Małpy trzymają rytm lepiej niż niejeden perkusista. Wiemy to dzięki… Backstreet Boys
Chociaż nie są jeszcze królami swingu i daleko im do Buddiego Richa czy Johna Bonhama, to makaki naprawdę umieją rozpoznawać i utrzymywać różnorodne rytmy. Do tej pory myśleliśmy, że to zdolność zarezerwowana wyłącznie dla gatunków uczących się wokalizacji: ludzi czy śpiewających ptaków. Czy „czucie bluesa” mamy w genach?
Makaki potrafią synchronizować swój ruch z rytmem muzyki – wiemy to dzięki najnowszym badaniom. Po wstępnych sukcesach z metronomem przyszedł czas na bardziej skomplikowane utwory: Barrego White’a, Backstreet Boys czy nawet reprezentantów muzyki renesansowej. Małpy poradziły sobie doskonale, a odkrycie to rzuca nowe światło na percepcję rytmu w świecie zwierząt. Czy makaki mają poczucie rytmu? Zainteresowanie poczuciem rytmu u zwierząt sięga lat 80. XX wieku. Jednak dopiero teraz udało się szczegółowo przyjrzeć temu, jak i czy w ogóle makaki są w stanie postrzegać rytm muzyki, a następnie synchronizować z nim swoje ruchy. Przełomem okazały się najnowsze badania opublikowane w prestiżowym czasopiśmie „Science”, podczas których chciano sprawdzić, czy dwa makaki – wcześniej wyszkolone w synchronizacji stukania z rytmem metronomu – będą w stanie wystukiwać rytm prawdziwej muzyki. W przeciwieństwie metronomu, który ma proste, wyraźne „kliknięcie”, prawdziwa muzyka jest złożona, a rytm musi zostać z niej „wydobyty”. To wymaga nie lada słuchu, który przerasta niektórych perkusistów (tak Larsie Urlichu, patrzę na ciebie). Zwierzęcy królowie bluesa Eksperyment został podzielony na trzy fazy, w których małpy były nagradzane sokiem za wykonanie wymaganej sekwencji stuknięć. W pierwszej fazie makaki miały dopasować swoje ruchy do trzech różnych utworów muzycznych. By sprawdzić, czy małpy nie uczą się mechanicznie, przesuwano rytm muzyki o pół taktu. Makaki jednak zawsze pozostawały „w rytmie”. W drugiej fazie badania naukowcy „pocięli” utwory muzyczne i przemieszali ich fragmenty, niszcząc ich strukturę rytmiczną. W tej wersji muzyki makaki nie były w stanie się synchronizować, co potwierdziło, że wcześniej reagowały na kolejny rytm, a nie na przypadkowe dźwięki. Makaki naprawdę to „poczuły” Najbardziej zaskakująca była trzecia faza eksperymentu. Małpy mogły wtedy stukać dowolnie, ale mimo to ich rytm idealnie zgrywał się z rzeczywistym tempem utworu „Everybody” zespołu Backstreet Boys. Co istotne, nagradzano je za każdy rytmiczny wzorzec – niekoniecznie zgrany z muzyką – a mimo to wybrały rytm zgodny z utworem. – Nasze badania pokazują, że makaki są zdolne do percepcji rytmu i synchronizacji swoich ruchów z muzyką – podsumowali autorzy badania. Czy wszystkie gatunki mają poczucie rytmu? Do tej pory zakładaliśmy, że zdolność do synchronizacji ciała z muzyką jest zarezerwowana wyłącznie dla gatunków uczących się wokalizowania, np. śpiewających papug czy porozumiewających się głosem ludzi. Eksperyment z makakami – czyli gatunkiem nie należącym do wysoce rozwiniętych wokalnie ssaków – obalił tę teorię. Badacze zaproponowali nową koncepcję opartą na czterech składnikach, która stara się wytłumaczyć „rytmiczne ciągoty” bez konieczności nauki wokalizowania. Według nich wystarczy połączenie czterech uniwersalnych zdolności poznawczych: słuchowej detekcji rytmu – umiejętności rozpoznawania regularności dźwięków w muzyce, predykcji – przewidywania kolejnych uderzeń rytmu, sprzężenia zwrotnego słuchowo-ruchowego – możliwości dostosowania ruchu ciała na podstawie bodźców słuchowych, motywacji nagrodą – wzmacniania zachowań rytmicznych przez system nagród (np. soku owocowego). Które gatunki są najbardziej muzykalne? To podejście sugeruje, że zdolności rytmiczne mogą być bardziej powszechne w świecie zwierząt, niż wcześniej sądzono – niektóre gatunki nie są po prostu nimi zainteresowane. W ostatnich latach wykazano, że także szczury są w stanie kołysać się w rytm muzyki – preferują tempo 120–140 uderzeń na minutę, podobnie jak ludzie. Słonie afrykańskie potrafią wykonywać rytmiczne ruchy do muzyki, choć nie są tak precyzyjne jak człowiek czy makak w kontrolowanych warunkach laboratoryjnych. Odkrycia te pokazują, że muzyka i rytm są jeszcze bardziej uniwersalne, niż wcześniej sądziliśmy. Ich korzenie mogą sięgać znacznie głębiej w ewolucję ssaków. Źródła: Science, University of Tokyo Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Czy szympansy toczą wojny? Tak, ta trwała 10 lat i przyniosła ogromne zyski zwycięzcom
W postapokaliptycznej serii Fallout słyszeliśmy na każdym kroku, że „wojna nigdy się nie zmienia”. Obecnie wiemy, że to stwierdzenie pasujące nie tylko do ludzi, ale także do zwierząt. Badacze udowodnili, że krwawa, 10-letnia wojna pomiędzy plemionami szympansów zakończyła się dominacją jednego stada, które odniosło z niej ogromne korzyści. Gloria victoribus, vae victis.
Zachowania społeczne szympansów – najbliżej spokrewnionych z nami naczelnych – od lat fascynują badaczy. Szczególne zainteresowanie budzi ich agresja oraz konflikty pomiędzy poszczególnymi społecznościami. Okazuje się, że szympansy nie tylko współpracują i okazją sobie empatię, ale potrafią także prowadzić zorganizowane i długotrwałe wojny przypominające ludzkie konflikty zbrojne, z których czerpią wymierne korzyści. Czemu szympansy nie mogą żyć w zgodzie? Szympansy są zwierzętami terytorialnymi i żyją w silnie zorganizowanych społecznościach. Terytorium każdej grupy jest nie tylko miejscem zamieszkania, ale przede wszystkim źródłem pożywienia i bezpieczeństwa. Konflikty wybuchają najczęściej na tle rywalizacji o zasoby – przede wszystkim o dostęp do pożywienia, wody czy atrakcyjnych miejsc do odpoczynku. Ważnym czynnikiem prowadzącym do konfliktów jest również struktura społeczna szympansów. Każda grupa ma ściśle określoną hierarchię z dominującymi samcami na czele. Walka o pozycję w grupie powoduje wzrost napięć i sprzyja wybuchom agresji. Liczba członków grupy także wpływa na prawdopodobieństwo rozpoczęcia wojny – większe grupy częściej angażują się w agresywne działania wobec sąsiadów. Tak jak ludzie. Krwawe wojny to domena nie tylko ludzi Jane Goodall, angielska antropolożka, prymatolożka i jedna najwybitniejszych na świecie badaczek dzikiej fauny, nieodłącznie kojarzona jest z naszymi najbliższymi kuzynami ze świata zwierząt. Sama jednak twierdziła, że szympansy zdecydowanie nie są jej ulubionymi zwierzętami – są zbyt podobne do ludzi. I nie miała na myśli naszej empatii czy kreatywności. W latach 70. XX w. opisała ona trwającą 4 lata wojnę między szympansami w Tanzanii, które podzieliły się na dwa wrogie obozy po śmierci dominującego samca. Jego odejście skutkowało do rywalizacji, a następnie otwartej wojny pomiędzy młodszymi zwierzętami. Ostatecznie konflikt zakończył się całkowitym wyniszczeniem jednej z grup, a zwycięzcy przejęli ich ziemię. Wojna dziesięcioletnia, czyli współczesny konflikt szympansów. Co przyniósł zwycięzcom? Naukowcy przeanalizowali dokładnie jeden z najbliższych nam udokumentowanych konfliktów pomiędzy naczelnymi, czyli rozgrywającą się w latach 1998–2008 wojnę pomiędzy szympansami Ngogo z Kibale i ich sąsiadami. W ciągu konfliktu zginęło co najmniej 21 szympansów z różnych pokoleń, a w 2009 roku Ngogo rozszerzyły swoje terytorium na obszar wcześniej zamieszkiwany przez rywali, powiększając je o 22%. Powiększenie terytorium po wygranym konflikcie przyniosło szympansom wymierne korzyści biologiczne. Badania wykazały, ze po zakończonej sukcesem wojnie samice zaczęły rodzić znacznie więcej młodych – ich liczba wzrosła z 15 do 37 w ciągu trzech lat po konflikcie. Co więcej, przeżywalność młodych również znacząco się poprawiła – śmiertelność spadła z 41% do 8% przed zakończeniem trzeciego roku życia. Według dr Michaela Wilsona z University of Minnesota, powodem tego zjawiska jest dostęp do większej ilości zasobów oraz eliminacja ryzyka zabicia młodych przez sąsiadujące grupy. Czy agresję mamy w genach? Wieloletnie badania nad szympansami udowadniają, że zachowania „wojenne” są wśród nich stosunkowo częste i mogą być ewolucyjnie uwarunkowane. A ponieważ szympansy są naszymi najbliższymi krewnymi, zjawisko to budzi pytania o źródła ludzkiej agresji i ewolucję konfliktów społecznych. Niektórzy naukowcy przekonują, że agresja międzygrupowa w świecie szympansów mogła pojawić się u wspólnego przodka ludzi i tych zwierząt. Z drugiej strony, szympansy, podobnie jak ludzie, wykazują zdolność do empatii i współpracy. Potrafią pocieszać towarzyszy w trudnych chwilach, co świadczy o głębokich korzeniach społecznych tych zachowań. Ludzi od szympansów różni umiejętność budowania bardziej złożonych relacji opartych nie tylko na rywalizacji, ale także na handlu, współpracy czy wymianie wiedzy. Dzięki temu udaje nam się unikać konfliktów na wielką skalę i tworzyć rozbudowane struktury społeczne. Warto jednak pamiętać, że z tyłu głowy czai się nasza zwierzęca natura… obyśmy jak najrzadziej dopuszczali ją do głosu. Źródło: PNAS, Live Science, Yale Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Te niezwykłe małpy umieją się dzielić – tak jak ludzie. Ich zachowanie przypomina naszych przodków
Świadome dzielenie się zasobami to podstawa funkcjonowania każdego społeczeństwa: zdawało się jednak, że to umiejętność zarezerwowana wyłącznie dla ludzi. Pawiany gwinejskie zaskoczyły naukowców – okazało się, że dystrybuują między sobą mięso według wzorców charakterystycznych dla ludzkich grup łowców-zbieraczy. Jak to działa?
Pawiany gwinejskie to jedne z najbardziej fascynujących naczelnych – szczególnie dla tych, którzy interesują się światem zwierząt i ewolucją społeczeństw. Do takich należą naukowcy z Niemieckiego Centrum Naczelnych, których badania udowodniły, że małpy te tworzą struktury o zasadach znanych z ludzkich społeczności. Badacze zauważyli to dzięki… mięsu. Pawiany gwinejskie dzielą się mięsem. Czemu nas to szokuje? Skomplikowane relacje społeczne i wielopoziomowe grupy do niedawna uznawano wyłącznie za domenę ludzi i niektórych najbardziej rozwiniętych naczelnych. Tymczasem niemieckie badania przeprowadzone w Senegalu wykazały, że pawiany gwinejskie (Papi papi) dzielą się mięsem na podstawie jasno określonego wzoru stosowanego także u ludzi. Zależy on od bliskości więzi. Badacze pod kierownictwem doktoranta Williama J. O’Hearna przeanalizowali 109 przypadków spożywania mięsa i połączył te zapisy z danymi behawioralnymi z prawie dekady badań terenowych. Na tapet wzięto niemal 320 transferów tego cennego zasobu z jednych małpich rąk do drugich. Okazało się, ze im bliższa relacja łączyła dwa osobniki, tym częściej i spokojniej przebiegało przekazanie mięsa. Często dobrowolnie, bez walki. Kto otrzymuje mięso najczęściej? Podczas badań okazało się, że mięso najczęściej trafiało z rąk jednych pawianów do członków własnej jednostki, czyli do najbliższej „rodziny” – samca, samicy i ich młodych. Na poziomie partii, czyli grupy kilku spokrewnionych ze sobą samców, współpraca zdarzała się nieco rzadziej, a na poziomie gangu – grupy kilku partii – niemal nie występowała. Relacje pomiędzy osobnikami są najsilniejsze na najniższym poziomie, a więc w obrębie jednostki. To właśnie na tych poziomach najczęściej dochodziło do dzielenia się mięsem i innymi zasobami. Udowodniono dzięki temu, że więzi społeczne są kluczem do sukcesu. Osobniki z silnymi relacjami z innymi, a nie najlepiej zbudowane samce, mają wśród pawianów szansę na większy dostęp do jedzenia. Warto dodać, że liderami stad w tym gatunku są zarówno samce, jak i samice. To nieoczywiste w świecie zwierząt. Małpie zasady dzielenia się jedzeniem, czyli kto, kiedy i ile? U większości zwierząt do transferu jedzenia dochodzi za pośrednictwem walki czy dominacji. Jak udowodnili naukowcy u pawianów gwinejskich jest zupełnie inaczej, ponieważ odbywa się tzw. pasywne dzielenie się. Co ono oznacza? Małpy te nie oferują sobie aktywnie mięsa – nie ma tu gestów rozdawania czy celowego dzielenia się. Jeden osobnik je i zostawia resztki, by inni członkowie jego społeczności także mogli z nich skorzystać. Jednak w miarę wzrostu odległości społecznej – czyli zluzowania więzi – szansa na uzyskanie mięsa w ten sposób drastycznie spada, a każda próba kończy się znaną w świecie zwierząt agresją. Pawiany zachowują się podobnie jak wcześni ludzie – Ta hierarchia dystrybucji do złudzenia przypomina zasady znane z ludzkich społeczeństw łowiecko-zbierackich. Najpierw mięso trafia do najbliższej rodziny, potem do dalszych członków wspólnoty, a dopiero na końcu do innych osobników – wyjaśnia William J. O’Hearn. Jest to wyraźny dowód na ewolucyjnie ukształtowane mechanizmów, które promują bliskie więzi i współpracę. Być może zachowania pawianów mogą przypominać nam, co tak naprawdę jest podstawą każdego społeczeństwa. Niekiedy zdajemy się o tym zapominać. Źródła: iScience, Primate Biology Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Ludzie ewoluowali dziwnie szybko. Tajemnicę rozwiewa analiza małpich czaszek
Dyskusja o tempie ewolucji człowieka i jego odmienności względem innych naczelnych nie ustaje od dekad. Zaawansowane metody obrazowania, takie jak trójwymiarowe analizy czaszek, a także przełomowe odkrycia paleontologiczne dostarczają jednak coraz bardziej precyzyjnych odpowiedzi. Czy rzeczywiście Homo sapiens ewoluował szybciej niż inne małpy i jak to się stało?
Ludzie wyewoluowali zaskakująco szybko: tak wynika z badań naukowców z University College London. Wykazali oni, że w porównaniu do naszych kuzynów wykształciliśmy duże mózgi i płaskie twarze w wyjątkowym tempie. Jakie mechanizmy za tym stoją i czemu akurat my? Odpowiedź zakodowana w czaszkach Wielu naukowców od dawna podejrzewało, że ewolucja człowieka przebiegała szybciej niż innych naczelnych. Tematem zainteresowali się badacze z Londynu pod kierownictwem dr Aidy Gomez-Robles, którzy przeanalizowali ewolucyjną różnorodność czaszek ludzi i spokrewnionych z nimi małp człekokształtnych na przestrzeni milionów lat. Było to możliwe dzięki zastosowaniu zaawansowanej analizy 3D. Swoje wyniki, które wskazywały, że struktura czaszki człowieka ewoluowała znacznie szybciej niż pozostałych małp człekokształtnych (np. goryli, szympansów czy gibonów), opublikowali w prestiżowym czasopiśmie „Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences”. Jak udało im się do tego dojść? Co siedzi w małpiej głowie? W ramach badania porównano trójwymiarowe model czaszek siedmiu gatunków hominidów – m. in. Homo sapiens, goryli, szympansów – oraz dziewięciu gibonowatych. Okazało się, że w linii hominidów, szczególnie u ludzi, tempo zmian anatomicznych było niemal dwukrotnie wyższe, niż wynikałoby to z samego upływu czasu ewolucyjnego. Hominidy i gibonowate rozdzieliły się ewolucyjnie około 20 mln lat temu. W tym czasie anatomia hominidów uległa znacznie większemu zróżnicowaniu niż u innych małp. U gibonów czaszki różnych gatunków są niemal identyczne, podczas gdy u człowieka, szympansa czy goryla różnice widoczne są gołym okiem. Ludzie mają wyjątkowe czaszki Homo sapiens charakteryzuje się niezwykle dużą puszką mózgową – może ona mierzyć nawet 1350 cm³, podczas gdy ta należąca do szympansa ma zwykle jedynie 420 cm³. Wyjątkowa jest także ludzka wyraźnie spłaszczona twarz, pionowe czoło, rozwinięty podbródek oraz zmniejszona żuchwa. Porównując te cechy z cechami czaszek innych małp człekokształtnych, zauważamy różnice, które mają ścisły związek z funkcjonowaniem układu nerwowego oraz adaptacją do odmiennych stylów życia i środowisk. Ewolucja dużego mózgu u ludzi wiązała się z rozwojem nowych zdolności poznawczych, takich jak myślenie abstrakcyjne, mowa i planowanie. Czy to jednak przyczyna przyspieszonej ewolucji, czy jej efekt? Szybka ewolucja wynikiem ponadprzeciętnej inteligencji? To nie takie proste Naukowcy ostrzegają, że chociaż kuszące może być stwierdzenie, że główną przyczyną szybkiej ewolucji człowieka są korzyści wynikające z większej inteligencji, to jednak na te zmiany mogą mieć ogromny wpływ czynniki społeczne wynikające z presji „stada”. – Goryle mają drugie po ludziach najszybsze tempo ewolucji czaszek, ale ich mózgi są stosunkowo małe w porównaniu z innymi małpami człekokształtnymi. W ich przypadku zmiany prawdopodobnie były spowodowane doborem społecznym, gdzie większe grzebienie czaszkowe na szczycie czaszki są związane z wyższym statusem społecznym. Możliwe, że podobny, wyjątkowy dla człowieka dobór społeczny mógł mieć miejsce również u przedstawicieli naszego gatunku – studzi emocje dr Gomez-Robles. Być może duże mózgi wykształciły się więc przypadkiem... a reszta to już historia. Źródło: Proceedings of the Royal Society B, zpe.gov.pl, CORDIS Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Te gigantyczne małpy człekokształtne mierzyły nawet 3 metry wysokości. Co się z nimi stało?
