National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-04-28T14:12:44.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Historyczny sukces Orientarium w Łodzi. Przyszedł na świat pierwszy w Polsce orangutan sumatrzański
items: Asfalt zamiast deseru? Niezwykłe nawyki żywieniowe gibraltarskich makaków
items: Wojna domowa wśród szympansów. Dlaczego dawni przyjaciele zaczęli się zabijać?
items: Szympans Ayumu marzy, by być perkusistą. Gra, śpiewa i zmienia nasze spojrzenie na historię muzyki
items: Czy ludzie są z natury agresywni? Nowe badanie rozróżnia dwa typy przemocy: „łagodną” i „śmiertelną”
items: Punch wreszcie zyskuje akceptację stada. Największa zagadka dotyczy jednak jego matki
items: Nie narzędzie, nie broń, a jednak bezcenne. Co widzieli w kryształach nasi przodkowie? Odpowiedź dały szympansy
items: Makaki japońskie relaksują się zimą w gorących źródłach. Ale dla nich to nie tylko odpoczynek po całym dniu „małpowania”
items: Co napędza zachowania homoseksualne u naczelnych? Badacze odkryli, że to nasza wspólna cecha
items: Jeden z najbardziej inteligentnych naczelnych świata. Jego przyszłość zależy od ludzkich decyzji
items: Małpy trzymają rytm lepiej niż niejeden perkusista. Wiemy to dzięki… Backstreet Boys
items: Czy szympansy toczą wojny? Tak, ta trwała 10 lat i przyniosła ogromne zyski zwycięzcom
items: Te niezwykłe małpy umieją się dzielić – tak jak ludzie. Ich zachowanie przypomina naszych przodków
items: Ludzie ewoluowali dziwnie szybko. Tajemnicę rozwiewa analiza małpich czaszek
items: Te gigantyczne małpy człekokształtne mierzyły nawet 3 metry wysokości. Co się z nimi stało?
items: Ludzie lasu – nasi bliscy krewni, orangutany, są zagrożeni wyginięciem. Czy zdążymy uratować ten gatunek?
items: Langury to małpy Starego Świata. Wiele gatunków tych naczelnych wkrótce może wyginąć
items: Nosy znanych w Polsce małp pełnią inną rolę, niż zakładano? Nosacze pod lupą naukowców
items: Samiec alfa to mit. Nowe badania nad dominacją u naczelnych zaskakują naukowców
items: Mija 9 lat od zastrzelenia goryla Harambe w zoo. Dyskusje na temat jego śmierci trwają do dziś
items: Złodzieje dzieci wśród małp kapucynek – nietypowe zachowanie zaskakuje naukowców
items: Medycyna to rzecz nie tylko ludzka. Szympansy w Ugandzie leczą i siebie i swoich kolegów
items: Szympansy to świetni perkusiści. Najbardziej lubią granie w grupach
items: „Mowa” bonobo jest zdumiewająco podobna do ludzkiego języka. Występują w niej „zdania”
items: Takiego „jodłowania” mogą im pozazdrościć ludzie. Zaskakujące zdolności małp

Historyczny sukces Orientarium w Łodzi. Przyszedł na świat pierwszy w Polsce orangutan sumatrzański
type: item
date: 2026-04-28T14:00:29.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: łódź
subject: małpy
subject: orangutan
subject: zoo
description: To wydarzenie, na które polska zoologia czekała od lat. W Orientarium ZOO Łódź przyszedł na świat mały orangutan sumatrzański – jeden z najrzadszych i najbardziej zagrożonych ssaków na naszej planecie. To pierwsze narodziny tego krytycznie zagrożonego gatunku w historii Polski oraz wydarzenie o znaczeniu globalnym – w ciągu ostatniego roku na całym świecie odnotowano zaledwie pięć takich przypadków.
encoded: Orangutany sumatrzańskie (Pongo abelii) to jedni z naszych najbliższych krewnych, dzielący z ludźmi aż 97% materiału genetycznego. Ich obecność w ogrodach zoologicznych nie jest jedynie atrakcją dla zwiedzających, ale przede wszystkim krytycznie ważnym elementem „bezpiecznika” dla populacji żyjącej w naturze, która drastycznie się kurczy. – Łódź ma dziś powód do dumy, który wykracza daleko poza granice miasta. To ogromna radość i dowód, że nasze zoo jest miejscem o światowym znaczeniu – podkreśla Hanna Zdanowska, Prezydent Miasta Łodzi. – Jestem dumna z zespołu Orientarium, bo za tym sukcesem stoją wiedza, cierpliwość i codzienna praca ludzi, którzy naprawdę rozumieją, czym jest odpowiedzialna ochrona zagrożonych gatunków. Cały zoologiczny świat patrzy na Łódź O sukcesie w łódzkim zoo aż huczy w całym środowisku zoologicznym. Dlaczego? W ostatnim roku w światowych ogrodach zoologicznych urodziło się zaledwie pięć osobników tego gatunku. Co więcej, w skali całej Europy, Orientarium łódzkiego ZOO jest jedyną placówką, której udało się w tym okresie powitać na świecie małego orangutana. Rodzicami malucha są samica Ketawa oraz samiec Budi. Dla młodej matki jest to pierwsze potomstwo, co budziło pewne obawy opiekunów. Jednak instynkt macierzyński okazał się silniejszy niż brak doświadczenia. – Młoda samica wykazuje silne zachowania opiekuńcze i instynkt macierzyński, co bardzo nas cieszy – podkreśla Michał Cichoń, opiekun orangutanów w łódzkim zoo. Dlaczego narodziny małego orangutana są takim wydarzeniem? Aby zrozumieć wagę tego sukcesu trzeba poznać biologię tych niezwykłych zwierząt. Orangutany charakteryzuje najdłuższy okres między narodzinami spośród wszystkich ssaków lądowych. Samice rodzą młode średnio raz na 7 do 9 lat. To sprawia, że każda strata w populacji jest niezwykle trudna do odrobienia, a każde narodziny są na wagę złota. W naturze orangutany sumatrzańskie występują wyłącznie na indonezyjskiej wyspie Sumatra. Niestety, ich dom – tropikalne lasy deszczowe…

orangutan-sumatrzanski-fot.-Pawel-Lacheta-1-760b05f.jpg
width: 2011
height: 2682

Asfalt zamiast deseru? Niezwykłe nawyki żywieniowe gibraltarskich makaków
type: item
date: 2026-04-23T09:18:18.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: diety
subject: europa
subject: gibraltar
subject: małpy
description: Mieszkańcy i turyści na Gibraltarze od dawna obserwowali dziwne zachowanie lokalnych makaków. Małpy te z zaskakującą regularnością sięgają po takie przekąski jak glina czy asfalt z lokalnych dróg. Naukowcy postanowili zbadać, dlaczego te inteligentne zwierzęta dobrowolnie wprowadzają do swojej diety tak nietypowe składniki.
encoded: Geofagia to celowe spożywanie ziemi, gliny lub kredy. Zjawisko to występuje u wielu gatunków ssaków i ptaków. Naukowcy badają je od lat. Doszukują się w nim ewolucyjnych korzyści. Istnieją dwie główne teorie tłumaczące ten nawyk. Pierwsza to ochrona przed toksynami i patogenami. Druga to uzupełnianie brakujących w diecie minerałów. U naczelnych geofagia jest często formą samoleczenia. Pomaga ona przetrwać w zmieniających się warunkach. Małpy na styku dwóch światów Okazuje się, że z geofagią mamy do czynienia w przypadku wyjątkowej grupy zwierząt. Mowa o makakach berberyjskich zamieszkujących europejski Gibraltar. Żyje tam około 230 tych małp w ośmiu grupach, które wywodzą się od osobników sprowadzonych z Algierii oraz Maroka po II wojnie światowej. Rezerwat odwiedzają rocznie setki tysięcy turystów. Makaki są tam główną atrakcją i lubią wchodzić w interakcję z przyjezdnymi. Choć dokarmianie jest zabronione, małpy często dopinają swego i otrzymują od ludzi przekąski. Zresztą czasem same je wykradają, bo bywają dość śmiałe. Ale zwierzęta te jedzą również ziemię i asfalt – naukowcy postanowili sprawdzić, dlaczego tak się dzieje. Wnioski opublikowali w czasopiśmie „Scientific Reports”. Pierwsze takie badanie na Skale Przez niemal dwa lata badacze śledzili osiem grup małp. Było to pierwsze tak szczegółowe badanie geofagii w tej populacji. Naukowcy mierzyli częstotliwość jedzenia ziemi w różnych porach roku. Analizowali też, po jakie konkretnie rodzaje gleby sięgają makaki. Wykorzystali do tego obserwacje bezpośrednie oraz nagrania wideo. Dodatkowo przeprowadzili eksperymenty z oferowaniem małpom różnych typów podłoża. Wyniki okazały się dość zaskakujące. Dieta pełna ziemi i asfaltu Główny wniosek jest taki, że makaki z Gibraltaru jedzą ziemię wyjątkowo często. Średnio w populacji dochodzi do 12 takich zdarzeń tygodniowo, co jest jednym z najwyższych wskaźników odnotowanych u małp. Najpopularniejsza okazała się być czerwona glina, czyli terra rossa. Małpy zbierają ją palc…

