Punch wreszcie zyskuje akceptację stada. Największa zagadka dotyczy jednak jego matki
Punch, młody makak japoński z ZOO w Ichikawie, coraz lepiej odnajduje się w stadzie po odrzuceniu przez matkę. Choć dziś ma nowych towarzyszy i rzadziej szuka pocieszenia w pluszowej zabawce, biologów nadal zastanawia, dlaczego w ogóle doszło do tak rzadkiego zachowania.
Punch przyszedł na świat 26 lipca 2025 roku w ogrodzie zoologicznym w mieście Ichikawa, niedaleko Tokio. Jego historia zyskała światowy rozgłos, gdy do sieci trafiły zdjęcia i filmy przedstawiające osamotnionego malca kurczowo trzymającego pluszową zabawkę po odrzuceniu przez matkę. Sława Puncha przybrała takie rozmiary, że ZOO musiało wprowadzić ograniczenia dla odwiedzających i nakaz zachowania ciszy. Jego sytuacja w stadzie na początku nie była wesoła – inne małpy go prześladowały. Nowe informacje są optymistyczne: Punch ma przyjaciół i coraz lepiej sobie radzi. Biolodzy z uniwersytetu Concordia zastanawiają się jednak dlaczego w ogóle doszło do porzucenia przez matkę. Okazuje się że w naturze coś takiego się praktycznie nie zdarza. Przełom w integracji ze stadem Obecnie sytuacja Puncha uległa znacznej poprawie. Siedmiomiesięczny maluch coraz śmielej nawiązuje kontakty społeczne w grupie liczącej około 60 osobników. Coraz częściej widuje się go w towarzystwie dorosłych małp, na których plecy próbuje się wspinać. Makaki zaczynają go akceptować: iskać i przytulać. Punch stopniowo uczy się skomplikowanych zasad panujących w małpiej społeczności. Wcześniej wychowywany przez ludzi małpek nie potrafił się odnaleźć. Dzięki naturalnej elastyczności behawioralnej swojego gatunku, ma jednak ogromną szansę na pełną integrację ze stadem. Pożegnanie z pluszakiem Punch coraz rzadziej korzysta ze swojego ukochanego pluszaka. Zabawka została mu podsunięta tuż po urodzeniu, aby nauczyć go odruchu chwytania, który u noworodków makaków jest niezbędny do trzymania się futra matki. Przez kilka miesięcy pluszowy orangutan był jedynym źródłem komfortu: Punch tulił się do niego w trudnych chwilach. Dziś dyrektor ZOO, Shigekazu Mizushina, z optymizmem podkreśla, że Punch „wyrasta” z pluszaka. Wciąż sypia z nim każdej nocy, ale opiekunowie liczą, że w końcu zacznie zasypiać z innymi członkami stada. Makaki w naturze są niezwykle troskliwe Porzucenie noworodka jest wśród makaków japońskich niemal niespotykane w naturze. Małpy te słyną z niezwykle silnego instynktu macierzyńskiego. Badacze z uniwersytetu Concordia obserwują dzikie makaki na wyspie Awaji w Japonii od ponad 25 lat. Twierdzą że dzikie matki nie porzucają swoich dzieci, nawet jeśli są chore. Przywołują przykłady niezwykłej wręcz opieki nad słabszymi młodymi. Jedna z nich np. podtrzymywała swoje niepełnosprawne dziecko, pomagając mu chodzić. Inna nosiła dziecko kilka lat dłużej, niż zwykle robią to makaki. Nawet w przypadku śmierci młodego matka potrafi nosić jego ciało przez wiele dni. Jeśli któraś z matek słabo sobie radzi, zawsze może liczyć na pomoc innych samic w stadzie. W niewoli może tego zabraknąć. Dlaczego matka odrzuciła Puncha? Przypadek Puncha według biologów wynika prawdopodobnie właśnie ze specyfiki życia w niewoli. Sądzą, że jego matka mogła być zestresowana otoczeniem lub brakowało jej odpowiednich wzorców społecznych. Statystyki wskazują, że w ogrodach zoologicznych do porzuceń u makaków dochodzi w około 7,7% przypadków, najczęściej u matek o niskiej randze w stadzie lub rodzących po raz pierwszy. Źródła: The Conversation, The Independent Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Makaki japońskie relaksują się zimą w gorących źródłach. Ale dla nich to nie tylko odpoczynek po całym dniu „małpowania”
Małpy śnieżne – zrelaksowane, z przymrużonymi oczami, zanurzone w parującej wodzie – to symbol japońskiej prefektury Nagano. One też wiedzą, że moczenie zamarzniętych kończyn w gorących źródłach to najlepsze, co można zafundować sobie zimą. Czy to one wymyśliły SPA?
