Zaskakujące badanie naukowców z USA. Małżeństwo wyraźnie chroni przed rakiem
Przeprowadzone na Uniwersytecie Miami badanie wykazało uderzającą korelację: osoby które nigdy nie były w związku małżeńskim, znacznie częściej chorują na nowotwory. Szczególnie wyraźnie widać to u kobiet.
Analiza objęła ogromną próbę aż 4 milionów uczestników z 12 stanów USA i dane z lat 2015–2022. U osób które nigdy nie były w sformalizowanym związku ryzyko zachorowania na nowotwór okazało się dramatycznie wyższe niż u małżonków. U mężczyzn – wyższe o 68%, a u kobiet aż o 85%. Choć liczby te robią wrażenie, eksperci podkreślają, że małżeństwo nie jest biologiczną tarczą, lecz markerem stylu życia. Kluczowe okazują się czynniki społeczne, behawioralne oraz dostęp do opieki zdrowotnej. Badanie ukazało się w czasopiśmie „Cancer Research Communications”. Które nowotwory są rzadsze u małżonków? Analiza wykazała, że największe różnice występują w przypadku nowotworów powiązanych z wirusem HPV. Są to: rak szyjki macicy (3-krotnie częstszy u singielek) czy rak odbytu (5-krotnie częstszy u nieżonatych mężczyzn). W przypadku chorób, które wymagają regularnych badań, brak partnera pilnującego terminów okazuje się krytyczny. Przy nowotworach objętych powszechnymi programami monitoringu (np. rak piersi i prostaty), różnice między małżonkami a singlami były znacznie mniejsze. Dowodzi to, że małżeństwo kompensuje braki w samodyscyplinie i działa jak system wczesnego ostrzegania. Wzajemna troska jako tarcza przed rakiem Naukowcy sugerują, że za niższym ryzykiem u osób w związkach małżeńskich stoi dynamika relacji. Małżonkowie często wzajemnie motywują się np. do rzucenia palenia, lepszego odżywiania czy badań lekarskich. W grę może wchodzić też co innego: osoby zdrowsze i stabilniejsze emocjonalnie statystycznie częściej decydują się na sformalizowanie związku, co już na starcie daje im przewagę zdrowotną nad singlami. Przyczyna czy tylko korelacja? Mimo wyraźnych korelacji, badacze ostrzegają przed wyciąganiem pochopnych wniosków. Małżeństwo ma swoje wady (wyższe ryzyko demencji), a bycie singlem zalety (sprzyja szerszym więziom społecznym i rozwojowi osobistemu). Inne badania wskazują na przykład, że małżeństwo jest dla kobiet źródłem stresu, a żonaci mężczyźni częściej chorują na otyłość. Badanie miało charakter przekrojowy i nie uwzględniało żadnych danych na temat związków. Głównym celem publikacji nie jest zachęcanie do ślubów, lecz wskazanie lekarzom, że stan cywilny to istotny marker. A osoby samotne powinny po prostu przykładać większą wagę do regularnych badań. Źródła: Cancer Research Communications Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Miasto św. Walentego naprawdę istnieje. Przyjeżdżają do niego pary z całego świata
Zbliżające się Walentynki co roku kierują uwagę milionów osób ku postaci św. Walentego, uznawanego za patrona miłości i narzeczonych. Choć współczesne obchody często mają charakter symboliczny i komercyjny, ich źródło tkwi w kulcie męczennika z pierwszych wieków chrześcijaństwa. Właśnie dlatego na kilka dni przed 14 lutego do jednego miasta w środkowych Włoszech zaczynają przybywać pary z różnych krajów. Nie przyciąga ich wyłącznie romantyczna atmosfera, lecz przekonanie, że to miejsce pozostaje związane z historią świętego, którego wstawiennictwu powierzają swoje relacje.
Choć Walentynki bywają dziś kojarzone głównie z komercją, sama data 14 lutego ma podłoże religijne i historyczne. To dzień, który w tradycji chrześcijańskiej łączony jest z męczeńską śmiercią św. Walentego. Z tego powodu szczególne znaczenie zyskało umbryjskie miasto Terni, gdzie według przekazu przechowywane są jego relikwie. W tamtejszej świątyni, Basilica di San Valentino, od wieków rozwija się kult patrona zakochanych, co sprawia, że w lutym miejscowość staje się celem zarówno pielgrzymów, jak i par pragnących symbolicznie powierzyć swój związek opiece świętego. Święty Walenty i tradycja, która uczyniła Terni miastem zakochanych Postać św. Walentego, z którą dziś łączy się święto zakochanych, wywodzi się z wczesnochrześcijańskiej tradycji Włoch. Według przekazów biskup Walenty urodził się około 175 roku w Interamnie, czyli dzisiejszym Terni. Żył w czasach, gdy imperium rzymskim rządził m.in. cesarz Klaudiusz II Gocki. Z późniejszych relacji wynika, że władca ten miał sprzyjać przekonaniu, iż najlepszymi żołnierzami są mężczyźni niezwiązani rodziną, dlatego ograniczano możliwość zawierania małżeństw przez młodych legionistów. Walenty jako duchowny sprzeciwiał się takiemu podejściu – potajemnie błogosławił związki i udzielał ślubów parom, które nie chciały rezygnować z życia rodzinnego mimo obowiązujących restrykcji. Ten gest sprzeciwu wobec decyzji władzy, a zarazem obrona prawa do miłości i małżeństwa, stał się osią legendy łączącej jego postać z patronatem nad zakochanymi. Według tradycji za swoją działalność trafił do więzienia, a następnie został stracony 14 lutego 273 roku w pobliżu Via Flaminia. Jego kult rozwijał się w Terni od VI–VII wieku, a w 1644 roku oficjalnie ogłoszono go głównym patronem miasta. Najważniejszym miejscem związanym z jego kultem pozostaje Basilica di San Valentino w Terni, gdzie w srebrnym relikwiarzu przechowywane są szczątki świętego, opatrzone inskrypcją wskazującą go jako patrona miłości. Co roku, w niedzielę poprzedzającą Walentynki, do świątyni przybywają pary z różnych krajów, aby złożyć przy relikwiach przyrzeczenia miłości. Uroczystości mają charakter religijny, ale także symboliczny – młodzi narzeczeni oraz małżonkowie z wieloletnim stażem odnawiają przysięgi, traktując to miejsce jako przestrzeń potwierdzenia trwałości związku. Kulminacyjnym momentem jest symboliczny gest przypieczętowania obietnicy, czyli wymiana pocałunku przed relikwiarzem patrona. W ten sposób lokalna tradycja splata historię męczeństwa z żywą współczesną praktyką, czyniąc Terni jednym z najważniejszych punktów odniesienia dla kultu św. Walentego w Europie. Co można zobaczyć w Terni poza sanktuarium św. Walentego? Choć Terni rozpoznawalne jest przede wszystkim jako ośrodek kultu św. Walentego, to właśnie jego wielowarstwowa historia sprawia, że miasto oferuje znacznie więcej niż jeden – choć ważny – punkt pielgrzymkowy. Ponieważ osada funkcjonowała już w czasach rzymskich jako Interamna Nahars, do dziś w jej strukturze urbanistycznej widoczne są ślady antycznego układu, a pozostałości amfiteatru potwierdzają dawną rangę tego ośrodka. Następujące po sobie epoki rozbudowywały miasto jako centrum administracyjne i religijne Umbrii, czego konsekwencją jest zespół zabytkowych świątyń oraz dominująca w panoramie katedra, wznoszona etapami od XII do XVIII wieku. Nakładające się style architektoniczne odzwierciedlają kolejne fazy rozwoju, podobnie jak historyczne pałace mieszczańskie i budowle publiczne z XIX i XX stulecia, w tym neoklasyczny teatr miejski, który podkreśla reprezentacyjny charakter centrum. Bliskość wyjątkowych krajobrazów powoduje natomiast, że Terni łączy funkcje miejskie z walorami przyrodniczymi. Zaledwie kilka kilometrów od zabudowy miejskiej znajduje się Cascata delle Marmore – wodospad o wysokości około 165 metrów, którego obecny kształt jest rezultatem zarówno procesów naturalnych, jak i starożytnych prac hydrotechnicznych mających osuszyć dolinę. Osady wapienne nadają skałom jasną barwę przypominającą marmur, co tłumaczy nazwę wodospadu, a rozbudowana sieć ścieżek i punktów widokowych umożliwia obserwację z różnych perspektyw. Dodatkowo pobliska średniowieczna osada Torreorsina stanowi ważny element historyczny tego obszaru, dzięki czemu okolice Terni łączą dziedzictwo kulturowe z pięknymi widokami. W efekcie miasto funkcjonuje jako pełnoprawny cel podróży w Umbrii, a nie jedynie przystanek związany z jednym świętem. Źródła: Vivi Terni, Italy Magazine Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Żonaci mężczyźni częściej chorują na otyłość. Pań to nie dotyczy
Czy po ślubie rzeczywiście przybywa nam kilogramów? Najnowsze badania pokazują, że małżeństwo zwiększa ryzyko otyłości, zwłaszcza u mężczyzn. Naukowcy wskazują, że zmiana stylu życia po ślubie może mieć zaskakujący wpływ na naszą wagę.
