Jak wyglądało życie w epoce brązu? Historia kultury łużyckiej
Kultura łużycka to jedno z najważniejszych zjawisk archeologicznych na ziemiach Europy Środkowej. Funkcjonowała od około XIII do V wieku p.n.e., a jej ślady odnajdujemy m.in. w Czechach, Niemczech i Słowacji, a także w Polsce – od Wielkopolski, po Śląsk i Małopolskę.
Spis treści: Zasięg i rozwój kultury łużyckiej Codzienne życie i gospodarka Znaczenie ceramiki łużyckiej Wyroby metalowe i narzędzia w kulturze łużyckiej Wierzenia i obrządek pogrzebowy Kultura łużycka w Polsce Kultura łużycka wykształciła się na gruncie wcześniejszych tradycji epoki brązu i przetrwała aż do początków epoki żelaza. Jest ona definiowana na podstawie wspólnych cech materialnych, a jej rozwój wiąże się z dynamicznymi przemianami społecznymi, gospodarczymi i technologicznymi. Zasięg i rozwój kultury łużyckiej Kultura łużycka na ziemiach polskich rozwijała się szczególnie intensywnie. Jej osady znajdowane są m.in. na terenach Wielkopolski, Kujaw, Śląska i Małopolski. Była to kultura osiadła – jej przedstawiciele zakładali trwałe osady, rozwijali rolnictwo oraz hodowlę zwierząt. Społeczności łużyckie wykazywały wysoki poziom organizacji. Świadczą o tym zarówno dobrze zaplanowane osady, jak i rozwinięte rzemiosło oraz sieci kontaktów handlowych. Jednocześnie kultura łużycka nie była jednolita. W jej ramach wykształciło się wiele lokalnych grup, różniących się zwyczajami, stylem ceramiki czy formą osadnictwa. Na ziemiach polskich najważniejsze z nich obejmowały grupę śląską, wschodniowielkopolską czy górnośląsko-małopolską, a każda z nich rozwijała się w sposób częściowo odrębny, adaptując się do lokalnych warunków geograficznych i zasobów naturalnych. Te zróżnicowane jednostki pozwalają dziś archeologom odtworzyć nie tylko rozmieszczenie osad, ale także kontakty handlowe i wymianę kulturową między różnymi regionami. Codzienne życie i gospodarka Życie codzienne ludności kultury łużyckiej koncentrowało się wokół rolnictwa. Uprawiano głównie zboża, takie jak pszenica, proso i jęczmień, a także rośliny strączkowe. Hodowano bydło, świnie i owce. Osady były często dobrze zorganizowane – budowano domy z drewna, a ich układ wskazuje na planowanie przestrzenne. W niektórych miejscach stosowano także wały, czyli umocnienia obronne, co sugeruje potrzebę ochrony przed zagrożeniami. Istotnym elementem życia była również wymiana handlowa. Znaleziska archeologiczne wskazują na kontakty z odległymi regionami Europy, co potwierdza obecność importowanych surowców i wyrobów. Znaczenie ceramiki łużyckiej Ceramika była jednym z najważniejszych elementów życia codziennego i rytuałów kultury łużyckiej. Naczynia wytwarzano ręcznie i wypalano w piecach, zdobiąc je geometrycznymi wzorami, guzkami, żłobkami oraz w późniejszym okresie malowanymi motywami figuralnymi. Ceramika różniła się w zależności od grup kultury łużyckiej, np. w grupie śląskiej i sasko-łużyckiej pojawiał się styl guzowy, a we wschodniej Wielkopolsce dominowała inkrustacja białą masą. W niektórych regionach naczyń używano głównie w celach rytualnych, w innych – w codziennym gospodarstwie. W niektórych grupach ceramika była silnie związana z obrzędami pogrzebowymi, w innych przede wszystkim z codziennym użytkowaniem. Różnorodność form i zdobień pokazuje zarówno lokalne tradycje, jak i wpływy sąsiednich kultur. Dzięki temu naczynia kultury łużyckiej pozwalają odczytać informacje zarówno o codziennym życiu, jak i o sferze duchowej ówcześnie żyjących ludzi. Wyroby metalowe i narzędzia w kulturze łużyckiej Obok ceramiki równie ważną rolę odgrywały wyroby metalowe. Wytwarzano liczne przedmioty z brązu, w tym miecze, siekierki, noże oraz ozdoby z tarczkami spiralnymi. Pojawiały się również pierwsze zapinki, sztylety, naszyjniki i drobne elementy z drutu. W grupie śląskiej pojawiły się wpływy z kultury halsztackiej, co przyniosło pierwsze przedmioty żelazne na ziemiach polskich. Wśród nich były zapinki i klamry do pasa, żelazne siekierki, czekany, rzadziej miecze, a także ozdoby. Oprócz metalu szeroko stosowano materiały naturalne, takie jak drewno, kości, poroża czy kamień. Tworzono z nich narzędzia rolnicze – radła, motyki, sadzaki, a także rogowe kopaczki. W grupach wschodnich, zwłaszcza w północno-wschodnich rejonach, duże znaczenie miały wyroby krzemienne, z których wytwarzano np. grociki strzał. Wierzenia i obrządek pogrzebowy Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów była praktyka ciałopalenia. Prochy zmarłych składano w urnach, które umieszczano w grobach. Cmentarzyska często miały uporządkowany układ, a w niektórych grobach znajdowane były przedmioty codziennego użytku. Cmentarzyska kultury łużyckiej funkcjonowały przez wiele pokoleń, niekiedy przez kilkaset lat, przy zachowaniu ciągłości przestrzennej i poszanowaniu starszych pochówków. Obok dominujących pochówków popielnicowych występowały także m.in. groby pod kurhanami czy sporadyczne pochówki szkieletowe, co wskazuje na współistnienie różnych tradycji. Zróżnicowanie form pogrzebowych oraz obecność konstrukcji kamiennych i drewnianych pokazują, że obrzędy te ewoluowały i podlegały wpływom zewnętrznym, zachowując jednocześnie silne lokalne tradycje. Kultura łużycka w Polsce Kultura łużycka w Polsce jest jednym z najlepiej udokumentowanych zjawisk archeologicznych. Jej stanowiska archeologiczne należą do najważniejszych źródeł wiedzy o epoce brązu i wczesnej epoce żelaza. Liczne badania pozwoliły na dokładne poznanie wielu aspektów życia tej kultury – od organizacji osad, po zwyczaje pogrzebowe. Gród w Biskupinie Jednym z najważniejszych stanowisk związanych z kulturą łużycką jest osada w Biskupinie. Jej odkrycie w latach 30. XX wieku uznaje się za przełomowy moment w rozwoju polskiej archeologii. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/biskupin-jak-zyli-mieszkancy-pradawnego-blokowiska-mieli-cieple-chaty-i-starannie-wytyczone-ulice-fot-getty-images-b1afcf4.jpg" width="1024" height="673" alt="Biskupin: jak żyli mieszkańcy pradawnego "blokowiska"? Mieli ciepłe chaty i starannie wytyczone ulice (fot. Getty Images)" title="Biskupin: jak żyli mieszkańcy pradawnego "blokowiska"? Mieli ciepłe chaty i starannie wytyczone ulice (fot. Getty Images)" /> Gród powstał na podmokłym terenie, pierwotnie będącym wyspą jeziora. Już sam wybór lokalizacji świadczy o przemyślanej strategii obronnej. Osada została zaprojektowana w sposób uporządkowany – tworzyło ją kilkanaście równoległych ulic oraz rzędy niemal identycznych domów, otoczonych wałem obronnym. Na terenie grodu znajdowało się ponad sto domostw, a liczba mieszkańców mogła sięgać nawet tysiąca osób. Zabudowa była zwarta, a przestrzeń wykorzystana maksymalnie efektywnie, co wskazuje na wysoki poziom organizacji społecznej. Rezerwat archeologiczny kultury łużyckiej w Częstochowie Innym ważnym miejscem jest rezerwat archeologiczny w Częstochowie, który pozwala spojrzeć na kulturę łużycką przez pryzmat obrzędów pogrzebowych. Stanowisko odkryto w połowie XX wieku podczas prac budowlanych. Dziś stanowi ono wyjątkowy przykład cmentarzyska zachowanego w miejscu odkrycia. Na niewielkiej przestrzeni można zobaczyć układ grobów sprzed około 2,5 tysiąca lat, w tym zarówno pochówki ciałopalne, jak i szkieletowe. Zachowane groby, często przykryte kamieniami, zawierały różnorodne wyposażenie – naczynia, ozdoby, narzędzia, a nawet przedmioty codziennego użytku. Wśród znalezisk odkryto także przedmioty wykonane z żelaza meteorytowego, co potwierdzają współczesne badania. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Zakopianka to niekończący się projekt. Jedni ją tolerują, inni nienawidzą
Zakopianka to istny paradoks drogowy. Z jednej strony mamy tu do czynienia z prawdziwym majstersztykiem inżynieryjnym. Tunel pod Luboniem Małym i estakady w Lasku to przecież nowoczesne rozwiązania, które skróciły czas podróży o cenne kwadranse i uczyniły tę trasę bezpieczniejszą niż kiedykolwiek wcześniej. Z drugiej – nieustające spory o przebieg S7 pod Krakowem i brak przepustowości w Szaflarach sprawiają, że ta nowoczesna droga wciąż pozostaje symbolem infrastrukturalnej niemocy w starciu z urbanizacją i oporem społecznym.
Spis treści: Od drogi miedzianej do narodowej arterii Inżynieryjny majstersztyk Nowa Zakopianka Dlaczego Zakopianka nadal stoi w korkach? Każdy, kto choć raz podjął próbę dotarcia pod Giewont w szczycie sezonu, doskonale wie, jak sprzeczne emocje może wywoływać podróż Zakopianką. Nie sposób nie zachwycić się widokiem, gdy na horyzoncie pojawia się sylwetka „śpiącego rycerza”. Jednak czy fantastyczna panorama jest w stanie wynagrodzić niewygodę wielogodzinnych postojów w korkach? Od drogi miedzianej do narodowej arterii Wbrew pozorom historia Zakopianki nie ma nic wspólnego z nowoczesnymi projektami drogowymi. Prawdopodobnie najsłynniejsza droga w Polsce wywodzi się od wiekowych szlaków handlowych, które przez stulecia kształtowały gospodarkę regionu. Już w XIII stuleciu na relacji obecnej trasy funkcjonował trakt handlowy, prowadzący na Węgry. Szlak był znany jako „droga miedziana” i przebiegał przez Myślenice, Chabówkę i Podwilk. Służył przede wszystkim transportowi kruszców i towarów między Koroną a sąsiednim królestwem. Dziewiętnastowieczne innowacje Prawdziwy przełom nastąpił jednak w latach 1817–1823, kiedy to Ministerstwo Robót Publicznych Cesarstwa Austriackiego podjęło decyzję o kompleksowej przebudowie traktu z Krakowa do Nowego Targu i dalej w stronę Zakopanego. Ówczesna myśl techniczna była skrajnie różna od obecnej. Droga nie została poprowadzona dolinami, które były narażone na częste wezbrania potoków i trudne do osuszenia. Austriaccy inżynierowie wytyczyli trakt grzbietami wzniesień. Ta strategia zapewniała lepszy drenaż i trwałość nawierzchni, ale podróż konna wiązała się z koniecznością pokonywania stromych, a do tego – licznych podjazdów. W połowie XIX wieku zadecydowano o istotnych korektach. Jedną z kluczowych było wytyczenie nowego przebiegu drogi na odcinku Krzeczów-Skomielna Biała, omijającego od zachodu grzbiet Lubonia Małego. To właśnie w tym czasie, dzięki działalności dr. Tytusa Chałubińskiego, Zakopane zaczęło zyskiwać miano „zimowej stolicy Polski”. Ten status zaczął generować popyt na transport, jakiego wcześniej nie było. Przełom motoryzacyjny i wojenna pożoga Kolejne modernizacje nastąpiły w latach 30. XX wieku. Konieczność wprowadzenia usprawnień była rezultatem rosnącego ruchu samochodowego. W 1930 roku w Zakopanem otwarto pierwszy dworzec autobusowy z prawdziwego zdarzenia, z którego dwa razy dziennie odjeżdżały pojazdy do Krakowa. Czas przejazdu wynoszący wówczas 3,5 godziny był wynikiem imponującym, biorąc pod uwagę ówczesną technologię opon i nawierzchni. Prace modernizacyjne przerwano 1 września 1939 roku. Po wybuchu II wojny światowej robotników wyposażono w broń i skierowano do udziału w bitwie pod Wysoką, gdzie mieli stawić czoła niemieckiemu najeźdźcy. Paradoksalnie, wiele elementów infrastruktury, w tym słynny wiadukt w Chabówce, dokończyli okupanci, którzy następnie wysadzili go w powietrze podczas odwrotu w ostatnich miesiącach wojny. Po 1945 roku Zakopianka stała się poligonem doświadczalnym dla nowych rozwiązań drogowych. W ramach planu sześcioletniego odbudowano zniszczone mosty, a w latach 60. dokonano korekty przebiegu drogi od Nowego Targu do Zakopanego, omijając centra Szaflar, Białego Dunajca i Poronina. Prawdziwa rewolucja nastąpiła jednak w latach 1970–1973, kiedy to Krakowskie Przedsiębiorstwo Robót Drogowych przystąpiło do budowy pierwszej w województwie dwujezdniowej drogi szybkiego ruchu na 21-kilometrowym odcinku od Krakowa do Myślenic. Był to początek drogi, jaką znamy dzisiaj. Inżynieryjny majstersztyk Współczesna Zakopianka, na odcinku od Myślenic do Rabki-Zdroju, jest popisem nowoczesnej myśli inżynieryjnej, której ukoronowaniem jest dwukomorowy tunel im. Lecha i Marii Kaczyńskich. Obiekt otwarty 12 listopada 2022 roku stanowi epokową zmianę w komunikacji z Podhalem, eliminując jeden z najniebezpieczniejszych i krętych odcinków trasy. Wyzwania geologiczne Budowa tunelu w masywie Lubonia Małego była jednym z najtrudniejszych zadań inżynieryjnych w historii polskiego drogownictwa. Flisz karpacki, z którego zbudowana jest góra, jest materiałem wybitnie niestabilnym, składającym się z naprzemiennych warstw piaskowców i łupków. Podczas prac w Naprawie największym wyzwaniem okazało się potężne osuwisko, które uaktywniło się przy południowym portalu. Zmusiło to wykonawców do wstrzymania prac, zabezpieczenia terenu betonowymi palami i całkowitego przeprojektowania budynków wentylatorni. Do drążenia wykorzystano zaawansowaną włoską metodę ADECO-RS (analiza deformacji kontrolowanych w skałach i gruntach). Polega ona na systematycznym wzmacnianiu górotworu przed samym procesem drążenia, co pozwala na minimalizację ryzyka zawałów. Prace toczyły się w systemie 24-godzinnym, przy użyciu ciężkiego sprzętu i około 180 ton materiałów wybuchowych. Systemy bezpieczeństwa i zarządzanie ruchem Tunel pod Zakopianką jest wypełniony technologią, mającą zapewnić bezpieczeństwo podróżnym. Systemy monitoringu, czujniki dymu i interkomy SOS są zintegrowane z centrum zarządzania ruchem, które natychmiast reaguje na wszelkie zdarzenia. Specyfika obiektu wymusiła wprowadzenie odcinkowego pomiaru prędkości (ograniczenie do 100 km/godz.), co ma zapobiegać wypadkom w zamkniętej przestrzeni. Czas przejazdu tym dwukilometrowym fragmentem skrócił się z kilkunastu do zaledwie dwóch minut, co w skali całego regionu oszczędza tysiące godzin rocznie. Nowa Zakopianka Kolejnym kluczowym elementem modernizacji trasy jest oddany do pełnego użytku w 2024 roku odcinek Rdzawka-Nowy Targ. Mierząca 16,1 km trasa klasy GP została poprowadzona niemal całkowicie nowym śladem. Omija Klikuszową i słynne „wąskie gardła”, gdzie przez lata turyści spędzali godziny w oczekiwaniu na wolny przejazd. Estakady Ze względu na ukształtowanie terenu, aż jedna czwarta długości odcinka przebiega po 27 obiektach inżynieryjnych, z których 12 ma długość przekraczającą 100 metrów. Największe wrażenie robi mierząca 687 metrów długości i wznosząca się na 24 metry estakada w miejscowości Lasek. Trasa ta jest jedną z najwyżej położonych dróg zarządzanych przez GDDKiA, osiągając w rejonie węzła Obidowa wysokość blisko 800 m n.p.m. Dlaczego Zakopianka nadal stoi w korkach? Mogłoby się wydawać, że dzięki oddaniu nowoczesnego tunelu i „dwupasmówki” do Nowego Targu problem zatorów zostanie ostatecznie rozwiązany. Nic bardziej mylnego. Rzeczywistość udowadnia, że korki nie zniknęły, tylko… zmieniły lokalizację. Zjawisko to jest wynikiem splotu kilku przyczyn o charakterze technicznym, społecznym i urbanistycznym. Struktura „lejka” i wąskie gardła na Podhalu Największym problemem Zakopianki jest fakt, że nowoczesna dwujezdniowa arteria kończy się nagle na węźle Nowy Targ Południe, skąd ruch wpada na starą jednojezdniową drogę, prowadzącą przez Szaflary i Biały Dunajec. Mamy tu zatem do czynienia z klasycznym efektem „wąskiego gardła”. W Szaflarach ruch pojazdów wzrósł o 45% w ciągu zaledwie sześciu lat (od 2015 do 2021), osiągając poziom 22 tysięcy aut na dobę. Gęsta zabudowa wzdłuż drogi uniemożliwia jej proste poszerzenie bez masowych wyburzeń, na które nie ma zgody społecznej. Oprócz Szaflar, główne punkty krytyczne na mapie zatorów: Poronin, wjazd do Zakopanego, Myślenice. Spór o brakujące ogniwo Największym wyzwaniem dla przyszłości Zakopianki pozostaje budowa pełnoprawnej drogi ekspresowej S7 na odcinku od Krakowa do Myślenic. Istniejąca DK7 jest skrajnie przeciążona, a jej parametry techniczne nie pozwalają na bezpieczne prowadzenie ruchu o takim natężeniu. GDDKiA przedstawiła sześć wstępnych propozycji, z których każdy budzi ogromne emocje. Problem w tym, że teren na południe od Krakowa jest gęsto zabudowany i pofałdowany geologicznie. Każdy z wariantów wymaga wyburzenia od 170 do nawet 300 domów, a na to nie ma zgody mieszkańców. Poszczególne gminy wysyłają petycje przeciwko planowanym przebiegom, bojąc się zniszczenia krajobrazu i dorobku życia mieszkańców. Harmonogram dla tego odcinka jest brutalnie długi. Ostateczne ustalenie przebiegu i uzyskanie decyzji środowiskowej planowane jest dopiero na rok 2031, a uzyskanie pozwolenia na budowę na rok 2038. Zakończenie prac przewiduje się na rok 2045. Oznacza to, że przez niemal dwie dekady podróżni będą musieli akceptować ograniczenia obecnej „siódemki”, a korki w Mogilanach i Głogoczowie pozostaną codziennością. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Lipnica Murowana nie zawiodła w Niedzielę Palmową. Największa palma wielkanocna miała wysokość 10-piętrowego bloku
Tegoroczna Niedziela Palmowa w Lipnicy Murowanej, mimo niesprzyjającej aury, nie zawiodła. Doroczny konkurs palm wielkanocnych znów przyciągnął tłumy uczestników i obserwatorów. Do 67. edycji zgłoszono 49 palm, a najwyższa miała aż 35 metrów i 80 centymetrów.
Na rynku w Lipnicy Murowanej (woj. małopolskie) rozstrzygnięto 67. Konkurs Lipnickich Palm i Rękodzieła Artystycznego im. Józefa Piotrowskiego. Do rywalizacji zgłoszono 49 palm powyżej 3 m wysokości, a osobno oceniano też palmy do 3 metrów wysokości wykonane przez dzieci — w tym roku było ich 208. Najwyższe konstrukcje, widoczne z daleka ponad zabudową, budowały napięcie wokół najważniejszego pytania dnia: która palma utrzyma pion i wygra na oczach tłumu? Grand Prix dla rodziny z Lipnicy Górnej Największą palmę tegorocznej edycji wykonał Andrzej Goryl z rodziną z Lipnicy Górnej. Konstrukcja miała wysokość aż 35,80 m i zapewniła Grand Prix w kategorii palm najwyższych (powyżej 22 metrów wysokości), gdzie zgłoszono 3 palmy. I miejsce zajął Kacper Zatorski z Kamionnej z palmą o wysokości 28,18 metra, a II miejsce — Rodzina Mechów z Lipnicy Murowanej, z palmą która mierzyła 24,95 m. Palmowy rekord z 2019 roku wynosił 37 metrów i 78 centymetrów. W kategorii palm wysokich (od 14 do 22 metrów) Grand Prix otrzymał Mateusz Leszczyński z rodziną, za palmę o wysokości 22 m. Emocje nie kończyły się na samej ocenie: podczas stawiania palm liczyła się precyzja i siła, bo regulamin wymaga pracy wyłącznie przy użyciu siły ludzkich mięśni, lin i wideł — bez mechanicznych dźwigów czy wyciągarek. W tym roku jedna z wysokich palm się złamała. Nie tylko wysokość: palmy średnie, jubileuszowe, niskie i dziecięce Konkurs w Lipnicy Murowanej rozgrywa się w kilku kategoriach, w których liczy się nie tylko wysokość – także parametry i zgodność z miejscową tradycją. W palmach średnich (7-14 metrów) Grand Prix zdobyli Iwona i Mateusz Machał z Lipnicy Murowanej (12,87 m.). W palmach jubileuszowych Grand Prix trafiło do Bartłomieja Machała z Lipnicy Murowanej (7m.). W palmach niskich zwyciężyła Julia Zatorska z Kamionnej (6,94 m.). Nagradzano też palmy dziecięce: dodatkowe trzy nagrody ufundował Wójt Gminy Lipnica Murowana, Tomasz Gromala. Tradycja palm wielkanocnych Palma wielkanocna to tradycyjna wiązanka z roślin, przygotowywana na pamiątkę wjazdu Jezusa do Jerozolimy i święcona podczas uroczystości Niedzieli Palmowej. Pierwsze procesje z gałązkami odbywały się już w IV wieku w Jerozolimie, a z czasem zwyczaj ten rozpowszechnił się w Europie, trafiając do Polski w XI wieku wraz z wprowadzeniem go do oficjalnej liturgii. W Polsce palmy różnią się w zależności od regionu. W Lipnicy Murowanej powstają palmy podhalańskie lub góralskie, których najważniejszym budulcem są witki wierzbowe. Na Kurpiach palmy robi się z pni ściętych drzewek, owiniętych widłakiem, wrzosem i borówką, zdobionych kwiatami z bibuły i wstążkami. Swoje tradycje mają też okolice Wilna, Mazowsze i Śląsk. Źródła: Bochnia Z Bliska, RMF, Onet Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Oto najstarszy klasztor w Polsce – przetrwał wojny, rozbiory i kasaty
Opactwo benedyktynów w Tyńcu to jedno z najważniejszych miejsc sakralnych i historycznych w Polsce. Położone na malowniczym wapiennym wzgórzu nad Wisłą, opactwo powstało w XI wieku i jest najstarszym funkcjonującym klasztorem benedyktyńskim w kraju. W ciągu prawie tysiąca lat przechodziło przez zniszczenia, odbudowy i przemiany, by dziś stać się popularnym celem pielgrzymek, turystyki kulturowej oraz miejscem kontemplacji i zwiedzania.
