Naukowcy stworzyli globalną mapę gigantycznej sieci grzybni. Mogłaby sięgnąć do Słońca i z powrotem ponad miliard razy
Pod naszymi stopami rozciąga się gigantyczna sieć grzybów, która łączy rośliny i dostarcza im niezbędnych składników odżywczych. Najnowsze analizy po raz pierwszy precyzyjnie określiły masę oraz niewiarygodny zasięg tego podziemnego świata.
Grzyby kojarzą nam się przede wszystkim z pleśnią na ścianach, mięsistymi naroślami na gnijących pniach albo po prostu pieczarkami sprzedawanymi w sklepach spożywczych. Większość życia grzybów toczy się jednak poza zasięgiem ludzkiego wzroku. Podziemne „korzenie” grzyba tworzą jego grzybnię. To właśnie tam drobne włókna, zwane strzępkami, budują sieci między roślinami i dostarczają im niezbędnych składników odżywczych potrzebnych do wzrostu. Nowe badanie, opublikowane 11 czerwca 2026 roku na łamach prestiżowego czasopisma „Science”, podjęło próbę ilościowego określenia zasięgu tych sieci strzępek. Po raz pierwszy naukowcy stworzyli globalną mapę wskazującą, gdzie najprawdopodobniej występują tego typu grzyby. Podziemne sieci grzybów ważą więcej niż cała ludzkość Wykorzystując modele uczenia maszynowego oraz dane z tysięcy rdzeni glebowych, naukowcy ustalili również, że jeden typ grzybów – zwany grzybami mikoryzy arbuskularnej – waży łącznie 300 megaton, czyli od czterech do sześciu razy więcej niż wszyscy ludzie na Ziemi razem wzięci. Drobne, nitkowate strzępki tworzące te sieci sięgają tak daleko, że mogłyby rozciągnąć się z Ziemi do Słońca i z powrotem niemal miliard razy. – To podważa założenie, że rośliny są samodzielnymi organizmami, i zmusza nas do myślenia o tym, jak bardzo organizmy są uwikłane w niezliczone interakcje, których nie widzimy – mówi dr Toby Kiers, współautorka badania i biolożka ewolucyjna z Vrije Universiteit w Amsterdamie. Dr Toby Kiers jest również dyrektorką wykonawczą SPUN, czyli Society for the Protection of Underground Networks. Podkreśla, że wiedza o tym, gdzie znajdują się grzybowe hotspoty oraz ich ochrona mogłyby nawet pomóc w ograniczaniu zmian klimatu. Dlaczego sieci grzybowe są niezbędne Rośliny pobierają wodę oraz składniki odżywcze, takie jak fosfor i azot, przez korzenie. Większość z nich korzysta jednak przy tym z dodatkowej pomocy: pozostaje w relacji symbiotycznej – rodzaju partnerstwa – z grzybami mikoryzy arbuskularnej. – Symbioza mikoryzowa to współpraca między roślinami a grzybami, licząca około 450 milionów lat – mówi prof. Justin Stewart, biolog ewolucyjny ze SPUN i współautor badania. – Rośliny pobierają dwutlenek węgla w procesie fotosyntezy, a następnie przekazują organiczne związki węgla grzybni w glebie – dodaje. Po otrzymaniu węgla od rośliny grzyb wypuszcza cienkie, rurkowate nici. – Są naprawdę bardzo małe – mają jedną dziesiątą albo jedną dwudziestą grubości ludzkiego włosa – wyjaśnia prof. Justin Stewart. – Wnikają głęboko w glebę i pozyskują składniki odżywcze, takie jak azot i fosfor, a następnie przekazują je roślinie. W pewnym sensie przypomina to gospodarkę wymienną: grzyby dostarczają roślinom składniki odżywcze w zamian za węgiel. Rośliny tworzące takie partnerstwa mogą rosnąć bujniej, a w przypadku upraw takich jak pszenica relacja ta pomaga im przetrwać suszę, ponieważ grzyby dostarczają im z gleby dodatkową wodę. Układ ten jest tak korzystny, że ponad 70 procent roślin współpracuje z grzybami mikoryzy arbuskularnej – w tym rośliny uprawne, takie jak pszenica, kukurydza i ryż. Grzyby mogą dostarczać tym roślinom nawet 80 procent potrzebnego fosforu i do 20 procent azotu. To partnerstwo ma głęboko fizyczny, wręcz intymny charakter. Zaczyna się, gdy korzenie roślin wydzielają substancje chemiczne, które przyciągają grzyby i niejako zapraszają je do delikatnych końcówek korzeni. – Tworzą piękną strukturę zwaną arbuskulą, która wygląda jak miniaturowe drzewko wewnątrz komórki korzenia – mówi dr Toby Kiers. Te maleńkie podziemne drzewka są miejscem owej wymiany. Aby jednak zdobyć azot i fosfor, których potrzebują rośliny, grzyby – niczym dobrzy kupcy – muszą szukać nowych źródeł składników odżywczych, gdy wyczerpią te znajdujące się najbliżej rośliny. W tym celu wypuszczają strzępki, które mogą zwiększyć odżywczy „zasięg” korzeni roślin nawet stukrotnie. Pomiar grzybów świata Choć grzyby mikoryzy arbuskularnej są niezwykle ważne, naukowcy dotąd nie wiedzieli, jak dużą masę stanowią w glebie ani ile węgla mogą pochłaniać. – Trudno dostrzec grzyby rosnące w glebie – mówi prof. Anne Pringle, mykolożka z University of Wisconsin w Madison i eksploratorka National Geographic. – Dopóki nie wynajdziemy magicznych okularów, pozostają dla nas właściwie niewidzialne. SPUN rozwija jednak techniki pozwalające zajrzeć do tego ukrytego świata. Na potrzeby wcześniejszych badań dr Toby Kiers, prof. Justin Stewart i ich współpracownicy opracowali robota obrazującego, który potrafił fotografować i analizować ponad 300 tysięcy strzępek na szalkach Petriego oraz w doniczkach z roślinami w laboratorium. Dane uzyskane dzięki temu robotowi wykorzystali następnie do analizy próbek sieci grzybowych znalezionych w ponad 16 tysiącach rdzeni glebowych pobranych z większości ekosystemów występujących na Ziemi. Następnie, korzystając z uczenia maszynowego, badacze użyli wyników prac laboratoryjnych, aby oszacować, jak może wyglądać gęstość grzybów mikoryzy arbuskularnej w każdym ekosystemie na Ziemi. Rezultatem jest naprawdę ogromne oszacowanie skali występowania grzybów. Jak szacują naukowcy, już w górnych 15 centymetrach gleby w każdym centymetrze kwadratowym znajduje się około 4,4 metra strzępek – czyli 50 razy więcej niż wynosi długość drobnych korzeni roślin, z który­mi grzyby tworzą partnerstwa. Rozciągnięte od końca do końca, dałyby łącznie 110 biliardów kilometrów – wystarczająco dużo, by niemal miliard razy pokonać odległość z Ziemi do Słońca i z powrotem. – To trochę tak, jak z kłębkiem włóczki – tłumaczy dr Giuliana Furci, mykolożka terenowa, dyrektorka wykonawcza Fungi Foundation i eksploratorka National Geographic. – Gdyby rozwinąć taki kłębek, mógłby sięgnąć z twojego domu do domu twojej babci. A wcześniej mieścił się w plecaku. A jednak gdyby nabrać garść ziemi, nie zobaczylibyśmy sieci grzybowych nici. – Są tak małe, że gołym okiem nie da się dostrzec tych włókien – mówi dr Giuliana Furci. – Są wplecione we wszystko, co uważasz za glebę. Grzyby najlepiej rozwijają się tam, gdzie rośnie zielona trawa Szacunki dotyczące długości i masy grzybni przedstawione w badaniu są średnią globalną, jednak w niektórych regionach grzybów jest znacznie więcej niż w innych. Najgęstsze sieci występowały na suchych terenach trawiastych, takich jak step tybetański, oraz na zalewowych obszarach trawiastych, takich jak Everglades na Florydzie i mokradło Sudd w Sudanie Południowym. Same obszary trawiaste odpowiadały za 40 procent globalnej biomasy strzępek. – Ludzie mają skłonność myśleć o terenach trawiastych jak o zwykłych chwastach – mówi Furci. – Tymczasem obszary trawiaste mogą być niezwykle stare i niezwykle różnorodne. Jak wyjaśnia prof. Anne Pringle, wynik ten częściowo zależy od rodzaju sieci grzybowych, które naukowcy uwzględnili w obliczeniach. – Drzewa mogą wchodzić w relacje z grzybami mikoryzy arbuskularnej – mówi. – Ale wiele drzew współpracuje z grzybami ektomikoryzowymi, które pozostają na zewnątrz korzenia rośliny, zamiast wnikać do jego wnętrza. Oznacza to, że masa grzybów może być jeszcze większa tam, gdzie rośliny tworzą partnerstwa z innymi typami grzybów. – Badania takie jak to mogą przygotować grunt pod kolejne prace dotyczące innych grup grzybów – mówi prof. Anne Pringle. – To potencjalnie swego rodzaju mapa drogowa pokazująca, co można robić dalej. Badanie wykazało jednak, że nie wszystkie tereny trawiaste są hotspotami biomasy grzybów. Tam, gdzie naturalne trawy przekształcono w pola uprawne, sieć mikoryzy arbuskularnej była o 47 procent mniej gęsta niż na nienaruszonych terenach trawiastych. – W skali globalnej widzimy, że rolnictwo zmniejsza gęstość tych sieci – mówi prof. Justin Stewart. Może to wynikać z kilku czynników. Orka może naruszać podziemne strzępki, a rośliny nawożone mogą w mniejszym stopniu polegać na grzybach mikoryzy arbuskularnej jako źródle składników odżywczych. Prof. Justin Stewart uważa, że rdzenne praktyki rolnicze, bezorkowa uprawa gleby oraz ekologiczna produkcja żywności mogą pomóc zachować część grzybowej biomasy gleby. Mapa opracowana w ramach badania obejmuje także obszary niepewności, takie jak Sahara i Grenlandia, gdzie po prostu brakuje wystarczających danych glebowych, by stwierdzić, czy występują tam grzyby. – To zawsze jest ograniczenie w tego rodzaju badaniach – mówi prof. Matthias Siewert, badacz wykorzystujący teledetekcję do analizowania ekosystemów na Uniwersytecie w Umeå w Szwecji. – Nie możemy pobierać nieograniczonej liczby próbek wszędzie. Musimy więc przyjąć pewne podstawowe założenia. Dlaczego grzyby są ważne w walce ze zmianą klimatu Masa grzybów w glebie to coś więcej niż tylko żywa materia. Gdy strzępki obumierają, węgiel pobrany przez nie od roślin pozostaje pod ziemią. Dr Toby Kiers, prof. Justin Stewart i ich współpracownicy szacują, że grzyby pomagają magazynować w glebie około czterech miliardów ton dwutlenku węgla. To mniej więcej 11 procent dwutlenku węgla, który ludzie emitują do atmosfery w ciągu roku. – Strzępki nadają również glebie strukturę – mówi dr Toby Kiers. – Są budowniczymi siedlisk dla innych gatunków glebowych – wyjaśnia. Około 59 procent ziemskiej bioróżnorodności znajduje się pod ziemią. Dżdżownice, owady, nicienie i wiele innych gatunków rozwija się tam, nigdy nie widząc słońca. Może to oznaczać, że gdy wyjątkowo bogate w grzyby tereny trawiaste są przekształcane w pola uprawne, tracimy znacznie więcej niż samą trawę – a w atmosferze może pozostawać więcej dwutlenku węgla, który podgrzewa planetę. Naukowcy pracujący dla SPUN chcą docelowo doprowadzić do utworzenia prawnie chronionych obszarów w ekosystemach, w których różnorodność i obfitość grzybów są szczególnie wysokie. – Ta praca jest naprawdę interesująca i wnosi wiele nowych informacji – mówi prof. Anne Pringle. – W dużej mierze wypełnia istotną lukę w wiedzy. Lepsze zrozumienie podziemnych sieci grzybowych mogłoby całkowicie zmienić nasze podejście do ochrony ekosystemów – mówi dr Giuliana Furci. Porównuje te sieci do żył, którymi krąży krew w ludzkim ciele: są one krwiobiegiem Ziemi. – Są podziemnym układem krążenia planety – mówi. – Zaczynamy sobie uświadamiać, że nie możemy diagnozować, leczyć ani uzdrawiać dolegliwości Ziemi, nie przyglądając się mikoryzowemu układowi krążenia. Źródło: National Geographic
Pierwsza mapa kosmosu w 102 długościach fal podczerwieni! To początek nowej ery w astronomii
Teleskop NASA SPHEREx zaskoczył naukowców – kilka miesięcy po starcie misji powstała pierwsza mapa całego nieba, wykonana w aż 102 długościach fal podczerwonych. Dla astronomów to fantastyczna wiadomość na koniec roku.
Spis treści: Dlaczego SPHEREx zagląda w przeszłość Wszechświata? Jak SPHEREx tworzy mapy, które odsłaniają niewidzialne? Czego naukowcy szukają w danych z SPHEREx? Wystrzelony w pierwszej połowie tego roku teleskop kosmiczny SPHEREx bardzo szybko udowodnił, że jest wyjątkowo potężnym narzędziem astronomicznym. Wystarczyło kilka miesięcy pracy, by z danych uzyskanych przez to kosmiczne obserwatorium skompilować pierwszą mapę całego nieba wykonaną w 102 długościach fal podczerwonych. Znajdują się na niej również obiekty niewidoczne dla ludzkiego oka. Jakie tajemnice odkryje przed nami SPHEREx? Dlaczego SPHEREx zagląda w przeszłość Wszechświata? Gdy w kwietniu tego roku informowaliśmy o starcie misji NASA SPHEREx, nie przypuszczaliśmy nawet, że to nowoczesne obserwatorium pracujące w świetle widzialnym i bliskiej podczerwieni tak szybko i dobitnie zademonstruje swoje możliwości. A potrafi naprawdę wiele! Akronim misji – SPHEREx – odnosi się do Spectro-Photometer for the History of the Universe, Epoch of Reionization and Ices Explorer i oznacza: spektrofotometr do badania historii Wszechświata, epoki rejonizacji oraz lodów kosmicznych. Jak widać, już w samej nazwie zawarta jest idea sięgnięcia do okresu tuż po Wielkim Wybuchu, gdy Wszechświat dopiero się tworzył. Zadanie, jakie postawili przed tym kosmicznym okiem jego twórcy, jest wymagające. Teleskop ma zmapować całe niebo w 102 zakresach podczerwieni, zebrać dane o genezie pierwszych galaktyk i kluczowych składnikach życia w naszym kosmicznym otoczeniu. Chociaż promieniowanie podczerwone nie jest widzialne, na mapie zostało ono przedstawione za pomocą kolorów umownych. Gorący wodór oznaczono kolorem niebieskim, pył kosmiczny – czerwonym, a gwiazdy – zielonym, niebieskim i białym. Część map uwypukla odległe galaktyki i gwiazdy w dysku Drogi Mlecznej poprzez usunięcie emisji pyłu i gorącego gazu. Inne natomiast koncentrują się na mgławicach, obszarach formowania gwiazd oraz złożonych cząsteczkach organicznych, które odgrywają rolę w procesach powstawania planet. Jak SPHEREx tworzy mapy, które odsłaniają niewidzialne? Każda z 102 długości fal dostarcza odmiennych informacji o obserwowanych galaktykach, ich gwiazdach oraz otaczającym je środowisku. SPHEREx wykorzystuje sześć detektorów z filtrami, które rozdzielają światło na poszczególne zakresy widma. Pierwsza mapa, opublikowana w grudniu tego roku, pokazuje, że nowoczesny teleskop, wyposażony w trzy lustra oraz detektory półprzewodnikowe z tellurku rtęciowo-kadmowego, ma dużą szansę wykonać postawione przed nim zadanie w stu procentach. Przez ostatnie pół roku SPHEREx codziennie obserwował kolejny pas nieba, wykonując około 3600 zdjęć dziennie. W ciągu sześciu miesięcy obserwatorium objęło pełne 360 stopni nieba, rejestrując ogromne ilości danych i tworząc ponad 100 map w podczerwieni. Czego naukowcy szukają w danych z SPHEREx? – To niesamowite, jak dużo informacji SPHEREx zebrał w tak krótkim czasie. Informacji, których wartość jeszcze się podniesie, gdy zostaną połączone z danymi z innych naszych misji. W zasadzie mamy 102 nowe mapy całego nieba, każda wykonana w innej długości fali i zawierająca unikatowe informacje. Myślę, że każdy astronom znajdzie tu coś wartościowego, ponieważ misje NASA umożliwiają światu odpowiadanie na fundamentalne pytania o to, jak Wszechświat powstał i jak się zmieniał, by ostatecznie stworzyć nam w nim dom – napisał w oświadczeniu Shawn Domagal-Goldman, dyrektor Wydziału Astrofizyki w centrali NASA. Podczas planowanej na dwa lata tzw. misji podstawowej, SPHEREx wykona jeszcze trzy dodatkowe skany całego nieba. Aby tego dokonać, teleskop ma zebrać dane o ponad 450 milionach galaktyk. Następnie zostaną one połączone, co pozwoli zwiększyć czułość pomiarów. Naukowcy są przekonani, że te mapy dadzą wgląd w zdarzenie, które zaszło jedną miliardową bilionowej części sekundy po Wielkim Wybuchu – i od tamtej pory się nie powtórzyło. Źródło: Universe Today Nasza ekspertka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Mapa świata, którą wszyscy znamy, wprowadza w błąd. Co naprawdę zrobił Gerard Merkator?
