National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-03-09T15:00:07.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Punch wreszcie zyskuje akceptację stada. Największa zagadka dotyczy jednak jego matki
items: Nie narzędzie, nie broń, a jednak bezcenne. Co widzieli w kryształach nasi przodkowie? Odpowiedź dały szympansy
items: Makaki japońskie relaksują się zimą w gorących źródłach. Ale dla nich to nie tylko odpoczynek po całym dniu „małpowania”
items: Co napędza zachowania homoseksualne u naczelnych? Badacze odkryli, że to nasza wspólna cecha
items: Jeden z najbardziej inteligentnych naczelnych świata. Jego przyszłość zależy od ludzkich decyzji
items: Małpy trzymają rytm lepiej niż niejeden perkusista. Wiemy to dzięki… Backstreet Boys
items: Czy szympansy toczą wojny? Tak, ta trwała 10 lat i przyniosła ogromne zyski zwycięzcom
items: Te niezwykłe małpy umieją się dzielić – tak jak ludzie. Ich zachowanie przypomina naszych przodków
items: Ludzie ewoluowali dziwnie szybko. Tajemnicę rozwiewa analiza małpich czaszek
items: Te gigantyczne małpy człekokształtne mierzyły nawet 3 metry wysokości. Co się z nimi stało?
items: Ludzie lasu – nasi bliscy krewni, orangutany, są zagrożeni wyginięciem. Czy zdążymy uratować ten gatunek?
items: Langury to małpy Starego Świata. Wiele gatunków tych naczelnych wkrótce może wyginąć
items: Nosy znanych w Polsce małp pełnią inną rolę, niż zakładano? Nosacze pod lupą naukowców
items: Samiec alfa to mit. Nowe badania nad dominacją u naczelnych zaskakują naukowców
items: Mija 9 lat od zastrzelenia goryla Harambe w zoo. Dyskusje na temat jego śmierci trwają do dziś
items: Złodzieje dzieci wśród małp kapucynek – nietypowe zachowanie zaskakuje naukowców
items: Medycyna to rzecz nie tylko ludzka. Szympansy w Ugandzie leczą i siebie i swoich kolegów
items: Szympansy to świetni perkusiści. Najbardziej lubią granie w grupach
items: „Mowa” bonobo jest zdumiewająco podobna do ludzkiego języka. Występują w niej „zdania”
items: Takiego „jodłowania” mogą im pozazdrościć ludzie. Zaskakujące zdolności małp
items: Szympansy to świetni inżynierowie. Rozumieją mechanikę swoich narzędzi
items: Szympans Travis nie był słodką maskotką. Fascynacja dzikim zwierzęciem doprowadziła do tragedii
items: Oto najmniejsza małpka na świecie. Pigmejka karłowata mieści się w dłoni
items: Zaskakujące skarby pod podłogą kościoła. Wśród nich figurka… małpy
items: Te małpy wciąż próbują spoufalać się z jeleniami. Naukowcy mają kilka teorii, dlaczego tak się dzieje

Punch wreszcie zyskuje akceptację stada. Największa zagadka dotyczy jednak jego matki
type: item
date: 2026-03-09T14:59:11.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: japonia
subject: makak
subject: małpy
subject: zachowania
subject: zoo
description: Punch, młody makak japoński z ZOO w Ichikawie, coraz lepiej odnajduje się w stadzie po odrzuceniu przez matkę. Choć dziś ma nowych towarzyszy i rzadziej szuka pocieszenia w pluszowej zabawce, biologów nadal zastanawia, dlaczego w ogóle doszło do tak rzadkiego zachowania.
encoded: Punch przyszedł na świat 26 lipca 2025 roku w ogrodzie zoologicznym w mieście Ichikawa, niedaleko Tokio. Jego historia zyskała światowy rozgłos, gdy do sieci trafiły zdjęcia i filmy przedstawiające osamotnionego malca kurczowo trzymającego pluszową zabawkę po odrzuceniu przez matkę. Sława Puncha przybrała takie rozmiary, że ZOO musiało wprowadzić ograniczenia dla odwiedzających i nakaz zachowania ciszy. Jego sytuacja w stadzie na początku nie była wesoła – inne małpy go prześladowały. Nowe informacje są optymistyczne: Punch ma przyjaciół i coraz lepiej sobie radzi. Biolodzy z uniwersytetu Concordia zastanawiają się jednak dlaczego w ogóle doszło do porzucenia przez matkę. Okazuje się że w naturze coś takiego się praktycznie nie zdarza. Przełom w integracji ze stadem Obecnie sytuacja Puncha uległa znacznej poprawie. Siedmiomiesięczny maluch coraz śmielej nawiązuje kontakty społeczne w grupie liczącej około 60 osobników. Coraz częściej widuje się go w towarzystwie dorosłych małp, na których plecy próbuje się wspinać. Makaki zaczynają go akceptować: iskać i przytulać. Punch stopniowo uczy się skomplikowanych zasad panujących w małpiej społeczności. Wcześniej wychowywany przez ludzi małpek nie potrafił się odnaleźć. Dzięki naturalnej elastyczności behawioralnej swojego gatunku, ma jednak ogromną szansę na pełną integrację ze stadem. Pożegnanie z pluszakiem Punch coraz rzadziej korzysta ze swojego ukochanego pluszaka. Zabawka została mu podsunięta tuż po urodzeniu, aby nauczyć go odruchu chwytania, który u noworodków makaków jest niezbędny do trzymania się futra matki. Przez kilka miesięcy pluszowy orangutan był jedynym źródłem komfortu: Punch tulił się do niego w trudnych chwilach. Dziś dyrektor ZOO, Shigekazu Mizushina, z optymizmem podkreśla, że Punch „wyrasta” z pluszaka. Wciąż sypia z nim każdej nocy, ale opiekunowie liczą, że w końcu zacznie zasypiać z innymi członkami stada. Makaki w naturze są niezwykle troskliwe Porzucenie noworodka jest wśród makaków japońskich…

malpka-punch-4ba3d59.jpg
width: 1575
height: 1050

Nie narzędzie, nie broń, a jednak bezcenne. Co widzieli w kryształach nasi przodkowie? Odpowiedź dały szympansy
type: item
date: 2026-03-05T08:23:19.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: człowiek
subject: ewolucja
subject: geologia
subject: małpy
subject: szympansy
description: Gdy na wybiegu pojawił się przezroczysty kryształ kwarcu, szympansy zachowywały się tak, jakby trafiły na prawdziwy skarb. Samica Manuela oderwała go z postumentu, a inne osobniki nie chciały oddać z miejsc swojego spoczynku. Zwykły kamień nie wywołała takiej reakacji. Naukowcy sprawdzili, co tak bardzo zaintrygowało zwierzęta. Ma to związek z ewolucją człowieka.
encoded: Historia naszego zamiłowania do piękna zaczyna się zaskakująco wcześnie. Już 780 tys. lat temu nasi przodkowie, tacy jak Homo erectus, zbierali małe kryształy kwarcu i kalcytu. Znaleziska z Chin, Indii czy RPA potwierdzają, że te kamienie nie służyły jako narzędzia ani broń. Nie były zaostrzone ani przerobione na ozdoby. Przenoszono je jednak na duże odległości do jaskiń i schronień. Dlaczego to robiono? Dla wczesnych ludzi kryształy były zapewne czymś w rodzaju skarbów, również dzisiaj przypisuje się im czasem niezwykłe właściwości. Naukowcy od lat zastanawiali się, co dokładnie przyciągało wzrok naszych przodków do tych obiektów. Czy był to blask, czy może nietypowy kształt? Aby to sprawdzić, badacze postanowili przyjrzeć się naszym najbliższym żyjącym krewnym – szympansom. Na czele zespołu ekspertów stanął prof. Juan Manuel García-Ruiz, krystalograf z Międzynarodowego Centrum Fizyki Donostia w Hiszpanii. Wspólnie opublikowali na ten temat pracę w czasopiśmie „Frontiers in Psychology”. Podglądając małpy Badanie zostało przeprowadzone w ośrodku Rainfer, który jest rezerwatem dla małp położonym w Madrycie w Hiszpanii. Eksperymenty odbyły się w tym miejscu z udziałem dwóch grup uratowanych szympansów (Pan troglodytes), żyjących w środowisku półwolnym. Obserwacje prowadzono głównie z zewnątrz, korzystając z kamer monitoringu oraz specjalnej kryjówki dla badaczy. Małpy podziwiają piękno W pierwszym eksperymencie, nazwanym „Monolitem”, na wybiegu ustawiono dwa postumenty. Na jednym ustawiono duży, przezroczysty kryształ kwarcu o wadze ponad 3 kg. Na drugim umieszczono zwykły, brązowy kamień o podobnej wielkości. Reakcja szympansów była natychmiastowa i jednoznaczna. Zwierzęta poświęciły znacznie więcej czasu na badanie kryształu niż zwykłej skały. Samica alfa, Manuela, z wielkim trudem oderwała kwarc od podstawy i zabrała go na podest, by się nim bawić. Inne osobniki, jak samiec Yvan, zaniosły go nawet do swoich legowisk. Przez kolejne dwa dni małpy oglądały kryształ po…