shutterstock2145258511-764c00b.jpg
width: 8192
height: 5464

Wojna domowa wśród szympansów. Dlaczego dawni przyjaciele zaczęli się zabijać?
type: item
date: 2026-04-10T06:03:25.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Przyroda
subject: małpy
subject: NatGeoBN
subject: przemoc
subject: psychologia zwierząt
subject: szympansy
subject: wojna
subject: zachowania
description: Szympansy z Ngogo w Parku Narodowym Kibale w Ugandzie – największa znana nauce dzika społeczność tego gatunku – trwale podzieliły się na dwie grupy. Badacze opisują, że po rozłamie zakończonym w 2018 r. doszło do serii śmiertelnych ataków między dawnymi członkami wspólnoty.
encoded: Przez pierwsze dwie dekady badań afrykańskie Ngogo uchodziło za model społecznej „plastyczności” typowej dla szympansów. Zwierzęta tworzyły zmienne podgrupy i swobodnie przemieszczały się między nimi, utrzymując relacje w skali całej wspólnoty. Ten układ – znany jako dynamika fission–fusion – pozwala łączyć współpracę z elastycznością. Jednego dnia osobniki rozchodzą się do „zajęć w podgrupach”, następnego znów spotykają. Społeczność z Ngogo została przedstawiona m.in. w serialu dokumentalnym Netfliksa „Chimp Empire” (Imperium szympansów) . Około 2015 r. obserwatorzy zaczęli jednak dostrzegać coś, co w tak dużej, dzikiej społeczności jest sygnałem alarmowym: rosnącą polaryzację. Dwa zgrupowania szympansów, określane później jako „zachodnie” i „centralne”, coraz częściej się mijały i unikały kontaktu. Zmiana zbiegała się z przetasowaniami w hierarchii dominacji. Pojawiła się rok po śmierci kilku dorosłych samców, którzy mogli pełnić rolę „łączników” spajających rozległą strukturę społeczną. Rozłam prowadzi do wojny domowej Do 2018 r. podział był już pełny i trwały: szympansy funkcjonowały jako dwie odrębne grupy, zajmujące osobne terytoria. W tym momencie historia przestaje dotyczyć wyłącznie reorganizacji życia społecznego, a zaczyna opowiadać o cenie, jaką płacą zwierzęta, gdy dawni partnerzy stają się rywalami. W latach 2018–2024 badacze odnotowali lub – na podstawie mocnych przesłanek terenowych – wnioskowali z wysoką pewnością o serii skoordynowanych ataków. W bilansie znalazło się siedem napaści na dorosłych samców oraz 17 ataków na niemowlęta. Dawni przyjaciele, którzy w czasie wcześniejszych obserwacji trzymali się za ręce, teraz rzucili się sobie do gardeł. Jeden z ataków można zobaczyć na filmie nagranym przez badaczy. – Szczególnie uderzające jest to, że szympansy zabijały byłych członków własnej grupy – mówi Aaron Sandel, profesor antropologii na Uniwersytecie Teksańskim w Austin i główny autor badania. – Nowe tożsamości grupowe okazały się silniejsze niż…

wojna-szympansow-1-18a393e.png
width: 2582
height: 1686

Szympans Ayumu marzy, by być perkusistą. Gra, śpiewa i zmienia nasze spojrzenie na historię muzyki
type: item
date: 2026-03-26T14:33:29.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: małpy
subject: muzyka
subject: szympansy
subject: zwierzęta
description: Szympans Ayumu, znany dotąd światu jako geniusz pamięci, znów zaskoczył naukowców. Rezydent Uniwersytetu w Kioto udowodnił, że granica między ludzką a zwierzęcą kulturą jest jeszcze cieńsza niż sądziliśmy. W 2023 roku ten 26-letni samiec zaczął regularnie koncertować, wykorzystując do tego celu… elementy infrastruktury swojego wybiegu. Do 2025 roku dał 89 wokalno-instrumentalnych występów, stając się coraz lepszym muzykiem.
encoded: Przełom nastąpił w lutym 2023 roku, gdy Ayumu spontanicznie zerwał deski z chodnika i zaczął używać ich jako narzędzi perkusyjnych. Co istotne, nie był to chaos – szympans wydawał złożone i ustrukturyzowane dźwięki, które naukowcy porównują do pierwotnego śpiewu. Do 2025 roku badacze udokumentowali aż 89 takich „występów”, zauważając, że technika Ayumu staje się coraz bardziej wyrafinowana. Najciekawszy dla naukowców z EHUB (Center for the Evolutionary Origins of Human Behavior) jest fakt, że Ayumu łączył kilka warstw rytmu w jedną, spójną całość. Wszystko to działo się w warunkach niewymuszonej aktywności – bez zachęty ze strony opiekunów czy nagród w postaci jedzenia. Dla naukowców najciekawsze było jednak to, że Ayumu łączył kilka warstw rytmu w jeden spójny występ. Co ciekawe, równocześnie wykonywał złożone ekspresje wokalne. Gdzie się tego nauczył? Czy muzykalność mamy w sobie? Niewidzialna historia rytmu Dlaczego obserwacja japońskich naukowócw jest tak ważna? Archeolodzy od lat mierzą się z problemem „niewidzialnych instrumentów”. Pierwsze bębny prawdopodobnie powstawały z drewna i skór – materiałów, które szybko niszczeją i nie zostawiają śladów w zapisie kopalnym. Zachowanie Ayumu pozwala nam zajrzeć przez okno do procesu ewolucji muzyki i zrozumieć, jak nasi przodkowie mogli zacząć eksperymentować z dźwiękiem. To przełom w śledzeniu historii muzyki. Bębnienie u szympansów to nic nowego, ale pojawił się brakujący element Sam fakt bębnienia zwierzęcia nie był w tym przypadku rewelacją. Nowością była kombinacja: narzędzie + rytm + wokalizacja, czyli kilka warstw sygnału jednocześnie. Taki „pakiet” jest interesujący, bo w komunikacji zwierząt łączenie kanałów (ruch, dźwięk narzędzia, głos, mimika) może wzmacniać przekaz i pomagać innym osobnikom go odczytać. To sugeruje, że taki był pierwotny cel muzyki. Na nagraniu poniżej można usłyszeć wyraźny, powtarzalny rytm muzykalnego Ayumu: Jak naukowcy analizowali szympansią „muzykę”? Zespół EHUB przeanalizował nagra…

FABRIC-KOLAZ-32-94-ad69470.jpg
width: 2700
height: 1800

Czy ludzie są z natury agresywni? Nowe badanie rozróżnia dwa typy przemocy: „łagodną” i „śmiertelną”
type: item
date: 2026-03-24T08:01:13.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: ewolucja
subject: ludzie
subject: małpy
subject: przemoc
description: Często słyszymy, że ludzie są z natury agresywni. Niektórzy sądzą nawet, że każdy konflikt to krok w stronę eskalującej przemocy fizycznej, a krwiożerczość jest wprost „zakorzeniona” w genach małp naczelnych: także ludzi. Naukowcy obalają ten stereotyp, wskazując dwa skrajnie różne typy przemocy w świecie zwierząt.
encoded: Badacze z Uniwersytetu w Lincoln prześledzili zachowania stu gatunków naczelnych – od szympansów po ludzi – i doszli do zaskakującego wniosku: codzienna, „łagodna” agresja (np. słowna) wcale nie prowadzi automatycznie do wzrostu występowania przemocy „śmiertelnej”. Te zachowania mają różne źródła ewolucyjne i nie powinny być wrzucane do jednego worka. A my wcale nie jesteśmy stworzeni do fizycznej przemocy. Nie każda agresja prowadzi do śmierci Badacze rozróżnili pięć typów agresji – od codziennych drobnych konfliktów po ekstremalne akty przemocy. Okazało się, że o ile różne formy przemocy śmiertelnej (np. zabijanie dorosłych czy dzieciobójstwo) rzeczywiście bywają ze sobą powiązane, to nie ma korelacji między tymi zachowaniami a codziennymi drobnymi aktami agresji, np. sprzeczkami o pożywienie. To odkrycie zadaje kłam popularnej tezie, że częste drobne konflikty automatycznie prowadzą do eskalacji i tragedii. Zespół prof. Bonaventury Majolo z Uniwersytetu w Lincoln podkreśla, że zrozumienie tej różnicy ma ogromne znaczenie zarówno dla nauk biologicznych, jak i społecznych. 100 gatunków naczelnych nie może się mylić Skłonność do zabójstw pojawia się tam, gdzie presja ewolucyjna wymaga eliminacji konkurentów – a nie tam, gdzie dominuje łagodna rywalizacja o codzienne zasoby. Co ważne, nawet gdy w określonym gatunku często dochodzi do konfliktów – tak jak np. u ludzi – nie musi on być bardziej „śmiercionośny” od innych. Naukowcy rozdzielili te dwie siły – codzienną agresję i skrajną przemoc – i pokazali, że ich ewolucja przebiegała osobno. Łagodna agresja to narzędzie porządkowania hierarchii czy obrony terytorium, podczas gdy przemoc śmiertelna bywa „ostatnią deską ratunku” w sytuacji ekstremalnej walki o przetrwanie. To tłumaczy, dlaczego w wielu społecznościach – nawet zwierzęcych – drobne kłótnie są na porządku dziennym, ale akty brutalnej przemocy są rzadkie i wywołują silną reakcję otoczenia. Czy jesteśmy zaprogramowani do przemocy? Biologia, hormony, wychowanie…