Wszystko, co wiemy o gigantopitekach, pochodzi się z analizy 1300 zębów, kilku fragmentów żuchwy i kości ramienia. Ale już to pozwoliło ustalić, że jeszcze 100 tysięcy lat temu po Ziemi chodziły małpy człekokształtne o wzroście przekraczającym trzy metry. Niektórzy sądzą, że to właśnie do nich odnoszą się legendy o Yeti i Wielkiej Stopie.
Spis treści: Między gorylem a orangutanem Jak wyglądał gigantopitek? Gigantopithecus blacki Mniejszy kuzyn giganta Czy gigantopitek to Wielka Stopa? Równo 90 lat temu spacerujący po Hong Kongu paleontolog i ekspert ds. ewolucji hominidów Gustav von Koenigswald odnalazł w jednej z tradycyjnych chińskich aptek niezwykle duży ząb trzonowy. Zęby takie były stosowane w tradycyjnej chińskiej medycynie i określane jako „kości smoka”. Jednak dobrze orientujący się w anatomii małp człekokształtnych von Koenigswald szybko zorientował się, że ząb musi należeć do wyjątkowo dużego gatunku małp. Tak na kartach historii ewolucji pojawiła się nazwa Gigantopithecus – dosłownie „wielka małpa”. Między gorylem a orangutanem Od czasu odkrycia von Koenigswalda z 1935 roku odnaleziono ponad 1300 kolejnych zębów, głównie na rynku medycyny tradycyjnej. Udało się odnaleźć także kilka żuchw, które pozwoliły naukowcom zrekonstruować część wyglądu zwierzęcia. Niestety, nie znaleziono dotąd innych elementów szkieletu poza fragmentem kości ramienia. Mimo to, badacze, bazując na odnalezionych kościach oraz skamieniałościach innych małp człekokształtnych, byli w stanie zrekonstruować gigantopiteka, a nawet określić, jaki styl życia mógł wieść. Brak kompletnych szkieletów sprawia, że rekonstrukcje mogą być obarczone błędami. Gigantopiteka często przedstawia się na wzór goryla – największej współczesnej małpy – choć, co istotne, budowa żuchwy gigantopiteków wydaje się bliższa orangutanom. Właśnie to spowodowało, że te olbrzymie wymarłe małpy zostały sklasyfikowane w podrodzinie Ponginae, razem z orangutanami (Pongo). Badanie z 2019 roku, które przeanalizowało DNA zęba skamieniałego sprzed 1,9 mln lat, potwierdziło, że Gigantopithecus i Pongo miały wspólnego przodka i że oba rodzaje oddzieliły się od siebie od 10 do 12 mln lat temu. Jak wyglądał gigantopitek? Najprawdopodobniej poruszał się na czterech kończynach w pozycji pochylonej (jak inne małpy człekokształtne), choć mógł czasami wstawać na dwie nogi, np. by się zaprezentować lub przejść krótki dystans. Hipoteza, że był w pełni dwunożny, została odrzucona – brak ku temu anatomicznych dowodów. Analizy wykazały, że gigantopitek był ścisłym roślinożercą. Jego potężne żuchwy i niskie, mocno starte zęby z grubym szkliwem wskazują na przeżuwanie twardych, włóknistych roślin. Szczególnie często jadł bambus, podobnie jak dzisiejsze pandy wielkie. Znaleziono też ślady jedzenia owoców (np. fig), co tłumaczy obecność ubytków w zębach. Dowody na deformacje niektórych szczątków sugerują okresowe niedożywienie. Mogło ono wynikać z masowych obumierań bambusa, które co pewien czas powodowały klęski głodu w lasach bambusowych. Gigantopithecus blacki Najbardziej znanym gatunkiem tej małpy człekokształtnej jest Gigantopithecus blacki, który żył w epoce plejstocenu (od 2,6 mln do 11 700 lat temu) w południowej Azji. Większość znanych skamieniałych szczątków tego olbrzyma została wydobyta z jaskiń w południowych Chinach, co, jak sugerują niektórzy paleontolodzy, miało oznaczać, że gatunek był ograniczony do tego regionu. Jednak podobne skamieniałości odkryte w północnym Wietnamie i Tajlandii mogą wskazywać na szerszy zasięg geograficzny i dłuższy okres trwania gatunku. Niektóre badania dowodzą, że zęby znalezione w północnowietnamskich jaskiniach faktycznie należą do G. blacki, a gatunek mógł przetrwać aż do 100 tys. lat temu i prawdopodobnie współdzielił tereny z Homo erectus. G. blacki prawdopodobnie żył w środowiskach leśnych, na co wskazują potężne zęby trzonowe, przystosowane do miażdżenia i przeżuwania liści oraz innych roślin. Na podstawie pomiarów skamieniałych zębów paleontolodzy oszacowali wzrost i wagę ssaka na około 3 metry i 200–300 kg. G. blackibył największym znanym hominidem. Eksperci sądzę, że gatunek ten wymarł po tym, jak ochłodzenie klimatu doprowadziło do zaniku lasów, od których zależał w kwestii pożywienia. Mniejszy kuzyn giganta Drugi gatunek, G. bilaspurensis (później przemianowany na G. giganteus), zaliczano do tego rodzaju od 1969 roku do około 2003 roku, kiedy to nieliczne szczątki kopalne uznano za zbyt odmienne od G. blacki, by można je było zaliczyć do tego samego rodzaju. Gatunek został później przeniesiony do własnego rodzaju i nazwany Indopithecus giganteus. Badania sugerują, że zamieszkiwał tereny trawiaste północnych Indii i Pakistanu około 6–5 mln lat temu, w pobliżu granicy miocenu i pliocenu. I. giganteus był znacząco mniejszy od G. blacki. Szacunki wzrostu i wagi, oparte na pomiarach zębów, wskazują, że miał wzrost zbliżony do współczesnego goryla (ok. 1,7 m) i ważył co najmniej 150 kg. Większość paleontologów zgadza się, że I. giganteusi G. blacki były ze sobą spokrewnione, przy czym G. blacki był późno żyjącym przedstawicielem tej linii ewolucyjnej. Czy gigantopitek to Wielka Stopa? W mitologiach oraz kulturze popularnej regularnie pojawiają się ogromne, dwunożne małpy człekokształtne. Mowa o kryptydach takich jak yeti czy Wielkiej Stopie. To sprawiło, że zwolennicy alternatywnej historii świata są przekonani, że gigantopitek mógł przetrwać w izolowanych rejonach. Jednak dowody kopalne i dane anatomiczne temu przeczą – gigantopitek był małpą przypominającą wielkiego orangutana, chodzącą głównie na czterech kończynach, a nie dwunożnym „człowiekiem-małpą” z folkloru i popularnych filmów. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Ludzie lasu – nasi bliscy krewni, orangutany, są zagrożeni wyginięciem. Czy zdążymy uratować ten gatunek?
Znane ze swojego charakterystycznego czerwonego futra orangutany są największymi ssakami nadrzewnymi, spędzającymi większość czasu na drzewach. Długie, silne ramiona oraz chwytne dłonie i stopy pozwalają im poruszać się po gałęziach. Te wielkie ssaki mogą mieć nawet 96,4% wspólnych genów z ludźmi i są bardzo inteligentnymi stworzeniami. Niestety, grozi im wyginięcie.
Spis treści: Talerze samców dominujących Mądry jak orangutan Rabunkowa eksploatacja siedlisk orangutanów Orangutan – Pongo abelii, Pongo pygmaeus –w języku malajskim oznacza „człowiek lasu”. W nizinnych lasach, w których żyją, orangutany prowadzą samotne życie. Żywią się dzikimi owocami, takimi jak liczi, mangostany i figi, termitami, jajami oraz piją wodę z dziupli drzew. Budują gniazda na drzewach, aby spać w nocy i odpoczywać w ciągu dnia. Talerze samców dominujących Orangutany mają wyjątkowo długie ręce, rozstaw ich ramion dochodzi do 225 cm. Za to ich nogi są krótkie, co wskazuje na sposób przemieszczania się. Charakterystyczne dla orangutanów długie włosy są zazwyczaj barwy miedzianej, wręcz czerwonej, rzadziej brązowej. Samice osiągają długość ciała dochodzącą do 85 cm, ważą od 30-45 kg. Samce są zdecydowanie większe. Mogą mierzyć nawet metr, a niektóre osobniki ważą ponad 80 kg. Występują dwa rodzaje samców (tzw. bimorfizm). Te dominujące posiadają talerze policzkowe, czyli rodzaj dyskowatych skórnych tworów. Natomiast samce niższej rangi mają gładkie twarze. Samce dominujące obejmują w posiadanie rozległe rewiry, po czym charakterystycznym głosem oznaczają posiadany teren i przyzywają samice, które zajmują na ich terenie własne, odrębne rewiry. Mają monopol na dostęp do samic ze swojego rewiru, jednak z uwagi na brak zorganizowanego stada i rozproszenie terytorialne osobników, monopol ten jest często naruszany. Ciąża u orangutanów trwa 260–270 dni, rodzi się z reguły jedno młode o masie urodzeniowej 1200–1600 g. Dla porównania, ciąża u człowieka trwa 280 dni, a średnia masa urodzeniowa dziecka to około 3 kg. Matki-orangutany opiekują się potomstwem bardzo długo, przez 6, a nawet 8 lat. Młode osobniki osiągają dojrzałość płciową w wieku 10-12 lat. Samice rodzą jedno młode co około 3–5 lat, więc odbudowa populacji tych gatunków może trwać bardzo długo. W stanie dzikim małpy te dożywają wieku 35–40 lat. W niewoli, gdzie nie grozi im niebezpieczeństwo, mogą żyć ponad 60 lat. Mądry jak orangutan Podobnie jak inne małpy człekokształtne orangutany są bezsprzecznie bardzo inteligentnymi zwierzętami. W połowie lat 90. XX wieku odkryto, że w jednej z populacji orangutanów osobniki regularnie posługują się narzędziami przy zdobywaniu pożywienia – odkrycia takiego dokonała wcześniej w latach 60. Jane Goodall, badając szympansy. Orangutany są bardzo łagodnymi małpami i charakteryzują się przyjaznym nastawieniem. Znane są przypadki, że dzikie orangutany odwiedzają prowadzone przez ludzi ośrodki adaptacyjne dla osieroconych orangutanów, nawiązując z małymi kontakt i prawdopodobnie pomagając im w powrocie do życia w naturze. Ludzie dzielą około 96% swojego DNA z orangutanami. Linia ewolucyjna orangutanów oddzieliła się od linii, z której wywodzą się ludzie, goryle i szympansy, około 12 milionów lat temu. Niektóre badania porównujące cechy fizyczne, a nie tylko genetyczne, sugerowały nawet, że niektóre linie ewolucyjne orangutanów mogą być bliższe wczesnym homininom niż linie szympansów. Wyróżniamy orangutany borneańskie, sumatrzańskie i odkryte w 2017 roku orangutany tapanuli. Borneańskie i sumatrzańskie różnią się nieco wyglądem i zachowaniem. Oba gatunki mają kudłate, czerwonawe futro, ale orangutany sumatrzańskie mają dłuższe włosy na twarzy. Orangutany sumatrzańskie mają podobno bliższe więzi społeczne niż ich kuzyni z Borneo. Orangutany borneańskie częściej schodzą z drzew, aby poruszać się po ziemi. Oba gatunki doświadczyły gwałtownego spadku populacji. Sto lat temu populacja orangutanów liczyła prawdopodobnie ponad 230 000 osobników, ale obecnie populacja orangutanów borneańskich szacowana jest na około 104 700 osobników (gatunek zagrożony) na podstawie zaktualizowanego zasięgu geograficznego, a populacja orangutanów sumatrzańskich na około 7500 osobników (gatunek krytycznie zagrożony). Populacja tapanuli to zaledwie 800 osobników. Rabunkowa eksploatacja siedlisk orangutanów Tak mała populacja jest wynikiem rabunkowej eksploatacji naturalnych siedlisk tych mądrych zwierząt. Drzewa szybko znikają pod piłą łańcuchową, aby zrobić miejsce dla plantacji palm olejowych i innych gospodarstw rolniczych. Nielegalne wylesianie na obszarach chronionych i niezrównoważone wylesianie na terenach koncesji, gdzie żyją orangutany, pozostaje głównym zagrożeniem dla ich przetrwania. Obecnie ponad 50% orangutanów żyje poza obszarami chronionymi, w lasach zarządzanych przez firmy. Poza tym orangutany są celem dla myśliwych. Są duże, powolne i zwykle zabijane są w odwecie, gdy przenoszą się na tereny rolnicze i niszczą uprawy. Dzieje się tak zazwyczaj wtedy, gdy orangutany nie mogą znaleźć pożywienia w lesie. Najczęściej poluje się na samice. Gdy złapie się je z potomstwem, młode często zatrzymuje się jako zwierzęta domowe. Handel zwierzętami domowymi stanowi poważny problem. Uważa się, że na każdego orangutana, który trafia na Tajwan, w trakcie transportu ginie od 3 do 5 dodatkowych zwierząt. Niedawne egzekwowanie prawa na Tajwanie ograniczyło import orangutanów, ale handel tymi zwierzętami pozostaje zagrożeniem w Indonezji, gdzie nadal istnieje popyt na orangutany. W Kalimantan (indonezyjska część Borneo) istnieje również handel czaszkami orangutanów. W ten sposób niszczy się zwierzęta, które z natury są „ogrodnikami” lasu. Orangutany odgrywając istotną rolę w rozprzestrzenianiu nasion w swoich siedliskach. Żyją w lasach tropikalnych i preferują lasy w dolinach rzecznych i na terenach zalewowych swoich wysp. Wraz z rosnącą presją ze strony człowieka orangutany są coraz bardziej zagrożone wyginięciem. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Langury to małpy Starego Świata. Wiele gatunków tych naczelnych wkrótce może wyginąć
Langury są niezwykłe pod wieloma względami. Dzięki swoim umiejętnościom adaptacyjnym przystosowały się do życia w różnych środowiskach. Ta cecha pozwoliła im opanować znaczy obszar Azji, w tym środowiska miejskie, gdzie stały się mistrzami w zdobywaniu pożywienia.