kks-360d004.jpg
width: 5700
height: 3391

Makaki japońskie relaksują się zimą w gorących źródłach. Ale dla nich to nie tylko odpoczynek po całym dniu „małpowania”
type: item
date: 2026-01-22T12:42:48.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: gorące źródła
subject: japonia
subject: makak
subject: małpy
subject: pasożyty
subject: Zdrowie
description: Małpy śnieżne – zrelaksowane, z przymrużonymi oczami, zanurzone w parującej wodzie – to symbol japońskiej prefektury Nagano. One też wiedzą, że moczenie zamarzniętych kończyn w gorących źródłach to najlepsze, co można zafundować sobie zimą. Czy to one wymyśliły SPA?
encoded: Naukowcy z Uniwersytetu w Kioto odkryli, ze charakterystyczne zachowanie makaków japońskich zapewnia im nie tylko ciepło – ma dla nich konkretne działanie zdrowotne. Te niezwykłe naczelne mogą wiedzieć – nawet intuicyjnie – więcej niż my. Wyniki opublikowali w czasopiśmie „Primates”. Nietypowe zimowe rytuały makaków – małpie SPA Samice małp śnieżnych (czyli makaków japońskich) z Jigokudani Snow Monkey Park w prefekturze Nagano chętnie korzystają z parujących wód – zwłaszcza w trakcie srogich zim. Do tej pory sądzono, że rytuał ten służy głównie termoregulacji i łagodzeniu stresu. Najnowsze badania ujawniają, że efekt tych kąpieli sięga znacznie głębiej – dosłownie. Naukowcy postanowili zbadać, czy „małpie SPA” wpływa na pasożyty i mikrobiom jelitowy. W ciągu dwóch zim przeprowadzili badania, podczas których obserwowali grupę samic, porównując osobniki regularnie kąpiące się z tymi, które nie korzystały z gorących źródeł. Nie wszystkim makakom jest to bowiem w smak. Chcieli ustalić, czy gorące źródła wpływają na tzw. holobiont makaka – zintegrowany układ biologiczny składający się z gospodarza (małpy) i towarzyszących mu mikrobów oraz pasożytów. Ludzie mają całkiem podobny. Jak kąpiele wpływają na małpy? Badacze pod kierownictwem Abdullaha Langgenga odkryli, że gorąca woda zmienia holobiont makaków. U samic kąpiących się zauważono zmienione rozmieszczenie wszy, co sugeruje, że kąpiel może zakłócać ich aktywność lub składanie jaj. Jednocześnie analiza mikrobiomu jelitowego ujawniła różnice pomiędzy małpami kąpiącymi się a niekorzystającymi z gorących źródeł. Choć ogólna różnorodność mikroorganizmów była podobna, to niektóre rodzaje niekorzystnych bakterii występowały w większej liczbie u osobników niebiorących kąpieli. Czy kąpiele w gorącej wodzie są niebezpieczne? Co z pasożytami? Wbrew obawom, że wspólne kąpiele mogą prowadzić do wzrostu liczby pasożytów jelitowych, badania nie wykazały zwiększonej obecności takich infekcji u makaków korzystających z gorących źródeł…

GettyImages-1330565727-58a59c8.jpg
width: 6000
height: 4000

Co napędza zachowania homoseksualne u naczelnych? Badacze odkryli, że to nasza wspólna cecha
type: item
date: 2026-01-14T08:37:37.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: ewolucja
subject: homoseksualizm
subject: małpy
description: Naukowcy potwierdzili, że zachowania homoseksualne u naczelnych mają głębokie podstawy ewolucyjne i częściej występują u gatunków żyjących w trudnych warunkach. Chociaż to zupełnie inna sprawa niż sama orientacja seksualna, to odpowiada na wiele pytań dotyczących nie tylko małp, ale także ludzi.
encoded: Wzajemne stymulowanie się samic i samców tej samej płci zostało udokumentowane w całym świecie zwierząt, a pierwsze doniesienia pochodzą już od Arystotelesa. Tym razem jednak biolodzy z Imperial College London pod kierownictwem Vincenta Savolainena przeprowadzili szeroko zakrojone badanie nad zachowaniami homoseksualnymi, które przeanalizowało 491 gatunków naczelnych. Czy za zachowania homoseksualne odpowiada ewolucja? U aż 59 gatunków zaobserwowano akty seksualne pomiędzy osobnikami tej samej płci. Badania zostały opublikowane w prestiżowym czasopiśmie „Nature Ecology & Evolution”. Zachowania homoseksualne u małp obejmują różnorodne formy kontaktów seksualnych i społecznych pomiędzy osobnikami tej samej płci. Najczęściej przyjmują one postać wzajemnego dotykania, lizania, zabaw erotycznych, a także kopulacji bez celu reprodukcyjnego. Takie zachowania są szeroko udokumentowane zarówno u gatunków Nowego, jak i Starego Świata, obejmując m.in. szympansy bonobo, makaki, pawiany, mandryle oraz goryle. Wyniki analizy wskazują, że homoseksualne zachowania nie są przypadkowe, lecz mogą mieć głębokie korzenie ewolucyjne. U naczelnych zachowania te bywają bardziej złożone i wielowymiarowe niż u większości innych grup zwierząt, co wiąże się z wysokim poziomem rozwoju społecznego. Czy stres i środowisko wpływają na seksualność zwierząt? Badacze ustalili, że zachowania homoseksualne częściej występują u gatunków żyjących w trudnych warunkach środowiskowych, gdzie dostęp do pożywienia jest ograniczony, np. u makaków berberyjskich. Takie środowiska generują wysoki poziom stresu, a kontakty seksualne pomiędzy osobnikami tej samej płci mogą pełnić funkcję redukcji napięcia. Dodatkowo, homoseksualizm występował częściej u gatunków, które są narażone na polowania przez drapieżniki. Przykładem mogą być afrykańskie kotawce sawannowe, które muszą unikać dużych kotów i węży. W sytuacjach zagrożenia homoseksualne akty mogą działać jako forma konsolidacji społecznej, redukując konflikt i ws…

GettyImages-140295900-9e24eab.jpg
width: 5120
height: 3413

Jeden z najbardziej inteligentnych naczelnych świata. Jego przyszłość zależy od ludzkich decyzji
type: item
date: 2026-01-04T10:25:56.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Przyroda
subject: azja
subject: małpy
subject: orangutan
subject: orangutany
subject: ssaki
description: Orangutany to jedne z najbardziej niezwykłych naczelnych świata – inteligentne, silne i całkowicie uzależnione od tropikalnych lasów. Choć ich los budzi coraz większy niepokój, wciąż niewiele osób wie, jak różnorodna i skomplikowana jest ich biologia. Poznaj gatunki orangutanów, miejsca ich występowania, długość życia oraz dowiedz się, czy mogą być groźne dla człowieka.
encoded: Spis treści: Gdzie żyją orangutany? Jak długo żyją orangutany? Dieta i zachowania orangutanów Czy orangutany są groźne? Zagrożenia i ochrona orangutanów Orangutan to jeden z najbardziej fascynujących gatunków naczelnych. Przez wiele lat uważano, że istnieją dwa gatunki – orangutan borneański (Pongo pygmaeus) i orangutan sumatrzański (Pongo abelii). Dopiero niedawno, bo w 2017 roku, opisano trzeci gatunek: orangutana tapanulijskiego (Pongo tapanuliensis), żyjącego w niewielkiej, izolowanej populacji na Sumatrze. Każdy z tych gatunków różni się nieco wyglądem, zachowaniem i preferencjami środowiskowymi. Orangutan sumatrzański jest zwykle smuklejszy, ma jaśniejsze, puszyste futro i spędza więcej czasu na drzewach. Gatunek sumatrzański ma też na twarzy długie włosy, czego nie zauważa się u orangutana borneańskiego. Orangutan tapanulijski natomiast uchodzi za najbardziej zagrożonego – jego populację szacuje się na zaledwie kilkaset osobników. Mimo tych różnic wszystkie orangutany łączy charakterystyczna sylwetka: długie ramiona, krótkie nogi, imponująca siła mięśni oraz inteligencja, którą badacze porównują z poziomem kilkuletniego dziecka. W świecie przyrody to wyjątkowi specjaliści od życia na drzewach i mistrzowie adaptacji do środowiska tropikalnych lasów. Gdzie żyją orangutany? W naturze orangutany występują wyłącznie w Azji Południowo-Wschodniej, na dwóch wyspach: Borneo i Sumatrze. Oba obszary charakteryzują się gęstymi lasami deszczowymi, które dostarczają zwierzętom pożywienia, schronienia i rozbudowanej sieci drzew umożliwiającej przemieszczanie się bez schodzenia na ziemię. Orangutan borneański zamieszkuje rozległe, choć coraz bardziej pofragmentowane lasy Borneo, podzielone administracyjnie między Indonezję, Malezję i Brunei. Różne podgatunki orangutana borneańskiego zamieszkują różne części wyspy. Orangutan sumatrzański żyje głównie w północnej-zachodniej części Sumatry. Z kolei orangutan tapanulijski ograniczony jest do jednego, niewielkiego pasma lasu na p…