Spis treści: Tak tyją mężowie Otyłość w małżeństwie Dlaczego tyjemy? Zdania à propos tego, co zmienia się po ślubie, są podzielone. Jedne pary twierdzą, że po złożeniu przysięgi wszystko jest inne, inne uważają, że poza „papierkiem” nie zmieniło się nic. A co na to nauka? Jak się okazuje, istnieją pewne prawidłowości dotyczące tego, jak zmieniamy się po zawarciu związku małżeńskiego. Najbardziej podatni są mężczyźni. Tak tyją mężowie Otyłość to jedna z tzw. chorób cywilizacyjnych XXI wieku. Widać to, choćby spacerując po miastach – również w Polsce. Tendencje do niezdrowego tycia (na całym świecie) potwierdzają liczby. Od 1990 roku globalne wskaźniki otyłości wzrosły ponad dwukrotnie, a liczba osób z nadwagą lub otyłością przekroczyła 2,5 miliarda. Prognozy wskazują, że do 2050 roku ponad połowa dorosłych i jedna trzecia dzieci na całym świecie będzie zmagać się z nadmierną masą ciała. Co stoi za takimi mało optymistycznymi prognozami? Najczęstsze przyczyny otyłości to: niezdrowa dieta, brak ruchu, predyspozycje genetyczne czy przewlekłe choroby. Badacze z Narodowego Instytutu Kardiologii w Warszawie postanowili sprawdzić, jak inne aspekty życia wpływają na masę naszego ciała. Na grupie 2405 osób w średnim wieku 50 lat przeprowadzono analizę statystyczną, aby zbadać powiązania między wagą a wiekiem, stanem cywilnym czy zdrowiem psychicznym. Wyniki badań zostały zaprezentowane podczas Europejskiego Kongresu Otyłości w Maladze. Wynika z nich, że żonaci mężczyźni są ponad 3 razy bardziej narażeni na otyłość niż ich rówieśnicy bez żon. Co ciekawe, u kobiet małżeństwo nie wpływa na wzrost ryzyka otyłości. Otyłość w małżeństwie To nie pierwsze badanie sugerujące intrygującą zależność między stanem cywilnym a masą ciała. Wcześniej naukowcy z University of Bath ustalili, że żonaci mężczyźni byli średnio o 1,4 kg ciężsi od swoich nieżonatych kolegów. Joanna Syrda z Uniwersytetu w Bath potwierdziła wyniki warszawskich badań, odwołując się do swoich odkryć z 2017 roku. Zauważyła, że wskaźnik BMI u mężczyzn rośnie po ślubie i spada przed lub po rozwodzie. Wyjaśniła, że osoby poszukujące partnera bardziej dbają o formę. W małżeństwie mogą za to częściej spożywać regularne, ale kaloryczne posiłki. Oczywiście nie sam ożenek sprzyja tyciu panów. Badania przeprowadzone w Warszawie ujawniły, że wiek również wpływa na przyrost masy ciała. Każdy kolejny rok życia zwiększał ryzyko nadwagi o 3% u mężczyzn i 4% u kobiet. Z kolei ryzyko otyłości rosło o 4% u mężczyzn i 6% u kobiet. Dlaczego tyjemy? Naukowcy zauważyli, że pewne czynniki wpływały na otyłość wyłącznie u kobiet. Przykładowo, depresja podwajała ryzyko otyłości, a brak wiedzy na temat zdrowia zwiększał je o 43%. Z kolei kobiety mieszkające w mniejszych miejscowościach były bardziej narażone na nadmierny przyrost masy ciała. Co ciekawe, te czynniki nie miały jednak wpływu na mężczyzn. Jim Pollard z Men’s Health Forum przestrzega przed zbyt uproszczoną interpretacją wyników. Według niego wyższe BMI u mężczyzn w związkach może wynikać ze stresującej pracy, długich godzin i niezdrowego jedzenia. Podkreślił, że mężczyźni są bardziej narażeni na przedwczesną śmierć z powodu chorób serca i nowotworów, gdzie waga jest istotnym czynnikiem. Dlatego potrzebne jest bardziej precyzyjne podejście do walki z otyłością u obu płci. Pollard zaznaczył, że rządowe strategie dotyczące zdrowia mężczyzn i kobiet powinny uwzględniać wyniki takich badań, aby były skuteczne i kompleksowe. Coraz więcej badań naukowych podkreśla, jak poważnym zagrożeniem dla zdrowia jest otyłość. Według brytyjskiej organizacji pozarządowej Cancer Research UK otyłość ma odpowiadać za więcej przypadków raka niż palenie papierosów. Z kolei badania naukowców z Uniwersytetu Princeton sugerują, że otyłość może negatywnie wpływać na funkcje poznawcze, takie jak zdolność uczenia się pamięć. Po karmieniu mysz dietą wysokotłuszczową przez 12 tygodni zaobserwowano u nich przyrost masy ciała o 40% oraz pogorszenie wyników w testach pamięci i orientacji przestrzennej. Odkrycia te mogą pomóc w opracowaniu terapii chroniących mózg przed skutkami otyłości, zmniejszając ryzyko chorób neurodegeneracyjnych, takich jak choroba Alzheimera. Źródło: Guardian Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
„Rozwody” pingwinów mają poważne konsekwencje. Na szali – przetrwanie kolonii
Pingwiny małe „rozwodzą się” nawet czasem częściej niż ludzie. A wskaźniki rozpadu ich związków są nowym narzędziem, które pozwala przewidzieć przyszłość ich kolonii w obliczu zmian klimatycznych.
Spis treści: Rozwody w koloniach pingwinów Co czipy mówią o pingwinach małych? Tak wygląda „rozwód” pingwinów Wewnętrzne mechanizmy ochronne pingwinów. Niektóre – bezduszne Wieść gminna głosi, że pingwiny łączą się w pary na całe życie. Ale pingwiny małe nie potwierdzają tego przekonania. Te małe ptaki, występujące w Australii i Nowej Zelandii, rozwodzą się ze swoimi partnerami, jeśli nie są zadowolone z liczby piskląt, które „produkują”. Rozwody w koloniach pingwinów Teraz naukowcy odkryli zaskakujący wpływ rozstań pingwinów. Liczba rozwodów wpływa na sukces reprodukcyjny kolonii bardziej niż czynniki takie jak temperatura morza i wysiłki związane z żerowaniem. Ten związek daje naukowcom przydatną wskazówkę do przewidywania przyszłej kondycji kolonii i jej ochrony przed szkodami, ponieważ siedliska pingwinów są w coraz cieplejszej strefie wraz ze zmianami klimatu. Co czipy mówią o pingwinach małych? Pingwiny małe (Eudyptula minor) są najmniejszym gatunkiem pingwinów na świecie, osiągającym średnio zaledwie 30 cm wysokości. Phillip Island, na południowy zachód od Melbourne, jest domem dla około 30 tys. tych małych ptaków. – To największa na świecie kolonia pingwinów małych – mówi Richard Reina, biolog z Monash University i współautor nowego badania opublikowanego w czasopiśmie „Ecology and Evolution”, które rzuca światło na konsekwencje rozwodu pingwinów. Po całym dniu żerowania na morzu, pingwiny wracają do swoich nor w zboczu wzgórza. Niektóre z kolonii żyją w specjalnych budkach lęgowych i są wyposażone w mikroczipy, podobnie jak kot czy pies. Dzięki temu naukowcy mogą je łatwo zeskanować i zebrać dane na temat każdego z ptaków w budce. – Możesz po prostu przyłożyć czytnik i „blip”, a on powie ci, kto jest w domu – Rory Wilson, ekspert od pingwinów z Uniwersytetu Swansea, który nie był zaangażowany w badanie. Podczas sezonu lęgowego – od września do lutego – badacze rejestrują, które ptaki są sparowane w budkach lęgowych lub „małżeństwach”, kiedy składają jaja i kiedy pisklęta się z nich wykluwają. Odnotowują też wzrost i przeżywalność piskląt oraz, które pary się rozdzielają lub „rozwodzą”. Tak wygląda „rozwód” pingwinów – Chociaż może się to wydawać trochę niesprawiedliwe, pingwin z nieodpowiednim partnerem może pomyśleć: „pójdę i znajdę kogoś innego, a wtedy wszystko będzie lepiej” – mówi Wilson. Rozstania zdarzają się często, gdy pary nie rozmnażają się. Ta taktyka jest jednak ryzykowna. – Nowy partner może wcale nie być lepszy. Potencjalnie może być gorszy – mówi Richard Reina. Jak wyjaśnia Wilson, znalezienie i nawiązanie więzi z nowym partnerem wymaga sporo czasu i fatygi. Oznacza to, że pingwiny mogą pominąć sezon lęgowy. Reina i jego koledzy zbadali wskaźniki „rozwodów” pingwinów w ciągu 13 sezonów lęgowych. Średnio około jedna na cztery pary znajdowała nowych partnerów każdego roku. Ale wskaźnik rozwodów w jednym roku mógł być tak niski jak jeden do dwudziestu lub tak wysoki jak jeden do trzech. Ta wysoka zmienność wskaźników rozwodów była „dość nieoczekiwana”. Złożone życie miłosne tych małych ptaków może mieć nieoczekiwane skutki dla całej kolonii. Lata z wyższym wskaźnikiem rozwodów były silnie skorelowane z niższym sukcesem posiadania piskląt i odwrotnie. Wskaźnik rozwodów był również bardziej wiarygodny w przewidywaniu przyszłego sukcesu lęgowego niż czynniki środowiskowe lub behawioralne, takie jak temperatura powierzchni morza lub nawyki żerowania. Inne gatunki, w tym pingwiny królewskie (Aptenodytes patagonicus), pingwiny cesarskie (Aptenodytes forsteri) i pingwiny białookie (Pygoscelis adeliae), są również znane z rozwodów. Jednak to, czy ich wskaźniki rozwodów wpływają na kondycję ich kolonii, będzie trzeba dopiero zbadać. Wewnętrzne mechanizmy ochronne pingwinów. Niektóre – bezduszne Obecnie populacja na Phillip Island ma się dobrze. – Pingwiny małe doskonale chronią się przed zakłóceniami środowiskowymi, gdyż potrafią dostosować się do tego, gdzie i jak długo żerują – podkreśla Reina Inną strategią przetrwania jest porzucanie piskląt, gdy brakuje pożywienia. – To rozdzierający serce widok, ponieważ wszystkie te pisklęta w kolonii umierają z głodu – zauważa Reina. Ale to pozornie bezduszne posunięcie chroni dorosłe osobniki, dzięki czemu mogą one ponownie rozmnażać się w przyszłości. – Jeśli dorosły porzuci pisklę, zawsze jest następny rok i kolejny – dodaje biolog. – Zrozumienie czynników wpływających na rozmnażanie jest niezbędne do oceny ich długoterminowego przetrwania – mówi Diane Colombelli-Négrel, ekolog behawioralny z Flinders University w Australii, która nie brała udziału w badaniu. Eksperci mogliby potencjalnie przewidzieć, jak udane będą nadchodzące sezony lęgowe na podstawie wskaźników rozwodów pingwinów. Jest to szczególnie ważne, ponieważ działalność człowieka nadal wpływa na ocean. – Cieśnina Bassa, gdzie te pingwiny żerują, ociepla się znacznie szybciej niż średnia globalna – mówi Reina. Naukowcy obawiają się, że pingwiny mogą wytrwać w zmieniającym się środowisko tylko tak długo, zanim osiągnięty zostanie punkt krytyczny. – Najważniejsze jest oczywiście to, że środowisko odgrywa w tym rolę Boga. Jeśli nie ma ryb, to koniec. Można o tym zapomnieć – kończy Wilson. Źródło: National Geographic Opracował: Szymon Zdziebłowski
Holandia: 20 lat po legalizacji małżeństw LGBT okazało się, że mężczyźni tworzą najtrwalsze związki
Z okazji rocznicy tej przełomowej zmiany holenderska agencja statystyczna CBS opublikowała dane podsumowujące minione lata. Wynika z nich między innymi to, że małżeństwa między mężczyznami są najtrwalsze ze wszystkich.