shutterstock617320871-7a224f2.jpg
width: 4358
height: 2905

Punch wreszcie zyskuje akceptację stada. Największa zagadka dotyczy jednak jego matki
type: item
date: 2026-03-09T14:59:11.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: japonia
subject: makak
subject: małpy
subject: zachowania
subject: zoo
description: Punch, młody makak japoński z ZOO w Ichikawie, coraz lepiej odnajduje się w stadzie po odrzuceniu przez matkę. Choć dziś ma nowych towarzyszy i rzadziej szuka pocieszenia w pluszowej zabawce, biologów nadal zastanawia, dlaczego w ogóle doszło do tak rzadkiego zachowania.
encoded: Punch przyszedł na świat 26 lipca 2025 roku w ogrodzie zoologicznym w mieście Ichikawa, niedaleko Tokio. Jego historia zyskała światowy rozgłos, gdy do sieci trafiły zdjęcia i filmy przedstawiające osamotnionego malca kurczowo trzymającego pluszową zabawkę po odrzuceniu przez matkę. Sława Puncha przybrała takie rozmiary, że ZOO musiało wprowadzić ograniczenia dla odwiedzających i nakaz zachowania ciszy. Jego sytuacja w stadzie na początku nie była wesoła – inne małpy go prześladowały. Nowe informacje są optymistyczne: Punch ma przyjaciół i coraz lepiej sobie radzi. Biolodzy z uniwersytetu Concordia zastanawiają się jednak dlaczego w ogóle doszło do porzucenia przez matkę. Okazuje się że w naturze coś takiego się praktycznie nie zdarza. Przełom w integracji ze stadem Obecnie sytuacja Puncha uległa znacznej poprawie. Siedmiomiesięczny maluch coraz śmielej nawiązuje kontakty społeczne w grupie liczącej około 60 osobników. Coraz częściej widuje się go w towarzystwie dorosłych małp, na których plecy próbuje się wspinać. Makaki zaczynają go akceptować: iskać i przytulać. Punch stopniowo uczy się skomplikowanych zasad panujących w małpiej społeczności. Wcześniej wychowywany przez ludzi małpek nie potrafił się odnaleźć. Dzięki naturalnej elastyczności behawioralnej swojego gatunku, ma jednak ogromną szansę na pełną integrację ze stadem. Pożegnanie z pluszakiem Punch coraz rzadziej korzysta ze swojego ukochanego pluszaka. Zabawka została mu podsunięta tuż po urodzeniu, aby nauczyć go odruchu chwytania, który u noworodków makaków jest niezbędny do trzymania się futra matki. Przez kilka miesięcy pluszowy orangutan był jedynym źródłem komfortu: Punch tulił się do niego w trudnych chwilach. Dziś dyrektor ZOO, Shigekazu Mizushina, z optymizmem podkreśla, że Punch „wyrasta” z pluszaka. Wciąż sypia z nim każdej nocy, ale opiekunowie liczą, że w końcu zacznie zasypiać z innymi członkami stada. Makaki w naturze są niezwykle troskliwe Porzucenie noworodka jest wśród makaków japońskich…

malpka-punch-4ba3d59.jpg
width: 1575
height: 1050

Nie narzędzie, nie broń, a jednak bezcenne. Co widzieli w kryształach nasi przodkowie? Odpowiedź dały szympansy
type: item
date: 2026-03-05T08:23:19.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: człowiek
subject: ewolucja
subject: geologia
subject: małpy
subject: szympansy
description: Gdy na wybiegu pojawił się przezroczysty kryształ kwarcu, szympansy zachowywały się tak, jakby trafiły na prawdziwy skarb. Samica Manuela oderwała go z postumentu, a inne osobniki nie chciały oddać z miejsc swojego spoczynku. Zwykły kamień nie wywołała takiej reakacji. Naukowcy sprawdzili, co tak bardzo zaintrygowało zwierzęta. Ma to związek z ewolucją człowieka.
encoded: Historia naszego zamiłowania do piękna zaczyna się zaskakująco wcześnie. Już 780 tys. lat temu nasi przodkowie, tacy jak Homo erectus, zbierali małe kryształy kwarcu i kalcytu. Znaleziska z Chin, Indii czy RPA potwierdzają, że te kamienie nie służyły jako narzędzia ani broń. Nie były zaostrzone ani przerobione na ozdoby. Przenoszono je jednak na duże odległości do jaskiń i schronień. Dlaczego to robiono? Dla wczesnych ludzi kryształy były zapewne czymś w rodzaju skarbów, również dzisiaj przypisuje się im czasem niezwykłe właściwości. Naukowcy od lat zastanawiali się, co dokładnie przyciągało wzrok naszych przodków do tych obiektów. Czy był to blask, czy może nietypowy kształt? Aby to sprawdzić, badacze postanowili przyjrzeć się naszym najbliższym żyjącym krewnym – szympansom. Na czele zespołu ekspertów stanął prof. Juan Manuel García-Ruiz, krystalograf z Międzynarodowego Centrum Fizyki Donostia w Hiszpanii. Wspólnie opublikowali na ten temat pracę w czasopiśmie „Frontiers in Psychology”. Podglądając małpy Badanie zostało przeprowadzone w ośrodku Rainfer, który jest rezerwatem dla małp położonym w Madrycie w Hiszpanii. Eksperymenty odbyły się w tym miejscu z udziałem dwóch grup uratowanych szympansów (Pan troglodytes), żyjących w środowisku półwolnym. Obserwacje prowadzono głównie z zewnątrz, korzystając z kamer monitoringu oraz specjalnej kryjówki dla badaczy. Małpy podziwiają piękno W pierwszym eksperymencie, nazwanym „Monolitem”, na wybiegu ustawiono dwa postumenty. Na jednym ustawiono duży, przezroczysty kryształ kwarcu o wadze ponad 3 kg. Na drugim umieszczono zwykły, brązowy kamień o podobnej wielkości. Reakcja szympansów była natychmiastowa i jednoznaczna. Zwierzęta poświęciły znacznie więcej czasu na badanie kryształu niż zwykłej skały. Samica alfa, Manuela, z wielkim trudem oderwała kwarc od podstawy i zabrała go na podest, by się nim bawić. Inne osobniki, jak samiec Yvan, zaniosły go nawet do swoich legowisk. Przez kolejne dwa dni małpy oglądały kryształ po…

kks-360d004.jpg
width: 5700
height: 3391

Makaki japońskie relaksują się zimą w gorących źródłach. Ale dla nich to nie tylko odpoczynek po całym dniu „małpowania”
type: item
date: 2026-01-22T12:42:48.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: gorące źródła
subject: japonia
subject: makak
subject: małpy
subject: pasożyty
subject: Zdrowie
description: Małpy śnieżne – zrelaksowane, z przymrużonymi oczami, zanurzone w parującej wodzie – to symbol japońskiej prefektury Nagano. One też wiedzą, że moczenie zamarzniętych kończyn w gorących źródłach to najlepsze, co można zafundować sobie zimą. Czy to one wymyśliły SPA?
encoded: Naukowcy z Uniwersytetu w Kioto odkryli, ze charakterystyczne zachowanie makaków japońskich zapewnia im nie tylko ciepło – ma dla nich konkretne działanie zdrowotne. Te niezwykłe naczelne mogą wiedzieć – nawet intuicyjnie – więcej niż my. Wyniki opublikowali w czasopiśmie „Primates”. Nietypowe zimowe rytuały makaków – małpie SPA Samice małp śnieżnych (czyli makaków japońskich) z Jigokudani Snow Monkey Park w prefekturze Nagano chętnie korzystają z parujących wód – zwłaszcza w trakcie srogich zim. Do tej pory sądzono, że rytuał ten służy głównie termoregulacji i łagodzeniu stresu. Najnowsze badania ujawniają, że efekt tych kąpieli sięga znacznie głębiej – dosłownie. Naukowcy postanowili zbadać, czy „małpie SPA” wpływa na pasożyty i mikrobiom jelitowy. W ciągu dwóch zim przeprowadzili badania, podczas których obserwowali grupę samic, porównując osobniki regularnie kąpiące się z tymi, które nie korzystały z gorących źródeł. Nie wszystkim makakom jest to bowiem w smak. Chcieli ustalić, czy gorące źródła wpływają na tzw. holobiont makaka – zintegrowany układ biologiczny składający się z gospodarza (małpy) i towarzyszących mu mikrobów oraz pasożytów. Ludzie mają całkiem podobny. Jak kąpiele wpływają na małpy? Badacze pod kierownictwem Abdullaha Langgenga odkryli, że gorąca woda zmienia holobiont makaków. U samic kąpiących się zauważono zmienione rozmieszczenie wszy, co sugeruje, że kąpiel może zakłócać ich aktywność lub składanie jaj. Jednocześnie analiza mikrobiomu jelitowego ujawniła różnice pomiędzy małpami kąpiącymi się a niekorzystającymi z gorących źródeł. Choć ogólna różnorodność mikroorganizmów była podobna, to niektóre rodzaje niekorzystnych bakterii występowały w większej liczbie u osobników niebiorących kąpieli. Czy kąpiele w gorącej wodzie są niebezpieczne? Co z pasożytami? Wbrew obawom, że wspólne kąpiele mogą prowadzić do wzrostu liczby pasożytów jelitowych, badania nie wykazały zwiększonej obecności takich infekcji u makaków korzystających z gorących źródeł…

GettyImages-1330565727-58a59c8.jpg
width: 6000
height: 4000

Co napędza zachowania homoseksualne u naczelnych? Badacze odkryli, że to nasza wspólna cecha
type: item
date: 2026-01-14T08:37:37.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: ewolucja
subject: homoseksualizm
subject: małpy
description: Naukowcy potwierdzili, że zachowania homoseksualne u naczelnych mają głębokie podstawy ewolucyjne i częściej występują u gatunków żyjących w trudnych warunkach. Chociaż to zupełnie inna sprawa niż sama orientacja seksualna, to odpowiada na wiele pytań dotyczących nie tylko małp, ale także ludzi.
encoded: Wzajemne stymulowanie się samic i samców tej samej płci zostało udokumentowane w całym świecie zwierząt, a pierwsze doniesienia pochodzą już od Arystotelesa. Tym razem jednak biolodzy z Imperial College London pod kierownictwem Vincenta Savolainena przeprowadzili szeroko zakrojone badanie nad zachowaniami homoseksualnymi, które przeanalizowało 491 gatunków naczelnych. Czy za zachowania homoseksualne odpowiada ewolucja? U aż 59 gatunków zaobserwowano akty seksualne pomiędzy osobnikami tej samej płci. Badania zostały opublikowane w prestiżowym czasopiśmie „Nature Ecology & Evolution”. Zachowania homoseksualne u małp obejmują różnorodne formy kontaktów seksualnych i społecznych pomiędzy osobnikami tej samej płci. Najczęściej przyjmują one postać wzajemnego dotykania, lizania, zabaw erotycznych, a także kopulacji bez celu reprodukcyjnego. Takie zachowania są szeroko udokumentowane zarówno u gatunków Nowego, jak i Starego Świata, obejmując m.in. szympansy bonobo, makaki, pawiany, mandryle oraz goryle. Wyniki analizy wskazują, że homoseksualne zachowania nie są przypadkowe, lecz mogą mieć głębokie korzenie ewolucyjne. U naczelnych zachowania te bywają bardziej złożone i wielowymiarowe niż u większości innych grup zwierząt, co wiąże się z wysokim poziomem rozwoju społecznego. Czy stres i środowisko wpływają na seksualność zwierząt? Badacze ustalili, że zachowania homoseksualne częściej występują u gatunków żyjących w trudnych warunkach środowiskowych, gdzie dostęp do pożywienia jest ograniczony, np. u makaków berberyjskich. Takie środowiska generują wysoki poziom stresu, a kontakty seksualne pomiędzy osobnikami tej samej płci mogą pełnić funkcję redukcji napięcia. Dodatkowo, homoseksualizm występował częściej u gatunków, które są narażone na polowania przez drapieżniki. Przykładem mogą być afrykańskie kotawce sawannowe, które muszą unikać dużych kotów i węży. W sytuacjach zagrożenia homoseksualne akty mogą działać jako forma konsolidacji społecznej, redukując konflikt i ws…