Spis treści: Jeden rodzaj, duże zróżnicowanie Mieszkańcy Azji Czym żywią się langury? Jaki tryb życia prowadzą langury? Zagrożenia dla langurów Rodzaj langur (Presbytis) zdefiniował w 1821 roku Johann Friedrich von Eschscholtz, niemiecki lekarz, botanik i zoolog. Opisu dokonał w rozdziale zatytułowanym „Opis nowego rodzaju małp Presbytis mitrata”, który ukazał się w publikacji pod redakcją Otto von Kotzebue’a, podróżnika i odkrywcy, którego wyprawy doprowadziły do opisania i zmapowania wielu wysp Pacyfiku. Co wiemy o tych niezwykłych zwierzętach? Jeden rodzaj, duże zróżnicowanie Langury to rodzaj ssaków naczelnych z podrodziny gerez, reprezentujący rodzinę koczkodanowatych. Ich wyróżnikiem jest smukła sylwetka z długimi kończynami, ale cechą morfologiczną, która najbardziej rzuca się w oczy jest ogon, którego długość przekracza długość ciała tych zwierząt. Przykładowo, u langura szarego, który bez ogona mierzy do 56 cm, ta część ciała osiąga aż 84 cm. Ma to swoje uzasadnienie. U langurów ogon pełni kluczową rolę w utrzymaniu równowagi, zapewniając zwierzętom wyjątkową zwinność, niezbędną do prowadzenia nadrzewnego trybu życia. Poszczególne gatunki langurów różnią się pod względem rozmiarów i masy. Langur białoczelny, będący jednym z najmniejszych przedstawicieli rodzaju, osiąga do 74 cm długości i masę około 5,7 kg. Tymczasem langur czarnoczuby mierzy do 86 cm i waży około 9 kg. W niektórych publikacjach, wśród największych langurów wymieniany jest hulman nepalski (Semnopithecus schistaceus), który może ważyć ponad 20 kg. Należy jednak podkreślić, że gatunek ten, choć ma wiele cech wspólnych z langurami, jest zaliczany do innego rodzaju. Różnorodność langurów jest doskonale widoczna w ich umaszczeniu. Okrywa langura szarego mieni się odcieniami szarości i bieli, a twarz zwierzęcia jest czarna. Z kolei langur białoczelny jest szarobrązowy, a na jego czole odznacza się biała plamka. Langury sarawaskie mają żółtobrązowe lub czarne futro, a to zaledwie kilka przykładów. Systematyka langurów Współcześnie do rodzaju Presbytis zalicza się dwadzieścia gatunków: langur posiwiały (Presbytis thomasi), langur białoczelny (Presbytis frontata), langur sarawaski (Presbytis chrysomelas), langur szary (Presbytis hosei), langur kalimantanski (Presbytis canicrus), langur siwoczuby (Presbytis sabana), langur tajski (Presbytis robinsoni), langur przepasany (Presbytis femoralis), langur reliktowy (Presbytis percura, w niektórych publikacjach jest wymieniany jako podgatunek langura przepasanego), langur natuański (Presbytis natunae), langur mentawajski (Presbytis potenziani), langur ciemnobrzuchy (Presbytis siberu), langur szpakowaty (Presbytis comata), Presbytis fredericae, langur czepcowy (Presbytis mitrata), langur czarnoczuby (Presbytis melalophos), langur białoudy (Presbytis siamensis), langur sumatrzański (Presbytis sumatrana), langur dwubarwny (Presbytis bicolor), langur kasztanowy (Presbytis rubicunda). Mieszkańcy Azji Przedstawiciele rodzaju langur występują wyłącznie w Azji, głównie w południowej i południowo-wschodniej części kontynentu. Ich królestwo rozciąga się od Indii, Nepalu, Bhutanu i Sri Lanki, po Wietnam, Chiny, Malezję, Indonezję i Brunei. Tak szeroka dystrybucja jest rezultatem ich zdolności adaptacyjnych. Od dżungli, po ulice miast Langury przystosowały się do życia w różnorakich ekosystemach. Można je spotkać zarówno w gęstych lasach monsunowych i deszczowych, jak i w regionach półpustynnych i na obszarach górskich (do wysokości 2000 metrów n.p.m.). W niektórych krajach, nauczyły się współistnieć z ludźmi, zapuszczając się na ulice miast i w okolice miejsc kultu, gdzie łatwo im zdobyć pożywienie od przechodniów. Co ciekawe, zwierzęta te wykazują się wyjątkowym sprytem w tym zakresie. Gdy mają taką możliwość, wykradają owoce i inne przysmaki ze straganów. Takie zachowanie nie jest jednak akceptowane przez kupców, którzy przeganiają uporczywe małpy. Langury zrozumiały, że kradzież nie jest dla nich opłacalna. Zamiast „brać jak swoje”, wolą prosić za pomocą gestów. W ten sposób łatwo manipulują ludźmi i nie narażają się na ich gniew. Czym żywią się langury? Dieta langurów opiera się głównie na liściach. Żeby poradzić sobie z trawieniem włóknistego pokarmu, wykształciły specjalne przystosowanie biologiczne – wielokomorowy żołądek, w którym butują bakterie zdolne do rozkładania włókien celulozy. Liście są podstawą ich diety, ale w jadłospisie langurów znajduje się więcej roślinnych przysmaków. Zwierzęta te chętnie urozmaicają posiłki świeżymi pąkami, korzonkami, korą, szyszkami i owocami. Warto wspomnieć, że niektóre gatunki włączają do menu pokarm zwierzęcy, głównie termity i larwy, które są bogatym źródłem białka. Jaki tryb życia prowadzą langury? Langury są zwierzętami są zwierzętami wysoce uspołecznionymi. Żyją w grupach, których wielkość i struktura są zróżnicowane. Typową formą organizacji jest harem, składający się z dominującego samca, kilku samic i potomstwa. W niektórych regionach występują także grupy z wieloma dorosłymi samicami i złożone wyłącznie z młodych samców. Langury wykształciły bogaty system komunikacji, obejmujący nie tylko głos, ale także gesty i mimikę. Potrafią wchodzić w interakcję z innymi gatunkami, ostrzegając je przed zbliżającymi się drapieżnikami. Zagrożenia dla langurów Te wspaniałe zwierzęta zdołały opanować różne środowiska na ogromnym obszarze Azji. Mimo to wielu gatunkom grozi wyginięcie. Największym wrogiem tych zwierząt jest niestety człowiek. Wycinka lasów pod uprawy i pastwiska doprowadza do niszczenia i fragmentacji siedlisk, a należy wspomnieć, że w niektórych miejscach prowadzone są polowania na te zwierzęta. Gatunki krytycznie zagrożone według klasyfikacji IUCN: langur sarawaski, langur przepasany, langur reliktowy, langur mentawajski. Gatunki zagrożone według klasyfikacji IUCN: langur kalimantański, langur siwoczuby, langur ciemnobrzuchy, langur czarnoczuby, langur sumatrzański. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Nosy znanych w Polsce małp pełnią inną rolę, niż zakładano? Nosacze pod lupą naukowców
W Polsce z jakiegoś powodu pokochaliśmy nosacze. Stały się bohaterami memów, które punktowały nasze krajowe przywary. Te charakterystyczne małpy to jednak fascynujące zwierzęta: wyjątkowe ze względu na swoje budzące podziw nosy. Do tej pory uważano, że stanowią przede wszystkim element wizualny – przyciągający samice – ale prawda o ich wpływie na akustykę może być dużo ciekawsza.
Nosacze sundajskie budzą w Polsce miłe skojarzenia – głównie z powodu bycia gwiazdami internetowych memów. Małpy te na co dzień zamieszkują malajskie Borneo i charakteryzuje je posiadanie ogromnego nosa. Naukowcy wzięli go pod lupę, by dowiedzieć się, dlaczego wyewoluował w tak wyjątkowy sposób. Nos symbolem męskości Naukowcy z japońskich uniwersytetów chcieli sprawdzić, czy wyrostki nosaczy – występujące tylko u samców – pełnią inne funkcje, niż tylko przyciąganie samic. Do tej pory sądzono, że działają głównie jak pióra samców ptaków, których jaskrawe barwy mają świadczyć o płodności. Swoje badania opublikowali w czasopiśmie „Journal of the Royal Society Interface”. Okazało się, że potężne nosy znacząco kształtują barwę głosu samców nosaczy. Wiedzieliśmy, że powodują echo i wzmacniają dźwięk, ale okazuje się, że działają dużo bardziej precyzyjnie, niż zakładano. Dzięki przeprowadzeniu symulacji na ich czaszkach udało się określić „funkcje przenoszenia” nosa, czyli ustalić, które częstotliwości są wzmacniane, a które tłumione. Potwierdzono to pomiarami akustycznymi na replikach przewodów nosowych małp. Potężny nos to potężny głos Tożsamość wokalna musi być niezwykle ważna dla nosaczy, skoro na drodze ewolucji wytworzyły w nosach tak potężne, budzące podziw pudła rezonansowe. Pozwalają im one generować dokładnie takie częstotliwości, które są atrakcyjne dla samic. Te przyciąga więc nie tylko fizyczny wygląd nosów samców. Można powiedzieć, że zakochują się w ich… głosie. Komunikacja kluczem sukcesu małp i ludzi Głębsze zrozumienie tego, w jaki sposób określone cechy fizyczne wpływają na wokalizację, przyczynia się do poszerzenia naszej wiedzy na temat komunikacji. Ta zaś stanowi przecież podwaliny sukcesu innych małp – Homo sapiens. Odkrycie sekretu nosaczy to spory sukces. Dzięki temu naukowcy mogą lepiej zrozumieć złożoną zależność między anatomią, akustyką i skomplikowanymi zachowaniami społecznymi w królestwie zwierząt. – Badania, które były wyjątkową współpracą pomiędzy ogrodem zoologicznym zajmującym się ochroną rzadkich gatunków, prymatologami i inżynierami dźwięku, przyniosły zaskakujące rezultaty. Cieszymy się z odkryć, które łączą cechy fizyczne z komunikacją głosową i ewolucją społeczną – mówi profesor Takeshi Nishimura, optymistycznie patrząc w przyszłość. Źródło: Journal of The Royal Society Interface, phys.org Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Samiec alfa to mit. Nowe badania nad dominacją u naczelnych zaskakują naukowców
Dominacja samców to tak naprawdę rzadkość – odkryli naukowcy badający zachowania naczelnych. Okazuje się, że w większości gatunków płeć nie decyduje o dominacji w grupie. Małpy, lemury, wyraki i lori są bardziej egalitarne, niż sądziliśmy.
Spis treści Koniec mitu o dominujących samcach Co decyduje o dominacji wśród naczelnych? Czy te wyniki mówią coś także o ludziach? Nowe badanie podważa powszechnie utrwalone przekonanie, że wśród naczelnych samce dominują nad samicami. Ukazuje znacznie bardziej złożone relacje wśród naszych bliskich krewnych – zarówno małp człekokształtnych, jak i np. lemurów. Koniec mitu o dominujących samcach Przez długi czas prymatolodzy mieli dualistyczny pogląd na kwestię dominacji. Sądzili, że w obrębie danego gatunku „rządzą” albo samce, albo samice, i że jest to cecha stała. Ostatnio jednak ta koncepcja została zakwestionowana przez obszerne badanie, które pokazuje że prawda jest znacznie bardziej skomplikowana. Zespół naukowców z Francji i Niemiec przeanalizował olbrzymią literaturę naukową pod kątem interakcji między samcami i samicami naczelnych. Brano pod uwagę przejawy agresji, groźby oraz zachowania świadczące o dominacji bądź uległości, takie jak ustępowanie miejsca innemu osobnikowi. Przez pięć lat badacze zgromadzili dane z 253 populacji, obejmujących 121 gatunków naczelnych – od małp, przez lemury, po wyraki i lori. Odkryli, że konfrontacje między płciami są znacznie częstsze, niż wcześniej sądzono – ponad połowa interakcji w grupie dotyczyła samca i samicy. Jednak wyraźna dominacja samców, zdefiniowana jako wygrywanie ponad 90% konfrontacji, występowała tylko w 17% przebadanych populacji. W tej mniejszości znalazły się m.in. pawiany i szympansy. Z kolei wyraźna dominacja samic została zarejestrowana w 13% populacji – np. wśród lemurów i bonobo. Dwa gatunki szympansów, czyli najbliższych krewnych człowieka, mają więc dwa różne systemy społeczne. Oznacza to, że w aż 70% przypadków dominującą rolę w grupie może pełnić zarówno samiec, jak i samica. A zatem u znakomitej większości gatunków naczelnych panuje „równouprawnienie”, w którym zdanie samic i samców jest równie ważne. Co decyduje o dominacji wśród naczelnych? Dominacja samców była szczególnie wyraźna u gatunków, w których samce mają wyraźną przewagę fizyczną – są większe lub mają większe zęby. Była ona też częstsza u gatunków naziemnych, gdzie samice miały mniejsze możliwości ucieczki lub ukrycia się w porównaniu do gatunków nadrzewnych. Z kolei samice dominowały częściej w społecznościach, w których kontrolowały rozmnażanie. Na przykład genitalia samic pawianów puchną podczas owulacji i w tym czasie samce pilnie ich strzegą, nie dopuszczając do nich rywali. W przypadku bonobo objawy owulacji są znacznie mniej widoczne i samce nigdy nie wiedzą, kiedy samice są w okresie płodnym. W rezultacie to samice częściej decydują, z kim i kiedy chcą kopulować – tłumaczy Elise Huchard, prymatolożka z Uniwersytetu Montpellier i jedna z autorek badania. Dominacja samic była też częstsza tam, gdzie rywalizowały one między sobą, a samce opiekowały się potomstwem. Wśród takich gatunków samice często żyją samotnie lub w parach z samcem, co sugerowałoby, że monogamia sprzyja dominacji samic. Czy te wyniki mówią coś także o ludziach? Elise Huchard podkreśla, że istnieje wiele fundamentalnych różnic między ludźmi a innymi naczelnymi. Zachowań małp nie da się prosto porównać z ludzkimi ze względu na stworzone przez ludzi normy kulturowe. Jednak ogólnie rzecz biorąc – ludzkość według niej również wpisuje się w kategorię, w której żadna z płci nie ma trwałej przewagi nad drugą. – Wyniki te dobrze korelują z tym, co wiemy o relacjach płci w społeczeństwach łowiecko-zbierackich, które były znacznie bardziej egalitarne niż społeczności rolnicze, które pojawiły się później w historii człowieka – dodaje Huchard. Źródło: Science Alert Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Mija 9 lat od zastrzelenia goryla Harambe w zoo. Dyskusje na temat jego śmierci trwają do dziś
Dziewięć lat temu świat obiegła dramatyczna scena z ogrodu zoologicznego w Cincinnati. 17-letni goryl Harambe został zastrzelony, gdy do jego wybiegu wpadło małe dziecko. Decyzja ogrodu do dziś budzi kontrowersje.
W tym artykule: Jak zginął goryl Harembe? Nieoczywiste dziedzictwo goryla Harembe Goryl Harambe przyszedł na świat 27 maja 1999 roku w ogrodzie zoologicznym Gladys Porter w Brownsville w Stanach Zjednoczonych. Jego imię nawiązuje do piosenki Rity Marley z 1988 roku „Harambe (Working Together for Freedom)”. „Harambe” oznacza w języku suahili „wszyscy trzymajmy się razem”. W 2014 roku goryl został przeniesiony do zoo w Cincinnati w ramach programu hodowlanego mającego na celu ochronę zagrożonego goryla nizinnego. 28 maja 2016 r. w zoo doszło do tragicznego incydentu. 17-letni goryl nizinny został zastrzelony po tym, jak na terenie kojca naczelnych znalazło się trzyletnie dziecko. Początkowo wydawało się, że goryl ratował chłopca. Jednak nienaturalne zachowania zwierzęcia zmusiły zespół ekspertów do użycia broni palnej. Cała sytuacja została nagrana przez jednego z obserwatorów. Wideo z zoo stało się tzw. viralem. Jak zginął goryl Harembe? Feralnego dnia, 28 maja 2016 r., w ogrodzie zoologicznym w Cincinnati trzyletni chłopiec wspiął się na ogrodzenie wybiegu dla goryli nizinnych. Po przejściu krzaków dziecko wpadło do fosy. W zagrodzie przebywały wówczas trzy goryle. Dwa z nich na polecenie pracowników oddaliły się od dziecka. W przypadku Harambe ciekawość wygrała z posłuszeństwem. Ważący 200 kg goryl podszedł do dziecka, po czym zaczął je dotykać i przenosić. https://www.youtube.com/watch?v=23um2h4YUwU Gapiom i pracownikom najpierw wydawało się, że zwierzę chroni trzylatka. Po chwili jego zachowanie zaczęło jednak niepokoić personel. Rosnące pobudzenie Harambe, zaostrzone wrzaskami tłumu, stanowiło poważne zagrożenie dla życia dziecka. Na miejsce wezwano zespół reagowania na niebezpieczne zwierzęta, aby ocenił sytuację. Eksperci musieli wybierać między użyciem środka uspokajającego a bronią palną. Ostatecznie uznali, że unieruchomienie Harambe za pomocą strzałki ze środkiem uspokajającym zajmie kilka minut. A to w obliczu śmiertelnego niebezpieczeństwa mogło być za długo. W rezultacie zespół podjął trudną decyzję o zastrzeleniu zwierzęcia. Padł pojedynczy strzał i goryl Harambe zginął na miejscu. Miał dokładnie 17 lat i 1 dzień. Dziecko zostało szybko przewiezione do szpitala. Chłopiec odniósł obrażenia niezagrażające życiu. Adopcja w świecie zwierząt. Badania wykazały, że goryle opiekują się młodymi osobnikami, które straciły rodziców Naukowcy z Karisoke Research Center w Rwandzie dokonali zaskakującej obserwacji. Ryzyko śmierci młodych goryli nie wzrasta po śmierci ich rodziców. Wszystko za sprawą innych dorosłych osobni... Nieoczywiste dziedzictwo goryla Harembe Śmierć Harambe wywołała publiczne oburzenie i debatę. Wiele osób kwestionowało decyzję ogrodu zoologicznego o użyciu karabinu zamiast środka uspokajającego. Pracownicy zoo tłumaczyli, że nie przyniosłoby to skutku wystarczająco szybko, aby zapewnić chłopcu bezpieczeństwo. Szeroko krytykowano także rodziców dziecka za pozwolenie mu na wejście do wybiegu dla dzikich zwierząt. To z kolei wywołało dyskusję na temat zabezpieczeń w ogrodach zoologicznych. Wizerunek goryla Harambe pojawiał się na szerokiej gamie towarów, od T-shirtów po naklejki. Część dochodów z ich sprzedaży została przeznaczona na działania na rzecz ochrony dzikich zwierząt. Przeprowadzono również zbiórki funduszy mające na celu wsparcie ochrony goryli i polepszenie ich warunków życia w ogrodach zoologicznych. Śmierć Harambe wciąż odbija się echem, przypominając o delikatnej równowadze między rozrywką człowieka a ochroną dzikiej przyrody. Incydent skłonił wiele ogrodów zoologicznych do ponownej oceny swoich protokołów bezpieczeństwa i programów edukacyjnych na temat dzikiej przyrody.
Złodzieje dzieci wśród małp kapucynek – nietypowe zachowanie zaskakuje naukowców
Kapucynki czarno-białe z panamskiej wyspy Jicarón zaczęły porywać niemowlęta zupełnie innego gatunku małp: wyjców. I robią to wyłącznie samce. Tak dziwnego zachowania nie widziano jeszcze nigdy.
