Nieznany utwór Fryderyka Chopina. Unikatowe odkrycie w Nowym Jorku
W nowojorskiej kolekcji The Morgan Library & Museum dokonano niezwykłego odkrycia. To nieznany utwór Fryderyka Chopina – twierdzą znalazcy. Maleńki rękopis jest dwa razy mniejszy od kartki zeszytu szkolnego.
Spis treści: Jak doszło do odkrycia nieznanego utworu Chopina? Co wiemy o nieznanej kompozycji Chopina? Czy na pewno jest to nieznany utwór Chopina? Głos polskiego eksperta Nietypowy walc Chopina czy dowód na jego działalność pedagogiczną? Od końca lat 30. XX wieku nie znaleziono nic podobnego. Odkrycia dokonał kurator rękopisów muzycznych w The Morgan Library & Museum w Nowym Jorku – Robinson McClellan. Jak podaje muzeum, po analizach z udziałem zewnętrznych ekspertów i konserwatorów stało się jasne, że jest to nieznany utwór Fryderyka Chopina. Jak doszło do odkrycia nieznanego utworu Chopina? Historia znaleziska sięga 2019 roku, ale odkrywcy wstrzymywali się z jego upublicznieniem do czasu wykonania bardziej wnikliwych badań. Kurator rękopisów muzycznych Robinson McClellan katalogował muzealny zbiory z kolekcji Arthura Satza i wówczas natknął się na intrygujący rękopis. Nie był w stanie przypisać żadnego utworu polskiego artysty do tego zapisanego na kartce. McClellan zwrócił się do czołowego eksperta w dziedzinie twórczości Chopina, profesora Jeffreya Kallberga z University of Pennsylvania w USA, aby pomógł w weryfikacji znaleziska. Jak podaje muzeum, „szeroko zakrojone badania” wskazują na duże prawdopodobieństwo, że utwór jest autorstwa Chopina. Wskazywać na to ma również papier i atrament. – Ten nowo odkryty walc poszerza nasze rozumienie Chopina jako kompozytora i otwiera nowe pytania dla naukowców, dotyczące tego, kiedy go napisał i dla kogo – powiedział Robinson McClellan. Co wiemy o nieznanej kompozycji Chopina? Kartka, na której go zapisano jest niewielka. Jej wymiary to ok. 10 na 13 cm. Być może miał być to prezent dla czyjegoś albumu z autografami. Jest jednak jedno ale. Chopin zwykle podpisywał rękopisy, które były prezentami. Ten jest niepodpisany, co sugeruje, że muzyk zmienił zdanie i wstrzymał jego wydanie. Rękopis zawiera 24 zapisane takty, które pianista powtarza raz. Utwór rozpoczyna się kilkoma nastrojowymi taktami, po chwili głośno kulminuje, po czym wchodzi w nieco melancholijny finał. Całość trwa około minuty. Zdaniem muzealników, żaden ze znanych walców Chopina nie zaczyna się w ten sposób i nie jest tak krótki, co czyni go jeszcze bardziej intrygującym. Artyści już udostępnili w internecie swoje interpretacje nowego utworu Chopina. Można ich posłuchać m.in. na YouTube. View oEmbed on the source website Czy na pewno jest to nieznany utwór Chopina? Głos polskiego eksperta Ostrożność w interpretacji nowego odkrycia zaleca dyrektor Narodowego Instytutu Fryderyka Chopina, dr Artur Szklener. Jednocześnie przyznaje, że jest to ważne znalezisko. – Jest to z pewnością jedno z ciekawszych odkryć ostatnich lat. Oryginalne rękopisy chopinowskie są niezwykle rzadkie, a sama sugestia, że możemy mieć do czynienia z nieznaną wcześniej muzyką polskiego kompozytora, elektryzuje pianistów i muzykologów – komentuje w komunikacie wysłanym mediom dr Szklener. Ekspert zauważa, że rękopis odnaleziony w Morgan Library ma szereg cech typowych dla chopinowskich manuskryptów. I wylicza: zapisany jest brązowym atramentem na papierze z epoki, podobnym do tego, jaki Chopin używał w pierwszych latach pobytu w Paryżu, użyta kartka jest trochę grubsza i bardziej żółta od późniejszych kart nutowych. Zdaniem dr. Szklenera odróżnia się też wyraźnie od partytur warszawskich, które cechował zielonkawy odcień. – Muzycznie fragment ten ma cechy stylu brillant, co również zgadza się ze wskazanym możliwym czasem powstania (1830–35) – dodaje muzykolog. Nietypowy walc Chopina czy dowód na jego działalność pedagogiczną? Są jednak pewne wątpliwości, bo odnaleziony rękopis ma jednocześnie cechy nietypowe dla muzyki Chopina. – Przede wszystkim, nie jest to kompletny utwór, a raczej pewien gest muzyczny, temat okraszony dość prostymi chwytami pianistycznymi nawiązującymi do stylu wirtuozowskiego. Można sobie wyobrazić, że jest to rodzaj szkicu pierwszej myśli muzycznej, jeszcze nieskomponowanej w formę całego utworu, jednak z koncepcją taką nie zgadzają się cechy samego manuskryptu – komentuje dr Szklener. Pewne elementy rękopisu wskazują, że mógł być on podarunkiem dla pianisty-amatora, lecz – jak zauważa dr Szklener – brak jest dedykacji czy charakterystycznego podpisu kompozytora – słowo Chopin nie jest pisane jego ręką. Jest też inna opcja. Rękopis ten może być dowodem na działalność pedagogiczną Chopina, w której Chopin współtworzył z uczniem w trakcie lekcji kompozycji. Ale takiej ewentualności zdają się przeczyć mały rozmiar i staranność manuskryptu – zauważa ekspert. A co jeśli chodzi o pismo użyte na kartce? – Zapis wydaje się mieć pewne charakterystyczne cechy pisma chopinowskiego – zauważa muzykolog. Jednak ponownie pojawiają się wątpliwości. Dr Szklener wyjaśnia, że grafologia zapisu muzycznego nie jest tak skodyfikowana, jak w przypadku pisma literowego. Dlatego znalezisko należałoby poddać detalicznym badaniom porównawczym, które umożliwiłyby dalszą jego klasyfikację. Źródła: The Morgan Library & Museum, Narodowy Instytut Fryderyka Chopina. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Wojowniczy arcybiskup był jednak święty. Zaskakujące odkrycie w średniowiecznym tekście
Średniowieczne manuskrypty ciągle skrywają wiele niespodzianek. Historycy odkryli właśnie, że wbrew powszechnemu przekonaniu, wojowniczy arcybiskup angielski Thurstan był jednak uznany za świętego.