GettyImages-140295900-9e24eab.jpg
width: 5120
height: 3413

Jeden z najbardziej inteligentnych naczelnych świata. Jego przyszłość zależy od ludzkich decyzji
type: item
date: 2026-01-04T10:25:56.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Przyroda
subject: azja
subject: małpy
subject: orangutan
subject: orangutany
subject: ssaki
description: Orangutany to jedne z najbardziej niezwykłych naczelnych świata – inteligentne, silne i całkowicie uzależnione od tropikalnych lasów. Choć ich los budzi coraz większy niepokój, wciąż niewiele osób wie, jak różnorodna i skomplikowana jest ich biologia. Poznaj gatunki orangutanów, miejsca ich występowania, długość życia oraz dowiedz się, czy mogą być groźne dla człowieka.
encoded: Spis treści: Gdzie żyją orangutany? Jak długo żyją orangutany? Dieta i zachowania orangutanów Czy orangutany są groźne? Zagrożenia i ochrona orangutanów Orangutan to jeden z najbardziej fascynujących gatunków naczelnych. Przez wiele lat uważano, że istnieją dwa gatunki – orangutan borneański (Pongo pygmaeus) i orangutan sumatrzański (Pongo abelii). Dopiero niedawno, bo w 2017 roku, opisano trzeci gatunek: orangutana tapanulijskiego (Pongo tapanuliensis), żyjącego w niewielkiej, izolowanej populacji na Sumatrze. Każdy z tych gatunków różni się nieco wyglądem, zachowaniem i preferencjami środowiskowymi. Orangutan sumatrzański jest zwykle smuklejszy, ma jaśniejsze, puszyste futro i spędza więcej czasu na drzewach. Gatunek sumatrzański ma też na twarzy długie włosy, czego nie zauważa się u orangutana borneańskiego. Orangutan tapanulijski natomiast uchodzi za najbardziej zagrożonego – jego populację szacuje się na zaledwie kilkaset osobników. Mimo tych różnic wszystkie orangutany łączy charakterystyczna sylwetka: długie ramiona, krótkie nogi, imponująca siła mięśni oraz inteligencja, którą badacze porównują z poziomem kilkuletniego dziecka. W świecie przyrody to wyjątkowi specjaliści od życia na drzewach i mistrzowie adaptacji do środowiska tropikalnych lasów. Gdzie żyją orangutany? W naturze orangutany występują wyłącznie w Azji Południowo-Wschodniej, na dwóch wyspach: Borneo i Sumatrze. Oba obszary charakteryzują się gęstymi lasami deszczowymi, które dostarczają zwierzętom pożywienia, schronienia i rozbudowanej sieci drzew umożliwiającej przemieszczanie się bez schodzenia na ziemię. Orangutan borneański zamieszkuje rozległe, choć coraz bardziej pofragmentowane lasy Borneo, podzielone administracyjnie między Indonezję, Malezję i Brunei. Różne podgatunki orangutana borneańskiego zamieszkują różne części wyspy. Orangutan sumatrzański żyje głównie w północnej-zachodniej części Sumatry. Z kolei orangutan tapanulijski ograniczony jest do jednego, niewielkiego pasma lasu na p…

orangutan-57f5010.jpg
width: 2010
height: 1340

Małpy trzymają rytm lepiej niż niejeden perkusista. Wiemy to dzięki… Backstreet Boys
type: item
date: 2025-12-02T13:41:48.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: makak
subject: małpy
subject: muzyka
subject: zwierzęta
description: Chociaż nie są jeszcze królami swingu i daleko im do Buddiego Richa czy Johna Bonhama, to makaki naprawdę umieją rozpoznawać i utrzymywać różnorodne rytmy. Do tej pory myśleliśmy, że to zdolność zarezerwowana wyłącznie dla gatunków uczących się wokalizacji: ludzi czy śpiewających ptaków. Czy „czucie bluesa” mamy w genach?
encoded: Makaki potrafią synchronizować swój ruch z rytmem muzyki – wiemy to dzięki najnowszym badaniom. Po wstępnych sukcesach z metronomem przyszedł czas na bardziej skomplikowane utwory: Barrego White’a, Backstreet Boys czy nawet reprezentantów muzyki renesansowej. Małpy poradziły sobie doskonale, a odkrycie to rzuca nowe światło na percepcję rytmu w świecie zwierząt. Czy makaki mają poczucie rytmu? Zainteresowanie poczuciem rytmu u zwierząt sięga lat 80. XX wieku. Jednak dopiero teraz udało się szczegółowo przyjrzeć temu, jak i czy w ogóle makaki są w stanie postrzegać rytm muzyki, a następnie synchronizować z nim swoje ruchy. Przełomem okazały się najnowsze badania opublikowane w prestiżowym czasopiśmie „Science”, podczas których chciano sprawdzić, czy dwa makaki – wcześniej wyszkolone w synchronizacji stukania z rytmem metronomu – będą w stanie wystukiwać rytm prawdziwej muzyki. W przeciwieństwie metronomu, który ma proste, wyraźne „kliknięcie”, prawdziwa muzyka jest złożona, a rytm musi zostać z niej „wydobyty”. To wymaga nie lada słuchu, który przerasta niektórych perkusistów (tak Larsie Urlichu, patrzę na ciebie). Zwierzęcy królowie bluesa Eksperyment został podzielony na trzy fazy, w których małpy były nagradzane sokiem za wykonanie wymaganej sekwencji stuknięć. W pierwszej fazie makaki miały dopasować swoje ruchy do trzech różnych utworów muzycznych. By sprawdzić, czy małpy nie uczą się mechanicznie, przesuwano rytm muzyki o pół taktu. Makaki jednak zawsze pozostawały „w rytmie”. W drugiej fazie badania naukowcy „pocięli” utwory muzyczne i przemieszali ich fragmenty, niszcząc ich strukturę rytmiczną. W tej wersji muzyki makaki nie były w stanie się synchronizować, co potwierdziło, że wcześniej reagowały na kolejny rytm, a nie na przypadkowe dźwięki. Makaki naprawdę to „poczuły” Najbardziej zaskakująca była trzecia faza eksperymentu. Małpy mogły wtedy stukać dowolnie, ale mimo to ich rytm idealnie zgrywał się z rzeczywistym tempem utworu „Everybody” zespołu Backstr…

GettyImages-2197495723-43123f7.jpg
width: 6115
height: 4077

Czy szympansy toczą wojny? Tak, ta trwała 10 lat i przyniosła ogromne zyski zwycięzcom
type: item
date: 2025-11-25T14:20:05.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: dżungla
subject: ewolucja
subject: konflikty
subject: małpy
subject: szympansy
subject: wojna
description: W postapokaliptycznej serii Fallout słyszeliśmy na każdym kroku, że „wojna nigdy się nie zmienia”. Obecnie wiemy, że to stwierdzenie pasujące nie tylko do ludzi, ale także do zwierząt. Badacze udowodnili, że krwawa, 10-letnia wojna pomiędzy plemionami szympansów zakończyła się dominacją jednego stada, które odniosło z niej ogromne korzyści. Gloria victoribus, vae victis.
encoded: Zachowania społeczne szympansów – najbliżej spokrewnionych z nami naczelnych – od lat fascynują badaczy. Szczególne zainteresowanie budzi ich agresja oraz konflikty pomiędzy poszczególnymi społecznościami. Okazuje się, że szympansy nie tylko współpracują i okazją sobie empatię, ale potrafią także prowadzić zorganizowane i długotrwałe wojny przypominające ludzkie konflikty zbrojne, z których czerpią wymierne korzyści. Czemu szympansy nie mogą żyć w zgodzie? Szympansy są zwierzętami terytorialnymi i żyją w silnie zorganizowanych społecznościach. Terytorium każdej grupy jest nie tylko miejscem zamieszkania, ale przede wszystkim źródłem pożywienia i bezpieczeństwa. Konflikty wybuchają najczęściej na tle rywalizacji o zasoby – przede wszystkim o dostęp do pożywienia, wody czy atrakcyjnych miejsc do odpoczynku. Ważnym czynnikiem prowadzącym do konfliktów jest również struktura społeczna szympansów. Każda grupa ma ściśle określoną hierarchię z dominującymi samcami na czele. Walka o pozycję w grupie powoduje wzrost napięć i sprzyja wybuchom agresji. Liczba członków grupy także wpływa na prawdopodobieństwo rozpoczęcia wojny – większe grupy częściej angażują się w agresywne działania wobec sąsiadów. Tak jak ludzie. Krwawe wojny to domena nie tylko ludzi Jane Goodall, angielska antropolożka, prymatolożka i jedna najwybitniejszych na świecie badaczek dzikiej fauny, nieodłącznie kojarzona jest z naszymi najbliższymi kuzynami ze świata zwierząt. Sama jednak twierdziła, że szympansy zdecydowanie nie są jej ulubionymi zwierzętami – są zbyt podobne do ludzi. I nie miała na myśli naszej empatii czy kreatywności. W latach 70. XX w. opisała ona trwającą 4 lata wojnę między szympansami w Tanzanii, które podzieliły się na dwa wrogie obozy po śmierci dominującego samca. Jego odejście skutkowało do rywalizacji, a następnie otwartej wojny pomiędzy młodszymi zwierzętami. Ostatecznie konflikt zakończył się całkowitym wyniszczeniem jednej z grup, a zwycięzcy przejęli ich ziemię. Wojna dziesięc…