Spis treści Tajemnicze porwania na panamskiej wyspie Kto zaczął i dlaczego? Niezwykłe zachowanie bez agresji Na niewielkiej panamskiej wyspie Jicarón, przy okazji badania zwyczajów małp kapucynek, zaobserwowano ich niewytłumaczalne zachowanie. Samce kapucynek zaczęły kraść dzieci innym małpom. Takiego zwyczaju wśród naczelnych jeszcze nigdy nie odnotowano. Naukowcy próbują go wytłumaczyć. Tajemnicze porwania na panamskiej wyspie To przedziwne zachowanie przejawiały kapucynki czarno-białe (Cebus capucinus), a porywały niemowlęta zupełnie innego, dużo większego gatunku małp: wyjców płaszczowych (Alouatta palliata coibensis). Badania prowadzone przez Instytut Maxa Plancka w Niemczech i Smithsonian Tropical Research Institute w Panamie wykazały, że od stycznia 2022 do marca 2023 kapucynki uprowadziły co najmniej jedenaścioro dzieci wyjców. Ten przedziwny zwyczaj wprawił biologów w osłupienie, tym bardziej że tylko samce w ten sposób kradły dzieci. Kto zaczął i dlaczego? Pierwszym zaobserwowanym przypadkiem był młody samiec kapucynki, nazwany przez naukowców Joker, który przez kilka dni nosił na grzbiecie niemowlę wyjca. W kolejnych miesiącach inne młode samce zaczęły naśladować to zachowanie. Nagrania z kamer nie uchwyciły co prawda momentów porwań, ale zarejestrowały kapucynki noszące młode wyjce, czasem nawet martwe. Niestety, tak małe małpie dzieci nie mogą przetrwać bez stałej opieki matki. Porwane niemowlęta nawoływały swoje matki, a porywacze nie mieli pojęcia, jak zająć się małpiątkami. Zaobserwowano także wyjce odpowiadające na płacz porwanych małpiątek, jednak nie doszło do próby odebrania dzieci porywaczom. Niezwykłe zachowanie bez agresji Naukowcy nie zaobserwowali żadnych oznak agresji podczas tego dziwnego procederu. Kapucynki nie wykazywały ani oznak krzywdzenia, ani chęci zjedzenia porwanych małpiątek. Wysnuto hipotezę, że pierwsze porwanie mogło wynikać z błędnie ukierunkowanego instynktu opiekuńczego, a kolejne przypadki były efektem grupowego naśladownictwa. Swego rodzaju dziwnej „społecznej mody”. Ta obserwacja podkreśla złożoność i zmienność grup społecznych u kapucynek. Najwyraźniej to, co dzieje się w grupie, ma ogromny wpływ na wzorce zachowania, a naśladownictwo jest wśród kapucynek bardzo silną motywacją. Choć już wcześniej odnotowano przypadki porwań międzygatunkowych wśród naczelnych, (np. przez kapucynki czubate w Brazylii), to nowe obserwacje są pierwszym udokumentowanym przypadkiem u kapucynek biało-czarnych i wyjców. Zachowanie małp z Brazylii było zresztą czym innym: tam kapucynka czubata zaadoptowała niemowlę innego gatunku i opiekowała się nim. Obserwacji w Panamie dokonano przy okazji badania innego fascynującego zwyczaju kapucynek: używania narzędzi podczas jedzenia. Małpki te szukały odpowiednich kamieni i np. miażdżyły nimi muszle ślimaków i twarde owoce lub nasiona. Źródło: National Geographic Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Medycyna to rzecz nie tylko ludzka. Szympansy w Ugandzie leczą i siebie i swoich kolegów
Biolodzy badający szympansy w lesie Budongo w Ugandzie zaobserwowali że potrafią leczyć nie tylko swoje własne rany – opatrują także kolegów. Używają do tego celu liści i kory roślin. Wygląda na to, że taki szympansi „gabinet lekarski” to prapoczątek medycyny ludowej.
Spis treści Szympansi „lekarze” leczą nie tylko siebie – przyjmują też pacjentów Medyczna i higieniczna wiedza szympansów z Ugandy Cztery miesiące obserwacji życia szympansów w lesie Budongo w Ugandzie dostarczyły naukowcom ekscytujących danych. Często obserwowano małpy opatrujące rany – i to nie tylko sobie, ale też swoim towarzyszom. Szympansy podczas takiej „praktyki lekarskiej” używały liści i kory określonych gatunków roślin. Okazało się, że mają one m.in. właściwości antyseptyczne i znieczulające. Szympansi „lekarze” leczą nie tylko siebie – przyjmują też pacjentów Podczas badań w Ugandzie zespół naukowców z Uniwersytetu w Oksfordzie, kierowany przez dr Elodie Freymann, zaobserwował łącznie 41 przypadków opieki zdrowotnej wśród szympansów: 34 przypadki samoleczenia i 7 przypadków troski o innych. Las Budongo od wielu lat jest miejscem obserwacji szympansów. Swoje pionierskie badania prowadziła tu m.in. Jane Goodall. Udokumentowano np. sytuację, w której dorosły szympans ostrożnie czyścił ranę innego osobnika, a następnie przykładał do niej przeżute fragmenty roślin, przypominające opatrunki. Tego rodzaju opieka sugeruje istnienie empatii i zrozumienia stanu zdrowotnego innych osobników, co do tej pory rzadko obserwowano w świecie dzikich zwierząt. Próby leczenia ran są wśród szympansów był udokumentowane już wcześniej, jednak te z lasu Budongo robiły to wyjątkowo często. Lecz dlaczego właściwie musiały to robić? Odpowiedzią są między innymi zwyczaje tych małp. Szympansy oczywiście czasem ulegają wypadkom, czasem za ich rany odpowiadają zastawione przez ludzi sidła, ale dość często walczą one między sobą. Konflikty w grupach są na porządku dziennym, a rękoczynów dokonują najczęściej samce między sobą. Medyczna i higieniczna wiedza szympansów z Ugandy Techniki stosowane przez szympansy to m.in.: lizanie ran, lizanie palców i przecieranie nimi ran, przykładanie części roślin, przeżuwanie, a potem przykładanie roślin. Wybór tych roślin nie był przypadkowy – wiele z nich posiada potwierdzone działanie przeciwbakteryjne, przeciwzapalne, przeciwgrzybicze lub przeciwbólowe. Widziano, jak szympansy żuły roślinę Alstonia boonei i korę drzewa Scutia myrtina czy jadły liście Christella parasitica. Użycie tych roślin mogło pomóc w walce z pasożytami i bakteriami oraz łagodzić ból i obrzęk. To nie wszystko – zaobserwowano też zachowania służące higienie: podcieranie się liśćmi po kopulacji czy defekacji. Najwyraźniej początki wiedzy medycznej nie wymagają szczegółowej analizy składu roślin. Szympansy mają „ludową wiedzę” na temat leczniczych roślin i używają jej w codziennym życiu. Jak nabyły tę wiedzę i jak ją sobie przekazują – do tego potrzeba dalszych badań. Źródło: Frontiers of Ecology and Evolution Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Szympansy to świetni perkusiści. Najbardziej lubią granie w grupach
Nowe badania dowodzą, że grupy szympansów wspólnie bębnią w tych samych rytmach. Różne populacje małp posługują się różnymi rytmami. Źródła muzykalności u ludzi są więc prawdopodobnie starsze niż nasz gatunek.
Spis treści: Różne grupy szympansów bębnią używając różnych rytmów Szympansy to też perkusiści indywidualni Badania zachowania małp człekokształtnych to niekończący się ciąg zaskoczeń. Nasi najbliżsi krewni, szczególnie szympansy, co i rusz okazują się mądrzejsi i bardziej skomplikowani, niż sądziliśmy. Jane Goodall ułożyła podwaliny pod nowoczesną etologię szympansów, ale od początków jej badań dowiadujemy się coraz więcej na temat osobowości, umiejętności, psychologii i socjologii tych małp. Okazuje się, że szympansy są także muzykalne. Nowe badania opisują ich zdolności do wybijania różnych rytmów. Różne grupy szympansów bębnią używając różnych rytmów Nowe badanie przeprowadził zespół kognitywistów i biologów ewolucyjnych z uniwersytetów St. Andrews w Wielkiej Brytanii i Sapienza w Rzymie. Wykazało ono, że szympansy potrafią rytmicznie bębnić, zachowując regularne odstępy między uderzeniami. Wyniki, opublikowane 9 maja w czasopiśmie „Current Biology” dowodzą że grupy szympansów bębnią w odmienny sposób, używając charakterystycznych dla siebie rytmów. Naukowcy sugerują, że podstawy ludzkiej muzykalności mogły pojawić się u wspólnego przodka ludzi i małp. Zdolności szympansów po raz kolejny okazują się wyjątkowe. Przeanalizowano 371 przypadków bębnienia w drzewa, w 11 społecznościach szympansów, obejmujących sześć populacji i dwa podgatunki. Okazało się, że szympansy bębnią w sposób rytmiczny, z nieprzypadkowymi, a często równymi odstępami między uderzeniami. Podgatunki różniły się stylem: szympansy z zachodu Afryki używały bardziej regularnych rytmów, a ze wschodu – zmiennych odstępów, raz krótszych, raz dłuższych. Zachodnie szympansy częściej też łączyły bębnienie z różnymi wokalizacjami. Muzycy powiedzieliby, że do sekcji rytmicznej dodawały wokal. Szympansy to też perkusiści indywidualni Wcześniejsze obserwacje tego samego zespołu naukowców dowiodły, że szympansy także indywidualnie bębnią w korzenie drzew. Wytwarzane w ten sposób dźwięki o niskich częstotliwościach mogą służyć do komunikacji zarówno na krótkie, jak i długie dystanse. Okazało się, że każdy osobnik ma unikatowy styl bębnienia, doskonale znany reszcie grupy. Nie było jednak wiadomo, czy grupy szympansów różnią się stylami bębnienia i czy ich rytmy są uporządkowane. Czy więc muzyka, uważana za wynalazek typowo ludzki, jednak nim nie jest? Coraz więcej badań, na różnych gatunkach ssaków (np. fokach) dowodzi, że posiadają one poczucie rytmu. Prawdopodobnie muzykę odziedziczyliśmy więc w toku ewolucji, a nie wymyśliliśmy. Źródło: Current Biology Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
„Mowa” bonobo jest zdumiewająco podobna do ludzkiego języka. Występują w niej „zdania”
Naukowcy wykazali, że szympansy karłowate (bonobo) tworzą złożone z odgłosów „zdania”, łudząco podobne do kombinacji słów używanych przez ludzi. To pierwszy taki przypadek w świecie zwierząt.
Spis treści: Jak działa ludzki język? Tworzenie słownika bonobo Szympansy „mówią” całymi zdaniami Ludzie mogą rozmawiać bez końca na każdy temat, a nawet o przysłowiowym niczym. Pozwala nam na to elastyczność naszych języków – najbardziej złożonych systemów komunikacji, jakie wytworzyła natura. Wydawało się, że takie możliwości są poza zasięgiem zwierząt. Ale okazuje się że nasi najbliżsi genetyczni krewni, czyli szympansy karłowate bonobo (Pan paniscus) także to potrafią. Naukowcy pieczołowicie przeanalizowali komunikację bonobo żyjących w rezerwacie Kokolopori w Kongo w Afryce. Okazuje się, że małpy porozumiewają się kombinacjami dźwięków, czyli odpowiednikami słów ułożonych w zdania. Jak działa ludzki język? Istotną cechą języka ludzkiego jest zdolność do łączenia elementów. Na przykład morfemy można łączyć w słowa (np. „bio” + „logia”), a słowa – w zdania. Jest to możliwe dzięki tzw. kompozycjonalności. Mniejsze znaczące jednostki są łączone w większe struktury. Ich znaczenie jest określone przez znaczenia składowych, ale nie zawsze z nimi identyczne. Ważny jest m.in. także sposób połączenia. Kompozycjonalność daje językowi ogromne pole do tworzenia nowych pojęć i przekazywania nowych informacji. Istnieją dwa rodzaje kompozycjonalności. Ta prostsza jest asocjacją dwóch pojęć – np. „wysoki tancerz ” oznacza osobę, która posiada jednocześnie te dwie cechy. Ale „zły tancerz” nie oznacza już kogoś, kto jednocześnie jest tancerzem i złą osobą. Znaczenie tego wyrażenia jest czymś więcej niż sumą składowych. To kompozycjonalność bardziej złożona. Kompozycjonalność nie jest wyłącznie cechą ludzkich języków. Liczne badania ptaków i naczelnych wykazały, że zwierzęta są zdolne do łączenia wokalizacji w większe struktury. Jednak wciąż brakowało jednoznacznych dowodów na to, że zwierzęta potrafią tworzyć nowe pojęcia i znaczenia, łącząc elementy komunikacji. Nowe badanie na szympansach bonobo wreszcie to potwierdziło. Tworzenie słownika bonobo Naukowcy z uniwersytetu w Zurychu oraz Harvarda skrupulatnie przebadali dźwięki wydawane przez bonobo. Wykonali prawdziwie mrówczą pracę, używając metod stosowanych w badaniu ludzkich języków, czyli lingwistyce. Najpierw skatalogowali dźwięki i przypisali im znaczenia. Była to tytaniczna praca: aby uniknąć pomyłek analizowano ponad 300 czynników, wpływających na kontekst każdej „wypowiedzi” bonobo. Na przykład prosty komunikat „biegnij” może przecież znaczyć zupełnie co innego, gdy widać drapieżnika („uciekamy”), niż gdy zaprasza do zabawy („pobiegajmy”). Analizowano m.in., czy odgłos jest wydawany, gdy szympans odpoczywa, porusza się, pożywia się. Po każdym odgłosie skrupulatnie przyglądano się jego efektom: co robiły inne szympansy. Czy zaczęły coś robić, a może przestały? Szympansy „mówią” całymi zdaniami Kolejnym krokiem było odnalezienie i analiza nie pojedynczych dźwięków, ale ich kombinacji. Ich znalezienie nie było trudne – okazało się, że szympansy używają wielu takich kombinacji. Oprócz 7 dźwięków podstawowych małpy znały 19 kombinacji. Dla nich wszystkich naukowcy zbudowali tzw. mapę pojęciową, narzędzie używane w lingwistyce. Naukowcy zbadali m.in. czy: każdy element kombinacji ma inne znaczenie; znaczenie kombinacji wynika ze znaczenia jej elementów; znaczenie kombinacji jest inne niż znaczenie jej elementów. „Dzięki naszym metodom określiliśmy, w jaki sposób znaczenie pojedynczych odgłosów i ich kombinacji jest ze sobą powiązane” — mówi prof. Simon Townsend, jeden z autorów badania. Naukowcy odkryli liczne kombinacje odgłosów, których znaczenie było powiązane ze znaczeniem ich pojedynczych części, co jest kluczową cechą kompozycjonalności. Ale to nie wszystko: niektóre kombinacje odgłosów wykazywały uderzające podobieństwo do bardziej złożonych struktur w ludzkich językach ludzkim. Innymi słowy – bonobo bez pudła mogłyby wskazać „złego tancerza”. Źródło: Science Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Takiego „jodłowania” mogą im pozazdrościć ludzie. Zaskakujące zdolności małp
Możliwości wokalne małp Nowego Świata wprawiły naukowców w osłupienie. Wydawane przez nie dźwięki przywodzą na myśl ludzkie jodłowanie, ale mają znacznie szerszy zakres częstotliwości. Przekonajcie się sami.
Spis treści: Jodłujące małpy Ameryki Małpy nie mówią, ale dźwięki przez nie wydawane – imponują Tajemnica małpiego jodłowania rozwiązana Jodłowanie to niezwykła tradycja muzyczna spotykana przede wszystkim wśród górali tyrolskich i styryjskich. Jest to rodzaj śpiewu, który charakteryzują nagłe skoki z rejestru piersiowego do głowowego (falset) i w drugą stronę. Co prawda taki rodzaj śpiewu nie ma określonej treści, ale uważa się, że górale używali jodłowania w celu nawoływania bydła. Teraz okazuje się, że mogą mieć konkurencję, tyle że w Nowym Świecie. Jodłujące małpy Ameryki Najnowsze badanie prowadzone przez naukowca zajmującego się głosem dr. Christiana T. Herbsta z Uniwersytetu Wiedeńskiego i współpracowników z Anglia Ruskin University dostarczają nowych informacji na temat możliwości wokalnych małp z Ameryki. W ocenie ekspertów mogą one wytwarzać dźwięki podobne do ludzkiego jodłowania. Ale są w tym nawet lepsze od nas, bo ich aparaty dźwiękowe obsługują znacznie szerszy zakres częstotliwości. Jest to możliwe dzięki specjalnym strukturom anatomicznym w gardle, które znacznie wzbogacają repertuar wokalny. To ustalenie opublikowano na łamach czasopisma naukowego „Philosophical Transactions of the Royal Society B”. Małpy nie mówią, ale dźwięki przez nie wydawane – imponują Ludzie w toku ewolucji rozwinęli zdolność mówienia, ale nasi najbliżsi krewni w królestwie zwierząt – małpy – nie posiadają tej umiejętności. Dysponują one jednak wyspecjalizowanymi strukturami anatomicznymi w krtani, które ludzie utracili w toku ewolucji. Są to cienkie, lekkie błony tkankowe znajdujące się na górnych krawędziach fałdów głosowych. Poniżej można posłuchać próbki jodłowania zarejestrowanej przez naukowców: Wcześniejsze badania sugerowały, że struktury te przyczyniają się do złożoności wokalizacji zwierząt, ale ich dokładna rola pozostawała w dużej mierze niejasna. Teraz międzynarodowemu zespołowi badawczemu udało się odkryć ich funkcję. Tajemnica małpiego jodłowania rozwiązana Badanie przeprowadzono zarówno na żywych zwierzętach, ale również wypreparowanych krtaniach małp. Nagrywano dźwięki następujących gatunków: kapucynek czubatych (Sapajus apella), czepiaków czarnolicych (Ateles chamek) i kapucynek białoczelnych (Cebus albifrons) wywodzących się z Ameryki Południowej. Nowe analizy wyjaśniają, że membrany głosowe ułatwiają nagłe zmiany częstotliwości, znacznie rozszerzając zakres i złożoność małpich wokalizacji. Naukowcy zidentyfikowali dwa różne tryby wibracji fałdów głosowych. Pierwszy tryb, obejmujący tylko fałdy głosowe, wytwarza dźwięki o niskiej częstotliwości podobne do tych wydawanych przez ludzi. Drugi tryb, obejmujący również błony głosowe, powoduje oscylacje o znacznie wyższej częstotliwości, tworząc dramatyczne „przerwy w głosie”, podobne do ludzkiego jodłowania. Imponujące jest to, że w niektórych przypadkach zmiany te obejmują ponad trzy oktawy. Taki „śpiew” jest daleko poza ludzkimi możliwościami. – Jest to fascynujący przykład tego, jak natura zapewnia środki wzbogacające wokalizację zwierząt, pomimo braku języka. Produkcja tych skomplikowanych wzorów wokalnych jest możliwa głównie dzięki anatomicznemu kształtowi krtani zwierząt. Nie wymaga złożonej kontroli neuronalnej generowanej przez mózg – komentuje dr Christian T. Herbst. Współautor badania Jacob D. Dunn z Anglia Ruskin University podkreśla, że takie małpie jodłowanie może być szczególnie ważne u naczelnych, które prowadzą złożone życie społeczne i muszą komunikować się na wiele różnych sposobów. Źródło: Philosophical Transactions of the Royal Society B Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Szympansy to świetni inżynierowie. Rozumieją mechanikę swoich narzędzi
Naukowcy z Uniwersytetu Oksfordzkiego odkryli, że szympansy w Parku Narodowym Gombe w Tanzanii świadomie wybierają gatunki roślin do tworzenia narzędzi. Umieją ocenić, która gałąź najlepiej się sprawdzi przy wyciąganiu termitów z ich kopca.