Mapa świata Merkatora to jeden z najbardziej rozpoznawalnych obrazów Ziemi w historii. Choć od jej powstania minęło niemal 500 lat, wciąż wpływa na to, jak wyobrażamy sobie proporcje kontynentów i odległości między nimi. Dlaczego ta projekcja tak bardzo deformuje rzeczywistość i czemu mimo krytyki nadal z niej korzystamy?
Spis treści: Dlaczego rzut Merkatora budzi tyle kontrowersji Na czym polegał przełom Merkatora Jak wyglądała oryginalna mapa Merkatora Czy istnieje lepsza mapa świata Jak Merkator połączył współrzędne z kursem Zamknij oczy i wyobraź sobie mapę świata. Najpewniej widzisz przed sobą zniekształcony obraz Ziemi oparty na pracy XVI-wiecznego geografa Gerarda Merkatora. Gerard Merkator, flamandzki kartograf, opracował projekcję – technikę przedstawiania trójwymiarowej Ziemi na płaszczyźnie. Stała się ona podstawą najbardziej rozpowszechnionej mapy naszej epoki. Minęło prawie 500 lat od jej powstania, a arkusz wciąż wisi na ścianach klas. Jego cyfrowa wersja, znana jako Web Merkator, działa dziś w niemal wszystkich aplikacjach nawigacyjnych w smartfonach. Dlaczego rzut Merkatora budzi tyle kontrowersji Rzut Merkatora ma wielu krytyków. Zarzucają mu, że fałszuje rzeczywistość: Grenlandia wcale nie jest tak ogromna, a Rosja nie przewyższa powierzchnią Afryki. W rzeczywistości Afryka jest znacznie większa. Warto jednak pamiętać o jednym: Merkator nie próbował stworzyć mapy idealnej. Jego celem było zaprojektowanie narzędzia pracy dla żeglarzy, a nie wiernego obrazu świata. Przed Merkatorem wiele map świata rysowano z południkami wygiętymi jak nawiasy. Pokazywały lądy dość precyzyjnie, na tyle, na ile pozwalała ówczesna wiedza. Sprawiały jednak, że nawigacja była udręką. Ponieważ nie oddawały poprawnie kierunków, marynarze musieli bez przerwy kontrolować kurs. Zanim pojawiła się mapa Merkatora, nawigatorzy trzymali się blisko wybrzeży. Podczas oceanicznych wypraw korzystali z map portolanowych – graficznych wskazówek z orientacyjnymi kierunkami. Nowy system dał im znacznie bardziej wiarygodne narzędzie do wyznaczania kursu na wielkie odległości. Na czym polegał przełom Merkatora Aby naprawić wady wcześniejszych map, Merkator „spłaszczył” glob do postaci walca. Linie szerokości i długości geograficznej przecinały się pod kątami prostymi. Jak zauważa prof. Mark Monmonier, emerytowany geograf z Syracuse University, efekt był prosty i zarazem rewolucyjny. Można było znaleźć miejsce, w którym się znajdujemy, wybrać cel i połączyć oba punkty prostą linią. Te proste linie, zwane liniami loksodromicznymi, pozwalały żeglarzom wyznaczyć kurs w stylu „ustaw i nie poprawiaj”. Dzięki temu żegluga na długich dystansach stała się znacznie prostsza i bezpieczniejsza. Jak wyglądała oryginalna mapa Merkatora Mapa Merkatora została wykonana techniką miedziorytu na 18 panelach. Po złożeniu miała imponujące rozmiary: 198 na 130 centymetrów. Do dziś przetrwały jedynie trzy oryginalne egzemplarze. To dzieło nie tylko zrewolucjonizowało nawigację, ale też na stałe wpisało się w historię kartografii. Merkator doskonale zdawał sobie sprawę, że kąty proste, które czyniły jego mapę tak użyteczną, mają swoją cenę. Było nią zniekształcenie względnych wielkości lądów, rosnące wraz z oddalaniem się od równika. W ostatnich dekadach krytycy rzutu Merkatora twierdzili, że takie przedstawienie świata mogło wzmacniać postawy kolonialne i etnocentryczne, wyolbrzymiając znaczenie Europy i krajów północnych. Czy istnieje lepsza mapa świata Geografowie od dawna proponują alternatywne projekcje, które ograniczają te wady. National Geographic często sięga po rzut Eckerta IV, który wiernie zachowuje proporcje powierzchni kontynentów, choć zmienia ich kształty i kąty. Jak podkreśla prof. Monmonier, każda mapa coś przedstawia świetnie, a coś innego gorzej. Nie da się stworzyć takiej, na której wszystko wygląda idealnie. Chyba że sięgniemy po globus – a ten nie mieści się w kieszeni tak jak smartfon. Mapa Web Mercator w telefonach dziedziczy najlepsze cechy pierwowzoru. Doskonale sprawdza się przy wyznaczaniu tras, nawet jeśli nie oddaje wiernie rozmiarów kontynentów. Środki transportu bardzo się zmieniły od czasów Merkatora. Mapy jednak celowo pozostały „staromodne”, bo nadal służą temu samemu zadaniu: precyzyjnemu wyznaczaniu kierunku. Jak Merkator połączył współrzędne z kursem Aby zachować kształty obiektów i poprawnie odwzorować kąty między równoleżnikami i południkami, Merkator proporcjonalnie rozciągnął odstępy między równoleżnikami, pozostawiając stałe odległości między południkami. Z lewych narożników arkuszy wychodzą proste linie na tle łuków kompasu. To linie loksodromiczne, dzięki którym nawigatorzy mogli wyznaczać stały kurs kompasowy. Podróż z Lizbony do Recife w Brazylii polegała na łączeniu kolejnych punktów prostą linią i utrzymywaniu jednego kierunku. W połączeniu z pomiarem czasu, szacowaniem prędkości oraz obserwacją Słońca i gwiazd umożliwiało to znacznie skuteczniejszą nawigację oceaniczną. Źródło: National Geographic
Na Ziemi stoi 2 750 000 000 budynków. W tym niezwykłym atlasie można obejrzeć je wszystkie
GlobalBuildingAtlas to pierwsza na świecie trójwymiarowa mapa, która przedstawia wszystkie budynki na Ziemi. Dzięki niemieckim naukowcom możemy zobaczyć, jak naprawdę wygląda nasz zabudowany świat.
Naukowcy z Politechniki Monachijskiej (TUM) opublikowali GlobalBuildingAtlas – pierwszą na świecie kompletną mapę 3D pokazującą wszystkie budynki na Ziemi. Atlas zawiera dane o około 2,75 miliarda obiektów w wysokiej rozdzielczości. Po raz pierwszy przedstawia kompletny obraz środowiska zabudowanego: od metropolii po najmniejsze wioski w najodleglejszych regionach świata. Projekt powstał w oparciu o analizę zdjęć satelitarnych, gromadzonych od 2019 roku. Oferuje rozdzielczość nawet trzydziestokrotnie wyższą, niż wcześniejsze globalne mapy budynków. Co pokazuje Global Building Atlas? Każdy budynek został odwzorowany jako model 3D o maksymalnej rozdzielczości 3x3 metry. To pozwala precyzyjnie określić jego położenie, wysokość, objętość oraz relacje przestrzenne z sąsiednią zabudową. 97% budynków przedstawiono w standardzie LoD1, czyli w formie uproszczonych brył, odzwierciedlających podstawową geometrię i wysokość. Dzięki temu badacze mogą analizować nie tylko powierzchnię zabudowy, lecz także jej realną skalę przestrzenną, czyli faktyczną objętość infrastruktury. Zabudowany świat, jakiego nie widzieliśmy Autorzy atlasu podkreślają, że dane 3D dają znacznie dokładniejszy obraz urbanizacji i warunków życia niż tradycyjne mapy dwuwymiarowe. W atlasie wprowadzono nowy wskaźnik analityczny: objętość budynków na mieszkańca. Pozwala on w nowy sposób porównywać poziom rozwoju infrastruktury oraz nierówności społeczno-ekonomiczne między regionami świata. Obszary zamożniejsze charakteryzują się większą kubaturą zabudowy na osobę, większymi mieszkaniami i lepszą infrastrukturą, natomiast regiony uboższe – gęstą, niską zabudową i ograniczoną przestrzenią życiową. Zastosowania atlasu: od urbanistów po organizacje humanitarne GlobalBuildingAtlas jest projektem otwartym i publicznie dostępnym. Użytkownicy mogą przeglądać mapę online, przybliżać widok do poziomu pojedynczego budynku, wyszukiwać adresy oraz pobrać kod źródłowy. Atlas może być używany np. przez rządy państw, urbanistów, architektów czy organizacje humanitarne. Może pomóc w planowaniu miast, identyfikowaniu deficytów mieszkaniowych, monitorowaniu dzikiej zabudowy czy lepszym rozmieszczaniu usług publicznych. Wypełnianie białych plam na mapach Szczególną wagę przyłożono do uzupełnienia luk danych w regionach wcześniej słabo zmapowanych, takich jak Afryka, Ameryka Południowa i Azja Południowo-Wschodnia. Atlas ma też istotne znaczenie dla badań klimatu, ponieważ budynki odpowiadają za blisko 40 proc. globalnych emisji dwutlenku węgla. Dokładna wiedza o ich wysokości, gęstości i rozmieszczeniu pozwala m.in. lepiej szacować zużycie energii. Atlas w krótkim czasie stał się tak popularny, że serwer na którym się znajduje został przeciążony. Według udostępnionych informacji, w ostatnich dniach przeglądało go ponad 280 tys. użytkowników. Źródło: Earth SystemScience Data, Global Building Atlas Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Zaczęli od jednej mapy, skończyli w Białym Domu – kulisy wojennej misji National Geographic
Pierwsza własna mapa redakcji National Geographic powstała w czasie I wojny światowej. To był moment, w którym mapy zaczęły opowiadać historię konfliktu – nie tylko dla czytelników, ale i dla prezydentów.
Spis treści: Dlaczego powstał dział kartograficzny Mapowanie II wojny światowej Najbardziej wpływowa mapa wojny Pierwsza własna mapa redakcji powstała podczas I wojny światowej. Do czasu II wojny światowej Biały Dom zamawiał je już z nazwy. Polska. Dania. Norwegia. Belgia. Gdy wojska Hitlera maszerowały przez Europę jedna fala po drugiej, pozornie nie do powstrzymania, kolejne państwa upadały, a granice podbitych krajów rozpływały się w granicach Niemiec. Tysiące kilometrów dalej grupa oddanych kartografów „National Geographic” miała jednak inne rozkazy: nie zmieniać mapy Europy, dopóki wojna się nie skończy. Zostawienie granic na miejscu miało pokazać, o co toczy się gra. Dlaczego powstał dział kartograficzny Towarzystwo National Geographic tworzyło mapy już od czasów I wojny światowej. Prezes Towarzystwa, Gilbert Grosvenor, nie tylko przewidział konflikt, lecz także wiedział, że czytelnicy „National Geographic” będą potrzebować map, by go zrozumieć. Niezadowolony z pierwszej mapy zleconej firmie zewnętrznej, w 1915 roku powołał w Towarzystwie własny dział kartograficzny. „Nat Geo” weszło tym samym w biznes map. A pojawienie się map w magazynie rozbudziło ciekawość czytelników. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/12/2025-12-01-103311-How-WWI-got-Nat-Geo-into-the-map-business--National-Geographic--Sluzbowy--Mic-4561c09.png" width="1094" height="854" alt="Mapa „Germany and Its Approaches” z lipca 1944 r. służyła alianckiemu dowództwu do planowania działań. Oznaczoną kopię z marca 1945 r. powielono i rozwieszono w całej Europie. Mapa jest dziś w National Archives." title="Mapa „Germany and Its Approaches” z lipca 1944 r. służyła alianckiemu dowództwu do planowania działań. Oznaczoną kopię z marca 1945 r. powielono i rozwieszono w całej Europie. Mapa jest dziś w National Archives." /> Pierwsza mapa wykonana w tym dziale – „Mapa zachodniego teatru działań wojennych” z 1918 roku – była najpełniejszym opracowaniem tego typu. Stała się też wzorcem dla dziesięcioleci późniejszej pracy kartograficznej. Te mapy były później przekazywane jako podarunki głowom państw, które potrzebowały szczegółowych opracowań terytoriów w Europie i na Pacyfiku. – Poza tym, jak bardzo wojsko ceniło sobie mapy Towarzystwa, myślę, że członkowie Towarzystwa studiowali te mapy w sposób, który dziś trudno nam sobie wyobrazić – mówi Cathy Hunter, starsza archiwistka Towarzystwa National Geographic. Widzi ona w mapach coś więcej niż suche wykazy granic i nazw miejsc. – Tak wielu znało kogoś, kto służył za granicą w miejscach, o których Amerykanie wcześniej w ogóle nie słyszeli. Mapowanie II wojny światowej Gdy w 1939 roku wojska nazistowskie napadły na Polskę, „National Geographic” było już znane ze swoich map na świecie. Główny kartograf, Albert H. Bumstead, który szlifował swoje umiejętności w Służbie Geologicznej Stanów Zjednoczonych (U.S. Geological Survey), wypchnął Towarzystwo na czoło światowej kartografii dzięki nowatorskim technikom mapowania. Kiedy Bumstead zmarł w 1940 roku w wieku 64 lat, zastąpił go James Darley. Kontynuował on nacisk na kartografów „National Geographic”, by tworzyli mapy jak najdokładniejsze i jak najbardziej innowacyjne. Mieli przewagę nad kartografami rządowymi – wyjaśnia Garrett Dash Nelson, prezes i główny kurator Leventhal Map and Education Center przy Bibliotece Publicznej w Bostonie. – W latach trzydziestych najważniejsze prace pomiarowe i kartograficzne prowadzone przez rząd federalny USA były zorientowane głównie na własne terytorium kraju, w ramach takich programów jak U.S. Geological Survey czy Coast & Geodetic Survey – mówi. W efekcie agencje federalne, a także członkowie Towarzystwa, zwracali się po pomoc do „National Geographic”, gdy Stany Zjednoczone przystąpiły do wojny. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/12/2025-12-01-103727-How-WWI-got-Nat-Geo-into-the-map-business--National-Geographic--Sluzbowy--Mic-6834eb3.png" width="1296" height="857" alt="Pracownicy Działu Kartografii przy pracy. Stoją: Carol J. Cunningham, James M. Darley (z lewej) oraz Wellman Chamberlin." title="Pracownicy Działu Kartografii przy pracy. Stoją: Carol J. Cunningham, James M. Darley (z lewej) oraz Wellman Chamberlin." /> Krótko po zaskakującym ataku na Pearl Harbor urzędnicy Białego Domu poprosili Towarzystwo, by dostarczyło prezydentowi Rooseveltowi mapy, które pomogłyby mu zlokalizować różne odległe wyspy Pacyfiku – takie, których nie było na ich dotychczasowych mapach. Darley spełnił prośbę z entuzjazmem. Mniej więcej tydzień później Grosvenor podarował prezydentowi ręcznie wykonany kabinet map, zaprojektowany i zbudowany przez pracowników Towarzystwa. Wykonany z mahoniu, pomysłowy mebel mieścił wiele zrolowanych map, do których prezydent i jego doradcy mogli łatwo sięgać dzięki mechanizmowi przypominającemu roletę okienną. Co więcej, mapy były regularnie aktualizowane przez kartografów „Nat Geo”, którzy bez przerwy szukali nowych sposobów tworzenia map świata jak najdokładniejszych, najpełniejszych i jak najczytelniejszych. Towarzystwo National Geographic wkrótce przygotowało podobne szafy na mapy dla innych wojennych luminarzy, takich jak brytyjski premier Winston Churchill – był to podarunek zamówiony przez samego Roosevelta. Prezydencki kabinet map pomógł zainspirować powstanie prezydenckiego Map Roomu w Białym Domu, który stał się centrum nerwowym alianckiego wysiłku, by pokonać nazistowskie Niemcy, faszystowskie Włochy i Cesarstwo Japonii. Najbardziej wpływowa mapa wojny Choć Towarzystwo przygotowało w czasie wojny wiele map, najbardziej wpływowa okazała się „Germany and its Approaches” – mapa, która w szczegółowy sposób pokazywała cel alianckiego, bolesnego marszu w stronę serca nazistowskich Niemiec. Opublikowana zaledwie kilka tygodni po lądowaniu w Normandii, lipcowa mapa z 1944 roku pozwalała ludziom w domach śledzić ruchy aliantów z niespotykanym dotąd wglądem nie tylko w nazwy miejscowości, lecz także w przebieg kluczowych dróg wodnych, linii kolejowych i szos. Aby uniknąć zamieszania, kartografowie zamrozili granice państw w takim kształcie, w jakim były przed wybuchem wojny. – W połączeniu z nowymi technologiami, jak łączność radiowa, inżynieria lotnicza i wczesne komputery, rosnąca dokładność i dostępność informacji geograficznych pozwoliła Stanom Zjednoczonym projektować swoją siłę w skali globalnej – mówi Nelson. – Amerykanie zaczęli też oswajać się z geografią świata w kulturze popularnej i w edukacji, a także z pozycją Stanów Zjednoczonych na światowej scenie. Tymczasem „Germany and its Approaches” stała się ważnym narzędziem na polu walki. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/12/2025-12-01-104111-How-WWI-got-Nat-Geo-into-the-map-business--National-Geographic--Sluzbowy--Mic-ebfd7c1.png" width="1106" height="859" alt="Dwight Eisenhower wskazuje na mapę Niemiec w specjalnym stojaku. National Geographic tworzył takie szafy mapowe dla światowych przywódców." title="Dwight Eisenhower wskazuje na mapę Niemiec w specjalnym stojaku. National Geographic tworzył takie szafy mapowe dla światowych przywódców. / Fot. B. Anthony Stewart, National Geographic Image Collection" /> Korpus Inżynieryjny Armii Stanów Zjednoczonych rozwiesił 20 tys. powiększonych kopii mapy przy kluczowych skrzyżowaniach dróg, by pomóc kierowcom dostarczać na front niezbędne zaopatrzenie i pomoc medyczną. Mapę rozdano również brytyjskim i amerykańskim oficerom w terenie. Użyto jej nawet do planowania alianckiej okupacji Niemiec i rozstrzygnięć dotyczących losów ich sąsiadów – stała się szkicem, który wyznaczył ramy okresu powojennego, zimnej wojny i odbudowy Europy. Źródło: National Geographic
Naukowcy byli pewni, że to błąd. Najstarsza mapa świata jest zaskakująco dokładna
Gliniana tabliczka znaleziona w Nippur może być najstarszym znanym planem miasta na świecie. Naukowcy przez lata uznawali ją za niedokładną, aż odkrycie z lat 70. zmieniło wszystko.