W tym artykule: Manuskrypt pełen tajemnic Thurstan – wojowniczy arcybiskup Oznaki świętości Thurstana Nieznane informacje na temat odległej przeszłości, w tym okresu średniowiecza, skrywają się nawet w ogólnie znanych dokumentach. Tak też okazało się w przypadku XV-wiecznego manuskryptu przechowywanego w King’s College Cambridge, które jest częścią Uniwersytetu w Cambridge w Anglii. Tym razem w czasie wnikliwej lektury udało się odkryć nieznany fakt dotyczący jednej z kluczowych postaci angielskiego średniowiecza – duchownego Thurstana. Manuskrypt pełen tajemnic W księdze pochodzącej z klasztoru Pontefract, w której wyliczono spis wszystkich świąt w roku, historyk z organizacji English Heritage dr Michael Carter dokonał ważnego odkrycia. Dojrzał sformułowanie, które umknęło innym badaczom. A niesłusznie. Wpis w rękopisie z 6 lutego brzmi w tłumaczeniu z łaciny: „Śmierć świętego Thurstana, arcybiskupa Yorku, roku pańskiego 1140”. Na uwagę zasługuje fakt, że został on napisany czerwonym atramentem. Świadczy to o jego wadze i istotnym znaczeniu dla ówczesnych mnichów. – Thurstan jest dobrze znany wśród historyków średniowiecza i uczonych jako postać o ogromnym znaczeniu politycznym i społecznym w pierwszej połowie XII wieku. Wszyscy zaprzeczyli, że kiedykolwiek został uznany za świętego – komentuje dr Carter. – Wpis w tym manuskrypcie jest jednoznacznym dowodem na to, że Thurstan rzeczywiście był świętym, a jego imię powinno być wymieniane obok innych współczesnych mu religijnych postaci w północnej Anglii, w tym św. Williama i św. Aelreda z Rievaulx, św. Waldefa z Kirkham i Melrose oraz św. Godryka z Finchale – wylicza ekspert. Thurstan – wojowniczy arcybiskup Thurstan (ok. 1070-1140) był synem księdza, a od 1114 do 1140 pełnił funkcję arcybiskupa Yorku w Anglii. Była to jedna z najbardziej wpływowych postaci angielskiego średniowiecza. Miał międzynarodowe wpływy, angażował się nie tylko w sprawy Kościoła, ale także państwa na jego najwyższym szczeblu. Thurstan był wielkim zwolennikiem reform religijnych. Odegrał kluczową rolę w założeniu wielu największych klasztorów północnej Anglii, w tym Furness Abbey, Gisborough Priory, Kirkham Priory, Rievaulx Abbey i Byland Abbey. Nie koncentrował się wyłącznie na życiu religijnym. Uchronił Anglię przed szkocką inwazją w 1138 roku. Wówczas zorganizował armię angielską. Żołnierze ci zwyciężyli w bitwie pod Northallerton, nazywanej też „bitwą sztandarową”. Pierwszy król Anglii: Egbert, Alfred czy Athelstan? Historia brytyjskiej monarchii ma 1200 lat Jest wielu kandydatów do tytułu pierwszego króla Anglii. Wśród nich wyróżnia się jeden człowiek. Oto historia, która doprowadziła do koronacji króla Athelstana. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/kto-byl-pierwszym-krolem-anglii-to-zalezy-jak-zdefiniujemy-anglie-i-krola-fot-georgemiller381-wikimedia-commons-cc-by-sa-4-0-7edebf6.jpg" width="938" height="528" alt="Kto był pierwszym królem Anglii? To zależy, jak zdefiniujemy Anglię i króla (fot. Georgemiller381, Wikimedia Commons, CC-BY-SA-4.0)" title="Kto był pierwszym królem Anglii? To zależy, jak zdefiniujemy Anglię i króla (fot. Georgemiller381, Wikimedia Commons, CC-BY-SA-4.0)" /> Prof. Janet Burton z University of Wales Trinity Saint David przyznała, że nowe odkrycie dodało dodatkowy wymiar do naszego zrozumienia spuścizny Thurstana i jego miejsca w kulturze religijnej średniowiecznej północy. – Thurstan był człowiekiem o europejskich horyzontach, który spędził pierwsze pięć lat swojego urzędowania na kontynencie, gdzie kontaktował się z papieżami i kardynałami oraz czołowymi postaciami nowych ruchów monastycznych. Był przesiąknięty wszystkimi najnowszymi ideami reformatorskimi, które ogarniały Kościół – podkreśliła Życie Thurstana zatoczyło pełne koło. Urodził się w Normandii w 1070 r. Jako młody człowiek odwiedził opactwo w francuskim Cluny i ślubował, że pewnego dnia zostanie mnichem tego zgromadzenia. Dwa tygodnie przed śmiercią, 25 stycznia 1140 roku, w wieku prawie 70 lat i w kiepskim zdrowiu, wypełnił to przyrzeczenie. Zrezygnował ze stanowiska arcybiskupa Yorku. Przeszedł na krótką emeryturę, którą spędził w klasztorze kluniackim w Pontefract. Oznaki świętości Thurstana Już inne teksty wskazywały na to, że Thurstana chciano widzieć wśród świętych. Znamy wizję archidiakona Nottingham, której miał doświadczyć kilka dni po śmierci Thurstana. Zmarły ukazał się diakonowi we śnie i przekazał, że jest w niebie wśród świętych. Inna opowieść, znana z kilku źródeł, jeszcze bardziej przemawia do wyobraźni. Po pewnym czasie od śmierci Thurstana mnisi z Pontefract otworzyli grób i odkryli, że ani jego ciało, ani szaty, w których został pochowany, nie uległy rozkładowi, a z grobu emanował słodki zapach. A nienaruszone ciało i towarzyszący mu „zapach świętości” były w średniowieczu pewnymi oznakami świętości. Źródło: English Heritage. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Kodeks Gigas nazywany jest Biblią Szatana. To największy średniowieczny manuskrypt na świecie
Po średniowieczu pozostało wiele pamiątek, tak samo fascynujących, co zagadkowych. Jedną z tych, które aura tajemnicy otacza najszczelniejszym pierścieniem, jest Kodeks Gigas. Z powstaniem wielkiego manuskryptu związana jest niepokojąca legenda, a na jednej ze stron księgi znalazł się mający ją uwiarygodnić „podpis”. Co wiemy na temat Biblii Diabła? Odpowiedź na to pytanie znajdziesz poniżej.
W tym artykule: Czym jest Kodeks Gigas? Wymiary Biblii Diabła Legendy wokół Kodeksu Gigas Kto jest autorem Kodeksu Gigas? Co zawiera Kodeks Gigas? Ciekawostki o Biblii Diabła Świat katolicki od zawsze piętnował i karał konszachty z diabłem, ale w średniowieczu walka z osobami rzekomo związanymi z siłami piekła przybrała szczególnie ostrą formę. Jako przykład wystarczy przytoczyć Malleus Maleficarum, czyli Młot na czarownice – spisany pod koniec epoki traktat na temat czarownictwa, de facto będący niczym innym, jak instrukcją zabijania kobiet mających pałać się magią. Trzeba jednak podkreślić, że rzekome układy z diabłem mieli zawierać także ci, którzy poświęcili się krzewieniu wiary i przysięgali walczyć z siłami nieczystymi – duchowni. Podobno to właśnie moce piekielne stoją za powstaniem Biblii Diabła, jednej z najbardziej wyrazistych pamiątek po fascynującym, ale i mrocznym średniowieczu. Czym jest Kodeks Gigas? Kodeks Gigas, czyli Wielki kodeks lub Wielka księga, to największy ze wszystkich znanych średniowiecznych manuskryptów. Dzieło spisano pod koniec XIII stulecia, w klasztorze benedyktynów zlokalizowanym w mieście Podlažice (Czechy). Rękopis przekazuje tekst Starego i Nowego testamentu, ale to jeszcze nie wszystko, bo na kolejnych stronicach znalazło się wiele dodatkowych tekstów. Manuskrypt spisany na kartach wykonanych z welinu (wysokogatunkowy, bardzo cienki pergamin z cielęcej skóry) często był przyrównywany do siedmiu cudów świata, a niektórzy uznali księgę za ósmy cud. Nic dziwnego, bo naprawdę trudno uwierzyć, że tak ogromna księga mogła powstać ręką jednego człowieka. Wymiary Biblii Diabła Co w tym przypadku oznacza epitet „ogromna”? Manuskrypt oryginalnie liczył 320 stron. Każda została zapisana w dwóch kolumnach składających się ze 106 wersów. Nie brzmi zbyt imponująco? Przeciwnie. O ogromie księgi najlepiej świadczą jej wymiary. Kodeks Gigas, oprawiony w wykonane z drewna i pokryte skórą okładki z metalowymi zdobieniami, mierzy 91 cm wysokości, 50 cm szerokości i 22 cm grubości. Cała księga waży aż 75 kg! Imponujące wartości, prawda? Legendy wokół