Naukowcy z Uniwersytetu w Kioto odkryli, ze charakterystyczne zachowanie makaków japońskich zapewnia im nie tylko ciepło – ma dla nich konkretne działanie zdrowotne. Te niezwykłe naczelne mogą wiedzieć – nawet intuicyjnie – więcej niż my. Wyniki opublikowali w czasopiśmie „Primates”. Nietypowe zimowe rytuały makaków – małpie SPA Samice małp śnieżnych (czyli makaków japońskich) z Jigokudani Snow Monkey Park w prefekturze Nagano chętnie korzystają z parujących wód – zwłaszcza w trakcie srogich zim. Do tej pory sądzono, że rytuał ten służy głównie termoregulacji i łagodzeniu stresu. Najnowsze badania ujawniają, że efekt tych kąpieli sięga znacznie głębiej – dosłownie. Naukowcy postanowili zbadać, czy „małpie SPA” wpływa na pasożyty i mikrobiom jelitowy. W ciągu dwóch zim przeprowadzili badania, podczas których obserwowali grupę samic, porównując osobniki regularnie kąpiące się z tymi, które nie korzystały z gorących źródeł. Nie wszystkim makakom jest to bowiem w smak. Chcieli ustalić, czy gorące źródła wpływają na tzw. holobiont makaka – zintegrowany układ biologiczny składający się z gospodarza (małpy) i towarzyszących mu mikrobów oraz pasożytów. Ludzie mają całkiem podobny. Jak kąpiele wpływają na małpy? Badacze pod kierownictwem Abdullaha Langgenga odkryli, że gorąca woda zmienia holobiont makaków. U samic kąpiących się zauważono zmienione rozmieszczenie wszy, co sugeruje, że kąpiel może zakłócać ich aktywność lub składanie jaj. Jednocześnie analiza mikrobiomu jelitowego ujawniła różnice pomiędzy małpami kąpiącymi się a niekorzystającymi z gorących źródeł. Choć ogólna różnorodność mikroorganizmów była podobna, to niektóre rodzaje niekorzystnych bakterii występowały w większej liczbie u osobników niebiorących kąpieli. Czy kąpiele w gorącej wodzie są niebezpieczne? Co z pasożytami? Wbrew obawom, że wspólne kąpiele mogą prowadzić do wzrostu liczby pasożytów jelitowych, badania nie wykazały zwiększonej obecności takich infekcji u makaków korzystających z gorących źródeł. To odkrycie jest kolejną wskazówką, by zrozumieć, jak zachowania społeczne zwierząt wpływają na ich zdrowie. Co badania nad makakami mogą nam powiedzieć o ludziach? Autorzy badań sugerują, że uzyskane wyniki mogą mieć szersze znaczenie – również dla ludzi. Gorące kąpiele są częścią kultury wielu społeczeństw i to może nie być przypadek – mogą wpływać na ekspozycję na mikroorganizmy i przez to modyfikować także nasz mikrobiom. Odkrycia te podważają także przekonanie, że wspólne korzystanie z wód zwiększa ryzyko chorób. W warunkach naturalnych może być odwrotnie – tak jak u małp, tak i u ludzi, wspólna kąpiel nie musi wcale oznaczać wyższego ryzyka infekcji. Źródło: Primates Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Małpy trzymają rytm lepiej niż niejeden perkusista. Wiemy to dzięki… Backstreet Boys
Chociaż nie są jeszcze królami swingu i daleko im do Buddiego Richa czy Johna Bonhama, to makaki naprawdę umieją rozpoznawać i utrzymywać różnorodne rytmy. Do tej pory myśleliśmy, że to zdolność zarezerwowana wyłącznie dla gatunków uczących się wokalizacji: ludzi czy śpiewających ptaków. Czy „czucie bluesa” mamy w genach?
Makaki potrafią synchronizować swój ruch z rytmem muzyki – wiemy to dzięki najnowszym badaniom. Po wstępnych sukcesach z metronomem przyszedł czas na bardziej skomplikowane utwory: Barrego White’a, Backstreet Boys czy nawet reprezentantów muzyki renesansowej. Małpy poradziły sobie doskonale, a odkrycie to rzuca nowe światło na percepcję rytmu w świecie zwierząt. Czy makaki mają poczucie rytmu? Zainteresowanie poczuciem rytmu u zwierząt sięga lat 80. XX wieku. Jednak dopiero teraz udało się szczegółowo przyjrzeć temu, jak i czy w ogóle makaki są w stanie postrzegać rytm muzyki, a następnie synchronizować z nim swoje ruchy. Przełomem okazały się najnowsze badania opublikowane w prestiżowym czasopiśmie „Science”, podczas których chciano sprawdzić, czy dwa makaki – wcześniej wyszkolone w synchronizacji stukania z rytmem metronomu – będą w stanie wystukiwać rytm prawdziwej muzyki. W przeciwieństwie metronomu, który ma proste, wyraźne „kliknięcie”, prawdziwa muzyka jest złożona, a rytm musi zostać z niej „wydobyty”. To wymaga nie lada słuchu, który przerasta niektórych perkusistów (tak Larsie Urlichu, patrzę na ciebie). Zwierzęcy królowie bluesa Eksperyment został podzielony na trzy fazy, w których małpy były nagradzane sokiem za wykonanie wymaganej sekwencji stuknięć. W pierwszej fazie makaki miały dopasować swoje ruchy do trzech różnych utworów muzycznych. By sprawdzić, czy małpy nie uczą się mechanicznie, przesuwano rytm muzyki o pół taktu. Makaki jednak zawsze pozostawały „w rytmie”. W drugiej fazie badania naukowcy „pocięli” utwory muzyczne i przemieszali ich fragmenty, niszcząc ich strukturę rytmiczną. W tej wersji muzyki makaki nie były w stanie się synchronizować, co potwierdziło, że wcześniej reagowały na kolejny rytm, a nie na przypadkowe dźwięki. Makaki naprawdę to „poczuły” Najbardziej zaskakująca była trzecia faza eksperymentu. Małpy mogły wtedy stukać dowolnie, ale mimo to ich rytm idealnie zgrywał się z rzeczywistym tempem utworu „Everybody” zespołu Backstreet Boys. Co istotne, nagradzano je za każdy rytmiczny wzorzec – niekoniecznie zgrany z muzyką – a mimo to wybrały rytm zgodny z utworem. – Nasze badania pokazują, że makaki są zdolne do percepcji rytmu i synchronizacji swoich ruchów z muzyką – podsumowali autorzy badania. Czy wszystkie gatunki mają poczucie rytmu? Do tej pory zakładaliśmy, że zdolność do synchronizacji ciała z muzyką jest zarezerwowana wyłącznie dla gatunków uczących się wokalizowania, np. śpiewających papug czy porozumiewających się głosem ludzi. Eksperyment z makakami – czyli gatunkiem nie należącym do wysoce rozwiniętych wokalnie ssaków – obalił tę teorię. Badacze zaproponowali nową koncepcję opartą na czterech składnikach, która stara się wytłumaczyć „rytmiczne ciągoty” bez konieczności nauki wokalizowania. Według nich wystarczy połączenie czterech uniwersalnych zdolności poznawczych: słuchowej detekcji rytmu – umiejętności rozpoznawania regularności dźwięków w muzyce, predykcji – przewidywania kolejnych uderzeń rytmu, sprzężenia zwrotnego słuchowo-ruchowego – możliwości dostosowania ruchu ciała na podstawie bodźców słuchowych, motywacji nagrodą – wzmacniania zachowań rytmicznych przez system nagród (np. soku owocowego). Które gatunki są najbardziej muzykalne? To podejście sugeruje, że zdolności rytmiczne mogą być bardziej powszechne w świecie zwierząt, niż wcześniej sądzono – niektóre gatunki nie są po prostu nimi zainteresowane. W ostatnich latach wykazano, że także szczury są w stanie kołysać się w rytm muzyki – preferują tempo 120–140 uderzeń na minutę, podobnie jak ludzie. Słonie afrykańskie potrafią wykonywać rytmiczne ruchy do muzyki, choć nie są tak precyzyjne jak człowiek czy makak w kontrolowanych warunkach laboratoryjnych. Odkrycia te pokazują, że muzyka i rytm są jeszcze bardziej uniwersalne, niż wcześniej sądziliśmy. Ich korzenie mogą sięgać znacznie głębiej w ewolucję ssaków. Źródła: Science, University of Tokyo Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Te małpy wciąż próbują spoufalać się z jeleniami. Naukowcy mają kilka teorii, dlaczego tak się dzieje
W Japonii zauważono dwie różne grupy makaków dosiadających jeleni sika. Zachowanie to może być częścią wspólnej „kultury” tych zwierząt.
