryczne. One z kolei są źródłem pola magnetycznego. Mars też miał kiedyś podobne dynamo. Kiedy się zatrzymało? Bada to bardzo ciekawa dziedzina nazywana paleomagnetyką. Paleomagnetyka zajmuje się analizą dawnych pól magnetycznych planet. Co można wyczytać z gigantycznych kraterów uderzeniowych? W jaki sposób możliwe jest ustalenie, jak wyglądał magnetyzm danego globu przed miliardami lat? Naukowcy przyglądają się ferromagnetycznym minerałom znajdującym się w skałach. Minerały te reagują na obecność pola magnetycznego – układają się wzdłuż jego linii, jednak tylko dopóty, dopóki skały są gorące. Po ostygnięciu skały przechowują zaś „ślad” pola magnetycznego. – To skutecznie zamienia te minerały w „skamieniałe pola magnetyczne”, które można badać miliardy lat później – napisano w oświadczeniu prasowym. Jak to się ma do Marsa? Wiadomo, że duże uderzeniowe kratery na Marsie są obszarami, gdzie pole magnetyczne jest wyjątkowo słabe. Wcześniej zakładano, iż to efekt tego, że kratery te powstały już po zatrzymaniu się dynama marsjańskiego. Jednak zespół z Harvardu przeprowadził nowe symulacje i doszedł do innego wniosku. Zdaniem badaczy możliwe jest, że dynamo działało znacznie dłużej. Posiadane dane dotyczą zaś wyjątkowego momentu w geomagnetycznej historii planety – kiedy Mars przechodził przebiegunowanie. Co to jest przebiegunowanie? Podczas przebiegunowania dochodzi do zmiany położenia biegunów magnetycznych planety. Biegun północny zamienia się miejscami z południowym. Na Ziemi zjawisko to zachodzi w regularnych odstępach czasu – raz na setki tysięcy lat. Kiedy na Marsie również działał mechanizm dynama, tamtejsze pola magnetyczne także musiały ulegać przebiegunowaniu. Dochodziło wówczas do osłabienia pól magnetycznych, co wyjaśniałoby „zdemagnetyzowane” marsjańskie kratery. – W zasadzie nigdy nie było dobrego powodu, aby zakładać, że dynamo Marsa wyłączyło się przedwcześnie – komentuje Sarah Steele, główna autorka pracy. Steele jest studentką Griffin Graduate School of Arts and Sciences, a swoją teorię opracowała pod kierunkiem prof. Rogera Fu z Department of Earth and Planetary Sciences. Co ciekawe, do badań naukowcy wykorzystali marsjański meteoryt znaleziony na Ziemi. Ma własną nazwę – Allan Hills 84001 – pochodzącą od miejsca znalezienia, czyli pola lodowego Allan Hills na Antarktydzie. Został tam odkryty w 1984 roku. To jeden z najstarszych marsjańskich meteorytów: szacuje się, że powstał ok. 4,09 mld lat temu z roztopionej (prawdopodobnie na skutek uderzenia) skały. Pochodzi więc z tego okresu marsjańskiej historii, kiedy po Czerwonej Planecie płynęła ciekła woda. Źródła: phys.org, Nature Communications. Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Życie na Ziemi ustanowiło nowy rekord. Mikroby znaleziono wewnątrz skał mających aż 2 miliardy lat
Proste jednokomórkowe organizmy znaleziono w skałach wulkanicznych, których wiek szacowany jest na 2 mld lat. Są to najstarsze żywe mikroby, jakie kiedykolwiek odkryto na Ziemi. Dzięki temu możemy dowiedzieć się więcej o ewolucji ziemskich mikroorganizmów. A także lepiej przygotować się do szukania życia w próbkach skał z Marsa.