Spis treści: Zdjęcia lotnicze zmieniły wszystko Technika pomiaru zadziwia do dziś Tabliczka jako plan odbudowy miasta? Jedna z najstarszych znanych map świata została wyryta w glinianej tabliczce prawdopodobnie między 1500 a 1300 rokiem p.n.e. Od jej odkrycia podczas wykopalisk w 1899 roku na terenie dzisiejszego Iraku uczeni spierają się, jak ją odczytywać. Tabliczka, nieco większa od dłoni dorosłego człowieka, przedstawia odległości między bramami w murze otaczającym mezopotamskie miasto Nippur. Części archeologów wydawało się jednak, że położenie budowli na mapie nie zgadza się z odkrytymi w mieście pozostałościami. Zdjęcia lotnicze zmieniły wszystko Wielu badaczy sądziło, że mapa jest po prostu niedokładna. Tak było aż do lat 70. XX wieku, kiedy archeolog z Uniwersytetu Chicagowskiego McGuire Gibson natknął się na zdjęcia lotnicze Nippur i uznał, że potrafi wskazać miejsce, w którym mury miasta na mapie skręcają na południe. Gdy wykopaliska w tym rejonie odsłoniły ślady umocnień, Gibson zrozumiał, że linie i kąty na tabliczce pasują do odkrywanych struktur niemal idealnie. Odpowiednio zorientowana mapa obejmowała całe miasto o powierzchni około pół mili kwadratowej, czyli mniej więcej 1,3 kilometra kwadratowego, i była dokładna z marginesem błędu rzędu 10 procent. Technika pomiaru zadziwia do dziś Nikt nie wie na pewno, jak twórcom udało się osiągnąć taką dokładność ani po co w ogóle jej potrzebowali, skoro starożytni mieszkańcy nie chodzili z kamiennymi płytami w rękach, żeby się orientować w terenie. – Wiemy jednak, że Mezopotamczycy świetnie radzili sobie z wyznaczaniem granic, bo na innych odnalezionych tabliczkach widać bardzo szczegółowe plany pól uprawnych i działek mieszkalnych, przydatne choćby do obliczania podatków – mówi Augusta McMahon, profesor archeologii Mezopotamii na Uniwersytecie Chicagowskim i kierowniczka tamtejszych wykopalisk w Nippur. Tabliczka z Nippur obejmuje jednak znacznie większy obszar. Jej autorzy najpewniej posługiwali się prostymi narzędziami mierniczymi, takimi jak powiązane sznury i tyczki, a być może także jakąś formą trygonometrii do obliczania kątów. Sporządzenie mapy wymagało mimo to żmudnych, stopniowych pomiarów oraz cierpliwego zestawiania wyników. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/11/2025-11-27-112737-The-oldest-known-map-of-this-Mesopotamian-city-is-startlingly-precise--National-b5e57dd.png" width="1017" height="859" alt="Stulecie badań archeologicznych potwierdziło, że ta gliniana mapa ważnego mezopotamskiego miasta została wyrzeźbiona w prawidłowych proporcjach i rzeczywistej skali." title="Stulecie badań archeologicznych potwierdziło, że ta gliniana mapa ważnego mezopotamskiego miasta została wyrzeźbiona w prawidłowych proporcjach i rzeczywistej skali." /> Tabliczka jako plan odbudowy miasta? Podpowiedź co do możliwej funkcji mapy pojawiła się, gdy historycy uświadomili sobie, że w wiekach poprzedzających jej wykonanie Nippur było w dużej mierze opuszczone. Później władzę przejęła nowa dynastia królów wywodzących się z ludu Kasytów. Jak wyjaśnia Johannes Hackl, profesor asyriologii na Uniwersytecie Fryderyka Schillera w Jenie w Niemczech, gdzie przechowywana jest tabliczka, mezopotamscy władcy czuli się zobowiązani do budowania i odnawiania miast. Wiemy, że Kasyci rzeczywiście przystąpili do odbudowy zrujnowanych części Nippur. To, na co patrzymy, może więc być nie tylko mapą, lecz także projektem przebudowy – najstarszym znanym planem miasta na świecie. Źródło: National Geographic
„Wszystkie drogi prowadzą do Rzymu”? Jest ich dwa razy więcej, niż sądzono. Nowa mapa zmienia historię
Cyfrowa mapa zmienia wiedzę o starożytnym Rzymie. Według niej sieć rzymskich dróg jest niemal o 100% większa, niż myśleliśmy. Oplata Europę, Bliski Wchód i północ Afryki siecią, która ma setki tysięcy kilometrów.
Podobno „wszystkie drogi prowadzą do Rzymu”. I choć rzeczywiście wiele głównych miast Cesarstwa Rzymskiego było połączonych traktami z jego stolicą, to drogi drugorzędne nie były dotąd zbyt wnikliwie badane. Teraz jednak międzynarodowy zespół badaczy stworzył nową mapę imperium i rozszerzył znaną sieć antycznych dróg o ponad 100 tys. kilometrów. Cyfrowy atlas, który zmienia historię – Dwustuletnia historia badań nad drogami rzymskimi skupiała się głównie na tych największych, kosztem wiedzy o bocznych, wiejsko-polnych traktach – wyjaśnia Tom Brughmans, archeolog z Uniwersytetu w Aarhus (Dania), w rozmowie z portalem Live Science. Brughmans i jego współpracownicy stworzyli nowy, cyfrowy atlas dróg rzymskich w Europie, na Bliskim Wschodzie i w Afryce Północnej, by lepiej zrozumieć połączenia w obrębie Cesarstwa Rzymskiego u szczytu jego potęgi, około roku 150 n.e. Platforma o nazwie Itiner-e jest ogólnodostępna i, jak podano w badaniu, zawiera dane w wysokiej rozdzielczości, opracowane na podstawie źródeł historycznych i archeologicznych, map topograficznych oraz teledetekcji. Ta szczegółowa i przełomowa mapa ukazuje prawie 300 tys. km dróg. To dwa razy więcej niż wcześniejsze opracowania. Tak ogromna sieć dróg świadczy o potędze Cesarstwa Rzymskiego. Dlaczego rzymskie drogi były tak ważne? – Ta rozległa sieć była punktem zwrotnym w historii. Oznaczała, że po raz pierwszy zjawiska takie jak epidemia, boom gospodarczy czy nowa religia mogły szybko rozprzestrzenić się po niemal całej Europie – tłumaczy Brughmans. Naukowiec jako przykład przytacza zarazę Antoninów (dżuma lub ospa), która wybuchła w roku 165 n.e. i spustoszyła Cesarstwo Rzymskie, powodując śmierć nawet jednej czwartej jego mieszkańców. Według Jeffreya Beckera, archeologa śródziemnomorskiego z Uniwersytetu Binghamton w Nowym Jorku (niezwiązanego z badaniem), Itiner-e to narzędzie, które będzie przydatne nawet dla ekspertów. Jednak w mapie Itiner-e występują według niego pewne luki, które mogą wynikać zarówno z ograniczonej ilości danych, jak i z trudności, jakie nawet specjaliści mają w rozpoznaniu pozostałości dróg rzymskich w materiale archeologicznym. Niekompletna mapa? Naukowcy szukają dalej Brughmans dodaje, że nowy zbiór danych „zawiera prawie 200 000 km dróg drugorzędnych, ale spodziewamy się, że liczba ta z czasem znacząco wzrośnie.” Archeolog i jego zespół postrzegają nową mapę także jako „wezwanie do działania”. Może ona wskazać innym badaczom miejsca, gdzie nadal istnieją luki i potrzebne są wykopaliska archeologiczne. „Wiemy, że istnieje wiele dróg, których jeszcze nie odnaleźliśmy” – podsumowuje Brughmans. Źródła: Live Science, Itiner-e Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Nowe badanie genetyczne ujawnia nieznany świat w głębinach oceanów
Zespół naukowców przeanalizował niemal tysiąc próbek DNA z oceanów. Wyniki ujawniły, że wiele gatunków ryb żyje w warunkach, które wcześniej uznawano za skrajnie nieprzyjazne. Znacząca część dotychczasowych danych o ich zasięgach okazała się niepełna. Czy mapy życia morskiego są nieaktualne?
Jak dobrze wiemy, mapa to obraz powierzchni Ziemi lub jej fragmentu, który przedstawiony jest w określonej skali i za pomocą umownych znaków. Jednak za jej pomocą możemy pokazać tak naprawdę wszystko, co tylko chcemy, w zależności od tego, na jakich informacjach nam zależy i co chcemy przeanalizować. Bo to nie tylko granice państw i regionów, czy ukształtowanie terenu. Za pomocą mapy możemy także określać występowanie gatunków morskich. Naukowcy stworzyli nową mapę gatunków morskich To właśnie było przedmiotem badań francuskich naukowców, którzy opublikowali swoją pracę na łamach czasopisma „PLOS Biology”. Zespół wykorzystał metodę analizy materiału DNA w oceanach, aby jeszcze raz przyjrzeć się gatunkom stworzeń żyjących w wodzie. „Ocena geograficznego rozmieszczenia gatunków ma kluczowe znaczenie dla przybliżenia ich nisz ekologicznych, zrozumienia, w jaki sposób globalne zmiany mogą zmieniać wzorce ich występowania, a także umożliwia przewidywanie ryzyka wyginięcia” – napisali we wstępie swojej pracy autorzy. Badacze w tym celu wykorzystali blisko 1000 próbek DNA środowiskowego z 542 lokalizacji, czyli eDNA ze wszystkich oceanów, w tym z regionów polarnych i odległych wysp tropikalnych. W ten sposób naukowcy chcieli określić stopień niedoszacowania zasięgów geograficznych i nisz ekologicznych (miejsce i funkcja organizmów w strukturze ekosystemu) ryb w oparciu o globalne dane, które wskazują ich występowanie. Dane o gatunkach ryb były niedoszacowane „Nasze badania wykazały, że znane zasięgi geograficzne dla 93% gatunków i zakresy nisz ekologicznych dla 7% gatunków były niedoszacowane. Praca ta przyczyniła się do ich zapełnienia” – podkreślają uczeni. W skrócie oznacza to, że rzeczywisty obszar występowania jest większy niż wynika z dotychczasowych danych, a dotychczasowe mapy rozmieszczenia gatunków są niekompletne. Badacze podkreślają także, że wiele gatunków żyło daleko poza obszarami, na których były historycznie mapowane. „Na przykład ryby z rodziny bielankowatych zostały wykryte w Patagonii, czyli południowej części Ameryki Południowej. Dotychczas wiadomo było, że żyje tylko w mroźnych warunkach regionu Antarktydy” – wyjaśnia Loïc Sanchez, kierownik badań i profesor z Uniwersytetu w Montpellier. Co natomiast oznacza niedoszacowanie nisz ekologicznych? Właściwie to, że 7% gatunków toleruje warunki środowiskowe, które wcześniej uważano za niemożliwe do życia. Kolejny przykład bielankowatych pokazuje, że ryby te zostały znalezione w wodzie o temperaturze o prawie 10 stopni Celsjusza cieplejszej, niż maksymalna temperatura, w której sądzono, że są w stanie przetrwać. Należy jeszcze raz zbadać oceany? Wyniki ich badań sugerują, że podobne analizy, które opierają się na pobieraniu próbek w odległych obszarach świata, ale także przeprowadzanie badań eDNA w obszarach o nadmiarze informacji, może rzucić nowe światło na obecność gatunków ryb w miejscach całkowicie niespodziewanych. „To może mieć konsekwencje dla modelowania, zarządzania i ochrony bioróżnorodności” – podkreślili naukowcy. „Aby działania na rzecz ochrony przyrody miały większe szanse na obronę gatunków przed zagrożeniami, takimi jak zmiana klimatu i działalność człowieka, należy znać cały zakres ich siedlisk, a także granice ich przetrwania, aby ocenić, czy są one zagrożone wyginięciem” – podsumowali w oświadczeniu francuscy badacze. Źródło: PLOS Biology Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Czy można stworzyć trójwymiarową mapę całego Wszechświata? Naukowcy podjęli wyzwanie
Międzynarodowa grupa badawcza zdecydowała się zmierzyć z najtrudniejszym problemem astrofizyki: zmapowaniem całego Wszechświata. Dzięki nowatorskiemu emulatorowi Effort.jl możliwe jest modelowanie kosmicznych struktur bez użycia superkomputerów.