Spis treści: Makaki uczą się nowych zachowań Obustronne korzyści Czy małpy i jelenie mają wspólną „kulturę”? W 2015 roku na zalesionej japońskiej wyspie Yakushima zaobserwowano coś nietypowego. Samiec makaka wskoczył na grzbiet samicy jelenia sika i próbował z nią kopulować. W tamtym czasie badacze uważali, że przyczyną nietypowego zachowania może być niski status makaka w stadzie. Być może znalazł „partnerkę zastępczą”, nie mając możliwości rozrodu w obrębie własnego gatunku. Wyglądało to na jednorazowe spotkanie, które po prostu zostało zarejestrowane na wideo. Ale w 2018 roku sytuacja powtórzyła się. Tylko tym razem pięć samic makaków dosiadało jeleni i ocierało się o ich grzbiety narządami płciowymi. Co więcej, zachowanie to pojawiło się w zupełnie nowym miejscu – w Minoh Quasi-National Park, niedaleko Osaki. Czyli o ok. 600 km od Yakushimy. Makaki uczą się nowych zachowań Tymczasem na Yakushimie badacze nadal obserwowali makaki dosiadające jeleni. Miało to miejsce w 2020, 2021 i 2023 roku. Co ciekawe, niektóre z późniejszych obserwacji wydawały się dotyczyć tego samego samca, który jako pierwszy zainicjował to zachowanie w 2015 roku. Naukowcy zidentyfikowali go na podstawie wyjątkowych oczu o kształcie migdała. Nie są jednak absolutnie pewni, że to to samo zwierzę. – Trudno je rozróżnić. Jednak jeśli jesteś prymatologiem, musisz rozpoznać każdego osobnika w grupie – mówi prof. Cédric Sueur, prymatolog z Uniwersytetu w Strasburgu. Jeśli to rzeczywiście jest ten sam osobnik, inne małpy w stadzie mogły nauczyć się od niego wskakiwania na jelenie. Takie rozprzestrzenianie się nowego zachowania to tzw. transmisja społeczna. Prof. Sueur i jego współpracownicy piszą o tym w pracy opublikowanej w czasopiśmie naukowym „Cultural Science”. – Ciekawe jest to, że być może za pierwszym razem makak zrobił to z powodu frustracji seksualnej, a więc w jednym konkretnym celu – mówi prof. Sueur. Potem samiec osiągnął dominującą pozycję w stadzie. Wówczas zaczęły go naśladować samice. Obustronne korzyści Zostawmy na chwilę na boku kwestie seksualne. Jelenie sika (inaczej jelenie wschodnie) i makaki łączą ciekawe relacje międzygatunkowe. Jelenie podążają za małpami, jedząc resztki ich pożywienia, które spadają z drzew i skubiąc odchody makaków. Makaki z kolei zjadają kleszcze i inne pasożyty, które wyskubują ze skóry jeleni. Tego rodzaju wymiana usług, z której korzystają oba gatunki, jest tym, co naukowcy nazywają mutualizmem. – Zachowania małp i jeleni, które pozyskują pożywienie od siebie nawzajem, pasują do tej definicji – mówi prof. Judith Bronstein, ekolożka ewolucyjna z University of Arizona. Jednak zachowanie polegające na dosiadaniu jeleni to coś jeszcze innego. – Moim zdaniem jelenie wykazują się wyjątkową tolerancją społeczną w stosunku do makaków, ponieważ małpy uwalniają je od pasożytów – mówi prof. Bronstein. A gdy jelenie nauczyły się tolerować jedno zachowanie, być może zaczęły tolerować także inne. Na przykład czasami małpa po prostu wskakuje na grzbiet jelenia i tam sobie odpoczywa. Kiedy zespół prof. Sueura przeanalizował 45 nagranych na wideo interakcji makaków z jeleniami okazało się, że większość małp po prostu siedziała na swoich „wierzchowcach”. Zespół wysuwa hipotezę, że jeden albo oba gatunki mogą nawet korzystać z dodatkowego ciepła, jakie daje kontakt fizyczny. Wiadomo, że makaki przytulają się, gdy jest im zimno. – Prawdopodobnie oba gatunki czerpią wiele korzyści z tych interakcji. Dlatego jelenie nie uciekają, gdy w pobliżu są makaki – mówi prof. Bronstein. Naukowcy wykluczyli natomiast hipotezę, że makaki mogą wykorzystywać jelenie do przemieszczania się. Jelenie czasami chodzą, gdy makaki na nich siedzą, ale czas spędzony na podróży i przebyta odległość nie były statystycznie istotne. Czy małpy i jelenie mają wspólną „kulturę”? Wszystkie te interakcje między tymi dwoma gatunkami są interesujące z naukowego punktu widzenia. Jednak wciąż zdarzają się rzadko i trudno je zaobserwować. A to sprawia, że ​​przypisywanie im znaczenia jest jeszcze trudniejszym zadaniem. – Ostatnim razem, kiedy byłem na Yakushimie, spędziłem tam pięć dni. Udało mi się obserwować taką interakcję tylko przez dwie sekundy – mówi prof. Sueur. Niemniej jednak fakt, że zachowanie to występuje u obu płci i już w dwóch oddzielnych lokalizacjach sugeruje, że makaki i jelenie sika mogą tworzyć to, co naukowcy nazywają „współkulturą”. U zwierząt naukowcy używają słowa „kultura”, aby opisać zachowania, które pojawiają się w jednej lub kilku populacjach, ale nie we wszystkich. Np. niektóre populacje szympansów łowią termity za pomocą patyków, podczas gdy inne nauczyły się, jak