Nowy rekord: mikroorganizmy w skałach sprzed 2 mld lat Gdzie znaleziono najstarsze mikroby na Ziemi? Nowa technika badania próbek Co wiemy o bakteriach sprzed 2 mld lat? Jak długo mogą przetrwać ziemskie mikroorganizmy? Jedenaście lata temu naukowcy odkryli żywe bakterie w skałach oceanicznych mających 100 mln lat. Skały znajdowały się 2,5 km pod dnem i – jak się okazało – stanowiły dom również dla wirusów oraz grzybów. Doniesienie wzbudziło sensację. Potwierdzały, że najprostsze formy ziemskiego życia są niezwykle odporne. Znalezione wówczas bakterie okazały się długowieczne – rozmnażały się tylko raz na 10 tys. lat. Było też ich stosunkowo mało. Gdyby skały, które stanowiły ich środowisko, dało się nabierać łyżeczką, w jednej znajdowałoby się zaledwie ok. tysiąc bakterii. W łyżeczce gleby z powierzchni ziemi żyją miliardy i biliardy mikrobów. Nowy rekord: mikroorganizmy w skałach sprzed 2 mld lat Tamto odkrycie naukowców z Integrated Ocean Drilling Program na nowo rozbudziło dyskusje nad definicją życia. Czy jednokomórkowy organizm, który ożywia się raz na dziesięć mileniów, można uznać za żywy? A także dało nadzieję na znalezienie odpornych, prostych jednokomórkowców na Marsie. Te nadzieje właśnie się wzmocniły. Na początku października w czasopiśmie „Microbial Ecology” ukazała się przełomowa praca międzynarodowego zespołu naukowców. Grupa badaczy kierowana przez Yuheya Suzuki z Uniwersytetu Tokijskiego donosi w niej o znalezieniu żywych mikroorganizmów w skałach mających aż 2 miliardy lat. Są to najstarsze znane mikroby, jakie kiedykolwiek odkryto. Gdzie znaleziono najstarsze mikroby na Ziemi? Naukowcy znaleźli rekordowe mikroorganizmy w Republice Południowej Afryki. Badali 30-centymetrowe rdzenie skalne, które pochodziły z formacji skalnej nazywanej Bushveld Igneous Complex (BIC). To największa warstwowa magmowa intruzja w skorupie ziemskiej. Ma 66 tys. km kw – czyli jest wielkości niedużego państwa. Leży na północ od Johannesburga. Co istotne, ta kolosalna pozostałość po magmie sprzed eonów przez setki milionów lat nie uległa żadnym przemianom. Dlatego właśnie tak interesuje geologów. Cokolwiek w niej żyje, znajduje się w niezwykle stabilnym środowisku, swoistej kapsule czasu. Jej otworzenie daje wgląd w przeszłość i w życie na Ziemi takie, jakim było 2 mld lat temu. Nowa technika badania próbek Odkrycie nie byłoby jednak możliwe bez opracowania nowej metody badawczej. Pozwoliła ona uniknąć pomylenia dawnych mikroorganizmów ze współczesnymi, które znalazły się w próbce na skutek jej przypadkowego zanieczyszczenia. Naukowcy wpierw cięli pozyskane skały na niewielkie plasterki. Następnie zastosowali trzy połączone techniki – spektroskopię w podczerwieni, mikroskopię elektronową i mikroskopię fluorescencyjną. Porównali starożytny materiał genetyczny z DNA współczesnych mikrobów, które mogły zanieczyścić próbki, i wykluczyli ich pomylenie. Potwierdzili także, że znalezione jednokomórkowce były faktycznie nienaruszone i żywe. Co wiemy o bakteriach sprzed 2 mld lat? Jednokomórkowe mikroorganizmy zostały znalezione w skupiskach ukrytych w skalnych pęknięciach, które otaczała glina. Glina ściśle oddzielała je od sąsiadujących skał, tworząc mikroskopijne, ściśle izolowane środowiska. To właśnie w nich mikroby przetrwały tak niezwykle długi czas. Naukowcy przypuszczają, że te prymitywne jednokomórkowce dostały się do skał wraz z wodą niedługo po ich uformowaniu. Później szczeliny skalne zostały szczelnie zatkane gliną, która mogła również dostarczyć niezbędnych składników odżywczych. Naukowcy zamierzają teraz szczegółowo analizować znalezione DNA dawnych mikrobów. Są także przekonani, że ich odkrycie rzuca nowe światło na poszukiwanie życia na Marsie. Łazik Perseverance bada obecnie skały marsjańskie podobne do formacji BIC. Próbki, które zbiera łazik i które mają ostatecznie trafić na Ziemię, również mają kilka miliardów lat. Prawdopodobieństwo, że mogą się w nich znajdować ciągle żywe marsjański mikroby, właśnie znacząco wzrosło. Źródło: BBC, New Scientist, University of Tokyo, Microbial Ecology. Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Uśmiechnięta „twarz” na Marsie. Naukowcy twierdzą, że to mogą być ślady życia
Europejska Agencja Kosmiczna opublikowała zdjęcie Czerwonej Planety, na której widać okrągłą twarz z ledwo widocznym kształtem, który przypomina uśmiech. To jednak nie żadne zjawisko nadprzyrodzone, lecz widoczne w podczerwieni złoża chlorków na Marsie.