W pierwszym roku obowiązywania nowego prawa z możliwości zawarcia jednopłciowych małżeństw skorzystało prawie 1300 mężczyzn i 1100 kobiet, a na początku 2021 roku w całej Holandii było już ponad 20 tysięcy homoseksualnych małżeństw. Małżeństwa między mężczyznami są najbardziej stabilne Udostępnione przez agencję CBS dane pokazują również, że każdego roku w Holandii rozpada się około 400 homoseksualnych małżeństw, przy czym to kobiety wykazują dwukrotnie większą skłonność do rozstania niż mężczyźni. Według wyliczeń w ciągu 10 lat średnio 25 proc. homoseksualnych kobiet i 14 proc. homoseksualnych mężczyzn podejmuje decyzję o rozwodzie, podczas gdy w przypadku tradycyjnych małżeństw ten odsetek wynosi 16 proc. Wniosek jest jasny – gejowskie małżeństwa są tymi najbardziej solidnymi. Legalizacja małżeństw LGBT w Holandii – powiedziała Astrid Oosenbrug, szefowa holenderskiej organizacji COC walczącej o prawa osób homoseksualnych. Kiedy 1 kwietnia 2001 roku podjęto decyzję legalizacji małżeństw osób tej samej płci w Holandii, było to wydarzenie na skalę światową – żaden inny kraj wcześniej nie odważył się na tak ważny krok w stronę równości społecznej. Tamtejsze media były wówczas bardzo ostrożne – dziennikarze podobno nawet nie planowali zajmować się tą sprawą. Kiedy jednak zobaczyli, że do kraju przybyły dziesiątki ekip reporterskich z całego świata, które chciały uwiecznić pierwsze homoseksualne śluby, trudno było im pozostać biernymi. W rozmowie z OpenDemocracy Henk Krol, weteran w walce o prawa gejów, który dwie dekady temu walczył o tę historyczną zmianę w holenderskim prawie, wspomina kontrast między tym, jak postrzegano ją w Holandii, a tym, jak postrzegano ją na arenie międzynarodowej. "Ludzie tutaj byli już przyzwyczajeni do małżeństw [osób tej samej płci]" - wyjaśnia – “Pary LGBT od lat organizowały tu ceremonie "ślubne", jako że rejestrowane związki partnerskie dla osób tej samej płci zostały zalegalizowane w 1998 roku. Ale fakt, że byliśmy pierwszym krajem, który przyznał im równość małżeńską, był nowością". Homoseksualne związki partnerskie a małżeństwa Spośród par, które w 2001 roku zawarły związek małżeński, aż 42 proc. stanowiły relacje wcześniej sformalizowane jako związki partnerskie. Co ciekawe, nawet po zalegalizowaniu małżeństw LGBT stosunkowo wiele par tej samej płci wybiera zarejestrowany związek partnerski zamiast ślubu. Według danych udostępnionych przez CBS dotyczy to około 500 par rocznie, a od 2015 roku ilość homoseksualnych, jak i heteroseksualnych par, które decydują się na taki związek zamiast małżeństwa, stale rośnie.
Chiny: powstaje baza sprawców przemocy domowej. Do wglądu dla narzeczonych
Chińskie miasto Yiwu jako pierwsze w kraju uruchomi pilotażowy program mający przeciwdziałać przemocy domowej. Narzeczeni, którzy zgłoszą chęć zawarcia małżeństwa, będą mieli prawo w tajemnicy przed przyszłym małżonkiem lub małżonką sprawdzić, czy ich druga połówka nie figuruje w bazie sprawców przemocy domowej.
Na uruchomienie bazy zdecydowano się w związku ze wzrostem przypadków przemocy domowej. Nie tylko w Chinach, ale we wszystkich krajach na świecie, blokady i zakazy związane z epidemią koronawirusa, przyczyniły się do nasilenia się przemocy w rodzinach. Miasto Yiwu we wschodnich Chinach ma rozpocząć pilotażowy program 1 lipca. Baza pozwoli mieszkańcom sprawdzić, czy ich partner bądź partnerka ma w swojej historii wykroczenia dotyczące przemocy domowej. Zgodnie z oświadczeniem zamieszczonym na oficjalnej stronie miasta, baza danych z możliwością wyszukiwania będzie zawierała informacje o przestępcach z całego kraju – tych, którzy zostali skazani na areszt lub karę pozbawienia wolności, bądź byli oskarżeni z powodu przemocy domowej. Baza obejmie dane od 2017 roku. – W wielu przypadkach zaangażowane strony dowiadują się o przemocy domowej dopiero po ślubie. Dzięki stworzeniu bazy danych, partnerzy mogą wcześniej się tego dowiedzieć i zastanowić, czy brać ślub – mówi cytowany przez „The Guardian” Zhou Danying, wiceprezes Federacji Kobiet Yiwu, jednego z organów rządowych zaangażowanych w program. Osoby korzystające z bazy danych muszą podać swój numer identyfikacyjny oraz identyfikator osoby, z którą zamierzają się pobrać, a także numer wniosku złożonego w urzędzie stanu cywilnego. Muszą także podpisać umowę o zachowaniu poufności. Ci, którzy będą rozpowszechniać lub wykorzystywać informacje zawarte w bazie danych do celów innych niż własne decyzje małżeńskie, poniosą konsekwencje prawne – zapowiedzieli urzędnicy. Użytkownicy mogą przeszukiwać bazę danych tylko dwa razy w roku, i sprawdzić dane dotyczące maksymalnie dwóch osób. Przemoc pod znakiem tabu Przemoc domowa w Chinach to wciąż poważne zagrożenie i temat tabu. Dlatego też komentujący inicjatywę miasta Yiwu twierdzą, że baza może być ograniczona przez fakt, że wiele przypadków przemocy domowej wciąż nie jest zgłaszanych, a nawet zgłaszane incydenty często są odrzucane przez policję i sądy. W 2016 r. Chiny przyjęły pierwszą w historii ustawę o przeciwdziałaniu przemocy domowej. W ramach ustawy karana ma być przemoc fizyczna, psychiczna i seksualna. Ustawa ma chronić nie tylko małżonków, ale też osoby pozostające w konkubinacie. Nie mogą powołać się na nią pary jednopłciowe, które zostały wyjęte spod jej działania – informowały władze w momencie uchwalani ustawy. Ustawa była okrzyknięta ogromnym krokiem w walce o prawa kobiet – chińskie władze szacują, że 90 proc. ofiar przemocy domowej to kobiety – jednak niedawno uchwalony kodeks cywilny to krok w tył. W myśl nowych przepisów prawo wymaga od par pragnących się rozstać przejścia 30-dniowego okresu „ochłodzenia” (swoistej separacji), co według krytyków może stanowić zagrożenie dla ofiar przemocy domowej. Wycofana kara śmierci Największą dyskusję na temat przemocy domowej w Chinach wywołała sprawa Li Yana. Kobieta w 2011 roku została skazana na karę śmierci za zabicie męża, który się nad nią znęcał. Mąż zaczął ją atakować wkrótce po ślubie w 2009 roku, m.in. gasząc papierosy na jej twarzy, a nawet odcinając część palca. W listopadzie 2010 r. kobieta pobiła go karabinem pneumatycznym po tym, jak zagroził, że skieruje go na nią. Po głośnej kampanii społecznej i protestach sąd najwyższy zarządził ponowny proces, a karę śmierci ostatecznie zamieniono na dożywocie. Decyzja zapadła wkrótce po tym, jak chiński sąd najwyższy ujawnił nowe wytyczne dotyczące wyroków w sprawach dotyczących ofiar przemocy, ponieważ rząd chiński rozważał wówczas projekt ustawy o przemocy domowej. Zwolennicy Li mówią, że desperacko próbowała uzyskać pomoc, zanim zabiła męża. Błagała policję i lokalne kobiety o pomoc, ale nawet po jednym z ataków męża, po którym trafiła do szpitala, nikt jej nie pomógł. Li w liście z więzienia napisała do swojego brata, że gdyby Chiny miały prawo dotyczące przemocy domowej, jej sprawa mogłaby zakończyć się inaczej.
Kostaryka legalizuje małżeństwa jednopłciowe. Prezydent: Empatia i miłość mają nam wskazywać drogę
Kostaryka jest pierwszym krajem Ameryki Środkowej w którym śluby osób tej samej płci są legalne. Dwa lata po drugiej turze wyborów prezydenckich rządzący Kostaryką Carlos Alvarado Quesada spełnił obietnicę wyborczą i doprowadził do uznania wyroku Międzyamerykańskiego Trybunału Praw Człowieka (IACHR) nakazującego zmianę w przepisach.