rozłupywać orzechy kamieniami. A różne populacje humbaków śpiewają różne piosenki. Ale w przypadku współkultury dwa odrębne gatunki muszą rozwijać zestaw oddziałujących na siebie zachowań w tym samym czasie. Prof. Bronstein uważa, że ​​pomysł współkultury jest „naprawdę interesujący”. Jednak jeśli chodzi o to, czy zachowanie polegające na wskakiwaniu na jelenie rozprzestrzenia się poprzez transmisję społeczną, jej zdaniem pozostanie to hipotezą, dopóki makaki nie zostaną zidentyfikowane z całkowitą pewnością. – Makaki są superinteligentne. U ssaków naczelnych znane są miliony obserwacji tego, jak jednostki przejmują nowe zachowania, obserwując się nawzajem” – mówi prof. Bronstein. Źródło: National Geographic
Te małpy szokują swoimi zachowaniami. Inne są nad wyraz ludzkie
Małpy są zwierzętami najbliżej spokrewnionymi z człowiekiem. Dlatego warto lepiej poznać ich poszczególne gatunki. Gdzie żyją, co jedzą i wreszcie: która płeć przewodzi grupom? Te gatunki małp potrafią zaskoczyć nawet zoologów.
W tym artykule: Gatunki małp azjatyckich Gdzie żyje nosacz sundajski? Gatunki małp afrykańskich Najciekawsze gatunki małp Małpy to potoczna nazwa całego rzędu ssaków łożyskowych – naczelnych. Zalicza się do nich małpy właściwe liczące 175 gatunków oraz małpiatki (60 gatunków). Te pierwsze wywodzą się z Afryki, ale na skutek wędrówki kontynentów trafiły do Ameryki Południowej i Środkowej, gdzie ewoluowały niezależnie od gatunków rodzimych. Są to małpy szerokonose (zwane też małpami Nowego Świata), należą do nich m.in. uakari szkarłatny i saimiri wiewiórcza. Małpy wąskonose, żyjące w Afryce i Azji, dzielą się na zwierzokształtne – jak np. dżelady, duki, makaki, mandryle – oraz człekokształtne. Do tych ostatnich zalicza się: gibony, orangutany, goryle oraz szympansy. Małpy nie występują na północnych kontynentach i w Australii. Gatunki małp azjatyckich W Azji żyje wiele różnorodnych gatunków małp. Kontynent jest domem dla naczelnych, które można podzielić na dwie główne grupy: koczkodanowate oraz małpy człekokształtne. Jedną z najbardziej rozpowszechnionych grup małp w Azji są makaki. Duk wspaniały To smukła, nieduża (8 kg) małpa z rodziny makakowatych. Występuje w Wietnamie, Laosie i Kambodży. Żywi się głównie liśćmi. Choć drugi człon nazwy odnosi się raczej do „eleganckiego” wyglądu, niecodzienną cechą duka jest dzielenie się z innymi osobnikami pożywieniem, mimo iż członkowie grupy nie są ze sobą spokrewnieni. Każda z płci ma w ramach grupy osobną hierarchię, ale samce dominują nad samicami. Zwyczaje rozrodcze dziko żyjących duków są słabo poznane. Większość obserwacji pochodzi z zoo. Samica rodzi jedno młode (co ciekawe, poród odbywa się na drzewie). Opiekuje się nim matka i inne samice z grupy. Makak japoński Żyje na wyspach Japonii (to najbardziej na północ wysunięte tereny zamieszkane przez małpy). Szybko uczy się nowych zachowań i przekazuje je z pokolenia na pokolenie. Najbardziej znanym przykładem są zimowe kąpiele w gorących wulkanicznych źródłach. W grupie dominują spokrewnione samice. Dość niezwykłe jest także to, że młodsza siostra ma wyższą rangę od starszej. Być może dlatego, że ma przed sobą dłuższe życie i urodzi więcej dzieci. Samce przejmują opiekę nad młodymi, gdy ich matki są zajęte wydawaniem na świat kolejnego potomka. Orangutan Jedyny samotnik wśród małp człekokształtnych niemal całe życie spędza na drzewach. Dni upływają mu na szukaniu pożywienia wśród gałęzi. Składają się na nie owoce (zwłaszcza figi), liście, nasiona, ptasie jaja i bezkręgowce. Samce i samice orangutanów unikają spotkań, wyjątkiem jest tylko okres rozrodu. Dojrzały płciowo samiec, ważący do 120 kg i obdarzony wielkimi fałdami na policzkach, jest właścicielem terytorium i cieszy się powodzeniem u samic. Jego sposób na uwodzenie partnerki ogranicza się więc do cierpliwego nawoływania, na które samice reagują i przybywają z różnych stron. Samica zachodzi w ciążę raz na kilka lat i rodzi tylko jedno młode, z którym spędza około sześciu lat (przez pierwsze trzy karmi piersią). To bardzo ważny okres, w czasie którego mały orangutan zdobywa wiedzę potrzebną do samodzielnego życia w lesie. Zagrażają mu drapieżniki, głównie węże, oraz kłusownicy. Przez tych ostatnich często jest chwytany na sprzedaż, co zwykle wiąże się z zabiciem matki. Młode odebrane kłusownikom trafiają do sierocińców, gdzie człowiek próbuje uczyć je życia na wolności. Gdzie żyje nosacz sundajski? Długi, wiszący nos zdobi wyłącznie samce (płeć piękna ma nos krótki i zadarty). Służy prawdopodobnie do wzmocnienia wydawanych przez nie dźwięków. W ten sposób ostrzegają rywali o swojej obecności lub odpowiadają