Spis treści Struktura Wszechświata Jak wielki jest Wszechświat? Modele nie nadążają za ilością danych Effort.jl – rewolucyjny emulator dla astrofizyki Opisać niemożliwe do opisania Jak emulator naśladuje model i przewiduje wyniki? Wypełnianie „białych plam” na mapie Wszechświata Średnica widzialnego Wszechświata to około 93 miliardy lat świetnych, a wielkość całego jest w tej chwili niemożliwa do oszacowania. W jaki sposób badacze zamierzają zmapować coś, czego nawet nie widać? Struktura Wszechświata Patrząc na Wszechświat w skali ludzkiej, jego wielkość wydaje się nieskończona. Jeśli uznać, że Wszechświat jest geometrycznie płaski, co sugeruje część naukowców, można nawet powiedzieć, że faktycznie jest nieskończony. Systemy planetarne łączą się w galaktyki, te w gromady, które tworzą supergromady. Te z kolei splatają się we włókna tworząc ogromny, trójwymiarowy „szkielet” naszego Wszechświata. Jak wielki jest Wszechświat? Tylko widoczna część Wszechświata ma średnicę około 93 miliardów lat świetlnych. Przy tym rozmiar naszej galaktyki, szacowany na około 105 tysięcy lat świetlnych to niemal nic. A przecież my, ludzie, którzy wyewoluowaliśmy na mało znaczącej planecie mieszczącej się w jednym z ramion Drogi Mlecznej, nie potrafimy nawet dotrzeć do innego niż nasz systemu planetarnego. Cały Wszechświat jest trudny do wyobrażenia, a jeszcze trudniejszy do precyzyjnego opisania. Mimo to grupy naukowców z włoskiego Narodowego Instytutu Astrofizyki (INAF), Uniwersytetu w Parmie i kanadyjskiego Uniwersytet w Waterloo zdają się mieć na to sposób. Metodą tą ma być emulator Effort.jl. Modele nie nadążają za ilością danych Aby zrozumieć skalę Wszechświata i jego architekturę, naukowcy łączą fizykę z danymi z instrumentów astronomicznych. Na tej podstawie budują modele teoretyczne, takie jak EFTofLSS, czyli Efektywna Teoria Pola Struktury Wielkoskalowej. Tego typu oparte na obserwacjach modele opisują „kosmiczną sieć” w sposób statystyczny, szacując jej kluczowe parametry. To wszystko bazuje na zbiorach danych astronomicznych, których ilość rośnie w ogromnym tempie. Projekty takie, jak obserwatorium ciemnej materii Euclid, Dark Energy Spectroscopic Instrument DESI, czy Obserwatorium Very Rubin generują gigabajty danych o rozmieszczeniu milionów galaktyk. Effort.jl – rewolucyjny emulator dla astrofizyki Tradycyjne metody analizy nie radzą sobie z tym ogromem danych. Właśnie dlatego włoscy i kanadyjscy badacze uruchomili emulator Effort.jl. Pozwala on na znacznie efektywniejsze przetwarzanie danych, a tym samym na szybsze testowanie hipotez. Co więcej Effort.jl wykazuje taką samą dokładność jak imitowany model. W pewnych kwestiach jest nawet bardziej drobiazgowy. Ale co najważniejsze pozwala na prowadzenie szybkich obliczeń na standardowym laptopie, a nie na superkomputerze. Opisać niemożliwe do opisania – Wyobraź sobie, że chcesz zbadać zawartość szklanki wody na poziomie jej mikroskopijnych składników, pojedynczych atomów, a nawet mniejszych cząstek subatomowych. Teoretycznie jest to możliwe. Ale gdybyśmy chcieli szczegółowo opisać, co dzieje się, gdy woda się porusza, gwałtowny wzrost liczby wymaganych obliczeń sprawiłby, że ​​stałoby się to praktycznie niemożliwe. Można jednak zakodować pewne właściwości na poziomie mikroskopowym i zobaczyć ich wpływ na poziomie makroskopowym na ruch cieczy w szklance. Właśnie to robi efektywna teoria pola, czyli model taki jak EFTofLSS, gdzie „woda” to Wszechświat w bardzo dużej skali, a mikroskopijne składniki to procesy fizyczne w małej skali – wyjaśnia Marco Bonici, badacz z Uniwersytetu Waterloo (Belgia) i główny naukowiec projektu Effort.jl. Jak emulator naśladuje model i przewiduje wyniki? Emulator naśladuje działanie modelu: jego rdzeniem jest sieć neuronowa, która uczy się kojarzyć parametry wejściowe z już obliczonymi przez model prognozami. Nie „rozumie” on samej fizyki, po prostu doskonale zna odpowiedzi modelu teoretycznego i potrafi przewidzieć wynik po podaniu nowych danych wejściowych. Wypełnianie „białych plam” na mapie Wszechświata — Oryginalność Effort.jl polega na tym, że dodatkowo skraca fazę uczenia, wpisując w algorytm posiadaną już przez nas wiedzę o tym, jak zmieniają się przewidywania wraz ze zmianą parametrów. Dzięki temu zamiast zmuszać sieć do „ponownego uczenia się” tych danych, można je wykorzystać od samego początku – dodaje badacz. W tej chwili Effort.jl jest wciąż we wczesnej fazie działania. Ale wiele wskazuje na to, że już niedługo może stać się narzędziem pozwalającym nam modelować coraz większe obszary Wszechświata. Kto wie, może w niedługiej przyszłości wypełni gigantyczne puste miejsca w naszej wiedzy o jego strukturze. Trzeba tylko pogodzić się z myślą, że im większy obraz Wszechświata uzyskamy, tym mniejsi się staniemy. Źródło: <a href="http:// Ewelina%20Zambrzycka-Ko%C5%9Bcielnicka %20Dziennikarka%20i%20redaktorka%20zajmuj%C4%85ca%20si%C4%99%20tematyk%C4%85%20popularnonaukow%C4%85.%20Pisze%20przede%20wszystkim%20o%20eksploracji%20kosmosu,%20astronomii%20i%20historii.%20Zwi%C4%85zana%20z%20Centrum%20Bada%C5%84%20Kosmicznych%20PAN%20oraz%20magazynami%20portali%20Gazeta.pl%20i%20Wp.pl.%20Ambasadorka%20%C5%9Al%C4%85skiego%20Festiwalu%20Nauki.%20Wsp%C3%B3%C5%82autorka%20ksi%C4%85%C5%BCek%20%E2%80%9ECz%C5%82owiek%20istota%20kosmiczna%E2%80%9D,%20%E2%80%9EKosmiczne%20wyzwania%E2%80%9D%20i%20%E2%80%9EOdwa%C5%BC%20si%C4%99%20robi%C4%87%20wielkie%20rzeczy%E2%80%9D.%5B/highlight-box%5D" target="_blank" rel="nofollow noopener">Journal of Cosmology and Astroparticle Physics Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.[/highlight-box]
Google Maps ma już 20 lat. Tak zmieniała się jedna z ulubionych aplikacji turystów
Google Maps to jedno z tych narzędzi, których używamy niemal codziennie. Nie tylko jako GPS. W ciągu 20 lat możliwości aplikacji zdążyły wykroczyć poza wskazywanie drogi – a to nie koniec udogodnień dla internautów.
Spis treści: Kiedy powstało Google Maps? Mapy świata w jednym miejscu Tak Google Maps łączy siły z AI Tych funkcji Google Maps możesz nie znać Google Maps mają w telefonie niemal wszyscy podróżnicy. Czasy, kiedy pasażer na pierwszym siedzeniu nawigował kierowcę, dzierżąc w dłoniach papierową mapę, minęły bezpowrotnie. Dziś mapy całego świata możemy mieć w telefonie wszyscy. Pamiętacie, kiedy dokładnie odległe kontynenty znalazły się w zasięgu naszych dłoni? Kiedy powstało Google Maps? Mapy od Google pojawiły się w sieci jeszcze przed tzw. smartfonową rewolucją (ta jest datowana na rok 2007 i debiut pierwszego iPhone’a). Naturalne jest więc, że zanim trafiły do naszych kieszeni, a w zasadzie telefonów, najpierw działały wyłącznie w wersji desktopowej. Google Maps po raz pierwszy uruchomiono na komputerach 8 lutego 2005 r. 20 lat temu cel nowej zabawki od Google był prosty: miała pomagać ludziom „dostać się z punktu A do punktu B”. Jako że apetyt internautów rośnie w miarę użytkowania, a Google ma siedzibę w Dolinie Krzemowej, gdzie postęp i aktualizacje są niemal tożsame z oddychaniem, szybko pojawiły się pierwsze dodatki do podstawowej wersji Google Maps. Dwa lata później internauci mogli sprawdzić informacje o ruchu drogowym w czasie rzeczywistym w ponad 30 miastach USA. Mapy stały się wiec źródłem wiedzy o tym, jak bardzo zatłoczona jest dana trasa. Rok 2007 był przełomowy dla Google Maps pod jeszcze innym względem. To właśnie wtedy Larry Page – współzałożyciel Google – wpadł na pomysł przejechania ulicą i zbierania zdjęć. Tak powstało Street View. Od tamtej pory zebrano fotografie obejmujące ponad 20 milionów kilometrów – co odpowiada okrążeniu Ziemi około 500 razy. Miliardy zdjęć powstają z perspektywy nie tylko specjalnych pojazdów, ale też m.in. skuterów śnieżnych czy... wielbłądów. W tym samym roku Google Maps zadebiutowało na urządzeniach mobilnych. Najpierw dla użytkowników Blackberry, Palm i Windows Mobile. Mapy świata w jednym miejscu Rok 2009 przyniósł ogromny przełom dla Google Maps. Wówczas firma zaczęła tworzyć własne mapy od podstaw. Wykorzystywała dane z lokalnych urzędów, Street View i zdjęcia satelitarne, a użytkownicy po raz pierwszy zyskali możliwość zgłaszania poprawek dzięki przyciskowi „Zgłoś problem”. Trzy lata później Google Maps otworzyło przed internautami nowe możliwości odkrywania świata. Wszystko za sprawą technologii Trekker – specjalnego plecaka rejestrującego obrazy 360°. Pozwoliło to na mapowanie miejsc niedostępnych dla samochodów, a pierwszą taką lokalizacją był Wielki Kanion. Od tamtej pory Trekker dotarł do Amazonii, na szczyt wieży Eiffla i w wiele innych zakątków świata, umożliwiając wirtualne podróże każdemu. W 2014 roku Google Maps stało się prawdziwą skarbnicą wiedzy o lokalnych miejscach. Pojawiły się szczegółowe informacje o godzinach otwarcia, ocenach i przedziałach cenowych restauracji, barów czy hoteli – dziś dostępne dla ponad 250 milionów miejsc na całym świecie. Rok później narodziła się społeczność Lokalnych Przewodników. To użytkownicy, którzy recenzują, dodają zdjęcia i dostarczają kluczowych informacji, np. o dostępności miejsc dla osób z niepełnosprawnościami. Tak Google Maps łączy siły z AI 2019 rok to kolejna rewolucja – Google Maps wprowadziło Live View (obecnie Lens w nawigacji pieszej), czyli funkcję łączącą sztuczną inteligencję i rozszerzoną rzeczywistość. Dzięki niej nawigacja w mieście stała się jeszcze łatwiejsza. Wystarczy podążać za wyświetlanymi na ekranie strzałkami. Obecnie Lens w nawigacji pieszej działa już w ponad 100 krajach. W 2023 roku Google Maps wprowadziło Immersive View. Funkcja ta łączy zaawansowaną sztuczną inteligencję i miliardy zdjęć, by oferować realistyczne wizualizacje miejsc. Można nie tylko zobaczyć dany obiekt w trójwymiarze, ale także sprawdzić aktualne warunki pogodowe czy natężenie ruchu w danej okolicy. A co dalej? W 2024 roku Google Maps wkroczyło w erę Gemini. Dzięki zaawansowanym możliwościom AI, mapy stały się jeszcze bardziej interaktywne. Wystarczy zadać pytanie, aby szybko znaleźć inspirację na kolejną podróż. Tych funkcji Google Maps możesz nie znać Każdego miesiąca z Google Maps korzysta ponad 2 miliardy użytkowników. W samym 2024 roku Mapy udostępniły trasy o łącznej długości 1 biliona kilometrów. To ponad tysiąc okrążeń Ziemi wokół Słońca. Użytkownicy aktywnie współtworzą mapy, dodając co roku pół miliarda recenzji, zdjęć i ocen. Gdyby każdą z tych informacji zapisać na kartce papieru, ich stos sięgałby 50 km w górę. Każdego dnia wprowadzanych jest 100 milionów aktualizacji. Zanim skończysz czytać ten akapit, mapa zmieni się około 10 000 razy. W 2025 roku Mapy Google służą już nie tylko pomocy w „dostaniu się z punktu A do punktu B”. Aplikacja oferuje szereg mniej oczywistych, ale niezwykle przydatnych możliwości. Na przykład funkcja „najciekawsze pozycje w menu” pozwala użytkownikom szybko sprawdzić, jakie dania cieszą się największym uznaniem w danej restauracji, bazując na zdjęciach i recenzjach społeczności. Planowanie wyjazdów grupowych jest prostsze dzięki współdzielonym listom, na których użytkownicy mogą zapisywać propozycje miejsc i głosować na nie za pomocą emoji. Osoby korzystające z samochodów elektrycznych mogą dodawać do Map model swojego pojazdu, a aplikacja automatycznie wskaże zgodne stacje ładowania, uwzględniając ich dostępność w czasie rzeczywistym. Natomiast dla tych, którzy chcą uniknąć tłumów, dostępna jest funkcja „Popularne godziny”, pokazująca, kiedy dane miejsce jest najbardziej zatłoczone. Mapy pomagają również dbać o środowisko – funkcja wyznaczania tras pod kątem oszczędności paliwa wskazuje opcję najbardziej ekonomiczną. Dzięki tym wszystkim możliwościom Mapy Google to nie tylko narzędzie nawigacyjne, ale także przewodnik, planer i osobisty asystent podróży. Źródło: Google Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Na tej XVI-wiecznej mapie roi się od morskich potworów. Ich przedstawienia nie są czystą fantazją
W czasach, gdy śmiertelność podczas dalekich podróży morskich wynosiła 50 procent, tak różne źródła wiedzy jak Biblia, legendy i nauka dały początek niezwykłej wizji morza i jego niebezpiecznych mieszkańców – morskich potworów.
W tym artykule: Jak powstała niezwykła mapa? Prawdziwe zmartwienia i zgryzoty marynarzy Wąż morski – ile w tym prawdy? Złośliwe potwory to tak naprawdę… wieloryby Wyspowy wieloryb U wybrzeży Norwegii gigantyczny wąż ze smoczą głową owija się wokół bezbronnego statku. W pobliżu Wysp Owczych potwór przywodzący na myśl mamuta zagryza fokę w swoim spiczastym dziobie. A u wybrzeży Szkocji gigantyczny homar łapie szponami konającego człowieka. Są to obrazy widoczne na „Carta Marina”, mapie z końca lat 30. XV wieku, która służyła jako źródło wiedzy dla kartografów, autorów i naukowców badających europejskie morza. Przez kolejne pięć dekad była jednym z głównych źródeł wiedzy o tych terenach. Musiało minąć kolejne stulecie, zanim eksperci uznali, że niektóre obrazy morskich potworów nie są realistyczne. I dopiero na początku XVII wieku na niektórych kolejnych mapach usunięto część potworów. – Wiele przedstawień wydaje się dość fantastycznych. Łatwo byłoby sobie wyobrazić, że kartograf po prostu je wymyślił – mówi Chet Van Duzer, historyk kartografii i autor książki „Sea Monsters on Medieval and Renaissance Maps” („Potwory morskie i renesansowe mapy”). Mapę „Carta Marina” stworzył Olaus Magnus, szwedzki arcybiskup. Faktycznie, wymyślił on wygląd niektórych z potworów morskich. Większość z nich jest wielorybami. Van Duzer twierdzi jednak, że wiele z potworów Magnusa zostało skopiowanych z ilustrowanych encyklopedii. Niektóre opierały się na opisach pochodzących z „Historii Naturalnej” Pliniusza Starszego z I wieku. Jak powstała niezwykła mapa? Mapa Magnusa była ogromna. Oryginał miał ponad 2,1 m kw. i przedstawiał zniekształcony, ale szczegółowy obraz Europy Północnej. Obejmuje on dzisiejszą Danię, Estonię, Finlandię, Islandię, Łotwę, Litwę, Norwegię, Szwecję i najbardziej wysunięte na północ części Wysp Brytyjskich. Urodzony w Szwecji w 1490 roku Magnus pochodził z uprzywilejowanego środowiska i uczęszczał na uniwersytet w Niemczech. Reformacja zmusiła Magnusa do przeniesienia się do Włoch, gdzie narodziła się „Carta Marina”. Mianowany arcybiskupem na wygnaniu, Magnus pracował nad swoją mapą przez 12 lat, aż została wydrukowana w 1539 roku. Na taki a nie inny kształt mapy wpłynęła religijna kariera Magnusa. Niektóre z potworów pochodzą ze Starego Testamentu. Jak lewiatan, który pojawia się w Psalmach, Księdze Hioba i Księdze Izajasza. W książce „The Underworld: Journeys to the Depths of the Oceans”, Susan Casey pisze, że Magnus przefiltrował mapę przez pryzmat nauk Kościoła. Prawdziwe zmartwienia i zgryzoty marynarzy Na „Carta Marina” potwory morskie nie są jedynie dekoracjami czy ozdobami mapy, jak to miało miejsce na innych mapach renesansowych. Van Duzer twierdzi, że w niektórych przypadkach ostrzegały one przed przerażającymi potworami na niebezpiecznych wodach. Wszystkie razem odzwierciedlały niepokój związany z niebezpieczeństwami podróży morskich. Obawy marynarzy nie były bezpodstawne. W książce „How a Surgeon, a Mariner, and a Gentleman Solved the Greatest Medical Mystery of the Age of Sail”, Stephen R. Brown pisze, że śmiertelność podczas długodystansowych rejsów w 1500 roku wynosiła 50% i to tylko z powodu szkorbutu. Wypadki, utonięcia i choroby zakaźne oznaczały, że wiele osób, które wypłynęły w morze, nigdy z niego nie wracało. Ocean był niebezpiecznym miejscem, a mapa Magnusa odzwierciedlała zarówno strach przed nieznanym, jak i chęć jego oswojenia. Wąż morski – ile w tym prawdy? W pobliżu wybrzeża Norwegii Magnus przedstawia jaskrawoczerwonego węża morskiego atakującego statek. Wizerunek węża morskiego był częściowo oparty na legendzie, w tym biblijnych odniesieniach do wężopodobnego stworzenia morskiego. Opierał się również na opisach, które Magnus zebrał od żeglarzy, którzy opisali masywnego potwora w pobliżu norweskiego wybrzeża. Twierdzili oni, że widzieli 200-metrowego węża (mniej więcej wielkości pięciu autobusów miejskich), który miał 6 m grubości (mniej więcej wysokość tunelu metra). Dziewiętnastowieczni naukowcy próbowali zidentyfikować, czym mogło być to stworzenie. Możliwe, że stworzenia te były gigantycznymi kałamarnicami lub płetwonogimi, takimi jak foki lub lwy morskie. Inni twierdzą, że były rekinami, wielorybami lub rybami wiosłowymi. Aż do 1700 roku kolejni kartografowie powielali ten przerażających wizerunek. Złośliwe potwory to tak naprawdę… wieloryby Potwory morskie ukazane na „Carta Marina” były złośliwe i zdeterminowane, by skrzywdzić każdego napotkanego człowieka. Van Duzer twierdzi, że większość innych stworzeń morskich namalowanych na tej mapie opiera się na opisach wielorybów. Wieloryby były dobrze znane ludziom, ale widzieli je tylko na powierzchni oceanu. Magnus napisał, że wieloryby mogły rozbijać statki ogonami lub zatapiać je skacząc na pokład. Magnus zawarł na „Carta Marina” informacje o tym, jak chronić się przed tymi bestiami – mówi Van Duzer. Jednym z niewielu sposobów na odstraszenie morskiego potwora było dmuchanie w trąbkę. Wyspowy wieloryb Wieloryb wyspowy pochodzi z tysiącletniej legendy, której początki sięgają Listu Aleksandra Wielkiego do Arystotelesa z około 300 roku n.e.. Starożytna historia opowiadała o dwóch żeglarzach, którzy odpoczywali na czymś, co uważali za wyspę. Zeszli na ląd, rozbili obóz, a następnie rozpalili ogień. Wtedy zaczęły się ich kłopoty. – Okazało się, że to nie była wyspa, ale grzbiet wieloryba. Wieloryb wyczuł ogień, zanurzył się w głębinach oceanu i zabrał ze sobą ludzi – mówi Van Duzer. Na „Carta Marina” wieloryb na wyspie przypomina skrzyżowanie stegozaura i nosorożca, ale prawdopodobnie był po prostu wielorybem. Van Duzer twierdzi, że ludzie w tamtych czasach byli bardziej skłonni wierzyć w to, co czytali, jeśli potrafili czytać. – Istniał duży szacunek dla słowa drukowanego i obrazów, które im towarzyszyły – wyjaśnia. Stąd wiara w różnego rodzaju przerażające monstra. Potwory morskie stopniowo znikały z map, ponieważ z czasem kartografowie byli w stanie umieścić na swoich dziełach bardziej realistyczne obrazy życia morskiego. Źródło: National Geographic Opracował: Szymon Zdziebłowski
Kamienna płyta z epoki brązu to najstarsza mapa Europy. Badacze twierdzą, że prowadzi do „skarbu”
Tak zwana płyta Saint-Belec to kawałek skały z epoki brązu, na której wyryto pewne wzory. Artefakt pochodzi z francuskiej Bretanii, a w 2021 roku stwierdzono, że jest to najstarsza mapa Europy. Jednak do tej pory nie wiedziano, co dokładnie przedstawia.