- Od jutra, Kostaryka uznawać będzie śluby partnerskie (hiszp. matrimonio igualitario). W przeciągu najbliższych godzin pary tej samej płci oraz ich rodziny zyskają takie same prawa jak inne pary w tym kraju. W ten sposób zbudujemy lepszy naród – prezydent Quesada napisał dzień wcześniej na Twitterze. View oEmbed on the source website Pierwszą homoseksualną parą która stanęła na ślubnym kobiercu były Alexandra Quiros i Dunia Araya. Swoje ”tak” wypowiedziały zgodnie z prawem tuż po północy 26 maja, gdy zmienione prawo weszło w życie. Ich ślub na żywo transmitowała telewizja na koniec trzygodzinnego programu celebrującego równość par obu płci. View oEmbed on the source website O kolejnej parze, Nisie i Christine, ”mamach Gabriela, Juliána i Diego”, napisał sam prezydent. - Od dziś ta rodzina ma te same prawa co inne. Empatia i miłość mają wskazywać drogę naszemu krajowi – stwierdził Carlos Alvarado Quesada. Prawo do zawierania małżeństw przez prawa jednopłciowe po latach starań aktywistów społecznych i liberalnych polityków dwie decyzje sądów z 2018 roku. Chodzi o wyrok wspomnianego już trybunału IACHR z 9 stycznia i konsekwentną decyzję Sądu Najwyższego z 8 sierpnia. Pierwszy trybunał wskazywał, że aktualne przepisy kostarykańskiego prawa dotyczące małżeństw homoseksualnych są niezgodne z konstytucją kraju. Pół roku później Sąd Najwyższy potwierdził to i dał parlamentowi półtora roku na zmianę przepisów pod groźbą ich kompletnego anulowania. Wyznaczono też datę wejścia w życia nowych przepisów zezwalających na śluby homoseksualne. Podobne przepisy, zakładające m.in. dziedziczenie, obecne są już w Argentynie, Brazylii, Kolumbii, Ekwadorze, Urugwaju i części Meksyku. Kostaryka jest jednak pierwszym krajem Ameryki Środkowej który wprowadził zmianę. Pomogło pewnie nieco, że IACHR ma swoją siedzibę w San José, stolicy kraju a jego funkcjonowanie i przyświecające mu zasady były zawsze respektowane przez rządzących Kostaryką. Międzyamerykański Trybunał Praw Człowieka jest organem odpowiedzialnym za dopełnienie przestrzegania postanowień Amerykańskiej Konwencji Praw Człowieka i zasad prawa obowiązujących w Organizacji Państw Amerykańskich. Wzoruje się w tym na modelu europejskim ochrony praw człowieka. Gdy przed dwoma laty starający się o elekcję obecny prezydent Carlos Alvarado Quesada był jednym z aż 17 kandydatów na prezydenta, kwestia ślubów jednopłciowych była tematem, który zdominował kampanię. View oEmbed on the source website Ostatecznie, gdy 1 kwietnia doszło do drugiej tury między Quesadą a jego prawicowym i mocno religijnym kontrkandydatem, Fabricio Alvarado Muñoz, krajowe media nazwały wybory ”de facto referendum na temat małżeństw homoseksualnych”. Quesada dostał 60 proc. głosów. Jako ciekawostkę należy wspomnieć, że pierwszym faktycznym ślubem pary tej samej płci w Kostaryce był ten między paniami Laurą Florez-Estrada a Jasmine Elizondo. Udzielono im ślubu jeszcze w 2015 roku. View oEmbed on the source website Było to możliwe, bo urzędnik rejestrujący ich zgłoszenie pomylił się wpisując dane jednej z pań, czyniąc z niej niechcący mężczyznę. Po 4 latach sądowej batalii prawnicy reprezentujący władze Kostaryki poddały się a sąd oddalił sprawę, pozostawiając ich związek w mocy. Czy mieszkańcy Kostaryki chcieli zmiany w prawie? Część tak, choć opinia publiczna dość mocno zmienia swoje nastawienie do tego tematu. O ile np. w badaniu dla dziennika ”La Nacion” ze stycznia 2012 roku 55 proc. była na ”tak”, 41 proc. na ”nie”, to w grudniu 2013 roku amerykański Pew Research Center określił grupę przeciwników takich małżeństw na 61 proc. a zwolenników na 29 proc. 3 lata później w badaniach ośrodka naukowego Centro de Investigación y Estudios Políticos opinie rozkładały się bardziej równomiernie: 49 proc. na ”nie” a 45 proc. na ”tak”. Ta sama instytucja zbadała zdanie opinii społecznej w styczniu 2018 roku, gdy decyzję podjął trybunał IACHR. Wówczas małżeństwa jednopłciowe wspierało 35 proc. Kostarykańczyków a 59 proc. było im przeciwne. Jan Sochaczewski
Kasia i Sonia wzięły ślub w Warszawie. Rzecznik ratusza: to perfomermance
Kasia i Sonia złożyły ślubną przysięgę 29 lutego w Teatrze Powszechnym w Warszawie. Sobotnie wydarzenie miała bardzo symboliczny wydźwięk, bo był to pierwszy jednopłciowy ślub w Polsce. Panny młode – jak mówiły w wywiadzie – wykorzystały niedociągnięcia w polskim prawie. Tymczasem rzecznik warszawskiego ratusza poinformował, że ślubu nie było, bo nie brał w nim udziału żaden urzędnik.
Ślub Kasi i Soni – jak podaje portal noizz.pl – był możliwy dzięki temu, że Sonia jest transpłciową kobietą. Kilka lat temu przeszła korekcję płci, a wyrok w sprawie ustalenia płci zapadł trzy lata temu. Mimo to, w dokumentach Sonia nadal widnieje jako mężczyzna, wciąż nie zmieniono także jej męskiego imienia. – Wyrok ustalenia płci zapadł trzy lata temu, jednak w związku z tym, że w Polsce nie wprowadzono żadnych regulacji dotyczących tej procedury, jest chaos i trochę 'wolna amerykanka'. Kiedy do tego dorzucimy opieszałość sądów i urzędów, okazuje się, że mamy wielką lukę – mówi Sonia w rozmowie z portalem Noizz.pl. Tę lukę postanowiła jednak wykorzystać na swoją korzyść i – w pełni legalnie – wziąć ślub ze swoją partnerką. Kobiety nie napotkały też trudności w Urzędzie Stanu Cywilnego. Jak same przyznają, urząd powinien posiadać informacje o wyroku i korekcie płci Sonii. Jak się okazało – nie posiadał takich danych, a Sonia nie była w żaden sposób zobowiązana prawnie do przedstawienia urzędnikom tej informacji. – Kwestia jest jeszcze taka, że mój wyrok stwierdza jasno, że jestem kobietą. Nie stwierdza jednak w żadnym miejscu, że nie jestem mężczyzną, również prawo polskie nie mówi nigdzie, że można być tylko mężczyzną albo kobietą – podkreśla Sonia w wywiadzie. Sonia oraz jej świeżo poślubiona żona przyznają, że swoim ślubem chciały udowodnić, że „coś z naszym społeczeństwem jest nie tak”. Ratusz: to performance Informacje o jednopłciowym ślubie skomentował rzecznik stołecznego ratusza. Kamil Dąbrowa w rozmowie z gazeta.pl powiedział, że w rzekomej ceremonii nie uczestniczył urzędnik. – Nie było tam urzędnika, sprawdzaliśmy to. W związku z tym nie ma mowy o zawarciu związku małżeńskiego. To fejk, trzeba to w związku z tym traktować jako performance i próba zwrócenia uwagi na problem – powiedział. Wcześniej, także w rozmowie z gazeta.pl, doniesienia o ślubie dwóch kobiet poddała w wątpliwość mecenas Anna Mazurczak. Prawniczka powiedziała, że po wyroku sądu dotyczącego korekty płci Soni, sąd byłby zobowiązany poinformować odpowiedni Urząd Stanu Cywilnego, a ten z kolei miałby obowiązek do wprowadzenia zmian w akcie urodzenia. Tym samym urząd posiadałaby informacje na temat tego, że chodzi o małżeństwo dwóch kobiet. Związki partnerskie w Polsce W polskim prawie małżeństwo wciąż jest definiowane jako związek kobiety i mężczyzny. Także plan legalizacji związków partnerskich (nie tylko dla par jednopłciowych) nie został jak dotąd wprowadzony w życie. Niektóre z par jednopłciowych, chcące w mniej lub bardziej symboliczny sposób sformalizować swój związek, wybierają tzw. śluby humanistyczne. Pierwszy taki ślub męskiej pary miał miejsce w grudniu 2009 roku w Szczecinie. Ślub humanistyczny to jedna z form zawarcia małżeństwa zastępująca ceremonię religijną. W Polsce taki ślub nie ma żadnej mocy prawnej. Inni decydują się na zawarcie specjalnej umowy cywilnej, a właściwie szeregu umów, które pozwalają partnerom – także tej samej płci – m.in. na stworzenie wspólności majątkowej, wspólne administrowanie mieszkaniem, dostępu do informacji medycznej. Takie umowy mogą także rozstrzygnąć kwestie dziedziczenia czy alimentów. Nadal jest to jednak procedura długa, skomplikowana i kosztowna. Nic więc dziwnego, że pary jednopłciowe nie ustają w staraniach o zalegalizowanie związków partnerskich i homoseksualnych małżeństw.
Małżeństwo czy wychowanie dzieci? Wiemy, co stresuje kobiety bardziej
Co piąta kobieta twierdzi, że małżeństwo jest dla niej bardziej stresujące niż wychowanie dzieci i opieka nad nimi. Potwierdzają to badania Uniwersytetu w Padwie na temat zdrowia wdów i wdowców. Okazuje się bowiem, że kobiety po śmierci partnera cieszą się lepszym zdrowiem i samopoczuciem.