na zaloty samicy. Nosacze sundajskie nie są zwierzętami terytorialnymi. O zmierzchu wiele grup schodzi się w jedno miejsce, by wspólnie przenocować. Samiec jest prawie o połowę większy od samicy i waży do 24 kg. Rodzina nosacza składa się z samca oraz jego samic i ich dzieci. Taka grupa może liczyć nawet trzydzieści osobników. Kieruje nią zawsze dominujący samiec. To on też strzeże bezpieczeństwa innych. Nie jest jednak bezwzględnym władcą swojego haremu. Samice rywalizując o jego względy, często same inicjują zbliżenia, a każda może opuścić grupę i dołączyć do innej. Zdarzają się jednak sytuacje, w których nosacz sundajski egzekwuje swoją wolę. Nosacz sundajski to gatunek endemiczny. Oznacza to, że dzikie populacje można spotkać na jednej tylko wyspie na świecie – Borneo. Żyją zawsze w pobliżu wody: w lasach mangrowych na wybrzeżu albo nad rzeką, w lasach deszczowych w głębi wyspy. Małpy te są świetnymi pływakami. Przeprawa przez rzekę stanowi ich formę ucieczki przed drapieżnikami. W 2000 r. nosacze zostały umieszczone na liście IUCN (Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody i Jej Zasobów) jako gatunek zagrożony wyginięciem. Główną przyczyną spadku liczebności tych małp jest karczowanie lasów na Borneo. Gatunki małp afrykańskich Afryka jest kontynentem o niezwykle bogatej faunie. Tworzy ją też szeroka gama gatunków naczelnych. Można je tam spotkać w różnorodnych ekosystemach: od gęstych lasów tropikalnych po sawanny i góry. W Afryce żyją zarówno małpy człekokształtne, jak i małpy koczkodanowate. Ich zróżnicowanie biologiczne, zachowania społeczne i adaptacje środowiskowe stanowią przedmiot zainteresowania nie tylko biologów i ekologów, ale również antropologów i konserwatorów przyrody. Goryl Goryle żyją w lasach subtropikalnych Afryki. Wyróżnia się dwa gatunki – goryl wschodni, potocznie zwany górskim, i goryl zachodni, określany też jako nizinny. IUCN uznała je za zagrożone wyginięciem. Przyczyną jest wycinanie lasów, wojny domowe i kłusownictwo. Groźna mina samca nie jest wcale pozą. Do obowiązków dominującego osobnika należy nie tylko obrona rodziny, składającej się z samic i ich dzieci, ale też podejmowanie wszystkich decyzji dotyczących życia grupy. To samiec ustala, gdzie będą żerować, ile czasu tam spędzą i kiedy ruszą dalej. Goryle są największymi małpami na świecie. Dorosły samiec waży od 140 do 200 kg, samice osiągają ok. 100 kg. Aby utrzymać taką masę, muszą większość dnia poświęcić na jedzenie. Są wszystkożerne, ale główna część ich diety składa się z liści, pędów i owoców. Na noc każdy osobnik kleci sobie gniazdo na drzewie, młode śpią z matkami. Samce rzadko kiedy obejmują przywództwo przed 15. rokiem życia. Po osiągnięciu dojrzałości płciowej zazwyczaj porzucają bliskich i dołączają do grupy kawalerów, a następnie starają się o własną rodzinę. Szympans To najbliższy krewny człowieka. Dzieli nas tylko 2,7 proc. różnic w genomie. Dużo to czy mało? Tak naprawdę to ok. 6 mln lat osobnej ewolucji. Obecnie żyją dwa gatunki tych małp – szympans i bonobo. Szympans żyje w zachodniej i środkowej Afryce, zaś występowanie bonobo ogranicza się do lasów Demokratycznej Republiki Konga. Oba gatunki są zagrożone. To bardzo społeczne zwierzęta. Grupy mogą liczyć kilkadziesiąt osobników, ale najczęściej dzielą się na podgrupy i w nich małpy spędzają większość czasu. Rządzi tam samiec alfa i kilka samców beta. Samice, które gromadzą się wokół osobników płci męskiej, korzystają z ich protekcji, ponieważ często są napastowane przez młodsze samce. W grupie szympansów przemoc jest zresztą na porządku dziennym. Samce dokuczają samicom podgryzaniem, poszturchiwaniami, kopaniem, a celem takiego zachowania jest prawdopodobnie wymuszenie posłuchu. Szympansy spędzają czas zarówno na drzewach, jak i na ziemi. Jedzą owoce i liście, ale w skład ich diety wchodzi także mięso. Polują głównie samce, grupowo, stosując zasadzki i obławy. Przedmiotem sporu pozostaje to, w jaki sposób ustalają taktykę podczas łowów. Według jednych rola odgrywana w czasie polowania zależy od miejsca w hierarchii. Inni uważają, że małpy te mają wyższą zdolność rozumowania i empatii, dotąd zarezerwowanej dla Homo sapiens. Szympansy były pierwszym gatunkiem, u którego zaobserwowano umiejętność posługiwania się narzędziami. Dżelady Te nieduże małpy (ważą ok. 15–20 kg) żyją w bardzo trudnych warunkach na Wyżynie Abisyńskiej. Na wysokości od 1 400 do 4 500 m n.p.m. skały są porośnięte tylko szarą trawą i kolczastymi krzewami. Jedynym dostępnym pożywieniem są tam korzonki, nasiona, kwiaty, czasami owoce. Samice dżelad zlewają się z otoczeniem, zaś u samców przebłyskuje na piersiach