Spis treści: Olbrzymie złoża chlorków na Marsie W badania zaangażowani są polscy naukowcy Niemal 1000 złóż chlorków Co się stało z wodą na Marsie? Ostatnio ogromne poruszenie wywołało zdjęcie uśmiechniętej twarzy na Marsie. Chociaż buzia to wyłącznie pareidolia, czyli zjawisko polegające na dopatrywaniu się tu i ówdzie różnych kształtów i postaci, to naukowcy rzeczywiście mają dużo powodów do radości. Okazuje się bowiem, że radosna mina to widzialne w podczerwieni chlorki, czyli sole zawierające chlor. Olbrzymie złoża chlorków na Marsie Na łamach czasopisma naukowego „Scientific Data” ukazał się właśnie artykuł, w którym naukowcy stawiają tezę, że owe chlorki mogą być bardzo dobrą wskazówką przy poszukiwaniu życia na Czerwonej Planecie. Badacze twierdzą bowiem, że widoczne na zdjęciu związki chemiczne są pozostałościami po pradawnym jeziorze, które wyschło nawet miliardy lat temu. – Złoża chlorków są markerami wczesnej wodnej przeszłości Marsa, co ma ważne implikacje dla naszego zrozumienia marsjańskiego klimatu i możliwości zamieszkania tej planety – twierdzą badacze. Pod pracą podpisali się uczeni ze Szwajcarii, Anglii i Zjednoczonych Emiratów Arabskich. Naukowcy badali powierzchnię Marsa w ramach misji Trace Gas Orbiter. Stanowi część programu ExoMars, który jest realizowany przez Europejską Agencję Kosmiczną. Podstawowym celem misji jest badanie składu chemicznego atmosfery Czerwonej Planety. A w szczególności poszukiwanie metanu i innych gazów śladowych, które mogą wskazywać na aktywność biologiczną lub wulkaniczną planety. W badania zaangażowani są polscy naukowcy Zdjęcie z uśmiechniętą twarzą zostało zrobione za pomocą kamery CaSSIS (Colour and Stereo Surface Imaging System), która dostarcza wysokorozdzielczych obrazów Marsa. Co istotne, w prace związane z kamerą zaangażowani są naukowcy z polskiego Centrum Badań Kosmicznych PAN. CaSSIS rejestruje obraz planety w czterech zakresach widma: w barwach czerwonej, zielonej i niebieskiej oraz dodatkowo w bliskiej podczerwieni. Ważne jest to, że w ciągu jednego dnia CaSSIS może zebrać dane nawet dla 10–20 lokalizacji. – Trace Gas Orbiter zapewnia kolorowe obrazy w podczerwieni o wysokiej rozdzielczości. Umożliwia ogólnoplanetarne poszukiwanie złóż potencjalnie zawierających chlorki. W tym badaniu używamy sieci neuronowej do mapowania potencjalnie zawierających sole złóż na obrazach CaSSIS na znacznej części planety – wyjaśniają w badaniu naukowcy. Niemal 1000 złóż chlorków Łącznie uczeni zidentyfikowali 965 miejsc, które mogą być potencjalnymi złożami chlorków. Wiele z nich to złoża nieznane wcześniej, z których 136 znajduje się na wyżynach na północ od równika. – Nasz nowy zbiór danych uzupełnia istniejące mapy złóż chlorków. Dostarcza informacji dla bieżącego i przyszłego obrazowania Czerwonej Planety oraz umożliwia przyszłe prace modelowe mające na celu lepsze zrozumienie rozmieszczenia wód przypowierzchniowych w odległej przeszłości Marsa – podkreśla prof. Valentin Tertius Bickel z Uniwersytetu w Bernie. Chlorki byłyby nie do odróżnienia od reszty powierzchni Marsa. To właśnie dzięki kamerze CaSSIS i sondzie ExoMars Orbiter naukowcy są w stanie odróżnić związki chemiczne, które znajdują się na Czerwonej Planecie. W tym przypadku sole w podczerwieni mają kolor różowy lub fioletowy. Miliardy lat temu Mars był planetą bogatą w jeziora i rzeki. Potwierdziły to między innymi tegoroczne badania. Georadar zainstalowany na pokładzie łazika marsjańskiego Perseverance wykazał, że krater Jezero, utworzony przez