Fakt, że to mężczyźni są głównym źródłem stresu dla swoich partnerek wiąże się głównie z brakiem wsparcia. I nie chodzi tylko o wsparcie emocjonalne, ale o udział w obowiązkach domowych. W ankietach przeprowadzonych przez badaczy z Padwy aż 75 proc. kobiet przyznało, że to one odpowiadają za większość wychowawczych, rodzicielskich i domowych obowiązków w swoich rodzinach. To właśnie przeciążenie fizyczne i psychiczne jest głównym źródłem ich frustracji. Naukowcy, na podstawie odpowiedzi badanych, stwierdzili, że zmęczenie i stres związane z opieką nad dziećmi, znoszeniem ich krzyku czy brakiem snu towarzyszącym posiadaniu potomstwa jest o wiele mniej stresujące dla zamężnej kobiety, niż starania o to, aby jej związek z partnerem był udany i satysfakcjonujący. Co ciekawe, naukowcy szczególną uwagę zwrócili na zdrowie wdów i wdowców. Okazało się, że mężczyźni, którzy stracili partnerkę, podupadli na zdrowiu. Z kolei zdrowie kobiet po śmierci partnera często się poprawiało. Jak twierdzi dr Caterina Trevisan, współautorka badań, może to wynikać z faktu, że kobiety są lepiej przygotowane do radzenia sobie z nowymi sytuacjami. – Ponieważ kobiety zazwyczaj żyją dłużej niż mężczyźni, zamężne kobiety w późniejszych latach życia mogą cierpieć z powodu obciążenia opieką nad chorym partnerem – mówi dr Trevisan w rozmowie z "The Telegraph". Małżeństwo – za i przeciw Dr Trevisan podkreśla, że wyniki badań pozwalają stwierdzić, że związek małżeński niesie ze sobą korzyści zdrowotne głównie dla mężczyzn, podczas gdy dla kobiet często jest źródłem dodatkowego stresu i frustracji, co negatywnie wpływa na kondycję fizyczną i psychiczną. Te czynniki mogą tłumaczyć fakt, że niezamężne kobiety są mniej narażone na depresję. Singielki odczuwają też mniejszy lęk niż kobiety pozostające w małżeństwie, cechują się wyższą satysfakcją z pracy, wyższym poziomem aktywności zawodowej oraz niższym ryzykiem izolacji społecznej, ponieważ utrzymują bliższą więź z przyjaciółmi i rodziną. Badania objęły 733 mężczyzn i 1154 kobiety i trwały 4,5 roku. Fakt, że mężowie są większym źródłem stresu niż dzieci, potwierdzają też wyniki ankiety przeprowadzonej przez portal Today w 2013 roku. 7 tysięcy kobiet odpowiedziało wówczas na pytania dotyczące poziomu stresu związanego z życiem rodzinnym. Aż 46 proc. ankietowanych przyznało, że większość ich frustracji i stresu spowodowane jest zachowaniem partnera oraz relacjami w małżeństwie. Single żyją krócej? Czy warto w takim razie decydować się na małżeństwo? – Mamy pewne długoterminowe dane, dzięki obserwowaniu tych samych osób przez długi czas, ale wyrządzę wielką szkodę tej nauce i po prostu to powiem: jeśli jesteś mężczyzną, prawdopodobnie powinieneś wziąć ślub; jeśli jesteś kobietą, nie zawracaj sobie tym głowy – podsumowuje Paul Dolan, profesor nauk behawioralnych z London School of Economics. Dolan twierdzi, że osoby pozostające w związku małżeńskim twierdzą, że są szczęśliwe jedynie, gdy w czasie odpowiedzi siedzą obok partnera lub partnerki. – Gdy ich małżonek nie jest obecny w czasie pytania mówią, że są cholernie nieszczęśliwi – dodaje. Czy to szczęście przekłada się na długość i jakość życia? Zapewne wymaga to dalszych analiz, bo według innych badań małżonkowie – szczęśliwi czy nie – żyją dłużej od singli. Katarzyna Grzelak
Miłość w drodze. Jak podróżować w parze?
Nie ma co się oszukiwać, podróżując we dwójkę, znacznie mniej zwracamy uwagę na otaczający nas świat. Z drugiej strony wspomnienia ze wspólnych podróży to jedne z piękniejszych wspomnień. Postanowiliśmy sprawdzić, co można zyskać, a co stracić, gdy w podróży towarzyszy nam ukochana osoba.
Nawet jak bywało między nami bardzo źle, w podróży czuliśmy się dobrze ze sobą – powiedział mi Mateusz, kiedy zagadnęłam go o podróżowanie w parach. Od razu pomyślałam sobie, że zrobię z tego zdania motto całego tekstu. Przyszły do mnie moje własne wspomnienia. Przypominały się romantyczne kolacje na plaży złożone z serka jedzonego wprost z plastikowego opakowania zagryzanego oliwkami z torebki i popijanego tanim kapslowanym winem, pokoje pełne krwawych plam na ścianach – śladów po rozgniecionych przez poprzedników komarach – w których zsuwaliśmy zdezelowane łóżka, podróże zatłoczonymi marszrutkami zakończone zaproszeniem na kolację do jakiegoś miłego współtowarzysza podróży czy wreszcie kąpiel w Morzu Martwym, a potem długa jazda samochodem wzdłuż doliny Jordanu. Tak, zdecydowanie wspomnienia ze wspólnych podróży to jedne z piękniejszych wspomnień mojego życia. Jak Pers z Persem Później jednak zaczęłam szukać dalej, podpytywać innych znajomych, przeglądać blogi podróżnicze. Tak trafiłam na tekst Karoliny Słomskiej Szczerze o podróżowaniu w parze. Autorka pisze tam o zaletach, ale także o wadach podróżowania z kochaną osobą. Przyznam, że zapomniałam o sytuacjach, gdy podróżujące osoby tak bardzo różnią się temperamentem, że zaczyna to przesłaniać im radość wspólnego wyjazdu. Nie ma co się oszukiwać, podróżując we dwójkę, znacznie mniej zwracamy uwagę na otaczający nas świat. Pisze o tym i Słomska, i mnóstwo innych osób, zauważają to wszyscy indagowani przeze mnie znajomi. I to z dwóch powodów. Pierwszy wynika z nas samych, jest nam po prostu łatwiej koncentrować się na sobie nawzajem, nie odciągają nas od siebie praca i obowiązki domowe. Poza tym ukochany czy ukochana to kawałek domu, rodziny, wydaje ci się jeszcze bliższy, jeszcze bardzie podobny do ciebie na obczyźnie, w dalekim kraju. Drugi powód związany jest z tym, jak postrzegają nas inni. Oczywiście do samotnej osoby jest łatwiej podejść, zagadać niż do pary. Jak już się nawiązało kontakt, łatwiej przełamywać następne bariery, kiedy nie przeszkadzają temu kolejne, nawet krótkie uwagi w obcym języku, które para wymienia między sobą. Taki stan rzeczy powoduje, że jeżdżąc w parze, poznajecie głównie siebie nawzajem, a podróżując samotnie – ludzi i świat. Jeżdżąc razem, jesteście dla siebie wsparciem, ale też ograniczeniem. Ten drugi albo ta druga popilnuje cię w niezamykającej się toalecie, potrzyma plecak, kiedy ty będziesz szukać taksówki, pójdzie umyć owoce, jak ty ciągle będziesz stać w kolejce po chleb, albo zwyczajnie przytuli i pocałuje, gdy okaże się, że właśnie spóźniliście się na autobus, który miał was zawieźć do czynnego tylko do 16 parku narodowego. Może się tak jednak zdarzyć, że to on lub ona akurat coś zgubi, gdy wy będziecie jak najszybciej chcieli zjeść obiad, lub, nie daj Boże, dostanie biegunki akurat w dzień, kiedy zaczyna działać wasz permit na trekking. Ze zgrozą wspominam opowieść mojej przyjaciółki o tym, że jej maż, w sytuacji, gdy leżała z 40-stopniową gorączką w jakimś chińskim miasteczku, nie wytrzymał i wyszedł na całodzienną wycieczkę po okolicznych górach, bo przecież tak zaplanował już w Warszawie, przed wyjazdem. Czy naprawdę muszę pisać, że tak się nie robi? Jak dla kogoś ważniejsza jest realizacja założonego planu niż zdrowie i bezpieczeństwo ukochanej, niech raczej jeździ na wakacje samotnie. Ogólne większe zamknięcie na świat podróżników sparowanych niż tych samotnych nie przeszkadza jednak temu, że niektóre różnice kulturowe, podróżując w parach, widzi się wyraźniej. Byłam kiedyś z mężem w Iranie. On, w odróżnieniu ode mnie, nie znał ani słowa po persku. I wyglądał, także w odróżnieniu ode mnie, jak rasowy Pers: duży orli nos, ciemne włosy, ciemny zarost. Po kilku pierwszych godzinach naszej wspólnej podróży przyzwyczailiśmy się, że wszyscy biorą nas za mieszaną parę: irańskiego imigranta, który przywiózł swoją europejską żonę, by pokazać jej ziemię przodków. Wszyscy zagadywali go po persku, czasem mijało kilka dobrych minut, zanim rozmówca zorientował się, że mój biedny mąż nie rozumie ani słowa z tych przyjaznych i gościnnych monologów wygłaszanych na jego cześć. Podobnie było w Armenii. Jednak tak zwane różnice kulturowe najbardziej