orangutan-57f5010.jpg
width: 2010
height: 1340

Małpy trzymają rytm lepiej niż niejeden perkusista. Wiemy to dzięki… Backstreet Boys
type: item
date: 2025-12-02T13:41:48.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: makak
subject: małpy
subject: muzyka
subject: zwierzęta
description: Chociaż nie są jeszcze królami swingu i daleko im do Buddiego Richa czy Johna Bonhama, to makaki naprawdę umieją rozpoznawać i utrzymywać różnorodne rytmy. Do tej pory myśleliśmy, że to zdolność zarezerwowana wyłącznie dla gatunków uczących się wokalizacji: ludzi czy śpiewających ptaków. Czy „czucie bluesa” mamy w genach?
encoded: Makaki potrafią synchronizować swój ruch z rytmem muzyki – wiemy to dzięki najnowszym badaniom. Po wstępnych sukcesach z metronomem przyszedł czas na bardziej skomplikowane utwory: Barrego White’a, Backstreet Boys czy nawet reprezentantów muzyki renesansowej. Małpy poradziły sobie doskonale, a odkrycie to rzuca nowe światło na percepcję rytmu w świecie zwierząt. Czy makaki mają poczucie rytmu? Zainteresowanie poczuciem rytmu u zwierząt sięga lat 80. XX wieku. Jednak dopiero teraz udało się szczegółowo przyjrzeć temu, jak i czy w ogóle makaki są w stanie postrzegać rytm muzyki, a następnie synchronizować z nim swoje ruchy. Przełomem okazały się najnowsze badania opublikowane w prestiżowym czasopiśmie „Science”, podczas których chciano sprawdzić, czy dwa makaki – wcześniej wyszkolone w synchronizacji stukania z rytmem metronomu – będą w stanie wystukiwać rytm prawdziwej muzyki. W przeciwieństwie metronomu, który ma proste, wyraźne „kliknięcie”, prawdziwa muzyka jest złożona, a rytm musi zostać z niej „wydobyty”. To wymaga nie lada słuchu, który przerasta niektórych perkusistów (tak Larsie Urlichu, patrzę na ciebie). Zwierzęcy królowie bluesa Eksperyment został podzielony na trzy fazy, w których małpy były nagradzane sokiem za wykonanie wymaganej sekwencji stuknięć. W pierwszej fazie makaki miały dopasować swoje ruchy do trzech różnych utworów muzycznych. By sprawdzić, czy małpy nie uczą się mechanicznie, przesuwano rytm muzyki o pół taktu. Makaki jednak zawsze pozostawały „w rytmie”. W drugiej fazie badania naukowcy „pocięli” utwory muzyczne i przemieszali ich fragmenty, niszcząc ich strukturę rytmiczną. W tej wersji muzyki makaki nie były w stanie się synchronizować, co potwierdziło, że wcześniej reagowały na kolejny rytm, a nie na przypadkowe dźwięki. Makaki naprawdę to „poczuły” Najbardziej zaskakująca była trzecia faza eksperymentu. Małpy mogły wtedy stukać dowolnie, ale mimo to ich rytm idealnie zgrywał się z rzeczywistym tempem utworu „Everybody” zespołu Backstr…

GettyImages-2197495723-43123f7.jpg
width: 6115
height: 4077

Czy szympansy toczą wojny? Tak, ta trwała 10 lat i przyniosła ogromne zyski zwycięzcom
type: item
date: 2025-11-25T14:20:05.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: dżungla
subject: ewolucja
subject: konflikty
subject: małpy
subject: szympansy
subject: wojna
description: W postapokaliptycznej serii Fallout słyszeliśmy na każdym kroku, że „wojna nigdy się nie zmienia”. Obecnie wiemy, że to stwierdzenie pasujące nie tylko do ludzi, ale także do zwierząt. Badacze udowodnili, że krwawa, 10-letnia wojna pomiędzy plemionami szympansów zakończyła się dominacją jednego stada, które odniosło z niej ogromne korzyści. Gloria victoribus, vae victis.
encoded: Zachowania społeczne szympansów – najbliżej spokrewnionych z nami naczelnych – od lat fascynują badaczy. Szczególne zainteresowanie budzi ich agresja oraz konflikty pomiędzy poszczególnymi społecznościami. Okazuje się, że szympansy nie tylko współpracują i okazją sobie empatię, ale potrafią także prowadzić zorganizowane i długotrwałe wojny przypominające ludzkie konflikty zbrojne, z których czerpią wymierne korzyści. Czemu szympansy nie mogą żyć w zgodzie? Szympansy są zwierzętami terytorialnymi i żyją w silnie zorganizowanych społecznościach. Terytorium każdej grupy jest nie tylko miejscem zamieszkania, ale przede wszystkim źródłem pożywienia i bezpieczeństwa. Konflikty wybuchają najczęściej na tle rywalizacji o zasoby – przede wszystkim o dostęp do pożywienia, wody czy atrakcyjnych miejsc do odpoczynku. Ważnym czynnikiem prowadzącym do konfliktów jest również struktura społeczna szympansów. Każda grupa ma ściśle określoną hierarchię z dominującymi samcami na czele. Walka o pozycję w grupie powoduje wzrost napięć i sprzyja wybuchom agresji. Liczba członków grupy także wpływa na prawdopodobieństwo rozpoczęcia wojny – większe grupy częściej angażują się w agresywne działania wobec sąsiadów. Tak jak ludzie. Krwawe wojny to domena nie tylko ludzi Jane Goodall, angielska antropolożka, prymatolożka i jedna najwybitniejszych na świecie badaczek dzikiej fauny, nieodłącznie kojarzona jest z naszymi najbliższymi kuzynami ze świata zwierząt. Sama jednak twierdziła, że szympansy zdecydowanie nie są jej ulubionymi zwierzętami – są zbyt podobne do ludzi. I nie miała na myśli naszej empatii czy kreatywności. W latach 70. XX w. opisała ona trwającą 4 lata wojnę między szympansami w Tanzanii, które podzieliły się na dwa wrogie obozy po śmierci dominującego samca. Jego odejście skutkowało do rywalizacji, a następnie otwartej wojny pomiędzy młodszymi zwierzętami. Ostatecznie konflikt zakończył się całkowitym wyniszczeniem jednej z grup, a zwycięzcy przejęli ich ziemię. Wojna dziesięc…

GettyImages-467572747-9c3e268.jpg
width: 3354
height: 2396

Te niezwykłe małpy umieją się dzielić – tak jak ludzie. Ich zachowanie przypomina naszych przodków
type: item
date: 2025-10-25T14:30:30.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: małpy
subject: pożywienie
subject: rodzina
subject: stado
description: Świadome dzielenie się zasobami to podstawa funkcjonowania każdego społeczeństwa: zdawało się jednak, że to umiejętność zarezerwowana wyłącznie dla ludzi. Pawiany gwinejskie zaskoczyły naukowców – okazało się, że dystrybuują między sobą mięso według wzorców charakterystycznych dla ludzkich grup łowców-zbieraczy. Jak to działa?
encoded: Pawiany gwinejskie to jedne z najbardziej fascynujących naczelnych – szczególnie dla tych, którzy interesują się światem zwierząt i ewolucją społeczeństw. Do takich należą naukowcy z Niemieckiego Centrum Naczelnych, których badania udowodniły, że małpy te tworzą struktury o zasadach znanych z ludzkich społeczności. Badacze zauważyli to dzięki… mięsu. Pawiany gwinejskie dzielą się mięsem. Czemu nas to szokuje? Skomplikowane relacje społeczne i wielopoziomowe grupy do niedawna uznawano wyłącznie za domenę ludzi i niektórych najbardziej rozwiniętych naczelnych. Tymczasem niemieckie badania przeprowadzone w Senegalu wykazały, że pawiany gwinejskie (Papi papi) dzielą się mięsem na podstawie jasno określonego wzoru stosowanego także u ludzi. Zależy on od bliskości więzi. Badacze pod kierownictwem doktoranta Williama J. O’Hearna przeanalizowali 109 przypadków spożywania mięsa i połączył te zapisy z danymi behawioralnymi z prawie dekady badań terenowych. Na tapet wzięto niemal 320 transferów tego cennego zasobu z jednych małpich rąk do drugich. Okazało się, ze im bliższa relacja łączyła dwa osobniki, tym częściej i spokojniej przebiegało przekazanie mięsa. Często dobrowolnie, bez walki. Kto otrzymuje mięso najczęściej? Podczas badań okazało się, że mięso najczęściej trafiało z rąk jednych pawianów do członków własnej jednostki, czyli do najbliższej „rodziny” – samca, samicy i ich młodych. Na poziomie partii, czyli grupy kilku spokrewnionych ze sobą samców, współpraca zdarzała się nieco rzadziej, a na poziomie gangu – grupy kilku partii – niemal nie występowała. Relacje pomiędzy osobnikami są najsilniejsze na najniższym poziomie, a więc w obrębie jednostki. To właśnie na tych poziomach najczęściej dochodziło do dzielenia się mięsem i innymi zasobami. Udowodniono dzięki temu, że więzi społeczne są kluczem do sukcesu. Osobniki z silnymi relacjami z innymi, a nie najlepiej zbudowane samce, mają wśród pawianów szansę na większy dostęp do jedzenia. Warto dodać, że liderami stad w…

GettyImages-1233874758-9d981f5.jpg
width: 4951
height: 3301

Ludzie ewoluowali dziwnie szybko. Tajemnicę rozwiewa analiza małpich czaszek
type: item
date: 2025-10-23T08:28:00.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: czaszka
subject: człowiek
subject: ewolucja
subject: małpy
subject: mózg
description: Dyskusja o tempie ewolucji człowieka i jego odmienności względem innych naczelnych nie ustaje od dekad. Zaawansowane metody obrazowania, takie jak trójwymiarowe analizy czaszek, a także przełomowe odkrycia paleontologiczne dostarczają jednak coraz bardziej precyzyjnych odpowiedzi. Czy rzeczywiście Homo sapiens ewoluował szybciej niż inne małpy i jak to się stało?
encoded: Ludzie wyewoluowali zaskakująco szybko: tak wynika z badań naukowców z University College London. Wykazali oni, że w porównaniu do naszych kuzynów wykształciliśmy duże mózgi i płaskie twarze w wyjątkowym tempie. Jakie mechanizmy za tym stoją i czemu akurat my? Odpowiedź zakodowana w czaszkach Wielu naukowców od dawna podejrzewało, że ewolucja człowieka przebiegała szybciej niż innych naczelnych. Tematem zainteresowali się badacze z Londynu pod kierownictwem dr Aidy Gomez-Robles, którzy przeanalizowali ewolucyjną różnorodność czaszek ludzi i spokrewnionych z nimi małp człekokształtnych na przestrzeni milionów lat. Było to możliwe dzięki zastosowaniu zaawansowanej analizy 3D. Swoje wyniki, które wskazywały, że struktura czaszki człowieka ewoluowała znacznie szybciej niż pozostałych małp człekokształtnych (np. goryli, szympansów czy gibonów), opublikowali w prestiżowym czasopiśmie „Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences”. Jak udało im się do tego dojść? Co siedzi w małpiej głowie? W ramach badania porównano trójwymiarowe model czaszek siedmiu gatunków hominidów – m. in. Homo sapiens, goryli, szympansów – oraz dziewięciu gibonowatych. Okazało się, że w linii hominidów, szczególnie u ludzi, tempo zmian anatomicznych było niemal dwukrotnie wyższe, niż wynikałoby to z samego upływu czasu ewolucyjnego. Hominidy i gibonowate rozdzieliły się ewolucyjnie około 20 mln lat temu. W tym czasie anatomia hominidów uległa znacznie większemu zróżnicowaniu niż u innych małp. U gibonów czaszki różnych gatunków są niemal identyczne, podczas gdy u człowieka, szympansa czy goryla różnice widoczne są gołym okiem. Ludzie mają wyjątkowe czaszki Homo sapiens charakteryzuje się niezwykle dużą puszką mózgową – może ona mierzyć nawet 1350 cm³, podczas gdy ta należąca do szympansa ma zwykle jedynie 420 cm³. Wyjątkowa jest także ludzka wyraźnie spłaszczona twarz, pionowe czoło, rozwinięty podbródek oraz zmniejszona żuchwa. Porównując te cechy z cechami czaszek innych małp człekoksz…