Spis treści Jak dobrać się do kopca termitów? Szympansy wiedzą, jak dobrać narzędzia Narzędzia szympansów a narzędzia człowieka O tym, że umiejętność posługiwania się narzędziami posiadają także zwierzęta, wiadomo od dawna. Szczególne zdolności wykazują tu ośmiornice, ptaki krukowate, słonie, wydry oraz małpy. Badacze zajmujący się zwyczajami szympansów odkryli jednak, że te potrafią nie tylko używać różnych przedmiotów, by osiągnąć swoje cele. Umieją także rozróżnić właściwości różnych materiałów, i to niezależnie od miejsca w którym żyje dana populacja. To wskazywałoby, że posiadają niezwykłą inżynierską intuicję, można by rzec – ludową mądrość. Jak dobrać się do kopca termitów? Multidyscyplinarny zespół badaczy pod przewodnictwem dr Alejandry Pascual-Garrido z Uniwersytetu Oksfordzkiego przebadał „narzędziowe” zwyczaje szympansów zamieszkujących Park Narodowy Gombe w Tanzanii. Ta antropolożka już od ponad dekady bada narzędzia używane przez szympansy. Pozostali autorzy badania byli związani z Instytutem Antropologii Ewolucyjnej im. Maxa Plancka, Instytutem Jane Goodall w Tanzanii, Uniwersytetem w Algarve i Uniwersytetem w Porto w Portugalii oraz Uniwersytetem w Lipsku. Wyniki badań opublikowano w czasopiśmie naukowym „iScience”. Na terenie Gombe szympansy powszechnie żywią się termitami. Te owady to doskonałe źródło pokarmu – mają mnóstwo tłuszczu i białka. Ale aby je zjeść, trzeba się trochę napracować. Termity budują kopce, czyli gniazda z przeżutego materiału roślinnego, sięgające kilku metrów wysokości. Kopiec jest pełen krętych tuneli, z których szympansy próbują wydobyć owady, używając do tego celu długich narzędzi z gałęzi lub łodyg roślin. Żeby skutecznie wyciągnąć termity, taka gałązka nie może być ani zbyt miękka, ani twarda, musi mieć też określoną długość. Szympansy wiedzą, jak dobrać narzędzia Dr Pascual-Garrido zabrała przenośny tester mechaniczny do Gombe i zmierzyła elastyczność narzędzi używanych przez szympansy. Badania wykazały, że gatunki roślin nigdy przez szympansy nie używanych są o 175% sztywniejsze niż inne dostępne materiały. Oględziny miejsc w pobliży kopców termitów, gdzie pożywiały się szympansy pokazały wyraźnie, że małpy skupiają się na określonych roślinach, kompletnie ignorując pozostałe. Są to między innymi niewielkie drzewa z bogatego w gatunki rodzaju Grewia. Odkryto też, że szympansy żyjące 5 tys. kilometrów od Gombe także korzystają z grewii. Wszystko wskazuje więc na to, że rozumieją właściwości używanych przez siebie roślin. „To pierwszy eksperymentalny dowód na to, że szympansy wybierają materiały na narzędzia świadomie kierując się ich mechanicznymi właściwościami” – mówi dr Pascual-Garrido. Autorzy badania podkreślają, że dotychczasowe obserwacje szympansów koncentrowały się głównie na samym użyciu narzędzi, a mniej na procesie ich tworzenia. Wyniki tego eksperymentu wskazują, że zdolność do oceny cech materiałów mogła odegrać kluczową rolę w rozwoju technologii zarówno u współczesnych naczelnych, jak i przodków człowieka. Narzędzia szympansów a narzędzia człowieka Może to być ważny krok w lepszym zrozumieniu wczesnej ewolucji technologicznej ludzi. Zdolność do posługiwania się narzędziami nie byłaby więc związana z jakimś nagłym odkryciem, ale odziedziczona po przodkach – wczesnych hominidach. Pamiętajmy także, że znamy mnóstwo zachowanych narzędzi wczesnych hominidów – ale wykonanych z trwałych materiałów (kamienia czy kości). Gorzej z narzędziami nietrwałymi – tu dowodów archeologicznych jest o niebo mniej. Dlatego właśnie zwyczaje szympansów z Gombe są ważne także z punktu widzenia ewolucji człowieka. Odkrycie zespołu dr Pascual-Garrido podnosi ważne pytania o to, w jaki sposób szympansia wiedza jest przyswajana, utrzymywana i przekazywana z pokolenia na pokolenie. Na przykład przez młode szympansy obserwujące swoje matki. Do przebadania są także inne narzędzia używane przez te małpy, m.in. do zjadania mrówek lub zbierania miodu. Źródło: iScience Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Szympans Travis nie był słodką maskotką. Fascynacja dzikim zwierzęciem doprowadziła do tragedii
Szympans Travis udowodnił, że dzikie zwierzęta powinny takimi pozostać. Uroczy tygrysek wyrośnie na jednego z najsprawniejszych lądowych drapieżników. Mały miś w końcu stanie się ogromnym niedźwiedziem. Także słodka małpka nie będzie przez całe życie uroczym pupilem. W końcu przemieni się w potężne zwierzę i, mimo socjalizacji, wciąż pozostanie w niej pierwiastek dzikości. To w połączeniu z nadludzką siłą i niebywałą inteligencją tworzy mieszankę wybuchową – bombę z opóźnionym zapłonem, która w końcu musi eksplodować.
Spis treści: Szympans Travis był traktowany jak członek rodziny Szympans Travis celebrytą Pierwszy incydent z udziałem Travisa Atak szympansa Travisa zakończył się tragicznie Miłość do szympansów ponad zdrowy rozsądek? Ważący ponad 90 kg szympans atakuje kobietę, którą doskonale zna. Interwencja opiekunki zwierzęcia nic nie daje. Rozwścieczona małpa nie odstępuje od swojej ofiary. Na miejsce przybywa policja. Zwierzę widzi w nich intruzów i przypuszcza wściekłą szarżę. Rzuca się na radiowóz i gdy jest już bliskie dostania się do środka, pada strzał. Ranny naczelny wycofuje się. Po chwili jest już martwy. Brzmi jak fabuła animal horroru? Być może, ale ta historia wydarzyła się naprawdę. Szympans Travis był traktowany jak członek rodziny Szympans Travis urodził się w 1995 roku. Na świat nie przyszedł w naturalnym dla tego gatunku środowisku, a w miejscu, które było czymś na kształt hodowli i działało w mieście Festus w stanie Missouri. Gdy miał zaledwie trzy dni, został oddzielony od matki. Małpkę kupiło amerykańskie małżeństwo, Sandra i Jerome Heroldowie, za kwotę ponad 60 tys. dolarów. Travis zamieszkał w domu swoich nowych opiekunów, w Stamford. Heroldowie traktowali go jak syna (zwłaszcza po tragicznym wypadku, w którym zginęła Suzan, ich jedyna córka). Obdarzony niebywałą inteligencją zwierzak szybko zaczął uczyć się ludzkich zachowań. Nosił ubrania. Jadł przy stole, pił herbatę, a nawet wino. Uwielbiał lody i inne frykasy przeznaczone dla ludzkiego podniebienia. Nauczył się obsługiwać pilota i stał się fanem bejsbolu. Podlewał domowe kwiaty i otwierał drzwi kluczami. Został maskotką firmy holowniczej Heroldów. Każdego dnia jeździł ze swoimi opiekunami do pracy. Mało tego, kilkukrotnie siedział za kierownicą samochodu. Szympans Travis celebrytą Znali go wszyscy w okolicy i mimo że Travis rósł „jak na drożdżach”, nikt nie czuł przed nim lęku. Jeden z sąsiadów Heroldów przyznał, że często bawił się ze zwierzęciem i nigdy nie stwierdził w jego zachowaniu niczego niepokojącego. Według jego relacji, szympans doskonale wyczuwał granice i zawsze wiedział, kiedy odpuścić. Sława zwierzęcia wykraczała poza osiedle domów jednorodzinnych, na którym mieszkał. Travis jeździł ze swoim opiekunem na zlecenia, więc był doskonale znany wszystkim miejscowym policjantom. Gdy został gwiazdą kampanii reklamowej jednego z producentów napojów gazowanych, zyskał ogólnokrajowy rozgłos. Podobno pojawił się także w programach „The Maury Povich Show” i „The Man Show”, chociaż należy wspomnieć, że nie zostało potwierdzone, że w telewizji wystąpił ten sam szympans. Pierwszy incydent z udziałem Travisa Wyglądało na to, że małpa zadomowiła się u Heroldów i jest całkowicie przewidywalna. Okazało się jednak, że w dzikim zwierzęciu zawsze będzie tkwił pierwiastek dzikości. W 2003 roku Travis podróżował samochodem ze swoją opiekunką. Nagle jeden z przechodniów rzucił pustą butelką w pojazd. Gdy Sandra zatrzymała się na czerwonym świetle, szympans odpiął pas bezpieczeństwa i przypuścił pościg za sprawcą incydentu. Na szczęście nie doszło wówczas do tragedii, ale Travis przez kilka godzin przebywał poza samochodem. Policjanci starali się zwabić go do kabiny, ale zwierzę za każdym razem wyskakiwało, bawiąc się z nimi w kotka i myszkę. Zmiany w prawie To wydarzenie sprowokowało dyskusję na temat zasadności hodowania naczelnych w warunkach domowych. Eksperci od dawna podnosili, że zabawa w „szympansią mamę” może skończyć się tragicznie. Mowa przecież o silnych i inteligentnych ssakach, które potrzebują kontaktu z innymi przedstawicielami swojego gatunku, odpowiedniej diety i solidnej dawki ruchu. Bez tego mogą stać się nieprzewidywalne i swoim zachowaniem Travis tylko to potwierdził. W następstwie tego incydentu, Zgromadzenie Ogólne Connecticut uchwaliło ustawę zakazującą posiadania ssaków naczelnych, których masa przekracza 50 funtów (ok. 23 kg). Ten sam akt nałożył też na właścicieli dzikich zwierząt obowiązek ubiegania się o stosowne pozwolenie. Nowe prawo weszło w życie w 2009 roku. Obniżenie nastroju W 2005 roku zmarł Jerome Herold. Mężczyzna przegrał walkę z chorobą nowotworową. Po tym wydarzeniu Sandra zaczęła się izolować. Przestała utrzymywać kontakt ze znajomymi. Niemal cały swój czas spędzała w domu przed telewizorem, a nastrój starała się regulować alkoholem i lekami uspokajającymi. Podobno także Travis odczuł utratę opiekuna. Zwierzę miało nieustannie wyczekiwać jego powrotu do domu. Najsmutniejszy był w porze kolacji, kiedy zwyczajowo wypijał z Jerome’em kieliszek wina. Ze względu na swój stan, Sandra nierzadko nie miała siły opiekować się zwierzęciem. Mogła jednak liczyć na pomoc Charli Nash, która wynajmowała od niej mieszkanie. Kobieta doskonale znała Travisa, a zwierzę ceniło sobie jej towarzystwo. Nic nie zapowiadało tragedii, która wydarzyła się niebawem. Atak szympansa Travisa zakończył się tragicznie 16 lutego 2009 roku Travis wyszedł z domu z kluczykami do samochodu swojej opiekunki. Charla próbowała zaprowadzić go do środka i żeby ułatwić sobie zadanie, wzięła ze sobą pluszowego Elmo, ulubioną maskotkę szympansa. Widząc to, zwierzę wpadło we wściekłość. Szympans Travis zaatakował kobietę. Ważąca ponad 90 kg małpa z łatwością powaliła ją na ziemię. Zaczęła drapać i gryźć. Głośne krzyki zaalarmowały Sandrę. Gdy zorientowała się, co się dzieje, uderzyła szympansa łopatą, ale to nie poskromiło jego furii. Musiała uciec się do ostateczności. Mimo że kochała Travisa jak syna, kilkukrotnie ugodziła go nożem w plecy. Zwierzę odwróciło się i spojrzało na nią z wyrzutem, ale ataku nie zaprzestało. Wtedy Sandra zadzwoniła na numer alarmowy. Po chwili na miejscu zjawił się radiowóz. Travis całą swoją agresję skierował przeciwko policjantom. Próbował dostać się do pojazdu i nie mając innego wyjścia, jeden z funkcjonariuszy otworzył ogień. Małpa uciekła do domu i schroniła się w swojej klatce. Chwilę później padła. Później w jego krwi wykryto ślady leku na boreliozę i Xanaksu. Sandra Herold przyznała, że tamtego dnia podała szympansowi lek przeciwlękowy do popołudniowej herbaty, bo zachowywał się dziwnie. Ofiara szympansa Travisa doznała poważnych obrażeń Charla Nash przeżyła atak rozwścieczonego zwierzęcia. Do szpitala trafiła w stanie krytycznym. Kobieta straciła wargi, powieki i nos i obie dłonie. Niewiele zabrakło, by szympans pozbawił ją także żuchwy. Doznała uszkodzeń mózgu. Ze względu na zakażenie bakteryjne, lekarze musieli usunąć jej oczy. Ofiara szympansa Travisa przeszła trwającą 7 godzin operację, a po trzech dniach przetransportowano ją do specjalistycznej kliniki w Cleveland, gdzie przez 15 miesięcy walczyła o powrót do zdrowia, ale to był dopiero początek długiej drogi. W ciągu następnych lat przeszła kilkanaście operacji. Została poddana przeszczepowi twarzy od zmarłej dawczyni (jako trzecia kobieta na świecie). Sprawa zyskała medialny rozgłos Sprawa szympansa Travisa zyskała rozgłos na całym świecie. Ponownie rozgorzały dyskusje na temat zasadności hodowania dzikich zwierząt w warunkach domowych. Sama Charla Nash pojawiła się w mediach dopiero po roku od tragicznego wypadku. Wystąpiła w programie „The Oprah Winfrey Show”. Miłość do szympansów ponad zdrowy rozsądek? Po czasie media przestały interesować się Travisem. Niespodziewanie temat dziurawego prawa obowiązującego w Stanach Zjednoczonych i nieszczęścia, jakie z tego powodu spada na zwierzęta i ludzi powrócił w 2024 roku, gdy na platformie Max pojawił się serial dokumentalny „Szympans, moja miłość”. Reżyser Eric Goode, który zasłynął między innymi hitową produkcją „Król tygrysów” ustalił, że Travis, podobnie jak większość (o ile nie wszystkie) szympansy w USA pochodzą z hodowli prowadzonej w stanie Missouri, gdzie prawo właściwie nie regulowało kwestii posiadania dzikich gatunków. Właścicielką była Connie Casey, jednak nie zgodziła się ona na rozmowę z filmowcem. Oporów nie miała natomiast Tonia Haddix, była pielęgniarka i wolontariuszka w hodowli. Serial „Szympans, moja miłość” wykorzystuje batalię kobiety z organizacją walczącą o prawa zwierząt jako pretekst do dyskusji na temat zagrożeń, jakie stwarza opieka nad dzikimi gatunkami. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Oto najmniejsza małpka na świecie. Pigmejka karłowata mieści się w dłoni
Maleńka, charakterna i inteligentna pigmejka karłowata może stać się ofiarą własnego uroku. Odławiana ze swoich naturalnych siedlisk i sprzedawana jako zwierzątko domowe, stała się gatunkiem zagrożonym.