GettyImages-467572747-9c3e268.jpg
width: 3354
height: 2396

Te niezwykłe małpy umieją się dzielić – tak jak ludzie. Ich zachowanie przypomina naszych przodków
type: item
date: 2025-10-25T14:30:30.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: małpy
subject: pożywienie
subject: rodzina
subject: stado
description: Świadome dzielenie się zasobami to podstawa funkcjonowania każdego społeczeństwa: zdawało się jednak, że to umiejętność zarezerwowana wyłącznie dla ludzi. Pawiany gwinejskie zaskoczyły naukowców – okazało się, że dystrybuują między sobą mięso według wzorców charakterystycznych dla ludzkich grup łowców-zbieraczy. Jak to działa?
encoded: Pawiany gwinejskie to jedne z najbardziej fascynujących naczelnych – szczególnie dla tych, którzy interesują się światem zwierząt i ewolucją społeczeństw. Do takich należą naukowcy z Niemieckiego Centrum Naczelnych, których badania udowodniły, że małpy te tworzą struktury o zasadach znanych z ludzkich społeczności. Badacze zauważyli to dzięki… mięsu. Pawiany gwinejskie dzielą się mięsem. Czemu nas to szokuje? Skomplikowane relacje społeczne i wielopoziomowe grupy do niedawna uznawano wyłącznie za domenę ludzi i niektórych najbardziej rozwiniętych naczelnych. Tymczasem niemieckie badania przeprowadzone w Senegalu wykazały, że pawiany gwinejskie (Papi papi) dzielą się mięsem na podstawie jasno określonego wzoru stosowanego także u ludzi. Zależy on od bliskości więzi. Badacze pod kierownictwem doktoranta Williama J. O’Hearna przeanalizowali 109 przypadków spożywania mięsa i połączył te zapisy z danymi behawioralnymi z prawie dekady badań terenowych. Na tapet wzięto niemal 320 transferów tego cennego zasobu z jednych małpich rąk do drugich. Okazało się, ze im bliższa relacja łączyła dwa osobniki, tym częściej i spokojniej przebiegało przekazanie mięsa. Często dobrowolnie, bez walki. Kto otrzymuje mięso najczęściej? Podczas badań okazało się, że mięso najczęściej trafiało z rąk jednych pawianów do członków własnej jednostki, czyli do najbliższej „rodziny” – samca, samicy i ich młodych. Na poziomie partii, czyli grupy kilku spokrewnionych ze sobą samców, współpraca zdarzała się nieco rzadziej, a na poziomie gangu – grupy kilku partii – niemal nie występowała. Relacje pomiędzy osobnikami są najsilniejsze na najniższym poziomie, a więc w obrębie jednostki. To właśnie na tych poziomach najczęściej dochodziło do dzielenia się mięsem i innymi zasobami. Udowodniono dzięki temu, że więzi społeczne są kluczem do sukcesu. Osobniki z silnymi relacjami z innymi, a nie najlepiej zbudowane samce, mają wśród pawianów szansę na większy dostęp do jedzenia. Warto dodać, że liderami stad w…

GettyImages-1233874758-9d981f5.jpg
width: 4951
height: 3301

Ludzie ewoluowali dziwnie szybko. Tajemnicę rozwiewa analiza małpich czaszek
type: item
date: 2025-10-23T08:28:00.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: czaszka
subject: człowiek
subject: ewolucja
subject: małpy
subject: mózg
description: Dyskusja o tempie ewolucji człowieka i jego odmienności względem innych naczelnych nie ustaje od dekad. Zaawansowane metody obrazowania, takie jak trójwymiarowe analizy czaszek, a także przełomowe odkrycia paleontologiczne dostarczają jednak coraz bardziej precyzyjnych odpowiedzi. Czy rzeczywiście Homo sapiens ewoluował szybciej niż inne małpy i jak to się stało?
encoded: Ludzie wyewoluowali zaskakująco szybko: tak wynika z badań naukowców z University College London. Wykazali oni, że w porównaniu do naszych kuzynów wykształciliśmy duże mózgi i płaskie twarze w wyjątkowym tempie. Jakie mechanizmy za tym stoją i czemu akurat my? Odpowiedź zakodowana w czaszkach Wielu naukowców od dawna podejrzewało, że ewolucja człowieka przebiegała szybciej niż innych naczelnych. Tematem zainteresowali się badacze z Londynu pod kierownictwem dr Aidy Gomez-Robles, którzy przeanalizowali ewolucyjną różnorodność czaszek ludzi i spokrewnionych z nimi małp człekokształtnych na przestrzeni milionów lat. Było to możliwe dzięki zastosowaniu zaawansowanej analizy 3D. Swoje wyniki, które wskazywały, że struktura czaszki człowieka ewoluowała znacznie szybciej niż pozostałych małp człekokształtnych (np. goryli, szympansów czy gibonów), opublikowali w prestiżowym czasopiśmie „Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences”. Jak udało im się do tego dojść? Co siedzi w małpiej głowie? W ramach badania porównano trójwymiarowe model czaszek siedmiu gatunków hominidów – m. in. Homo sapiens, goryli, szympansów – oraz dziewięciu gibonowatych. Okazało się, że w linii hominidów, szczególnie u ludzi, tempo zmian anatomicznych było niemal dwukrotnie wyższe, niż wynikałoby to z samego upływu czasu ewolucyjnego. Hominidy i gibonowate rozdzieliły się ewolucyjnie około 20 mln lat temu. W tym czasie anatomia hominidów uległa znacznie większemu zróżnicowaniu niż u innych małp. U gibonów czaszki różnych gatunków są niemal identyczne, podczas gdy u człowieka, szympansa czy goryla różnice widoczne są gołym okiem. Ludzie mają wyjątkowe czaszki Homo sapiens charakteryzuje się niezwykle dużą puszką mózgową – może ona mierzyć nawet 1350 cm³, podczas gdy ta należąca do szympansa ma zwykle jedynie 420 cm³. Wyjątkowa jest także ludzka wyraźnie spłaszczona twarz, pionowe czoło, rozwinięty podbródek oraz zmniejszona żuchwa. Porównując te cechy z cechami czaszek innych małp człekoksz…

FABRIC-KOLAZ-32-9-ef76cde.jpg
width: 2813
height: 1875

Te gigantyczne małpy człekokształtne mierzyły nawet 3 metry wysokości. Co się z nimi stało?
type: item
date: 2025-10-19T10:58:09.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: małpy
subject: paleontologia
subject: ssaki
description: Wszystko, co wiemy o gigantopitekach, pochodzi się z analizy 1300 zębów, kilku fragmentów żuchwy i kości ramienia. Ale już to pozwoliło ustalić, że jeszcze 100 tysięcy lat temu po Ziemi chodziły małpy człekokształtne o wzroście przekraczającym trzy metry. Niektórzy sądzą, że to właśnie do nich odnoszą się legendy o Yeti i Wielkiej Stopie.
encoded: Spis treści: Między gorylem a orangutanem Jak wyglądał gigantopitek? Gigantopithecus blacki Mniejszy kuzyn giganta Czy gigantopitek to Wielka Stopa? Równo 90 lat temu spacerujący po Hong Kongu paleontolog i ekspert ds. ewolucji hominidów Gustav von Koenigswald odnalazł w jednej z tradycyjnych chińskich aptek niezwykle duży ząb trzonowy. Zęby takie były stosowane w tradycyjnej chińskiej medycynie i określane jako „kości smoka”. Jednak dobrze orientujący się w anatomii małp człekokształtnych von Koenigswald szybko zorientował się, że ząb musi należeć do wyjątkowo dużego gatunku małp. Tak na kartach historii ewolucji pojawiła się nazwa Gigantopithecus – dosłownie „wielka małpa”. Między gorylem a orangutanem Od czasu odkrycia von Koenigswalda z 1935 roku odnaleziono ponad 1300 kolejnych zębów, głównie na rynku medycyny tradycyjnej. Udało się odnaleźć także kilka żuchw, które pozwoliły naukowcom zrekonstruować część wyglądu zwierzęcia. Niestety, nie znaleziono dotąd innych elementów szkieletu poza fragmentem kości ramienia. Mimo to, badacze, bazując na odnalezionych kościach oraz skamieniałościach innych małp człekokształtnych, byli w stanie zrekonstruować gigantopiteka, a nawet określić, jaki styl życia mógł wieść. Brak kompletnych szkieletów sprawia, że rekonstrukcje mogą być obarczone błędami. Gigantopiteka często przedstawia się na wzór goryla – największej współczesnej małpy – choć, co istotne, budowa żuchwy gigantopiteków wydaje się bliższa orangutanom. Właśnie to spowodowało, że te olbrzymie wymarłe małpy zostały sklasyfikowane w podrodzinie Ponginae, razem z orangutanami (Pongo). Badanie z 2019 roku, które przeanalizowało DNA zęba skamieniałego sprzed 1,9 mln lat, potwierdziło, że Gigantopithecus i Pongo miały wspólnego przodka i że oba rodzaje oddzieliły się od siebie od 10 do 12 mln lat temu. Jak wyglądał gigantopitek? Najprawdopodobniej poruszał się na czterech kończynach w pozycji pochylonej (jak inne małpy człekokształtne), choć mógł czasami wstawać na dwie …