FABRIC-KOLAZ-32-9-ef76cde.jpg
width: 2813
height: 1875

Te gigantyczne małpy człekokształtne mierzyły nawet 3 metry wysokości. Co się z nimi stało?
type: item
date: 2025-10-19T10:58:09.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: małpy
subject: paleontologia
subject: ssaki
description: Wszystko, co wiemy o gigantopitekach, pochodzi się z analizy 1300 zębów, kilku fragmentów żuchwy i kości ramienia. Ale już to pozwoliło ustalić, że jeszcze 100 tysięcy lat temu po Ziemi chodziły małpy człekokształtne o wzroście przekraczającym trzy metry. Niektórzy sądzą, że to właśnie do nich odnoszą się legendy o Yeti i Wielkiej Stopie.
encoded: Spis treści: Między gorylem a orangutanem Jak wyglądał gigantopitek? Gigantopithecus blacki Mniejszy kuzyn giganta Czy gigantopitek to Wielka Stopa? Równo 90 lat temu spacerujący po Hong Kongu paleontolog i ekspert ds. ewolucji hominidów Gustav von Koenigswald odnalazł w jednej z tradycyjnych chińskich aptek niezwykle duży ząb trzonowy. Zęby takie były stosowane w tradycyjnej chińskiej medycynie i określane jako „kości smoka”. Jednak dobrze orientujący się w anatomii małp człekokształtnych von Koenigswald szybko zorientował się, że ząb musi należeć do wyjątkowo dużego gatunku małp. Tak na kartach historii ewolucji pojawiła się nazwa Gigantopithecus – dosłownie „wielka małpa”. Między gorylem a orangutanem Od czasu odkrycia von Koenigswalda z 1935 roku odnaleziono ponad 1300 kolejnych zębów, głównie na rynku medycyny tradycyjnej. Udało się odnaleźć także kilka żuchw, które pozwoliły naukowcom zrekonstruować część wyglądu zwierzęcia. Niestety, nie znaleziono dotąd innych elementów szkieletu poza fragmentem kości ramienia. Mimo to, badacze, bazując na odnalezionych kościach oraz skamieniałościach innych małp człekokształtnych, byli w stanie zrekonstruować gigantopiteka, a nawet określić, jaki styl życia mógł wieść. Brak kompletnych szkieletów sprawia, że rekonstrukcje mogą być obarczone błędami. Gigantopiteka często przedstawia się na wzór goryla – największej współczesnej małpy – choć, co istotne, budowa żuchwy gigantopiteków wydaje się bliższa orangutanom. Właśnie to spowodowało, że te olbrzymie wymarłe małpy zostały sklasyfikowane w podrodzinie Ponginae, razem z orangutanami (Pongo). Badanie z 2019 roku, które przeanalizowało DNA zęba skamieniałego sprzed 1,9 mln lat, potwierdziło, że Gigantopithecus i Pongo miały wspólnego przodka i że oba rodzaje oddzieliły się od siebie od 10 do 12 mln lat temu. Jak wyglądał gigantopitek? Najprawdopodobniej poruszał się na czterech kończynach w pozycji pochylonej (jak inne małpy człekokształtne), choć mógł czasami wstawać na dwie …

gigantopithecus-d5bdddb.jpg
width: 2813
height: 1875

Ludzie lasu – nasi bliscy krewni, orangutany, są zagrożeni wyginięciem. Czy zdążymy uratować ten gatunek?
type: item
date: 2025-10-11T07:56:52.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Przyroda
subject: azja
subject: małpy
subject: orangutan
subject: orangutany
subject: ssaki
description: Znane ze swojego charakterystycznego czerwonego futra orangutany są największymi ssakami nadrzewnymi, spędzającymi większość czasu na drzewach. Długie, silne ramiona oraz chwytne dłonie i stopy pozwalają im poruszać się po gałęziach. Te wielkie ssaki mogą mieć nawet 96,4% wspólnych genów z ludźmi i są bardzo inteligentnymi stworzeniami. Niestety, grozi im wyginięcie.
encoded: Spis treści: Talerze samców dominujących Mądry jak orangutan Rabunkowa eksploatacja siedlisk orangutanów Orangutan – Pongo abelii, Pongo pygmaeus –w języku malajskim oznacza „człowiek lasu”. W nizinnych lasach, w których żyją, orangutany prowadzą samotne życie. Żywią się dzikimi owocami, takimi jak liczi, mangostany i figi, termitami, jajami oraz piją wodę z dziupli drzew. Budują gniazda na drzewach, aby spać w nocy i odpoczywać w ciągu dnia. Talerze samców dominujących Orangutany mają wyjątkowo długie ręce, rozstaw ich ramion dochodzi do 225 cm. Za to ich nogi są krótkie, co wskazuje na sposób przemieszczania się. Charakterystyczne dla orangutanów długie włosy są zazwyczaj barwy miedzianej, wręcz czerwonej, rzadziej brązowej. Samice osiągają długość ciała dochodzącą do 85 cm, ważą od 30-45 kg. Samce są zdecydowanie większe. Mogą mierzyć nawet metr, a niektóre osobniki ważą ponad 80 kg. Występują dwa rodzaje samców (tzw. bimorfizm). Te dominujące posiadają talerze policzkowe, czyli rodzaj dyskowatych skórnych tworów. Natomiast samce niższej rangi mają gładkie twarze. Samce dominujące obejmują w posiadanie rozległe rewiry, po czym charakterystycznym głosem oznaczają posiadany teren i przyzywają samice, które zajmują na ich terenie własne, odrębne rewiry. Mają monopol na dostęp do samic ze swojego rewiru, jednak z uwagi na brak zorganizowanego stada i rozproszenie terytorialne osobników, monopol ten jest często naruszany. Ciąża u orangutanów trwa 260–270 dni, rodzi się z reguły jedno młode o masie urodzeniowej 1200–1600 g. Dla porównania, ciąża u człowieka trwa 280 dni, a średnia masa urodzeniowa dziecka to około 3 kg. Matki-orangutany opiekują się potomstwem bardzo długo, przez 6, a nawet 8 lat. Młode osobniki osiągają dojrzałość płciową w wieku 10-12 lat. Samice rodzą jedno młode co około 3–5 lat, więc odbudowa populacji tych gatunków może trwać bardzo długo. W stanie dzikim małpy te dożywają wieku 35–40 lat. W niewoli, gdzie nie grozi im niebezpieczeństwo, mogą żyć…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/65da886c252b53175fd04791a8aad948e81169fe-6f2f8fb.jpg
width: 1000
height: 667

Langury to małpy Starego Świata. Wiele gatunków tych naczelnych wkrótce może wyginąć
type: item
date: 2025-10-05T11:06:44.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: azja
subject: dzikie zwierzęta
subject: małpy
subject: ssaki
description: Langury są niezwykłe pod wieloma względami. Dzięki swoim umiejętnościom adaptacyjnym przystosowały się do życia w różnych środowiskach. Ta cecha pozwoliła im opanować znaczy obszar Azji, w tym środowiska miejskie, gdzie stały się mistrzami w zdobywaniu pożywienia.
encoded: Spis treści: Jeden rodzaj, duże zróżnicowanie Mieszkańcy Azji Czym żywią się langury? Jaki tryb życia prowadzą langury? Zagrożenia dla langurów Rodzaj langur (Presbytis) zdefiniował w 1821 roku Johann Friedrich von Eschscholtz, niemiecki lekarz, botanik i zoolog. Opisu dokonał w rozdziale zatytułowanym „Opis nowego rodzaju małp Presbytis mitrata”, który ukazał się w publikacji pod redakcją Otto von Kotzebue’a, podróżnika i odkrywcy, którego wyprawy doprowadziły do opisania i zmapowania wielu wysp Pacyfiku. Co wiemy o tych niezwykłych zwierzętach? Jeden rodzaj, duże zróżnicowanie Langury to rodzaj ssaków naczelnych z podrodziny gerez, reprezentujący rodzinę koczkodanowatych. Ich wyróżnikiem jest smukła sylwetka z długimi kończynami, ale cechą morfologiczną, która najbardziej rzuca się w oczy jest ogon, którego długość przekracza długość ciała tych zwierząt. Przykładowo, u langura szarego, który bez ogona mierzy do 56 cm, ta część ciała osiąga aż 84 cm. Ma to swoje uzasadnienie. U langurów ogon pełni kluczową rolę w utrzymaniu równowagi, zapewniając zwierzętom wyjątkową zwinność, niezbędną do prowadzenia nadrzewnego trybu życia. Poszczególne gatunki langurów różnią się pod względem rozmiarów i masy. Langur białoczelny, będący jednym z najmniejszych przedstawicieli rodzaju, osiąga do 74 cm długości i masę około 5,7 kg. Tymczasem langur czarnoczuby mierzy do 86 cm i waży około 9 kg. W niektórych publikacjach, wśród największych langurów wymieniany jest hulman nepalski (Semnopithecus schistaceus), który może ważyć ponad 20 kg. Należy jednak podkreślić, że gatunek ten, choć ma wiele cech wspólnych z langurami, jest zaliczany do innego rodzaju. Różnorodność langurów jest doskonale widoczna w ich umaszczeniu. Okrywa langura szarego mieni się odcieniami szarości i bieli, a twarz zwierzęcia jest czarna. Z kolei langur białoczelny jest szarobrązowy, a na jego czole odznacza się biała plamka. Langury sarawaskie mają żółtobrązowe lub czarne futro, a to zaledwie kilka przykładów.…