Spis treści: Historia opactwa benedyktynów w Tyńcu Architektura i zabytki opactwa Życie benedyktynów – Reguła św. Benedykta Jak zaplanować wycieczkę do Tyńca Opactwo benedyktynów w Tyńcu to nie tylko najstarszy klasztor w Polsce, ale także jedno z najcenniejszych miejsc dziedzictwa religijnego i kulturowego w kraju. Położone na malowniczym wzgórzu nad Wisłą w zachodniej części Krakowa, opactwo tynieckie od XI wieku pełniło kluczową rolę duchową, edukacyjną i obronną. Przez stulecia przetrwało najazdy tatarskie, wojny i okres kasaty, by dziś służyć jako miejsce kontemplacji, turystyki religijnej oraz zwiedzania architektonicznego. Bogata historia, wyjątkowa architektura romańska i barokowa, a także życie według reguły świętego Benedykta czynią z Tyńca obowiązkowy punkt na mapie każdego, kto interesuje się dziedzictwem benedyktynów w Polsce. Historia opactwa benedyktynów w Tyńcu Historia opactwa benedyktynów w Tyńcu sięga czasów odbudowy polskiej państwowości po najazdach i kryzysie lat 40. XI wieku. Opactwo w Tyńcu zostało prawdopodobnie założone około 1044 roku z inicjatywy Kazimierza I Odnowiciela, który sprowadził zakonników benedyktyńskich z zachodu Europy jako element wzmocnienia struktur kościelnych i kulturalnych. Usytuowanie klasztoru na wysokim wzgórzu nad Wisłą miało nie tylko znaczenie religijne, ale też strategiczne – kontrolowało szlaki handlowe i wodne prowadzące do Krakowa. Według przekazów pierwszym opatem był Aaron, późniejszy biskup Krakowa, co świadczy o wyjątkowym znaczeniu tego miejsca już od samego początku. Opactwo tynieckie szybko stało się jednym z głównych centrów duchowych w Polsce, a jego klasztor — jednym z najważniejszych ośrodków benedyktyńskich w Europie Środkowej. To jeden z ciekawszych przykładów rozwoju zakonów w średniowieczu. Na przestrzeni wieków opactwo benedyktynów w Tyńcu doświadczyło wielu dramatycznych wydarzeń. Najazd tatarski w 1259 roku niemal doszczętnie zniszczył zabudowania klasztorne. Odbudowywano je przez kolejne dekady, a zakonnicy kontynuowali działalność mimo licznych trudności. W okresie potopu szwedzkiego klasztor został splądrowany i spalony, a w czasach konfederacji barskiej służył jako ważna twierdza obronna, co dziś tłumaczy jego masywne mury i rozmieszczenie. Ciekawostką jest, że przez pewien czas benedyktyni prowadzili tu także szkołę klasztorną oraz skryptorium, w którym kopiowano manuskrypty i kroniki — część z nich przetrwała do dziś. W epoce zaborów, w 1816 roku, opactwo zostało skasowane przez władze austriackie, a mnisi musieli opuścić klasztor. Przez kolejne dziesięciolecia budowla popadała w ruinę, służąc m.in. jako magazyn i budynek świecki. Dopiero w 1939 roku benedyktyni oficjalnie powrócili do Tyńca, podejmując trud odbudowy duchowego i kulturowego dziedzictwa tego miejsca. Dziś opactwo tynieckie nie tylko pełni funkcję klasztoru, ale także centrum edukacyjnego, wydawniczego i turystycznego, a jego mury są żywym świadkiem ponad 950 lat historii Polski. Architektura i zabytki opactwa Opactwo w Tyńcu to fascynujący przykład architektonicznej ewolucji sakralnych budowli w Polsce. Przez niemal tysiąc lat swojej historii łączyło i przekształcało style, zachowując elementy średniowiecznej architektury romańskiej, gotyckiej oraz barokowej. Obecny wygląd kompleksu klasztornego jest efektem wielowiekowych przebudów, odbudów po zniszczeniach oraz adaptacji do zmieniających się potrzeb liturgicznych i obronnych. Centralnym punktem założenia jest Kościół Świętych Piotra i Pawła, którego korzenie sięgają XI wieku. W zachowanych fragmentach romańskich murów, widocznych zwłaszcza w dolnych partiach kościoła i fundamentach, kryją się ślady najstarszych warstw budowli. W kolejnych epokach dobudowano gotyckie sklepienia, wydłużono prezbiterium i wprowadzono barokowe dekoracje, widoczne przede wszystkim we wnętrzach — w ołtarzu głównym, na sklepieniach oraz w detalach sztukatorskich. Warto zwrócić uwagę na harmonijne połączenie elementów stylów architektonicznych, co czyni kościół nie tylko miejscem kultu, ale też żywym muzeum stylów sakralnych od średniowiecza po epokę nowożytną. Szczególnie cennym detalem są gotyckie portale oraz fragmenty dawnego wystroju z okresu późnego średniowiecza. Dawne zabudowania klasztorne, otaczające wewnętrzny dziedziniec, zostały zorganizowane w klauzurowym układzie architektonicznym. Układ ten służył życiu wspólnotowemu zakonników, zapewniając wyciszenie, skupienie oraz przestrzeń do modlitwy i pracy. W obrębie klasztoru znajdują się także krużganki, refektarz, dormitorium oraz biblioteka — niektóre z pomieszczeń zachowały oryginalne sklepienia kolebkowe i krzyżowo-żebrowe. Ciekawostką jest fakt, że w murach opactwa odkryto ślady średniowiecznych polichromii oraz fragmenty wczesnopiśmiennych inskrypcji łacińskich, co potwierdza wysoką rangę intelektualną i artystyczną klasztoru w minionych epokach. Dziś te zabytki można podziwiać podczas zwiedzania, zarówno w obrębie kościoła, jak i w Muzeum Opactwa, które gromadzi eksponaty z różnych okresów funkcjonowania wspólnoty benedyktyńskiej. Życie benedyktynów – Reguła św. Benedykta Życie benedyktynów od początku istnienia opactwa w Tyńcu było ściśle podporządkowane regule świętego Benedykta z Nursji, spisanej na przełomie V i VI wieku. Jej fundamentalna zasada ora et labora – módl się i pracuj – definiowała rytm dnia mnichów jako harmonijne połączenie modlitwy, pracy fizycznej, studiów oraz kontemplacji. Reguła ta, wyjątkowa na tle innych zakonnych tradycji, zakładała stabilność wspólnoty, posłuszeństwo opatowi oraz pokorę jako fundament życia duchowego. Benedyktyni w Tyńcu prowadzili życie według precyzyjnego planu dnia. Rozpoczynali go wcześnie rano modlitwami liturgicznymi, następnie zajmowali się pracą – w zależności od epoki: rolnictwem, zielarstwem, rzemiosłem, kopiowaniem ksiąg, a w czasach współczesnych także działalnością wydawniczą i edukacyjną. Codzienna praca była dla nich nie tylko obowiązkiem, ale formą służby Bogu i wspólnocie. Szczególne miejsce zajmowała działalność skryptoriów klasztornych, czyli pracowni, w których benedyktyni przepisywali i iluminowali rękopisy. Tynieccy mnisi zasłynęli w średniowieczu jako strażnicy i twórcy wiedzy, przekazując dalej teksty religijne, filozoficzne oraz kroniki historyczne. Wielowiekowa tradycja intelektualna opactwa pozostawiła po sobie liczne świadectwa piśmiennictwa, z których część przechowywana jest dziś w klasztornej bibliotece oraz muzeum. Wspólnota benedyktynów w Tyńcu pełniła również istotną funkcję w życiu okolicznych mieszkańców – prowadząc działalność duszpasterską, edukacyjną i charytatywną. Zakonnicy nauczali miejscową ludność, sprawowali sakramenty i organizowali pomoc dla ubogich. Ich obecność wpływała pozytywnie na rozwój lokalnej kultury i duchowości. Do dziś życie klasztorne w Tyńcu toczy się według dawnych zasad, choć z uwzględnieniem współczesnych wyzwań. Mnisi uczestniczą w pracy naukowej, przygotowują publikacje, prowadzą rekolekcje i warsztaty duchowe, zachowując przy tym tradycyjne rytuały liturgiczne oraz codzienny rytm wspólnotowego życia w duchu milczenia, skupienia i modlitwy. Jak zaplanować wycieczkę do Tyńca Zwiedzanie opactwa benedyktynów w Tyńcu Dziś opactwo benedyktynów w Tyńcu jest otwarte dla wszystkich, którzy pragną poznać jego bogatą historię, architekturę oraz duchowe dziedzictwo. Klasztor zaprasza zarówno turystów indywidualnych, jak i grupy zorganizowane, oferując wiele form zwiedzania — od klasycznych spacerów po terenach opactwa, po rozbudowane wycieczki z przewodnikiem i udział w wydarzeniach kulturalnych. W obrębie dawnych klasztornych budynków mieści się Muzeum Opactwa, gdzie prezentowane są średniowieczne artefakty, fragmenty dawnych murów, rekonstrukcje rękopisów, elementy wyposażenia liturgicznego oraz detale architektoniczne z różnych epok. Ekspozycja została zaprojektowana tak, by ukazać ewolucję życia monastycznego oraz zmiany w sztuce i kulturze klasztornej na przestrzeni wieków. Podczas wizyty szczególnie warto zobaczyć: krużganki klasztorne, prowadzące do poszczególnych części kompleksu, dziedziniec wewnętrzny, będący centrum życia wspólnotowego, kościół Świętych Piotra i Pawła, z jego wielowarstwową architekturą, oraz stałe i czasowe ekspozycje muzealne, ukazujące duchowy i artystyczny wymiar życia benedyktynów. Odwiedzający mogą również wziąć udział w wydarzeniach organizowanych przez klasztor — m.in. warsztatach kaligrafii, koncertach muzyki dawnej czy rekolekcjach duchowych. Opactwo benedyktynów w Tyńcu jako cel turystyczny Położenie opactwa na skalnym wzgórzu, nad malowniczym przełomem Wisły, sprawia, że Tyniec to nie tylko duchowe, ale i przyrodnicze serce okolic Krakowa. Bliskość miasta oraz niezwykłe walory krajobrazowe przyciągają turystów szukających spokoju, refleksji i estetycznych doznań. Wokół klasztoru rozciągają się tereny objęte ochroną krajobrazową – idealne do spacerów, wycieczek rowerowych czy kontemplacji wśród przyrody. Wędrując szlakami w okolicach opactwa, można odkryć punkty widokowe na dolinę Wisły, wapienne skały oraz dzikie zakola rzeki. Dla wielu gości wizyta w Tyńcu to również okazja do doświadczenia turystyki religijnej — nie tylko w kontekście zwiedzania, ale także osobistego spotkania z duchowością i ciszą miejsca, które od prawie tysiąca lat promieniuje tradycją modlitwy i pracy. Informacje praktyczne dla odwiedzających Opactwo benedyktynów w Tyńcu znajduje się w dzielnicy Dębniki, na południowy zachód od centrum Krakowa, w odległości ok. 12–15 km. Do klasztoru można bez problemu dojechać: komunikacją miejską (autobusy linii 112, 203 lub 219), samochodem (dostępny bezpłatny parking), rowerem malowniczą trasą Wiślaną, a nawet łodzią turystyczną po Wiśle – sezonowo, z przystani w centrum Krakowa. Godziny zwiedzania, cennik biletów oraz informacje o aktualnych wydarzeniach i usługach przewodnickich najlepiej sprawdzać na oficjalnej stronie opactwa, ponieważ oferta jest sezonowa i może się zmieniać. Warto zaplanować pobyt tak, by uwzględnić czas na relaks w klasztornej kawiarni, zakup produktów benedyktyńskich (np. naturalnych kosmetyków, miodów, win, ziół) oraz chwilę wyciszenia w przestrzeni duchowej tego niezwykłego miejsca. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po świecie podróżuje w poszukiwaniu smaków lokalnych kuchni. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Turystyka w Polsce nabrała rozpędu. Jesteśmy wśród liderów Europy
Po pandemii wiele osób zastanawiało się, czy światowa turystyka zdoła wrócić na ścieżkę stabilnego wzrostu. Najnowszy Światowy Barometr Turystyczny przygotowany przez UN Tourism pokazał jednak wyraźnie: branża nie tylko się odbudowała, ale w wielu regionach rozwija się szybciej niż przed 2020 rokiem. W tym globalnym trendzie szczególnie dobrze wypada Polska, która należy dziś do najszybciej rosnących rynków turystycznych w Europie.
Europejska turystyka ponownie notuje solidne wzrosty, a jednym z kluczowych motorów odbudowy jest powrót podróżnych z Azji. Coraz liczniejsi turyści z Chin, Indii i Japonii ponownie pojawiają się w europejskich miastach, czemu sprzyja zarówno odbudowa siatki połączeń lotniczych, jak i stopniowe łagodzenie procedur wizowych w strefie Schengen. Równolegle stabilnie rośnie także ruch transatlantycki – mimo wyższych kosztów podróży Amerykanie nie rezygnują z europejskich kierunków, a miasta takie jak Paryż, Rzym, Barcelona czy Londyn intensyfikują działania promocyjne, by przyciągnąć gości z USA. Na tle tych zmian jednak szczególnie wyróżnia się Polska, która – jak wynika z danych Eurostatu – w 2025 roku ustąpiła pod względem tempa wzrostu ruchu turystycznego jedynie Malcie. Turystyka w Europie znów rośnie. Polska w ścisłej czołówce Dane opublikowane przez Eurostat potwierdzają, że europejska turystyka w 2025 roku definitywnie weszła w fazę stabilnego wzrostu, osiągając poziomy wyższe niż przed pandemią. Łączna liczba noclegów spędzonych w obiektach noclegowych na terenie Unii Europejskiej sięgnęła 3,08 mld, co oznacza wzrost o 2% w porównaniu z rokiem wcześniejszym. Głównym motorem tego wyniku byli goście zagraniczni, których liczba noclegów zwiększyła się o ponad 46 mln, podczas gdy ruch krajowy rósł wyraźnie wolniej. Struktura popytu pozostała przy tym zrównoważona – noclegi turystów zagranicznych stanowiły 49% całości, a krajowych 51%. Wciąż dominującą formą zakwaterowania były hotele i obiekty o podobnym standardzie, odpowiadające za blisko dwie trzecie wszystkich noclegów w UE, podczas gdy apartamenty krótkoterminowe, domy wakacyjne i kempingi uzupełniały ofertę. Na tym tle szczególnie wyraźnie wyróżniła się Polska, która w 2025 roku odnotowała jeden z najwyższych wzrostów liczby noclegów w całej Unii – aż o 7% rok do roku. Lepszy wynik osiągnęła jedynie Malta. Nasz kraj wyprzedził m.in. Łotwę (+6%), Litwę, Luksemburg, Słowenię, Chorwację, Węgry, Hiszpanię, Grecję, Francję czy Włochy. To rezultat, który stawia nas w ścisłej europejskiej czołówce i pokazuje, że Polska coraz skuteczniej przyciąga turystów, umacniając swoją pozycję jako jeden z najszybciej rozwijających się kierunków podróży w Europie. Przyszłość turystyki w Polsce. Prognozy pokazują jakościowy przełom Tak dobre wyniki Polski na tle Europy potwierdzają także prognozy zawarte w raporcie PMR by Hume’s „Rynek turystyczny w Polsce 2025. Analiza rynku i prognozy rozwoju na lata 2025-2030”, który wskazuje na długofalowy i jakościowy przełom w rozwoju branży. Według analityków wartość krajowego rynku turystycznego niemal się podwoi – z 97 mld zł w 2024 roku do 171 mld zł w 2030 roku. Równolegle rosnąć będzie liczba podróży: do końca dekady Polskę ma odwiedzać nawet 140 mln turystów rocznie, wobec około 99 mln obecnie. Eksperci podkreślają jednak, że o sile rynku coraz rzadziej decyduje sama skala ruchu. Znacznie ważniejsze staje się to, jak i na co turyści wydają pieniądze. Z owego raportu wynika bowiem, że zarówno Polacy, jak i goście z zagranicy coraz chętniej korzystają z profesjonalnej infrastruktury, rezygnując z modelu „bazy minimum”. Wydatki przesuwają się w stronę gastronomii, unikalnych atrakcji rekreacyjnych oraz noclegów o wyższym standardzie. „Będą oni przeznaczać coraz większą część budżetu na doświadczenia, które oferują realną wartość, jak komfort, jakość i emocje” – czytamy w analizie. Sprzyja temu stabilna sytuacja makroekonomiczna: prognozowany wzrost PKB na poziomie ok. 3% rocznie, rekordowo niskie bezrobocie (poniżej 3%) oraz stopniowa odbudowa realnych dochodów i oszczędności. Jakość przede wszystkim Choć Polacy pozostają wrażliwi cenowo (59% aktywnie poszukuje promocji) oszczędność ma swoje granice. Ponad połowa badanych deklaruje gotowość zapłacenia więcej w zamian za wyjątkowe doświadczenie lub ofertę premium. To wyraźny sygnał dla hotelarzy i operatorów atrakcji: konkurencja oparta wyłącznie na cenie traci znaczenie, a kluczowe stają się jakość, unikalność i emocjonalny wymiar podróży. Zmienia się także model wypoczynku. Coraz większą popularność zyskują wyjazdy typu city break i short stay (2-4 dni), które pozwalają na regenerację bez konieczności długiego urlopu. W segmencie turystyki górskiej aż 92% respondentów wskazuje kontakt z naturą i widoki jako główny motyw wyjazdu, jednocześnie nie akceptując kompromisów jakościowych. Oczekują wygodnego zakwaterowania, dobrej restauracji i sprawnej infrastruktury. Małopolska przyciąga najwięcej turystów Najwięcej na tych zmianach zyskuje Małopolska, która pozostaje liderem rynku. Region generuje najwyższy ruch i przychody, a do 2030 roku wartość turystyki w województwie ma sięgnąć 35 mld zł. Przyciąga turystów przez cały rok dzięki sąsiedztwu Krakowa (jednego z najczęściej odwiedzanych miast Europy) oraz Tatr, które pozostają najpopularniejszą destynacją górską w kraju. Małopolska coraz wyraźniej korzysta także z turystyki przyjazdowej: w 2030 roku aż 35% gości nocujących w regionie mają stanowić turyści zagraniczni. Obok tradycyjnych rynków, takich jak Wielka Brytania (11,8%) i Niemcy (9,7%), coraz silniejszą obecność zaznaczają goście z USA (8,6%) oraz Zjednoczonych Emiratów Arabskich (7,9%). Eksperci zwracają również uwagę na rosnącą rolę seniorów. „Dynamicznie powiększająca się grupa konsumentów w wieku 65+ to jeden z najważniejszych filarów przyszłego wzrostu rynku” – podkreśla PMR by Hume’s. Seniorzy, dysponujący stałym dochodem i czasem wolnym poza szczytem sezonu, mogą stać się stabilizatorem przychodów dla branży turystycznej w kolejnych latach. Źródła: Eurostat, PMR by Hume’s, UN Tourism, Rynek Turystyczny Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
„Polska Szwajcaria" leży zaledwie 40 minut od Krakowa. To zapomniany cud natury
Dla zagranicznych mediów Ojcowski Park Narodowy staje się fascynującym odkryciem na mapie Polski. To najmniejszy park w kraju, który skrywa w sobie ogromne bogactwo historii. Warto tu przyjechać.