naga, czerwona skóra. Od niej pochodzi angielska nazwa gatunku – „pawiany o krwawiącym sercu”. Noce małpy spędzają na trudno dostępnych skalnych urwiskach, chroniąc się w ten sposób przed drapieżnikami. W jednym miejscu noclegowym gromadzi się po kilkaset osobników. W dzień zbierają się w mniejszych grupach. Każda składa się ze spokrewnionych samic, ich potomstwa i męskiego przywódcy. Trudne warunki życia wymuszają ścisłą hierarchię w grupie. Gdy pożywienia jest mało, nie można dzielić go równo między wszystkich chętnych. Jedni muszą dostawać więcej, by wydać na świat potomstwo, inni głodują. Dominujące samice zazdrośnie strzegą dostępu do przywódcy haremu, starając się nie dopuścić do niego innych samic w rui. Władza nad haremem jest stale zagrożona, bo wokół krążą bandy kawalerów czekających na swoje pięć minut. Samce walczą często do śmierci jednego z rywali. W grupie kawalerów też panuje hierarchia. Samca alfa wspierają inni członkowie jego bandy, a gdy sam zostaje władcą, dawni kompani stają się jego wrogami. Nowy władca zmaga się więc z innym przywódcą kawalerów, którym sam niedawno był. Mandryl Dojrzałego płciowo samca wyróżnia kolor pyska i waga blisko 30 kg. Małpy te są blisko spokrewnione z pawianami. Żyją w grupach liczących nawet kilkaset osobników, w lasach deszczowych Kamerunu, Gabonu, Gwinei Równikowej i Konga. Ten wszystkożerny gatunek jest uważany przez rolników za szkodnika, bo stado tych zwierząt w krótkim czasie potrafi zniszczyć całą plantację. Na mandryle poluje się głównie dla ich mięsa. Najciekawsze gatunki małp Małpy żyjące na pozostałych kontynentach, reprezentują interesujący kontrast pod względem różnorodności i adaptacji do środowiska. Ameryka Południowa, z jej bujnymi lasami deszczowymi i zróżnicowanymi ekosystemami, jest domem dla wielu gatunków małp, które charakteryzują się wyjątkowymi cechami, takimi jak chwytny ogon. Wśród najbardziej znanych przedstawicieli znajdują się kapucynki, tamaryny i wyjce. Europa, z kolei, posiada znacznie skromniejszą faunę naczelnych, z jedynym naturalnie występującym gatunkiem żyjącym na wolności jedynie w górach Atlasu w Afryce Północnej i na Gibraltarze. Pomimo tego ograniczenia, Europa odegrała kluczową rolę w badaniach i ochronie małp, zarówno poprzez parki narodowe, jak i liczne instytucje badawcze i ogrody zoologiczne. Szympansy mogą mówić? Dowodzą tego stare nagrania znalezione w sieci Czy szympansy można nauczyć słów z ludzkiego języka? Naukowcy znaleźli publicznie dostępne nagrania, które potwierdzają tę tezę. Występujące na nich zwierzęta wypowiadają proste sło... Uakari szkarłatny Ta mała małpka (samce ważą do 3,5 kg) żyje w grupach liczących do 30 osobników w koronach drzew lasu deszczowego na nizinie Amazonki i przedgórzu Andów. Żywi się roślinami i owadami. Samce wyróżnia kolor twarzy, będący prawdopodobnie efektem doboru płciowego. Samicom podobają się rumiani kawalerzy – czerwona twarz oznaczająca zdrowie i dobrą kondycję jest postrzegana jako bardzo atrakcyjna. Saimiri wiewiórcza Półkilowe małpki żyjące w gęstych lasach deszczowych charakteryzuje bardzo złożona struktura społeczna. Każda grupa skupia około 20–30 osobników i ma swoją własną hierarchię. Poza sezonem godowym bezdzietna samica często nawiązuje bliższe relacje z inną, mającą dzieci, służąc pomocą jako „ciocia”. Gdy zbliżają się gody, grupy łączą się, tworząc zgromadzenia liczące nawet 300 osobników. Samce przybierają wtedy znacznie na wadze, aktywują się, hierarchia w grupie odradza się i na czas rozrodu dominują one nad samicami. Co ciekawe, samiec najwyższy rangą na ogół nie odnosi większego sukcesu reprodukcyjnego. Saimiri żywią się liśćmi, owocami, kwiatami i owadami. Z racji swojej niedużej masy mają w lesie mnóstwo wrogów. Makak berberyjski To jedyna małpa na kontynencie europejskim – niewielka populacja zamieszkuje Gibraltar. Występuje też w cedrowych i dębowych lasach Atlasu, na terenie Maroka oraz Algierii. Ich cecha szczególna to brak ogona, przez co czasami są mylnie przypisywane do małp wyższych, czyli gibonów, szympansów, goryli i orangutanów. Magoty osiągają wagę do 15 kg. Żyją w mieszanych płciowo grupach, o ścisłej hierarchii dziedziczonej po matce. Samiec, wyjątkowo jak na makaki, zajmuje się potomkiem. Trudne warunki życia sprawiają, że opieka osobników płci męskiej ma kluczowe znaczenie dla przeżycia młodych. Przyszłość naczelnych na całym świecie nie wygląda kolorowo. Na liście IUCN widnieje 25 gatunków uznanych za zagrożone krytycznie, co właściwie oznacza, że nie da się ich już uratować. Status zagrożonych mają także człekokształtne, z którymi jesteśmy przecież najbliżej spokrewnieni.