ujawniały się później, kiedy wreszcie klarował się nasz status. Mimo że już dochodziło do wyjaśnień, że mąż ani słowa nie rozumie, ja za to i owszem, i to ja przejmowałam na siebie ciężar konwersacji, 90 proc. naszych męskich rozmówców nadal zwracało się do męża. Najbardziej bawiło mnie, że do niego kierowali nawet pytania o mnie. W stylu: a czym zajmuje się twoja żona? Ja spokojnie tłumaczyłam mu to na polski, on odpowiadał po polsku, a ja tłumaczyłam na perski: moja żona robi to i to, w trzeciej osobie, jak na profesjonalną tłumaczkę przystało. Z początku nas to bawiło, później zrozumieliśmy, że taki sposób prowadzenia rozmowy jest przejawem najwyższej kurtuazji – porządnemu muzułmańskiemu mężczyźnie po prostu nie wypada konwersować z żoną innego mężczyzny w jego obecności. Nie pożądaj żony Podróżowanie w parach, z zaufanym partnerem, takim, na którym można polegać, jest też oczywiście bezpieczniejsze. Trzeba też jednak przestrzegać reguł. Nie wszędzie i nie dla wszystkich wystarczy informacja, że jesteście parą. Pamiętam koszmarny wieczór spędzony z tureckim kierowcą, który wziął mnie i mojego ówczesnego chłopaka na stopa. Tirowiec przez cały czas się do mnie uśmiechał, a jak tylko mój chłopak wychodził do toalety albo odwracał się w inną stronę, wykonywał w moim kierunku obsceniczne gesty. Najwidoczniej uznał, że skoro nie jesteśmy małżeństwem, tylko chłopakiem i dziewczyną, może sobie na to pozwolić. Takie zachowanie to oczywiście wyjątek, ale z perspektywy wielu podróży i wielu lat, jakie upłynęły od tamtego incydentu, radzę wszystkim nie wdawać się w szczegóły i twardo obstawać przy obcych, że jesteście mężem i żoną. I pamiętajcie o konsekwencji. Jesteście mężem i żoną, nawet jeśli jakiś Gruzin podchwytliwie mówi wam, że na Zachodzie ludzie w wieku 22 lat to raczej ślubów nie biorą, jesteście mężem i żoną, nawet jeśli nie macie tego samego nazwiska ani nie nosicie obrączki – to też typowo europejski zwyczaj. Jest tylko jeden przypadek, gdy podróżując, opłaca się raczej osłabiać w oczach napotykanych ludzi łączące was więzi, niż wzmacniać. Niestety dotyczy on par homoseksualnych. Homofobia czai się wszędzie, nawet tam, gdzie mało kto jej się spodziewa. Para zaprzyjaźnionych gejów w podróży raczej nie obnosi się ze swoją bliskością, ale w Paryżu uznali, że gdzie jak gdzie, tam mogą chyba iść na spacer, trzymając się za rękę. Szybko okazało się, że byli w wielkim błędzie: zaczepki, wyzwiska, romantyczny wizerunek Paryża, miasta zakochanych, okazał się aktualny tylko dla heteryków. Znajome lesbijki opowiadały mi, że właściwie wszędzie zachowują się tak samo, za to spotyka je z tego powodu zupełnie różne traktowanie. – Granica przebiega na Odrze i Nysie Łużyckiej – tłumaczyła mi Ewa. – Na zachód od tej granicy ludzie bardzo szybko orientują się, że jesteśmy parą, i widać, że to jest dla nich normalne. Nikt się nie dziwi, gdy bierzemy pokój z jednym podwójnym łóżkiem, nikt nie próbuje jednej z nas wyciągać na wino ani podrywać. Na wschód od tej granicy wszyscy traktują nas jak przyjaciółki, tak jakby w ogóle nie mieściło im się w głowie, że dwie podróżujące razem dziewczyny mogą być w związku. Wszystkie pytane przeze mnie pary homoseksualne przyznały, że zdarzało im się występować jako rodzeństwo, rodzeństwo przyrodnie albo chociaż kuzyni. To nazywanie braćmi bywa jak hasło wytrych, takie puszczenie oczka w stylu my wiemy, a wy wiecie, że my wiemy. Najbardziej rozśmieszyła mnie opowieść Kuby. Był ze swoim chłopakiem na Podlasiu, w prawosławnej pustelni. Okazało się, że zbliża się święto parafialne. Do klasztoru zjechały się babuszki z okolicznych wsi kroić marchewkę na zupę dla pielgrzymów. – Archimandryta posadził nas razem z nimi i kazał pomagać w krojeniu marchewki. Babuszki były bardzo miłe, cały czas rozmawiały między sobą w języku miejscowym, który nawet jako tako rozumieliśmy. W pewnym momencie jedna z nich zapytała: „A panowie bracia?”. Siedzący obok archimandryta, osoba dość przenikliwa i spostrzegawcza – zareagował szybko, odpowiadając za nas: „Tak, tak, siostro, bracia! Bracia w Chrystusie!”. Tekst: Ludwika Włodek Ilustracja: Bogna Sroka-Mucha
Codzienność nieletnich mężatek, które uciekły przed wojną w Syrii [FOTOREPORTAŻ]
Uciekły przed piekłem, szukają schronienia w małżeństwie i nie zawsze znajdują to, na co liczą. Dla wielu syryjskich rodzin w Turcji wczesne małżeństwo to sposób na zabezpieczenie przyszłości.
Gdy rozpoczęła się wojna w Syrii nawet te rodziny, które sprzeciwiały się takim małżeństwom zaczęły wydawać swoje córki by zapewnić im ochronę. Teraz stają przed podobnymi dylematami. W sąsiadujących z Syrią krajach, na przykład w Turcji, młode dziewczęta stają się samotnymi matkami, a problem małżeństw z nieletnimi zdaje się być ignorowany. Przemysłowe miasto Kayseri w Anatolii stało się schronieniem dla około 60 tysięcy syryjskich uchodźców. Fotografka Özge Sebzeci spędziła wiele czasu dokumentując ich codzienność i jej wymiar, o którym mówi się niewiele – małżeństwa i rozwody wśród syryjskich dzieci. Kobieta rozmawiała z dziewczynkami oraz ich matkami by spróbować zrozumieć źródło problemu. Pomogli jej w tym przyjaciele z dobrymi kontaktami w syryjskiej społeczności. Część z matek młodych żon sama została równie wcześnie wydana za mąż, jednak większość nie. Według Funduszu Ludnościowego Narodów Zjednoczonych przed wojną takich małżeństw było znacznie mniej, wzrost nastąpił wraz z pogorszeniem się sytuacji ludności cywilnej. Powody takich dramatycznych decyzji są różne: od ekonomicznych, gdy wydanie córki za mąż to po prostu zmniejszenie obciążeń budżetu rodziny o 1 osobę, aż po względy bezpieczeństwa, gdy w ten sposób chce się ochronić dziecko przed wykorzystaniem przez mężczyzn spoza społeczności. W Turcji prawo pozwala na małżeństwo najwcześniej w wieku 18 lat lub 17, ale tu już tylko za zgodą rodziców. Małżeństwa sankcjonowane religijnie u młodszych są praktykowane w kraju, jednak utrzymywane są najczęściej w sekrecie. Są celowo niezauważane, co może tłumaczyć brak jakichkolwiek interwencji w tych sprawach w obozach dla uchodźców, gdzie tłumaczy się to często tradycją. - Czasem zdarza się, że syryjskie rodziny zapraszają na śluby tureckich sąsiadów – opowiada Sebzeci – Ci przychodzą i mówią, że panna młoda jest bardzo młoda... ale nic z tym nie zrobią. Jedna z panien młodych urodziła w szpitalu mając 15 lat. Policja zabrała ją do specjalnego schronienia, ponieważ nie mówiła po turecku. Wręczono jej dokument do podpisania, w którym stwierdza, że nie będzie mieszkać z mężem do ukończenia 18 roku życia. Nie ma jednak sposobu by to wyegzekwować. Co tydzień dziewczyna przychodzi na posterunek meldować, że nie mieszka z nim, choć prawda jest zupełnie inna. Większość z dziewcząt mówiła o swoim losie otwarcie, jednak kilka z nich nie chciało pokazać się bez sięgających podłogi zasłon. Fotografka nie mogła także sfotografować samych ceremonii. By pokazać zjawisko wybrała ujęcie metaforyczne – pokazując dziewczęta za zasłonami. Kluczem do poprawy sytuacji rodzin i dzieci jest edukacja, w tym nauka języka tureckiego. Dzięki temu, jak przekonuje Sebzeci, szybciej i sprawniej przebiegnie proces integracji w Turcji z resztą społeczeństwa. Wzrośnie poziom bezpieczeństwa i nie będzie trzeba go szukać wydając dzieci za mąż. Źródło: NG.com
Bi Kidude: co ja poradzę, że wciąż żyję?
Bi Kidude to legendarna wokalistka wykonująca powstałą w końcu XIX w. wschodnioafrykańską muzykę taarab. Popularna zwłaszcza w Tanzanii i Kenii, jest owocem inspiracji muzycznymi tradycjami Azji, Afryki, Bliskiego Wschodu i Europy. Bi Kidude ma około 100 lat, choć sama przyznaje, że nie zna dokładnej daty swojego urodzenia. Mimo pięknego wieku i faktu, że pali jak smok – pozostaje w doskonałej formie i na Zanzibarze wszędzie chodzi pieszo. Jest też propagatorką przedmałżeńskiego rytuału unyago.