W tym artykule: Ojcowski Park Narodowy – atrakcje Przyroda i tradycja Gastronomia w Ojcowie Igła Deotymy Jaskinie w Ojcowskim Parku Narodowym Trasy turystyczne Ojcowskie zamki Ojcowski Park Narodowy – informacje praktyczne Dziennikarze serwisu euronews.travel postanowili przedstawić turystom alternatywę na jednodniową wycieczkę z Krakowa. Wybór zazwyczaj pada na Zakopane albo Oświęcim. Euronews na jesienny wypad poza miasto proponuje oddalony o zaledwie 40 minut drogi od stolicy Małopolski „mniej znany cud natury”, czyli Ojcowski Park Narodowy. – Miłośnicy przyrody często wybierają się do Zakopanego. To pełne turystów miasto najlepiej zwiedzać podczas wycieczki z minimum jednym noclegiem, ponieważ jest ono oddalone o dwie godziny jazdy samochodem od Krakowa. Jeśli brakuje ci czasu, wybierz położony dużo bliżej Ojcowski Park Narodowy – czytamy. Ojcowski Park Narodowy – atrakcje Ojcowski Park Narodowy powstał w 1956 r. To najmniejszy tego typu obiekt w kraju. Ma zaledwie 21,46 km kw. powierzchni, podczas gdy największy park w Polsce – Biebrzański – ma aż 592,23 km kw. Najmniejszy nie oznacza jednak mało interesujący. Na odwiedzających czeka tu masa cennych zabytków i pomników przyrody. Nie tylko Wawel, Wieliczka i Ojców. Oto nieznane miejsca w Małopolsce, które warto odwiedzić Oceniając województwo małopolskie w kontekście mnogości atrakcji turystycznych, łatwo można dojść do wniosku, że jest to jeden z najatrakcyjniejszych regionów w Polsce. Warto jednak wied... Sercem Ojcowskiego Parku Narodowego jest Ojców, niewielka wieś położona na terenie Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. W jej pobliżu znajduje się Grota Łokietka. Tu , jak głoszą legendy, ojciec Kazimierza Wielkiego miał przez sześć tygodni ukrywać się przed królem czeskim Wacławem II, z którym toczył spór o tron Polski. W trakcie wizyty w najmniejszym parku narodowym Polski zobaczymy zarówno wapienne klify, jak i wąwozy oraz ponad 400 jaskiń. Dodają ponadto, że na miejsce bez problemu dojedziemy autobusem za mniej 20 złotych lub taksówką (koszt taryfy oscyluje granicach 75–130 zł). Spokój, klimat i przyroda sprawiają, że mieszczuchy, zwłaszcza z Krakowa, od wieków lubią tu wypoczywać i leczyć wyczerpane hałasem głowy. Zresztą atrakcyjność tych terenów dostrzeżono już jakieś sto tysięcy lat temu, kiedy swe obozowiska zakładali tutaj neandertalczycy. Przyroda i tradycja Ojcowski Park Narodowy jest najmniejszy w Polsce, co w niczym mu nie ubliża. Przez lata wręcz ortodoksyjnie strzeżono, by nic w nim się nie zmieniło, by technologia ani mody nie zakłócały rytmu Matce Ziemi. Dlatego nawet otwarcie spa w starej willi na jednym z malowniczych zboczy skończyło się tu awanturą i fiaskiem. Niektórym się to podoba, innym nie. Jedno jest pewne: natura oddycha tu pełną, niezmąconą piersią, a w powietrzu, zwłaszcza po deszczu, pachnie mchem, porostami i jodłą. Kiedy wejdziecie na Grubego Janka (Jonaszówka), jeden z kilku w okolicy punktów widokowych, zobaczycie naturę w całej okazałości. Na lewo zachwyci was widok ruin zamku. Na prawo dostrzeżecie drogę do Bramy Krakowskiej i Jaskini Łokietka. Gastronomia w Ojcowie W Ojcowie, czy to przez specyficzny mikroklimat, czy urodę miejsca, zawsze będziecie głodni. I zawsze znajdziecie coś do zjedzenia. Czy to w restauracjach urządzonych w pięknych zabytkowych willach, czy na prostych drewnianych ladach rozstawionych w zmyślny sposób wzdłuż turystycznych tras (chleb ze smalcem, kiełbasa, oscypki, ale i marynowane grzyby). Kalorie spalić można, maszerując do pobliskiej dzikiej Doliny Sąspowskiej bądź do zamku Pieskowa Skała (i zobaczyć obok jego murów imponującą Maczugę Herkulesa). Igła Deotymy Jest zgrabna, smukła i nie sposób jej nie zauważyć, spacerując doliną Prądnika. Igła Deotymy, wapienna skała, swą nazwę zawdzięcza pseudonimowi poetki i improwizatorki Jadwigi Łuszczewskiej. Przyjeżdżała tu, by w okolicznych krajobrazach szukać natchnienia do swych kolejnych romantycznych wierszy. Unikatowe odkrycie na Zamku w Ojcowie. Najstarsza świnka morska w Polsce Świnka morska, czyli kawia, to popularne zwierzątko domowe. Archeolodzy odkryli najstarsze szczątki tego sympatycznego gryzonia na terenie Polski. To znalezisko z Zamku w Ojcowie w woj. małopol... Jaskinie, strome konstrukcje skalne, trzymające Ojców w potrzasku niemal z każdej strony, od wieków przyciągały miłośników niebanalnej natury i historii. Jedni przyjeżdżali tu na biegówki, inni na kulig z pochodniami, a jeszcze inni do pracy naukowej. Doskonały mikroklimat, dobre położenie i atrakcje sprawiały, że Ojców nazywano nawet drugą Szwajcarią. Jaskinie w Ojcowskim Parku Narodowym Dziś też jest się czym chwalić. W Jaskini Ciemnej, którą znają archeolodzy i antropolodzy niemal na całym świecie, odkryto w 2018 r. paliczki neandertalskiego dziecka. Że pieczara jest badawczo atrakcyjna, wiedziano od dawien dawna. Tu odnaleziono bowiem między innymi narzędzia kamienne, ale też zęby niedźwiedzi jaskiniowych, kości wilka, hieny czy lwa jaskiniowego. Tak naprawdę jednak głośno zrobiło się o niej, kiedy grupa profesorów pochwaliła się fragmentami kości dłoni neandertalskiego dziecka. I tak oto Ojców, oprócz wielu innych atrakcji zasłynął jako miejsce, gdzie odkryto najstarsze szczątki ludzkie na terenie dzisiejszej Polski. Wcześniej też miał wiele szczęścia. Według legendy w tutejszych pieczarach i lasach ukrywać miał się Władysław Łokietek (i przygotowywać się do zmagań o Kraków z czeskim władcą Wacławem II). Jego syn, Kazimierz Wielki, gdy zbudował tu warownię, nazwał ją Ociec u Skały. Miejscowi skrócili ją po prostu z czasem do Ojcowa. Przybywali tu przez całe lata goście znamienici. Idę ich śladami. Wspinam się po schodkach w kierunku Jaskini Ciemnej, podziwiam panoramę na Ojców i dolinę Prądnika. Jest tak cicho, że kiedy zamknę oczy, łatwo mi sobie wyobrazić, że jestem tu sama. Kiedy wchodzę z przewodnikiem do ciemnej komory (ze świecą czy latarką) niczym do brzucha zimnego wieloryba. I słucham historii o królu Stanisławie Auguście Poniatowskim, który przemierzał ten szlak, Stanisławie Staszicu czy wreszcie Fryderyku Chopinie, mam na plecach dreszcze. A może to przez przelatujące mi nad głową nietoperze? Nie wiem. Ojców jest nazwany krainą tych ssaków. Nietoperz znalazł się nawet w godle Ojcowskiego Parku Narodowego. Książę nocy, bohater mrocznych legend i horrorów wyjątkowo polubił podkrakowskie uzdrowisko. Pasuje mu klimat jaskiń, w których może sobie hibernować, atmosfera przepięknych skał i niezmącona przyroda. Najczęściej można tu spotkać podkowca małego i nocka dużego, rzadziej mroczka późnego czy nocka wąsatka. Naukowcy liczą je tu od czasu do czasu i podają, że z 25 gatunków żyjących w Polsce na terenie Ojcowskiego Parku Narodowego i najbliższej okolicy stwierdzono ich aż 17. Trasy turystyczne Białe ojcowskie skały to nie tylko gratka dla fotografów, ale i wspinaczy, którzy od lat wybierają okolice parku. Są doskonałym poligonem treningowym dla tych, którzy zaczynają przygodę na skale, jak i mają już za sobą trudniejsze drogi. Ale otoczenie Ojcowa to także raj dla tych, którzy praktykują szaleństwo na dwóch kółkach. Gniazda na Jurze Najlepszym przyjacielem fotografa jest światło. Czasem wystarczy takie z mocnej latarki. Dla turystów, którzy lubią poruszać się i pozwiedzać z przewodnikiem, w ofercie trasy dla początkujących i wytrwałych. Te pierwsze, krótkie i bez przewyższeń, zaprowadzą was pod ciekawsze skały i groty, kapliczki na wodzie i do zamku Pieskowa Skała. Przewodnik opowie nie tylko o historii miejsca czy starych willach, w których dziś straszy, pokaże także grób przy drodze dwóch braci, którym dom rozerwała bomba podczas wojny. Mnie namówiono na dwudniową eskapadę połączoną ze zwiedzaniem Jaskini Nietoperzowej i Mamutowej, wspinaczką i tyrolką. Przejazd Doliną Będkowską to niepodrobiona poezja, bo stworzona przez naturę. Łąki, skały, rzeka, wodospady i świerszcze tworzą w niej najpiękniejsze strofy, nie do podrobienia przez żadnego poetę, który tu szukał natchnienia. Można się w niej zatrzymać i rozpalić ognisko. Nocą opowiada mroczne opowieści o pieczarach, w których zagubić się można na zawsze, i nieszczęśliwych miłościach ze śmiercią w tle. Ojcowskie zamki Do zamków na terenie Ojcowskiego Parku Narodowego mam słabość. Malownicze ruiny warowni obronnej zbudowanej przez króla Kazimierza Wielkiego górują nad doliną Prądnika. Zwłaszcza ośmioboczna baszta z ciosowego kamienia wapiennego. Zamek miał być wzniesiony pomiędzy 1354 a 1370 rokiem na ruinach wcześniejszego grodu. Na dziedzińcu odbywały się turnieje rycerskie i bale. Tajemne lochy miały prowadzić do innych warowni królewskich zbudowanych na tym terenie. Dziś możemy zwiedzać resztki murów obronnych i część mieszkalną. Widok na okolice jest z nich obłędny. Drugim na mapie fortyfikacyjnych budowli królewskich jest zamek Pieskowa Skała. Można do niego dojść z Ojcowa spacerem lub dojechać rowerem. Na Szlaku Orlich Gniazd to prawdziwa, świetnie zachowana renesansowa perełka. Królewska warownia wzniesiona na skale mogłaby spokojnie zagrać w filmie „Imię róży”. Jest potężna, wieczorami mroczna i skrywa wiele tajemnic. Ongiś składała się z dwóch zamków (górnego i dolnego), ale ten pierwszy, położony na skale, zawalił się bezpowrotnie. W XV w. rządził tu rozbójnik o zamiłowaniu do czarnej magii – Krzysztof Szafraniec. Ścięto go za swe niezbyt uczciwe rzemiosło na krakowskim rynku. Ale to nie jedyna mroczna historia związana z tym miejscem. W baszcie, zwanej Dorotką, śmierć głodową poniosła jedna z córek Tęczyńskich. Ukarana została w tak okrutny sposób za miłość do lutnisty, z którym próbowała uciec. Od śmierci próbował ratować ją pies, który przez jakiś czas wspinał się na skałę i rzucał swej pani resztki jedzenia. Ojcowski Park Narodowy – informacje praktyczne Jak dojechać Najlepiej rowerem albo samochodem z Krakowa (20 km). Auto można zostawić na jednym z kilku parkingów na terenie Ojcowa (parking pod ruinami zamku w Ojcowie lub parking Ojców-Złota Góra). Noclegi W Ojcowie możecie spać po królewsku i plebejsku. Polecam zajazd Zazamcze, hotel Łokietek, klimatyczny Bazar Lwowski i pokoje gościnne u Grażyny. Atrakcje Ekspozycja przyrodnicza w Centrum Edukacyjno-Muzealnym OPN w Ojcowie. Jeśli chcecie poznać dolinę Prądnika, zobaczyć, jak powstawała na przestrzeni wieków, a także obejrzeć z bliska jej florę i faunę, to miejsce jest idealne dla was. Dom Neandertalczyka. To obowiązkowy punkt w Ojcowie. Jedzenie Piwnica pod Nietoperzem. Restauracja, w której znajdziecie najlepsze polskie dania (żurek z jajkiem i kiełbasą), misy pierogów i pstrąga przyrządzanego na różne sposoby. Bar Sąspówka to znakomite placki ziemniaczane obficie oblane gulaszem, pstrągi i pierogi. Zajazd Zazamcze to dania kuchni polskiej, oczywiście pstrąg i świetne desery. Rowery Jeśli nie macie rowerów, wypożyczycie je w Ojcowie, w Mobilnej Wypożyczalni Rowerów i Kijków Trekkingowych JuraCamp, albo w barze Sąspówka – górskie, trekkingowe, miejskie, dziecięce, foteliki dziecięce, przyczepki rowerowe. Można liczyć na pomoc w dopasowaniu sprzętu oraz trasy wycieczki. Gdzie diabły harcują Na wapiennych ostańcach Jury tkwią ruiny dawnych warowni. Źródła: archiwum NG, euronews.travel, malopolska.pl. Nasz ekspert Katarzyna Kachel Dziennikarka, redaktorka, terapeutka i trenerka oddechu, autorka książek. Absolwentka filologii polskiej, miłośniczka kina, jedzenia i podróży – zarówno tych bliskich, w głąb siebie, jak i dalszych. Stroni od głównych atrakcji turystycznych i luksusowych hoteli, nie przepada za poleceniami w stylu „Musisz to zobaczyć!”. Interesuje ją człowiek oraz pamięć miejsca; fascynują ją regiony pogranicza i przestrzenie nieoczywistych styku. Chętnie schodzi z utartych szlaków.
„Polskie Kolorado” to prawdziwy skarb Pienin. Natura gra tutaj pierwsze skrzypce
Kolorado słynie z wyjątkowych formacji skalnych i dzikich dolin. Niewielu turystów zdaje sobie sprawę, że w Polsce istnieje miejsce o podobnym charakterze. To rezerwat Biała Woda w Pieninach.
Spis treści: Małe Kolorado to niespodzianka dla wielu turystów Nieoszlifowany diament Kraina potoków, wąwozów i baśniowych skał Nawet przed podróżnikami z wieloletnim doświadczeniem Polska potrafi skrywać niespodzianki. Jedną z nich jest stosunkowo mało znany rezerwat Biała Woda w Pieninach, który jest jednym z najpiękniejszych zakątków w tej części województwa małopolskiego. Na podróżnych czeka tam wiele atrakcji. Małe Kolorado to niespodzianka dla wielu turystów Rezerwat przyrody Biała Woda obecnie uznawany jest za jeden z piękniejszych zakątków w Pieninach. Powstał w 1963 roku, choć jego historia sięga jeszcze czasów średniowiecza. Pierwsi osadnicy przybyli w te rejony za panowania Bolesława Chrobrego, a kolejni pojawili się w XIV wieku, przynosząc ze sobą kulturę pasterską. W tym czasie w dolinie potoku powstała wieś Biała Woda. Mieszkańcy wiedli spokojne życie, zajmowali się głównie rolnictwem, hodowlą zwierząt i drobnym rzemiosłem. Wszystko zmieniło się po drugiej wojnie światowej. Ludność łemkowską wysiedlono, a jej zabudowania spalono. Po latach zachowało się wiele pozostałości po łemkowskiej wsi, zwłaszcza na szlaku, który wiedzie doliną, między zachwycającymi formacjami skalnymi. Nieoszlifowany diament Rezerwat, mimo niekwestionowanych uroków, jest nieco zapomniany przez turystów. Wielu z tych, którzy przyjeżdżają do Szczawnicy, wybiera najczęściej Drogę Pienińską oraz wspinaczkę na szczyt Trzy Korony i Sokolicę. Tymczasem niedaleko Jaworek, małej wsi ulokowanej niecałe 7 km od Szczawnicy, dzieją się cuda. Nietypowe formacje skalne i przecinające okolice potoki roztaczają nad tym miejscem niezwykłą aurę. Rezerwat położony jest w skalistym wąwozie na obszarze Małych Pienin, na wysokości 600–800 m n.p.m. Charakteryzuje się bogatą rzeźbą, florą i fauną. Trasa wiedzie dnem doliny, można ją zatem przemierzyć pieszo lub na rowerze. Po drodze nadarzy się wiele okazji, by podziwiać skały wapienne i turnie, wodospad, potok z kaskadami, bogatą roślinność a także pasące się na polanach stada owiec. Spacer można przedłużyć wędrówką przez Przełęcz Rozdziela i zakończyć w Bacówce na Obidzy, następnie udać się na Radziejową czy Eliaszówkę. Kraina potoków, wąwozów i baśniowych skał Jak podkreślono na stronie Urzędu Miasta i Gminy Szczawnica, w rezerwacie można spokojnie pospacerować, nawet z dziećmi w wózku czy też z psami. Jeśli chodzi o charakterystyczne obiekty, w sąsiedztwie znajduje się pomnik przyrody – Bazaltowa Skałka wulkanicznego pochodzenia. Z kolei na północnej stronie, na wzgórzu ulokowała się Czerwona Skała (nazywana jest również Skałą Sfinks). Ostatnia część rezerwatu znajduje się w środkowej części Brysztańskiego Potoku i obejmuje Brysztańskie Skały. „Polskie Kolorado” to prawdziwy skarb Pienin. Tutaj natura gra pierwsze skrzypce Źródła: Urząd Miasta i Gminy Szczawnica, orlica.com
AI wskazało najbardziej niedocenione miasto w Polsce. Niegdyś pełniło rolę stolicy Węgier
Nie tylko Warszawa, Kraków i Gdańsk zasługują na uwagę. Sztuczna inteligencja wytypowała trzy polskie miasta, o których wciąż mówi się zbyt mało. Sprawdź, gdzie warto się wybrać.
W tym artykule: „Polski biegun ciepła” i dawna stolica Węgier Nieoczywista perła Dolnego Śląska Miasto, które skrywa niezwykłe podziemia Najpiękniejsze miasta w Polsce już znamy, ale co z tymi, które wciąż pozostają niedoceniane? Tym razem poprosiliśmy sztuczną inteligencję o wskazanie takich miejsc. Wybór może co poniektórych zaskoczyć. „Polski biegun ciepła” i dawna stolica Węgier Choć Tarnów leży niespełna 80 km od Krakowa, rzadko trafia na listy obowiązkowych miejsc do odwiedzenia. A szkoda, bo miasto zachwyca zachowaną starówką, uznawaną za jedną z najpiękniejszych w Polsce. Rynek otaczają renesansowe kamienice, a ratusz z XVI wieku przyciąga wzrok swoją elegancką bryłą. Tarnów może się również pochwalić wielokulturową historią. W przeszłości był ważnym ośrodkiem żydowskim, co do dziś przypomina m.in. zabytkowa synagoga Bima. Mało kto jednak wie, że przez krótki czas pełnił także rolę stolicy Węgier. W 1528 r. na zamku w Tarnowie rezydował wraz ze swoim dworem węgierski król Jan Zápolya. Tarnów, nazywany „polskim biegunem ciepła”, stanowi także świetną bazę wypadową na Pogórze Ciężkowickie, gdzie można podziwiać malownicze krajobrazy i odwiedzić rezerwat Skamieniałe Miasto. Przez miliony lat erozja i wietrzenie ukształtowały tamtejsze formacje skalne, nadając im fantazyjne kształty, które przypominają naturalne rzeźby. Nieoczywista perła Dolnego Śląska Większość turystów, którzy przyjeżdżają do Wałbrzycha, kieruje się prosto do Zamku Książ. Trudno się dziwić, bowiem to jedna z największych atrakcji Dolnego Śląska. Jednak samo miasto ma do zaoferowania znacznie więcej niż tylko spektakularną rezydencję Hochbergów. Spacerując po centrum, można podziwiać odnowione kamienice, a fani postindustrialnych przestrzeni koniecznie powinni odwiedzić Starą Kopalnię, czyli niezwykłe muzeum zlokalizowane w dawnym kompleksie górniczym. Miłośnicy górskich wędrówek znajdą w Wałbrzychu idealny punkt startowy do eksploracji Sudetów, zwłaszcza Gór Wałbrzyskich i Kamiennych. Dodatkowego uroku miastu dodają tajemnicze opowieści o Złotym Pociągu i podziemnych tunelach z czasów II wojny światowej. Miasto, które skrywa niezwykłe podziemia Na pierwszy rzut oka Chełm może wydawać się zwykłym, niewielkim miastem na wschodzie kraju, zlokalizowanym nieopodal granicy z Ukrainą. Jednak pod jego powierzchnią kryje się prawdziwa atrakcja – unikatowe na skalę światową i nagrodzone tytułem „Cudu Polski 2024” kredowe podziemia. To rozległa sieć tuneli wydrążonych w miękkim wapieniu, które dawniej pełniły funkcję magazynów i schronów. Ale Chełm to nie tylko podziemia. Miasto ma bogatą przeszłość, gdzie przeplatały się wpływy polskie, ukraińskie i żydowskie. Ślady tej różnorodności widać zarówno w architekturze, jak i w lokalnej kuchni. Warto odwiedzić wzgórze katedralne, z którego roztacza się piękny widok na okolicę oraz przejść się po urokliwych uliczkach centrum. Dodatkowym atutem Chełma jest jego położenie. Znajduje się w pobliżu Roztocza, jednego z najpiękniejszych regionów przyrodniczych w Polsce. Okolica zachęca do odkrywania malowniczych wąwozów, lessowych wzgórz i dzikich lasów, które tworzą wyjątkowy krajobraz. Źródło: National Geographic Polska
To jedno z najpiękniejszych miejsc w Małopolsce. Turyści o nim zapominają
Turyści uwielbiają Małopolskę za Kraków, Pieniny, Szlak Orlich Gniazd i mnóstwo innych lokalizacji. Szeroki wachlarz atrakcji sprawia, że niektóre z nich mogą być niedoceniane. Jednym z przykładów jest Wiśnicko-Lipnicki Park Krajobrazowy.