Kodeksu Gigas Wcześniej wspomnieliśmy, że imponujący manuskrypt prawdopodobnie jest dziełem jednego człowieka. Wiąże się z tym legenda, na podstawie której Kodeks Gigas zaczęto nazywać Biblią diabła. Autorem księgi miał być benedyktyński mnich. Dlaczego jeden skryba zdecydował się na spisanie tak obszernego dzieła? Mężczyzna podobno miał zostać skazany na powolną śmierć przez zamurowanie w celi. Musiał więc dopuścić się ciężkiego grzechu, być może złamał regułę zakonną. Mężczyzna miał błagać o możliwość odprawienia pokuty za swoje przewinienia. Jak przekazuje legenda, mnich zaproponował, że w noc poprzedzającą wykonanie powolnej egzekucji podejmie się spisania religijnego dzieła, w którym zawrze całą ludzką mądrość i które rozsławi zakon na całym świecie. Zakonni dostojnicy przystali na jego postulat. W końcu skazany na własne życzenie podjął się zadania niemożliwego do zrealizowania. Około północy potępiony mnich zorientował się, że nie zdoła ocalić życia. Wtedy miał zacząć prosić o pomoc siłę wyższą. Nie modlił się jednak do Boga, a do szatana. Upadły anioł przystał na jego prośbę i poprowadził rękę zakonnika. Ma to potwierdzać 290. stronica manuskryptu, na której pojawił się wizerunek samego księcia ciemności – wymowny podpis rzekomego faktycznego autora księgi. Kto jest autorem Kodeksu Gigas? Tyle legendy o mnichu, który zaprzedał duszę diabłu. Skupmy się teraz na naukowych ustaleniach. Badania potwierdziły, że Kodeks Gigas faktycznie może być dziełem jednego człowieka, na co wskazuje jednorodny charakter pisma i równe przerwy między poszczególnymi wyrazami. Na tylko jednego autora wskazuje także analiza atramentu. Jej wyniki udowadniają, że manuskrypt został spisany jednym rodzajem tuszu, co pozwala przypuszczać, że przez cały czas powstawał w jednym miejscu. Naukowiec odkrył zaginiony fragment Biblii. To jeden z najstarszych przekładów w historii Austriacki historyk dokonał sensacyjnego odkrycia. Przeglądając watykańskie księgi, natrafił na zaginiony fragment Nowego Testamentu. Spisano go 1750 lat temu, a następnie usunięto. To praw... Oczywiste jest, że tak obszerna księga po prostu nie mogła być spisana w jedną noc. Badacze ustalili, że pracując z ogromnymi wyrzeczeniami, jeden człowiek spisywał manuskrypt przez wiele lat. Niektórzy sądzą, że prace mogły trwać 12 lub 20 lat. Inni wskazują, że bardziej prawdopodobny przedział czasowy to 20–30 lat. Nie ulega wątpliwości, że Kodeks Gigas, spisany bezbłędnie i z niebywałą starannością, był dziełem życia skryby, który podjął się tego zadania. Czy twórca dzieła rzeczywiście stworzył je w ramach kary? Najprawdopodobniej mamy tu do czynienia z efektem dobrowolnej pokuty. Teza o zamurowaniu żywcem wiąże się z błędnym tłumaczeniem łacińskiego słowa inclusus. Przez lata sądzono, że odnosi się ono do kary przewidującej zamurowanie żywcem. Współczesne ustalenia wskazują jednak, że inclusus odnosi się nie tyle do kary, co do pokuty. Najprawdopodobniej wskazuje na mnicha, który z własnej woli odizolował się od świata. Czy naukowcom udało się ustalić, kim był skryba, który spisał wielki manuskrypt? Najprawdopodobniej księga wyszła spod ręki mnicha o imieniu Herman Wyrzutek. Co zawiera Kodeks Gigas? Nie tylko forma i rozmiar, ale także treść manuskryptu wzbudza autentyczny zachwyt. Codex Gigas zawiera całą Biblię (Stary i Nowy Testament) w łacińskim przekładzie Wulgaty. To jednak jeszcze nie wszystko. Na kolejnych kartach przepisano Etymologiae, czyli encyklopedię autorstwa Izydora z Sewilli, Antiquitates i De bello Judaico Józefa Flawiusza. Oprócz tego, księga zawiera wiele traktatów, nie tylko historycznych, ale także etymologicznych i medycznych (pięć z czasów greckich lub bizantyjskich i trzy przetłumaczone przez Konstantyna Afrykańczyka. Nie zabrakło też szczegółowych opisów rytuałów religijnych i magicznych zaklęć. W kontekście historycznym, jednym z najcenniejszych dzieł przepisanych w Biblii Diabła jest Chronica Boemorum, czyli Kronika Kosmasa. To niezwykłe dzieło jest dla Czech tym samym, czym Kronika Galla Anonima jest dla Polski. Tekst zawarty w Diabelskiej Biblii najprawdopodobniej stanowi najstarszą i najwierniejszą kopię źródła czeskiej historii. Ciekawostki o Biblii Diabła Już sama legenda związana z powstaniem Kodeksu... sprawia, że można uznać to dzieło za jedną z najbardziej niezwykłych pamiątek po średniowieczu. Jeżeli dodamy do tego jej rozmiar, kunsztowne wykonanie i zawartość, łatwo zrozumiemy, dlaczego do dziś wzbudza tak duże zainteresowanie. Powyżej wymieniliśmy najważniejsze fakty dotyczące Biblii Diabła. Na koniec zostawiliśmy kilka intrygujących ciekawostek dotyczących średniowiecznego manuskryptu. Teufelsberg, czyli Góra Diabła w Berlinie i prawdziwa obsesja Davida Lyncha Swoistą manię na punkcie tego różnorodnego miasta ma na swoim koncie David Lynch, który pewnego dnia postanowił otworzyć w nim tajemnicze centrum medytacji transcendentalnej, wybierając na ... Kodeks Gigas jest jedyną znaną biblią z wizerunkiem Lucyfera. Prace nad Biblią Diabła zakończyły się ok. 1230 roku. Kodeks Gigas liczył 320 stron, ale 8 z nich usunięto. Dlaczego? Nie wiadomo. Niektórzy badacze są zdania, że na brakujących kartach spisano zasady życia w benedyktyńskim klasztorze, które nie mogły roznieść się poza mury. Do wykonania wszystkich welinowych stron manuskryptu użyto cielęcej skóry pozyskanej z aż 160 zwierząt. Analiza wykazała, że atrament użyty do zapisania stron manuskryptu był wykonany z metali ciężkich i roztartych gniazd owadów. Biblia Diabła przez ponad 400 lat była przechowywana w Czechach. W 1648 roku zagrabili ją Szwedzi. Obecnie wciąż znajduje się w zasobach szwedzkich zbiorów. W 2007 roku manuskrypt powrócił do Pragi, ale jako wypożyczony eksponat pozostał tam tylko przez kilka miesięcy. W 1697 roku Kodeks Gigas mógł przestać istnieć. Pożar zamku sztokholmskiego znacząco naruszył królewską bibliotekę, ale ktoś przytomnie wyrzucił księgę przez okno. Nie pozostało to bez wpływu na jej stan, ale nie uległa niszczycielskiemu żywiołowi i przetrwała. Kolejność ksiąg biblijnych w Kodeks Gigas odpowiada tej, której używano w okresie karolińskim. Taka kolejność nie była już używana w XIII wieku, kiedy powstał manuskrypt. Kilka stron poprzedzających stronicę z wizerunkiem diabła wyraźnie wyróżnia się na tle innych. Są poczernione, co dodaje im mrocznego charakteru. Czy zatem w stworzeniu tej wielkiej księgi faktycznie maczał palce sam książę ciemności? Nie. Należy przypuszczać, że wizerunek diabła od zawsze cieszył się dużym zainteresowaniem. Co za tym idzie, ta karta i poprzedzające ją stronice często były wystawiane na działanie czynników zewnętrznych, co doprowadziło do pociemnienia pergaminu. Badacze są zgodni, że sporządzenie tak obszernego manuskryptu przez jednego człowieka wymagało wielu lat wytężonej pracy. Tym bardziej zagadkowy wydaje się fakt, że analiza grafologiczna nie ujawniła żadnych zmian nastrojów, chorób i jakichkolwiek śladów starzenia się skryby. Masa i rozmiary manuskryptu sugerują, że księga nie była używana w ceremoniach religijnych. Istnieje jednak wiele dowodów, które wyraźnie wskazują, że Kodeks Gigas rzeczywiście miała praktyczne zastosowanie. Diabelska Biblia przedstawia niezwykły wizerunek księcia ciemności. Większość rycin obrazuje diabła w jego piekielnym królestwie. Tymczasem portret z 290 strony Kodeksu... ukazuje szatana zamkniętego w więzieniu, komnacie zła. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Manuskrypt Wojnicza to najbardziej tajemnicza księga na świecie. Co o niej wiemy?