National Geographic Polska: Bi Kidude, jakie są kobiety z Zanzibaru? Bi Kidude: Są przede wszystkim silne i chcą, żeby liczono się z ich zdaniem. A to bywa problemem, bo w moich stronach wciąż króluje islam, więc mężczyzna może wziąć za żonę nawet cztery kobiety. Taka jest tradycja muzułmańska. Zanzibarki się przeciw temu nie buntują? Żeby moc sobie pozwolić na cztery żony, trzeba mieć dużo pieniędzy, więc tak naprawdę rzadko spotyka się takie małżeństwa. Bardziej chodzi o to, że religia nakazuje, aby kobieta była we wszystkim posłuszna mężowi. Świat się zmienia, a wraz z nim również Zanzibarki, które powoli chcą o sobie decydować same. Ale tradycja jest bardzo ważna – ie zakładamy kusych sukienek, zakrywamy ramiona, prowadzimy dom. A żeby dobrze prowadzić dom, trzeba zwiedzieć wszystko o życiu małżeńskim. Co jest jeszcze ważne dla kobiet z pani stron? Kiedy kobieta jest zamężna, ma oparcie w mężu. A przynajmniej powinna je mieć. Ale kiedy go zabraknie, musi radzić sobie sama. Dlatego coraz więcej kobiet Afryki szuka zarobku, prowadzi sklepiki czy agroturystyczne środki. Chcą zarabiać, bo pieniądze dają siłę. A jaką rolę odgrywa seks? Seks jest częścią życia, ale nie każda osoba wie, jak się z nim obchodzić i jak go wykorzystać (śmiech). My mamy unyago. Co to takiego? To rytuał inicjacyjny dla kobiet, dzięki któremu poznają tajniki życia małżeńskiego. Uczymy młode kobiety, co je może spotkać, gdy mąż po ślubie zacznie egzekwować małżeńskie obowiązki. Bo relacje między nimi a ich mężami są fundamentem pod budowę dobrego małżeństwa i udanej rodziny, która w każdej kulturze jest ważna. Tylko trzeba pamiętać, żeby nie dać się zdominować mężczyźnie. By swoją seksualną siłę mądrze wykorzystać (śmiech). I unyago tego właśnie uczy? Unyago jest po to, by kobiecie było w życiu dobrze. Żeby ze świata dziecka wprowadzić ją w świat dorosłych. Aby o sprawach związanych z ciałem dowiedziała się w odpowiedni sposób i żeby nie okazywała zdziwienia, kiedy pierwszy raz w życiu zobaczy nagiego mężczyznę. Żeby się nie płoszyła podczas aktu miłości. Kiedy opanuje wszystkie sztuczki, zyska przewagę nad mężczyzną, choć on nie będzie zdawał sobie z tego sprawy. Wiele kobiet, które poddały się unyago, potem mówi, że stały się innymi osobami. A skąd wywodzi się rytuał? Unyago znane jest głownie w kulturze suahili. Nie wiadomo, kiedy dokładnie powstał, ale kobiety z Zanzibaru i niektórych regionów Kenii poddają się rytuałowi od wieków. Jak on wygląda? Jak dokładnie wygląda unyago, nie powinien wiedzieć żaden mężczyzna. Dlatego nie zdarza się, żeby był jego świadkiem. Gdyby tak się stało, okryłby się hańbą. Unyago jest wyłącznie dla kobiet i może być przeprowadzany tylko przez doświadczone mężatki. Ceremonia odbywa się w zamkniętym pomieszczeniu. Wchodząca w świat dorosłych dziewczyna musi najpierw pocałować stopy kobiety – mistrzyni ceremonii – takiej jak ja. Jest to wyrazem szacunku wobec jej mądrości oraz symbolem oddania się w jej ręce. Potem przebiera się ją w specjalną chustę kanga i zaczynamy lekcje. Pierwsza jest o tym, co to jest małżeństwo i na czym ono polega, druga – jak wygląda codzienne życie mężatki. Trzeci etap to edukacja seksualna – i tu często młode kobiety doznają szoku, bo wszystko pokazuje się im szczegółowo: pozycje seksualne, które miejsca na ciele kobiety są najbardziej podatne na przyjemność, jak zadowolić mężczyznę. Do tego etapu wykorzystuje się rożnego rodzaju pachnące specyfiki, którymi naciera się ciało kobiety. Potem przyszłe małżonki dowiadują się, jak dbać o higienę ciała, co dzieje się z nim podczas ciąży, menstruacji. Na koniec mówi się im, co zrobić, żeby dobrze żyć nie tylko z mężem, ale i jego rodzicami, a nawet sąsiadami. Jeśli rytuał odbywa się tuż przed ślubem, ciało kobiety przyozdabia się malunkami z henny i wypuszcza w objęcia przyszłego małżonka. Ceremonii towarzyszą śpiewy i gra na bębnach. No i nie ma w unyago tematów tabu – kobiety mogą dyskutować z nauczycielkami o wszystkim! Który etap rytuału jest najważniejszy i dlaczego? Najważniejsza jest edukacja seksualna. Dziewczyna dowiaduje się o swoim ciele takich rzeczy, któych nie nauczyła jej matka. Bo wiele jest kobiet, któe niekoniecznie miały dobre doświadczenia z pożycia małżeńskiego albo nigdy nie miały możliwości poddać się rytuałowi, bo ich własne matki nie były świadome, jak bardzo ważna jest inicjacja, lub po prostu nie miały na to pieniędzy. Bo na ceremonię unyago dziewczynę wprowadza matka. I to ona płaci. Młoda kobieta uczy się przede wszystkim, żeby być otwartą na poczynania męża, korzystać z nich i czerpać przyjemność. W jakim momencie życia kobiety odbywa się unyago? Właściwie może być dokonany w dowolnym momencie, ale nie wcześniej niż po skończeniu 12. roku życia, bo mniej więcej wtedy u dziewczynki pojawia się pierwsza menstruacja. Jednak zazwyczaj unyago odbywa się na krotko przed zamążpójściem. W dawnych czasach trwał nawet do trzech miesięcy. Dzisiaj zazwyczaj od trzech dni do tygodnia. A co na to religia? Kiedyś na pewno bardziej decydowała o tym, co wolno kobiecie, a czego nie. Kobiety wierne nakazowi islamu zakrywają chustą włosy, choć są i takie, które już ją zdjęły – w tym ja – i pragną żyć, jak im w duszy gra. Oczywiście, słyszałam pod swoim adresem mnóstwo epitetów o mojej rzekomej bezbożności, za co Bóg miał mnie pokarać, ale jak widać dożyłam setki i mam się dobrze (śmiech). Jeśli zawiązuję chustkę – a robię to fantazyjnie – to tylko po to, żeby uchronić głowę przed słońcem. Nie każdy mężczyzna traktuje dobrze swoją kobietę i tłumaczy potem swe zachowanie nakazami religii, dlatego podczas unyago uczymy je też, jak radzić sobie z „problematycznym” mężem. Bo często zdarza się, że mężowie chcą wymusić coś siłą lub decydować za kobietę. Jak ojciec? Ile miała pani lat, kiedy sprzedał panią za mąż? Jakieś 13 albo 15 lat – w czasach, kiedy się rodziłam, nie wydawano świadectw urodzenia, więc zawsze mówię, że było to mniej więcej. Nic nie wiedziałam o tym, że ojciec chce mnie wydać za mąż. Przyszli teściowie przychodzili do mojego rodzinnego domu a mnie do głowy nie przyszło, że badają, czy nadaję się na żonę dla ich syna. Nie byłam na to przygotowana. Dlatego uciekłam od pierwszego męża, chociaż nie był taki zły, no ale ja byłam przecież jeszcze dzieckiem. Podróżowałam po wybrzeżu ze swoim bębnem i śpiewałam. Tak zaczęłam zarabiać na życie. Ilu miała pani mężów? Mężów miałam dwóch, ale mężczyzn w moim życiu było więcej. Zawsze wierzyłam w to, że w życiu trzeba być przede wszystkim szczęśliwym, umieć się bawić i korzystać ze wszystkiego, co spotykamy na swojej drodze. Nie wszystkim moim mężczyznom podobało się, że publicznie zdejmuję chustę z włosów że palę papierosy, popijam alkohol i bywam żywiołowa i spontaniczna. No ale to był ich problem. Kiedy zaczęłam zarabiać na śpiewaniu, wielu z nich czerpało z tego korzyści, więc dochodzili do wniosku, że nie ma sensu mnie temperować. Choć byli i tacy, których duma cierpiała z tego powodu tak bardzo, że musiałam ich zostawić. Występuje pani i chodzi boso, dlaczego? Bo zawsze wydawało mi się, że kiedy człowiek zakłada buty, staje się słaby. A ja muszę być silna. Zaczęła pani śpiewać jako dziecko, prawda? Tak. Byłam jeszcze dziewczynką, kiedy usłyszałam Siti Bint Saadi śpiewającą taarab. Śpiewała tradycyjne zanzibarskie pieśni w języku suahili. Wiele z nich mowiło o zachowaniach seksualnych mężczyzn i wykorzystywaniu kobiet. Ta muzyka zawładnęła moją duszą i zaczęłam naśladować Siti. Pieśniom towarzyszy gra na bębnach – basowym vumi oraz o nieco wyższej tonacji msondo i kinganga. Mogę na nich grać godzinami. Taarab to muzyka, której powinno się przede wszystkim słuchać, a nie tańczyć na dyskotece, jak podobno niektórzy teraz robią, bo ona wnika w serce słuchającego. A czym jest dla pani śpiewanie? To całe moje życie, radość i siła w jednym, coś, dzięki czemu chyba tak naprawdę wciąż żyję. Zawsze powtarzam, że za każdym razem, gdy śpiewam, znów staję się nastolatką. Śpiewanie mnie po prostu porywa i często nie czuję upływu czasu, nie wiem, jak długo śpiewałam. A jeśli jeszcze widzę, że to, co robię, sprawia i innym radość, no to nie ma większego szczęścia. Na Zanzibarze w czasach mojej młodości nie było to dobrze postrzegane, mówiono mi, żebym się wstydziła, że to nie dla kobiety. Ale teraz jestem niejako ambasadorką swojego kraju, więc już się mnie zbyt często nie tyka. A co zrobić, żeby dożyć setki? (długi śmiech) Ja na to recepty nie mam – trzeba byłoby spytać Pana Boga. Dziećmi mnie nie obdarował, ale – jak widać – miał wobec mnie inne plany. Zdarza się, że organizatorzy zapraszają mnie na przeróżne festiwale i drżą, czy aby ja na pewno dożyję. A potem widzę ulgę na ich twarzach, kiedy o własnych siłach wysiadam z samolotu. No cóż, mam się dobrze, nic na to nie poradzę...
Tradycja jest rzeczą piękną. Mówi, jak żyć. Często jednak nie pozostawia wyboru...