W tym artykule: Najstarsza mapa Europy Zgodność ze współczesnymi mapami Płyta z mapą może sugerować istnienie potężnego królestwa Płyta Saint-Bélec to duży kamienny artefakt, który odkryto w zachodniej Bretanii. Kamień został odnaleziony przez Paula du Châtelliera w 1900 roku na prehistorycznym cmentarzysku w Finistère. Francuski historyk nie wiedział wówczas, czym jest ów zabytek. Trafił do jego prywatnej kolekcji. Przechowywał go w swoim zamku, Château de Kernuz. Po jego śmierci rodzina miała przekazać go francuskiemu Narodowemu Muzeum Archeologicznemu. Jednak kamień nigdy tam nie trafił, wylądował w piwnicy i zapomniano o nim na 114 lat. Najstarsza mapa Europy Dopiero w 2014 roku naukowcy ponownie odnaleźli płytę. W latach 2017–2021 przeprowadzono badania, które wykazało, że może przedstawiać część doliny rzeki Odet z czasów wczesnej epoki brązu. Uznano wówczas, że artefakt jest przykładem najstarszej mapy znalezionej w Europie i jednej z najstarszych map na całym świecie. Poza uznaniem płyty za mapę nigdy nie odkryto dokładnego miejsca, które może przedstawiać. Naukowcy uważają zatem, że Saint-Bélec jest swoistą „mapą skarbów” dla archeologów, która prowadzi do prehistorycznego stanowiska w północno-zachodniej Francji. Od 2021 roku uczeni próbują zrozumieć sens tych rycin, aby odnaleźć miejsca, które przedstawia płyta. – Wykorzystywanie mapy do poszukiwań stanowisk archeologicznych to świetne podejście. Tak naprawdę nigdy w ten sposób nie pracujemy – powiedział Yvan Pailler, profesor na Uniwersytecie Zachodniej Bretanii. – Starożytne miejsca są coraz częściej odkrywane przez wyszukane technologie, LiDARy, drony lub wykopaliska – dodaje uczony. Zgodność ze współczesnymi mapami Mapa z epoki brązu ma wyznaczać obszar o wymiarach mniej więcej 30 × 21 kilometrów. To dużo, biorąc pod uwagę, że trzeba byłoby zbadać każdy niewielki fragment tej przestrzeni. – Będziemy musieli zbadać cały ten region i porównać go z oznaczeniami na płycie – powiedział prof. Pailler. Mapy Winlandii nie stworzyli Wikingowie. Naukowcy są pewni, że dokument jest współczesną fałszywką Słynna mapa Winlandii, przedstawiająca wschodnie wybrzeże Ameryki Północnej, jest podróbką. Nowa analiza powinna zakończyć domysły w tej sprawie raz na zawsze – twierdzą badacze. Clement Nicolas z instytutu badawczego CNRS i współpracownik Paillera powiedział, że będą musieli zbadać całe terytorium i porównać oznaczenia na płycie. Dodał, że ta praca może zająć 15 lat, a poszukiwania „skarbu” tak naprawdę dopiero się zaczęły. W szorstkich wybrzuszeniach i liniach widocznych na płycie zidentyfikowano rzeki i góry Roudouallec, które znajdują się w Bretanii. Naukowcy zeskanowali płytę i porównali ją z aktualnymi mapami. Okazało się, że są zgodne w ok. 80%. – Nadal musimy zidentyfikować wszystkie symbole geometryczne i związaną z nimi legendę – powiedział Nicolas. Co ciekawe, naukowcy stwierdzili, że niewielkie wgłębienia w płycie Saint-Bélec mogą wskazywać potencjalne kurhany, cmentarzyska, a nawet skupiska domostw i osiedla. Identyfikacja tych poszczególnych miejsc może doprowadzić do odkrycia nowych znalezisk archeologicznych. Mogą one rzucić nowe światło na osadnictwo i życie we wczesnej epoce brązu. Płyta z mapą może sugerować istnienie potężnego królestwa Pierwszy etap poszukiwań naukowcy rozpoczęli od wykopalisk w miejscu, w którym znaleziono mapę. Według Paillera była to jedna z największych nekropolii z epoki brązu w Bretanii. – Próbujemy najpierw zrozumieć kontekst powstania samej płyty, aby ruszyć dalej – powiedział uczony. Dodał, że w ciągu ostatnich prac odkryto już kilka nieznanych wcześniej fragmentów płyty. Okazuje się bowiem, że Saint-Bélec jest jedynie fragmentem większego dokumentu. Naukowcy sugerują, że niektóre kawałki prawdopodobnie zostały odłamane i wykorzystane jako ściana grobowca. Clement Nicolas uważa, że to może oznaczać zmieniającą się władzę w obrębie osadnictwa z epoki brązu. Z badania wynika, że mapa prawdopodobnie przedstawiała zasięg jednostki politycznej, prawdopodobnie pewnego królestwa z epoki brązu. Centralny motyw kołowy, umiejscowiony jest w pobliżu źródła Odety mógłby przedstawiać swoiste centrum sprawowania władzy. Uczeni sądzą, że płyta prawdopodobnie nie była używana do celów nawigacyjnych, ale jako potwierdzenie pewnej władzy. Naukowcy uważają, że pokazuje silnie zhierarchizowaną organizację polityczną, która sprawowała kontrolę nad przedstawionym obszarem przez kilka stuleci. Mapa została prawdopodobnie zniszczona, gdy królestwo upadło. – Grawerowana płyta nie miała już racji bytu i wkrótce stała się całkowicie niepotrzebna. Gdy została rozbita, wykorzystano ją jako materiał budowlany – podsumowuje Nicolas. Źródło: Sci.news. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Ta mapa Księżyca pokazuje cenne zasoby naszego satelity. Skorzystają z niej astronauci misji Artemis
Patrzyliście kiedyś na Księżyc i zastanawialiście się, czym właściwie są te ciemniejsze plamki na jego powierzchni? To jedynie słabo widoczne dowody olbrzymiego geologicznego bogactwa naszego naturalnego satelity. Pokazuje je mapa Księżyca.
W tym artykule: Pierwsze mapy Księżyca Mapa Księżyca z 2020 r. Geologia Księżyca Mapa Księżyca online Księżyc to najbliższe i najlepiej widoczne z Ziemi ciało niebieskie. Ludzie obserwowali go od niepamiętnych czasów. Tak poznaliśmy m.in. fazy Księżyca. Krążąc wokół Ziemi nasz satelita kręci się wokół własnej osi w taki sposób, że wciąż jest zwrócony w naszym kierunku tą samą stroną. To, co widać na Księżycu, od dawna pobudzało ludzką wyobraźnię. Nasi przodkowie dopatrywali się tam tajemniczych postaci i symboli. Pierwsze mapy Księżyca Najstarsza ilustracja wyglądu powierzchni Księżyca pochodzi z 3330–2790 r. p.n.e. Odkryto ją w irlandzkim grobowcu Knowth. Rozwój nauki doprowadził do bardziej racjonalnych badań. Astronomowie zaczęli kreślić mapy Księżyca. Najstarsza z nich powstała na początku XVII wieku. Jej autorem był lekarz William Gilbert, który obserwował Księżyc gołym okiem. Potem, dzięki teleskopom, powstawały coraz dokładniejsze mapy. Temperatura na Księżycu: czy jest zabójcza dla człowieka? Dlaczego astronauci muszą mieć kombinezony? Okazuje się, że temperatura na Księżycu osiąga jeszcze większe wahania dobowe, niż wcześniej sądzono. W ciągu księżycowego dnia, panuje tam ekstremalny upał, a w nocy – niewiarygodny... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/temperatura-na-ksiezycu-czy-jest-zabojcza-dla-czlowieka-dlaczego-astronauci-musza-miec-kombinezony-fot-heritage-space-heritage-images-getty-images-c17ed25.jpeg" width="938" height="472" alt="Temperatura na Księżycu: czy jest zabójcza dla człowieka? Dlaczego astronauci muszą mieć kombinezony? (fot. Heritage Space/Heritage Images/Getty Images)" title="Temperatura na Księżycu: czy jest zabójcza dla człowieka? Dlaczego astronauci muszą mieć kombinezony? (fot. Heritage Space/Heritage Images/Getty Images)" /> Dziś wiemy, że jasne obszary na Srebrnym Globie to anortozytowe wzgórza. Z kolei obszary ciemne to bazaltowe równiny ukształtowane przez meteoryty i erupcje. Sporą część Księżyca (ok. 31 proc.) zajmują duże ciemne obszary. Są to tzw. morza księżycowe – ogromne obszary zestalonej magmy. Mapa Księżyca z 2020 r. Naukowcy opublikowali szczegółową i kompletną mapę Księżyca w 2020 r. Co ważne, nie jest to tylko ładny, kolorowy obrazek, który można podziwiać na ekranie komputera. To punkt wyjścia dla wielu przyszłych misji kosmicznych. Zanim Księżyc stanie się bazą dla lotów kosmicznych w odległe zakątki Wszechświata, musimy się tam zadomowić. Ma temu służyć m.in. program Artemis. Dzięki dokładnym danym geologicznym możliwe jest wybranie najlepszych miejsc do lądowania. Zaprezentowana w 2020 r. mapa to wspólne dzieło naukowców z NASA, teksaskiego Lunar Planetary Institute oraz ośrodka badań pozaziemskich należącego do amerykańskiej służby geologicznej (USGS), czyli Astrogeology Science Center w stanie Arizona. Cyfrowa Zunifikowana Geologiczna Mapa Księżyca została przygotowana w skali 1:5000000. – Ludzi zawsze fascynował Księżyc i to, kiedy tam wrócimy. To wspaniałe, że USGS stworzyło bazę danych, z których NASA może korzystać przy planowaniu przyszłych misji – skomentował szef USGS i dawny astronauta NASA, Jim Reilly. Do stworzenia cyfrowej mapy naukowcy posłużyli się danymi kartograficznymi używanymi przez zespoły sześciu misji Apollo. Uzupełnili je o aktualne pozyskane z satelitów obserwacyjnych na orbicie Księżyca. Dane o elewacji na zwrotnikach dostarczyła japońska misja SELENE, Selenological and Engineering Explorer. Topografię biegunów uzupełniła NASA dzięki na bazie swojej misji LOLA, Lunar Orbiter Laser Altimeter). Stare obserwacje z misji Apollo były szczególnie cenne, bo interpretacji dokonywali ludzie bezpośrednio na powierzchni satelity. Poza łączeniem dawnego z nowym, geolodzy zajęli się stworzeniem zunifikowanego opisu warstw skalnych tworzących powierzchnię naszego najbliższego sąsiada. Dotychczas dostępne mapy były w tej kwestii dość rozbieżne (zarówno w sferze nazewnictwa, jak i wieku geologicznego). Zdjęcie próbki mapy: NASA/GSFC/USGS Geologia Księżyca Kolory odpowiadają różnym okresom geologicznym formowania się skał. Obecnie stosowany podział został wprowadzony dopiero w latach osiemdziesiątych XX wieku. Obejmuje on pięć głównych okresów: prenektaryjski (kolor brązowy; 4,5 do 3,92 mld lat), nektaryjski (pomarańczowy; 3,92–3,85 mld lat), imbryjski (fiolet, róż, niebieski; 3,85–3,16 mld lat), eratosteński (zielony;3,16–1,1 mld lat), kopernikański (żółty; 1,1 mld lat – współczesność). Mapa Księżyca online Mapa Księżyca opracowana przez naukowców przyda się głównie specjalistom. Amatorom astronomii polecamy inne ciekawe zasoby online: mapa Księżyca National Geographic – opracowana w 2019 r. na podstawie najnowszych danych, do ściągnięcia za darmo, Google Moon – umożliwia eksplorowanie powierzchni Księżyca podobnie jak Google Maps, mapy Księżyca NASA – z zaznaczonymi obiektami do obserwacji przez teleskop, geologiczna mapa Księżyca.
Jak powstają mapy? Rozmawiamy z kartografką „National Geographic Polska"
To dzięki niej w magazynach z żółtą ramką National Geographic możemy oglądać szczegółowe mapy kontynentów, regionów i miast świata. W nowym odcinku „Podcastu National-Geographic.pl" Joanna Kopka opowiada, jak została kartografką i jak wyglądać proces rysowania map.
W tym artykule: Podcast National-Geographic.pl „Jak powstają mapy" Co wyróżnia mapy National Geographic? Jak się dzisiaj robi mapy? Pierwsze polskie wydanie magazynu „National Geographic" ukazało się w 1999 roku. Joanna Kopka jest jedną z niewielu członkiń zespołu redakcyjnego, która uczestniczyła w powstawaniu każdego numeru czasopisma. Odpowiada za mapy. Od konceptu i szkicu, po finalną wersję, którą później czytelnicy mogą studiować podczas lektury magazynu. Nam opowiada, jak powstają mapy w „National Geographic Polska". Podcast National-Geographic.pl „Jak powstają mapy" Nowy odcinek podcastu National-Geographic.pl, którego bohaterką jest Joanna Kopka, możecie obejrzeć i posłuchać poniżej. Przypominamy, że kolejne odcinki naszych wideopodcastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify. View Ediplayer on the source website Co wyróżnia mapy National Geographic? Mapy od zawsze były ważnym elementem magazynów „National Geographic". Dział kartograficzny Towarzystwa National Geographic ma już ponad 100 lat. Od początku istnienia przedstawiał lądy, morza i niebo na pełnych informacji, oryginalnych i porywających mapach. W Zespole Map National Geographic specjaliści precyzyjnie określają bowiem położenie każdej góry, rzeki, drogi, rafy, wyspy, zatoczki, ale również planet, galaktyk – w zasadzie każdego zakątka lądu, morza i nieba. Jak dotychczas wspomniany zespół opracował 438 map dołączonych do magazynu, 10 atlasów świata, kilkadziesiąt globusów, około 3 tys. stron z mapami oraz niezliczoną liczbę map cyfrowych. Zbiór ten powiększa się każdego dnia. Mapy National Geographic bez wątpienia wyróżniają dokładność i wyjątkowa dbałość o szczegóły. Na mapie Księżyca z 1969 r. oznaczono miejsca lądowania prawie wszystkich z 23 bezzałogowych sond, które wysłano na Srebrny Glob (miejsce upadku sondy Orbiter 4 było nieznane). Znakiem rozpoznawczym zespołu – utworzonego przez pierwszego redaktora magazynu Gilberta H. Grosvenora – zawsze była jednak innowacyjność. Poprzeczkę wysoko postawił już pierwszy naczelny kartograf (1915–1939), Albert H. Bumstead, pomysłodawca kompasu słonecznego, którego Richard E. Byrd używał w czasie lotu do bieguna północnego w 1926 r. (kompasy magnetyczne nie sprawdzają się na biegunach). Jak się dzisiaj robi mapy? Świat przyspieszał, a kartografia razem z nim. John B. Garver (naczelny kartograf w latach 1982–1991) nadzorował instalację systemu komputerowego Scitex, który wymagał własnego, klimatyzowanego pomieszczenia. Dzięki niemu zwiększono dokładność i przyspieszono proces tworzenia map. W 1999 r., za kadencji Allena Carrolla (lata 1998–2010), uruchomiono National Geographic MapMachine: pierwszy interaktywny atlas Towarzystwa dostępny w internecie. Przygotowanie mapy zajmowało kiedyś kilka miesięcy. W cyfrowym świecie niektóre mapy z witryny NG powstają w kilka godzin, ale nadal liczy się dokładność. Czego należy się spodziewać w najbliższym stuleciu? – Kartografia społecznościowa umożliwi tworzenie map pod kątem bardzo konkretnych lokalizacji – spodziewa się Juan Valdés. – Coraz więcej urządzeń jest podłączonych do internetu, więc użytkownicy mogą lokalizować i mapować więcej obiektów. Inteligentne zegarki i okulary umożliwią gromadzenie większego zakresu danych geolokalizacyjnych. – Nie zabraknie nam jednak pracy. Ktoś przecież musi wszystkie te dane gromadzić i analizować – dodaje naczelny. Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Mapy Winlandii nie stworzyli Wikingowie. Naukowcy są pewni, że dokument jest współczesną fałszywką
Słynna mapa Winlandii, przedstawiająca wschodnie wybrzeże Ameryki Północnej, jest podróbką. Nowa analiza powinna zakończyć domysły w tej sprawie raz na zawsze – twierdzą badacze.