langur-e0e0ffb.jpg
width: 1000
height: 667

Nosy znanych w Polsce małp pełnią inną rolę, niż zakładano? Nosacze pod lupą naukowców
type: item
date: 2025-09-05T11:39:49.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: dźwięki
subject: małpy
description: W Polsce z jakiegoś powodu pokochaliśmy nosacze. Stały się bohaterami memów, które punktowały nasze krajowe przywary. Te charakterystyczne małpy to jednak fascynujące zwierzęta: wyjątkowe ze względu na swoje budzące podziw nosy. Do tej pory uważano, że stanowią przede wszystkim element wizualny – przyciągający samice – ale prawda o ich wpływie na akustykę może być dużo ciekawsza.
encoded: Nosacze sundajskie budzą w Polsce miłe skojarzenia – głównie z powodu bycia gwiazdami internetowych memów. Małpy te na co dzień zamieszkują malajskie Borneo i charakteryzuje je posiadanie ogromnego nosa. Naukowcy wzięli go pod lupę, by dowiedzieć się, dlaczego wyewoluował w tak wyjątkowy sposób. Nos symbolem męskości Naukowcy z japońskich uniwersytetów chcieli sprawdzić, czy wyrostki nosaczy – występujące tylko u samców – pełnią inne funkcje, niż tylko przyciąganie samic. Do tej pory sądzono, że działają głównie jak pióra samców ptaków, których jaskrawe barwy mają świadczyć o płodności. Swoje badania opublikowali w czasopiśmie „Journal of the Royal Society Interface”. Okazało się, że potężne nosy znacząco kształtują barwę głosu samców nosaczy. Wiedzieliśmy, że powodują echo i wzmacniają dźwięk, ale okazuje się, że działają dużo bardziej precyzyjnie, niż zakładano. Dzięki przeprowadzeniu symulacji na ich czaszkach udało się określić „funkcje przenoszenia” nosa, czyli ustalić, które częstotliwości są wzmacniane, a które tłumione. Potwierdzono to pomiarami akustycznymi na replikach przewodów nosowych małp. Potężny nos to potężny głos Tożsamość wokalna musi być niezwykle ważna dla nosaczy, skoro na drodze ewolucji wytworzyły w nosach tak potężne, budzące podziw pudła rezonansowe. Pozwalają im one generować dokładnie takie częstotliwości, które są atrakcyjne dla samic. Te przyciąga więc nie tylko fizyczny wygląd nosów samców. Można powiedzieć, że zakochują się w ich… głosie. Komunikacja kluczem sukcesu małp i ludzi Głębsze zrozumienie tego, w jaki sposób określone cechy fizyczne wpływają na wokalizację, przyczynia się do poszerzenia naszej wiedzy na temat komunikacji. Ta zaś stanowi przecież podwaliny sukcesu innych małp – Homo sapiens. Odkrycie sekretu nosaczy to spory sukces. Dzięki temu naukowcy mogą lepiej zrozumieć złożoną zależność między anatomią, akustyką i skomplikowanymi zachowaniami społecznymi w królestwie zwierząt. – Badania, które były wyjątkową współpracą …

GettyImages-1135562026-2befcf0.jpg
width: 5673
height: 3787

Samiec alfa to mit. Nowe badania nad dominacją u naczelnych zaskakują naukowców
type: item
date: 2025-07-09T13:00:27.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: lemury
subject: małpy
subject: wyrak
description: Dominacja samców to tak naprawdę rzadkość – odkryli naukowcy badający zachowania naczelnych. Okazuje się, że w większości gatunków płeć nie decyduje o dominacji w grupie. Małpy, lemury, wyraki i lori są bardziej egalitarne, niż sądziliśmy.
encoded: Spis treści Koniec mitu o dominujących samcach Co decyduje o dominacji wśród naczelnych? Czy te wyniki mówią coś także o ludziach? Nowe badanie podważa powszechnie utrwalone przekonanie, że wśród naczelnych samce dominują nad samicami. Ukazuje znacznie bardziej złożone relacje wśród naszych bliskich krewnych – zarówno małp człekokształtnych, jak i np. lemurów. Koniec mitu o dominujących samcach Przez długi czas prymatolodzy mieli dualistyczny pogląd na kwestię dominacji. Sądzili, że w obrębie danego gatunku „rządzą” albo samce, albo samice, i że jest to cecha stała. Ostatnio jednak ta koncepcja została zakwestionowana przez obszerne badanie, które pokazuje że prawda jest znacznie bardziej skomplikowana. Zespół naukowców z Francji i Niemiec przeanalizował olbrzymią literaturę naukową pod kątem interakcji między samcami i samicami naczelnych. Brano pod uwagę przejawy agresji, groźby oraz zachowania świadczące o dominacji bądź uległości, takie jak ustępowanie miejsca innemu osobnikowi. Przez pięć lat badacze zgromadzili dane z 253 populacji, obejmujących 121 gatunków naczelnych – od małp, przez lemury, po wyraki i lori. Odkryli, że konfrontacje między płciami są znacznie częstsze, niż wcześniej sądzono – ponad połowa interakcji w grupie dotyczyła samca i samicy. Jednak wyraźna dominacja samców, zdefiniowana jako wygrywanie ponad 90% konfrontacji, występowała tylko w 17% przebadanych populacji. W tej mniejszości znalazły się m.in. pawiany i szympansy. Z kolei wyraźna dominacja samic została zarejestrowana w 13% populacji – np. wśród lemurów i bonobo. Dwa gatunki szympansów, czyli najbliższych krewnych człowieka, mają więc dwa różne systemy społeczne. Oznacza to, że w aż 70% przypadków dominującą rolę w grupie może pełnić zarówno samiec, jak i samica. A zatem u znakomitej większości gatunków naczelnych panuje „równouprawnienie”, w którym zdanie samic i samców jest równie ważne. Co decyduje o dominacji wśród naczelnych? Dominacja samców była szczególnie wyraźna u gatunków…

AdobeStock489169004-8fe3703.jpeg
width: 5184
height: 3888

Mija 9 lat od zastrzelenia goryla Harambe w zoo. Dyskusje na temat jego śmierci trwają do dziś
type: item
date: 2025-05-28T09:17:19.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Przyroda
subject: małpy
subject: Wolny czas
subject: zoo
subject: zwierzęta
description: Dziewięć lat temu świat obiegła dramatyczna scena z ogrodu zoologicznego w Cincinnati. 17-letni goryl Harambe został zastrzelony, gdy do jego wybiegu wpadło małe dziecko. Decyzja ogrodu do dziś budzi kontrowersje.
encoded: W tym artykule: Jak zginął goryl Harembe? Nieoczywiste dziedzictwo goryla Harembe Goryl Harambe przyszedł na świat 27 maja 1999 roku w ogrodzie zoologicznym Gladys Porter w Brownsville w Stanach Zjednoczonych. Jego imię nawiązuje do piosenki Rity Marley z 1988 roku „Harambe (Working Together for Freedom)”. „Harambe” oznacza w języku suahili „wszyscy trzymajmy się razem”. W 2014 roku goryl został przeniesiony do zoo w Cincinnati w ramach programu hodowlanego mającego na celu ochronę zagrożonego goryla nizinnego. 28 maja 2016 r. w zoo doszło do tragicznego incydentu. 17-letni goryl nizinny został zastrzelony po tym, jak na terenie kojca naczelnych znalazło się trzyletnie dziecko. Początkowo wydawało się, że goryl ratował chłopca. Jednak nienaturalne zachowania zwierzęcia zmusiły zespół ekspertów do użycia broni palnej. Cała sytuacja została nagrana przez jednego z obserwatorów. Wideo z zoo stało się tzw. viralem. Jak zginął goryl Harembe? Feralnego dnia, 28 maja 2016 r., w ogrodzie zoologicznym w Cincinnati trzyletni chłopiec wspiął się na ogrodzenie wybiegu dla goryli nizinnych. Po przejściu krzaków dziecko wpadło do fosy. W zagrodzie przebywały wówczas trzy goryle. Dwa z nich na polecenie pracowników oddaliły się od dziecka. W przypadku Harambe ciekawość wygrała z posłuszeństwem. Ważący 200 kg goryl podszedł do dziecka, po czym zaczął je dotykać i przenosić. https://www.youtube.com/watch?v=23um2h4YUwU Gapiom i pracownikom najpierw wydawało się, że zwierzę chroni trzylatka. Po chwili jego zachowanie zaczęło jednak niepokoić personel. Rosnące pobudzenie Harambe, zaostrzone wrzaskami tłumu, stanowiło poważne zagrożenie dla życia dziecka. Na miejsce wezwano zespół reagowania na niebezpieczne zwierzęta, aby ocenił sytuację. Eksperci musieli wybierać między użyciem środka uspokajającego a bronią palną. Ostatecznie uznali, że unieruchomienie Harambe za pomocą strzałki ze środkiem uspokajającym zajmie kilka minut. A to w obliczu śmiertelnego niebezpieczeństwa mogło być za d…