Nigdy nie został rozszyfrowany, a żadna z proponowanych hipotez nie została zweryfikowana. Tajemnica jego znaczenia i pochodzenia wciąż pobudza wyobraźnię zarówno profesjonalnych badaczy, jak i amatorów szukających sensacji. Odnaleziony przez polskiego antykwariusza Manuskrypt Wojnicza jest absolutną zagadką. Choć są i tacy, którzy twierdzą, że to po prostu mistyfikacja.
W tym artykule: Pismo i ilustracje w manuskrypcie Czym jest Manuskrypt Wojnicza? Treść rękopisu Właściciele Manuskryptu Wojnicza Próby odczytania księgi Manuskrypt Wojnicza zawdzięcza swą nazwę polskiemu kolekcjonerowi i antykwariuszowi Michałowi Wojniczowi. W 1912 roku nabył on manuskrypt od jezuitów z willi Mondragone we Frascati. Średniowieczny rękopis składał się pierwotnie z 136 dwustronnie zapisanych welinowych kart o formacie 15 na 22,5 cm. 136 kart dawało 272 stron, jednak nie wszystkie przetrwały do teraz. Aż 16 kart zaginęło, a śladem po nich są jedynie puste miejsca w numeracji. Nie wiadomo, co mogły zawierać. Co więcej – nikt nie wie o czym w ogóle opowiada manuskrypt. Ani autor księgi, ani język, jakim się posługuje nie są znane. Właśnie dlatego wielu nazywa XV-wieczny kodeks najbardziej tajemniczą księgą na świecie. Rękopis pojawia się i znika w historii. Jego droga przebiega od prywatnej biblioteki Świętego Cesarza Rzymskiego Rudolfa II do potajemnej licytacji książek przeprowadzonej w 1903 roku przez Towarzystwo Jezusowe w Rzymie. Pismo i ilustracje w manuskrypcie Język Manuskryptu Wojnicza składa się z mieszanki liter łacińskich, cyfr arabskich i innych nieznanych znaków. Wciąż wymyka się rozszyfrowaniu. Wyszukane ilustracje manuskryptu są równie zaskakujące, co piękne. Są wśród nich wizerunki nieziemskich, trudnych do zidentyfikowania roślin, nieznanych konstelacji i nagich kobiet pływających przez fantastyczne rury i zażywających zielonych kąpieli. Ilustracje te wahają się od fantazyjnych, jak szeregi ciężkich kwiatów, które nie mają związku z żadną ziemską odmianą, do dziwacznych. Jak nagie i prawdopodobnie ciężarne kobiety, bawiące się w czymś, co wygląda jak zjeżdżalnie w parku wodnym. Postacie mają rozdęte brzuchy, patykowate ręce i nogi. Rysunki botaniczne manuskryptu są nie mniej dziwne. Rośliny wydają się chimeryczne, łącząc niekompatybilne części z różnych gatunków, a nawet różnych królestw. Kule korzeni przybierają formę zwierząt lub ludzkich organów. W jednym przypadku z rośliny wyrastają dwie bezcielesne głowy o rozdrażnionych twarzach. Samo pismo jest dziwnie piękne, pełne zapętlonych i płynnie prowadzonych krzywych linii. Seria charakterystycznych liter, zwanych „szubienicami” ze względu na ich podobieństwo do rusztowania kata, jest czasami łączona z innymi literami lub została ozdobiona wyszukanymi zawinięciami przez skrybę. Co oznaczają te glify – czy reprezentują informacje fonetyczne, wartości liczbowe czy coś innego – nikt nie zgadnie. Czym jest Manuskrypt Wojnicza? Sądząc po ilustracjach, Manuskrypt Wojnicza wydaje się być kompendium wiedzy botanicznej, z sekcją o ziołach. Jest też sekcja najwyraźniej szczegółowo opisująca procesy biologiczne, różne wykresy zodiaku i strony poświęcone ruchom ciał niebieskich, takim jak tranzyt Księżyca przez Plejady. Na podstawie samego pisma uważa się, że jest to dzieło co najmniej dwóch, a nawet ośmiu praktykujących skrybów. Prawdopodobnie stworzenie manuskryptu wymagało lat pracy. Wielu sądzi, że niezrozumiały tekst może mieć odniesienia magiczne lub naukowe. Prawie każda strona manuskryptu zawiera botaniczne, figuratywne i naukowe rysunki o prowincjonalnym, choć żywym charakterze. Wykonane zostały atramentem w różnych odcieniach zieleni, brązu, żółci, błękitu i czerwieni. Treść rękopisu W zależności od tematyki rysunków, zawartość Manuskryptu Wojnicza można podzielić na sześć części: botaniczne, zawierające rysunki 113 niezidentyfikowanych gatunków roślin; rysunki astronomiczne i astrologiczne, w tym mapy astralne z promieniującymi okręgami, słońcami i księżycami, symbole zodiaku, takie jak ryby (Ryby), byk (Byk) i łucznik (Strzelec), nagie kobiety wyłaniające się z rur lub kominów oraz postacie dworskie; część biologiczna zawierająca niezliczone rysunki miniaturowych aktów kobiecych, większość z nabrzmiałymi brzuchami, zanurzonych lub brodzących w płynach i połączonych z łączącymi się rurkami i kapsułkami; rozbudowany zestaw dziewięciu medalionów kosmologicznych, z których wiele zostało narysowanych na kilku złożonych folio i przedstawiających możliwe formy geograficzne; rysunki farmaceutyczne ponad 100 różnych gatunków ziół leczniczych i korzeni przedstawionych za pomocą słoików lub naczyń w kolorze czerwonym, niebieskim lub zielonym; ciągłe strony tekstu, ewentualnie przepisów, z kwiatami przypominającymi gwiazdy zaznaczającymi każdy wpis na marginesach. Właściciele Manuskryptu Wojnicza Najbardziej znanym właścicielem kodeksu był cesarz Rudolf II (1576–1612). Kupił go za 600 złotych dukatów, ponieważ wierzył, że manuskrypt jest dziełem samego Rogera Bacona – angielskiego franciszkanina i filozofa. Jest bardzo prawdopodobne, że cesarz Rudolf nabył rękopis od angielskiego astrologa Johna Dee (1527–1608). Dee faktycznie był właścicielem wielu manuskryptów Rogera Bacona. Wydaje się, że cesarz Rudolf przekazał rękopis Jacobusowi Horcicky de Tepenecz (zm. 1622). Przekonanie to jest oparte na inskrypcji widocznej tylko w świetle ultrafioletowym na folio 1r. Inskrypcja ta brzmi: „Jacobi de Tepenecz”. Natomiast Johannes Marcus Marci z Cronland podarował książkę Athanasiusowi Kircherowi (1601–1680) w 1666 roku. W 1912 roku Michał Wojnicz zakupił rękopis od kolegium jezuickiego we Frascati pod Rzymem. W 1969 roku kodeks został przekazany do Biblioteki Beinecke przez H. P. Krausa, który kupił go od Ethel Wojnicz, wdowy po antykwariuszu. W tej chwili manuskrypt znajduje się w bibliotece Uniwersytetu Yale. Próby odczytania księgi Kilka lat temu niemiecki egiptolog Reiner Hanning poinformował, że udało mu się rozszyfrować część Manuskryptu Wojnicza. Egiptolog twierdzi, że w kodeksie użyto jakiegoś języka semickiego, być może arabskiego, aramejskiego lub hebrajskiego. Poza łaciną właśnie w tych językach porozumiewali się średniowieczni uczeni europejscy, a kodeks pochodzi z XV wieku. Hanning dostrzegł związek między niektórymi wyobrażeniami liter a hebrajskim. Twierdzi też, że udało mu się przetłumaczyć pełne zdania. Natomiast lingwista dr Gerard Cheshire uważa, że dokument został napisany wymarłym językiem protoromańskim. Jego zdaniem zawiera porady seksualne, informacje na temat rodzicielstwa i psychologii oraz przepisy na preparaty ziołowe. Jednak każda z tych hipotez ma wielu przeciwników. Pewne jest jedno – Manuskrypt Wojnicza jest najpopularniejszą książką na świecie, której nikt nie przeczytał. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Na bezcennym manuskrypcie Leonarda da Vinci pojawiło się coś dziwnego. Okazało się, że to nanocząsteczki
Skąd się wzięły czarne plamy na papierze passe-partout zabezpieczającym bezcenny Kodeks Atlantycki Leonarda da Vinci? Naukowcy podejrzewają, że mogą mieć one związek ze współczesnym zanieczyszczeniem powietrza w Mediolanie.