Pod drzewem mopane, którego liście przypominają rozłożone skrzydła motyla, niemal na środku wioski, stoi krzesełko turystyczne. Na tym krześle siedzi wódz. Zasuszony staruszek. Nazywam go staruszkiem, ale właściwie nie mam pojęcia, ile ma lat. Ubrany jest w przepaskę z koźlej skóry, jego głowę przykrywa zielony, filcowy beret, ręce opiera o srebrną laskę, która po rozkręceniu okazuje się pojemnikiem na tabakę. Wódz wie już o naszym przyjeździe, ale musimy poprosić go oficjalnie o zgodę na filmowanie. Myśli, cmoka, zastanawia się… Zgodę w końcu wydaje, ale oczywiście trzeba za nią zapłacić: trochę cukru i mąki kukurydzianej. Przysiadam się do wodza, przedstawiam się. Wódz pyta, skąd jestem i jak daleko jest Polska. – Oooo, proszę wodza, dwa dni leciałam tu samolotem i jeszcze cały dzień jechałam samochodem. – Oooo, a jak daleko to by było na piechotę? – Wódz próbuje przetłumaczyć to sobie na własny język. Himba nie wyrażają odległości w kilometrach czy milach, wszystko określane jest w dniach marszu. Wyjaśniam więc, że na piechotę musiałabym iść pół roku bez przerwy. A może i rok. – Oooo, to bardzo daleko. Też bym chciał zobaczyć Polskę – mówi wódz, chyba przez grzeczność. Pytam wodza, ile ma żon. Długo się zastanawia, liczy… Jedna, dwie… W końcu pokazuje mi na palcach: – Cztery. – A ile, wodzu, trzeba tu dać za żonę? Walutą Himba są krowy. Mężczyzna może teoretycznie mieć wiele żon, pod warunkiem że go na nie stać. Oficjalna stawka – trzy krowy za kobietę. Teraz jednak jest kryzys i także tutaj ceny spadły – można dać dwie krowy, jeżeli rodzice panny młodej się zgodzą. Mimo to niewielu Himba stać na więcej niż jedną żonę czy dwie… Tylko wódz wioski – najstarsza, najmądrzejsza osoba, która decyduje na przykład, kto z kim może się pobrać, co zrobić w razie suszy, czy przenosić wioskę, czy nie – jest bogaty i ma cztery żony. Wódz pyta, czy mam męża. Mówię, że nie. – Jak to nie? Żaden z tych mężczyzn tutaj nie jest twoim mężem? – pokazuje na naszą ekipę telewizyjną. – Ano, jakoś nie. Tu jest Michał, operator, i Adaś – drugi operator kamery. Jacek to dźwiękowiec. Ale żaden z nich nie jest moim mężem, proszę wodza. – Ojej, przykro mi, że twoi rodzice nie żyją… – Wódz się zasępia. – Ależ żyją! Mają się świetnie – wykrzykuję. – Jak to: żyją?! – Wódz jest autentycznie zdziwiony. – I nie zadbali, żebyś miała męża?! Nikogo ci nie wybrali?! Mówię, że to ja decyduję, czy i za kogo wyjdę za mąż. – Hmm… – Wódz drapie się po głowie. – Mhmm. Kobieta w plemieniu Himba zajmuje bardzo ważne miejsce. Właściwie na jej barkach spoczywa los plemienia. Nie tylko przygotowuje prowiant na wielotygodniowe wyprawy pasterskie męża, ale także wychowuje dzieci, wyplata kosze, rozciera między dwoma kamieniami kukurydzę na mąkę, spulchnia poletko, garbuje skóry oraz robi zapasy żywności. Jednym słowem, ma pełne ręce roboty. W zamian za to cieszy się wielkim szacunkiem współplemieńców i podobno też ma pewne szczególne prawo. Gdy tygodniami oczekuje na powrót partnera, niezaspokojona w swych potrzebach seksualnych, może oddać się bez skrępowania jednemu z krewnych męża. Wódz doprecyzowuje zasady: – W mojej wiosce takie rzeczy to tylko w tajemnicy i po ciemku można robić. Po pierwszym dniu gościny u Himba łapiemy się na tym, że rozpoznajemy dziewczyny głównie po… piersiach. Mężczyzn w wiosce jest jak na lekarstwo, większość przebywa gdzieś daleko w buszu, gdzie zajmują się krowami i kozami. Kobiet jest natomiast mnóstwo i trudno je rozróżnić po rysach twarzy – wszystkie wysmarowane są rdzawą mazią, mają podobne fryzury, niemal taką samą biżuterię i minispódniczki z koźlej skóry. Więc mówię: „O, to jest ta, co ma te małe, jędrne, sterczące piersi”, „A to ta z największymi piersiami w całej wiosce”, „A to jest ta, co ma niesymetryczne cycki, a ta ma takie dziwne sutki, a ta ma piersi niczym dwie smętne torebki zwisające do połowy brzucha”. W wiosce rozpoczynają się przygotowania do wesela syna wodza i czternastolatki o imieniu Raisiua. Stoimy na placu obok chaty wodza, gdzie przez cały czas tli się święty ogień zwany okuruwo. W tym miejscu odbywają się śluby, pogrzeby i wszelkie inne uroczystości. Tu też rozmawia się z przodkami (miejscowe bóstwa są zawsze płci żeńskiej!). Do wodza, który siedzi przed ogniskiem zamyślony, z wybitnie uroczystą miną, podchodzi właśnie pan młody, odchyla ślubne nakrycie głowy, a ojciec goli mu odrobinę włosów z tyłu nad karkiem. Ceremonia została rozpoczęta. Mężczyźni budują ochoto, prowizoryczne zadaszenie z gałęzi i koźlich skór, pod którym będą siedzieć najważniejsi goście weselni, czyli… oni sami – przyszły mąż, jego brat i przyjaciele, bynajmniej nie panna młoda. Wszyscy czekają teraz w milczeniu, aż ugotuje się zabity i poćwiartowany W surowych warun kach przezywaja tylko najsilniejsze dzieci. Powyżej: tańce w trakcie weselnej uroczystości. specjalnie na tę okoliczność baran. Jeden z mężczyzn co chwila miesza w kociołku mięso, właśnie na samym wierzchu pojawił się łeb zwierzęcia. Wyłupiaste oczy ofi ary zalewane są co chwila bulgoczącą wodą. Zapowiada się fantastyczny i pożywny posiłek. Himba rzadko mają okazję najeść się do syta, a mięso to już prawdziwy rarytas! Wpatruję się w kości, fragment szczęki nieszczęsnego barana, kawałki mózgu i modlę się w myślach, żeby tylko nikt mnie tym przysmakiem nie poczęstował… Jednak mężczyźni i kobiety jedzą oddzielnie, więc nie muszę się niepokoić. Podczas ślubu wspólnie odbywają się jedynie tańce. W tym czasie kobiety ustawiają się w półokręgu – są eleganckie, świeżo wymalowane ochrą, słowem, wyszykowane na przyjęcie… Rozpoczyna się taniec ondjongo, który otwiera uroczystości i zwołuje na wesele gości z okolicy. Dziewczyny same sobie akompaniują; gulgoczą, robią „brrr” ustami, klaszczą niczym w utworach Piotra Rubika (sic!). Próbuję naśladować te dźwięki, jednak kompletnie mi to nie wychodzi, skupiam się więc na ruchach. Tupaniem wzniecam tumany kurzu, podryguję, macham rękami, przewracam oczami. Początkowe skrępowanie zdaje się mijać, a ja coraz swobodniej pląsam pomiędzy półnagimi tancerkami. Panowie uśmiechają się szeroko, chyba podoba im się mój popis. Teraz kobiety i mężczyźni wywołują się na środek okręgu do tańca… Każda pieśń ma swoje znaczenie. Płyną hymny pochwalne – jaki wspaniały jest ten mężczyzna z pulchnymi policzkami, ten z kijem w dłoni; i ta dziewczyna z niesymetrycznym biustem; chwalą też ziemię i swoją okolicę. Ale każda ze stron chce też zwyciężyć w tańcu – rywalizują, kto ma więcej siły i kto jest najlepszym tancerzem. Panny młodej nie ma z nami. Tak nakazuje tradycja. Mam już jedną żonę, Verihindę. Ona mnie kocha, umie ciężko pracować, pomaga mi, robi wszystko zgodnie z moją wolą. Mamy dwoje dzieci, ale z nową żoną chciałbym mieć z dziesięcioro. Planowałem wziąć drugą żonę już wcześniej, ale mój ojciec się na to nie zgadzał, więc musiałem czekać. A stać mnie było! Mam naprawdę dużo zwierząt, mogę sobie pozwolić na cztery żony, bo Himba może mieć tyle żon, ile chce, a ja chciałbym mieć cztery. Jak ojciec powiedział, że to już czas, to znalazł dla mnie kobietę. Za Raisiuę muszę dać byka i dwie owce. To jest pierwsza część. Kolejna zostanie zapłacona później; jak żona urodzi mi dzieci, jej rodzice dostaną pozostałe zwierzęta. Znam moją nową żonę, bo dorastaliśmy w tej samej okolicy. Jest pracowita i piękna. Widziałaś ją? O tak, jest piękna! Wiem, że Raisiua mnie nie kocha, bo nie była wcześniej moją dziewczyną. Ale pewnego dnia nastąpi zmiana w jej sercu. Na pewno tak będzie. Wchodzę do chaty matki panny młodej, w środku siedzą jej przyjaciółki i gospodyni. – Moro. Perivi? Jak się macie? – witam się w ich języku. – Naua. Naua – wszystkie kobiety odpowiadają mi zgodnym chórem, że bardzo dobrze. Raisiua siedzi zdenerwowana pod ścianą. Rzeczywiście jest śliczna! Ma pięknie wykrojony nosek, wydatne usta, duże oczy z długimi rzęsami... Jej piersi są małe, krągłe, jeszcze jędrne, nogi zaś długie. Wyczuwam jednak, że jest spięta, zresztą trudno się dziwić: w końcu ma pewnie około 14 lat (Himba nie znają swojego wieku), nie zna zbyt dobrze swojego przyszłego męża i nie miała nic do powiedzenia w sprawie ślubu. W całej okolicy nie ma piękniejszej dziewczyny, ale też pan młody jest wyjątkowym kandydatem do ręki, w końcu to syn wodza wioski. Głowę panny młodej zwieńcza ekori – misterna konstrukcja z metalu, koźlej skóry, pokryta popiołem i ochrą. Z tyłu ma coś w rodzaju ogona, symbolizującego rogi i uszy krowy. Z przodu jest zwijany welon, który – kiedy dziewczyna przyjdzie do domu pana młodego – zostanie rozwinięty. Teraz rulon opada swobodnie po bokach, nadając jej dziecięcej twarzy absolutnie bajeczny wygląd. Słońce zaszło, a przyjęcie weselne trwa. Mężczyźni zabijają kolejną owcę. Poćwiartowane mięso trafi a do kociołka. Kobiety gotują kaszkę kukurydzianą, lekko posłodzoną. Cukier to dla Himba prawdziwy rarytas, a dzisiaj jest wyjątkowa okazja – ślub, więc oczywiście się znalazł. Konsystencja kaszki przypomina klajster. Przez całe przyjęcie weselne pan młody i pozostali goście będą się objadać mięsem i kaszą. Tylko panna młoda, jako jedyna, nie może nic jeść. To ma jej przypomnieć, że nie ma wiele do powiedzenia...