gigantopithecus-d5bdddb.jpg
width: 2813
height: 1875

Ludzie lasu – nasi bliscy krewni, orangutany, są zagrożeni wyginięciem. Czy zdążymy uratować ten gatunek?
type: item
date: 2025-10-11T07:56:52.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Przyroda
subject: azja
subject: małpy
subject: orangutan
subject: orangutany
subject: ssaki
description: Znane ze swojego charakterystycznego czerwonego futra orangutany są największymi ssakami nadrzewnymi, spędzającymi większość czasu na drzewach. Długie, silne ramiona oraz chwytne dłonie i stopy pozwalają im poruszać się po gałęziach. Te wielkie ssaki mogą mieć nawet 96,4% wspólnych genów z ludźmi i są bardzo inteligentnymi stworzeniami. Niestety, grozi im wyginięcie.
encoded: Spis treści: Talerze samców dominujących Mądry jak orangutan Rabunkowa eksploatacja siedlisk orangutanów Orangutan – Pongo abelii, Pongo pygmaeus –w języku malajskim oznacza „człowiek lasu”. W nizinnych lasach, w których żyją, orangutany prowadzą samotne życie. Żywią się dzikimi owocami, takimi jak liczi, mangostany i figi, termitami, jajami oraz piją wodę z dziupli drzew. Budują gniazda na drzewach, aby spać w nocy i odpoczywać w ciągu dnia. Talerze samców dominujących Orangutany mają wyjątkowo długie ręce, rozstaw ich ramion dochodzi do 225 cm. Za to ich nogi są krótkie, co wskazuje na sposób przemieszczania się. Charakterystyczne dla orangutanów długie włosy są zazwyczaj barwy miedzianej, wręcz czerwonej, rzadziej brązowej. Samice osiągają długość ciała dochodzącą do 85 cm, ważą od 30-45 kg. Samce są zdecydowanie większe. Mogą mierzyć nawet metr, a niektóre osobniki ważą ponad 80 kg. Występują dwa rodzaje samców (tzw. bimorfizm). Te dominujące posiadają talerze policzkowe, czyli rodzaj dyskowatych skórnych tworów. Natomiast samce niższej rangi mają gładkie twarze. Samce dominujące obejmują w posiadanie rozległe rewiry, po czym charakterystycznym głosem oznaczają posiadany teren i przyzywają samice, które zajmują na ich terenie własne, odrębne rewiry. Mają monopol na dostęp do samic ze swojego rewiru, jednak z uwagi na brak zorganizowanego stada i rozproszenie terytorialne osobników, monopol ten jest często naruszany. Ciąża u orangutanów trwa 260–270 dni, rodzi się z reguły jedno młode o masie urodzeniowej 1200–1600 g. Dla porównania, ciąża u człowieka trwa 280 dni, a średnia masa urodzeniowa dziecka to około 3 kg. Matki-orangutany opiekują się potomstwem bardzo długo, przez 6, a nawet 8 lat. Młode osobniki osiągają dojrzałość płciową w wieku 10-12 lat. Samice rodzą jedno młode co około 3–5 lat, więc odbudowa populacji tych gatunków może trwać bardzo długo. W stanie dzikim małpy te dożywają wieku 35–40 lat. W niewoli, gdzie nie grozi im niebezpieczeństwo, mogą żyć…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/65da886c252b53175fd04791a8aad948e81169fe-6f2f8fb.jpg
width: 1000
height: 667

Langury to małpy Starego Świata. Wiele gatunków tych naczelnych wkrótce może wyginąć
type: item
date: 2025-10-05T11:06:44.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: azja
subject: dzikie zwierzęta
subject: małpy
subject: ssaki
description: Langury są niezwykłe pod wieloma względami. Dzięki swoim umiejętnościom adaptacyjnym przystosowały się do życia w różnych środowiskach. Ta cecha pozwoliła im opanować znaczy obszar Azji, w tym środowiska miejskie, gdzie stały się mistrzami w zdobywaniu pożywienia.
encoded: Spis treści: Jeden rodzaj, duże zróżnicowanie Mieszkańcy Azji Czym żywią się langury? Jaki tryb życia prowadzą langury? Zagrożenia dla langurów Rodzaj langur (Presbytis) zdefiniował w 1821 roku Johann Friedrich von Eschscholtz, niemiecki lekarz, botanik i zoolog. Opisu dokonał w rozdziale zatytułowanym „Opis nowego rodzaju małp Presbytis mitrata”, który ukazał się w publikacji pod redakcją Otto von Kotzebue’a, podróżnika i odkrywcy, którego wyprawy doprowadziły do opisania i zmapowania wielu wysp Pacyfiku. Co wiemy o tych niezwykłych zwierzętach? Jeden rodzaj, duże zróżnicowanie Langury to rodzaj ssaków naczelnych z podrodziny gerez, reprezentujący rodzinę koczkodanowatych. Ich wyróżnikiem jest smukła sylwetka z długimi kończynami, ale cechą morfologiczną, która najbardziej rzuca się w oczy jest ogon, którego długość przekracza długość ciała tych zwierząt. Przykładowo, u langura szarego, który bez ogona mierzy do 56 cm, ta część ciała osiąga aż 84 cm. Ma to swoje uzasadnienie. U langurów ogon pełni kluczową rolę w utrzymaniu równowagi, zapewniając zwierzętom wyjątkową zwinność, niezbędną do prowadzenia nadrzewnego trybu życia. Poszczególne gatunki langurów różnią się pod względem rozmiarów i masy. Langur białoczelny, będący jednym z najmniejszych przedstawicieli rodzaju, osiąga do 74 cm długości i masę około 5,7 kg. Tymczasem langur czarnoczuby mierzy do 86 cm i waży około 9 kg. W niektórych publikacjach, wśród największych langurów wymieniany jest hulman nepalski (Semnopithecus schistaceus), który może ważyć ponad 20 kg. Należy jednak podkreślić, że gatunek ten, choć ma wiele cech wspólnych z langurami, jest zaliczany do innego rodzaju. Różnorodność langurów jest doskonale widoczna w ich umaszczeniu. Okrywa langura szarego mieni się odcieniami szarości i bieli, a twarz zwierzęcia jest czarna. Z kolei langur białoczelny jest szarobrązowy, a na jego czole odznacza się biała plamka. Langury sarawaskie mają żółtobrązowe lub czarne futro, a to zaledwie kilka przykładów.…

langur-e0e0ffb.jpg
width: 1000
height: 667

Nosy znanych w Polsce małp pełnią inną rolę, niż zakładano? Nosacze pod lupą naukowców
type: item
date: 2025-09-05T11:39:49.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: dźwięki
subject: małpy
description: W Polsce z jakiegoś powodu pokochaliśmy nosacze. Stały się bohaterami memów, które punktowały nasze krajowe przywary. Te charakterystyczne małpy to jednak fascynujące zwierzęta: wyjątkowe ze względu na swoje budzące podziw nosy. Do tej pory uważano, że stanowią przede wszystkim element wizualny – przyciągający samice – ale prawda o ich wpływie na akustykę może być dużo ciekawsza.
encoded: Nosacze sundajskie budzą w Polsce miłe skojarzenia – głównie z powodu bycia gwiazdami internetowych memów. Małpy te na co dzień zamieszkują malajskie Borneo i charakteryzuje je posiadanie ogromnego nosa. Naukowcy wzięli go pod lupę, by dowiedzieć się, dlaczego wyewoluował w tak wyjątkowy sposób. Nos symbolem męskości Naukowcy z japońskich uniwersytetów chcieli sprawdzić, czy wyrostki nosaczy – występujące tylko u samców – pełnią inne funkcje, niż tylko przyciąganie samic. Do tej pory sądzono, że działają głównie jak pióra samców ptaków, których jaskrawe barwy mają świadczyć o płodności. Swoje badania opublikowali w czasopiśmie „Journal of the Royal Society Interface”. Okazało się, że potężne nosy znacząco kształtują barwę głosu samców nosaczy. Wiedzieliśmy, że powodują echo i wzmacniają dźwięk, ale okazuje się, że działają dużo bardziej precyzyjnie, niż zakładano. Dzięki przeprowadzeniu symulacji na ich czaszkach udało się określić „funkcje przenoszenia” nosa, czyli ustalić, które częstotliwości są wzmacniane, a które tłumione. Potwierdzono to pomiarami akustycznymi na replikach przewodów nosowych małp. Potężny nos to potężny głos Tożsamość wokalna musi być niezwykle ważna dla nosaczy, skoro na drodze ewolucji wytworzyły w nosach tak potężne, budzące podziw pudła rezonansowe. Pozwalają im one generować dokładnie takie częstotliwości, które są atrakcyjne dla samic. Te przyciąga więc nie tylko fizyczny wygląd nosów samców. Można powiedzieć, że zakochują się w ich… głosie. Komunikacja kluczem sukcesu małp i ludzi Głębsze zrozumienie tego, w jaki sposób określone cechy fizyczne wpływają na wokalizację, przyczynia się do poszerzenia naszej wiedzy na temat komunikacji. Ta zaś stanowi przecież podwaliny sukcesu innych małp – Homo sapiens. Odkrycie sekretu nosaczy to spory sukces. Dzięki temu naukowcy mogą lepiej zrozumieć złożoną zależność między anatomią, akustyką i skomplikowanymi zachowaniami społecznymi w królestwie zwierząt. – Badania, które były wyjątkową współpracą …