Spis treści: Wyjątkowy park w Małopolsce potrafi zachwycić Park zachwyca walorami przyrodniczymi Czyste powietrze, natura i lasy Małopolska to bez wątpienia bogaty region pod kątem turystycznym. Przyciąga przede wszystkim urokliwymi miastami – na czele z Krakowem – pasmami górskimi, ale nie tylko. Niektóre atrakcje umykają uwadze większości mimo niekwestionowanego uroku i walorów przyrodniczych. Wyjątkowy park w Małopolsce potrafi zachwycić Wiśnicko-Lipnicki Park Krajobrazowy to jeden z najbogatszych pod względem kulturowym parków w Małopolsce. Jego zasięg obejmuje głównie teren Pogórza Wiśnickiego, a w niewielkiej części, na południu, także wzgórza Beskidu Wyspowego. Nazwa parku pochodzi od dwóch gmin: Nowego Wiśnicza i Lipnicy Murowanej. To właśnie po ich granicach administracyjnych poprowadzone są granice parku. Powierzchnia parku wynosi 14 311 ha. Wraz z Ciężkowicko-Rożnowskim Parkiem Krajobrazowym i Parkiem Krajobrazowym Pasma Brzanki tworzy Zespołu Parków Krajobrazowych Podgórza w Tarnowie. – wyjaśniono na portalu miasta i gminy Nowy Wiśnicz. W tym rejonie występują bowiem bardzo różnorodne obszary o unikatowych walorach krajobrazowych. Zachwycają nie tylko wyjątkowe gatunki flory i fauny, ale i ekosystemy, a także dorobek kultury materialnej tego regionu. Park zachwyca walorami przyrodniczymi Środowisko naturalne na obszarze parku jest w niewielkim tylko stopniu skażone, ponieważ brak tu ciężkiego przemysłu i wielkich aglomeracji miejskich. Wyjątkowość obszaru z czasem prowadziła do utworzenia na tym terenie trzech rezerwatów przyrody. Jeden z nich to rezerwat przyrody nieożywionej „Kamień Grzyb”. Położony jest na północno-wschodnim ramieniu wzgórza Bukowiec. Jak sama nazwa wskazuje, jedną z głównych atrakcji jest siedmiometrowy kamień w kształcie grzyba. Został otoczony ochroną wraz z grupką małych skałek. Na terenie parku znajduje się także rezerwat przyrody Skałki Chronowskie oraz pomnik przyrody nieożywionej „Kamienie Brodzińskiego”. Czyste powietrze, natura i lasy Wiśnicko-Lipnicki Park Krajobrazowy przypadnie do gustu zwłaszcza tym podróżnym, którzy cenią walory przyrodnicze, czyste powietrze i tętniącą zielenią okolicę. Lasy, wśród których dominują buk, sosna, jodła i dąb to idealne miejsce na wzięcie głębokiego oddechu i odpoczynek od miejskiego zgiełku. Znajdziemy tam również rzadkie gatunki roślin, takie jak: ciemiężyca zielona, goryczka krzyżowa, podkolan biały, goryczuszka orzęsiona. Są też storczyki. Po spacerze na łonie natury warto również zwiedzić okoliczne zabytki. Jednym z nich jest XIV-wieczny zamek, w Nowym Wiśniczu. Z kolei z zewnątrz można podziwiać były XVII-wieczny klasztor Karmelitów Bosych (dziś zakład karny), a także urokliwą zabudowę miejską. Perełką Lipnicy Murowanej jest drewniany gotycki kościół z końca XV wieku. Obiekt został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO. Źródła: nowywisnicz.pl, zpkwm.pl, visitmalopolska.pl Nasza ekspertka Wiktoria Szydło Dziennikarka i miłośniczka dalekich wypraw rowerowych, okazjonalnie poetka. Z pasją pisze o ciekawych miejscach, zapomnianych szlakach oraz niestworzonych – i tych realnych – historiach.
Katedra w Tarnowie kryje nieznaną wcześniej tajemniczą kryptę. „To ogromne zaskoczenie”
Podczas eksploracji podziemi świątyni badacze natrafili na zaskakujące znalezisko. Przypadkowo odkryta krypta nie była notowana w żadnych, znanych archeologom dokumentach dotyczących tarnowskiej katedry. Kierownicy badań zwracają uwagę na znaczenie odkrycia oraz na to, czy tajemniczych pomieszczeń może być więcej.
Tarnów to ponad stutysięczne miasto położone w województwie Małopolskim. To właśnie tam, przy miejskim rynku, znajduje się gotycka Bazylika katedralna Narodzenia Najświętszej Maryi Panny. Budowla, której początki sięgają XIV wieku, skrywa w sobie wiele tajemnic, sukcesywnie odkrywanych przez zespoły archeologów. Do najnowszego odkrycia doszło podczas prac wykopaliskowych prowadzonych w tzw. krypcie mieszczańskiej. Co udało się znaleźć w krypcie mieszczańskiej? Po badaniach w krypcie Ostrogskich oraz Tarnowskich zespół, w którego skład wchodzili m.in. archeolodzy z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, zszedł do podziemnych pomieszczeń przeznaczonych na pochówki mieszczaństwa. W przeciwieństwie do wcześniej odkrywanych krypt, mieszczański grobowiec cechuje się znaczną przestrzennością. Pomieszczenie ma wymiary 10 na 4 metry oraz aż 2 metry wysokości. Stan zachowania krypty dodaje temu miejscu wyjątkowości. Członkini zespołu, archeolożka Monika Łyczek, podkreśla jak dobrze zachowane są mury krypty mieszczańskiej. Ściany wydają się nienaruszone, co może oznaczać, że przez lata nie zostały one w żaden sposób przekształcone przez kolejne pokolenia tarnowian. Nie udało się jednak odnaleźć żadnej trumny zachowanej w całości. Badacze natrafili natomiast na liczne pozostałości trumien oraz elementy dekoracyjne skrzyń grobowych. Inicjały i daty zgonów osób pochowanych pod katedrą pozwolą na lepsze określenie lat funkcjonowania grobowca. Oprócz fragmentów trumien krypta zawiera wiele kości, wśród których naukowcy odnaleźli np. krzyżyki, medaliony i inne przedmioty religijne, z którymi chowani byli mieszkańcy Tarnowa. Odkrycie tajemniczej krypty Jednak to nie pozostałości po grobach stanowią najciekawsze znalezisko spod tarnowskiej katedry. Podczas podziemnych prac zespół badaczy natrafił na tajemnicze, wcześniej nieznane pomieszczenie, które również pełniło funkcje funeralne. Kierowniczka badań, prof. Anna Drążkowska z UMK, w rozmowie z Gazetą Krakowską opisała to wyjątkowe, choć przypadkowe odkrycie: „Byliśmy już mocno zmęczeni, mieliśmy kończyć, kiedy nagle coś zastukało pod łopatą. Okazało się, że pod spodem jest jeszcze jedna, nieduża krypta, na jeden może dwa pochówki. To odkrycie dodało nam wszystkim dodatkowych sił. Byliśmy bardzo ciekawi tego, co jest w środku” – powiedziała archeolożka. Zagadkowe ossuarium Przypadkowo odkryta krypta jest zdecydowanie mniejsza od sąsiedniej krypty mieszczańskiej. Naukowcy przypuszczają, że tzw. „dziewiąta krypta” zawiera szczątki, które pierwotnie znajdowały się w większym grobowcu. Według badaczy, podczas porządkowania przestrzeni pod nowe pochówki kości zostały przeniesione do mniejszej krypty, która stała się ossuarium – miejscem służącym do przechowywania szczątków zmarłych. Inicjator badań podziemi tarnowskiej krypty, ks. Sebastian Musiał, zwraca uwagę na znaczenie tego przypadkowego odkrycia. Zaznacza, że żadne znane źródła dotyczące świątyni, nie zawierają informacji na temat istnienia „dziewiątej krypty”. Po tym przypadkowym znalezisku pozostaje więc pytanie, czy w podziemiach mogą kryć się jeszcze inne, nieodkryte dotąd pomieszczenia. Cel tarnowskich badań Inicjatorzy badań podkreślają znaczenie zejścia do podziemi katedry. Prace mają przede wszystkim na celu uporządkowanie miejsca pochowków oraz sklasyfikowanie pochowanych tam osób. Wśród celów dodatkowych naukowcy wymieniają: odnalezienie czaszki hetmana Jana Tarnowskiego, której obecność dokumentują stare fotografię oraz przygotowanie krypt pod stworzenie podziemnej trasy turystycznej. Połączenie ze sobą podziemnych pomieszczeń pozwoliłoby na utworzenie atrakcyjnej ścieżki, która mogłaby się stać nową atrakcją turystyczną regionu. Źródła: Gazeta Krakowska, RDN.pl Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
„Zimno, śnieg i zerwany łańcuch” – dziennikarz „Travelera” nie sądził, że tak skończy się jego górski trip
Radziejowa i Wielki Rogacz na e-bike’u? To możliwe – choć nie bez przygód. Maciej Wesołowski relacjonuje trasę przez Beskid Sądecki, pokazując nie tylko krajobrazy, ale i wyzwania.
Spis treści: Deszcz, błoto i pierwszy lot przez kierownicę – przygoda na rowerze enduro zaczyna się mocno Polana Litawcowa, Łemkowie i Beskid Nadpopradzki – historia, o której mało kto pamięta Schronisko na Przehybie, burza i legendarna szarlotka. Tu zaczyna się historia Głównego Szlaku Beskidzkiego Radziejowa, Korona Gór i widok za 1266 metrów wysiłku – Wielki Rogacz w tle Jak zaplanować wyprawę rowerową do Beskidu Sądeckiego Naszą bazą jest Piwniczna-Zdrój. To tutaj testujemy sprzęt i stąd ruszamy w góry. Najpierw na przełęcz Obidza, gdzie tak naprawdę zaczyna się nasz Tour de Beskid. Jedziemy rowerami elektrycznymi typu enduro, przystosowanymi do jazdy w trudnym terenie, a naszym celem jest najwyższy szczyt Beskidu Sądeckiego – Radziejowa. Deszcz, błoto i pierwszy lot przez kierownicę – przygoda na rowerze enduro zaczyna się mocno Szczęścia do pogody nie mamy. Od rana chmurzy się, a potem rzęsiście leje. Mimo że jest połowa maja, temperatura zbliża się niebezpiecznie do zera. Przedzieramy się przez głębokie błocko, a w wyższych partiach gór nawet sypie śnieg. Co oczywiście w żaden sposób nas nie powstrzymuje. Wbrew niesprzyjającej aurze mamy dużo frajdy z jazdy. Ja swoją pierwszą przygodę zaliczam już po kilku minutach – nie dostosowuję prędkości do warunków i lecę przez kierownicę prosto w błoto. Wychodzi słaba znajomość tego rodzaju sprzętu. Rower enduro okazuje się prawdziwą bestią, potrzeba więc nieco doświadczenia, by go okiełznać. Polana Litawcowa, Łemkowie i Beskid Nadpopradzki – historia, o której mało kto pamięta Na szczęście po efektownym fikołku jestem cały, zaledwie trochę poobcierany. Mogę ruszać dalej. Wspinamy się coraz bardziej stromymi drogami, od czasu do czasu przydaje się więc rowerowy tryb „turbo”. Chociaż od razu warto dodać, że to jednak nie motocykl i bez solidnej pracy mięśni nóg nawet wspomaganie nie pomoże. Po drodze mijamy Polanę Litawcową – niegdyś należała ona do Łemków, którzy tu wypasali swoje owce. Po tym jak tę grupę etniczną wysiedlono z Beskidu w ramach powojennej Akcji „Wisła”, polana stoi pusta i coraz mocniej zarasta. A szkoda, widoki stąd są przednie. Przy dobrej pogodzie zobaczyć stąd można Tatry i Pieniny. Ale to nie jest ten dzień. Podziwiam więc delikatny obłok mgły zasnuwający okolicę. A okolica jest bardzo ciekawa. Region dzieli się na dwie części: pasmo Radziejowej i pasmo Jaworzyny; granicą pomiędzy nimi jest rzeka Dunajec. Różnią się one zarówno rzeźbą terenu, architekturą czy infrastrukturą, jak i dziedzictwem kulturowym. W paśmie Radziejowej, którym jedziemy, do dziś dostrzec można spuściznę żyjących tu przez wieki, wspomnianych już Łemków. To oni zbudowali np. wiele z drewnianych obiektów sakralnych, które nadal stanowią o charakterze miejsca. Do roku 1918 leżący w południowo-wschodniej części Małopolski rejon nazywano Beskidem Nadpopradzkim. Po traktacie wersalskim i wytyczeniu granic pomiędzy odrodzoną Polską a powstałą właśnie Czechosłowacją u nas zaczęto używać nazwy Beskid Sądecki, a w Czechosłowacji – Ľubovnianska Vrchovina. Zdaniem wielu teraz, gdy polityczne emocje opadły (po drugiej stronie granicy nie ma już zresztą Czechosłowacji, a Słowacja), warto by pomyśleć o przywróceniu dawnej nazwy. Bo nie ma wątpliwości, że to płynąca m.in. przez Piwniczną-Zdrój rzeka Poprad jest osią regionu i jego punktem odniesienia. Niezależnie od nazwy jest tu przepięknie. Średniej wielkości góry pokryte są w większości gęstym lasem. Pomiędzy górskie grzbiety wcinają się wąskie i głębokie doliny rzek. Schronisko na Przehybie, burza i legendarna szarlotka. Tu zaczyna się historia Głównego Szlaku Beskidzkiego Kierujemy się w stronę schroniska PTTK Przehyba. Deszcz zacina coraz intensywniej, a następny podjazd jest już szaleńczo stromy. Zbyt stromy nawet dla mojego cyklopotwora. Mniej więcej w połowie tego odcinka pęka mi łańcuch. Kolejne pół godziny to mozolna jego naprawa przy padającym deszczu i śniegu. Cóż, zdarzają się przyjemniejsze rzeczy na szlaku. Ta akurat przygoda najlepiej wyglądać będzie w kombatanckich opowieściach za jakieś 10 lat. Po kolejnych kilkudziesięciu minutach w śnieżnej zadymce docieram do schroniska na Przehybie (1175 m n.p.m.). Tu mamy zaplanowany obiad. W krótkiej przerwie pomiędzy opadami mam szansę docenić niezwykłe jego położenie – poza Tatrami i Pieninami nierzadko widać stąd również Gorce. Zamawiam polewkę przehybską. To regionalna zupa na bazie zsiadłego mleka lub maślanki, z dodatkiem ziemniaków, czosnku, koperku, jajek i skwarek. Do tego grzanki z żytniego chleba. W innych wariantach zdarza się, że kucharz dorzuci do polewki mąki pszennej, owsa lub kaszy jaglanej. Koledzy zamawiają naleśniki, pierogi z jagodami lub pomidorową – wszystko podobno doskonałe! Na koniec na stoły wjeżdża słynna przehybska szarlotka. Wielka i pyszna! Schronisko ma niezwykły klimat. Tworzą go drewniane obicia ścian i sufitów, takież meble, ale też malowane „jezuski” na ścianach i towarzyszące im plakaty rodem z PRL. Znajduje się tu także Izba Pamięci profesora Kazimierza Sosnowskiego, żyjącego na przełomie XIX i XX w. geografa, taternika i krajoznawcy. Dziś uważa się go za jednego z ojców nowoczesnego polskiego krajoznawstwa i wielkiego promotora turystyki pieszej. Zasługą prof. Sosnowskiego jest m.in. utworzenie Głównego Szlaku Beskidzkiego, który zresztą również nosi jego imię (i przebiega przez Przehybę). To ok. 500 km trasy łączącej Ustroń w Beskidzie Śląskim z Wołosatem w Bieszczadach. Radziejowa, Korona Gór i widok za 1266 metrów wysiłku – Wielki Rogacz w tle Jedziemy dalej. Coraz bardziej zaczynam doceniać nieznaną mi wcześniej funkcję w moim rowerze Orbea. Podczas stromego podjazdu, nie zatrzymując się ani na chwilę, mogę podnieść sobie sztycę siodełka za sprawą wajchy przy kierownicy. I analogicznie – na zjeździe, gdy przy sporej prędkości trzeba przyjąć całkiem inną pozycję, mogę błyskawicznie obniżyć sobie sztycę. Niby prosty trik, a jak bardzo zmienia komfort i bezpieczeństwo wycieczki! Przed nami Wielki Rogacz (1182 m n.p.m.). Jest on gęsto porośnięty drzewami, dlatego też dość łatwo go przegapić. To w tej okolicy krzyżują się z sobą dwa szlaki turystyczne: czerwony (którym prowadzi Główny Szlak Beskidzki) i niebieski. Wreszcie, po pokonaniu kolejnego stromego i pełnego ostrych kamieni odcinka, docieramy do Radziejowej (1266 m n.p.m.), jednego z 28 szczytów oficjalnie tworzących Koronę Gór Polskich. Pierwsze, co widzę, to betonowy obelisk i pomnik ustawiony tu z okazji 1000-lecia państwa polskiego. Jest też tablica z napisem: „Uszanuj majestat gór”. Staram się to robić zawsze, nie tylko tutaj, ale dzięki za przypomnienie. Obok dostrzec można niewielką drewnianą skrzyneczkę, w której kryje się pieczątka. Przydaje się ona zdobywcom Korony Gór. W ten sposób można sobie zapewnić dowód zdobycia szczytu. Zostawiamy rowery na dole i po ażurowych metalowych schodach wdrapujemy się na 20-metrową wieżę widokową, jaka powstała tu w 2020 r. Panorama jest imponująca, choć dziś na pierwszym planie są przede wszystkim ośnieżone wierzchołki świerków. Jest również długa tablica z wypisanymi szczytami, które stąd (podobno) widać. Są tu i tatrzańskie Czerwone Wierchy, i Giewont, i Kozi Wierch, są słowackie wierzchołki z pasma Małej Fatry, są Pieniny z Trzema Koronami na czele. Obiecuję sobie, że wrócę tu kiedyś, gdy aura będzie bardziej sprzyjać. Tymczasem wiatr urywa głowę, więc zawracamy. Na Radziejowej spędzamy ponad pół godziny. Po czym rozpoczynamy powrót do Piwnicznej. Na początek bardzo ostry zjazd po mokrych kamieniach i sporo zakrętów. Potem trochę się wypłaszcza. Jedziemy przez gęsty świerkowo-bukowy las, który daje poczucie bliskiego obcowania z naturą. Jesteśmy mokrzy i zziębnięci. Po drodze zahaczamy jeszcze o przełęcz Niemcową, z której również roztacza się wspaniały widok. Ale i tak każdy myśli już przede wszystkim o ciepłej kolacji i seansie w hotelowej saunie. Jak zaplanować wyprawę rowerową do Beskidu Sądeckiego Nocleg Hotel Piwniczna SPA & Conference. Położony w zakolu Popradu ośrodek jest znakomitą bazą do wypadu w góry. Od 470 zł/os. Sprzęt Jechałem elektrycznym rowerem Orbea Wild wyposażonym w silnik Bosch Performance Line CX (5. generacji). Posiada on 4 tryby jazdy: eco, tour, eMTB i turbo. Wypożyczenie e-bike’a enduro na 4 godz. to koszt 160 zł, na cały dzień: 230 zł; Rowerowa Dolina, ul. Targowa1, Piwniczna-Zdrój. Trasa Trasę z Piwnicznej-Zdroju do przełęczy Obidza pokonaliśmy busami. Potem dotarliśmy do schroniska PTTK Przehyba, na szczyty Wielki Rogacz i Radziejowa. Po czym wróciliśmy do Piwnicznej. Fantastycznym rozwiązaniem podczas jazdy rowerem elektrycznym w Beskidzie Sądeckim są stacje ładowania baterii rozsiane po okolicy, m.in. na przełęczy Obidza, w schronisku na Przehybie czy przy Chacie Magóry. To pozwala na znaczne przedłużenie planowanej trasy po górach. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Maciej Wesołowski Reporter. Redaktor prowadzący magazynu National Geographic Traveler. Autor książek reporterskich: „Szpagat w pionie. W drodze przez Indie” oraz „Cafe Macondo. Reportaże z Kolumbii”, współautor zbiorów reportaży „Tu drzwi trzeba otwierać powoli”, „Grzech jest kobietą”, „Warszawa nocą”. Publikował m.in. w Dużym Formacie Gazety Wyborczej, Przekroju, Wprost, Rzeczpospolitej, Tylko Rocku, Machinie, Podróżach, Wirtualnej Polsce i Onecie. Nominowany do nagród dziennikarskich, m.in. Grand Press, MediaTory, nagrody im. Teresy Torańskiej. Kaszëba z pochodzenia, kociewiak z urodzenia, suwalczanin z wychowania, warszawiak z wyboru. Uzależniony od podróży, spotkań z ludźmi, ekstrawaganckiej kuchni i muzyki Radiohead. Uwielbia kulturowe transgresje i etniczne koktajle Mołotowa.
Jak tatrzańska wieś, założona w XVII w., stała się zimową stolicą Polski? Jej historia sięga króla Władysława Wazy
Białka Tatrzańska zachwyca nie tylko panoramą Tatr i wyjątkowym mikroklimatem, ale też różnorodnością atrakcji. To miejsce, w którym można szusować po nowoczesnych wyciągach, spływać rzeką Białką, poznawać lokalne tradycje i odprężać się w wodach termalnych – idealne zarówno dla rodzin, jak i miłośników aktywnego wypoczynku.