goryl-harambe-8565989.png
width: 1512
height: 770

Złodzieje dzieci wśród małp kapucynek – nietypowe zachowanie zaskakuje naukowców
type: item
date: 2025-05-20T12:30:02.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: biologia
subject: małpy
subject: panama
description: Kapucynki czarno-białe z panamskiej wyspy Jicarón zaczęły porywać niemowlęta zupełnie innego gatunku małp: wyjców. I robią to wyłącznie samce. Tak dziwnego zachowania nie widziano jeszcze nigdy.
encoded: Spis treści Tajemnicze porwania na panamskiej wyspie Kto zaczął i dlaczego? Niezwykłe zachowanie bez agresji Na niewielkiej panamskiej wyspie Jicarón, przy okazji badania zwyczajów małp kapucynek, zaobserwowano ich niewytłumaczalne zachowanie. Samce kapucynek zaczęły kraść dzieci innym małpom. Takiego zwyczaju wśród naczelnych jeszcze nigdy nie odnotowano. Naukowcy próbują go wytłumaczyć. Tajemnicze porwania na panamskiej wyspie To przedziwne zachowanie przejawiały kapucynki czarno-białe (Cebus capucinus), a porywały niemowlęta zupełnie innego, dużo większego gatunku małp: wyjców płaszczowych (Alouatta palliata coibensis). Badania prowadzone przez Instytut Maxa Plancka w Niemczech i Smithsonian Tropical Research Institute w Panamie wykazały, że od stycznia 2022 do marca 2023 kapucynki uprowadziły co najmniej jedenaścioro dzieci wyjców. Ten przedziwny zwyczaj wprawił biologów w osłupienie, tym bardziej że tylko samce w ten sposób kradły dzieci. Kto zaczął i dlaczego? Pierwszym zaobserwowanym przypadkiem był młody samiec kapucynki, nazwany przez naukowców Joker, który przez kilka dni nosił na grzbiecie niemowlę wyjca. W kolejnych miesiącach inne młode samce zaczęły naśladować to zachowanie. Nagrania z kamer nie uchwyciły co prawda momentów porwań, ale zarejestrowały kapucynki noszące młode wyjce, czasem nawet martwe. Niestety, tak małe małpie dzieci nie mogą przetrwać bez stałej opieki matki. Porwane niemowlęta nawoływały swoje matki, a porywacze nie mieli pojęcia, jak zająć się małpiątkami. Zaobserwowano także wyjce odpowiadające na płacz porwanych małpiątek, jednak nie doszło do próby odebrania dzieci porywaczom. Niezwykłe zachowanie bez agresji Naukowcy nie zaobserwowali żadnych oznak agresji podczas tego dziwnego procederu. Kapucynki nie wykazywały ani oznak krzywdzenia, ani chęci zjedzenia porwanych małpiątek. Wysnuto hipotezę, że pierwsze porwanie mogło wynikać z błędnie ukierunkowanego instynktu opiekuńczego, a kolejne przypadki były efektem grupowego naśladown…

AdobeStock254059234-8939b31.jpeg
width: 4615
height: 3077

Medycyna to rzecz nie tylko ludzka. Szympansy w Ugandzie leczą i siebie i swoich kolegów
type: item
date: 2025-05-15T09:02:23.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: biologia
subject: dzikie zwierzęta
subject: małpy
subject: ssaki
subject: szympansy
subject: uganda
description: Biolodzy badający szympansy w lesie Budongo w Ugandzie zaobserwowali że potrafią leczyć nie tylko swoje własne rany – opatrują także kolegów. Używają do tego celu liści i kory roślin. Wygląda na to, że taki szympansi „gabinet lekarski” to prapoczątek medycyny ludowej.
encoded: Spis treści Szympansi „lekarze” leczą nie tylko siebie – przyjmują też pacjentów Medyczna i higieniczna wiedza szympansów z Ugandy Cztery miesiące obserwacji życia szympansów w lesie Budongo w Ugandzie dostarczyły naukowcom ekscytujących danych. Często obserwowano małpy opatrujące rany – i to nie tylko sobie, ale też swoim towarzyszom. Szympansy podczas takiej „praktyki lekarskiej” używały liści i kory określonych gatunków roślin. Okazało się, że mają one m.in. właściwości antyseptyczne i znieczulające. Szympansi „lekarze” leczą nie tylko siebie – przyjmują też pacjentów Podczas badań w Ugandzie zespół naukowców z Uniwersytetu w Oksfordzie, kierowany przez dr Elodie Freymann, zaobserwował łącznie 41 przypadków opieki zdrowotnej wśród szympansów: 34 przypadki samoleczenia i 7 przypadków troski o innych. Las Budongo od wielu lat jest miejscem obserwacji szympansów. Swoje pionierskie badania prowadziła tu m.in. Jane Goodall. Udokumentowano np. sytuację, w której dorosły szympans ostrożnie czyścił ranę innego osobnika, a następnie przykładał do niej przeżute fragmenty roślin, przypominające opatrunki. Tego rodzaju opieka sugeruje istnienie empatii i zrozumienia stanu zdrowotnego innych osobników, co do tej pory rzadko obserwowano w świecie dzikich zwierząt. Próby leczenia ran są wśród szympansów był udokumentowane już wcześniej, jednak te z lasu Budongo robiły to wyjątkowo często. Lecz dlaczego właściwie musiały to robić? Odpowiedzią są między innymi zwyczaje tych małp. Szympansy oczywiście czasem ulegają wypadkom, czasem za ich rany odpowiadają zastawione przez ludzi sidła, ale dość często walczą one między sobą. Konflikty w grupach są na porządku dziennym, a rękoczynów dokonują najczęściej samce między sobą. Medyczna i higieniczna wiedza szympansów z Ugandy Techniki stosowane przez szympansy to m.in.: lizanie ran, lizanie palców i przecieranie nimi ran, przykładanie części roślin, przeżuwanie, a potem przykładanie roślin. Wybór tych roślin nie był przypadkowy – wiele …

chimpanzees-use-medici-70e2a4e.jpg
width: 2880
height: 1920

Szympansy to świetni perkusiści. Najbardziej lubią granie w grupach
type: item
date: 2025-05-09T15:00:28.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: biologia
subject: bonobo
subject: dzikie zwierzęta
subject: małpy
subject: szympansy
description: Nowe badania dowodzą, że grupy szympansów wspólnie bębnią w tych samych rytmach. Różne populacje małp posługują się różnymi rytmami. Źródła muzykalności u ludzi są więc prawdopodobnie starsze niż nasz gatunek.
encoded: Spis treści: Różne grupy szympansów bębnią używając różnych rytmów Szympansy to też perkusiści indywidualni Badania zachowania małp człekokształtnych to niekończący się ciąg zaskoczeń. Nasi najbliżsi krewni, szczególnie szympansy, co i rusz okazują się mądrzejsi i bardziej skomplikowani, niż sądziliśmy. Jane Goodall ułożyła podwaliny pod nowoczesną etologię szympansów, ale od początków jej badań dowiadujemy się coraz więcej na temat osobowości, umiejętności, psychologii i socjologii tych małp. Okazuje się, że szympansy są także muzykalne. Nowe badania opisują ich zdolności do wybijania różnych rytmów. Różne grupy szympansów bębnią używając różnych rytmów Nowe badanie przeprowadził zespół kognitywistów i biologów ewolucyjnych z uniwersytetów St. Andrews w Wielkiej Brytanii i Sapienza w Rzymie. Wykazało ono, że szympansy potrafią rytmicznie bębnić, zachowując regularne odstępy między uderzeniami. Wyniki, opublikowane 9 maja w czasopiśmie „Current Biology” dowodzą że grupy szympansów bębnią w odmienny sposób, używając charakterystycznych dla siebie rytmów. Naukowcy sugerują, że podstawy ludzkiej muzykalności mogły pojawić się u wspólnego przodka ludzi i małp. Zdolności szympansów po raz kolejny okazują się wyjątkowe. Przeanalizowano 371 przypadków bębnienia w drzewa, w 11 społecznościach szympansów, obejmujących sześć populacji i dwa podgatunki. Okazało się, że szympansy bębnią w sposób rytmiczny, z nieprzypadkowymi, a często równymi odstępami między uderzeniami. Podgatunki różniły się stylem: szympansy z zachodu Afryki używały bardziej regularnych rytmów, a ze wschodu – zmiennych odstępów, raz krótszych, raz dłuższych. Zachodnie szympansy częściej też łączyły bębnienie z różnymi wokalizacjami. Muzycy powiedzieliby, że do sekcji rytmicznej dodawały wokal. Szympansy to też perkusiści indywidualni Wcześniejsze obserwacje tego samego zespołu naukowców dowiodły, że szympansy także indywidualnie bębnią w korzenie drzew. Wytwarzane w ten sposób dźwięki o niskich częstotliwoś…

GettyImages-599334436-689502c.jpg
width: 5120
height: 3413

„Mowa” bonobo jest zdumiewająco podobna do ludzkiego języka. Występują w niej „zdania”
type: item
date: 2025-04-04T13:26:00.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: bonobo
subject: małpy
subject: szympansy
subject: zachowania
subject: zwierzęta
description: Naukowcy wykazali, że szympansy karłowate (bonobo) tworzą złożone z odgłosów „zdania”, łudząco podobne do kombinacji słów używanych przez ludzi. To pierwszy taki przypadek w świecie zwierząt.
encoded: Spis treści: Jak działa ludzki język? Tworzenie słownika bonobo Szympansy „mówią” całymi zdaniami Ludzie mogą rozmawiać bez końca na każdy temat, a nawet o przysłowiowym niczym. Pozwala nam na to elastyczność naszych języków – najbardziej złożonych systemów komunikacji, jakie wytworzyła natura. Wydawało się, że takie możliwości są poza zasięgiem zwierząt. Ale okazuje się że nasi najbliżsi genetyczni krewni, czyli szympansy karłowate bonobo (Pan paniscus) także to potrafią. Naukowcy pieczołowicie przeanalizowali komunikację bonobo żyjących w rezerwacie Kokolopori w Kongo w Afryce. Okazuje się, że małpy porozumiewają się kombinacjami dźwięków, czyli odpowiednikami słów ułożonych w zdania. Jak działa ludzki język? Istotną cechą języka ludzkiego jest zdolność do łączenia elementów. Na przykład morfemy można łączyć w słowa (np. „bio” + „logia”), a słowa – w zdania. Jest to możliwe dzięki tzw. kompozycjonalności. Mniejsze znaczące jednostki są łączone w większe struktury. Ich znaczenie jest określone przez znaczenia składowych, ale nie zawsze z nimi identyczne. Ważny jest m.in. także sposób połączenia. Kompozycjonalność daje językowi ogromne pole do tworzenia nowych pojęć i przekazywania nowych informacji. Istnieją dwa rodzaje kompozycjonalności. Ta prostsza jest asocjacją dwóch pojęć – np. „wysoki tancerz ” oznacza osobę, która posiada jednocześnie te dwie cechy. Ale „zły tancerz” nie oznacza już kogoś, kto jednocześnie jest tancerzem i złą osobą. Znaczenie tego wyrażenia jest czymś więcej niż sumą składowych. To kompozycjonalność bardziej złożona. Kompozycjonalność nie jest wyłącznie cechą ludzkich języków. Liczne badania ptaków i naczelnych wykazały, że zwierzęta są zdolne do łączenia wokalizacji w większe struktury. Jednak wciąż brakowało jednoznacznych dowodów na to, że zwierzęta potrafią tworzyć nowe pojęcia i znaczenia, łącząc elementy komunikacji. Nowe badanie na szympansach bonobo wreszcie to potwierdziło. Tworzenie słownika bonobo Naukowcy z uniwersytetu w Zuryc…