uderzenie meteorytu na północ od marsjańskiego równika, zawierał niegdyś rozległą deltę jezior i rzek. Co się stało z wodą na Marsie? Naukowcy uważają, że woda na Marsie zaczęła wyparowywać, gdy planeta utraciła większość swojej atmosfery. Stało się to przez osłabienie pola magnetycznego. Wówczas do Marsa zaczęło docierać znacznie silniejsze promieniowanie, a także wiatr słoneczny. Uczeni sądzą jednak, że współcześnie cząsteczki wody mogą być uwięzione w niektórych minerałach. – W niektórych miejscach pozostałości soli są jedynym dowodem na to, że w ogóle była tam woda. Właśnie dlatego te osady mogą mieć duże znaczenie dla poszukiwań dowodów życia na Marsie – napisali badacze. Co więcej, odkrycie potwierdza, że na Marsie znajdowało się znacznie więcej wody, niż dotychczas sądzono. Źródło: LiveScience. Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Łazik Perseverance właśnie znalazł coś, co wygląda jak ślady marsjańskiego życia. Kiedy uzyskamy pewność?
„Lamparcie plamy” – w ten sposób geolodzy związani z misją łazika Perseverance określili ślady na dużym odłamku skalnym, znalezionym przez łazik w Neretva Vallis. To mogą być ślady marsjańskiego życia. Miliardy lat temu w skale mogły zachodzić reakcje chemiczne podtrzymywane przez mikroby.
W tym artykule: Lamparcie plamy – ślady marsjańskiego życia? Trasa Perseverance Materia organiczna na Marsie Pochodzenie Wodospadu Cheyava Mars Sample Return Ma wielkość metr na 0,6 metra, kształtem przypomina grot strzały i została nazwana na cześć wodospadu Wielkiego Kanionu – Cheyava Falls. Wzdłuż skały biegną duże białe żyły siarczanu wapnia. Pomiędzy tymi żyłami znajdują się pasma materiału, którego czerwonawy kolor sugeruje obecność hematytu. Czyli jednego z minerałów, który nadaje Marsowi charakterystyczny rdzawy odcień. Lamparcie plamy – ślady marsjańskiego życia? Gdy instrumenty badawcze łazika Perseverance przyjrzały się bliżej tym czerwonym obszarom, znalazły dziesiątki nieregularnych, milimetrowych plam w kolorze złamanej bieli. Każda z tych plam otoczona była czarnym materiałem, co łącznie daje wrażenie plamek pokrywających skórę lamparta. Zainstalowany na Perseverance instrument PIXL (Planetary Instrument for X-ray Lithochemistry) ustalił, że czarna otoczka zawiera zarówno żelazo, jak i fosforany. – Te plamy są dla nas wielką niespodzianką – powiedział David Flannery, astrobiolog i członek zespołu naukowego Perseverance, pracujący na australijskim Uniwersytecie Technicznym w Queensland. – Na Ziemi tego typu cechy skał są często związane ze skamieniałymi śladami podpowierzchniowych mikrobów – dodał naukowiec. Trasa Perseverance Skała, będąca 22. próbką zebraną przez łazik, została odnaleziona 21 lipca. Wtedy Perseverance badał północny skraj Neretva Vallis, starożytnej doliny rzecznej o szerokości 400 metrów. Miliardy lat temu została wyrzeźbiona przez wodę płynącą w kierunku krateru Jezero. W powierzchni Marsa jest wielka dziura. Naukowcy nie mają pojęcia, co znajduje się w środku Czerwona Planeta ma zaskakujące cechy. Niekiedy jej powierzchnia zapada się, odsłaniając swoje wnętrze. Do czego prowadzi tajemnicza marsjańska wielka dziura? Być może to wejście do kanał... – Trasa łazika Perseverance została zaplanowana w taki sposób, aby zapewnić łazikowi dostęp do obszarów, na których można znaleźć interesujące próbki naukowe – powiedziała Nicola Fox, zastępca administratora w Dyrekcji Misji Naukowych w centrali NASA w Waszyngtonie. – Podróż przez dolinę Neretva Vallis okazała się owocna. Natrafiliśmy na coś, czego