Spis treści: Położenie Białki Tatrzańskiej Historia wsi Turystyczne walory Białki Tatrzańskiej Białka Tatrzańska to malownicza wieś położona w południowej Polsce, w województwie małopolskim, w powiecie tatrzańskim, w gminie Bukowina Tatrzańska. Rozciąga się wzdłuż rzeki Białki i drogi krajowej nr 49. Odległości z Białki Tatrzańskiej do ważniejszych miejscowości w tym regionie są niewielkie: Zakopane – 21 km, Nowy Targ – 12 km, Bukowina Tatrzańska – 5 km, Poprad – 56 km, Kraków – 90 km. Położenie Białki Tatrzańskiej Długość wsi wynosi ponad 8 km, a z południowej strony otwiera ją szeroka dolina w kierunku Tatr Bielskich. Dzięki temu Białka Tatrzańska cieszy się wyjątkowym nasłonecznieniem, które łagodzi górski klimat, wyróżniając ją spośród innych miejscowości Podhala. Dzięki swojemu położeniu wieś jest łatwo dostępna zarówno samochodem, jak i komunikacją publiczną, a także stanowi świetną bazę wypadową dla turystów wybierających się na okoliczne szlaki. Wzdłuż rzeki Białki znajdują się liczne tereny rekreacyjne, a w sąsiedztwie – trasy rowerowe i szlaki piesze prowadzące w kierunku Tatr i Spisza. Połączenie dogodnej lokalizacji, malowniczych widoków i naturalnego mikroklimatu sprawia, że Białka Tatrzańska jest atrakcyjna o każdej porze roku. Historia wsi Białka Tatrzańska powstała w XVII wieku, najprawdopodobniej między 1616 a 1618 rokiem, za panowania Władysława IV Wazy. Założył ją Stanisław Witowski, wielkorządca krakowski i dzierżawca starostwa nowotarskiego. Pierwotna nazwa miejscowości brzmiała „Nowa Białka”, a jej pierwszym sołtysem został Wojciech Nowobilski, który w 1637 roku otrzymał przywilej lokacyjny od króla, obejmujący prawo korzystania z pastwisk i polan w okolicznych górach. Początkowo mieszkańcy łączyli rolnictwo z pasterstwem, a z czasem wieś zasłynęła także dzięki kuśnierstwu – w XVIII i XIX wieku produkowano tu słynne, kredowane białczańskie kożuchy, cenione w całym regionie Podhala i Spisza. W 1855 roku powstała pierwsza szkoła, a w 1935 roku dom zakonny sióstr serafitek, który od 1990 roku pełni funkcję domu opieki społecznej Caritas. Najcenniejszym zabytkiem Białki Tatrzańskiej jest drewniany kościół pw. św. Szymona i św. Judy Tadeusza, wzniesiony około 1700 roku. Kościół należy do Szlaku Architektury Drewnianej, a jego barokowe wnętrze, murowane ogrodzenie i otoczenie starych lip nadają mu wyjątkowy charakter i sprawiają, że jest integralną częścią krajobrazu wsi. Turystyczne walory Białki Tatrzańskiej Białka Tatrzańska jest obecnie jednym z najatrakcyjniejszych ośrodków turystycznych Podhala, zarówno zimą, jak i latem. Szeroka oferta turystyczna, nowoczesna infrastruktura narciarska i bogactwo atrakcji sprawiają, że miejscowość przyciąga rzesze turystów. Atrakcje w Białce Tatrzańskiej Białka Tatrzańska to miejsce, które oferuje atrakcje zarówno dla miłośników aktywnego wypoczynku, jak i osób szukających relaksu. Latem rzeka Białka staje się centrum sportów wodnych – spływy kajakowe i pontonowe należą do najciekawszych form ekstremalnej aktywności w regionie. Malownicze krajobrazy i górskie prądy zapewniają niezapomniane wrażenia zarówno dla początkujących, jak i doświadczonych kajakarzy górskich. Okolica Białki Tatrzańskiej to punkt startowy dla pieszych wycieczek po Tatrach Bielskich i Spiszu, ze szlakami o różnym stopniu trudności i licznymi punktami widokowymi. Miłośnicy kultury góralskiej mogą zobaczyć występy zespołów regionalnych „Białcanie” i „Mali Białcanie”, które prezentują tradycyjne pieśni i tańce. Turyści mogą także uczestniczyć w lokalnych warsztatach rzemiosła i licznych wydarzeniach folklorystycznych. Dzięki tak szerokiej ofercie atrakcji w Białce Tatrzańskiej bez problemu można połączyć aktywność fizyczną z wypoczynkiem i poznawaniem tradycji Podhala. Wyciągi w Białce Tatrzańskiej Białka Tatrzańska słynie przede wszystkim z rozbudowanej infrastruktury narciarskiej. Do najważniejszych wyciągów należą: Ośrodek Narciarski Kotelnica Białczańska – 5 wyciągów krzesełkowych, nowoczesne trasy o różnym stopniu trudności, wielokrotnie nagradzany tytułem Najlepszego Ośrodka Narciarskiego w Polsce, należy do systemu karnetów TatrySki; Wyciągi Narciarskie Bania – 1 wyciąg krzesełkowy, część wspólnego systemu karnetów TatrySki; Stacja Narciarska Kaniówka – 1 wyciąg krzesełkowy, atrakcyjny dla początkujących narciarzy, objęta jest wspólnym systemem karnetów TatrySki; Wyciąg „U Kuruca” – mniejszy ośrodek, idealny dla rodzin i dzieci. Szacuje się, że w sezonie narciarskim liczba turystów może kilkukrotnie przewyższać liczbę stałych mieszkańców, co świadczy o popularności Białki Tatrzańskiej. Termy w Białce Tatrzańskiej – relaks i zabawa przez cały rok Białka Tatrzańska słynie z nowoczesnych kompleksów termalnych, które łączą wypoczynek, zabawę i dobroczynne właściwości wód geotermalnych. Najpopularniejsze obiekty to Termy Bukovina i Terma Bania, która znalazła się w naszym rankingu TOP11 najlepszych polskich aquaparków. Oba oferują baseny wewnętrzne i zewnętrzne, strefy relaksu, sauny oraz zjeżdżalnie dla dzieci i dorosłych. Woda termalna pozyskiwana jest z głębokości 2400–2500 m, bogata w mikroelementy takie jak siarczki, krzemionka, potas, wapń, magnez i żelazo, co wpływa korzystnie na zdrowie, urodę i samopoczucie. Termy Bania wyróżniają się strefą zabawy z rwącą rzeką, sztuczną falą i superszybkimi zjeżdżalniami, a w strefie relaksu można korzystać z basenów z widokiem na Tatry, jacuzzi czy masaży wodnych. Termy Bukovina dodatkowo wprowadzają regionalny akcent – wodne atrakcje noszą nazwy w góralskiej gwarze, co czyni pobyt wyjątkowym i pełnym lokalnego klimatu. To idealne miejsce zarówno dla rodzin z dziećmi, jak i osób szukających odprężenia po aktywnym dniu w górach. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Socjolożka z wykształcenia, od ponad dekady związana z marketingiem internetowym. Zawodowo od lat zgłębia tajniki SEO oraz storytellingu opartego na rzetelnych źródłach. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Krynica-Zdrój działa jak najlepsze spa dla duszy. To perełka Małopolski
Dwa dni w Krynicy-Zdroju wystarczą, by poczuć jej kojącą moc. Górskie powietrze, malownicze widoki i lokalne atrakcje działają jak balsam dla zmysłów. To miejsce, do którego chce się wracać.
W tym artykule: Krynica-Zdrój i Muszyna w jeden dzień. Pomysł na aktywną wycieczkę Ścieżka w koronach drzew. Co zobaczymy po drodze? Relaks w sercu uzdrowiska Uwielbiam wiosnę w górach. Przyroda budzi się do życia, zielenią się wzgórza, wszystko dookoła kwitnie i pachnie. To idealny czas na piesze wędrówki, a w Krynicy-Zdroju nie brakuje oznakowanych szlaków. Ze znajomymi wybieramy więc trasę średniej trudności startującą z dolnej stacji wyciągu Słotwiny Arena pod Jaworzynę (ok. 2 km), skąd w kilka minut wjeżdżamy kolejką gondolową na szczyt. Na prawo od górnej stacji kolejki zaczyna się szlak prowadzący przez leśną drogę, małą widokową polankę pod szczytem Wielkiej Bukowej i rezerwat Żebracze. Idąc zwężającą się, zarośniętą ścieżką, mam wrażenie, że przeniosłam się do baśniowej krainy. Słońce przedziera się przez ponadstuletnie buki, a powietrze pachnie ziemią. Wreszcie docieramy do położonej na rozległej polanie Bacówki nad Wierchomlą, gdzie znajduje się schronisko PTTK. Po chwili odpoczynku ruszamy dalej niebieskim szlakiem do Szczawnika (ok. 7 km), gdzie już czeka bus, który przewiezie nas do Muszyny na spływ Popradem. Krynica-Zdrój i Muszyna w jeden dzień. Pomysł na aktywną wycieczkę Muszyna jest uzdrowiskiem z ponad 700-letnią historią położonym w dolinie Popradu. Nie mamy aż tyle czasu, żeby zwiedzić całe miasteczko, więc nasz wybór pada na Ogrody Sensoryczne. Podzielone na osiem stref wypełnione są kolorami i zapachami, różnorodnymi roślinami i drzewkami owocowymi. Ponoć to szczególne miejsce dla nowożeńców, którzy mogą zasadzić tu swoje drzewko miłości na szczęście. Ciekawym miejscem są przynależące do kompleksu Ogrody Baśni i Legend, gdzie można zajrzeć do chaty młynarza, mieszczki czy czarownicy. Przechadzamy się alejkami, mijamy stawy, altanki i posągi. Tutaj naprawdę można się zrelaksować i stracić poczucie czasu. A przecież czeka nas spływ pontonem! Dzielimy się więc na dwie grupy i od razu włącza nam się tryb rywalizacji. Czujemy się niczym poszukiwacze przygód, wchodząc do 7-osobowych pontonów raftingowych. Niektórzy z nas co prawda w życiu nie mieli w ręku wiosła, koordynacja momentami pozostawia wiele do życzenia, ale i tak bawimy się świetnie. Rzeka, wijąca się w malowniczych dolinach Muszyny i Żegiestowa, z reguły jest spokojna, ale zdarzają się odcinki, gdzie można poczuć lekki przypływ adrenaliny. Szczególnie gdy ponton natrafia na podwodne kamienie. Ale i z tym radzimy sobie bez problemu. W doskonałych nastrojach, za to piekielnie głodni, wracamy do Krynicy, gdzie na koniec dnia czeka nas uczta w karczmie Cichy Kącik słynącej z regionalnych, smacznych domowych dań. Ścieżka w koronach drzew. Co zobaczymy po drodze? Nową wizytówką Krynicy jest otwarta latem 2019 r. pierwsza w Polsce wieża widokowa w koronach drzew. Wznosi się na wysokość 49,5 m, co odpowiada wysokości 17. piętra wieżowca – niesamowite widoki są więc gwarantowane. Do wieży można dojść lub wjechać nowoczesnym wyciągiem krzesełkowym ze stacji Słotwiny Arena. Decyduję się na drugą opcję, wciąż czując mięśnie po wczorajszej wędrówce. Do wieży prowadzi drewniana ścieżka stopniowo wznosząca się do góry (dzięki czemu nie odczuwa się wysokości). Po drodze mija się kilkanaście interaktywnych instalacji i tablic, które opowiadają o bogactwie przyrodniczym i kulturowym Krynicy-Zdroju i okolic. Dodatkową atrakcją jest też 60-metrowa zjeżdżalnia. Zapominamy jednak o niej, gdy stajemy na szczycie wieży. Naszym achom i ochom nie ma końca. Czas jednak wracać, bo to nie finał naszego aktywnego dnia. W planach mamy wycieczkę na rowerach elektrycznych, bo w ostatnim czasie w okolicach Krynicy powstało osiem tras tematycznych, wywodzących się od nazw krynickich źródeł, o łącznej długości 125 km. Prowadzą szlakami turystycznymi, malowniczymi serpentynami, po utwardzonej nawierzchni, ale też po stromych wzniesieniach. Nie piszę się na szaloną jazdę po nierównym terenie, szczególnie że większość ekipy upiera się przy trudniejszej trasie. Zmieniam swój plan i ruszam na spacer, by lepiej poznać Krynicę-Zdrój. Relaks w sercu uzdrowiska Leżąca w Beskidzie Sądeckim tuż przy granicy ze Słowacją Krynica-Zdrój została założona w 1547 r. pod nazwą Krzenycze przez Danka z Miastka. W XVII w. odkryto tutaj lecznicze źródła mineralne. Krynica zaczęła funkcjonować jako uzdrowisko od 1858 r., kiedy zaczął tu działać Józef Dietl, prekursor polskiej balneologii. W tym czasie powstało wiele obiektów uzdrowiskowych, które można oglądać do dziś. Odwiedzam m.in. tężnię solankową. Siadam na jednej z ławek i poddaję się inhalacji w towarzystwie kilku seniorów. Jako że Krynica-Zdrój to uzdrowisko z największymi złożami wód mineralnych i leczniczych, namawiają mnie na wspólną wizytę w Pijalni Głównej przy Bulwarach Dietla. Ja jednak mam inne plany. Wybieram się do XIX-wiecznej willi Romanówka, w której jest Muzeum Nikifora ze zbiorem ponad 70 prac malarza pochodzących ze wszystkich okresów jego twórczości. Interesującym miejscem na mapie Krynicy jest też Muzeum Zabawek, które posiada ponad 3 tys. eksponatów z różnych epok i rejonów świata. Weszłam z ciekawości i zostałam dłużej, niż zamierzałam. Trafiłam akurat na właściciela i pomysłodawcę muzeum, który zabrał mnie w sentymentalną podróż w przeszłość. I przyznaję, że zatęskniłam za dzieciństwem… <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/05/shutterstock1046175202-1aeb979.jpg" width="5407" height="4006" alt="Stary dom zdrojowy przy deptaku krynickim. Niegdyś odbywały się tu rauty na cześć znanych kuracjuszy, m.in. marszałka Józefa Piłsudskiego" title="Stary dom zdrojowy przy deptaku krynickim. Niegdyś odbywały się tu rauty na cześć znanych kuracjuszy, m.in. marszałka Józefa Piłsudskiego" /> Wycieczkę po Krynicy kończę na Górze Parkowej (742 m n.p.m.). Można tu wjechać najstarszą w Polsce koleją linowo-terenową (1937 r.), co trwa raptem 3 min. Oryginalne wagoniki przetrwały próbę czasu i nadal wożą pasażerów. Tym razem jednak postanawiam o własnych siłach dostać się na szczyt. Przechodzę przez Polanę Michasiową, gdzie znajduje się źródełko Bocianówka zwane też Źródełkiem Płodności, bowiem woda z niego – jak głosi legenda – leczyła kobiety z niepłodności. Docieram do ponad 200-letniego parku Zdrojowego. Przechadzam się leśnymi alejkami, mijam stawy z łabędziami i kaczkami oraz XIX-wieczne drewniane altany. Po południu spotykam się ze znajomymi przy kultowej restauracji Hawana – ale nie na dansing. W budynku obok jest salinarium. Czyste zjonizowane powietrze w jaskini solnej leczy m.in. choroby układu oddechowego. Nie zamierzamy przepuścić takiej okazji. Wchodzimy do pomieszczania o ciepłej pomarańczowej barwie, pod nogami czując piasek. Rozsiadamy się na wygodnych fotelach, z głośników płynie relaksująca muzyka. Podczas seansu niektórzy ze znajomych ucinają sobie drzemkę. Nawet nie wiem, kiedy do nich dołączam. Źródło: National Geographic Traveler
To arcydzieło architektury z Małopolski zostało Cudem Polski 2025. Nie wszyscy znają tę cerkiew
Dawna łemkowska cerkiew św. Parskewy w Kwiatoniu została wyróżniona przez internautów w plebiscycie „Cuda Polski 2025”. To jedna z największych perełek architektury drewnianej w kraju, o której wciąż wie niewiele osób – mimo tego, że została wpisana na listę UNESCO. Warto to zmienić.
Chociaż pięknych zabytków architektury drewnianej w Małopolsce nie brakuje, to na wyróżnienie zasługuje cerkiew w Kwiatoniu – podobnie uważają czytelnicy „National Geographic Traveler”, których głosami zwyciężyła ona w plebiscycie „Cuda Polski 2025”. To jedna z najbardziej efektownych budowli w regionie. Niezwykła historia łemkowskiej cerkwi Zachwycająca cerkiew została wybudowana w drugiej połowie XVII wieku, chociaż za datę jej ukończenia często wskazuje się rok 1700. Była świątynią łemków – wschodniosłowiańskiej grupy etnicznej tradycyjnie zamieszkującej tereny Łemkowszczyzny: rejonów Beskidu Niskiego, Beskidu Sądeckiego i Bieszczad. Obecnie, w wyniku akcji „Wisła” z 1947 roku, zostali oni rozproszeni po całej Polsce, ale ich kultura jest dalej pielęgnowana. Cerkiew została opuszczona w 1933 roku, kiedy cała wioska zmieniła religię na prawosławną – głównie w wyniku reakcji na silną agitację proukraińską prowadzoną przez część duchowieństwa grekokatolickiego. Po II wojnie światowej we wsi zostały jedynie dwie grekokatolickie rodziny. Szczęśliwie cerkwi udało się przetrwać – pięknym drewnianym budynkiem zaopiekowali się wyznawcy rzymskokatoliccy. Obecnie pełni on rolę świątyni katolickiej i należy do najlepiej zachowanych cerkwi łemkowskich w Polsce i w 2013 roku została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Piękne wnętrza i architektoniczna perełka Wnętrze cerkwi zdobią liczące sobie 200 lat piękne polichromie – oko przykuwają szczególnie intensywne i kontrastujące kolory. Malowidła imitują dodatkowo kształt kolumn, robiąc piorunujące wrażenie. Świątynia dumna jest także ze stuletniego ikonostasu, czyli charakterystycznej dla religii prawosławnych wysokiej ściany z ikonami, która oddziela nawę od sanktuarium. Jej centrum stanowią carskie wrota prowadzące do prezbiterium, przez które mogą przechodzić jedynie duchowni. Teren wokół świątyni otacza ogrodzenie na planie okręgu, a wzrok przyciągają dachy pokryte gontem – drewnianym materiałem wykorzystywanym do wykonywania poszyć dachowych. Dzięki temu cerkiew jest niemal w całości drewniana. Na jednej z belek wieży odkryto datę 1743 – badacze zakładają, że wtedy wykonywany był remont świątyni. Gdzie znajduje się łemkowska cerkiew? Kwiatoń znajduje się w województwie małopolskim u podnóża malowniczego Beskidu Niskiego. Leży na Małopolskim Szlaku Architektury Drewnianej, cicho szepcząc opowieści z dawnych wieków nad niewielką rzeką Zdynią. To perła architektury i wyjątkowy pomnik historii Polski, który warto odwiedzić – zwiedzanie świątyni jest darmowe, a na miejscu często można spotkać chętnego do opowieści przewodnika. Sponsorem plebiscytu „Cuda Polski 2025” jest: Źródło: National Geographic Polska, drewniana-malopolska.pl, swiatynia3d.pl, Uniwersytet Wrocławski Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Pies Ryszard znalazł grot starożytnej włóczni. Czworonożny archeolog z Limanowej na tropie
Do znajdowania interesujących eksponatów nie są potrzebne archeologiczne studia, tony sprzętu czy wielkie wykopaliska. Czasem wystarczy wilgotny nos i cztery łapy. Udowodnił to pies Ryszard z Limanowej, który wraz ze swoim właścicielem odnalazł na spacerze… grot włóczni z przełomu II i III wieku. Jak mu się to udało?
Zwykły spacer po kompleksie leśnym w Limanowej zaprowadził Pawła Wójcika i jego uroczego psa Ryszarda w niezwykłe miejsce: udało im się odnaleźć dobrze zachowany grot starożytnej włóczni. To pierwsze udokumentowane odkrycie archeologiczne na tym terenie od XIX wieku. Ryszard na tropie zabytków To pies Ryszard dokonał znaleziska. Na spacerze zainteresował się wystającym z ziemi metalowym przedmiotem. Pan Paweł postanowił wyciągnąć go z gleby i po kilku chwilach dzierżył już w dłoniach długi na 30 centymetrów, silnie skorodowany grot starożytnej włóczni. Odkrywca szybko skontaktował się Urzędem Ochrony Zabytków i pokazał archeologom swoje odkrycie. Po wstępnych oględzinach oszacowali oni, że pochodzi ono z II lub III wieku naszej ery. Być może włócznię pozostawił jakiś przedstawiciel kultury Wandalów… tylko po to, by 1700 lat później odnalazł ją w tym samym miejscu pies Ryszard. Znalezisko z Limanowej do oglądania w Muzeum Artefakt został przekazany Muzeum Regionalnemu Ziemi Limanowskiej, które podjęło środki zabezpieczające. Grot trafił następnie do Muzeum Archeologicznego w Krakowie, gdzie został poddany koniecznej konserwacji. Pozbawiony śladów korozji wrócił do Limanowej. Zabytek będzie można oglądać od wtorku 14 listopada w sali głównej muzeum – reprezentatywne miejsce nie dziwi, bo jest się czym chwalić. Zostanie umieszczony w specjalnej gablocie. Pies Ryszard i jego właściciel mają powody do dumy, a my składamy obu serdeczne gratulacje. Historyczna Limanowa Chociaż wcześniej w Limanowej nie dokonywano wielu archeologicznych odkryć, to obecność grotu wywołuje wiele pytań. Artefakt zaliczono do kultury przeworskiej, której przedstawiciele „wyemigrowali” na Zachód przed przyjściem na tereny Polski pierwszych Słowian. Włócznię upuścić mógł więc przypadkowo zmierzający na zachód Wandal, ale to niejedyna opcja. Być może na tym terenie znajdowały się struktury osadnicze tego starożytnego ludu? A może w okolicy poszukiwań psa Ryszarda znajduje się cale cmentarzysko, zaś grot był tylko elementem pochówku? Odpowiedzi przyniesie z pewnością szerokopłaszczyznowe badania archeologiczne, które na tym terenie planuje niedługo Muzeum Regionalne Ziemi Limanowskiej. Źródło: Muzeum Regionalne Ziemi Limanowskiej, National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Cuda Polski 2025 – nominacje z województw małopolskiego i podlaskiego
Wyniki głosowania na nowe Cuda Polski coraz bliżej – poszczególni kandydaci cieszą się rosnącym zainteresowaniem czytelników. Dzisiaj prezentujemy Wam kolejną szóstkę kandydatów, tym razem z województwa małopolskiego i podlaskiego. Kto wygra?