GettyImages-1135562026-2befcf0.jpg
width: 5673
height: 3787

Samiec alfa to mit. Nowe badania nad dominacją u naczelnych zaskakują naukowców
type: item
date: 2025-07-09T13:00:27.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: lemury
subject: małpy
subject: wyrak
description: Dominacja samców to tak naprawdę rzadkość – odkryli naukowcy badający zachowania naczelnych. Okazuje się, że w większości gatunków płeć nie decyduje o dominacji w grupie. Małpy, lemury, wyraki i lori są bardziej egalitarne, niż sądziliśmy.
encoded: Spis treści Koniec mitu o dominujących samcach Co decyduje o dominacji wśród naczelnych? Czy te wyniki mówią coś także o ludziach? Nowe badanie podważa powszechnie utrwalone przekonanie, że wśród naczelnych samce dominują nad samicami. Ukazuje znacznie bardziej złożone relacje wśród naszych bliskich krewnych – zarówno małp człekokształtnych, jak i np. lemurów. Koniec mitu o dominujących samcach Przez długi czas prymatolodzy mieli dualistyczny pogląd na kwestię dominacji. Sądzili, że w obrębie danego gatunku „rządzą” albo samce, albo samice, i że jest to cecha stała. Ostatnio jednak ta koncepcja została zakwestionowana przez obszerne badanie, które pokazuje że prawda jest znacznie bardziej skomplikowana. Zespół naukowców z Francji i Niemiec przeanalizował olbrzymią literaturę naukową pod kątem interakcji między samcami i samicami naczelnych. Brano pod uwagę przejawy agresji, groźby oraz zachowania świadczące o dominacji bądź uległości, takie jak ustępowanie miejsca innemu osobnikowi. Przez pięć lat badacze zgromadzili dane z 253 populacji, obejmujących 121 gatunków naczelnych – od małp, przez lemury, po wyraki i lori. Odkryli, że konfrontacje między płciami są znacznie częstsze, niż wcześniej sądzono – ponad połowa interakcji w grupie dotyczyła samca i samicy. Jednak wyraźna dominacja samców, zdefiniowana jako wygrywanie ponad 90% konfrontacji, występowała tylko w 17% przebadanych populacji. W tej mniejszości znalazły się m.in. pawiany i szympansy. Z kolei wyraźna dominacja samic została zarejestrowana w 13% populacji – np. wśród lemurów i bonobo. Dwa gatunki szympansów, czyli najbliższych krewnych człowieka, mają więc dwa różne systemy społeczne. Oznacza to, że w aż 70% przypadków dominującą rolę w grupie może pełnić zarówno samiec, jak i samica. A zatem u znakomitej większości gatunków naczelnych panuje „równouprawnienie”, w którym zdanie samic i samców jest równie ważne. Co decyduje o dominacji wśród naczelnych? Dominacja samców była szczególnie wyraźna u gatunków…

AdobeStock489169004-8fe3703.jpeg
width: 5184
height: 3888

Mija 9 lat od zastrzelenia goryla Harambe w zoo. Dyskusje na temat jego śmierci trwają do dziś
type: item
date: 2025-05-28T09:17:19.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Przyroda
subject: małpy
subject: Wolny czas
subject: zoo
subject: zwierzęta
description: Dziewięć lat temu świat obiegła dramatyczna scena z ogrodu zoologicznego w Cincinnati. 17-letni goryl Harambe został zastrzelony, gdy do jego wybiegu wpadło małe dziecko. Decyzja ogrodu do dziś budzi kontrowersje.
encoded: W tym artykule: Jak zginął goryl Harembe? Nieoczywiste dziedzictwo goryla Harembe Goryl Harambe przyszedł na świat 27 maja 1999 roku w ogrodzie zoologicznym Gladys Porter w Brownsville w Stanach Zjednoczonych. Jego imię nawiązuje do piosenki Rity Marley z 1988 roku „Harambe (Working Together for Freedom)”. „Harambe” oznacza w języku suahili „wszyscy trzymajmy się razem”. W 2014 roku goryl został przeniesiony do zoo w Cincinnati w ramach programu hodowlanego mającego na celu ochronę zagrożonego goryla nizinnego. 28 maja 2016 r. w zoo doszło do tragicznego incydentu. 17-letni goryl nizinny został zastrzelony po tym, jak na terenie kojca naczelnych znalazło się trzyletnie dziecko. Początkowo wydawało się, że goryl ratował chłopca. Jednak nienaturalne zachowania zwierzęcia zmusiły zespół ekspertów do użycia broni palnej. Cała sytuacja została nagrana przez jednego z obserwatorów. Wideo z zoo stało się tzw. viralem. Jak zginął goryl Harembe? Feralnego dnia, 28 maja 2016 r., w ogrodzie zoologicznym w Cincinnati trzyletni chłopiec wspiął się na ogrodzenie wybiegu dla goryli nizinnych. Po przejściu krzaków dziecko wpadło do fosy. W zagrodzie przebywały wówczas trzy goryle. Dwa z nich na polecenie pracowników oddaliły się od dziecka. W przypadku Harambe ciekawość wygrała z posłuszeństwem. Ważący 200 kg goryl podszedł do dziecka, po czym zaczął je dotykać i przenosić. https://www.youtube.com/watch?v=23um2h4YUwU Gapiom i pracownikom najpierw wydawało się, że zwierzę chroni trzylatka. Po chwili jego zachowanie zaczęło jednak niepokoić personel. Rosnące pobudzenie Harambe, zaostrzone wrzaskami tłumu, stanowiło poważne zagrożenie dla życia dziecka. Na miejsce wezwano zespół reagowania na niebezpieczne zwierzęta, aby ocenił sytuację. Eksperci musieli wybierać między użyciem środka uspokajającego a bronią palną. Ostatecznie uznali, że unieruchomienie Harambe za pomocą strzałki ze środkiem uspokajającym zajmie kilka minut. A to w obliczu śmiertelnego niebezpieczeństwa mogło być za d…

goryl-harambe-8565989.png
width: 1512
height: 770

Złodzieje dzieci wśród małp kapucynek – nietypowe zachowanie zaskakuje naukowców
type: item
date: 2025-05-20T12:30:02.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: biologia
subject: małpy
subject: panama
description: Kapucynki czarno-białe z panamskiej wyspy Jicarón zaczęły porywać niemowlęta zupełnie innego gatunku małp: wyjców. I robią to wyłącznie samce. Tak dziwnego zachowania nie widziano jeszcze nigdy.
encoded: Spis treści Tajemnicze porwania na panamskiej wyspie Kto zaczął i dlaczego? Niezwykłe zachowanie bez agresji Na niewielkiej panamskiej wyspie Jicarón, przy okazji badania zwyczajów małp kapucynek, zaobserwowano ich niewytłumaczalne zachowanie. Samce kapucynek zaczęły kraść dzieci innym małpom. Takiego zwyczaju wśród naczelnych jeszcze nigdy nie odnotowano. Naukowcy próbują go wytłumaczyć. Tajemnicze porwania na panamskiej wyspie To przedziwne zachowanie przejawiały kapucynki czarno-białe (Cebus capucinus), a porywały niemowlęta zupełnie innego, dużo większego gatunku małp: wyjców płaszczowych (Alouatta palliata coibensis). Badania prowadzone przez Instytut Maxa Plancka w Niemczech i Smithsonian Tropical Research Institute w Panamie wykazały, że od stycznia 2022 do marca 2023 kapucynki uprowadziły co najmniej jedenaścioro dzieci wyjców. Ten przedziwny zwyczaj wprawił biologów w osłupienie, tym bardziej że tylko samce w ten sposób kradły dzieci. Kto zaczął i dlaczego? Pierwszym zaobserwowanym przypadkiem był młody samiec kapucynki, nazwany przez naukowców Joker, który przez kilka dni nosił na grzbiecie niemowlę wyjca. W kolejnych miesiącach inne młode samce zaczęły naśladować to zachowanie. Nagrania z kamer nie uchwyciły co prawda momentów porwań, ale zarejestrowały kapucynki noszące młode wyjce, czasem nawet martwe. Niestety, tak małe małpie dzieci nie mogą przetrwać bez stałej opieki matki. Porwane niemowlęta nawoływały swoje matki, a porywacze nie mieli pojęcia, jak zająć się małpiątkami. Zaobserwowano także wyjce odpowiadające na płacz porwanych małpiątek, jednak nie doszło do próby odebrania dzieci porywaczom. Niezwykłe zachowanie bez agresji Naukowcy nie zaobserwowali żadnych oznak agresji podczas tego dziwnego procederu. Kapucynki nie wykazywały ani oznak krzywdzenia, ani chęci zjedzenia porwanych małpiątek. Wysnuto hipotezę, że pierwsze porwanie mogło wynikać z błędnie ukierunkowanego instynktu opiekuńczego, a kolejne przypadki były efektem grupowego naśladown…

AdobeStock254059234-8939b31.jpeg
width: 4615
height: 3077

Medycyna to rzecz nie tylko ludzka. Szympansy w Ugandzie leczą i siebie i swoich kolegów
type: item
date: 2025-05-15T09:02:23.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: biologia
subject: dzikie zwierzęta
subject: małpy
subject: ssaki
subject: szympansy
subject: uganda
description: Biolodzy badający szympansy w lesie Budongo w Ugandzie zaobserwowali że potrafią leczyć nie tylko swoje własne rany – opatrują także kolegów. Używają do tego celu liści i kory roślin. Wygląda na to, że taki szympansi „gabinet lekarski” to prapoczątek medycyny ludowej.
encoded: Spis treści Szympansi „lekarze” leczą nie tylko siebie – przyjmują też pacjentów Medyczna i higieniczna wiedza szympansów z Ugandy Cztery miesiące obserwacji życia szympansów w lesie Budongo w Ugandzie dostarczyły naukowcom ekscytujących danych. Często obserwowano małpy opatrujące rany – i to nie tylko sobie, ale też swoim towarzyszom. Szympansy podczas takiej „praktyki lekarskiej” używały liści i kory określonych gatunków roślin. Okazało się, że mają one m.in. właściwości antyseptyczne i znieczulające. Szympansi „lekarze” leczą nie tylko siebie – przyjmują też pacjentów Podczas badań w Ugandzie zespół naukowców z Uniwersytetu w Oksfordzie, kierowany przez dr Elodie Freymann, zaobserwował łącznie 41 przypadków opieki zdrowotnej wśród szympansów: 34 przypadki samoleczenia i 7 przypadków troski o innych. Las Budongo od wielu lat jest miejscem obserwacji szympansów. Swoje pionierskie badania prowadziła tu m.in. Jane Goodall. Udokumentowano np. sytuację, w której dorosły szympans ostrożnie czyścił ranę innego osobnika, a następnie przykładał do niej przeżute fragmenty roślin, przypominające opatrunki. Tego rodzaju opieka sugeruje istnienie empatii i zrozumienia stanu zdrowotnego innych osobników, co do tej pory rzadko obserwowano w świecie dzikich zwierząt. Próby leczenia ran są wśród szympansów był udokumentowane już wcześniej, jednak te z lasu Budongo robiły to wyjątkowo często. Lecz dlaczego właściwie musiały to robić? Odpowiedzią są między innymi zwyczaje tych małp. Szympansy oczywiście czasem ulegają wypadkom, czasem za ich rany odpowiadają zastawione przez ludzi sidła, ale dość często walczą one między sobą. Konflikty w grupach są na porządku dziennym, a rękoczynów dokonują najczęściej samce między sobą. Medyczna i higieniczna wiedza szympansów z Ugandy Techniki stosowane przez szympansy to m.in.: lizanie ran, lizanie palców i przecieranie nimi ran, przykładanie części roślin, przeżuwanie, a potem przykładanie roślin. Wybór tych roślin nie był przypadkowy – wiele …