W tym artykule: Jak przechowywany jest Kodeks Atlantycki Dlaczego na Kodeksie Atlantyckim pojawiły się czarne plamy? Tajemnicze nanocząsteczki na Kodeksie Atlantyckim Jednym ze skarbów, jakie pozostawił po sobie Leonardo da Vinci, renesansowy malarz, pisarz i wizjoner, był ogromny zbiór notatek. Zwierały one rysunki i szkice Leonarda, przedstawiające wymyślone przez niego urządzenia i budowle – np. projekty maszyn latających albo oblężniczych. Ten bezcenny zestaw, dowodzący niezwykłej wyobraźni i pomysłowości artysty, obejmuje 1750 rysunków powstałych w drugiej połowie XV w. Często się zdarza, że tego typu notatki po śmierci autora przepadają. Rysunki Leonarda miały jednak szczęście. Ponad tysiąc sto kart zapełnionych jego rękami przechował Pompeo Leoni, renesansowy rzeźbiarz. Leoni zebrał je w ogromny kodeks. Ponieważ miał on format atlasu, wkrótce zaczęto go nazywać atlantyckim. Unikatowy zabytek znajduje się dzisiaj w Bibliotece Ambrozjańskiej w Mediolanie. W latach 70. XX wieku karty z rysunkami Leonarda w ramach prac konserwatorskich zostały zabezpieczone z pomocą passe-partout. Jednak wkrótce z tym zabezpieczeniem zaczęło dziać się coś dziwnego. Naukowcy opiekujący się Kodeksem spostrzegli, że pojawiły się na nim czarne plamy. Jak przechowywany jest Kodeks Atlantycki Kodeks Atlantycki trafił w ręce konserwatorów w 1962 roku. Przez dziesięć lat pracowicie zabezpieczali każdą kartę z pomocą passe-partout. Od 1997 r. notatki Leonarda da Vinci były przechowywane zgodnie z nowoczesnymi standardami: w stabilnym mikroklimacie gwarantującym ustaloną temperaturę i wilgotność. W 2006 roku zauważono, że na passe-partout zaczynają pojawiać się niewielkie czarne plamki. Dotyczyło to ponad dwustu stron Kodeksu, od sześćsetnej karty począwszy. Zjawisko zaniepokoiło naukowców i kuratorów opiekujących się Kodeksem. Zabytek ponownie zabezpieczono, jednak zagadka czarnych plam pozostała. Dlaczego na Kodeksie Atlantyckim pojawiły się czarne plamy? Jej rozwiązaniem zajął się zespół badaczy z Politechniki Mediolańskiej. Naukowcy pod kierunkiem prof. Luci Toniolo przebadali nieinwazyjnymi metodami kartę 843 Kodeksu. Wcześniej było już wiadomo, że czarne plamy nie są pochodzenia organicznego. Oznaczało to, że Kodeksu nie zaatakowały żadne mikroorganizmy. Badania przeprowadzone przez zespół Toniolo wykazały, że w miejscach, gdzie były najwięcej plam, znajdowały się kleje skrobiowy i winylowy, używane wcześniej przez konserwatorów. Dodatkowo wykryto obecność nieorganicznych nanocząsteczek, o średnicy 100–200 nanometrów, zawierających rtęć i siarkę. Ich skupiska znajdowały się w pustych przestrzeniach między włóknami celulozy, z której zrobiony był papier passe-partout. Tajemnicze nanocząsteczki na Kodeksie Atlantyckim Kolejne badania, przeprowadzone w Europejskim Ośrodku Promieniowania Synchrotronowego w Grenoble wyjaśniły, czym są zagadkowe nanocząsteczki. Naukowcy ustalili, że były one zbudowane z metacynobru – siarczku rtęci w rzadkiej, czarnej odmianie. Skąd metacynober wziął się na notatkach Leonarda? Naukowcy nie są tego pewni. Postawili jednak interesującą hipotezę. Według niej obecność rtęci może mieć związek z dodatkami do klejów stosowanych w czasie konserwacji, prowadzonej w latach 1962–1972. Kleje te zostały przygotowane tak, by zapobiegać rozwijaniu się mikroorganizmów i gwarantować przylepność passe-partout do oryginalnych kart Leonarda. Naukowcy odkryli pochodzenie matki Leonarda da Vinci? „Była czerkieską niewolnicą” Analiza dokumentów sprzed prawie 600 lat wykazała prawdopodobne pochodzenie matki Leonarda da Vinci. Włoski historyk twierdzi, że Caterina Buti del Vacca była księżniczką z Kaukazu, którą... Z kolei siarka może pochodzić z zanieczyszczonego powietrza. W latach 70. XX wieku powietrze w Mediolanie było złej jakości: mierzone poziomy dwutlenku siarki były bardzo wysokie. Siarka mogła więc wchodzić w reakcje z solami rtęci znajdującymi się w klejach. Tak powstawałby metacynober, którego obecność na zabezpieczeniach Kodeksu od lat spędzała naukowcom sen z powiek. Badania nad kartą 843 Kodeksu zostały opisane w czasopiśmie naukowym „Scientific Reports”. Źródła: phys.org, Scientific Reports. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Kryptolodzy-amatorzy rozszyfrowali nieznane listy Marii Stuart, królowej Szkocji. „To historyczna sensacja!”
Ponad pięćdziesiąt listów autorstwa Marii Stuart znaleziono w archiwach we francuskiej bibliotece narodowej. Wszystkie zostały spisane szyfrem wymyślonym przez szkocką królową. Szyfr udało się złamać, odkrywając, o czym Maria Stuart pisała z niewoli do swoich popleczników.