Jak co roku w plebiscycie Cuda Polski wspólnie wybieramy nieodkryte, intrygujące miejsca z całej Polski, które redakcja „National Geographic Traveler” uznała za najciekawsze w kraju. Tętnią historią, zachwycają naturą i kuszą nieoczywistym urokiem lokalnych tradycji. Podczas Cudów Polski 2025 każde województwo reprezentuje 3 kandydatów. Spośród nich czytelnicy w internetowym głosowaniu wybierają jednego zwycięzcę. Dzięki temu każdy region może cieszyć się swoim własnym „Cudem”. Wciąż jest trochę czasu, by zapoznać się z kandydaturami. Głosowanie trwa do 13 października, a wyniki poznamy dzień później – 14 października. Dzisiaj czas na przybliżenie propozycji z województwa małopolskiego i podlaskiego. Jest aktywnie i jest nostalgicznie! Cuda Polski 2025 – nominacje z województwa małopolskiego Spływ Dunajcem Cerkiew w Kwiatoniu Torfowisko Baligówka Spływ Dunajcem Spływ tratwą Przełomem Dunajca to niezapomniana podróż przez malowniczy krajobraz Pienin. Rzeka meandruje między stromymi skałami, a flisacy opowiadają barwne legendy regionu. Trasa wiedzie do Szczawnicy lub Krościenka, zależnie od wybranego wariantu. To klasyczna atrakcja z ponad 200-letnią tradycją. Cerkiew w Kwiatoniu To jedna z najlepiej zachowanych cerkwi łemkowskich w Polsce, zbudowana na przełomie XVII i XVIII wieku. Uznawana za arcydzieło architektury drewnianej, wpisana jest na listę UNESCO. Obecnie pełni funkcję kościoła rzymskokatolickiego. Znajduje się na Szlaku Architektury Drewnianej. Torfowisko Baligówka Edukacyjna ścieżka prowadzi przez torfowiska Kotliny Orawsko-Nowotarskiej, objęte ochroną Natura 2000. Przez 3 km trasy można poznać rzadką faunę i florę oraz zobaczyć naturalne zbiorniki stworzone przez bobry. Ciekawostką jest Bacówka Baligówka z warsztatami i sprzedażą oscypków. To miejsce przyrodniczo-edukacyjne z pasterską tradycją. Cuda Polskie 2025 – nominacje z województwa podlaskiego Cerkiew Staroobrzędowców w Gabowych Grądach Wzgórza Sokólskie Kładka Śliwno–Waniewo Cerkiew Staroobrzędowców w Gabowych Grądach Unikatowa świątynia, w której zachowano bizantyjskie rytuały sprzed XVII-wiecznych reform. Kryje w sobie cenne ikony i starodruki. To ważne centrum kultury religijnej staroobrzędowców w Polsce. Miejsce duchowe i historyczne zarazem. Wzgórza Sokólskie Malowniczy pas wzniesień uformowany przez lodowiec z charakterystyczną zabudową drewnianą i wiatrakami. To jedno z najbardziej urokliwych miejsc na Podlasiu. Idealne na rowerowe i piesze wycieczki. Inspirujące krajobrazy i historia w jednym. Kładka Śliwno–Waniewo Drewniana trasa piesza przez rozlewiska Narwi wyposażona w ruchome platformy. Umożliwia bliski kontakt z przyrodą Narwiańskiego Parku Narodowego. To raj dla miłośników ptaków i fotografii. Przygoda w samym sercu bagien. Kto według Was zasługuje na zwycięstwo? Oddajcie swój głos klikając w poniższy baner:
Miasto zamienione w kamień – turyści zachwyceni atrakcją w Małopolsce: „Jesienią zachwyca szczególnie”
Rezerwat Skamieniałe Miasto to turystyczna perełka Małopolski, która wciąż czeka na odkrycie. Fantazyjne miejsce owiane legendami można zwiedzać przez cały rok. Jesienią zachwyca szczególnie. „Malownicze formacje skalne robią ogromne wrażenie” – czytamy w opiniach zamieszczanych przez internautów.
Skamieniałe Miasto to hit tego roku! Jest położone w województwie małopolskim. Rozrzucone gęsto na stoku wzniesienia na południe od centrum Ciężkowic zgrupowanie skał to miejsce, które przez okolicznych mieszkańców niegdyś było uznawane za „owiane złą energią”. „Ci, którzy zapuszczali się w to ustronne miejsce, opowiadali o fantastycznych kształtach skał, przyrównując je do postaci ludzkich, zwierzęcych, wiążąc ich powstanie z niezwykłymi wydarzeniami” – czytamy na oficjalnej stronie rezerwatu. Dziś obiekt przyciąga miłośników tajemnic, legend i nietypowych atrakcji. „Miasto zamienione w kamień”. Turyści mogą je odwiedzać przez cały rok Obecnie Skamieniałe Miasto bez wątpienia jest uznawane za największą atrakcję przyrodniczą Pogórza i symbol Ciężkowicko-Rożnowskiego Parku Krajobrazowego. To miejsce magiczne nie tylko dla geologów. Znajdziemy tam kilkadziesiąt form skałkowych, których proces powstawania rozpoczął się miliony lat temu. Występują w postaci baszt, ambon, progów, platform lub grzybów skalnych. W 1931 roku Skamieniałe Miasto zostało uznane za zabytek przyrody. Ochroną objęto wówczas obszar o powierzchni ponad 30 hektarów. Niezwykle urokliwe miejsce znajduje się we wschodniej Małopolsce, w granicach miejscowości Ciężkowice, 700 metrów od centrum. Legenda głosi, że powstało w wyniku klątwy za hulaszczy tryb życia włodarzy. Lejący się litrami alkohol sprawił, że zapomnieli sprawować pieczę nad miastem i dlatego skamieniało. W trakcie dwugodzinnego spaceru można po drodze poznać wiele podobnych legend i ciekawostek. Obiekt jest otwarty przez cały rok, jednak tajemnicza aura okolicy będzie najlepiej wyczuwalna wczesną jesienią. Turyści zachwyceni atrakcją: „Robi ogromne wrażenie” Skały, które przybrały swe kształty pod wpływem erozji, noszą ciekawe nazwy. Wejścia strzeże ogromna Czarownica z haczykowatym nosem. Jest też Ratusz, Baszta, Maczuga, Piramida, Borsuk, a ile skał, tyle samo legend. W pobliżu rezerwatu znajduje się również 70-metrowy Wąwóz Czarownic. Ze Skalnego Miasta prowadzi do niego szlak. Najbardziej zachwyca tam wodospad, który zimą tworzy tam niesamowitą lodową ścianę - wiosną z impetem pędzi w dół. Normalny bilet wstępu na teren rezerwatu kosztuje 7 zł, a ulgowy 5 zł. Na miejscu do wyboru są różne warianty tras, szczególnie warto rozważyć przejście przez Skamieniałe Miasto, Wąwóz Czarownic, a następnie rynek w Ciężkowicach. Zwiedzanie nie powinno zająć dłużej niż 2 godziny 30 minut. Trasa ma około 4,5 km. Skamieniałe Miasto – „Jak w bajkowym krajobrazie" Biorąc pod uwagę opinie zamieszczane przez internautów, atrakcję tę z pewnością warto zobaczyć na własne oczy. „To naprawdę wyjątkowe miejsce! Malownicze formacje skalne robią ogromne wrażenie i dają poczucie, jakby spacerowało się po bajkowym krajobrazie. Ścieżki są przyjemne do przejścia, a otaczająca przyroda sprawia, że to idealna wycieczka nawet w upalne dni – w lesie można znaleźć dużo cienia i przyjemnego chłodu. Świetne miejsce, zarówno na spokojny spacer, jak i na rodzinną wyprawę. Zdecydowanie warto odwiedzić” – napisała pani Mariola. „Ciekawe miejsce, dużo ścieżek i tak naprawdę ciężko wszystko zwiedzić za jednym podejściem. Formacje skalne przybierają przeróżne formy, w zależności od miejsca, w którym stoimy lub od tego, jak pada na nie światło – jedna osoba zobaczy Lwią Skałę, a kolejna sędziwego żółwia – dodał pan Piotr. Źródło: skamienialemiasto.pl, visitmalopolska.pl, muzeum.ciezkowice.pl Nasza ekspertka Wiktoria Szydło Dziennikarka i miłośniczka dalekich wypraw rowerowych, okazjonalnie poetka. Z pasją pisze o ciekawych miejscach, zapomnianych szlakach oraz niestworzonych – i tych realnych – historiach.
„Byłam zachwycona, gdy wjechałam na tę trasę” – Velo Pustynia to nowy hit Małopolski
Morze piasku, zieleni i masa niespodzianek za każdym zakrętem – tak w kilku słowach można by opisać niezwykłą trasę rowerową w Polsce. Szlak Velo Pustynia niedawno został otwarty, a już robi furorę. Postanowiłam sprawdzić, czy rowerowa wycieczka wokół Pustyni Błędowskiej rzeczywiście jest tak zachwycająca, jak opisują turyści w mediach społecznościowych.
„Polska Sahara” sama w sobie jest wyjątkowym obszarem przyrodniczym, która co roku – zwłaszcza w okresie letnim – przyciąga tłumy. Jedna z głównych atrakcji turystycznych Małopolski i województwa śląskiego stała się również perełką dla turystów. Wszystko przez ścieżkę pieszo-rowerową wokół Pustyni Błędowskiej, która pozwala odkryć najciekawsze zakamarki tego rejonu. Jedyna taka trasa w Polsce kusi turystów Podróż po jednej z najpopularnieszych tras rowerowych w Polsce rozpoczęłam w niewielkiej miejscowości przy lotnisku w Pyrzowicach, jadąc dalej przez: Siewierz, Chruszczobród, Wiesiółkę, Niegowonice, Chechło. Trasa wiodła głównie przez spokojne miejscowości i mało ruchliwe drogi, co jest sporym atutem dla posiadaczy rowerów górskich. W pewnym momencie krajobraz gwałtownie się zmienia. Pod stopami pojawia się płaska jak stół ścieżka, morze piasku, nietypowej roślinności i tabliczka informacyjna. Wówczas wiadomo już, że znaleźliśmy się na słynnym szlaku Velo Pustynia. To jedyna taka ścieżka pieszo-rowerowa w Polsce, częściowo poprowadzona na skraju pustyni i otaczających ją kompleksów leśnych. „Podróż i spacer to nie tylko możliwość dotarcia do odległych zakątków pustyni, ale także obcowanie z naturą i możliwość podziwiania niezwykłości wyjątkowego krajobrazu” – czytam na tabliczce znajdującej się nieopodal trasy. Jednym z głównych atutów ścieżki jest fakt, że umożliwia bezpośrednią komunikację między słynnymi punktami widokowymi – „Róża Wiatrów”, „Czubatka w Kluczach” i „Dąbrówka” w Chechle. Sporą atrakcją jest również przejazd po ścieżce na palach nad doliną rzeki Biała Przemsza. Raj dla rowerzystów? Jest jedno „ale” Trasą rowerową jedzie się bardzo przyjemnie, niezależnie od rodzaju opon w rowerze. Ścieżka jest płaska, pozbawiona dziur i wybojów, jednocześnie dość wąska. Bardzo dobrze komponuje się z otaczającym krajobrazem. Trasa ma około 20 km długości, jednak trudno oszacować, ile zajmie przejazd pełnej pętli – po drodze jest sporo atrakcji, przy których warto się zatrzymać. Jedną z nich jest „Róża Wiatrów”, punkt startowy dla większości wycieczek turystycznych m.in. trasy rowerowej Velo Przemsza i Velo Pustynia. Niezwykły kompleks altan i pomostów to coś, czego nie sposób ominąć. To wygodna przestrzeń do odpoczynku czy zorganizowania pikniku oraz baza wypadowa dla spacerów w głąb pustyni. Odbywają się tam również imprezy kulturalne, wydarzenia sportowe i nie tylko. W pobliżu znajduje się płatny parking, mała gastronomia, a także wypożyczalnie rowerowe. Wieczorami „Róża Wiatrów” przyciąga przede wszystkim miłośników zachwycających zachodów słońca. Widoki jak z bajki, ale weekendy pełne tłumów – co mówią turyści? Jednym z najciekawszych punktów trasy jest również ścieżka na palach. Przebiega nad malowniczą doliną rzeki Biała Przemsza. Trasa o długości ok 400 m z dwoma tarasami widokowymi łączy dwie części Pustyni Błędowskiej. Miejscami drewniana droga biegnie nawet 3 m nad poziomem terenu, zapewniając niesamowite wrażenia i możliwość podziwiania bioróżnorodności tego terenu. Mimo wyjątkowych widoków i niespodzianek na trasie Velo Pustynia ma też pewne wady. Ścieżka jest dość wąska, tymczasem w słoneczne weekendy przeżywa prawdziwe oblężenie turystyczne. Tłumy rowerzystów i spacerowiczów rozlewają się zarówno na trasie, jak i na parkingach czy przy restauracjach. Dla niektórych jest to spory minus. – Byłam zachwycona, jak wjechałam na ścieżkę, widoki są naprawdę nie z tej ziemi. Ale cała magia znika w tym tłoku. Momentami rowerem naprawdę trudno się przecisnąć. Z wielką chęcią tu wrócę, ale na pewno nie w niedzielę, prędzej w tygodniu – mówi mi na trasie pani Aneta. Podobnego zdania jest pan Arek z Katowic. – Idealna trasa na rower z dziećmi, jest płasko, równo, super. Minusem jest fakt, że w weekendy przy słonecznej pogodzie zjeżdża się tu mnóstwo ludzi, czasem bardzo trudno się przecisnąć – twierdzi. Z kolei pani Edycie z Małopolski tłumy nie przeszkadzają. – Trasa i okolica przepiękna, chyba jedyne takie miejsce w Polsce, to nic dziwnego, że jest dużo osób. Spodziewałam się tego, zero zaskoczenia. Dla mnie to i tak taki mój mały „rowerowy raj” – mówi. Źródło: National Geographic Traveler
Zamień Tatry na skalne cuda Jury Krakowsko‑Częstochowskiej – dzieci będą zachwycone!
Jura Krakowsko-Częstochowska przyciąga turystów niesamowitymi formacjami skalnymi, tajemniczymi jaskiniami i malowniczymi ruinami zamków. Choć to region rozciągający się pomiędzy dwiema znanymi aglomeracjami, jego natura zaskakuje dzikością i spokojem. Ten artykuł pomoże ci odkryć jej przyrodnicze skarby, ciekawe zakątki oraz atrakcje dla całej rodziny.
Spis treści: Charakterystyka regionu Roślinność Jury Krakowsko-Częstochowskiej Fauna uboga w duże gatunki Jura Krakowsko-Częstochowska – co warto zwiedzić? Atrakcje dla dzieci w Jurze Krakowsko-Częstochowskiej Jura Krakowsko-Częstochowska to malowniczy makroregion geograficzny położony w południowej Polsce, stanowiący wschodnią część Wyżyny Śląsko-Krakowskiej. Rozciąga się na przestrzeni około 80 kilometrów pomiędzy Krakowem a Częstochową, obejmując powierzchnię ponad 2600 km². Region ten leży w dorzeczu górnej Wisły oraz górnej Warty i historycznie związany jest z zachodnią Małopolską, granicząc z Górnym Śląskiem. Formalna nazwa tego makroregionu to Wyżyna Krakowsko-Częstochowska, jednak w potocznym języku turystów i miłośników przyrody zdecydowanie częściej słyszy się określenie Jura Krakowsko-Częstochowska, Jura Krakowska lub po prostu Jura Polska. Nazwa ta pochodzi od licznych form skalnych i ostańców wapiennych, które powstały w okresie jury, nadając temu obszarowi unikatowy charakter. Warto zaznaczyć, że nazewnictwo bywa nieco kłopotliwe, ponieważ czasem mianem Wyżyny Krakowsko-Wieluńskiej określa się większy obszar łączący Jurę Krakowsko-Częstochowską z Wyżyną Wieluńską. Jednak zgodnie z klasyfikacją geograficzną Jerzego Kondrackiego, te dwa obszary należy traktować oddzielnie. Dla turystów i pasjonatów przyrody najważniejsza jest jednak unikatowość i bogactwo krajobrazu Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Charakterystyka regionu Jura Krakowsko-Częstochowska to przede wszystkim wapienna płyta, na której dominują dolomity, margle i wapienie powstałe na dnie morza w okresie jury. Charakterystycznym elementem krajobrazu są liczne wapienne ostańce, które wznoszą się nawet na kilkadziesiąt metrów nad okolicę. Ta wyjątkowa rzeźba terenu jest efektem długotrwałych procesów krasowych, które wykształciły także setki jaskiń i schronisk. Wysokości terenu wahają się od około 300 m n.p.m. na północnym wschodzie do ponad 500 m w rejonie południowym, gdzie znajduje się najwyższy punkt Jury – Góra Zamkowa w Podzamczu (515,5 m). Od zachodu Jura opada ku Wyżynie Śląskiej stromą kuestą jurajską, a na wschodzie przechodzi łagodnie w Nieckę Nidziańską. Przyroda tego obszaru jest równie fascynująca, co jego geologia. Wśród mniej żyznych gleb wapiennych i polodowcowych piasków przeważają rędziny i gleby brunatnoziemne. Pomimo małej urodzajności gleb, region zachwyca różnorodnością roślin i zwierząt, w tym wielu gatunków chronionych i endemicznych. Roślinność Jury Krakowsko-Częstochowskiej Jura jest prawdziwym rajem dla botaników. Na jej terenie odnotowano około 1300 gatunków roślin naczyniowych, w tym aż 10 gatunków storczykowatych. Charakterystyczne są zwłaszcza murawy kserotermiczne, które rosną na suchych, wapiennych zboczach o dużym nasłonecznieniu. To właśnie tam znaleźć można rzadkie i chronione gatunki roślin ciepłolubnych, takich jak ostnica Jana, rumian żółty czy dziewanna austriacka. Lasy zajmują około 20% powierzchni Jury i tworzą mieszane bory sosnowo-dębowe z domieszką buka i jodły, a także grądy i świetliste dąbrowy. Ciekawostką są zespoły roślinne typowe dla gór, które występują tu na skalistych zboczach, takie jak kwaśna buczyna sudecka czy jaworzyna górska. W dolinach rzek i potoków rozwijają się zbiorowiska łąkowe, szuwarowe oraz torfowiskowe. Obszar Jury jest też miejscem występowania roślin reliktowych i stepowych, a także gatunków o ograniczonym zasięgu, jak brzoza ojcowska czy przytulia krakowska. Niestety, flora tego regionu jest narażona na negatywne skutki zanieczyszczenia powietrza oraz osuszanie naturalnych siedlisk. Fauna uboga w duże gatunki Jura Krakowsko-Częstochowska jest bogata w gatunki zwierząt, choć duże ssaki są tu rzadkością z uwagi na gęste zaludnienie i intensywną działalność człowieka. Na terenie tej wyżyny występuje około 50 gatunków ssaków, w tym sarna, dzik, borsuk, kuna leśna, a także rzadko spotykany łoś w Puszczy Dulowskiej. Obszar słynie także z ogromnej różnorodności nietoperzy – odnotowano tu aż 21 gatunków, co jest wyjątkowym wynikiem na skalę Polski. Jurę zamieszkuje około 170 gatunków ptaków, z czego większość to ptaki lęgowe. Wśród nich znajdują się rzadkie i chronione gatunki takie jak zimorodek, bocian czarny, derkacz czy dzierzba gąsiorek. Jura jest także miejscem występowania wielu ptaków drapieżnych, m.in. trzmielojada, jastrzębia gołębiarza, błotniaka zbożowego, sowy płomykówki i sokoła kobuza. Fauna bezkręgowców cechuje się obecnością gatunków charakterystycznych dla ciepłych regionów Azji i Europy Południowo-Wschodniej, co jest dowodem na unikatowość klimatyczną Jury. Jura Krakowsko-Częstochowska – co warto zwiedzić? Jura Krakowsko-Częstochowska to jeden z najatrakcyjniejszych regionów turystycznych w Polsce. Oferuje zarówno piękne krajobrazy, liczne atrakcje turystyczne, jak i możliwość poznania historii, kultury oraz bogactwa przyrodniczego. To miejsce idealne dla rodzin z dziećmi, pasjonatów wspinaczki, miłośników przyrody i historii. Jaskinie na terenie Jury Krakowsko-Częstochowskiej Dzięki procesom krasowym Jura kryje w sobie około 1500 jaskiń. Największe i najbardziej znane spośród nich to Jaskinia Wierna (długość 1027 m), Jaskinia Wierzchowska Górna (975 m), Jaskinia Mamutowa, Smocza Jama, Jaskinia Ciemna oraz Studnisko, które jest najgłębszą jaskinią z pionową studnią sięgającą 30 m. Wiele z tych jaskiń jest dostępnych dla turystów – można zwiedzać m.in. Jaskinię Łokietka, Jaskinię Ciemną czy Smoczą Jamę, które oferują spektakularne formacje naciekowe – stalaktyty, stalagmity i stalagnaty. Ze względu na wartość przyrodniczą i zagrożenia dewastacją, niektóre jaskinie są zabezpieczone kratami lub ogrodzeniami, co pomaga chronić unikatowe formy krasowe oraz zapewnia bezpieczeństwo odwiedzającym. Jura Krakowsko-Częstochowska – zamki Jednym z najbardziej znanych aspektów regionu są średniowieczne zamki, które tworzą tzw. Szlak Orlich Gniazd. Budowane na strategicznych wapiennych skałach, zamki te strzegły dawniej granicy Królestwa Polskiego przed najazdami z Górnego Śląska. Najważniejsze z nich to: Zamek Ogrodzieniec w Podzamczu – największa i najokazalsza warownia, Zamek w Ojcowie – malowniczo położony w Ojcowskim Parku Narodowym, Zamek w Mirowie i Bobolicach, Zamek w Smoleniu, Olsztynie, Rabsztynie, Tenczynie i wiele innych. Te historyczne ruiny przyciągają turystów z całej Polski i zagranicy, oferując nie tylko możliwość zwiedzania, ale również liczne imprezy kulturalne i historyczne. Atrakcje dla dzieci w Jurze Krakowsko-Częstochowskiej Jura Krakowsko-Częstochowska to idealny region na rodzinne wyprawy pełne edukacyjnych i przygodowych atrakcji. Dzieci znajdą tu mnóstwo interesujących miejsc stworzonych specjalnie z myślą o najmłodszych podróżnikach. Dużą popularnością cieszy się Gród na Górze Birów – zrekonstruowana słowiańska osada, która przenosi w czasie i pozwala na kontakt z historią przez zabawę. W okolicy funkcjonują również parki linowe, rozbudowane place zabaw oraz parki tematyczne, takie jak Park Miniatur czy Park Doświadczeń Fizycznych w Ogrodzieńcu. Wiele zamków i ośrodków edukacyjnych organizuje warsztaty przyrodnicze, archeologiczne i historyczne – w tym zajęcia terenowe w jaskiniach czy lekcje geologii. Ojcowski Park Narodowy oferuje szlaki przystosowane dla dzieci, a dodatkową atrakcją są legendy i opowieści związane z formacjami skalnymi. Jura to przestrzeń, gdzie zabawa łączy się z nauką i ruchem na świeżym powietrzu. Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Socjolożka z wykształcenia, od ponad dekady związana z marketingiem internetowym. Zawodowo od lat zgłębia tajniki SEO oraz storytellingu opartego na rzetelnych źródłach. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Zapomnij o tłumach – odkryj Piwniczną‑Zdrój: od rynku, przez wodę, aż po bieg górski!