bonobos-combine-calls-2-d49751d.jpg
width: 1680
height: 945

Takiego „jodłowania” mogą im pozazdrościć ludzie. Zaskakujące zdolności małp
type: item
date: 2025-04-04T10:25:28.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: ameryka
subject: dzikie zwierzęta
subject: dźwięki
subject: małpy
subject: śpiew
description: Możliwości wokalne małp Nowego Świata wprawiły naukowców w osłupienie. Wydawane przez nie dźwięki przywodzą na myśl ludzkie jodłowanie, ale mają znacznie szerszy zakres częstotliwości. Przekonajcie się sami.
encoded: Spis treści: Jodłujące małpy Ameryki Małpy nie mówią, ale dźwięki przez nie wydawane – imponują Tajemnica małpiego jodłowania rozwiązana Jodłowanie to niezwykła tradycja muzyczna spotykana przede wszystkim wśród górali tyrolskich i styryjskich. Jest to rodzaj śpiewu, który charakteryzują nagłe skoki z rejestru piersiowego do głowowego (falset) i w drugą stronę. Co prawda taki rodzaj śpiewu nie ma określonej treści, ale uważa się, że górale używali jodłowania w celu nawoływania bydła. Teraz okazuje się, że mogą mieć konkurencję, tyle że w Nowym Świecie. Jodłujące małpy Ameryki Najnowsze badanie prowadzone przez naukowca zajmującego się głosem dr. Christiana T. Herbsta z Uniwersytetu Wiedeńskiego i współpracowników z Anglia Ruskin University dostarczają nowych informacji na temat możliwości wokalnych małp z Ameryki. W ocenie ekspertów mogą one wytwarzać dźwięki podobne do ludzkiego jodłowania. Ale są w tym nawet lepsze od nas, bo ich aparaty dźwiękowe obsługują znacznie szerszy zakres częstotliwości. Jest to możliwe dzięki specjalnym strukturom anatomicznym w gardle, które znacznie wzbogacają repertuar wokalny. To ustalenie opublikowano na łamach czasopisma naukowego „Philosophical Transactions of the Royal Society B”. Małpy nie mówią, ale dźwięki przez nie wydawane – imponują Ludzie w toku ewolucji rozwinęli zdolność mówienia, ale nasi najbliżsi krewni w królestwie zwierząt – małpy – nie posiadają tej umiejętności. Dysponują one jednak wyspecjalizowanymi strukturami anatomicznymi w krtani, które ludzie utracili w toku ewolucji. Są to cienkie, lekkie błony tkankowe znajdujące się na górnych krawędziach fałdów głosowych. Poniżej można posłuchać próbki jodłowania zarejestrowanej przez naukowców: Wcześniejsze badania sugerowały, że struktury te przyczyniają się do złożoności wokalizacji zwierząt, ale ich dokładna rola pozostawała w dużej mierze niejasna. Teraz międzynarodowemu zespołowi badawczemu udało się odkryć ich funkcję. Tajemnica małpiego jodłowania rozwiązana Bad…

202504HerbstAbb101-079a0bd.jpeg
width: 4272
height: 2848

Szympansy to świetni inżynierowie. Rozumieją mechanikę swoich narzędzi
type: item
date: 2025-03-26T13:21:40.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: dzikie zwierzęta
subject: małpy
subject: szympansy
subject: tanzania
description: Naukowcy z Uniwersytetu Oksfordzkiego odkryli, że szympansy w Parku Narodowym Gombe w Tanzanii świadomie wybierają gatunki roślin do tworzenia narzędzi. Umieją ocenić, która gałąź najlepiej się sprawdzi przy wyciąganiu termitów z ich kopca.
encoded: Spis treści Jak dobrać się do kopca termitów? Szympansy wiedzą, jak dobrać narzędzia Narzędzia szympansów a narzędzia człowieka O tym, że umiejętność posługiwania się narzędziami posiadają także zwierzęta, wiadomo od dawna. Szczególne zdolności wykazują tu ośmiornice, ptaki krukowate, słonie, wydry oraz małpy. Badacze zajmujący się zwyczajami szympansów odkryli jednak, że te potrafią nie tylko używać różnych przedmiotów, by osiągnąć swoje cele. Umieją także rozróżnić właściwości różnych materiałów, i to niezależnie od miejsca w którym żyje dana populacja. To wskazywałoby, że posiadają niezwykłą inżynierską intuicję, można by rzec – ludową mądrość. Jak dobrać się do kopca termitów? Multidyscyplinarny zespół badaczy pod przewodnictwem dr Alejandry Pascual-Garrido z Uniwersytetu Oksfordzkiego przebadał „narzędziowe” zwyczaje szympansów zamieszkujących Park Narodowy Gombe w Tanzanii. Ta antropolożka już od ponad dekady bada narzędzia używane przez szympansy. Pozostali autorzy badania byli związani z Instytutem Antropologii Ewolucyjnej im. Maxa Plancka, Instytutem Jane Goodall w Tanzanii, Uniwersytetem w Algarve i Uniwersytetem w Porto w Portugalii oraz Uniwersytetem w Lipsku. Wyniki badań opublikowano w czasopiśmie naukowym „iScience”. Na terenie Gombe szympansy powszechnie żywią się termitami. Te owady to doskonałe źródło pokarmu – mają mnóstwo tłuszczu i białka. Ale aby je zjeść, trzeba się trochę napracować. Termity budują kopce, czyli gniazda z przeżutego materiału roślinnego, sięgające kilku metrów wysokości. Kopiec jest pełen krętych tuneli, z których szympansy próbują wydobyć owady, używając do tego celu długich narzędzi z gałęzi lub łodyg roślin. Żeby skutecznie wyciągnąć termity, taka gałązka nie może być ani zbyt miękka, ani twarda, musi mieć też określoną długość. Szympansy wiedzą, jak dobrać narzędzia Dr Pascual-Garrido zabrała przenośny tester mechaniczny do Gombe i zmierzyła elastyczność narzędzi używanych przez szympansy. Badania wykazały, że gatunki rośl…

shutterstock272104823-c4913d9.jpg
width: 2362
height: 1778

Szympans Travis nie był słodką maskotką. Fascynacja dzikim zwierzęciem doprowadziła do tragedii
type: item
date: 2025-03-18T08:01:47.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: małpy
subject: szympansy
description: Szympans Travis udowodnił, że dzikie zwierzęta powinny takimi pozostać. Uroczy tygrysek wyrośnie na jednego z najsprawniejszych lądowych drapieżników. Mały miś w końcu stanie się ogromnym niedźwiedziem. Także słodka małpka nie będzie przez całe życie uroczym pupilem. W końcu przemieni się w potężne zwierzę i, mimo socjalizacji, wciąż pozostanie w niej pierwiastek dzikości. To w połączeniu z nadludzką siłą i niebywałą inteligencją tworzy mieszankę wybuchową – bombę z opóźnionym zapłonem, która w końcu musi eksplodować.
encoded: Spis treści: Szympans Travis był traktowany jak członek rodziny Szympans Travis celebrytą Pierwszy incydent z udziałem Travisa Atak szympansa Travisa zakończył się tragicznie Miłość do szympansów ponad zdrowy rozsądek? Ważący ponad 90 kg szympans atakuje kobietę, którą doskonale zna. Interwencja opiekunki zwierzęcia nic nie daje. Rozwścieczona małpa nie odstępuje od swojej ofiary. Na miejsce przybywa policja. Zwierzę widzi w nich intruzów i przypuszcza wściekłą szarżę. Rzuca się na radiowóz i gdy jest już bliskie dostania się do środka, pada strzał. Ranny naczelny wycofuje się. Po chwili jest już martwy. Brzmi jak fabuła animal horroru? Być może, ale ta historia wydarzyła się naprawdę. Szympans Travis był traktowany jak członek rodziny Szympans Travis urodził się w 1995 roku. Na świat nie przyszedł w naturalnym dla tego gatunku środowisku, a w miejscu, które było czymś na kształt hodowli i działało w mieście Festus w stanie Missouri. Gdy miał zaledwie trzy dni, został oddzielony od matki. Małpkę kupiło amerykańskie małżeństwo, Sandra i Jerome Heroldowie, za kwotę ponad 60 tys. dolarów. Travis zamieszkał w domu swoich nowych opiekunów, w Stamford. Heroldowie traktowali go jak syna (zwłaszcza po tragicznym wypadku, w którym zginęła Suzan, ich jedyna córka). Obdarzony niebywałą inteligencją zwierzak szybko zaczął uczyć się ludzkich zachowań. Nosił ubrania. Jadł przy stole, pił herbatę, a nawet wino. Uwielbiał lody i inne frykasy przeznaczone dla ludzkiego podniebienia. Nauczył się obsługiwać pilota i stał się fanem bejsbolu. Podlewał domowe kwiaty i otwierał drzwi kluczami. Został maskotką firmy holowniczej Heroldów. Każdego dnia jeździł ze swoimi opiekunami do pracy. Mało tego, kilkukrotnie siedział za kierownicą samochodu. Szympans Travis celebrytą Znali go wszyscy w okolicy i mimo że Travis rósł „jak na drożdżach”, nikt nie czuł przed nim lęku. Jeden z sąsiadów Heroldów przyznał, że często bawił się ze zwierzęciem i nigdy nie stwierdził w jego zachowaniu niczego nie…