nigdy wcześniej nie widzieliśmy. To dostarczy naszym naukowcom mnóstwa materiału do badań – dodała. Skała Cheyava Falls była wielokrotnie badana za pomocą zainstalowanego na Perseverance instrumentu SHERLOC (Scanning Habitable Environments with Raman & Luminescence for Organics & Chemicals). Analizy wykazały obecność związków organicznych. Chociaż te węglowe molekuły są uważane za fundamentalne składniki życia, mogą one również powstawać w wyniku procesów innych niż biologiczne. Materia organiczna na Marsie – Cheyava Falls jest najbardziej tajemniczą, złożoną i potencjalnie istotną skałą przebadaną dotąd przez Perseverance – powiedział Ken Farley, naukowiec projektu Perseverance z Caltech w Pasadenie. – Z jednej strony mamy pierwsze przekonujące dowody na obecność materii organicznej. Czyli charakterystyczne, kolorowe plamy sugerujące reakcje chemiczne, które mogą być źródłem energii dla mikroorganizmów. A także wyraźne dowody, że woda – niezbędna dla życia – kiedyś przepływała przez tę skałę. Z drugiej strony, nie zdołaliśmy dokładnie ustalić, jak powstała ta skała i co wpłynęło na jej uformowanie się – dodał badacz. Takie plamy na osadowych skałach lądowych mogą pojawiać się, gdy reakcje chemiczne z udziałem hematytu zmieniają kolor skały z czerwonego na biały. Te reakcje mogą również uwalniać żelazo i fosforany, co prowadzi do powstawania czarnych aureoli. Takie procesy mogą dostarczać energii drobnoustrojom, co tłumaczy ich związek z mikroorganizmami w środowiskach ziemskich. Pochodzenie Wodospadu Cheyava W jednym z rozważanych przez zespół Perseverance scenariuszy, skała nazwana na cześć Wodospadu Cheyava miała powstać z zawierającego związki organiczne błota. Następnie, podczas kolejnego epizodu przepływu wody, ciecz wniknęła przez szczeliny w skale. To umożliwiło osadzanie się minerałów tworzących obecne białe żyły siarczanu wapnia i przyczyniło się do powstania plam. Chociaż materia organiczna i plamy na skałach są niezwykle interesujące, nie są jedynymi elementami Cheyava Falls, które zaskoczyły zespół naukowy. Odkryto, że żyły te są wypełnione milimetrowymi kryształami oliwinu, minerału powstającego z magmy. Oliwin może być związany ze skałami na krawędzi doliny, które powstały w wyniku krystalizacji magmy. Mars Sample Return Jeżeli to prawda, zespół musi odpowiedzieć na kolejne pytanie. Czy oliwin i siarczan mogły pojawić się w skale w wyniku działania wysokich temperatur, powodując abiotyczną reakcję chemiczną odpowiedzialną za powstanie plam? – Zbadaliśmy tę skałę za pomocą laserów i promieni rentgenowskich, fotografowaliśmy ją z każdego możliwego kąta przez całą dobę – wylicza Ken Farley. – Perseverance nie może już zaoferować żadnych dodatkowych badań. Aby w pełni zrozumieć, co naprawdę wydarzyło się w dolinie marsjańskiej rzeki w kraterze Jezero miliardy lat temu, chcielibyśmy sprowadzić próbkę z Cheyava Falls na Ziemię. Wtedy będziemy mogli ją analizować za pomocą zaawansowanych instrumentów laboratoryjnych. Niestety, na przewiezienie próbki na Ziemię będziemy musieli jeszcze poczekać. Najbardziej brawurowa misja NASA Mars Sample Return ma kłopoty. Kilka miesięcy temu administrator NASA, Bill Nelson, zwrócił się do organizacji naukowych i firm o komercyjnych o wsparcie i zaprojektowanie nowego scenariusza misji mającej na celu przewiezienie marsjańskich próbek. Po znalezieniu przez łazik skały Cheyava Falls czekamy na nowe rozwiązania z coraz większą niecierpliwością. Źródło: NASA JPL. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.