Spis treści: Pigmejka karłowata – opis i zwyczaje Miejsce pigmejki karłowatej wśród innych gatunków małp Zagrożenia dla pigmejki karłowatej Pigmejka karłowata jako zwierzę domowe Pigmejka karłowata jest tak mała, że bywa nazywana „finger monkey”. Jak na małpę jest wyjątkowo łagodna. Obok uroczego wyglądu to jeden z powodów, dla których jest pożądanym egzotycznym zwierzęciem domowym. Odławianie jej w jej naturalnym środowisku południowoamerykańskich lasów deszczowych jest nielegalne. Mimo to stała się gatunkiem zagrożonym. Pigmejka karłowata – opis i zwyczaje Pigmejka karłowata to gatunek małpy z rodziny pazurkowcowatych, który występuje w Ameryce Południowej, głównie w Brazylii, Boliwii Kolumbii i Ekwadorze. Można ją spotkać głównie w lasach deszczowych, ale czasem także w pobliżu ludzkich siedlisk. Jak przystało na przedstawicielkę naczelnych, pigmejka jest zwierzęciem bardzo inteligentnym i wysoce społecznym. Jest najmniejszą przedstawicielką małp na świecie. Osiąga zaledwie 12–15 cm długości ciała i waży mniej więcej 100–150 gramów. Puszysty ogon przeważnie jest dłuższy niż całe ciało pigmejki i ma 17–23 cm. Nazwa tej małpki pochodzi właśnie od jej niewielkiego rozmiaru i nawiązuje do pigmejów, czyli grupy środkowoafrykańskich ludów o wyjątkowo niskim wzroście. Jest pokryta gęstym futerkiem o kolorze od złotobrązowego, przez szary i bliski czarnego na grzbiecie oraz jaśniejszy na brzuchu. Charakterystyczne, duże oczy nadają jej pyszczkowi mądry wygląd, kontrastujący z maleńkim rozmiarem. Jak wszystkie małpy, pigmejka karłowata jest zwierzęciem społecznym, żyjącym przeważnie w grupach liczących od 2 do 10 osobników. Grupy te są zorganizowane hierarchicznie, z dominującym samcem na czele, jedną dorosłą samicą i jednym lub kilkoma pokoleniami młodych. Samce są nieco większe i bardziej agresywne niż samice. Samice pigmejki karłowatej rodzą zazwyczaj jedno młode lub bliźniaki, dwa razy do roku. Potomstwo pozostaje przy matce przez około 6 miesięcy. Opieka nad najmłodszymi maluchami jest w grupie pigmejek priorytetem i uczestniczą w niej nie tylko oboje rodzice, ale też starsze rodzeństwo. Pigmejki karłowate wykształciły złożony system komunikacji między sobą w grupie. To zarówno dźwięki, gesty jak i sygnały chemiczne. Pigmejka posiada gruczoły zapachowe w okolicach odbytu. Ich wydzielina służy zarówno do znakowania terenu, jak i jest sygnałem gotowości płciowej samicy. Piski, gwizdy i odgłosy przypominające ptasie ćwierkanie mają różne, jeszcze nie do końca poznane znaczenie. Część z wydawanych przez pigmejkę karłowatą odgłosów jest niesłyszalna dla ludzkiego ucha – to bardzo wysokie ultradźwięki. W sytuacji zagrożenia pigmejki przyjmują charakterystyczne pozycje, wyginając grzbiet i strosząc futro, by wydawać się większe. To zwierzątka w przeważającej części roślinożerne. Dieta pigmejki karłowatej składa się głównie z odżywczych i słodkich roślinnych soków, ale też owoców, liści, kwiatów, owadów i innych małych bezkręgowców. Małpy te są bardzo zwinne i potrafią poruszać się po drzewach z dużą prędkością, co pozwala im na zdobywanie pożywienia w różnych miejscach. Miejsce pigmejki karłowatej wśród innych gatunków małp Pigmejka karłowata posiada jedną bliską krewną, małpkę nie posiadająca polskiej nazwy. Jej nazwa łacińska to Cebuella niveiventris. Według niektórych klasyfikacji Cebuella niveiventris nie jest osobnym gatunkiem, a tylko podgatunkiem pigmejki karłowatej. Razem są zaliczane do rodzaju pigmejka. Należą do większej rodziny naczelnych: pazurkowcowatych, liczącej kilkadziesiąt gatunków. Wszystkie są tzw. małpami Nowego Świata i żyją na terenach obu Ameryk. W jej skład wchodzą wszystkie najmniejsze gatunki małp. Oprócz pigmejki karłowatej są to między innymi: marmozety, tamaryny, uistiti. Zagrożenia dla pigmejki karłowatej Oba gatunki pigmejek znajdują się w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych i mają status gatunków wysokiego ryzyka (ang. VU, czyli vulnerable). Stało się tak głównie z powodu utraty siedlisk będącej wynikiem wylesiania i ekspansji rolnictwa. Także turystyka wypycha Pigmejki w wyższe partie lasu deszczowego i sprawia że zmieniają się ich zwyczaje komunikacyjne – małpki stają się cichsze by nie zwracać na siebie uwagi ludzi. Wiele organizacji zajmuje się ochroną tego gatunku, prowadząc programy edukacyjne i monitorując populacje. Fakt, że jest często łowiona i sprzedawana jako zwierzę domowe, przyczynia się do spadku jej populacji. Najczęściej tego typu nielegalne praktyki mają miejsce w Ekwadorze. Pigmejka karłowata jako zwierzę domowe Pigmejki karłowate są zwierzątkami łatwymi do oswojenia i szybko się uczą, także wykonywania sztuczek. Ich niewielki rozmiar i uroczy wygląd, łagodność, a także umiejętności życia w grupie sprawiają, że stały się jednymi ze zwierząt domowych. W niewoli pigmejka karłowata jest często hodowana w ogrodach zoologicznych i prywatnie. Można ją czasem dostać także w sklepach zoologicznych i hodowlach w Polsce, choć rzadko. Jej cena może sięgać kilkunastu tysięcy złotych, a posiadanie wymaga zezwolenia i udokumentowania pochodzenia. Jednak w świetle kurczącej się populacji pigmejki karłowatej, jej wysokiej inteligencji i wymagań społecznych, warto sobie zadać pytanie czy trzymanie takiej małpki w domu jest etyczne. W wielu ogrodach zoologicznych, także w Polsce, można z bliska obejrzeć pigmejkę karłowatą (m.in. w śląskim Ogrodzie Zoologicznym). W ZOO małpka ta z pewnością ma lepsze warunki do życia niż w mieszkaniu. Jako przedstawicielka naczelnych ma bardzo duże potrzeby psychologiczne i społeczne, trudne do zaspokojenia w warunkach domowych. Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Zaskakujące skarby pod podłogą kościoła. Wśród nich figurka… małpy
Kilkaset monet z różnych okresów, ale też wykonaną z brązu figurkę małpy i kości do gry sprzed setek lat, odkryli archeolodzy w czasie prac badawczych pod podłogą Kościoła Mariackiego w Gardelegen w Niemczech.
Spis treści: Skarby spod podłogi Jakie zguby znaleziono pod posadzką? Małpka i kości do gry – co się działo w kościele? Gdy w doniesieniach prasowych czytamy o archeologicznych skarbach, znalazcami coraz częściej są amatorzy, którzy przeczesują pola uprawne z pomocą wykrywaczy metali. Liczą na łut szczęścia – że niczym w stogu siana znajdą w ziemi igłę w postaci garnca pełnego monet. Są jednak pewne miejsca, które niemal zawsze skrywają cenne skarby, również w postaci monet. A mianowicie… miejskie latryny, w których często trafiają się przeróżne cenne zguby. Skarbnicą wiedzy są też oczywiście wszelkie wiekowe budowle – zamki czy kościoły. W takich lokalizacjach praktycznie każde inwazyjne działanie skończyć się może ważkim odkryciem. Skarby spod podłogi Wyjście do kościoła, szczególnie w niedziele i święta, to ważne wydarzenia dla wiernych. Już przed setkami lat ubierali się na tę okazję w najlepsze szaty, a ich skórzane mieszki wypełniały monety. W podniosłej atmosferze ludzie mniej skupiali się na przyziemnych sprawach. W takich okolicznościach łatwo było coś zgubić. Dowodów na to dostarczają choćby badania przeprowadzone ostatnio pod drewnianą podłogą gotyckiego Kościoła Mariackiego w Gardelegen w kraju związkowym Saksonia-Anhalt w Niemczech. Są one częścią szeroko zakrojonych prac renowacyjnych, których koszt wynosi ponad 1 mln euro. W trakcie robót zdemontowano łącznie 145 m kwadratowych drewnianej podłogi do głębokości 40 centymetrów. A pomiędzy deskami znaleziono w sumie blisko 1000 przedmiotów, z których najstarsze mają nawet 700 lat. Za prace odpowiadał Urząd ds. Ochrony Zabytków i Archeologii (LDA) Saksonii-Anhalt. Pierwsza niewielka świątynia stanęła w tym miejscu około 1200 roku. W XIII wieku kościół przebudowano na konstrukcję pięcionawową. Pod koniec XV wieku doszło do większych prac renowacyjnych. Jakie zguby znaleziono pod posadzką? W sumie archeolodzy i wolontariusze odkryli 679 monet, z czego część była bardzo silnie skorodowana. Przeanalizował je numizmatyk Horst Konietzko z Salzwedel. Wyniki analizy umieścił w obszernej bazie badanych S.E.S.A.M., gdzie rejestrowane są tego typu znaleziska z Saksonii-Anhalt. Oprócz monet pod podłoga kościoła znaleziono: paciorki; szpilki (zapewne do spinania włosów i szat); kości zwierzęce; fragmenty naczyń ceramicznych; metalowe okucia; okucia książek; fragmenty szkła, w tym malowane; przybory osobiste, takie jak pęseta. Takich przedmiotów badacze się spodziewali. Jednak były też inne, które wzbudziły dyskusje, bo były dość zaskakujące. Małpka i kości do gry – co się działo w kościele? Wśród przedmiotów, które skrywały szczeliny posadzki, były również trzy kości do gry. Badacze przyznają, że jest to dość enigmatyczne znalezisko, bo przecież takich przedmiotów używano raczej w karczmach, a nie w świątyniach. Z kolei w nawie głównej odkryto figurkę (jej wysokość to 8 cm) z brązu przedstawiającą małpę. Eksperci z Urzędu Ochrony Zabytków i Archeologii Saksonii-Anhalt intensywnie dyskutowali na jej temat. Zwierzę siedzi na cokole, jego lewa ręka spoczywa na kolanie, a prawa trzyma przedmiot przypominający róg, którego zwężający się koniec znika w kąciku ust. Nie jest na przykład jasne, czy małpa ukazana jest z rogiem do picia, czy może instrumentem dętym. Górna część pleców małpy i tył głowy są spłaszczone, a na plecach znajduje się okrągły kołek, co wskazuje, że był on przymocowany do nieznanego większego obiektu. Zabytek pochodzi z późnego gotyku (XV w. lub pierwszych dekad XVI w.) Według pierwszej interpretacji figurka ukazuje upojoną alkoholem małpę. Pije z rogu. Sądzono, że jeśli małpy mają dostęp do alkoholu, to upijają się nim do nieprzytomności. W ten sposób sparodiowano ludzką skłonność do trunków z procentami. Druga interpretacja mówi, że małpa dzierży trąbkę. Zwierzę z instrumentem uosabia uwodzicielską moc muzyki, która prowadzi w życiu na manowce. Tego typu przedmioty rzadko odkrywane są w kościołach. Pewnie dlatego, że małpy uważane były za stworzenia demoniczne, a ich zachowanie za karykaturę grzesznych, złośliwych ludzi. Znane są wizerunki małp naśladujących ludzi zaplątanych w pnącza i sidła, ale też grający w planszówki. Źródło: LDA-LSA Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Te małpy wciąż próbują spoufalać się z jeleniami. Naukowcy mają kilka teorii, dlaczego tak się dzieje
W Japonii zauważono dwie różne grupy makaków dosiadających jeleni sika. Zachowanie to może być częścią wspólnej „kultury” tych zwierząt.
Spis treści: Makaki uczą się nowych zachowań Obustronne korzyści Czy małpy i jelenie mają wspólną „kulturę”? W 2015 roku na zalesionej japońskiej wyspie Yakushima zaobserwowano coś nietypowego. Samiec makaka wskoczył na grzbiet samicy jelenia sika i próbował z nią kopulować. W tamtym czasie badacze uważali, że przyczyną nietypowego zachowania może być niski status makaka w stadzie. Być może znalazł „partnerkę zastępczą”, nie mając możliwości rozrodu w obrębie własnego gatunku. Wyglądało to na jednorazowe spotkanie, które po prostu zostało zarejestrowane na wideo. Ale w 2018 roku sytuacja powtórzyła się. Tylko tym razem pięć samic makaków dosiadało jeleni i ocierało się o ich grzbiety narządami płciowymi. Co więcej, zachowanie to pojawiło się w zupełnie nowym miejscu – w Minoh Quasi-National Park, niedaleko Osaki. Czyli o ok. 600 km od Yakushimy. Makaki uczą się nowych zachowań Tymczasem na Yakushimie badacze nadal obserwowali makaki dosiadające jeleni. Miało to miejsce w 2020, 2021 i 2023 roku. Co ciekawe, niektóre z późniejszych obserwacji wydawały się dotyczyć tego samego samca, który jako pierwszy zainicjował to zachowanie w 2015 roku. Naukowcy zidentyfikowali go na podstawie wyjątkowych oczu o kształcie migdała. Nie są jednak absolutnie pewni, że to to samo zwierzę. – Trudno je rozróżnić. Jednak jeśli jesteś prymatologiem, musisz rozpoznać każdego osobnika w grupie – mówi prof. Cédric Sueur, prymatolog z Uniwersytetu w Strasburgu. Jeśli to rzeczywiście jest ten sam osobnik, inne małpy w stadzie mogły nauczyć się od niego wskakiwania na jelenie. Takie rozprzestrzenianie się nowego zachowania to tzw. transmisja społeczna. Prof. Sueur i jego współpracownicy piszą o tym w pracy opublikowanej w czasopiśmie naukowym „Cultural Science”. – Ciekawe jest to, że być może za pierwszym razem makak zrobił to z powodu frustracji seksualnej, a więc w jednym konkretnym celu – mówi prof. Sueur. Potem samiec osiągnął dominującą pozycję w stadzie. Wówczas zaczęły go naśladować samice. Obustronne korzyści Zostawmy na chwilę na boku kwestie seksualne. Jelenie sika (inaczej jelenie wschodnie) i makaki łączą ciekawe relacje międzygatunkowe. Jelenie podążają za małpami, jedząc resztki ich pożywienia, które spadają z drzew i skubiąc odchody makaków. Makaki z kolei zjadają kleszcze i inne pasożyty, które wyskubują ze skóry jeleni. Tego rodzaju wymiana usług, z której korzystają oba gatunki, jest tym, co naukowcy nazywają mutualizmem. – Zachowania małp i jeleni, które pozyskują pożywienie od siebie nawzajem, pasują do tej definicji – mówi prof. Judith Bronstein, ekolożka ewolucyjna z University of Arizona. Jednak zachowanie polegające na dosiadaniu jeleni to coś jeszcze innego. – Moim zdaniem jelenie wykazują się wyjątkową tolerancją społeczną w stosunku do makaków, ponieważ małpy uwalniają je od pasożytów – mówi prof. Bronstein. A gdy jelenie nauczyły się tolerować jedno zachowanie, być może zaczęły tolerować także inne. Na przykład czasami małpa po prostu wskakuje na grzbiet jelenia i tam sobie odpoczywa. Kiedy zespół prof. Sueura przeanalizował 45 nagranych na wideo interakcji makaków z jeleniami okazało się, że większość małp po prostu siedziała na swoich „wierzchowcach”. Zespół wysuwa hipotezę, że jeden albo oba gatunki mogą nawet korzystać z dodatkowego ciepła, jakie daje kontakt fizyczny. Wiadomo, że makaki przytulają się, gdy jest im zimno. – Prawdopodobnie oba gatunki czerpią wiele korzyści z tych interakcji. Dlatego jelenie nie uciekają, gdy w pobliżu są makaki – mówi prof. Bronstein. Naukowcy wykluczyli natomiast hipotezę, że makaki mogą wykorzystywać jelenie do przemieszczania się. Jelenie czasami chodzą, gdy makaki na nich siedzą, ale czas spędzony na podróży i przebyta odległość nie były statystycznie istotne. Czy małpy i jelenie mają wspólną „kulturę”? Wszystkie te interakcje między tymi dwoma gatunkami są interesujące z naukowego punktu widzenia. Jednak wciąż zdarzają się rzadko i trudno je zaobserwować. A to sprawia, że ​​przypisywanie im znaczenia jest jeszcze trudniejszym zadaniem. – Ostatnim razem, kiedy byłem na Yakushimie, spędziłem tam pięć dni. Udało mi się obserwować taką interakcję tylko przez dwie sekundy – mówi prof. Sueur. Niemniej jednak fakt, że zachowanie to występuje u obu płci i już w dwóch oddzielnych lokalizacjach sugeruje, że makaki i jelenie sika mogą tworzyć to, co naukowcy nazywają „współkulturą”. U zwierząt naukowcy używają słowa „kultura”, aby opisać zachowania, które pojawiają się w jednej lub kilku populacjach, ale nie we wszystkich. Np. niektóre populacje szympansów łowią termity za pomocą patyków, podczas gdy inne nauczyły się, jak rozłupywać orzechy kamieniami. A różne populacje humbaków śpiewają różne piosenki. Ale w przypadku współkultury dwa odrębne gatunki muszą rozwijać zestaw oddziałujących na siebie zachowań w tym samym czasie. Prof. Bronstein uważa, że ​​pomysł współkultury jest „naprawdę interesujący”. Jednak jeśli chodzi o to, czy zachowanie polegające na wskakiwaniu na jelenie rozprzestrzenia się poprzez transmisję społeczną, jej zdaniem pozostanie to hipotezą, dopóki makaki nie zostaną zidentyfikowane z całkowitą pewnością. – Makaki są superinteligentne. U ssaków naczelnych znane są miliony obserwacji tego, jak jednostki przejmują nowe zachowania, obserwując się nawzajem” – mówi prof. Bronstein. Źródło: National Geographic
Szympansy lubią publiczność. Pomaga im w rozwiązywaniu trudnych zadań
Szympansy osiągają lepsze wyniki w rozwiązywaniu trudnych zadań komputerowych, gdy mają publiczność. Szło im tym lepiej, im większa była ich ludzka publika.