Piwniczna-Zdrój położona w sercu Beskidu Sądeckiego to jedna z tych miejscowości, które zachwycają naturalnym urokiem, klimatem uzdrowiskowym i lokalną kulturą. Malownicza dolina rzeki Poprad, otaczające ją góry, lecznicze wody mineralne oraz kameralna atmosfera sprawiają, że niewielkie uzdrowisko na południu Małopolski nieprzerwanie przyciąga zarówno kuracjuszy, jak i turystów szukających wypoczynku z dala od zgiełku. Choć miasteczko liczy nieco ponad 5 tysięcy mieszkańców, ma do zaoferowania znacznie więcej niż tylko sanatoria i źródła.
Spis treści: Piwniczna-Zdrój – atrakcje dla każdego Rynek w Piwnicznej-Zdroju – historia, architektura i miejsce spotkań Uzdrowisko z tradycją Piwniczna-Zdrój zimą i latem – sezonowość atrakcji Piwniczna-Zdrój to niewielkie, malowniczo położone miasteczko w dolinie Popradu, otoczone pasmami Beskidu Sądeckiego, tuż przy granicy ze Słowacją. Znana przede wszystkim jako uzdrowisko, przyciąga kuracjuszy i turystów szukających wytchnienia wśród górskiej przyrody. W centrum miejscowości znajduje się Park Zdrojowy z pijalnią wód mineralnych, a na obrzeżach liczne trasy spacerowe, ścieżki rowerowe i punkty widokowe. Miasto zostało założone w 1348 roku przez króla Kazimierza Wielkiego jako królewskie miasto warowne, a jego lokalizacja przy dawnym szlaku handlowym wzdłuż Popradu sprzyjała rozwojowi gospodarczemu. Od XIX wieku rozwijała się tu funkcja uzdrowiskowa, co nadało miejscowości nowy charakter. Współczesna Piwniczna-Zdrój łączy funkcje turystyczne, uzdrowiskowe i rekreacyjne, pozostając jednocześnie blisko dzikiej natury. Zachwyca niebanalną przyrodą, lokalnymi tradycjami i różnorodnością krajobrazów. To doskonała baza wypadowa na górskie szlaki, a jednocześnie miejsce, gdzie życie płynie wolniej – w rytmie natury i kultury regionu. Piwniczna-Zdrój – atrakcje dla każdego Wśród licznych atrakcji Małopolski Piwniczna-Zdrój wyróżnia się autentycznością i spokojem. W przeciwieństwie do przepełnionych Zakopanego czy Krynicy-Zdroju, to miejsce pozwala doświadczyć górskiej przyrody i lokalnej kultury bez tłumów. Można tu odpocząć w ciszy, zrelaksować się w uzdrowisku lub aktywnie spędzić czas na szlaku. Bliskość rzeki Poprad, obecność licznych źródeł wód mineralnych i zachowana architektura małego miasteczka to atuty, które doceni każdy miłośnik gór i przyrody. Choć Piwniczna-Zdrój bywa często postrzegana jako miejsce wypoczynku dla seniorów, lista lokalnych atrakcji pokazuje, że miasto ma znacznie szerszy potencjał turystyczny. Zacznijmy od tego, co najbliżej natury – Popradzki Park Krajobrazowy i jego rozległe ścieżki piesze i rowerowe. Trasy prowadzą m.in. do Bacówki na Obidzy czy na Eliaszówkę – najwyższy szczyt gminy z wieżą widokową, z której rozciąga się widok aż po Tatry. Park Zdrojowy w Piwnicznej-Zdroju to serce uzdrowiska, położone tuż przy centrum miasteczka. W jego obrębie znajduje się pijalnia wód mineralnych, gdzie można spróbować leczniczych wód o prozdrowotnym składzie – m.in. „Piwniczanki”, cenionej za właściwości wspomagające trawienie i gospodarkę mineralną. Sam park zachęca do spacerów alejkami wśród drzew, krzewów i kwiatowych kompozycji, a także oferuje infrastrukturę rekreacyjno-kulturalną, w tym niewielki amfiteatr. Piwniczna-Zdrój jako uzdrowisko rozwija tradycje lecznictwa wodami mineralnymi nieprzerwanie od dekad. Rynek w Piwnicznej-Zdroju – historia, architektura i miejsce spotkań Rynek w Piwnicznej-Zdroju to nie tylko serce miasta, ale również jego najstarsza i najbardziej reprezentacyjna część. Zachowany niemal w niezmienionej formie od czasów lokacji, posiada klasyczny czworoboczny układ urbanistyczny z wychodzącymi z narożników ulicami oraz zabytkową zabudowę z XIX wieku. W południowej pierzei znajduje się ratusz, którego początki sięgają XIX wieku – dawniej pełnił funkcję wartowni. W samym centrum rynku znajduje się zrekonstruowana w 1913 roku cysterna z figurą św. Floriana i zabytkowym wozem strażackim. W jednym z otaczających rynek domów zachowały się gotyckie piwnice, w których niegdyś przechowywano węgierskie wino. Z tym miejscem wiąże się także miejska legenda o tunelach prowadzących aż pod Niemcową. Tuż przy rynku działa Miejsko-Gminny Ośrodek Kultury – instytucja animująca życie kulturalne i społeczne Piwnicznej-Zdroju. To właśnie w jego murach mieści się Muzeum Regionalne Towarzystwa Miłośników Piwnicznej, które gromadzi pamiątki z życia codziennego dawnych mieszkańców, dokumenty lokacyjne, przykłady lokalnego rękodzieła, a także tradycyjne stroje czarnych górali. Jedną z najcenniejszych części ekspozycji jest imponująca kolekcja ponad 300 eksponatów związanych z historią narciarstwa – w tym narty z XVIII wieku, unikatowe wiązania, a nawet narta przekazana przez Adama Małysza. To miejsce, w którym lokalna historia splata się z opowieściami o tradycji, sporcie i codzienności, oferując zwiedzającym prawdziwą podróż w czasie. Uzdrowisko z tradycją Status uzdrowiska Piwniczna-Zdrój uzyskała oficjalnie w latach międzywojennych, choć już wcześniej wykorzystywano tu naturalne źródła wód mineralnych. Dziś w mieście działa kilka sanatoriów, a wody mineralne – m.in. Piwniczanka, Jan czy Celestynka – są dostępne zarówno w pijalniach, jak i w lokalnych sklepach. Uzdrowisko oferuje zabiegi lecznicze w zakresie schorzeń układu krążenia, dróg oddechowych i problemów neurologicznych. W połączeniu z górskim klimatem i brakiem zanieczyszczeń, miejsce to od lat cieszy się popularnością wśród osób szukających regeneracji sił. Piwniczna-Zdrój zimą i latem – sezonowość atrakcji Piwniczna-Zdrój przyciąga turystów o każdej porze roku, oferując różnorodne atrakcje dostosowane do sezonu. Zimą miejscowość staje się bazą wypadową dla miłośników narciarstwa i biegówek – w okolicy działają stacje narciarskie, a malownicze trasy prowadzą przez beskidzkie lasy. Latem z kolei popularnością cieszą się piesze wędrówki szlakami Beskidu Sądeckiego, spływy Popradem, a także relaks w Parku Zdrojowym i na kąpielisku. Dzięki tej sezonowej różnorodności Piwniczna-Zdrój zyskuje miano miejsca całorocznego wypoczynku, które oferuje coś ciekawego zarówno amatorom aktywności, jak i poszukiwaczom ciszy i spokoju. Dzięki lokalnym inicjatywom, miasto i gmina rozwijają także ofertę turystyki zrównoważonej – powstają nowe ścieżki edukacyjne, miejsca przyjazne dzieciom i punkty widokowe. Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Socjolożka z wykształcenia, od ponad dekady związana z marketingiem internetowym. Zawodowo od lat zgłębia tajniki SEO oraz storytellingu opartego na rzetelnych źródłach. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Poznaj sekret Małego Wawelu z Beskidów – co łączy Suchą Beskidzką z… Hollywood?
Sucha Beskidzka i okolice oferują gościom bogactwo dziedzictwa kulturowego, tereny cenne przyrodniczo i rozwiniętą infrastrukturę. Dzięki kameralnej skali pozwala naprawdę wypocząć.
Spis treści: Sucha Beskidzka – położenie miasta Od osady rolniczej do stolicy mikroregionu Zabytki i główne atrakcje Sucha i okolice dla miłośników turystyki Sucha Beskidzka to miejsce, gdzie u ujścia Stryszawki do Skawy spotykają się pasma Beskidu Makowskiego, Żywieckiego i Małego. Stąd warto zaczynać przygodę z Beskidami niezależnie od pory roku. Liczne szlaki piesze poprowadzą nas przez malownicze zakątki, a zimą już w promieniu 30 km od miasta znajdziemy miejsca atrakcyjne dla narciarzy. Będąc na trasie do zimowych kurortów w wyższych górach warto się tu zatrzymać, by bliżej poznać stolicę powiatu suskiego. Sucha Beskidzka – położenie miasta Sucha Beskidzka aż do roku 1964 nazywała się Sucha. Drugi człon dodano, by jednoznacznie wskazać położenie miejscowości. To powiatowe miasto zajmuje prawie 30 km2 zachodniobeskidzkiej kotliny, nad którą górują szczyty Magurki (872 m n.p.m.), Mioduszyny (632 m n.p.m.) i Jasienia (505 m n.p.m.). Co ciekawe, statystyki mówią, że aż 87% powierzchni miasta stanowią użytki rolne i leśne, co z jednaj strony wynika z górskiego położenia, z drugiej strony zaś z dużej powierzchni i niskiego zaludnienia. To blisko dziesięciotysięczne miasto położone jest w punkcie węzłowym komunikacji kolejowej. Tutaj zaczyna się ostatni etap jazdy w kierunku Jeleśni, Żywca i Zwardonia albo do Chabówki i Zakopanego. Sylwetka zabytkowego dworca jest bardzo typowym przykładem austriackiej architektury kolejowej. Dworzec ten zakwalifikowany został wg. PKP do kategorii dworców turystycznych. Przez miasto przebiega droga krajowa nr 28, która w okolicach Rabki ma połączenie dwiema trasami: E77 biegnąca na Orawę i dalej do granicy z przejściem w Chyżnem oraz z drogą krajową nr 47 prowadzącą do Nowego Targu, Zakopanego i przejścia granicznego ze Słowacją w Jurgowie. Warto zatem w drodze na południe zatrzymać się tu, by odpocząć i poznać lokalne atrakcje, których dzięki bogatej historii miasta na miejscu nie brakuje. Od osady rolniczej do stolicy mikroregionu Istniejące przekazy łączą powstanie Suchej z aktywnością kolonizacyjną książąt oświęcimskich. W roku 1405 książę Jan II wydał zgodę niejakiemu Strzale na założenie osady w widłach rzeki Skawy i Suchej, jak wtedy nazywała się Stryszawka. Miejsce to znajdowało się na szlaku handlowym do Krakowa ku Nizinie Węgierskiej. Po śmierci założyciela Suchej ziemie te odziedziczyła jego żona Barbara pochodząca z rodu Słupskich, który to ród zarządzał nimi przez następne 90 lat. Kasper Suski Na scenę wkracza Caspare Castiglioine. Był on złotnikiem rodem z Florencji, który wraz ze swoim ojcem mistrzem kamieniarskim przybył do Krakowa na zaproszenie króla Zygmunta Starego. Zgromadził znaczące środki, które pozwoliły mu na zakup Suchej od Słupskich. Następnie wżenił się w ten ród dzięki związkowi z Jadwigą Słupską. Cztery lata trwała budowa kamiennego dworu obronnego u stóp góry Jasień. Przedsiębiorczemu Włochowi wejście w koligacje z książętami oświęcimskimi otworzyło drogę do szlachectwa. W roku 1564 doczekał się nobilitacji – przyjęcia go do herbu Szaszor. I tak florentczyk Caspare stał się Kasprem Suskim, gdyż nazwisko przyjął od swojej siedziby. Jego decyzja o osiedleniu się w Suchej miała kolosalne konsekwencje dla dalszego rozwoju osady, a później całej okolicy. Sucha stała się lokalnym ośrodkiem administracyjnym, którego znaczenie gospodarcze stale rosło. Dużą rolę w tym procesie odegrał ród Komorowskich. Ich dobra obejmowały również część ziem na Żywiecczyźnie. W roku 1608 dobra uległy podziałowi. Część zachodnią, znaną jako „państwo suskie” przejął Piotr Komorowski i do wybuchu II wojny światowej pozostawała ona w rękach przedstawicieli rodów magnackich. Byli to Wielopolscy, Braniccy i Tarnowscy. Rozwój miasta Na czasy Piotra Komorowskiego w XVII wieku przypada intensywny rozwój Suchej. Zakłada on parafię, funduje kościół i klasztor, rozbudowuje pierwotną siedzibę Kaspra Suskiego. W tym samym czasie zbudowane zostały browar, suszarnia chmielu, gorzelnia, młyn wodny, kuźnia żelaza i miedzi. Na przełomie XVII i XVIII wieku panią dóbr suskich było Anna Konstancja Wielopolska. Zarządzała nimi z dużą skutecznością. Na wiek XVIII przypada zmiana statusu Suchej – dzięki przywilejom królewskim zyskała zgodę na organizowanie jarmarków. Pod koniec XVIII wieku blisko 3 tys. mieszkańców doświadczyło konsekwencji intensywnych działań wojennych, kiedy konfederaci barscy walczyli z wojskami carskimi. Po pierwszym rozbiorze Polski Sucha znalazła się zaborze austriackim. W połowie XIX wieku Braniccy herbu Korczak wykupują suskie dominium z rąk Wielopolskich. Kontynuowali oni rozbudowę i modernizację Kuźnic Suskich, które przyjęły nową nazwę – Zakłady Górniczo-Hutnicze Aleksandra hr. Branickiego w Suchej. Działały one prawie do końca XIX wieku, kiedy rosnące koszty produkcji i konkurencja tańszych wyrobów ze Śląska zmusiły właścicieli do zamknięcia zakładów. Węzeł kolejowy Zbiegło się to z doprowadzeniem do Suchej tzw. kolei transwersalnej w roku 1884. Jej trasa biegła Czadczy przez Żywiec, Suchą, Nowy Sącz do Husiatyna. Zlokalizowanie w Suchej odgałęzienia trasy do Krakowa podniosło jej osady jako węzła kolejowego. W związku z jego prężnym rozwojem rosło zapotrzebowania na pracowników. Kolejarze i ich rodziny stanowili na tyle znaczący odsetek wśród mieszkańców, że Sucha doczekała się przydomka – „miasto kolejarzy”. Koniec XIX wieku to czas prosperity, której ukoronowaniem było uzyskanie praw miejskich w 1896 roku. Tuż przed wybuchem II wojny światowej populacja Suchej liczyła ponad 6 tys. osób. W wyniku działań władz okupacyjnych życie straciło ok. pół tysiąca mieszkańców pochodzenia żydowskiego. Miasto współcześnie Dziś Sucha Beskidzka wciąż się zmienia. Z krajobrazu miasta zniknęły tartak i baza PKS. Na ich miejscu wzniesiono centrum handlowe. Powstają nowe budynki użyteczności publicznej takie jak np. hale sportowe, basen kryty czy nowoczesna oczyszczalnia ścieków. Dzięki zastosowaniu innowacyjnych metod, osady z oczyszczalni nie są odpadem, a wartościowym nawozem, który jest sprzedawany pod nazwą „Suszek Beskidzki”. Zabytki i główne atrakcje Prawdziwą perłą w koronie zabytków miasta, z której dumni są suszanie (tak nazywamy mieszkańców Suchej) jest zamek nazywany Małym Wawelem. Wszystko zaczęło się w tym miejscu gdzie Kasper Suski wzniósł swój dwór obronny, później rozbudowany przez Piotra Komorowskiego w XVII wieku, by stał się rezydencją godną magnatów. Zamek w Suchej Beskidzkiej Harmonijna bryła renesansowego zamku składa się z trzech skrzydeł, z których jedno jest parterowe, a pozostałe dwa mają kilka kondygnacji. Południowe skrzydło kryje w sobie relikty obronnego dworu wzniesionego przez Kaspra. Wewnętrzny dziedziniec od strony rzeki kiedyś zamykał wysoki mur obronny z reprezentacyjną bramą wjazdową. Przetrwał on do czasów Branickich, kiedy został zburzony i zastąpiony lekkim, żelaznym ogrodzeniem. Wieżę południowo-wschodnią i południowo-zachodnią wzniesiono w XVII za czasów Anny Konstancji Wielopolskiej. Ale to zamysłowi Piotra Komorowskiego budowla zawdzięcza nawiązania do Zamku Królewskiego na Wawelu – dzięki dwukondygnacyjnym krużgankom arkadowym, nadającym lekkości. Odebrany po wojnie przez władze ludowe zamek popadał w coraz większą ruinę. Braniccy na drodze sądowej uzyskali potwierdzenie, że został on im odebrany bezprawnie. Wyjaśnienie jego statusu umożliwiło podjęcie przez burmistrza Suchej Stanisława Lichosyta rozmów o możliwości zakupu zamku przez miasto. Transakcji dokonano i w latach 2017–18 przeprowadzono jego gruntowną renowację, która przywróciła mu dawną świetność. Dziś mieści się tu Muzeum Miejskie Suchej Beskidzkiej oraz szkoła wyższa. Niestety, już tylko we wspomnieniach pozostaje bogactwo biblioteki Branickich. Były to imponujące zbiory, obejmujące nie tylko cenne druki, ale min. także rękopisy, inkunabuły, grafiki, cenne monety i dzieła sztuki. Podczas wojennej zawieruchy część z nich została zniszczona, a reszta uległa rozproszeniu. Dziś we wnętrzach podziwiać można min. znajdujący się w sali rycerskiej manierystyczny kominek, pamiętający czasy Piotra Komorowskiego. Jeśli aura sprzyja, warto wybrać się na spacer po leżącym od południa parku zamkowym, który założony został u stóp góry Jasień. Na gości czekają wiekowe drzewa, urokliwe zakątki, mostki oraz oranżeria, a w Domku Ogrodnika – ekspozycja etnograficzna. Karczma Rzym Drugim flagowym zabytkiem Suchej jest położona na samym rynku Karczma Rzym. To wspaniały przykład znakomicie zachowanego zabytku drewnianego z XVIII wieku, który nadal spełnia swoją funkcję. Tu spotykali się uczestnicy suskich jarmarków, a według legendy diabeł upomniał się o duszę Pana Twardowskiego, co opisał Adam Mickiewicz w balladzie „Pani Twardowska”. Również na rynku obejrzeć możemy fontannę upamiętniającą 600-lecie Suchej. Odwołuje się ona do spotkania Pana Twardowskiego z diabłem i do białego konia z herbu miasta. Billy Wilder Z miastem tym związany był siedmiokrotny zdobywca Oskara – Billy Wilder. Urodził się w rodzinie żydowskiej jako Samuel Wilder. Jego rodzice prowadzili restaurację dworcową. Stąd wyjechał do Wiednia, gdzie pracował jako reporter. Wichry historii zaniosły go do Stanów Zjednoczonych, gdzie odnalazł swoje powołanie jako reżyser filmowy. Stworzył takie klasyczne obrazy jak np. „Bulwar zachodzącego słońca” czy „Pół żartem, pół serio”. W 105. rocznicę jego urodzin na rynku odsłonięto plakietę upamiętniającą postać wybitnego twórcy rodem z Suchej. Jego imieniem nazwano nowoczesne Centrum Kultury i Filmu, gdzie odbywają się koncerty, wystawy i seanse filmowe. Platforma widokowa Miasto przygotowało atrakcję w postaci platformy widokowej. Znajduje się ona na drugim brzegu rzeki, na wschód od targowiska miejskiego, skąd niebieskim szlakiem dojdziemy do niej po ok 25 minutach marszu. Przechodzimy po pieszym mostku nad rzeką Skawą, by dalej wspinać się na stok Mioduszyny. Z platformy rozciąga się malownicza panorama na całe miasto i sąsiednie pasma Beskidów Małego, Żywieckiego i Makowskiego. Sucha i okolice dla miłośników turystyki Miłośnicy turystyki pieszej znajdą tu znakomitą bazę wypadową do wędrówek. Warto stąd ruszać na beskidzkie szlaki lub tu kończyć dłuższe wyprawy. Gościnne, niezbyt wysokie pasma zachęcają do odwiedzin o wszystkich porach roku. Mogą stanowić znakomitą zaprawę dla najmłodszych piechurów lub wstęp przed wycieczkami w wyższe góry dla dorosłych. Do wyboru są 4 szlaki turystyczne wychodzące z Suchej: niebieski prowadzący w Beskid Makowski, zielony w kierunku w Beskidu Małego, czerwony do Zawoi, czarny do Skawicy. Rowerzystom Ziemia Suska oferuje liczne dobrze oznakowane trasy obejmujące cały powiat. Lokalne mają swój początek przy zamku w Suchej. Dla lubiących bardziej stacjonarne pobyty ważną atrakcją może być zlokalizowany ok. 20 minut jazdy autem z miasta, chroniący przed powodziami zbiornik zbudowany na rzece Skawie, czyli Jezioro Mucharskie. Turyści znajdą tu wyznaczone kąpieliska i wypożyczalnie sprzętu wodnego. Otoczone górami kusi obietnicą wypoczynku w upalne dni i pięknymi widokami, które można podziwiać nie tylko z lądu, ale i z pokładu statku wycieczkowego, który wypływa z Jaszczurowej.