chimpanzees-use-medici-70e2a4e.jpg
width: 2880
height: 1920

Szympansy to świetni perkusiści. Najbardziej lubią granie w grupach
type: item
date: 2025-05-09T15:00:28.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: biologia
subject: bonobo
subject: dzikie zwierzęta
subject: małpy
subject: szympansy
description: Nowe badania dowodzą, że grupy szympansów wspólnie bębnią w tych samych rytmach. Różne populacje małp posługują się różnymi rytmami. Źródła muzykalności u ludzi są więc prawdopodobnie starsze niż nasz gatunek.
encoded: Spis treści: Różne grupy szympansów bębnią używając różnych rytmów Szympansy to też perkusiści indywidualni Badania zachowania małp człekokształtnych to niekończący się ciąg zaskoczeń. Nasi najbliżsi krewni, szczególnie szympansy, co i rusz okazują się mądrzejsi i bardziej skomplikowani, niż sądziliśmy. Jane Goodall ułożyła podwaliny pod nowoczesną etologię szympansów, ale od początków jej badań dowiadujemy się coraz więcej na temat osobowości, umiejętności, psychologii i socjologii tych małp. Okazuje się, że szympansy są także muzykalne. Nowe badania opisują ich zdolności do wybijania różnych rytmów. Różne grupy szympansów bębnią używając różnych rytmów Nowe badanie przeprowadził zespół kognitywistów i biologów ewolucyjnych z uniwersytetów St. Andrews w Wielkiej Brytanii i Sapienza w Rzymie. Wykazało ono, że szympansy potrafią rytmicznie bębnić, zachowując regularne odstępy między uderzeniami. Wyniki, opublikowane 9 maja w czasopiśmie „Current Biology” dowodzą że grupy szympansów bębnią w odmienny sposób, używając charakterystycznych dla siebie rytmów. Naukowcy sugerują, że podstawy ludzkiej muzykalności mogły pojawić się u wspólnego przodka ludzi i małp. Zdolności szympansów po raz kolejny okazują się wyjątkowe. Przeanalizowano 371 przypadków bębnienia w drzewa, w 11 społecznościach szympansów, obejmujących sześć populacji i dwa podgatunki. Okazało się, że szympansy bębnią w sposób rytmiczny, z nieprzypadkowymi, a często równymi odstępami między uderzeniami. Podgatunki różniły się stylem: szympansy z zachodu Afryki używały bardziej regularnych rytmów, a ze wschodu – zmiennych odstępów, raz krótszych, raz dłuższych. Zachodnie szympansy częściej też łączyły bębnienie z różnymi wokalizacjami. Muzycy powiedzieliby, że do sekcji rytmicznej dodawały wokal. Szympansy to też perkusiści indywidualni Wcześniejsze obserwacje tego samego zespołu naukowców dowiodły, że szympansy także indywidualnie bębnią w korzenie drzew. Wytwarzane w ten sposób dźwięki o niskich częstotliwoś…

GettyImages-599334436-689502c.jpg
width: 5120
height: 3413

„Mowa” bonobo jest zdumiewająco podobna do ludzkiego języka. Występują w niej „zdania”
type: item
date: 2025-04-04T13:26:00.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: bonobo
subject: małpy
subject: szympansy
subject: zachowania
subject: zwierzęta
description: Naukowcy wykazali, że szympansy karłowate (bonobo) tworzą złożone z odgłosów „zdania”, łudząco podobne do kombinacji słów używanych przez ludzi. To pierwszy taki przypadek w świecie zwierząt.
encoded: Spis treści: Jak działa ludzki język? Tworzenie słownika bonobo Szympansy „mówią” całymi zdaniami Ludzie mogą rozmawiać bez końca na każdy temat, a nawet o przysłowiowym niczym. Pozwala nam na to elastyczność naszych języków – najbardziej złożonych systemów komunikacji, jakie wytworzyła natura. Wydawało się, że takie możliwości są poza zasięgiem zwierząt. Ale okazuje się że nasi najbliżsi genetyczni krewni, czyli szympansy karłowate bonobo (Pan paniscus) także to potrafią. Naukowcy pieczołowicie przeanalizowali komunikację bonobo żyjących w rezerwacie Kokolopori w Kongo w Afryce. Okazuje się, że małpy porozumiewają się kombinacjami dźwięków, czyli odpowiednikami słów ułożonych w zdania. Jak działa ludzki język? Istotną cechą języka ludzkiego jest zdolność do łączenia elementów. Na przykład morfemy można łączyć w słowa (np. „bio” + „logia”), a słowa – w zdania. Jest to możliwe dzięki tzw. kompozycjonalności. Mniejsze znaczące jednostki są łączone w większe struktury. Ich znaczenie jest określone przez znaczenia składowych, ale nie zawsze z nimi identyczne. Ważny jest m.in. także sposób połączenia. Kompozycjonalność daje językowi ogromne pole do tworzenia nowych pojęć i przekazywania nowych informacji. Istnieją dwa rodzaje kompozycjonalności. Ta prostsza jest asocjacją dwóch pojęć – np. „wysoki tancerz ” oznacza osobę, która posiada jednocześnie te dwie cechy. Ale „zły tancerz” nie oznacza już kogoś, kto jednocześnie jest tancerzem i złą osobą. Znaczenie tego wyrażenia jest czymś więcej niż sumą składowych. To kompozycjonalność bardziej złożona. Kompozycjonalność nie jest wyłącznie cechą ludzkich języków. Liczne badania ptaków i naczelnych wykazały, że zwierzęta są zdolne do łączenia wokalizacji w większe struktury. Jednak wciąż brakowało jednoznacznych dowodów na to, że zwierzęta potrafią tworzyć nowe pojęcia i znaczenia, łącząc elementy komunikacji. Nowe badanie na szympansach bonobo wreszcie to potwierdziło. Tworzenie słownika bonobo Naukowcy z uniwersytetu w Zuryc…

bonobos-combine-calls-2-d49751d.jpg
width: 1680
height: 945

Takiego „jodłowania” mogą im pozazdrościć ludzie. Zaskakujące zdolności małp
type: item
date: 2025-04-04T10:25:28.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: ameryka
subject: dzikie zwierzęta
subject: dźwięki
subject: małpy
subject: śpiew
description: Możliwości wokalne małp Nowego Świata wprawiły naukowców w osłupienie. Wydawane przez nie dźwięki przywodzą na myśl ludzkie jodłowanie, ale mają znacznie szerszy zakres częstotliwości. Przekonajcie się sami.
encoded: Spis treści: Jodłujące małpy Ameryki Małpy nie mówią, ale dźwięki przez nie wydawane – imponują Tajemnica małpiego jodłowania rozwiązana Jodłowanie to niezwykła tradycja muzyczna spotykana przede wszystkim wśród górali tyrolskich i styryjskich. Jest to rodzaj śpiewu, który charakteryzują nagłe skoki z rejestru piersiowego do głowowego (falset) i w drugą stronę. Co prawda taki rodzaj śpiewu nie ma określonej treści, ale uważa się, że górale używali jodłowania w celu nawoływania bydła. Teraz okazuje się, że mogą mieć konkurencję, tyle że w Nowym Świecie. Jodłujące małpy Ameryki Najnowsze badanie prowadzone przez naukowca zajmującego się głosem dr. Christiana T. Herbsta z Uniwersytetu Wiedeńskiego i współpracowników z Anglia Ruskin University dostarczają nowych informacji na temat możliwości wokalnych małp z Ameryki. W ocenie ekspertów mogą one wytwarzać dźwięki podobne do ludzkiego jodłowania. Ale są w tym nawet lepsze od nas, bo ich aparaty dźwiękowe obsługują znacznie szerszy zakres częstotliwości. Jest to możliwe dzięki specjalnym strukturom anatomicznym w gardle, które znacznie wzbogacają repertuar wokalny. To ustalenie opublikowano na łamach czasopisma naukowego „Philosophical Transactions of the Royal Society B”. Małpy nie mówią, ale dźwięki przez nie wydawane – imponują Ludzie w toku ewolucji rozwinęli zdolność mówienia, ale nasi najbliżsi krewni w królestwie zwierząt – małpy – nie posiadają tej umiejętności. Dysponują one jednak wyspecjalizowanymi strukturami anatomicznymi w krtani, które ludzie utracili w toku ewolucji. Są to cienkie, lekkie błony tkankowe znajdujące się na górnych krawędziach fałdów głosowych. Poniżej można posłuchać próbki jodłowania zarejestrowanej przez naukowców: Wcześniejsze badania sugerowały, że struktury te przyczyniają się do złożoności wokalizacji zwierząt, ale ich dokładna rola pozostawała w dużej mierze niejasna. Teraz międzynarodowemu zespołowi badawczemu udało się odkryć ich funkcję. Tajemnica małpiego jodłowania rozwiązana Bad…

202504HerbstAbb101-079a0bd.jpeg
width: 4272
height: 2848