Szympans-Travis-8d43d1c.jpg
width: 1000
height: 667

Oto najmniejsza małpka na świecie. Pigmejka karłowata mieści się w dłoni
type: item
date: 2025-03-16T07:30:00.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: ameryka południowa
subject: dzikie zwierzęta
subject: handel zwierzętami
subject: małpy
subject: ochrona gatunkowa
subject: ochrona zwierząt
subject: zwierzęta
description: Maleńka, charakterna i inteligentna pigmejka karłowata może stać się ofiarą własnego uroku. Odławiana ze swoich naturalnych siedlisk i sprzedawana jako zwierzątko domowe, stała się gatunkiem zagrożonym.
encoded: Spis treści: Pigmejka karłowata – opis i zwyczaje Miejsce pigmejki karłowatej wśród innych gatunków małp Zagrożenia dla pigmejki karłowatej Pigmejka karłowata jako zwierzę domowe Pigmejka karłowata jest tak mała, że bywa nazywana „finger monkey”. Jak na małpę jest wyjątkowo łagodna. Obok uroczego wyglądu to jeden z powodów, dla których jest pożądanym egzotycznym zwierzęciem domowym. Odławianie jej w jej naturalnym środowisku południowoamerykańskich lasów deszczowych jest nielegalne. Mimo to stała się gatunkiem zagrożonym. Pigmejka karłowata – opis i zwyczaje Pigmejka karłowata to gatunek małpy z rodziny pazurkowcowatych, który występuje w Ameryce Południowej, głównie w Brazylii, Boliwii Kolumbii i Ekwadorze. Można ją spotkać głównie w lasach deszczowych, ale czasem także w pobliżu ludzkich siedlisk. Jak przystało na przedstawicielkę naczelnych, pigmejka jest zwierzęciem bardzo inteligentnym i wysoce społecznym. Jest najmniejszą przedstawicielką małp na świecie. Osiąga zaledwie 12–15 cm długości ciała i waży mniej więcej 100–150 gramów. Puszysty ogon przeważnie jest dłuższy niż całe ciało pigmejki i ma 17–23 cm. Nazwa tej małpki pochodzi właśnie od jej niewielkiego rozmiaru i nawiązuje do pigmejów, czyli grupy środkowoafrykańskich ludów o wyjątkowo niskim wzroście. Jest pokryta gęstym futerkiem o kolorze od złotobrązowego, przez szary i bliski czarnego na grzbiecie oraz jaśniejszy na brzuchu. Charakterystyczne, duże oczy nadają jej pyszczkowi mądry wygląd, kontrastujący z maleńkim rozmiarem. Jak wszystkie małpy, pigmejka karłowata jest zwierzęciem społecznym, żyjącym przeważnie w grupach liczących od 2 do 10 osobników. Grupy te są zorganizowane hierarchicznie, z dominującym samcem na czele, jedną dorosłą samicą i jednym lub kilkoma pokoleniami młodych. Samce są nieco większe i bardziej agresywne niż samice. Samice pigmejki karłowatej rodzą zazwyczaj jedno młode lub bliźniaki, dwa razy do roku. Potomstwo pozostaje przy matce przez około 6 miesięcy. Opieka nad najmłods…

AdobeStock345648885-1f19586.jpeg
width: 5184
height: 3888

Zaskakujące skarby pod podłogą kościoła. Wśród nich figurka… małpy
type: item
date: 2025-02-04T11:40:37.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: kościoły
subject: małpy
subject: monety
subject: odkrycia archeologiczne
subject: skarby
description: Kilkaset monet z różnych okresów, ale też wykonaną z brązu figurkę małpy i kości do gry sprzed setek lat, odkryli archeolodzy w czasie prac badawczych pod podłogą Kościoła Mariackiego w Gardelegen w Niemczech.
encoded: Spis treści: Skarby spod podłogi Jakie zguby znaleziono pod posadzką? Małpka i kości do gry – co się działo w kościele? Gdy w doniesieniach prasowych czytamy o archeologicznych skarbach, znalazcami coraz częściej są amatorzy, którzy przeczesują pola uprawne z pomocą wykrywaczy metali. Liczą na łut szczęścia – że niczym w stogu siana znajdą w ziemi igłę w postaci garnca pełnego monet. Są jednak pewne miejsca, które niemal zawsze skrywają cenne skarby, również w postaci monet. A mianowicie… miejskie latryny, w których często trafiają się przeróżne cenne zguby. Skarbnicą wiedzy są też oczywiście wszelkie wiekowe budowle – zamki czy kościoły. W takich lokalizacjach praktycznie każde inwazyjne działanie skończyć się może ważkim odkryciem. Skarby spod podłogi Wyjście do kościoła, szczególnie w niedziele i święta, to ważne wydarzenia dla wiernych. Już przed setkami lat ubierali się na tę okazję w najlepsze szaty, a ich skórzane mieszki wypełniały monety. W podniosłej atmosferze ludzie mniej skupiali się na przyziemnych sprawach. W takich okolicznościach łatwo było coś zgubić. Dowodów na to dostarczają choćby badania przeprowadzone ostatnio pod drewnianą podłogą gotyckiego Kościoła Mariackiego w Gardelegen w kraju związkowym Saksonia-Anhalt w Niemczech. Są one częścią szeroko zakrojonych prac renowacyjnych, których koszt wynosi ponad 1 mln euro. W trakcie robót zdemontowano łącznie 145 m kwadratowych drewnianej podłogi do głębokości 40 centymetrów. A pomiędzy deskami znaleziono w sumie blisko 1000 przedmiotów, z których najstarsze mają nawet 700 lat. Za prace odpowiadał Urząd ds. Ochrony Zabytków i Archeologii (LDA) Saksonii-Anhalt. Pierwsza niewielka świątynia stanęła w tym miejscu około 1200 roku. W XIII wieku kościół przebudowano na konstrukcję pięcionawową. Pod koniec XV wieku doszło do większych prac renowacyjnych. Jakie zguby znaleziono pod posadzką? W sumie archeolodzy i wolontariusze odkryli 679 monet, z czego część była bardzo silnie skorodowana. Przeanalizował je …

skarby-z-kosciola-d155cf1.png
width: 1200
height: 630

Te małpy wciąż próbują spoufalać się z jeleniami. Naukowcy mają kilka teorii, dlaczego tak się dzieje
type: item
date: 2025-01-22T07:56:04.000Z
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: jelenie
subject: makak
subject: małpy
subject: ssaki
description: W Japonii zauważono dwie różne grupy makaków dosiadających jeleni sika. Zachowanie to może być częścią wspólnej „kultury” tych zwierząt.
encoded: Spis treści: Makaki uczą się nowych zachowań Obustronne korzyści Czy małpy i jelenie mają wspólną „kulturę”? W 2015 roku na zalesionej japońskiej wyspie Yakushima zaobserwowano coś nietypowego. Samiec makaka wskoczył na grzbiet samicy jelenia sika i próbował z nią kopulować. W tamtym czasie badacze uważali, że przyczyną nietypowego zachowania może być niski status makaka w stadzie. Być może znalazł „partnerkę zastępczą”, nie mając możliwości rozrodu w obrębie własnego gatunku. Wyglądało to na jednorazowe spotkanie, które po prostu zostało zarejestrowane na wideo. Ale w 2018 roku sytuacja powtórzyła się. Tylko tym razem pięć samic makaków dosiadało jeleni i ocierało się o ich grzbiety narządami płciowymi. Co więcej, zachowanie to pojawiło się w zupełnie nowym miejscu – w Minoh Quasi-National Park, niedaleko Osaki. Czyli o ok. 600 km od Yakushimy. Makaki uczą się nowych zachowań Tymczasem na Yakushimie badacze nadal obserwowali makaki dosiadające jeleni. Miało to miejsce w 2020, 2021 i 2023 roku. Co ciekawe, niektóre z późniejszych obserwacji wydawały się dotyczyć tego samego samca, który jako pierwszy zainicjował to zachowanie w 2015 roku. Naukowcy zidentyfikowali go na podstawie wyjątkowych oczu o kształcie migdała. Nie są jednak absolutnie pewni, że to to samo zwierzę. – Trudno je rozróżnić. Jednak jeśli jesteś prymatologiem, musisz rozpoznać każdego osobnika w grupie – mówi prof. Cédric Sueur, prymatolog z Uniwersytetu w Strasburgu. Jeśli to rzeczywiście jest ten sam osobnik, inne małpy w stadzie mogły nauczyć się od niego wskakiwania na jelenie. Takie rozprzestrzenianie się nowego zachowania to tzw. transmisja społeczna. Prof. Sueur i jego współpracownicy piszą o tym w pracy opublikowanej w czasopiśmie naukowym „Cultural Science”. – Ciekawe jest to, że być może za pierwszym razem makak zrobił to z powodu frustracji seksualnej, a więc w jednym konkretnym celu – mówi prof. Sueur. Potem samiec osiągnął dominującą pozycję w stadzie. Wówczas zaczęły go naśladować sami…

makaki-jelenie-sika-df9e3d0.jpeg
width: 1280
height: 853