W tym artykule: Pergamin mapy Winlandii jest średniowieczny, ale tusz już nie Kto i kiedy sfałszował mapę Winlandii? Według skandynawskich sag wikingowie odkryli Amerykę przez Krzysztofem Kolumbem. Odbyli z Grenlandii wyprawy na zachód, poszukując zasobów. Penetrując północno-wschodnie wybrzeża Kanady, już w 985 r. przezimowali tam w niewielkim obozie, gdzie przyszło na świat dziecko. Ścinali tam drzewa, zbierali dzikie winogrona w miejscu zwanym Winlandią, handlowali i walczyli z miejscowymi ludami. Słynna mapa Winlandii po raz pierwszy ujrzała światło dzienne w 1957 roku. Wtedy to londyński handlarz książek Irving Davis chciał ja sprzedać British Museum. Davis działał na zlecenie innego europejskiego handlarza – Enzo Ferrajoli de Ry. Jednak muzealny specjalista od dawnych rękopisów uznał, że styl pisma posiadał cechy, jakich nie mają żadne znane dokumenty, które powstały przed XIX wiekiem. Odprawił handlarza z kwitkiem, już wtedy słusznie podejrzewając fałszerstwo. Ostatecznie mapa trafiła na Uniwersytet Yale. Eksperci od razu zaczęli powątpiewać w jej autentyczność. Pergamin mapy Winlandii jest średniowieczny, ale tusz już nie Datowanie radiowęglowe, które zostało przeprowadzone dopiero w 1995 roku wykazało, że sam , na którym mapa została narysowana, jest autentyczny. Ustalono datę jego wytworzenia na lata 1423–1445. Teoretycznie więc byłoby możliwe, że mapa powstała przed odkryciem Ameryki przez Kolumba. Eksperci British Museum mieli jednak wątpliwości w związku z tuszem użytym do nakreślenia mapy Winlandii. Nie zawierał on śladów żelaza – w przeciwieństwie do tych znanych z innych średniowiecznych dokumentów. Ostatecznych dowodów na fałszerstwo dostarczyły jednak ostatnie badania przeprowadzone przez Uniwersytet Yale. Są one przełomowe, ponieważ po raz pierwszy zbadano dokument, analizując szczegółowo jego skład chemiczny. Użyto do tego najnowszych technik, niedostępnych wcześniej. Dzięki temu uzyskano pełny chemiczny obraz całej mapy. Analiza nie wykazała obecności jakichkolwiek śladów żelaza, siarki czy miedzi. Gdyby mapa rzeczywiście powstała w średniowieczu, te pierwiastki powinny być obecne w tuszu, bowiem są to typowe składniki tuszu żelazowo-galusowego, używanego powszechnie w średniowieczu. Kto i kiedy sfałszował mapę Winlandii? Jednocześnie w części mapy Winlandii stwierdzono obecność tytanu i baru, co odpowiada składowi chemicznemu białego tuszu, produkowanego w latach 20. XX wieku. Również porównanie ze znanymi tuszami, używanymi w wielu XV-wiecznych manuskryptach pokazało, że we wszystkich z nich obecność tytanu była znikoma, przy jednoczesnym wysokim poziomie żelaza. Kolejne badanie, przeprowadzone przy użyciu tzw. skaningowej mikroskopii elektronowej z emisją polową (FE-SEM) jednoznacznie wykluczyło, że znaczne ilości tytanu obecne w mapie mogłyby być pochodzenia naturalnego. Gwoździem do trumny teorii o prawdziwości mapy Winlandii jest widniejący na jej odwrocie napis. Wszystko wskazuje na to, że jest to notatka introligatora na temat tego, jak złożyć oryginalny manuskrypt. Została ona jednak napisana przy użyciu współczesnego atramentu. Po kilkudziesięciu latach możemy więc jasno stwierdzić: mapa Winlandii jest podróbką, choć z innych źródeł wiemy, że Wikingowie faktycznie odkryli Amerykę przed Kolumbem. Źródło: Yale University
Mapy kształtują nasze rozumienie świata - a w coraz bardziej połączonej i globalnej gospodarce wiedza geograficzna jest ważniejsza niż kiedykolwiek.
W tym artykule: Skórka pomarańczy i mapy Im dalej od równika, tym gorzej Skórka pomarańczy i mapy Powszechnie używane mapy nie odzwierciedlają wcale świata tak jak się nam wydaje. To, że rozmiary kontynentów i państw są na nich wypaczone wynika po części z samej natury map, które są dwuwymiarowe. Spłaszczenie trójwymiarowego globu ziemskiego na płaskiej powierzchni nie jest możliwe bez pewnych zniekształceń. Jest to szczególnie oczywiste w przypadku map, które wykorzystują pewne odwzorowania - sposoby przedstawiania zakrzywionej powierzchni Ziemi na płaskiej mapie. Problem „skórki pomarańczy" jest prawdopodobnie najczęściej przywoływaną analogią, której geografowie używają, aby wyjaśnić, dlaczego trójwymiarowy świat nie może być przedstawiony w dwóch wymiarach bez żadnych zniekształceń. Można próbować na wiele sposobów, ale nie da się spłaszczyć skórki pomarańczy bez jej rozdarcia, zgniecenia lub rozciągnięcia. Podobnie, gdy kartografowie próbują spłaszczyć Ziemię dla potrzeb projekcji mapy, nieuchronnie wkradają się zniekształcenia kształtu, odległości, kierunku lub powierzchni ziemi. Znaczące jest to, że prawie każdy z nas ma bardziej bądź mniej wypaczone wyobrażenie o prawdziwej wielkości krajów i kontynentów dzięki technice kartograficznej zwanej odwzorowaniem Merkatora. W 1569 r. wielki kartograf Gerardus Mercator stworzył nową, rewolucyjną mapę opartą na cylindrycznym odwzorowaniu kuli ziemskiej. Nowa mapa dobrze nadawała się do nawigacji morskiej, ponieważ każda linia na takiej mapie jest stałym, prostym kursem. W dzisiejszych czasach jest to szczególnie przydatne, ponieważ Ziemia może być przedstawiona jako jednolita w internetowych aplikacjach mapowych. Używana niemal wszędzie, od podręczników do Google Maps, mapa Merkatora jest sposobem, w jaki większość ludzkości rozpoznaje położenie i wielkość kontynentów na Ziemi. Ciekawe jest to, że nawet gdy już poznamy prawdę na temat prawdziwych rozmiarów państw i kontynentów, błędy w naszych „mentalnych” mapach utrzymują się. Jednym z powodów może być to, że nasze wyobrażenia o świecie są w zasadzie streszczeniem geografii, mówi kartograf Dylan Moriarty, który jest interaktywnym projektantem w Wall Street Journal: „Mapa mentalna jest uproszczeniem, podobnym do schematu komunikacji miejskiej. Przybliżenie jest po prostu bardziej użyteczne i praktyczne od idealnego odwzorowania". Im dalej od równika, tym gorzej Jednak rzeczywiste rozmiary lądów stają się tym bardziej zniekształcone, im bardziej oddalone się one od równika. Mapa Merkatora nieumyślnie zawyża rozmiary Europy i Ameryki Północnej. Jeśli popatrzymy na mapę o takim odwzorowaniu Kanada i Rosja np. wydają się zajmować około 25% powierzchni Ziemi, podczas gdy w rzeczywistości zajmują zaledwie 5%! Kanada jest drugim co do wielkości krajem na świecie, ale nie o wiele. Tak samo jest w przypadku Grenlandii , która jest największą wyspą świata, ale patrząc na jej przesadzone przedstawienie na poniższej mapie, można by się zastanawiać, dlaczego nie jest ona nawet samodzielnym kontynentem. W odwzorowaniu Merkatora wydaje się ona być niemal tak samo duża jak Afryka (mapa poniżej), gdy w rzeczywistości jest od niej około czternaście(!) razy mniejsza, i ma powierzchnię mniejszą niż dwa afrykańskie państwa (Algieria i Demokratyczna Republika Konga)! Jej prawdziwy rozmiar pokazuje jej zarys położony na równiku. Skrajnym przypadkiem jest tutaj Antarktyda (mapa poniżej), która wydaje się być wielka niemal jak cała Eurazja, gdy w rzeczywistości jest kilkakrotnie mniejsza od Rosji. Tu również, prawdziwy rozmiar tego kontynentu oddaje kształt Antarktydy na wysokości równika. W przypadku Kenii, można zobaczyć, jak byłaby „powiększona” gdyby jej rozmiar był zniekształcony tak, jak Grenlandii (poniżej). Afryka, Azja Południowa i Ameryka Południowa wydają się znacznie mniejsze w porównaniu z krajami położonymi dalej od równika. A patrząc np. z perspektywy Ameryki Północnej, kraje takie jak Australia i Indonezja wydają się dużo mniejsze niż są w rzeczywistości. Porównanie mas ziemskich znajdujących się na tej samej szerokości geograficznej co Kanada pomaga spojrzeć na rozmiary w odpowiedniej perspektywie. Choć mapa Mercatora nigdy nie miała być używana jako domyślna mapa ścienna w szkołach na całym świecie, ukształtowała ona światopogląd miliardów ludzi. Krytycy tej mapy - i podobnych odwzorowań - sugerują, że zniekształcenia wzmacniają poczucie wyższości rodem z czasów kolonialnych (Europa jak wszystkie obszary położone dalej od równika dużo zyskuje jeśli chodzi o rozmiary). Ponadto, ilość terytorium zajmowanego przez dany kraj jest często skorelowana z władzą i dostępem do zasobów naturalnych, a zniekształcenie mapy może skutkować niezamierzonym pomniejszeniem narodów położonych bliżej równika. Jaka jest na to rada? Istnieją odwzorowania, które są dużo lepsze od innych. Należy do nich odwzorowanie Galla–Petersa (mapa poniżej). Innym dobrze oddającym proporcje rozmiarów naszego świata jest odwzorowanie Albersa (poniżej), jest ono jednak mało praktyczne. Koniec końców, nie chodzi jednak o to, żebyśmy przestali używać odwzorowania Merkatora czy innych map, które służą przecież do tego, by sprawnie i w praktyczny sposób objaśniać rozmiary świata. Warto jednak pamiętać, że nie wszystko w rzeczywistości (zwłaszcza w większej skali) wygląda tak, jak np. na mapie w aplikacji, w której właśnie coś sprawdzamy.
Jak dotrzeć do Ziemi z kosmosu? NASA wysłało mapę, aby kosmici mogli znaleźć do nas drogę
Mapa, którą NASA wysłała w kosmos w 1972 r., mogła doprowadzić istoty pozaziemskie na Ziemię. Nowa mapa, która powstała prawie 50 lat później, zawiera jeszcze dokładniejsze wskazówki.