Naukowcy sklonowali makaka królewskiego z pomocą ulepszonej procedury. Klonowanie stanie się prostsze?
Chińscy naukowcy ogłosili, że po raz pierwszy udało im się sklonować makaka królewskiego metodą, dzięki której przyszła na świat słynna owca Dolly. Procedura została jednak ulepszona, tak by usprawnić klonowanie. Czy to się udało?
W tym artykule: Czym jest klonowanie zwierząt? Które zwierzę było sklonowane jako pierwsze? Pierwsze klony małp Nowy sposób na klonowanie zwierząt W wyniku najnowszego eksperymentu z klonowaniem na świat przyszedł Retro. To makak królewski (Macaca mulatta). Obecnie ma dwa lata i jest w pełni zdrowy. O jego istnieniu naukowcy z Chińskiej Akademii Nauk poinformowali dopiero 16 stycznia, długo po tym, jak małpa przyszła na świat. Czym jest klonowanie zwierząt? Dlaczego czekano aż tyle czasu? By upewnić się, że Retro nic nie dolega i rozwija się prawidłowo. O ile klonowanie samo w sobie jest trudną procedurą, o tyle klonowanie naczelnych okazało się wyjątkowo skomplikowane. Przez dekady się nie udawało, a pierwsze sukcesy badacze odnieśli dopiero pięć lat temu. Nadal jednak skuteczność klonowania była niezwykle niska. W pracy opublikowanej w „Nature Communications” badacze donoszą jednak, że udało im się ulepszyć klasyczna metodę klonowania, dzięki której na świat przyszła Dolly. Ich zdaniem może to pomóc w przyszłości uzyskać więcej klonów rezusów. Pojawiają się jednak pytania: po co klonować naczelne? Oraz – czy klonowanie jest etyczne? Które zwierzę było sklonowane jako pierwsze? Owca Dolly urodziła się w 1996 r. Natychmiast stała się sensacją naukową. Dolly została sklonowana metodą tzw. transferu jądrowego. Na czym polega ta technika? Wpierw naukowcy pobierają komórkę jajową i usuwają z niej jądro. Następnie zastępują je jądrem pochodzącym z komórki somatycznej dorosłego zwierzęcia, które ma zostać sklonowane – np. z komórki skóry. W Chinach po raz pierwszy sklonowano wilka polarnego. Wilcze szczenię urodził pies Firma z Pekinu zajmująca się klonowaniem zwierząt ogłosiła, że w jej laboratoriach po raz pierwszy przyszedł na świat sklonowany wilk polarny. Zwierzę urodziło się dzięki matce surogatc... Komórka jajowa z obcym jądrem zaczyna dzielić się jak zygota. Po wszczepieniu jej do macicy zarodek ma szansę dalej się rozwijać. Jeśli ciąża przebiega prawidłowo, na świat przychodzi zwierzę – genetyczna kopia tego, z którego komórki somatycznej pobrano jądro. W teorii brzmi to prosto. W praktyce – jest bardzo wymagającym eksperymentem o niskiej skuteczności. Co prawda po Dolly udało się sklonować wiele zwierząt (krowę, mysz, świnię, koty i psy), jednak aż dwie dekady zajęło sklonowanie ssaków naczelnych. Pierwsze klony małp Dopiero w 2018 r. – a więc 22 lata po Dolly – chińscy badacze ogłosili, że sklonowali makaki krabożerne. Na świat przyszły dwie identyczne małpki: Hua Hua i Zhong Zhong. Naukowcy zdołali chemicznie przeprogramować jądra pobrane z tkanki łącznej małpich płodów, tak by funkcjonowały, jak jądra zygoty. Takie przeprogramowanie w przypadku ssaków naczelnych jest problematyczne. Może doprowadzić do uszkodzenia materiału genetycznego znajdującego się w jądrze. W rezultacie z zarodka nie rozwinie się zdrowy organizm. Pięć lat temu udało się jednak to zrobić. Sukces z makakami krabożernymi był kosztowny. By urodziły się dwie zdrowe małpki, trzeba było sklonować 79 zarodków i wykorzystać 21 matek zastępczych. Skuteczność tamtej procedury wynosiła więc poniżej dwóch procent. Nowy sposób na klonowanie zwierząt Retro – sklonowany dwa lata temu makak królewski – również urodził się dzięki metodzie transferu jądrowego. Tym razem jednak naukowcy twierdzą, że znacząco ją ulepszyli. Prowadzący badania Qiang Sun powiedział, że główny problem stanowiło łożysko. Przy klonowaniu naczelnych rozwijało się nieprawidłowo – w porównaniu z ciążami małp uzyskiwanymi z in vitro. Naukowcy nie ograniczyli się więc do wymiany jedynie jądra komórkowego. W rozwijającym się embrionie podmienili również grupę komórek, które z czasem dałyby początek łożysku – tzw. trofoblast. Pochodził ze zdrowego, nieklonowanego zarodka. Doprowadziło to do urodzenia Retra. Jednak – jak komentują naukowcy niezwiązanie z tymi badaniami – sukces ten został okupiony ogromnymi kosztami. By Retro przyszedł na świat, musiało powstać aż 113 embrionów. Tylko jeden z nich rozwinął się w zdrową małpkę. Skuteczność była więc mniejsza niż jeden procent. Twórcy tego eksperymentu twierdzą, że ich badania nad klonowaniem mogą dać światu ssaki naczelne potrzebne do rozwoju medycyny. Jednak cała dziedzina naukowa – klonowanie ssaków – budzi wątpliwości etyczne. Po pierwsze, nie do końca wiadomo, czemu ma służyć. Po drugie, regularnie wracają obawy, że może doprowadzić do eksperymentów z klonowaniem zarodków ludzkich. Źródło: Nature Communications Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Młoda samica makaka japońskiego przeprowadziła pucz i stanęła na czele stada. Jak doszło do zwierzęcego matriarchatu?