W tym artykule: Trzech kryptologów amatorów łamie sekret Marii Stuart Nieznane listy Marii Stuart, królowej Szkocji O czym pisała Maria Stuart w nieznanych listach? Maria Stuart, królowa Szkocji i konkurentka brytyjskiej królowej Elżbiety I, została zgładzona dokładnie 436 lat temu. Jej egzekucja obyła się 8 lutego 1587 r. Wcześniej katolicka pretendentka do angielskiego tronu przez dziewiętnaście lat była przetrzymywana w niewoli z rozkazu Elżbiety. Maria wychowała się i dorastała na dworze francuskim. Jej teściowa, Katarzyna Medycejska, wpoiła jej zasady politycznego działania na forum międzynarodowym. Jedna z nich, użyteczna nie tylko w XVI wieku, dotyczyła zachowywania swoich planów w absolutnym sekrecie. Wymagało to m.in. skrupulatnej ochrony własnej korespondencji. W późniejszym życiu Maria Stuart stosowała przemyślne szyfry własnego autorstwa. Pisząc listy do swoich stronników w Anglii i na kontynencie, nie używała liter, tylko wymyślonych przez siebie symboli. Szyfry okazały się na tyle skuteczne, że długo uważano sekretną korespondencję królowej za zaginioną. Zmieniło się to dopiero teraz. Trzech kryptologów amatorów łamie sekret Marii Stuart George Lasry, Norbert Biermann i Satoshi Tomokiyo nigdy nie spotkali się osobiście. Pierwszy z nich jest naukowcem zajmującym się informatyką. Drugi – pianistą i profesorem muzyki. Trzeci zaś fizykiem i ekspertem patentowym. Wszystkich łączy pasja do łamania historycznych szyfrów. Odważysz się wejść? 10 najsłynniejszych nawiedzonych posiadłości świata W 2018 r. Lastry przeglądał zdigitalizowane zbiory Biblioteki Narodowej Francji (Bibliothèque nationale de France). Szukał w nich potencjalnych zagadek kryptograficznych. Tak natrafił na kilkadziesiąt spisanych symbolami listów z XVI w., oznaczonych jako dotyczące spraw włoskich. Pisma te stanowiły idealną łamigłówkę dla pasjonatów. Nie było wiadomo ani kto jest ich autorem, ani w jakim języku zostały spisane. Lastry zaprosił do współpracy Biermanna i Tomokiyo. – Nikt nie przypuszczał, że to listy Marii. Dlatego nigdy nie zainteresował się nimi żaden z zawodowych historyków – opowiada Lastry. – Trzeba było dopiero takich szalonych ludzi jak my, dla których łamanie szyfrów jest osobistą obsesją. Nieznane listy Marii Stuart, królowej Szkocji Listów było 57. Zawierają ok. 50 tys. słów. Zostały spisane z pomocą 191 różnych symboli – co wskazywało, że szyfr nie był jedynie prostym zamienieniem litery na wymyślony znak. Stanowił bardziej skomplikowany system, gdzie kilka symboli mogło oznaczać jedną literę. Badacze szukali rozwiązania, korzystając z programów symulujących użycie różnych języków. Kluczem do złamania szyfru okazał się francuski. Po tysiącach prób trójka kryptologów zaczęła natrafiać na pierwsze słowa. Odkryto, że autorką jest uwięziona kobieta, matka syna. Następnym krokiem było znalezienie w tekście powtarzającego się nazwiska „Walsingham”. Francis Walsingham był zaufanym Elżbiety I, jednym z filarów jej rządów. – Zaczęliśmy podejrzewać, że listy zostały napisane przez Marię – mówi Lastry. – Jednak kiedy opowiedzieliśmy o tym historykom, powiedzieli, że to niemożliwe i żebyśmy nie tracili czasu. O czym pisała Maria Stuart w nieznanych listach? Ostatnia część pracy wymagała odstawienia komputera i ręcznego rozszyfrowywania łamigłówki. Okazało się, że Maria zaszyfrowała oddzielnie pewne nazwiska i fragmenty słów. Rozpracowanie tych symboli wymagało wielu miesięcy pracy nocą i w weekendy. Kiedy szyfr został złamany, trójka kryptologów pokazała listy historykowi Johnowi Guyowi, światowemu ekspertowi i autorowi biografii Marii Stuart. Uznał je za najważniejsze odkrycie dotyczące królowej szkockiej od stu lat. – To jest prawdziwa historyczna sensacja – powiedział Guy. – Bajkowe odkrycie! – dodał. Tak ubierała się elita XVII wieku. Stroje odnalezione we wraku statku Królewska zawartość XVII-wiecznego wraku statku znalazła się na wystawie w holenderskim muzeum – 374 lata po tym, jak statek przewożący luksusowe przedmioty i ubrania zatonął w wodach Mo... Listy pochodzą z okresu między 1578 a 1584 rokiem. Większość jest zaadresowana do francuskiego ambasadora we Francji, Michela de Castelnau de Mauvissière'a. Ich główne wątki dotyczą warunków, w jakich przetrzymywana jest Maria, jej słabego zdrowia, a także spraw politycznych. Maria m.in. wątpi, czy negocjacje z Elżbietą I dotyczące jej uwolnienia, prowadzone są ze strony przeciwników w dobrej wierze. Nie ufa Walsinghamowi i zdradza niechęć do Roberta Dudleya, faworyta Elżbiety. Jest w rozpaczy, gdy w 1852 r. jej syn Jakub, wówczas król Szkocji, a później również Anglii, zostaje porwany. Obawia się, czy jej zwolennicy we Francji nadal ją popierają. – Te listy są długie, skomplikowane i niełatwe do zrozumienia. Myślę, że historycy będą mieli co robić przez dekady – mówi Lastry. Odkrycie zostało opisane w specjalnym wydaniu czasopisma „Cryptologia”, wypuszczonym dokładnie w rocznicę stracenia Marii Stuart. Źródła: EurekAlert, NG, Cryptologia. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Ukryta wiadomość w średniowiecznym manuskrypcie zostawiona przez tajemniczą kobietę. Kim była?
Naukowcy odkryli, że w manuskrypcie sprzed 1200 lat, pewna kobieta zostawiła ukryte zapiski i rysunki. Notatki odkryto dzięki zaawansowanemu skanowaniu 3D.