W tym artykule: Dlaczego ta mapa w ogóle istnieje? Jak zrobiono mapę? To nie jest typowa mapa Wszystko zostaje w rodzinie: historia miłosna Nowsza, lepsza mapa na Ziemię Ale najpierw, ktoś musi ją odczytać Pół wieku temu astronomowie zaprojektowali mapę, wskazującą na miejsce, w którym znajduje się Ziemia z dowolnego zakątka galaktyki. Następnie wysłali ją w przestrzeń kosmiczną, twierdząc, że każdy obcy na tyle inteligentny, by przechwycić statek kosmiczny, mógłby rozszyfrować mapę i odkryć jej pochodzenie. Wiele filmów i programów telewizyjnych różnorodnie wykorzystywało ten temat jako punkt zwrotny akcji, ale my nie zapożyczyliśmy go z science fiction. To rzeczywistość. Prawda jest taka, że ta opowieść jest częścią historii mojej rodziny od czasów jeszcze przed moimi narodzinami. Dorastając, słyszałam opowieści o mapie i widziałam jej zobrazowanie na wielu międzygwiezdnych statkach kosmicznych, a kilka lat temu znalazłam oryginalną, naszkicowaną ołówkiem drogę na Ziemię tam, gdzie schowali ją moi rodzice. (Więcej na ten temat później) To było ekscytujące znalezisko! Ale radość szybko popsuła inna informacja. Ta oryginalna mapa już niedługo nie będzie spełniała swojej roli, kosmicznie rzecz biorąc. Drogowskazy, z których korzysta, znikną w ciągu kilkudziesięciu milionów lat, a nawet jeśli wciąż tam będą, to mapa będzie wskazywać na nasz dom tylko przez ułamek z 200 do 250 milionów lat, których potrzebuje Słońce i inne pobliskie gwiazdy, aby obrócić się wokół Drogi Mlecznej jeden raz. Oczywiście, szanse na przechwycenie mapy przez kosmitów są nieprawdopodobne z punktu widzenia astronomicznego, ale gdyby tak się stało, przestarzała mapa byłaby raczej bezużyteczna niż pomocna. A nie taki był jej cel. Dlaczego ta mapa w ogóle istnieje? Był grudzień 1971 r., eksploracja kosmosu trwała w najlepsze i NASA przygotowywała się do wystrzelenia Pioneer 10, statku kosmicznego, który miał przelecieć obok Jowisza i dokonać pierwszego rekonesansu największej planety Układu Słonecznego. Co jednak bardziej zadziwiające, otarcie się statku Pioneera 10 o Jowisza miało wyrzucić go na międzygwiezdną trajektorię, czyniąc go pierwszym obiektem stworzonym przez człowieka, który miał opuścić układ słoneczny. Astronom Carl Sagan, z niewielką pomocą przyjaciół, zdecydował, że statek ten powinien przekazać pozdrowienie od człowieka. Wiadomość określającą i upamiętniającą twórców Pionieera, którą będzie mógł zinterpretować każdy, kto ją znajdzie. NASA zgodziła się i dała Carlowi mniej niż miesiąc na zaprojektowanie tego przesłania. Wtedy do historii dołącza przyjaciel Carla, astronom Frank Drake. Frank jest również moim ojcem, a wśród wielu innych wybitnych osiągnięć należy mu się uznanie za przeprowadzenie pierwszych naukowych poszukiwań hałaśliwych kosmitów i sformalizowanie schematu szacowania liczby wykrywalnych obcych cywilizacji na Drodze Mlecznej. Carl poprosił tatę o pomoc w opracowaniu przesłania, kiedy oboje byli w San Juan w Portoryko, na spotkaniu Amerykańskiego Towarzystwa Astronomicznego. Tata wspomina, że w holu hotelu San Gerónimo Hilton, on i Carl szybko wpadli na pomysł, co należy w nim umieścić: rysunki kreskowe obrazujące ludzi, przedstawienie statku kosmicznego i "w następnej chwili, wpadliśmy na pomysł stworzenia galaktycznej mapy, która określałaby położenie Ziemi w przestrzeni kosmicznej". Tata zaprojektował tę mapę i w 1972 roku poleciała ona w kosmos na pokładzie statku Pioneer 10. W kolejnym roku wystartował Pioneer 11, ostatecznie niosąc mapę za Saturna, a teraz dalej w kierunku gwiazd. Następnie w 1977 roku oba statki kosmiczne Voyager opuściły Ziemię zabierając ze sobą przewodnik taty służący do odnalezienia naszej planety, który jest wyryty na okładce "złotej płyty". Sposób w jaki Tata zaprojektował mapę oznacza, że wskazuje ona drogę do Ziemi zarówno w przestrzeni jak i w czasie, czyniąc z niej galaktyczny system pozycjonowania (inny rodzaj GPS-a) w czterech wymiarach. W tamtym czasie tata i Carl nie martwili się, że kosmici, którzy znajdą ich wiadomość w butelce, mogą być z tego bardziej złowrogiego rodzaju. Jak zrobiono mapę? W naszej galaktycznej okolicy nie ma wyraźnych znaków drogowych, a stworzenie mapy wskazującej na jedną planetę spośród miliardów (i miliardów) światów znajdujących się w obrębie Drogi Mlecznej nie jest prostym wyczynem. Jeśli przez obcych zostałaby znaleziona Ziemia z kosmosu, oznaczałoby to odnalezienie Układu Słonecznego, a Słońce raczej niczym się nie wyróżnia. Naprawdę nie da się go odróżnić od innych kilkuset miliardów gwiazd w galaktyce, z których każda podąża własną ścieżką wokół centrum galaktyki i powoli przesuwa się względem swoich sąsiadów. Te gwiezdne przepychanki oznaczają, że konstelacje rozciągające się po ziemskim niebie nie będą takie same w naszej bliskiej przyszłości. Gwiazdy nie będą też ustawiać się w tych samych rozpoznawalnych konfiguracjach z jakiegokolwiek innego miejsca niż sąsiedztwo Słońca. W rzeczywistości, za około 2000 lat Polaris nie będzie już Gwiazdą Północną, tak jak nie była Gwiazdą Polarną dla starożytnych Egipcjan, Babilończyków i chińskich obserwatorów nieba. A zatem co należy zrobić? Chociaż normalne gwiazdy z palącymi się silnikami jądrowymi w swoich jądrach mogą nie mieć charakterystycznych znaków rozpoznawczych, tata zdał sobie sprawę, że pulsary (obiekty w kosmosie będące zwłokami gwiazd, które kiedyś były znacznie większe niż Słońce) są potencjalnie unikalne. Odkryte w 1967 roku, pulsary wirują bardzo szybko, często setki razy na sekundę. Używając potężnych radioteleskopów, astronomowie mogą z niezwykłą precyzją określić jak szybko obracają się pulsary, co oznacza, że każdy z tych wirujących gwiezdnych reliktów zostawia swój własny podpis w przestrzeni kosmicznej. Tata wybrał 14 pulsarów, które mogą wyznaczać metodą triangulacji to, gdzie znajduje się Ziemia widziana z kosmosu i zakodował na mapie informacje o natężeniu ich obrotów. To nie jest typowa mapa Mapa pulsarowa taty wygląda jak wyszukana gwiazdka, gwieździsta eksplozja kreskowanych linii, które przecinają się w miejscu, gdzie znajduje się nasz układ słoneczny. W skrócie, oto jak działa jego mapa: Każda z tych linii łączy Ziemię z pulsarem. Kreskowane znaki to liczby binarne, które określają prędkość obrotową pulsara (w momencie projektowania mapy), a długość linii jest w przybliżeniu proporcjonalna do odległości. Niektóre z pulsarów umieszczonych na mapie taty, na przykład Krab i Vela, znajdują się w środku pięknych mgławic utworzonych podczas gwałtownych procesów formowania się pulsarów. Prawdopodobnie każda cywilizacja wystarczająco bystra, by wykryć i schwytać cichy statek międzygwiezdny wiedziałaby o pulsarach. A dzięki dopasowaniu okresów rotacji na mapie do znaków gwiezdnych na niebie, obcy mogliby stosunkowo łatwo znaleźć drogę na Ziemię. Co więcej, ze względu na to, że energia z pulsarów pochodzi z ich wirowania i zwalniają one z upływem czasu, mapa taty wskazuje na Ziemię również w czwartym wymiarze. Obliczając różnicę między obserwowanymi i zakodowanymi okresami rotacji (różnica, która będzie widoczna po tysiącach lat), obcy będą mogli wywnioskować, jak dawno temu powstała ta mapa. Nieco zaskakujące jest to, że mapa taty utkwiła w powszechnej wyobraźni i obecnie można ją znaleźć na wszystkim, od koszulek po tatuaże. Myślę, że jest coś urzekającego w tym, że zawsze można znaleźć drogę do domu, nawet w najbardziej kosmicznym sensie, jaki można sobie wyobrazić. Wszystko zostaje w rodzinie: historia miłosna Kilka lat temu wydarzyły się dwie ważne rzeczy. Znalazłam oryginalną, naszkicowaną ołówkiem mapę pulsarową, złożoną i po prostu schowaną do pudełka po pomidorach w szafie moich rodziców. Skontaktowałam się też ze wspinaczem Scottem Ransomem, jednym z najlepszych astronomów zajmujących się pulsarami na świecie. Scott myślał o Voyagerach, "złotej płycie" i mapie pulsarów od 10 roku życia, kiedy mieszkał w Mansfield w Ohio i oglądał program telewizyjny 'Carl's Cosmos'. Kilka lat później, po uzyskaniu doktoratu z astronomii, zdał sobie sprawę, że mapa taty niedługo straci ważność. Jej pięta achillesowa to ta sama cecha, która pozwala dzięki niej namierzyć Ziemię w czasie. Pulsary zwalniają, a te, które wybrał tata (z niewielu znanych w tamtym czasie) zgasną i znikną w ciągu kilku milionów lat, mniej więcej za kilka tysiącleci. Przypadkowo Scott zaczął tworzyć nową, bardziej precyzyjną i trwalszą mapę pulsarów, jeszcze zanim zamieszkaliśmy razem i tworząc zbitkę wyrazową z naszych nazwisk nazwaliśmy się 'Dranksomes'. Teraz ja piszę słowa, które opowiadają nasze historie, a Scott robi ważne rzeczy kartograficzne, takie jak wybór pulsarów i wyprowadzanie ich kodów binarnych. Od czasu do czasu Scott pisze fragmenty tekstu, ale mnie nigdy nie przyłapiecie na popełnianiu akademickich aktów astronomii. Nowsza, lepsza mapa na Ziemię Nowa mapa Scotta jest GPS-em na wieki. Nawiguje na Ziemię za pomocą pulsarów zarówno wewnątrz, jak i poza Drogą Mleczną, ze zwrotem akcji. Zamiast bardziej zwyczajnych pulsarów, które wybrał tata, nowa mapa wykorzystuje milisekundowe pulsary, które obracają się szybciej, utrzymują się dłużej i mają również martwych towarzyszy orbitalnych. Te binarne pulsary zapewniają drugi zestaw identyfikatorów, okres orbitalny systemu, który nie zmienia się przez miliardy lat. I co najważniejsze, milisekundowe pulsary starzeją się znacznie wolniej niż te na mapie taty, co oznacza, że ich obroty stają się nierozpoznawalne po tysiące razy dłuższym czasie. Ponadto, Scott dodał kolejną warstwę drogowskazów - pulsary w gromadach kulistych orbitujących wokół Drogi Mlecznej. Te starożytne kępy gwiazd, które poprzedzały Drogę Mleczną, gromady kuliste są wspaniałe i tajemnicze i są prawdziwymi fabrykami milisekundowych pulsarów. Dzięki umieszczeniu drogowskazów w tych trudnych do przeoczenia gwiezdnych kulach poza galaktyką, mapa Scotta sprawia, że odkrycie Ziemi jest możliwe przez miliardy lat, nawet po tym, jak gwiazdy Drogi Mlecznej wielokrotnie przemieszczą się wokół rdzenia galaktyki, zmieniając swoje pozycje i rozmywając konstelacje. A tak dla jasności, tata uważa, że jest to spektakularne. Ale najpierw, ktoś musi ją odczytać Mapa taty oczywiście nadal tam jest, ale szansa na to, że natrafi ona na życie w kosmosie i dojdzie do przechwycenia statków Pionieer lub Voyager, na których pokładzie się znajduje, są bliskie zeru. Chociaż wszystkie cztery statki kosmiczne znajdują się na trajektoriach międzygwiezdnych, przestrzeń kosmiczna jest duża, a kolejne systemy gwiezdne na horyzoncie są oddalone o wiele tysięcy lat. Ponadto, statki kosmiczne są malutkie i będą całkowicie ciche w ciągu najbliższych kilku dekad, co czyni je niezwykle trudnymi do wykrycia. W najbliższym czasie nie planuje się wystrzelenia sondy podobnej do Voyagera w kosmos, najnowsze odkrycia i mapa Scotta muszą zatem poczekać. Ale jeśli ta mapa wyruszy w podróż poza nasz układ słoneczny i zostanie znaleziona przez inteligentnych kosmitów, powinna być dla nich łatwa do odczytania i podążania za nią. To rodzi wszelkiego rodzaju pytania: Czy istoty pozaziemskie na takich odległościach miałyby możliwość dotarcia do Ziemi? Jeśli tak i zmierzają w naszą stronę, to co jeśli nie przybędą w pokojowych zamiarach? Co jeśli są głodne i złe? I co jeśli nie są wegetarianami? Oto podstawowe pytanie, które nie powstrzymało Carla i taty: Czy to dobry pomysł, by losowo wysłać nasz adres w kosmos? Dziś niektórzy nie mieliby żadnych zastrzeżeń, biorąc pod uwagę fakt, że ziemskie transmisje wyciekają już w kosmos i podróżowanie z prędkością światła jest wykrywalne przez każdego, kto ma przyzwoity radioteleskop i mieszka w promieniu stu lat świetlnych od nas. Inni ludzie, być może ostrożniejsi, wstrzymaliby się z ogłoszeniem naszej obecności, dopóki nie dowiedzielibyśmy się, czy ET mają dobre intencje. Jeśli chodzi o Dranksomów: Chętnie wysłalibyśmy nową mapę prowadzącą na Ziemię, aby mieć pewność, że nasza egzystencja jako gatunku będzie żyła w jakiejś formie. Gdyby ta wiadomość w butelce została w końcu odebrana, po kołysaniu się i dryfowaniu przez galaktyczny ocean przez miliony lub miliardy lat, ktoś wiedziałby, że Ziemianie istnieli albo przy odrobinie szczęścia, nadal istnieją. Źródło: National Geographic.com: NASA sent a map to space to help aliens find Earth. Now it needs an update.
Rysy urosły, ale inne szczyty zmalały. Zmiany na mapie Tatr po 86 latach
To pierwsze tak dokładne pomiary terenu Tatrzańskiego Parku Narodowego i jego okolic od 87 lat – donoszą autorzy publikacji, która wprowadziła niemałe zamieszanie wśród miłośników polskich gór. Nowe technologie pomiarowe pozwoliły zrewidować dotychczasowe wysokości tatrzańskich szczytów i przełęczy. Okazuje się, że korekty może wymagać nawet 200 punktów.
W tym artykule: Mapa do poprawki Laser drąży skałę „Autorzy mają świadomość, że są to największe zmiany w opisie wysokości na mapach Tatr od 86 lat, tj. wydania w 1934 roku przez WIG w Warszawie ‘Fotogrametrycznej Mapy Parku Narodowego Tatry’. Jesteśmy pełni podziwu dla wysiłku osób i poziomu technologii z tamtych lat, które dały tak wspaniałe rezultaty. Nowe dane wymagają jednak zaktualizowania obrazu Tatr, co uczyniliśmy dla satysfakcji miłośników tych gór, z jak największą starannością” – pisze Michał Sawicki, autor artykułu, który ukazał się w portalu geoforum.pl i właściciel Wydawnictwa Kartograficznego Polkart. Wysokości tatrzańskich szczytów zostały zweryfikowane na zlecenie Zakładu Kartograficznego Sygnatura i Wydawnictwa Kartograficznego Polkart, które odpowiadają za wydanie map Tatrzańskiego Parku Narodowego i Tatr Wysokich. Zgodnie z nowymi pomiarami polski wierzchołek Rysów nie ma już – jak uczono nas w szkole – 2499 m n.p.m., a 2500 m. Choć – co ważne – autorzy publikacji zastrzegają sobie prawo do błędu. "(…) Stawiamy więc tezę, że polskie Rysy mają w zaokrągleniu 2500 m n.p.m. Nasuwa się pytanie, czy pomiary wykonane w ramach „Setki w Koronie” były wystarczająco dokładne? Tego nie wiemy. Jesteśmy kartografami, nie geodetami, stąd dla naszych pomiarów zastrzegamy tolerancję 1 m, mimo dokładania wszelkich starań” – piszą autorzy badań. „Jeśli chodzi o słowacki wierzchołek Rysów, teraz wiemy, że nie ma 2503 (jak u Zwolińskiego, 1914 r.), a tylko 2501. W przypadku Świnicy (jest to punkt osnowy bazowej, nie ma tam słupka granicznego – krzyż jest wyryty w skale) 4 uderzenia lidar mają wartości powyżej 2302 (2302,19–2302,44). Stawiamy więc tezę, że Świnica ma 2302 m n.p.m.” – podają autorzy. Mapa do poprawki Nowe wysokości zostały już naniesione na nowe wersje map. A poprawki nie kończą się na Rysach. Kartografowie podkreślają, że w wyniku weryfikacji danych sprzed niemal dziewięciu dekad zmieniono wartości wysokości dla blisko 80 proc. obiektów. Dla wielu innych, mniejszych szczytów po raz pierwszy w ogóle ustalono wysokość. Pomiarów doczekały się też dotychczas niezmierzone przełęcze czy stawy, głównie okresowe. „W sumie daje to 236 wysokości w TPN, 405 w słowackich Tatrach Wysokich, 132 w słowackich Tatrach Zachodnich oraz 51 w Tatrach Bielskich” – podają autorzy. „Nie stwierdzono spektakularnych odchyleń wartości wysokości dla powszechnie znanych obiektów, ale wiele błędów jest interesujących i wymaga komentarza. Niektóre wysokości funkcjonowały adekwatnie do punktu/słupka granicznego, nie dotyczyły zaś głównego wierzchołka, położonego już na terenie Słowacji. I tak, Kamienista (punkt osnowy bazowej) miała 2121 m n.p.m., a wierzchołek oddalony o 90 m ma 6 m więcej – 2127. Smreczyński Wierch też ma wierzchołek położony poza granicą i jest wyższy o 4 m – 2070. Suchy Wierch Kondracki ma wyższy wierzchołek położony 33 m w kierunku południowym, jest on wyższy o 5 m – 1895” – czytamy w artykule. Jako „interesujący” autorzy wskazują też przypadek Wołowca. „Jest to punkt osnowy (stała tu ongiś wieża triangulacyjna); tylko w tym punkcie lidar podaje wartość 2064,1, jest to zapewne słupek graniczny 0,25 x 0,25 x 0,7 m. Dookoła wartości lidaru są metr niższe i tak też trzeba przyjąć wysokość szczytu – 2063” – czytamy w analizie. Badacze zauważają, że wg relacji W. H. Paryskiego, źle przypisane wysokości mogą wynikać z błędów, jakich dopuścili się topografowie przed laty dokonujący pomiarów. Mieli oni stawiać stoliki pomiarowe nie na wierzchołkach, tylko w miejscach dogodnych do wykonywania pomiarów. „Zapominali jednak czasem o konsekwencjach i stąd wartości wysokości bywały źle przypisywane” – wyjaśniają. Autorzy odkryli też błędne wartości wielu przełęczy – spektakularnym przypadkiem jest Kozia Przełęcz niższa aż o 11 m – 2126, Zawrat o 2 m, a Starorobociańska Przełęcz o 12 m. Cała Orla Perć jest przeważnie niższa. View oEmbed on the source website Laser drąży skałę Nowe pomiary to wynik analizy ostatnio uwolnionych danych lidarowych. Lidar (od ang. LIDAR – Light Detection and Ranging) to urządzenie działające na podobnej zasadzie jak radar, ale wykorzystujące światło lasera zamiast mikrofal. Urządzenie określa się jako połączenie lasera z teleskopem. Pozwala na przeskanowanie terenu z samolotu bądź satelity i bardzo wierne odwzorowanie jego ukształtowania. Szacuje się, że pomiary lidarowe dokonywane są z dokładnością do 0,15-0,25 m. Autorzy kartograficznych pomiarów przyznają, że ich dane mogą być niewystarczające, jednak pokazują, że czas zająć się weryfikacją wcześniejszych i do dziś obowiązujących wartości. „Autorzy sądzą, że jest teraz czas na ponowną pracę toponomastów. Najpierw oni powinni precyzyjnie zlokalizować nazwę wierzchołka/wierzchołków. Takich przypadków jest 100–200, a może więcej. W przypadku nazw małych skałek wsparcie ekspertów nazewniczych jest niezbędne, jak już wspomniano, PRNG zawiera mnóstwo nazw, ale trudno je przypisać do właściwych turni. Rejestr słowacki jest zaś bardzo ubogi, przez to całkiem nieużyteczny” – czytamy w artykule.
Które kraje przyjmują turystów? Powstała interaktywna mapa dla podróżujących w czasie koronawirusa
Dokąd można latać? Gdzie nadal obowiązuje kwarantanna? Zobacz mapę, która pokazuje aktualne restrykcje ze względu na COVID-19.