Kopalnia Soli Bochnia – podróż do najstarszej kopalni soli w Polsce
Kopalnia Soli Bochnia to najstarsza kopalnia soli w Polsce, a zarazem jedno z najbardziej niezwykłych miejsc do zwiedzania. Podziemny rejs łodzią, legendy o św. Kindze i Skarbniku, nocleg 250 metrów pod ziemią i multisensoryczne ekspozycje to tylko część atrakcji, które czekają na turystów. Odkryj, co jeszcze skrywa to solne królestwo wpisane na listę UNESCO.
Spis treści: Historia Kopalni Soli w Bochni Zwiedzanie Kopalni Soli Bochnia Kopalnia Soli Bochnia – informacje praktyczne Ciekawostki i legendy Kopalnia Soli Bochnia to najstarsza kopalnia soli w Polsce. Na zwiedzających czekają tam unikatowe trasy turystyczne oraz inne podziemne atrakcje, dzięki którym możemy lepiej poznać bogatą historię tego miejsca sięgającą XIII wieku. Historia Kopalni Soli w Bochni Historia Kopalni Soli Bochnia sięga 1248 roku. Właśnie wtedy odkryto tam bogate złoża soli kamiennej. Już w 1251 roku rozpoczęto regularne wydobycie, co czyni ją najstarszą kopalnią soli w Polsce. Początkowo sól pozyskiwano przez odparowanie solanki. Z czasem jednak rozwinięto techniki górnicze, tworząc rozległy system korytarzy i komór. Kopalnia w Bochni była kluczowym elementem gospodarki Królestwa Polskiego. Wraz z kopalnią w Wieliczce tworzyła Żupy Krakowskie. Było to królewskie przedsiębiorstwo solne, które przynosiło znaczące dochody do skarbu państwa. Sól była wówczas cennym surowcem, a jej handel przyczyniał się do rozwoju miast i infrastruktury. W 2000 roku Kopalnia Soli Bochnia została uznana za Pomnik Historii, a w 2013 roku wpisano ją na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO jako rozszerzenie wpisu dla Kopalni Soli w Wieliczce. Doceniono jej unikatową wartość historyczną, kulturową i technologiczną. Zwiedzanie Kopalni Soli Bochnia W ciągu wieków Kopalnia Soli miała ogromny wpływ na rozwój Bochni. Dzięki dochodom z wydobycia soli miasto mogło inwestować w infrastrukturę i rozwój społeczny. Obecnie kopalnia jest jedną z głównych atrakcji turystycznych Małopolski, przyciągając rocznie tysiące turystów z kraju i zagranicy. Jej unikatowe połączenie historii, kultury i nowoczesnych atrakcji sprawia, że jest miejscem wartym odwiedzenia. Podziemna ekspozycja multimedialna to nowoczesna forma prezentacji historii kopalni. Dzięki interaktywnym instalacjom i efektom dźwiękowym zwiedzający mogą przenieść się w czasie i poznać życie dawnych górników oraz rozwój technik wydobywczych. Trasa „Solny Świadek” to wyjątkowa przygoda, podczas której uczestnicy wyposażeni w hełmy i lampy górnicze przemierzają najstarsze, długo niedostępne dla turystów wyrobiska. Multisensoryczne efekty sprawiają, że zwiedzanie staje się niezapomnianym przeżyciem. Jedną z atrakcji jest przeprawa łodzią po zalanym solnym wyrobisku – jedyna taka w Europie. Przejazd kolejką górniczą pozwala poczuć się jak dawni pracownicy kopalni, przemierzając podziemne korytarze. Komora Ważyn to największa komora w kopalni. Znajduje się na głębokości 248 metrów. Ma naprawdę imponujące rozmiary: 255 m długości, 14,4 m szerokości i 7,2 m wysokości. W kopalni znajduje się też kilka kaplic, z których najważniejsza to kaplica św. Kingi, patronki górników. Wykuta w soli, zachwyca detalami i atmosferą skupienia. Inne miejsca kultu to m.in. kaplica św. Józefa i kaplica Aniołów Stróżów. Dla aktywnych gości przygotowano podziemne boisko sportowe, gdzie można zagrać w siatkówkę czy koszykówkę. Dzieci mogą skorzystać z placu zabaw. Oferty specjalne i wydarzenia Kopalnia oferuje możliwość noclegu w komorze Ważyn. To wyjątkowa okazja, by spędzić noc prawie 250 metrów pod ziemią, w otoczeniu solnych ścian i korzystając z dobroczynnego mikroklimatu. Dla grup szkolnych przygotowano specjalne programy edukacyjne, które w przystępny sposób przybliżają historię kopalni, techniki wydobywcze oraz znaczenie soli w gospodarce. Podziemne przestrzenie tworzą niepowtarzalną atmosferę dla różnorodnych wydarzeń. W kopalni regularnie odbywają się koncerty, wystawy oraz nabożeństwa, w tym Droga Krzyżowa. Kopalnia Soli Bochnia – informacje praktyczne Kopalnia jest otwarta codziennie, z wyjątkiem niektórych świąt. Godziny zwiedzania oraz cennik dostępne są na oficjalnej stronie internetowej. Warto zarezerwować bilety online, co pozwala na oszczędność i gwarancję dostępności. Rezerwacji można dokonać również telefonicznie. Dla grup zorganizowanych zaleca się wcześniejszy kontakt w celu ustalenia szczegółów wizyty. Kopalnia Soli Bochnia znajduje się w województwie małopolskim, około 40 km na wschód od Krakowa. Na miejsce można dojechać samochodem, pociągiem lub autobusem. Dla gości dostępny jest parking. Ciekawostki i legendy Jedna z najbardziej znanych legend związanych z Kopalnią Soli w Bochni dotyczy świętej Kingi, która była żoną księcia krakowsko-sandomierskiego Bolesława Wstydliwego. Zgodnie z podaniem, zanim opuściła Węgry, poprosiła swojego ojca o kopalnię soli jako wiano. Następnie wrzuciła swój pierścień zaręczynowy do szybu jednej z węgierskich kopalń soli. Po przybyciu do Polski i odkryciu złóż soli w Bochni, pierścień rzekomo został odnaleziony w jednej z pierwszych wydobytych brył. Legenda ta miała uzasadniać cudowny i boski charakter odkrycia złóż solnych w Polsce oraz uzasadniać świętość samej Kingi, która później została kanonizowana. Oprócz tej opowieści, wśród górników krążyły inne historie o duchach podziemi, tajemnych przejściach oraz cudownych uzdrowieniach, których mieli doświadczyć ludzie pracujący w kopalni. Legendarnym duchem kopalni jest oczywiście Skarbnik. To opiekun górników, który ostrzegał przed niebezpieczeństwami i pomagał w trudnych sytuacjach. Podczas specjalnych tras zwiedzania dzieci mogą spotkać Skarbnika i poznać jego historię.
300 lat stał w ruinie. Dziś ten małopolski zamek zachwyca jak nigdy
Muszyna to malownicze miasteczko, przez lata kojarzone głównie z wodą mineralną. Dziś przyciąga także zamkiem, który po setkach lat wreszcie odzyskał dawny blask. Teraz jest dumą nie tylko Muszyny, ale całego regionu.
W tym artykule: Malowniczy zamek na szczycie góry Zamek w Muszynie – praktyczne informacje Zamek w Muszynie nagrodzony w plebiscycie Travelera Droga do zamku nie jest długa, choć ostre podejście może wywołać lekką zadyszkę. Idę wzdłuż potoku Szczawnik, od ulicy Zazamcze, wśród drzew i ich imponujących korzeni. Po drodze mijam kapliczkę Matki Bożej Królowej Polski, zwaną również kapliczką Matki Boskiej Dobrej Rady. Ufundował ją jeden z mieszkańców, któremu przyśniła się ponoć Maryja stojąca na skale. Czy coś wyprosił, nie wiem, ale widać miał za co dziękować. Uwielbiam takie cudowne historie, ale nie tylko. Zanim przyjechałam do odnowionej po kilkuset latach twierdzy, dobrze znałam już opowieść o jednym z mieszkańców zamku, niejakim Pawle z Przemankowa. Zważywszy na jego awanturniczy charakter, nic dziwnego, że przetrwała do naszych czasów. Postać jest jak najbardziej prawdziwa. Był bowiem biskupem, który służył jako kanclerz Bolesławowi V Wstydliwemu, księciu krakowskiemu (od 1243 r.) i sandomierskiemu (od 1232 r.). Wcale mu to nie przeszkodziło, a może wręcz pomogło, w porwaniu i zhańbieniu mniszki z klasztoru klarysek w Skale czy założeniu na zamku haremu. Jak było naprawdę, pewnie już się nie dowiemy. Za to plotki na pewno dodają pikanterii temu miejscu. Przypominam sobie je wszystkie, przechodząc przez drewniany most przerzucony nad suchą szosą, który prowadzi wprost na zamek. Malowniczy zamek na szczycie góry Jeszcze kilka lat temu zwiedzanie twierdzy było niemożliwe. Straszyły tu ruiny, duchy pewnie też, a resztki warowni były przez całe lata rozkradane. Patrzę z podziwem, jak kunsztownie odsłonięto fundamenty murów, pieczołowicie odbudowano basztę do wysokości trzech pięter i postawiono taras widokowy. To wisienka na torcie. Rozpościera się stąd obłędna panorama zarówno na miasto, zakole Popradu, jak i dalszą okolicę. Wyobrażam sobie, jak dobrze było widać stąd wroga, towary spławiane rzeką oraz szlak handlowy biegnący wzdłuż Popradu. Choć szczyt na górze Baszta (zwanej też Górą Zamkową) to zaledwie 527 m n.p.m., daję głowę, że średniowieczna warownia, którą tu postawiono w XVI w., spełniała wszystkie funkcje idealnej strażnicy. Patrzę z tarasu na malowniczą rzekę, która miękko wcina się w brzegi, na uzdrowisko Muszynę i okoliczne wzniesienia Beskidu Sądeckiego. Strach pomyśleć, że gdyby nie upór włodarzy miasta, warownia, która dziś króluje nad Muszyną, niszczałaby dalej. Na szczęście udało się jej przywrócić zapomniany blask, by mogła po 300 latach nie tylko zachwycać, ale też opowiadać historię. Jej szczegóły poznacie na każdym piętrze średniowiecznej fortecy, a także w południowej części, w miejscu dawnej letniej rezydencji biskupów krakowskich, gdzie znajduje się sala wystawiennicza. Warto posłuchać opowieści o wielowiekowej przeszłości zamku, a także poznać legendy o zakopanych tu skarbach. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/04/AdobeStock631706234-1-f4a1709.jpeg" width="5464" height="3640" alt="Odbudowa zamku w Muszynie nie była łatwa. Nie zachowały się plany, ryciny czy obrazy, które jednoznacznie określałyby pierwotny wygląd warowni" title="Odbudowa zamku nie była łatwa. Nie zachowały się plany, ryciny czy obrazy, które jednoznacznie określałyby pierwotny wygląd warowni" /> Były na tyle żywe, że przez całe dziesięciolecia poszukiwacze plądrowali ruiny. Nic podobno nie znaleźli. Tak więc jeśli prawdą jest, że pewien muszyński starosta w czasie potopu szwedzkiego ukrył w lochach zamku skarb i nakazał go strzec skamieniałemu chłopcu i dziewczynce, to wciąż gdzieś jest. Zamek powstawał w XVI w. na szczycie Koziejówki, niedaleko innych wzniesień, choćby Wielkiego Łazka czy Nowińskiej Góry. Dziś grzbiet porośnięty jest gęstym lasem; jego zachodnie stoki wpadają do wód Szczawnika, wschodnie do Jastrzębika. Jastrzębik to nie byle jaki potok, słynie nie tylko z mineralnych właściwości, ale też z mofety. Za tą tajemniczą nazwą kryje się otwór, z którego niczym z brzucha ziemi wydobywają się gazy. Idę dalej, do źródełka obok łemkowskiej cerkwi, z którego można pić bogatą w szczawiany wodę. I z niej też słynie Muszyna, która zawsze wita mnie rześkim powietrzem i zapachem mchów porastających rzeczne brzegi i kamienie. Podobno to właśnie od nich swoją nazwę wzięła ta uzdrowiskowa miejscowość, w której leczy się m.in. choroby układu oddechowego. Mnie chyba jednak bardziej leczą tutaj drzewa i dobre opowieści. Zamek w Muszynie – praktyczne informacje Ci, którzy wybierają się na zamek autem, mogą skorzystać z bezpłatnych parkingów położonych wzdłuż rzeki Szczawnik. Stamtąd kierujemy się za znakami na zamkowe wzgórze. Ścieżka to dość strome 300-metrowe podejście, które pokonamy w 10 min. Na teren zamku nie można zabierać psów, wyjątek stanowi pies przewodnik. Zamek można zwiedzać od kwietnia do listopada. Ceny biletów: dzieci do 12. roku życia – bezpłatnie, bilet normalny – 10 zł, a ulgowy 6 zł. W Muszynie warto zobaczyć także Ogrody Sensoryczne, parki zdrojowe, pijalnie wód i rynek. Zamek w Muszynie nagrodzony w plebiscycie Travelera Przypomnijmy, że zamek w Muszynie został nagrodzony tytułem „Cudu Polski 2024” w plebiscycie magazynu National Geographic Traveler. Łącznie o miano „nowego cudu” walczyły trzy miejsca z woj. małopolskiego. Wśród nominowanych znalazła się także Brama w Gorce oraz Chochołów. Pełna lista zwycięzców plebiscytu Cuda Polski 2024: Dolnośląskie – Twierdza Srebrna Góra; Kujawsko-Pomorskie – Pałace w Ostromecku; Lubelskie – Chełmskie Podziemia Kredowe; Lubuskie – Park Dworski w Iłowej; Łódzkie – Centralne Muzeum Włókiennictwa z Łódzkim Parkiem Kultury Miejskiej; Małopolskie – Zamek w Muszynie; Mazowieckie – Wzgórze Tumskie w Płocku; Opolskie – Fabryka Robotów w Mosznej; Podkarpackie – Zamek w Łańcucie; Podlaskie – Prawosławny skit w Odrynkach; Pomorskie – Bory Tucholskie; Śląskie – Bielsko-Biała; Świętokrzyskie – Muzeum Archeologiczne w Wiślicy; Warmińsko-Mazurskie – Lidzbark Warmiński; Wielkopolskie – Pyzdry; Zachodniopomorskie – Darłowo. Źródło: National Geographic Traveler Polska Nasz ekspert Katarzyna Kachel Dziennikarka, redaktorka, terapeutka i trenerka oddechu, autorka książek. Absolwentka filologii polskiej, miłośniczka kina, jedzenia i podróży – zarówno tych bliskich, w głąb siebie, jak i dalszych. Stroni od głównych atrakcji turystycznych i luksusowych hoteli, nie przepada za poleceniami w stylu „Musisz to zobaczyć!”. Interesuje ją człowiek oraz pamięć miejsca; fascynują ją regiony pogranicza i przestrzenie nieoczywistych styku. Chętnie schodzi z utartych szlaków.
To jedno z najpiękniejszych polskich uzdrowisk. „Kto raz był, tęskni nieustannie”
„Kto raz był w Żegiestowie, ten tęskni nieustannie za jego ożywczym powietrzem, za jego czarującym krajobrazem, za jego zdumiewającymi widokami, za jego szumiącymi zdrojami” – pisał Józef Dietl, polski lekarz i dawny prezydent Krakowa. Trudno dziś o trafniejsze podsumowanie tego miejsca.
Spis treści: Żegiestów-Zdrój w drodze na szczyt Raj dla turystów Uzdrowisko Żegiestów-Zdrój od lat przyciąga kuracjuszy i turystów szukających spokoju i tętniącej zielenią okolicy. Miejscowość położona w malowniczej dolinie Popradu miała swoje gorsze i lepsze chwile. Mimo to rozwija się od lat nie tylko dzięki korzystnej lokalizacji, ale i zaangażowaniu ludzi, którzy dostrzegli w niej potencjał na nową perłę turystyczną Małopolski. Żegiestów-Zdrój w drodze na szczyt Uzdrowisko Żegiestów-Zdrój może się poszczycić blisko 180-letnią historią. W 1846 roku Ignacy Medwecki, założyciel uzdrowiska dostrzegł potencjał w baśniowej okolicy i dobroczynnym działaniu tamtejszych wód mineralnych. Podjęto pierwsze działania prowadzące do rozwoju kurortu leczniczego. Jak dowiadujemy się z oficjalnej strony obiektu, niedługo później dr Józef Dietl, uznawany za pioniera polskiej balneologii, potwierdził właściwości zdrowotne lokalnych źródeł mineralnych. Badania naukowca przyczyniły się do wzrostu popularności i renomy uzdrowiska, które przyciągało coraz więcej kuracjuszy i turystów. Obiekt się rozwijał, jednak w pewnym momencie nadeszły lata stagnacji. Dopiero determinacja i zaangażowanie rodziny Cechini pozwoliła miejscowości odzyskać dawną świetność. Inwestowane są środki w rozwój infrastruktury, modernizowane budynki, ponadto nie porzucono tradycji balneoterapii. Regeneracji organizmu bez wątpienia sprzyja także spokojna atmosfera. Krystalicznie czyste powietrze bogate w lecznicze aerozole oraz naturalne wody mineralne wspierają procesy leczenia. Raj dla turystów Na turystów odwiedzających Żegiestów czeka sporo atrakcji w okolicy. Bliskość z naturą i wyciszenie ułatwi malownicza ścieżka przyrodnicza, która biegnie dookoła Łopaty Polskiej w uzdrowiskowej części Żegiestowa. Po drodze jest dziesięć tablic informacyjnych, dzięki którym możemy poznać wybrane gatunki ptaków zamieszkujących Beskid Sądecki. Na jego terenie założono Popradzki Park Krajobrazowy i Ostoję Popradzką, będącą częścią europejskiej sieci obszarów chronionych Natura 2000. Na uwagę podróżnych zasługuje również Smreczynowa Dziura (inaczej Smocza Jama, Jaskinia Zubrzycka). To naturalna jaskinia o głębokości ok. 17 metrów. Leży w Żegiestowie, niedaleko granicy z sąsiednim sołectwem Zubrzyk. Po raz pierwszy została opisana w 1976 roku. Przez długi czas wejście było zagruzowane, udało się tam przedostać dopiero w 1994 roku. Interesujące są również ruiny starej cerkwi, obok której znajdował się cmentarz. W Żegiestowie Wsi można zobaczyć nagrobek ostatniego swiaszczennika – Anny Prisłopskiej. Warto również zaznaczyć, że niedawno – bo 1 maja 2025 roku – nastąpiło otwarcie odrestaurowanego Domu Zdrojowego w Żegiestowie-Zdroju. To wyjątkowe wydarzenie stało się jednocześnie symbolem – przede wszystkim powrotu miejsca, które od 1929 roku było sercem uzdrowiska, a po zamknięciu w 2002 roku przez lata popadało w ruinę. Źródła: zegiestow.pl, uzdrowiskozegiestow.pl
Polska wieś stała się hitem zagranicznych mediów. „Marzenie i koszmar w jednym”
Trudno przejść obok niej obojętnie. Właśnie dlatego zagraniczne media znów piszą o wyjątkowej polskiej wsi w Małopolsce. Z lotu ptaka wygląda bajkowo, ale życie w niej nie każdemu przypadnie do gustu.
W tym artykule: „Marzenie albo najgorszy koszmar” Jedyna taka wieś w Polsce Polska znów przyciągnęła uwagę zagranicznych mediów. Tym razem chodzi o Sułoszową, niewielką wieś w woj. małopolskim, która po raz kolejny trafiła na łamy brytyjskiego „Daily Mail”. Artykuł w internetowym wydaniu dziennika wzbudził spore zainteresowanie i odbił się szerokim echem. „Marzenie albo najgorszy koszmar” Sułoszowa nieprzypadkowo cieszy się tak dużą popularnością. Już na pierwszy rzut oka widać, że nie jest to typowa polska wieś. Jak zauważają autorzy publikacji, może być ona „marzeniem ekstrawertyka lub najgorszym koszmarem introwertyka”. Dlaczego? Rozciąga się bowiem wzdłuż jednej, długiej na dziewięć kilometrów drogi. Domy stoją tu gęsto, jeden przy drugim, a przestrzeń jest tylko pozorna. Z góry całość, zdaniem niektórych, przypomina ciasno zszytą wstążkę. Co ciekawe, w 2023 roku dziennikarze „Daily Mail” odwiedzili Sułoszową osobiście, by na miejscu sprawdzić, co tak naprawdę stoi za jej popularnością. Wizyta okazała się na tyle pamiętna, że najsłynniejsza wieś Małopolski ponownie zagościła na łamach brytyjskiego dziennika. Tym razem redakcja skupiła się nie tylko na nietypowym układzie zabudowy, ale również na tym, jak rosnące zainteresowanie turystów wpływa na codzienne życie lokalnej społeczności. „Daily Mail” opisuje Sułoszową jako miejsce „powolne i dość spokojne”. Jak jednak zauważają sami autorzy, ten sielski rytm może nie trwać wiecznie. Nietypowy, wydłużony układ miejscowości przyciąga coraz większe zainteresowanie, a rosnący ruch turystyczny jest tego najlepszym dowodem. – Sułoszowa jest zanurzona w naturze, mamy mnóstwo lasów i pól. To właśnie te pola rozsławiły nas na cały świat, dzięki zdjęciom z dronów, na których układ naszej wsi wokół głównej ulicy przypomina trochę liść – zaznacza Katarzyna Bieda z Urzędu Gminy Sułoszowa. Jedyna taka wieś w Polsce Historia Sułoszowej sięga średniowiecza. Pierwsze wzmianki o wsi pojawiają się w dokumentach już w XIV wieku. Jednak ślady osadnictwa w tym rejonie są znacznie starsze. Przez stulecia miejscowość rozwijała się w cieniu pobliskiego Ojcowa i Pieskowej Skały, leżąc na ważnym szlaku handlowym prowadzącym z Krakowa na północ. Jej charakterystyczny, wydłużony układ nie jest dziełem przypadku. To efekt świadomego zagospodarowania przestrzeni wzdłuż jednej głównej drogi, co miało ułatwiać dostęp do pól i pastwisk. W 2021 r. Sułoszowa liczyła 3499 mieszkańców. Źródła: dailymail.co.uk; National Geographic Polska