Spis treści: Czy szympansy lubią publikę? Interakcje ludzi z szympansami – jak przebiegał eksperyment? Efekt publiczności i inne zagadki szympansów. Nadal jest sporo niejasności Ludzie obserwowani przez publiczność osiągają lepsze lub gorsze wyniki. Na przykład sportowcy uwielbiają wsparcie widzów. Lekkoatleci wykorzystują publikę do wyklaskiwania rytmu. Z kolei piłkarze nie lubią grać przy pustych trybunach. Czasem jednak publika powoduje dyskomfort i w konsekwencji gorsze wyniki. Czy szympansy lubią publikę? Japońscy naukowcy z Kyoto University i Akita Prefectural University opublikowali właśnie na łamach czasopisma „iScience” intrygujące wyniki badań, z których wynika, że na wydajność szympansów w zadaniach komputerowych wpływa liczba obserwujących je osób. Badacze chcieli dowiedzieć się, czy „efekt publiczności” może również występować u naczelnych innych niż ludzie. Naukowcy wiedzieli, że ludzie zwracają uwagę na to, kto ich obserwuje, czasem nawet podświadomie, w sposób, który wpływa na ich wyniki. Podczas gdy szympansy żyją w hierarchicznych społeczeństwach, nie było jasne, w jakim stopniu one również mogą być pod wpływem tych, którzy je obserwują. – Można by się spodziewać, że szympansy nie będą szczególnie dbać o to, czy inny gatunek obserwuje wykonywane przez nie zadania. Ale fakt, że wydają się być pod wpływem ludzkiej publiczności, nawet w zależności od trudności zadania, sugeruje, że ta relacja jest bardziej złożona, niż początkowo się spodziewaliśmy – mówi jeden z autorów badania Christen Lin z Uniwersytetu Kyoto w Japonii. Interakcje ludzi z szympansami – jak przebiegał eksperyment? Japońscy naukowcy przyznają, że szympansy lubią wchodzić w interakcję w ludźmi i cieszą się ich towarzystwem. Aby zbadać efekty wpływu publiczności u szympansów, w eksperymencie wzięło udział sześć osobników w trzech różnych numerycznych zadaniach na ekranach dotykowych. Różniły się trudnością i wymaganiami poznawczymi. Badania trwały sześć lat w obecności różnych członków widowni. Odbyły się tysiące sesji. Jakie wnioski? Okazało się, że w trzech różnych zadaniach opartych na liczbach szympansy radziły sobie lepiej z najtrudniejszym wyzwaniem, gdy liczba obserwujących je osób wzrastała. Drugie spostrzeżenie jest następujące: w przypadku najłatwiejszego zadania szympansy radziły sobie gorzej, gdy były obserwowane przez większą liczbę ludzi lub inne znajome osoby. Zdaniem autorów badania, to jest bardzo zaskakujące odkrycie, że na wykonywanie zadań przez szympansy miała wpływ ludzka publika. – Nasze odkrycia sugerują, że to, jak bardzo ludzie troszczą się o obserwatorów i członków publiczności, może nie być tak specyficzne dla naszego gatunku – komentuje dr Shinya Yamamoto z Kyoto University. Efekt publiczności i inne zagadki szympansów. Nadal jest sporo niejasności Naukowcy zauważają, że pozostaje niejasne, jakie konkretne mechanizmy leżą u podstaw efektów związanych z publicznością, nawet w przypadku ludzi. Sugerują oni, że dalsze badania nad małpami człekokształtnymi mogą dać lepszy wgląd w to, jak ta cecha ewoluowała i dlaczego się w ogóle rozwinęła. Już teraz jednak naukowcy mają ważne spostrzeżenie. „Efekt publiczności” pojawił się przed wykrystalizowaniem się społeczeństw ludzkich opartych na reputacji. W ostatnich latach coraz lepiej poznajemy szympansy. Na przykład niedawno badacze ustalili, że szympansy zwyczajne mają świetną pamięć długotrwałą. Reagują na fotografie swoich przyjaciół i krewnych. Dzieje się to nawet, gdy nie widziały ich latami. Poza tym szympansy korzystają z czegoś, co można określić formą prostego języka. Naukowcy z Instytutu Antropologii Ewolucyjnej Maksa Plancka w Niemczech nagrali prawie 900 godzin szympansich „rozmów”. W sumie badaczom udało się wyróżnić aż 390 szympansich zdań. Źródło: iScience. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Ile czasu potrzeba, by małpa wystukała na maszynie sztukę Szekspira? Naukowcy znaleźli odpowiedź
Dwóch australijskich matematyków podważyło twierdzenie, którego korzeni szuka się w czasach Arystotelesa. W plastyczny sposób ujmuje ono zagadnienia związane z nieskończonością. Nazywa się twierdzeniem o nieskończonej liczbie małp: według niego, gdyby posadzić małpę przed klawiaturą na odpowiednio długi czas, to prędzej czy później, losowo stukając w klawisze, zwierzę najprawdopodobniej wygeneruje nam dowolny tekst. Na przykład wybrany utwór Szekspira.
Historia twierdzenia o nieskończonej liczbie małp Wątpliwości co do starego twierdzenia Co może zrobić małpa do końca istnienia Wszechświata? Twierdzenie o nieskończonej liczbie małp to przykład eksperymentu myślowego. Pozwala nam on głębiej zastanowić się nad tym, co tak naprawdę oznacza nieskończoność. Wyobraźmy sobie następującą sytuację. Siadamy przed komputerem i zupełnie przypadkowo uderzamy w klawisze (może to też robić przysłowiowa małpa albo program komputerowy generujący losowe ciągi liter). Robimy to bez przerwy przez nieskończenie długi czas. Pytanie brzmi: jaka jest szansa że prędzej czy później losowo wygenerujemy sonet Szekspira, „Rotę” Marii Konopnickiej albo jakikolwiek inny tekst? Według tego twierdzenia – bardzo duża. Historia twierdzenia o nieskończonej liczbie małp Eksperyment myślowy może mieć również inne wersje. Może się w nim pojawiać nie jedna małpa, ale ich nieskończona liczba. Jednak wniosek, jaki z niego płynie, pozostaje taki sam. W nieskończonym czasie może zdarzyć się nawet to, co na zdrowy rozum wydaje się całkiem niemożliwe. Po raz pierwszy z metafory małpy w swoich pracach skorzystał Émile Borel, francuski matematyk, w 1913 roku. Jednak rozważania na temat czasu i prawdopodobieństwa różnych zdarzeń snuto znacznie wcześniej – już w epoce Arystotelesa, a następnie Cycerona. Podobnym problemem interesował się również Błażej Pascal. Na początku XX wieku twierdzenie wykorzystywano przy tworzeniu podstaw mechaniki statystycznej. Niewiele później przybrało ostateczną postać – z małpą oraz maszyną do pisania w rolach głównych. Wątpliwości co do starego twierdzenia Czy to twierdzenie jest poprawne? Takie pytanie zadali sobie matematycy Stephen Woodcock i Jay Falletta na łamach czasopisma naukowego „Franklin Open”. Następnie zaś uznali je za „prawdziwe, ale mylące”. Wyliczyli bowiem, że w warunkach określonych przez twierdzenie wynik byłby nieco inny. Mianowicie: gdyby wszystkie szympansy na świecie siedziały przed maszynami do pisania do samego końca istnienia kosmosu, prawie na pewno nie udałoby im się stworzyć jakiegokolwiek dzieła mistrza dramatu. Woodcock i Falletta przyjęli w swoich obliczeniach następujące założenia. Najpierw wzięli jedną małpę, która pracowałaby z klawiaturą składająca się z 30 przycisków. Następnie założyli, że małpa ta działałaby w niezwykle długim, ale jednak skończonym czasie. Za taki przyjęli czas istnienia Wszechświata oszacowany na jeden googol lat. Googol to stosowana przez matematyków gigantyczna liczba, odpowiadająca jedynce ze stoma zerami (kwestia ewolucji Słońca, które za 5 miliardów lat znacznie się powiększy i najprawdopodobniej pochłonie Ziemię, została pominięta). Co może zrobić małpa do końca istnienia Wszechświata? Prawie na pewno nie napisze żadnego dzieła Szekspira – wynika z obliczeń matematyków. Jeden googol lat to zwyczajnie za mało na to. Co więcej, również szansa na to, że w ciągu swojego życia małpie uda się napisać cokolwiek sensownego, nie jest specjalnie duża. Naukowcy policzyli, że w ciągu 30 lat życia małpa zdołałaby wystukać słowo „banan” (a dokładniej angielskie „banana”) jedynie z pięcioprocentowym prawdopodobieństwem. Matematycy poszerzyli również swój eksperyment, szukając wyniku dla 200 tys. szympansów. Tyle tych małp żyje obecnie na Ziemi – Woodcock i Falletta przyjęli, że tak samo będzie aż do krańca świata. Czy wpłynęło to jakkolwiek na wynik? Nie. Nawet dla legionu szympansów powtórzenie wyczynu Szekspira było niemal niemożliwe. To samo dotyczyło zresztą sytuacji, kiedy małpy naciskałyby na klawisze prędzej niż raz na sekundę (jak zakładano wcześniej). Nawet wówczas, okazało się, jest bardzo mało prawdopodobne, „aby praca małp kiedykolwiek stała się użytecznym narzędziem do tworzenia dzieł literackich wykraczających poza trywialność” – stwierdzili w swoim artykule Woodcock i Falletta. Ich badania wskazują, że niezwykle mało rzeczy na tym świecie jest pewnych. Natomiast zdecydowana większość – całkiem nieprawdopodobnych. Dość prawdopodobne jest natomiast, że obaj naukowcy dostaną w przyszłym roku za swój artykuł matematycznego IgNobla. Źródła: Guardian, Franklin Open. Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Dlaczego się całujemy? Mogliśmy to podpatrzeć u małp
Czy całowanie to naturalna potrzeba, czy też ewolucyjny impuls? Badania wskazują, że nasze instynkty sięgają dawnych zachowań pielęgnacyjnych małp człekokształtnych. Jak sugerują odkrycia, ten gest mógł być pierwotnie sposobem na ocenę zdrowia partnera i wzmacnianie więzi emocjonalnych.
Spis treści: Całowanie w sztuce i źródłach historycznych Czy przejęliśmy pocałunki od małp? Pielęgnacja i przyjemność Całowanie jako wyraz czułości i namiętności ma głębokie korzenie historyczne i kulturowe. Pierwsze pisemne wzmianki o pocałunkach pochodzą z Mezopotamii sprzed 4500 lat. Wówczas dotyczyły one zarówno relacji intymnych, jak i rytuałów religijnych. Badania sugerują, że pocałunki mogły pełnić funkcję oceny zdrowia potencjalnych partnerów, a także wzmocnienia więzi emocjonalnych, co pozostaje kluczową funkcją całowania do dziś. Całowanie w sztuce i źródłach historycznych W starożytnych tekstach mezopotamskich pojawiają się odniesienia do pocałunków między mężami i żonami, ale także do ich roli w relacjach pozamałżeńskich, co pokazuje znaczenie, jakie przypisywano temu gestowi. W sztuce europejskiej romantyczne przedstawienia całowania zaczęły pojawiać się intensywnie w epoce renesansu. Francesco Hayez, włoski malarz romantyczny, namalował „Pocałunek” (1859), który stał się ikoną romantyzmu, ukazując miłość pełną namiętności i poświęcenia na tle narodzin włoskiego ruchu niepodległościowego. Dzieło to symbolizowało nie tylko miłość, ale także wolność i zjednoczenie, a jego emocjonalna wymowa zyskała mu ogromną popularność. W kolejnym wieku Gustav Klimt w swoim słynnym „Pocałunku” (1908) przedstawił parę zanurzoną w złotych ornamentach, łącząc ducha miłości z mistycyzmem. To dzieło, bogato ozdobione złotem inspirowanym bizantyjskimi mozaikami, ugruntowało przedstawienie pocałunku jako wyrazu duchowej i fizycznej jedności, stanowiąc symbol miłości romantycznej i erotycznej, który przetrwał wieki. Czy przejęliśmy pocałunki od małp? Wiadomo więc, że sztuka mogła przyczynić się do utrwalenia pocałunków jako formy okazywania czułości, ale dlaczego w ogóle to robimy? Aby zrozumieć ewolucyjne korzenie całowania Adriano R. Lameira z Uniwersytetu w Warwick, zbadał podobieństwa między zachowaniami społecznymi ludzi a ich bliskich ewolucyjnych kuzynów – szympansów i bonobo. Jak ustalił, jedynie te dwa gatunki wykazują zachowania zbliżone do ludzkiego pocałunku, takie jak wysuwanie warg i subtelny ruch ssania, co wskazuje na potencjalną homologię ewolucyjną. Te akty stanowią unikatową metodę nawiązywania więzi w społecznościach małp, co może być pozostałością zachowania, które przekształciło się w ludzkie całowanie​. Lameira podkreśla, że te analogiczne zachowania mogą ukazywać sposób, w jaki ludzie mogli przejąć praktykę całowania jako środka wzmacniania więzi w relacjach intymnych i społecznych. Według jego „hipotezy ostatniego pocałunku groomera”, ostatnia faza pielęgnacji u niektórych małp człekokształtnych obejmuje podobny gest przypominający całowanie, co mogło utorować drogę do formowania się tej praktyki u ludzi​. Co ciekawe, ostatni akt pielęgnacji wśród małp (wysuwanie warg i delikatny ruch ssania) miał służyć usuwaniu zanieczyszczeń i pasożytów. Pielęgnacja i przyjemność – Ponieważ usta są jedną z części ciała człowieka o największej wrażliwości na dotyk, całowanie prawdopodobnie było napędzane i utrzymywane również częściowo ze względu na jego dodatkowe hedonistyczne skutki – pisze Lumeira na łamach „Evolutionary Anthropology”. Zachowanie to jest jednak rzadkie wśród innych zwierząt. Podczas gdy niektóre gatunki przejawiają inne formy namiętności, jak ocieranie się lub przytulanie, żadne z nich nie odzwierciedlają pełni formy i funkcji, które przybrało całowanie u ludzi. Pocałunki pozostają więc unikatowym, społecznym i intymnym rytuałem zakorzenionym w ewolucji i rozwoju społecznym człowieka. Badanie Lumeiry stanowi potencjalny kierunek dalszych badań w celu zbadania ewolucyjnych korzeni zachowań całowania się u małp człekokształtnych. Jednak idea, że ​​jest to szczątkowa pozostałość po naszych przodkach, jest nadal tylko założeniem. Źródło: Evolutionary Anthropology. Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Małpy mają więcej wspólnego z ludźmi, niż myślelliśmy. Nagrano ich rozmowy
Naukowcy z Uniwersytetu Hebrajskiego odkryli, że małpy marmozety używają specyficznych dźwięków, by nawoływać się nawzajem. To przełomowe badanie pokazuje złożoność ich komunikacji, przypominającą ludzkie używanie imion i dialektów.