W tym artykule: Kim była tajemnicza Eadburga? Niewiele kobiet w średniowieczu czytało i pisało Niewiele jest dowodów na to, że kobiety w średniowiecznej Anglii obcowały z literaturą Intrygi i spiski w średniowiecznej Anglii Naukowcy z brytyjskiego Uniwersytetu w Leicester prowadzili badania w Bibliotece Bodlejańskiej. W pewnym momencie odkryli, że średniowieczny manuskrypt Selden Supra 30, w którym opisane zostały Dzieje Apostolskie, zawiera ukrytą wiadomość. Dokument powstał w VIII wieku, pomiędzy 720 a 750 rokiem w południowej Anglii. Kim była tajemnicza Eadburga? Rękopis został w całości napisany po łacinie. Jeden ze studentów, który zaangażowany był w projekt „Analysing and Recording Cultural Heritage in Oxford”, badał rękopis metodą obrazowania 3D i zauważył, że na kilku stronach znajdują się wzory i nietypowe obrazki oraz kilka zapisków. Notatki zostały jednak w delikatny sposób wydrapane, a nie zapisane z wykorzystaniem atramentu. Właśnie dlatego były niewidoczne na pierwszy rzut oka. Tym, co zwróciło szczególną uwagę naukowców, było użycie imienia Eadburga. To staroangielskie imię żeńskie. Ponadto uczeni twierdzą, że wszystkie zapiski zostały stworzone przez tę samą osobę, co miał potwierdzić grafolog. Najstraszliwsze tortury w średniowieczu. Tak karano przestępców i heretyków Chociaż tortury jako metoda wymierzania kary funkcjonuje w niektórych krajach do dziś, to średniowiecze wyróżnia się szczególną brutalnością. Oto najstraszliwsze narzędzia tortur ówcze... Eksperci zwracają uwagę na to, że w średniowiecznej Anglii pisać i czytać potrafili tylko ludzie wysoko urodzeni, głównie mężczyźni. Kobiety, które posiadały te umiejętności, należały do niewielkiego, elitarnego grona. Dlatego badacze są przekonani, że kobieta, która zostawiła zaszyfrowane notatki, pochodziła z zamożnej rodziny. A może nawet z kręgów magnackich lub królewskich. Niewiele kobiet w średniowieczu czytało i pisało Naukowcy przyznają, że imię Eadburgi znajdowało się w kilku miejscach manuskryptu Selden Supra co najmniej 15 razy. Najczęściej pojawia się na marginesach, wraz z rysunkami. Widać na nich postaci ludzkie. Badacze twierdzą, że na jednym szkicu widać parę osób. Jedna z nich trzyma drugą, a rękę podnosi do góry. Naukowcy podejrzewają, że może oznaczać to gest zatrzymania. – Odkrycie imienia kobiety wyrytego na marginesach rękopisu dostarcza nam nowych, ekscytujących dowodów na powiązania między kobietami, literaturą i kulturą literacką we wczesnym średniowieczu – mówi Jess Hodgkinson, doktorantka na Uniwersytecie w Leicester i współautorka badania. – Nowoczesna technologia, którą zastosowaliśmy w projekcie badawczym, ujawniła te maleńkie napisy i nieznane wcześniej szczegóły – dodaje uczona. Niewiele jest dowodów na to, że kobiety w średniowiecznej Anglii obcowały z literaturą Badacze nie są przekonani, czym kierowała się kobieta, tworząc te sekretne notatki. Być może zapiski tworzyła wyłącznie na własny użytek. To może sugerować, że była zaangażowana w czytanie tej księgi. – Istnieje bardzo niewiele dobrze zachowanych wczesnośredniowiecznych manuskryptów, które zawierają dowody na to, że były używane i czytane przez kobiety – twierdzi dr Hodgikinson. – Możliwe, że to właśnie Eadburga dodała swoje imię na marginesie manuskryptu. Jeśli tak, to umieszczając swój ślad w książce, którą czytała i która miała dla niej znaczenie, zostawiła namacalny dowód swojej obecności, który przetrwał setki lat – podkreśla badaczka. Średniowieczna medycyna bez tajemnic. Na dnę moczanową - maść z sowy i dzika. Albo pieczony szczeniak Średniowieczna medycyna może wydawać się przerażająca. Ówcześnie stosowane praktyki zostały opisane w książkach. Rękopisy trafią do Biblioteki Cyfrowej Cambridge. – Mam nadzieję, że moje badania inskrypcji ujawnią więcej informacji na temat tego, kim była Eadburga. I dlaczego podpisała się na tej średniowiecznej księdze – dodaje dr Hodgikinson. Naukowcy chcą również rozszyfrować pozostałe wiadomości pozostawione przez kobietę. Intrygi i spiski w średniowiecznej Anglii Co ciekawe, manuskrypt powstał w okresie, w którym żyła córka anglosaskiego króla Mercji imieniem Eadburga. Jej ojciec Offa w 789 roku wydał ją w 789 roku za Beorhtrica, króla Wesseksu. Młoda królowa uważana była za niezwykle przebiegłą osobę, która spiskowała i dopuszczała się intryg, aby umocnić i zwiększyć władzę swojego męża. W wyniku swoich działań przypadkowo otruła Beorhtrica. Po śmierci męża uciekła na dwór króla Franków, gdzie również rozpoczęła grę o władzę i pozycję. Na dworze Karola Wielkiego miała wielu wrogów, którzy pragnęli jej śmierci. Zmarła zupełnie sama, utraciwszy wszystko, co posiadała. Warto pamiętać, że od 902 r. Mercją władała Ethelfleda. Była córką Alfreda Wielkiego, władcy Wesseksu, który jako pierwszy zjednoczył Anglię. Ethelfleda była żoną króla Aethelreda, który ciężko chorował. Po śmierci męża w 911 r. samodzielnie rządziła Mercją. Było to zdarzenie bez precedensu w historii średniowiecznej Anglii. Ethelfleda wsławiła się walką z Wikingami i budową fortów obronnych. Zmarła w 918 r. Źródło: Uniwersytet w Leicester.
Ilustracje ze średniowiecznych manuskryptów nie przestają zadziwiać!
Historia tzw. „iluminowanych rękopisów” jest ciekawsza i bardziej obsceniczna niż wam się wydaje!
W tym artykule: „Iluminowane manuskrypty” Tematyka religijna Króliki przeprowadzające egzekucje Tak zwane „iluminowane rękopisy” to pisma ozdobione ornamentami, najczęściej pochodzące Europy, z okresu średniowiecza. Nie oznacza to jednak, że jedynie średniowieczna tworzyła tego typu rękopisy. Istnieją starożytne pisma tego rodzaju, pochodzące z czasów antycznych. Bogate tradycje w tworzeniu ozdobnych rękopisów miały też ludy prekolumbijskie z obydwu Ameryk, jak Majowie czy Aztekowie, tworzący tzw. kodeksy. „Iluminowane manuskrypty” Najstarsze zachowane do dziś egzemplarze „iluminowanych manuskryptów” powstały w okresie IV i V w.n.e. pochodzą z IV i V wieku naszej ery. Należą do nich np. „Biblia z Quedlinburga”, która jest najstarszym dziełem zawierającym miniatury o rodowodzie chrześcijańskim. Ozdabianie manuskryptów ornamentami było też praktyką stosowaną w starożytnym Rzymie mniej więcej od I w.p.n.e. Czasami ozdabiano teksty dotyczące ważnych postaci ich wizerunkami. Wiemy o nich jednak tylko dzięki dawnym historykom. Do dziś nie zachowały się bowiem żadne z nich. Wielu ekspertów zwraca uwagę na starożytny Egipt, gdzie według nich sztuka zdobienia manuskryptów wymyślnymi rysunkami pojawiła się po raz pierwszy. Przemawia za tym odkrycie dotyczące portretów, którymi były ozdabiane manuskrypty. Wykonywano je specjalną metodą polegającą na rysowaniu konturów czarną farbą, a następnie wypełnianiu kształtu określonym kolorem. Tą technikę nazywa się dziś „metodą egipską". Jest to sposób ozdabiania manuskryptów dość podobny do tego, jaki stosowali średniowieczni skrybowie. Oni również zaczynali od tworzenia konturów wykonanych czarnym tuszem. Na tym jednak podobieństwa się kończą, ponieważ w średniowieczu nastąpił znaczny rozwój technik zdobniczych, których używano do ozdabiania tekstów. To wtedy właśnie zaczęto dodawać do manuskryptów bardziej skomplikowane ilustracje. Niekiedy były to obrazy zajmujące nawet całą stronę. Częstym motywem były zdobione inicjały (czyli duże, pierwsze litery od których zaczynał się dany paragraf lub strona) i obramowania stron. Jedną z technik tworzenia takich malunków było pokrywanie wybranego miejsca klejem na którym następnie