Podróżowanie a koronawirus. Chaos informacyjny? Wkrótce - 7 lipca - Dubaj ponownie otworzy się dla zagranicznych turystów. Po przylocie podróżni będą musieli przedstawić negatywny wynik testu na obecność koronawirusa lub przejść test na lotnisku w Dubaju. Kambodża wprowadziła nowe zasady dla turystów, które obejmują obowiązkową wpłatę w wysokości 3000 USD na pokrycie ewentualnych kosztów leczenia COVID-19. Ze względu na wzrost zachorowań loty do Pekinu zostały wstrzymane, a tzw. lockdown - przywrócony. Chorwacja również ponownie zamknęła granicę, ale tylko dla krajów sąsiedzkich. Świat zaczyna się otwierać po pandemii koronawirusa, można się jednak pogubić w gąszczu najnowszych regulacji. Jest teraz prosty sposób na sprawdzenie dokąd można podróżować i na jakich warunkach będzie się to odbywać. Mapa regulacji dla podróżnych w czasie pandemii COVID-19 Międzynarodowe Zrzeszenie Przewoźników Powietrznych (IATA) - organizacja handlowa skupiająca kilkuset przewoźników transportu lotniczego z całego świata, stworzyła interaktywną mapę przepisów dla podróżnych. Zawiera ona niezbędne informacje, takie jak: aktualna polityka graniczna danego kraju, wymagana dokumentacja, obowiązek kwarantanny itp. Zebrane w jednym miejscu dane pozwalają zarówno liniom lotniczym, jak i podróżnym szybko rozeznać się w aktualnych ograniczeniach. Na mapę zostały naniesione oznaczenia kolorystyczne w zależności od poziomu obostrzeń w danym kraju (dane stale aktualizowane przez IATA) i podzielone na cztery kategorie: całkowicie restrykcyjne, częściowo restrykcyjne, nieograniczone lub w trakcie zbierania danych. Wystarczy najechać kursorem na dany kraj i kliknąć, by znaleźć informacje o aktualnie obowiązujących przepisach. Dane są pozyskiwane przez IATA jedynie z wiarygodnych źródeł: od agencji rządowych i linii lotniczych. Gdzie można podróżować? Dokąd można latać? Okres wakacyjny prawdopodobnie wpłynie na zwiększenie ruchu międzynarodowego, a kraje utrzymujące się w dużym stopniu z turystyki będą walczyć o klientów. Na innych zasadach spędzimy wakacje w Grecji, Włoszech czy Hiszpanii, a brak jednolitych wytycznych i procedur dotyczących przemieszczania się między krajami może być źródłem zamieszania. Dlatego przed zakupem wycieczek i biletów warto zajrzeć na stronę IATA. Organizacja podkreśla jednak, by nie traktować mapy jako jedynego źródła informacji. Chociaż jest rzetelnym i przydatnym narzędziem, przepisy dotyczące podroży w czasie pandemii ciągle ewoluują, a każdy kraj ustanawia własne zasady. - Zachęcamy podróżnych do samodzielnego odwiedzenia oficjalnych stron rządowych, by uzyskać najdokładniejsze i najbardziej aktualne informacje przed zarezerwowaniem podróży - czytamy na stronie IATA. Mapa „otwierającego się” świata? Mapa podróży w dobie pandemii koronawirusa oprócz praktycznego wymiaru, ma jeszcze jeden - refleksyjny. Umieszczenie danych na temat restrykcji w jednym miejscu, daje obraz sytuacji międzynarodowej. Dla jednych być może uspokajający (uzasadnione zamknięcie), dla innych niepokojący - większość z nas przez całe swoje życie nie doświadczyła „zamknięcia świata”, który ta mapa wymownie ilustruje. Na podstawie: travelandleisure.com
Czy na Ziemi jest jeszcze coś do odkrycia? Tak! Wciąż istnieją białe plamy. Na szczęście [WYWIAD]
Chociaż wydaje nam się, że już wszystko zostało odkryte i nie ma białych plam, tak naprawdę mapy pełne są niezbadanych miejsc. Współcześni odkrywcy ciągle mają pełne ręce roboty. Na szczęście. Bo ludzi wciąż pociąga to, co nieznane, niezbadane, tajemnicze i opuszczone.
Rozmawiała: Julia Lachowicz
Potwory morskie, syreny i smoki na mapach. Skąd się tam wzięły?
Co skłaniało kartografów do umieszczania na starych mapach lewiatanów, syren i smoków?
– Motywacja była różna, zależnie od okresu – mówi Chet van Duzer, autor książki Potwory morskie na średniowiecznych i renesansowych mapach. We wczesnym średniowieczu kartografowie naprawdę wierzyli w istnienie zagrożeń, jakie rysowali. W XVI w. potwory na mapach przyjmowały już fikuśne formy, a ich zadanie było czysto marketingowe – miały przyciągnąć uwagę klientów. Kartograficzne potwory wyginęły już wiek później. Dzięki rosnącej wiedzy o geografii i większej świadomości tego, co czeka śmiałków na morzu, złowrogie stwory musiały ustąpić pierwszeństwa pięknym żaglowcom. Sean Rameswaram
Te mapy pokazują naszą historię! Zobacz jak National Geographic opisywał czytelnikom świat
Dział kartograficzny Towarzystwa National Geographic ma już ponad sto lat! Od początku istnienia przedstawiał lądy, morza i niebo na pełnych informacji, oryginalnych i porywających mapach.
Biuro Naczelnego Kartografa Towarzystwa National Geographic znajduje się dokładnie w tym miejscu: 38°54’ 19” N, 77°2’ 16” W. Można śmiało powiedzieć, że Juan José Valdés, zajmujący obecnie to stanowisko, dokładnie określił swoje położenie. Ale powiedzieć tyle to powiedzieć stanowczo za mało. W Zespole Map National Geographic precyzyjnie określają bowiem położenie każdej góry, rzeki, drogi, rafy, wyspy, zatoczki, ale również planet, galaktyk – w zasadzie każdego zakątka lądu, morza i nieba. Zobacz nasze przełomowe mapy! Jak dotychczas wspomniany Zespół opracował 438 map dołączonych do magazynu, 10 atlasów świata, kilkadziesiąt globusów, około 3 tys. stron z mapami oraz niezliczoną liczbę map cyfrowych – a zbiór ten powiększa się każdego dnia. Co wyróżnia mapy National Geographic? Bez wątpienia dokładność i wyjątkowa dbałość o szczegóły. Na mapie Księżyca z 1969 r. oznaczono miejsca lądowania prawie wszystkich z 23 bezzałogowych sond, które wysłano na Srebrny Glob (miejsce upadku sondy Orbiter 4 było nieznane). Znakiem rozpoznawczym zespołu – utworzonego przez pierwszego redaktora magazynu Gilberta H. Grosvenora – zawsze była jednak innowacyjność. Poprzeczkę wysoko postawił już pierwszy naczelny kartograf (1915–1939), Albert H. Bumstead, pomysłodawca kompasu słonecznego, którego Richard E. Byrd używał w czasie lotu do bieguna północnego w 1926 r. (kompasy magnetyczne nie sprawdzają się na biegunach). W trosce o przejrzystość Charles E. Riddiford, kartograf zatrudniony w latach 1923–1959, zaprojektował eleganckie i czytelne czcionki do map, które Towarzystwo opatentowało i z powodzeniem wykorzystuje do dziś. W 1957 r. umiejętności zespołu przydały się w programie kosmicznym, w ramach którego wykorzystano przenośne urządzenie do śledzenia satelitarnego. Jego twórca, Wellman Chamberlin (szef kartografii w latach 1964–1971), wymyślił również geometr – plastikową nakładkę do mierzenia odległości na globusie. Świat przyspieszał, a kartografia razem z nim. John B. Garver (naczelny kartograf w latach 1982–1991) nadzorował instalację systemu komputerowego Scitex, który wymagał własnego klimatyzowanego pomieszczenia. Dzięki niemu zwiększono dokładność i przyspieszono proces tworzenia map. W 1999 r., za kadencji Allena Carrolla (lata 1998–2010), uruchomiono National Geographic MapMachine: pierwszy interaktywny atlas Towarzystwa dostępny w internecie. Przygotowanie mapy zajmowało kiedyś kilka miesięcy. W cyfrowym świecie niektóre mapy z witryny NG powstają w kilka godzin, ale nadal liczy się dokładność. Czego należy się spodziewać w najbliższym stuleciu? – Kartografia społecznościowa umożliwi tworzenie map pod kątem bardzo konkretnych lokalizacji – spodziewa się Juan Valdés. – Coraz więcej urządzeń jest podłączonych do internetu, więc użytkownicy mogą lokalizować i mapować więcej obiektów. Inteligentne zegarki i okulary umożliwią gromadzenie większego zakresu danych geolokalizacyjnych. – Nie zabraknie nam jednak pracy. Ktoś przecież musi wszystkie te dane gromadzić i analizować – dodaje naczelny.
Tą mapą francuski admirał próbował wkupić się w królewskie łaski. Była niezwykła
Francuski admirał Claude d’Annebault przeczuwał, że jego pozycja polityczna się chwieje. Niegdyś czołowy doradca króla Franciszka I stracił łaski na dworze, gdy tron przejął Henryk II. Co robić, żeby zdobyć przychylność nowego króla? Admirał postanowił, że ofiaruje mu niezapomniany prezent – niezwykłą mapę świata.
Do realizacji ambitnego projektu d’Annebault zatrudnił jednego z najlepszych kartografów w kraju – Pierre’a Desceliersa. Ten, nadzorując grupę artystów, stworzył mapę pełną ilustracji, objaśnień i opisów geograficznych – rzeczywistych i wymyślonych. – To jedna z najpiękniejszych map, które przetrwały z czasów renesansu – mówi Chet van Duzer, historyk kartografii. Mapa jest tak duża (1,5 m x 2 m), że powstała na kilku częściach pergaminu. W nowej książce "Świat dla króla" van Duzer po raz pierwszy odwzorowuje mapę w jej oryginalnych kolorach i skali 1:1 (zajęła 42 rozdziały). Desceliers większość opisowego tekstu zaczerpnął z dwóch ksiąg: "Geografii" Klaudiusza Ptolemeusza z 1522 r. oraz zbioru relacji podróżniczych, w tym Marco Polo i Krzysztofa Kolumba. Nie wiadomo, czy to ekstrawagancki prezent przyniósł oczekiwany skutek, czy stało się to za sprawą innych zabiegów admirała – najważniejsze, że d’Annebault wrócił do łask władcy, tuż przed swoją śmiercią w 1552 r. Tekst: A.R. Williams Posłuchaj Tomasza Tomaszewskiego, który podzielił się z nami sekretami z warsztatu fotografa! Wybitny fotograf wystąpił podczas Festiwalu Podróżników National Geographic. View oEmbed on the source website
W ramach dzisiejszej aktualizacji na Mapach Google pojawią się nowe kolekcje zdjęć Street View. Zwiedzimy atrakcje z pięciu województw.
Od dziś można wirtualnie spacerować po atrakcjach Małopolski, województwa łódzkiego, lubelskiego, warmińsko-mazurskiego i Mazowsza. Obiektywy Google uwieczniły m.in. zakamarki Twierdzy Boyen w Giżycku czy Wilczego Szańca w Gierłoży. A może spacer po Łazienkach Królewskich? Klik i zaglądamy nawet w boczne uliczki. Tylko wiewiórki trudno dokarmiać. Spacer po Polsce Najwięcej nowych obiektów udostępnionych w funkcji Street View znajduje się na terenie województwa warmińsko-mazurskiego. Można przejść po kładce na jeziorze Niegocin i podziwiać okolicę z tarasu widokowego, czy wyruszyć w rejs po jeziorze Kisajno. W województwie łódzkim warto na mapach Google przejść się po Ogrodzie Zoologicznym w Łodzi oraz odwiedzić Skansen Lokomotyw w Zduńskiej Woli Karsznicach. W lubelskim internauci mogą zwiedzić dwa muzea: Państwowe Muzeum na Majdanku oraz Miejsce Pamięci w Bełżcu. Z Małopolski na Street View udostępniono panoramiczne zdjęcia Kościoła Świętego Michała Archanioła w Binarowej. Jak powstają zdjęcia? Wirtualne zwiedzanie rodem z filmów science-fiction Google uruchomił osiem lat temu. Początkowo tylko dla pięciu miast w Stanach Zjednoczonych. Dziś dzięki dziesiątkom milionów zdjęć, internauci mogą zwiedzać, nie ruszając się z domu ,nawet trudno dostępne miejsca w 50 krajach, na 7 kontynentach. Oprócz samochodów zespół Street View wykorzystuje trójkołowiec Trike (rower z wbudowanym systemem aparatów cyfrowych, dzięki któremu możliwe stało się fotografowanie m.in. parków). Zimą i w miejscach skutych lodem przydaje się skuter śnieżny Snowmobile. Standardowo przy robieniu zdjęć wnętrzom wykorzystuje się specjalny aparat fotograficzny ze statywem. W Polsce od roku stosuje się plecak Trekker (po raz pierwszy użyty w czasie pieszych wędrówek po Wielkim Kanionie i Wenecji) oraz wózek Trolley, który mieści się w muzealnych drzwiach i potrafi lawirować między rzeźbami. Street View po polsku Pierwsze zdjęcia z Polski w funkcji Street View pojawiły się w 2012 roku. Wirtualnie udostępniono głównie te miasta, w których odbywały się Mistrzostwa Europy w Piłce Nożnej. Pierwsze na mapach Google pojawiły się więc Warszawa, Gdańsk, Poznań i Wrocław, znalazł się również Kraków oraz z wybrane miejsca Polski jak np. molo w Sopocie, droga do Doliny Chochołowskiej, zakopiańskie Krupówki czy rynek w Kazimierzu Dolnym. W ramach aktualizacji z kwietnia 2013 do Street View dodano zdjęcia ulic większości miast z całej Polski oraz kolejne atrakcje turystyczne, takie jak np. Opactwo Benedyktynów w Tyńcu, ZOO we Wrocławiu, Zamek Królewski na Wawelu, Pałac w Nieborowie, czy Latarnia Morska w Kołobrzegu. Kolejną aktualizację przeprowadzono jesienią 2013. Dołączyły wówczas m.in. zdjęcia Kopalni Soli w Wieliczce. Od roku można odbyć wirtualny spacer po Centrum Nauki Kopernik, Zamku Książ w Wałbrzychu oraz Zamku w Kórniku. Ruszamy na spacer. Klik!
Połączenia realizowane przez pociągi PKP Intercity: Express InterCity Premium, Express InterCity, InterCity oraz Twoje Linie Kolejowe trafiły na Mapy Google. Dzięki nim łatwiej zaplanujemy podróż.
Użytkownicy w prosty sposób sprawdzą rozkłady jazdy pociągów, wyszukają najlepsze połączenia, oznaczenia relacji i stacji kolejowych na terenie Polski. Opcja wyszukiwania jest dostępna w aplikacji Mapy Google na smartfonach i tabletach oraz na stronie maps.google.pl na komputerach. Współpraca będzie rozwijana, aby docelowo na Mapach Google znalazło się około 10 tys. km tras kolejowych, blisko 270 dworców i ponad 300 połączeń obsługiwanych przez PKP Intercity. – Od dziś na Mapach Google pojawi się niemal 300 połączeń, które każdego dnia realizuje PKP Intercity. W ten sposób jesteśmy największym przewoźnikiem w Europie Środkowo-Wschodniej, którego pociągi są oznaczone na Mapach Google – wyjaśnia Zuzanna Szopowska, rzecznik PKP Intercity. W jaki sposób można zaplanować podróż pociągiem? Wystarczy wejść na stronę maps.google.pl lub uruchomić aplikację Mapy Google na smartfonie lub tablecie i kliknąć ikonkę „Wyznacz trasę”. Z listy dostępnych opcji należy wybrać “Transport kolejowy” (ikona pociągu), a następnie wpisać stację początkową i końcową. To wystarczy, aby uruchomić wyszukiwarkę połączeń, sprawdzić trasę, znaleźć stacje kolejowe czy oszacować czas przejazdu. Usługa Transport publiczny umożliwia też wyznaczenie trasy z dowolnego punktu A do punktu B uwzględniającej piesze dojście na dworzec, sprawdzenie czasu całej podróży i wybór najwygodniejszego środka transportu. – Cieszymy się, że internauci z całego świata korzystający z Map Google, oprócz informacji na temat podróży samochodem czy komunikacją miejską, zyskają także możliwość sprawdzenia połączeń kolejowych. Dzięki temu nasze mapy są jeszcze bardziej kompleksowe i użyteczne – mówi Marta Jóźwiak z Google Polska. Transport publiczny na Mapach Google pokrywa ponad 15 tys. miast na całym świecie i zawiera dane na temat komunikacji dla ponad miliona tras. Dzięki zintegrowanemu systemowi można także wyszukiwać połączenia między obiektami znajdującymi się w różnych krajach. Firmy zajmujące się transportem publicznym i inni partnerzy mogą znaleźć informacje na temat usługi Transport Publiczny na Mapach Google oraz zgłosić chęć nawiązania współpracy na anglojęzycznej stronie: http://goo.gl/fjC30I. Zakres danych będzie aktualizowany. Użytkownicy mogą zgłaszać swoje uwagi i opinie na temat usługi na adres mailowy gt@intercity.pl oraz poprzez specjalny wniosek dostępny na stronie http://www.intercity.pl/transit.