W tym artykule: Tak żyją marmozety. Małe małpy od dawna fascynują badaczy Czy małpy używają imion? Tak komunikują się małpy Przyjęło się mówić, że człowiek pochodzi od małpy. Ma to podłoże ewolucyjne, jednak porównując niektóre zachowania społeczne naczelnych z ludzkimi, również można doszukać się wielu podobieństw. U szympansów, tak jak i ludzi, występują zażyłe relacje. Zwierzęta te okazują sobie miłość i przyjaźń. Inne gatunki małp również mają pewne wspólne cechy z ludźmi. Jakie? Można się zaskoczyć. Tak żyją marmozety. Małe małpy od dawna fascynują badaczy Marmozety to niewielkie naczelne zamieszkujące Amerykę Południową. Ich naturalnym środowiskiem są tropikalne lasy deszczowe Brazylii. To jedne z najmniejszych małp na świecie. Długość ich ciała wynosi zazwyczaj niewiele ponad 20 cm, nie licząc ogona, który jest dłuższy niż ich ciało. Ważą zwykle od 250 do 500 gramów. Małpki te od lat są obiektem badań naukowych. A to dlatego, że ich zachowania społeczne mogą dostarczyć cennych informacji na temat ewolucji języka i innych zaawansowanych form komunikacji. Wiadomo na przykład, że żyją w małych, monogamicznych grupach rodzinnych, które zwykle składają się z opiekunów oraz potomstwa. Marmozety są bardzo towarzyskie i współpracują w opiece nad młodymi. Najnowsze odkrycie naukowców rzuca nowe światło na to, jak się ze sobą porozumiewają. Czy małpy używają imion? Badania przeprowadzone przez zespół naukowców z Uniwersytetu Hebrajskiego pokazują, że te małe małpy, mimo że nie są tak blisko spokrewnione z ludźmi, jak inne naczelne, wykazują zdolności do komunikacji, które do tej pory przypisywano jedynie ludziom, delfinom i słoniom (co wykazały niedawne badania). W badaniu, któremu przewodził Guy Oren, nagrano naturalne rozmowy między parami marmozet, a także ich interakcje z systemami komputerowymi. Po analizie wyników okazało się, że małpy używają konkretnych odgłosów, aby wzajemnie się identyfikować i zwracać do poszczególnych osobników w grupie. Co więcej, są one w stanie rozpoznać, kiedy dźwięk jest skierowany do nich. Widać to po ich reakcjach. Dlaczego nosacz sundajski ma tak wielki nos? Odpowiedź zaskakuje Nosacz sundajski różni się od innych małp ogromnym nosem. Nie każdy wie jednak, że mogą się nim poszczycić wyłącznie samce. Przerośnięte narządy węchu mają specjalne, nieoczywiste f... Wcześniej sądzono, że odgłosy te służą marmozetom głównie do orientacji w terenie. Teraz wiadomo, że mają one również funkcję społeczną. Naukowcy sugerują, że taka forma komunikacji mogła wyewoluować, aby pomóc małpkom w utrzymaniu kontaktu w gęstych lasach deszczowych, gdzie widoczność jest ograniczona, a potrzeba utrzymywania więzi społecznych i spójności grupy jest kluczowa. Dodatkowo badanie wykazało, że w grupach rodzinnych marmozet różni członkowie używają podobnych etykiet wokalnych do adresowania innych osobników. To przypomina używanie nazw i dialektów w ludzkich społecznościach. Marmozety uczą się ich nawet w dorosłym wieku, co sugeruje, że taka forma komunikacji może być przyswajana w miarę rozwoju relacji społecznych. Tak komunikują się małpy Ustalenie, że marmozety używają specyficznych odgłosów, aby „nazywać” inne osobniki w grupie, sugeruje, że ich komunikacja jest znacznie bardziej zaawansowana, niż wcześniej sądzono. Ta zdolność do identyfikacji i adresowania innych za pomocą dźwięków jest niezwykle zaawansowaną cechą poznawczą, która może świadczyć o złożonych mechanizmach mózgowych tych małych naczelnych. Wyniki badań mogą również wyjaśniać, jak rozwijały się zdolności komunikacyjne ludzi. Jeśli marmozety mogą rozwijać podobne mechanizmy komunikacji, to niewykluczone, że niektóre z tych zdolności mogły istnieć u wspólnego przodka ludzi i innych naczelnych. Rodzą się również pytania o to, jak szeroko rozpowszechnione są takie zaawansowane formy komunikacji w świecie zwierząt oraz jakie inne gatunki mogą wykazywać podobne zdolności, które do tej pory pozostały niezauważone. Źródła: EurekAlert; Science. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Te małpy szokują swoimi zachowaniami. Inne są nad wyraz ludzkie
Małpy są zwierzętami najbliżej spokrewnionymi z człowiekiem. Dlatego warto lepiej poznać ich poszczególne gatunki. Gdzie żyją, co jedzą i wreszcie: która płeć przewodzi grupom? Te gatunki małp potrafią zaskoczyć nawet zoologów.
W tym artykule: Gatunki małp azjatyckich Gdzie żyje nosacz sundajski? Gatunki małp afrykańskich Najciekawsze gatunki małp Małpy to potoczna nazwa całego rzędu ssaków łożyskowych – naczelnych. Zalicza się do nich małpy właściwe liczące 175 gatunków oraz małpiatki (60 gatunków). Te pierwsze wywodzą się z Afryki, ale na skutek wędrówki kontynentów trafiły do Ameryki Południowej i Środkowej, gdzie ewoluowały niezależnie od gatunków rodzimych. Są to małpy szerokonose (zwane też małpami Nowego Świata), należą do nich m.in. uakari szkarłatny i saimiri wiewiórcza. Małpy wąskonose, żyjące w Afryce i Azji, dzielą się na zwierzokształtne – jak np. dżelady, duki, makaki, mandryle – oraz człekokształtne. Do tych ostatnich zalicza się: gibony, orangutany, goryle oraz szympansy. Małpy nie występują na północnych kontynentach i w Australii. Gatunki małp azjatyckich W Azji żyje wiele różnorodnych gatunków małp. Kontynent jest domem dla naczelnych, które można podzielić na dwie główne grupy: koczkodanowate oraz małpy człekokształtne. Jedną z najbardziej rozpowszechnionych grup małp w Azji są makaki. Duk wspaniały To smukła, nieduża (8 kg) małpa z rodziny makakowatych. Występuje w Wietnamie, Laosie i Kambodży. Żywi się głównie liśćmi. Choć drugi człon nazwy odnosi się raczej do „eleganckiego” wyglądu, niecodzienną cechą duka jest dzielenie się z innymi osobnikami pożywieniem, mimo iż członkowie grupy nie są ze sobą spokrewnieni. Każda z płci ma w ramach grupy osobną hierarchię, ale samce dominują nad samicami. Zwyczaje rozrodcze dziko żyjących duków są słabo poznane. Większość obserwacji pochodzi z zoo. Samica rodzi jedno młode (co ciekawe, poród odbywa się na drzewie). Opiekuje się nim matka i inne samice z grupy. Makak japoński Żyje na wyspach Japonii (to najbardziej na północ wysunięte tereny zamieszkane przez małpy). Szybko uczy się nowych zachowań i przekazuje je z pokolenia na pokolenie. Najbardziej znanym przykładem są zimowe kąpiele w gorących wulkanicznych źródłach. W grupie dominują spokrewnione samice. Dość niezwykłe jest także to, że młodsza siostra ma wyższą rangę od starszej. Być może dlatego, że ma przed sobą dłuższe życie i urodzi więcej dzieci. Samce przejmują opiekę nad młodymi, gdy ich matki są zajęte wydawaniem na świat kolejnego potomka. Orangutan Jedyny samotnik wśród małp człekokształtnych niemal całe życie spędza na drzewach. Dni upływają mu na szukaniu pożywienia wśród gałęzi. Składają się na nie owoce (zwłaszcza figi), liście, nasiona, ptasie jaja i bezkręgowce. Samce i samice orangutanów unikają spotkań, wyjątkiem jest tylko okres rozrodu. Dojrzały płciowo samiec, ważący do 120 kg i obdarzony wielkimi fałdami na policzkach, jest właścicielem terytorium i cieszy się powodzeniem u samic. Jego sposób na uwodzenie partnerki ogranicza się więc do cierpliwego nawoływania, na które samice reagują i przybywają z różnych stron. Samica zachodzi w ciążę raz na kilka lat i rodzi tylko jedno młode, z którym spędza około sześciu lat (przez pierwsze trzy karmi piersią). To bardzo ważny okres, w czasie którego mały orangutan zdobywa wiedzę potrzebną do samodzielnego życia w lesie. Zagrażają mu drapieżniki, głównie węże, oraz kłusownicy. Przez tych ostatnich często jest chwytany na sprzedaż, co zwykle wiąże się z zabiciem matki. Młode odebrane kłusownikom trafiają do sierocińców, gdzie człowiek próbuje uczyć je życia na wolności. Gdzie żyje nosacz sundajski? Długi, wiszący nos zdobi wyłącznie samce (płeć piękna ma nos krótki i zadarty). Służy prawdopodobnie do wzmocnienia wydawanych przez nie dźwięków. W ten sposób ostrzegają rywali o swojej obecności lub odpowiadają na zaloty samicy. Nosacze sundajskie nie są zwierzętami terytorialnymi. O zmierzchu wiele grup schodzi się w jedno miejsce, by wspólnie przenocować. Samiec jest prawie o połowę większy od samicy i waży do 24 kg. Rodzina nosacza składa się z samca oraz jego samic i ich dzieci. Taka grupa może liczyć nawet trzydzieści osobników. Kieruje nią zawsze dominujący samiec. To on też strzeże bezpieczeństwa innych. Nie jest jednak bezwzględnym władcą swojego haremu. Samice rywalizując o jego względy, często same inicjują zbliżenia, a każda może opuścić grupę i dołączyć do innej. Zdarzają się jednak sytuacje, w których nosacz sundajski egzekwuje swoją wolę. Nosacz sundajski to gatunek endemiczny. Oznacza to, że dzikie populacje można spotkać na jednej tylko wyspie na świecie – Borneo. Żyją zawsze w pobliżu wody: w lasach mangrowych na wybrzeżu albo nad rzeką, w lasach deszczowych w głębi wyspy. Małpy te są świetnymi pływakami. Przeprawa przez rzekę stanowi ich formę ucieczki przed drapieżnikami. W 2000 r. nosacze zostały umieszczone na liście IUCN (Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody i Jej Zasobów) jako gatunek zagrożony wyginięciem. Główną przyczyną spadku liczebności tych małp jest karczowanie lasów na Borneo. Gatunki małp afrykańskich Afryka jest kontynentem o niezwykle bogatej faunie. Tworzy ją też szeroka gama gatunków naczelnych. Można je tam spotkać w różnorodnych ekosystemach: od gęstych lasów tropikalnych po sawanny i góry. W Afryce żyją zarówno małpy człekokształtne, jak i małpy koczkodanowate. Ich zróżnicowanie biologiczne, zachowania społeczne i adaptacje środowiskowe stanowią przedmiot zainteresowania nie tylko biologów i ekologów, ale również antropologów i konserwatorów przyrody. Goryl Goryle żyją w lasach subtropikalnych Afryki. Wyróżnia się dwa gatunki – goryl wschodni, potocznie zwany górskim, i goryl zachodni, określany też jako nizinny. IUCN uznała je za zagrożone wyginięciem. Przyczyną jest wycinanie lasów, wojny domowe i kłusownictwo. Groźna mina samca nie jest wcale pozą. Do obowiązków dominującego osobnika należy nie tylko obrona rodziny, składającej się z samic i ich dzieci, ale też podejmowanie wszystkich decyzji dotyczących życia grupy. To samiec ustala, gdzie będą żerować, ile czasu tam spędzą i kiedy ruszą dalej. Goryle są największymi małpami na świecie. Dorosły samiec waży od 140 do 200 kg, samice osiągają ok. 100 kg. Aby utrzymać taką masę, muszą większość dnia poświęcić na jedzenie. Są wszystkożerne, ale główna część ich diety składa się z liści, pędów i owoców. Na noc każdy osobnik kleci sobie gniazdo na drzewie, młode śpią z matkami. Samce rzadko kiedy obejmują przywództwo przed 15. rokiem życia. Po osiągnięciu dojrzałości płciowej zazwyczaj porzucają bliskich i dołączają do grupy kawalerów, a następnie starają się o własną rodzinę. Szympans To najbliższy krewny człowieka. Dzieli nas tylko 2,7 proc. różnic w genomie. Dużo to czy mało? Tak naprawdę to ok. 6 mln lat osobnej ewolucji. Obecnie żyją dwa gatunki tych małp – szympans i bonobo. Szympans żyje w zachodniej i środkowej Afryce, zaś występowanie bonobo ogranicza się do lasów Demokratycznej Republiki Konga. Oba gatunki są zagrożone. To bardzo społeczne zwierzęta. Grupy mogą liczyć kilkadziesiąt osobników, ale najczęściej dzielą się na podgrupy i w nich małpy spędzają większość czasu. Rządzi tam samiec alfa i kilka samców beta. Samice, które gromadzą się wokół osobników płci męskiej, korzystają z ich protekcji, ponieważ często są napastowane przez młodsze samce. W grupie szympansów przemoc jest zresztą na porządku dziennym. Samce dokuczają samicom podgryzaniem, poszturchiwaniami, kopaniem, a celem takiego zachowania jest prawdopodobnie wymuszenie posłuchu. Szympansy spędzają czas zarówno na drzewach, jak i na ziemi. Jedzą owoce i liście, ale w skład ich diety wchodzi także mięso. Polują głównie samce, grupowo, stosując zasadzki i obławy. Przedmiotem sporu pozostaje to, w jaki sposób ustalają taktykę podczas łowów. Według jednych rola odgrywana w czasie polowania zależy od miejsca w hierarchii. Inni uważają, że małpy te mają wyższą zdolność rozumowania i empatii, dotąd zarezerwowanej dla Homo sapiens. Szympansy były pierwszym gatunkiem, u którego zaobserwowano umiejętność posługiwania się narzędziami. Dżelady Te nieduże małpy (ważą ok. 15–20 kg) żyją w bardzo trudnych warunkach na Wyżynie Abisyńskiej. Na wysokości od 1 400 do 4 500 m n.p.m. skały są porośnięte tylko szarą trawą i kolczastymi krzewami. Jedynym dostępnym pożywieniem są tam korzonki, nasiona, kwiaty, czasami owoce. Samice dżelad zlewają się z otoczeniem, zaś u samców przebłyskuje na piersiach naga, czerwona skóra. Od niej pochodzi angielska nazwa gatunku – „pawiany o krwawiącym sercu”. Noce małpy spędzają na trudno dostępnych skalnych urwiskach, chroniąc się w ten sposób przed drapieżnikami. W jednym miejscu noclegowym gromadzi się po kilkaset osobników. W dzień zbierają się w mniejszych grupach. Każda składa się ze spokrewnionych samic, ich potomstwa i męskiego przywódcy. Trudne warunki życia wymuszają ścisłą hierarchię w grupie. Gdy pożywienia jest mało, nie można dzielić go równo między wszystkich chętnych. Jedni muszą dostawać więcej, by wydać na świat potomstwo, inni głodują. Dominujące samice zazdrośnie strzegą dostępu do przywódcy haremu, starając się nie dopuścić do niego innych samic w rui. Władza nad haremem jest stale zagrożona, bo wokół krążą bandy kawalerów czekających na swoje pięć minut. Samce walczą często do śmierci jednego z rywali. W grupie kawalerów też panuje hierarchia. Samca alfa wspierają inni członkowie jego bandy, a gdy sam zostaje władcą, dawni kompani stają się jego wrogami. Nowy władca zmaga się więc z innym przywódcą kawalerów, którym sam niedawno był. Mandryl Dojrzałego płciowo samca wyróżnia kolor pyska i waga blisko 30 kg. Małpy te są blisko spokrewnione z pawianami. Żyją w grupach liczących nawet kilkaset osobników, w lasach deszczowych Kamerunu, Gabonu, Gwinei Równikowej i Konga. Ten wszystkożerny gatunek jest uważany przez rolników za szkodnika, bo stado tych zwierząt w krótkim czasie potrafi zniszczyć całą plantację. Na mandryle poluje się głównie dla ich mięsa. Najciekawsze gatunki małp Małpy żyjące na pozostałych kontynentach, reprezentują interesujący kontrast pod względem różnorodności i adaptacji do środowiska. Ameryka Południowa, z jej bujnymi lasami deszczowymi i zróżnicowanymi ekosystemami, jest domem dla wielu gatunków małp, które charakteryzują się wyjątkowymi cechami, takimi jak chwytny ogon. Wśród najbardziej znanych przedstawicieli znajdują się kapucynki, tamaryny i wyjce. Europa, z kolei, posiada znacznie skromniejszą faunę naczelnych, z jedynym naturalnie występującym gatunkiem żyjącym na wolności jedynie w górach Atlasu w Afryce Północnej i na Gibraltarze. Pomimo tego ograniczenia, Europa odegrała kluczową rolę w badaniach i ochronie małp, zarówno poprzez parki narodowe, jak i liczne instytucje badawcze i ogrody zoologiczne. Szympansy mogą mówić? Dowodzą tego stare nagrania znalezione w sieci Czy szympansy można nauczyć słów z ludzkiego języka? Naukowcy znaleźli publicznie dostępne nagrania, które potwierdzają tę tezę. Występujące na nich zwierzęta wypowiadają proste sło... Uakari szkarłatny Ta mała małpka (samce ważą do 3,5 kg) żyje w grupach liczących do 30 osobników w koronach drzew lasu deszczowego na nizinie Amazonki i przedgórzu Andów. Żywi się roślinami i owadami. Samce wyróżnia kolor twarzy, będący prawdopodobnie efektem doboru płciowego. Samicom podobają się rumiani kawalerzy – czerwona twarz oznaczająca zdrowie i dobrą kondycję jest postrzegana jako bardzo atrakcyjna. Saimiri wiewiórcza Półkilowe małpki żyjące w gęstych lasach deszczowych charakteryzuje bardzo złożona struktura społeczna. Każda grupa skupia około 20–30 osobników i ma swoją własną hierarchię. Poza sezonem godowym bezdzietna samica często nawiązuje bliższe relacje z inną, mającą dzieci, służąc pomocą jako „ciocia”. Gdy zbliżają się gody, grupy łączą się, tworząc zgromadzenia liczące nawet 300 osobników. Samce przybierają wtedy znacznie na wadze, aktywują się, hierarchia w grupie odradza się i na czas rozrodu dominują one nad samicami. Co ciekawe, samiec najwyższy rangą na ogół nie odnosi większego sukcesu reprodukcyjnego. Saimiri żywią się liśćmi, owocami, kwiatami i owadami. Z racji swojej niedużej masy mają w lesie mnóstwo wrogów. Makak berberyjski To jedyna małpa na kontynencie europejskim – niewielka populacja zamieszkuje Gibraltar. Występuje też w cedrowych i dębowych lasach Atlasu, na terenie Maroka oraz Algierii. Ich cecha szczególna to brak ogona, przez co czasami są mylnie przypisywane do małp wyższych, czyli gibonów, szympansów, goryli i orangutanów. Magoty osiągają wagę do 15 kg. Żyją w mieszanych płciowo grupach, o ścisłej hierarchii dziedziczonej po matce. Samiec, wyjątkowo jak na makaki, zajmuje się potomkiem. Trudne warunki życia sprawiają, że opieka osobników płci męskiej ma kluczowe znaczenie dla przeżycia młodych. Przyszłość naczelnych na całym świecie nie wygląda kolorowo. Na liście IUCN widnieje 25 gatunków uznanych za zagrożone krytycznie, co właściwie oznacza, że nie da się ich już uratować. Status zagrożonych mają także człekokształtne, z którymi jesteśmy przecież najbliżej spokrewnieni.