układano pozłacane liście, które w dalszej kolejności były starannie wcierane w papier. Efektem była błyszcząca powierzchnia. Na koniec, reszta malunku była pokrywana kolorowymi farbami. Końcowy efekt sprawiał, że ozdobione w ten sposób strony dosłownie mieniły się w świetle. Przykład manuskryptu ze złoconymi ilustracjami (getty images) Tematyka religijna Cechą szczególną europejskich manuskryptów z okresu średniowiecza jest ich niemal jednorodna tematyka. Ozdobne pisma i księgi najczęściej dotyczyły tematów religijnych. W okresie między szóstym a ósmym stuleciem naszej ery np. mnisi z irlandzkich klasztorów posiadali monopol na tworzenie takich dzieł. Nic więc dziwnego, że zachowane z tego okresu manuskrypty pełne są tematyki religijnej połączonej z motywami wywodzącymi się z kultury celtyckiej. Dopiero od mniej więcej od IXw. produkcją „iluminowanych manuskryptów” zaczęli się trudnić również ludzie nie związani z religią. Nie oznaczało to jednak, iż tematyka religijna przestała być dominującym motywem. Oprócz niej jednak, coraz więcej ilustracji zaczęło przedstawiać sceny z życia ważnych postaci i władców, wydarzenia historyczne, ale też bardziej bardziej przyziemne tematy jak turnieje rycerskie czy sceny z życia codziennego. Całym odrębnym gatunkiem można określić malunki przedstawiające dziwaczne stworzenia i motywy. Smoki, antropomorficzne zające i inne zwierzęta do dziś potrafią robić wrażenie, dając świadectwo niezwykłej wyobraźni swych twórców. Takie obrazy najczęściej można znaleźć na marginesach pism. Mają one nawet swoją nazwę, wywodzącą się od miejsc, w których były umieszczane – marginalia. Te najdziwniejsze z nich, przedstawiające wymyślne stwory i tego typu wizerunki, są określane mianem drolerii. Króliki przeprowadzające egzekucje Drolerie, były szczególnie popularne w manuskryptach tworzonych w Anglii i Francji w XIII i XIV wieku. W polskim piśmiennictwie, przykładami dzieł, w których można odnaleźć takie osobliwe dekoracje są m.in. „Psałterz floriański” czy „Graduał Jana Olbrachta”. Chyba najczęściej spotykanym motywem, jeśli chodzi o drolerie, są antropomorficzne zwierzęta. Na tych ilustracjach zajmują się np. polowaniem na inne zwierzęta, graniem muzyki lub przeprowadzaniem...egzekucji na ludziach. Nie sposób nie odnieść wrażenia, iż tego typu malunki miały przede wszystkim charakter humorystyczny. Na pewno musiały też przysporzyć radości ich twórcom, którzy mogli puścić wodze fantazji, przedstawiając np. Króliki biorące udział w turniejach rycerskich. Drugim, najbardziej popularnym motywem, który można odnaleźć w średniowiecznych manuskryptach są zdobienia przedstawiające wszelkie przejawy ludzkiej seksualności. Średniowiecze kojarzone jest z surową obyczajowością i rygorystycznie pojmowaną religią, gdzie głównym celem człowieka miało być dostąpienie zbawienia wieńczącego życie pełne pokory i modlitwy. Istotnie, taki był dominujący nurt tamtych czasów. Czy może w takim razie dziwić, że gdziekolwiek tylko nadarzyła się sposobność, średniowieczni twórcy dawali upust swojej fantazji i tworzyli obrazy, które nawet dziś zwracają uwagę swoją obscenicznością. Manuskrypt z XIII w. z francuskiego Amiens (public domain) Co więcej, takie motywy pojawiały się nie tylko w tekstach o charakterze świeckim! Również pisma religijne były ozdabiane w ten sposób. Przykładem są np. „Psałterz z Rutland” lub „Psałterz z Ormesby”, gdzie pełno jest nagich postaci wykonujących najdziwniejsze czynności, jak w przypadku gdy mężczyzna dmie w trąbkę w odbyt chłopca, który ma głowę konia. W innym manuskrypcie można znaleźć postać nagiej kobiety która odbywa lot na latającym penisie. A myśleliście, że tylko w obecnych czasach można trafić na abstrakcyjne memy, prawda? Detal z ”Psałterza z Rutland” (public domain)
Ten manuskrypt ma około 1600 lat. Wydobyto go z Watykańskiej Biblioteki i udostępniono w internecie
To, co widzicie na ilustracji to fragment "Eneidy" Wergiliusza, jeden z najstarszych rękopisów na świecie. Watykańska Biblioteka Apostolska udostępniła go właśnie w wersji cyfrowej do oglądania dla wszystkich.
Watykańska biblioteka kryje wiele bezcennych skarbów. Powstała w 1448 na życzenie papaieża Mikołaja V. Kryje w sobie zawrotną liczbę tekstów, ponad milion książek, około 75 tysięcy manuskryptów i 8,5 tysiąca inkunabułów. Oczywiście najwięcej ciekawości budzi jej Tajne Archiwum, gdzie złożono około 150 tysięcy pozycji. Zdigitalizowana "Eneida" Wergiliusza to około 76 zachowanych stron i 50 ilustracji. Warto przyjrzeć się pięknemu wykonaniu dzieła, które powstało w czasach, gdy każda książka miała sporą wartość. Niedługo podobnych skarbów ma być więcej do obejrzenia w sieci. Biblioteka Apostolska chce zdigitalizować i umieścić w internecie skany ponad 80 tysięcy manuskryptów, łącznie około 40 milionów stron, które zostaną przekształcone w 45 biliardów bajtów. Rękopis zobaczycie tutaj. Źródło: Booklips Posłuchaj Tomasza Tomaszewskiego, który podzielił się z nami sekretami z warsztatu fotografa! Wybitny fotograf wystąpił podczas Festiwalu Podróżników National Geographic. View oEmbed on the source website
Zdrowa kuchnia była ważna już w średniowieczu
Popularne są różne sposoby żywienia ostatnio jednak najczęściej zależy nam na tym, by nasza dieta była zdrowa. Okazuje się, że już w XII wieku przygotowywano posiłki tak, by poprawiały stan zdrowia oraz leczyły rozmaite schorzenia
Dzisiejsza książka kucharska to zbiór przepisów kulinarnych, które opisują sposób przygotowania potraw. Czasem kluczem jest utrata zbędnych kilogramów, innym razem kuchnia z danego regionu lub wykluczająca pewne produkty np. mięso. Przepisy kulinarne przekazywano sobie od zawsze. Młode dziewczęta uczyły się zazwyczaj od swoim matek, jednak wszystko to funkcjonowało jedynie w tradycji ustnej. Potrzeba zapisu pojawiła się najprawdopodobniej wraz z zawodowymi kucharzami i kuchnią dworską. Pierwsze zbiory przepisów w Europie pojawiły się najprawdopodobniej pod koniec V wieku p.n.e. Wszystko wskazuje na to, że pierwszym spisem była Sztuka gotowania Mithekosa z Syrakuz, jednak już w II wieku p.n.e. powstał traktat o jedzeniu Uczta mędrców Atenajosa, napisany w formie dialogu. Zachowały się też pojedyncze przepisy pochodzące z czasów greckich i rzymskich. Jednak dopiero teraz udało się odnaleźć najstarszą europejską książkę kucharską. Manuskrypt został spisany po łacinie w 1140 roku. Obecnie jest badany przez naukowców z Instytutu Studiów Mediewistycznych Uniwersytetu w Durham. Kto dokonał odkrycia? Robotnicy podczas prac konserwatorskich w budynku poklasztornym przy gotyckiej katedrze w Durham w Anglii. Jaka jest zawartość najstarszej europejskiej książki kucharskiej? Okazuje się, że zawarte w niej przepisy miały służyć poprawie i zachowaniu zdrowia, a nawet leczyć rozmaite schorzenia: "Sos do kury na zimę: rozgrzać czosnek, pieprz i szałwię, zmieszać z wodą". "Imbir przechowywać w czystej wodzie. Do konfitury pokroić na długie cienkie paski i dobrze wymieszać z miodem ugniecionym rękami na cieknącą masę, miód mocno wyrabiać rękami i zostawić na dzień i noc"- to dwa przepisy odczytane w pełni przez prof. Faitha Wallisa z prestiżowego kanadyjskiego Uniwersytetu McGill w Montrealu, który współpracuje z naukowcami badającymi manuskrypt. Pietruszka, czosnek, pieprz, szałwia, musztarda, kolendra - to przyprawy najczęściej wymieniane w manuskrypcie. Uniwersytet w Durham wyda ten manuskrypt drukiem, książka będzie nosiła tytuł "Zinziber" (łacińska nazwa imbiru).