Młoda samica makaka japońskiego, 9-letnia Yakei, przeprowadziła pucz, podczas którego w brutalny sposób obaliła samca alfa. Tym samym została pierwszą w historii rezerwatu Takasakiyama królową stada. Teraz jednak jej władza stoi pod znakiem zapytania. Dlaczego?
W tym artykule: Zagrożenie trwa od października Królowa jest tylko jedna W historii doszło do kilku podobnych zdarzeń Kwiecień 2021 rok. Południowa Japonia, rezerwat przyrody Takasakiyama w mieście Oita, w którym żyją makaki japońskie. 9-letnia samica Yakei w brutalny sposób pobiła własną matkę. Chwilę później pokonała trzech samców, którzy zajmował wysokie miejsca w zwierzęcej hierarchii. Yakei na tym nie poprzestaje. Pod koniec czerwca rzuca wyzwanie 31-letniemu samcowi alfa Nanchu, który przez ostatnie pięć lat przewodził grupie liczącej 677 osobników. Wygrywa. Zaskoczeni pracownicy rezerwatu postanowili sprawdzić, jak do tego doszło i czy naprawdę młoda samica zdetronizowała Sanchu. Dali małpom jedzenie, żeby sprawdzić kto pierwszy po nie sięgnie. Sanchu pokornie odstąpił, a Yakei zjadła jako pierwsza. Tak rozpoczął się pierwszy w 70-letniej historii Takasakiyamy zwierzęcy matriarchat. Dziś jednak przywództwo brawurowej samicy jest zagrożone… Nieopodal wyspy Tahiti naukowcy odnaleźli dziewiczą rafę koralową. Jeszcze nigdy nie widziano koralowców tak głęboko U wybrzeży największej wyspy Polinezji Francuskiej, oceanografowie odkryli bardzo dużą, dziewiczą rafę koralową. Znajdowała się 35-70 metrów pod powierzchnią Pacyfiku. Naukowcy przyznaj.. Zagrożenie trwa od października Satoshi Kimoto, przewodnik po Takasakiyamie mówił w ubiegłym roku pełen zdziwienia, że Yakei zachowuje się w nietypowy jak na samicę sposób - chodzi z podniesionym ogonem, czego samicę nigdy nie robią. Wyróżnia ją niezwykła siła i agresja- przyznaje. Samica zaczęła zachowywać się jak samiec alfą. Nieznane są powody, dla których Yakei przeprowadziła ten brutalny pucz. Pewne jest jedno. Jej dominacja może być zagrożona, a matriarchat makak może nie potrwać już długo. Powód? Okres rozrodczy, który trwa od października do marca. Samce makaków w tym czasie walczą o wyższe miejsca w hierarchii, które zapewniają im dostęp do partnerek i pożywienia. Ta niezwykle rzadka kałamarnica została odkryta na ekstremalnie dużej głębokości Grupa naukowców, która badała dno Morza Filipińskiego natrafiła na to odkrycie. Kałamarnica znajdowała się ponad 6 kilometrów pod wodą. Królowa jest tylko jedna Pracownicy rezerwatu przyrody w Oita twierdzą, że zauważyli, jak 18-letni samiec o imieniu Luffy próbuje zalecać się do Yakei. 9-letnia przywódczyni sprawia wrażenie przestraszonej. Yu Kaigashi, naukowiec z Japan Society for Promotion of Science, który wziął udział w obserwacjach tego bezprecedensowego matriarchatu, powiedział w rozmowie z The New York Times, że na jej twarzy widać typowy grymas, który świadczy o tym, że czegoś się obawia. Dodaje również, że widział jak Luffy próbował odebrać Yakei jedzenie. Nie jest jasne, czy są to tylko zaloty, czy samiec faktycznie próbuje zdetronizować obecną królową. Jedno jest pewne. Na razie Yakei utrzymuje swoją pozycje i wygląda na to, że nie zamierza poddać się tak łatwo. Biolodzy potwierdzają: szóste masowe wymieranie na Ziemi jest faktem Dlaczego masowe wymieranie było przemilczane? Autorzy najnowszych badań uzupełnili brakujące statystyki. W historii doszło do kilku podobnych zdarzeń Chociaż historia Yakei jest niezwykła, to w przeszłości znane były przypadki, kiedy samica zajmowała miejsce „królowej”. Yu Kaigashi przyznaje jednak, że dzieje się tak naprawdę bardzo rzadko. -W całej historii prymatologii znamy tylko kilka takich zdarzeń. - przyznaje. W rezerwacie Takasakiyama żyje łącznie ok. 1500 makaków japońskich. Podzielone są na dwie grupy: A oraz B. To w tej drugiej doszło do puczu, który zorganizowała Yakei. Rezerwat powstał, aby zapobiec konfliktom pomiędzy zwierzętami a rolnikami oraz zapewnić bezpieczeństwo jednym i drugim. Został założony w 1952 roku. Takasakiyama jest dziś popularną atrakcją turystyczną. Makaki, znane również jako małpy śnieżne, żyją głównie w zalesionych górach w centrum rezerwatu. Spędzają czas na zabawie. Czasem schodzą na niższy poziom i zbierają jedzenie, które dostarczane jest przez strażników. Źródło: Daily Mail, Live Science
Sarumawashi: japoński małpi teatr. Tresowanie makaków to jeszcze tradycja czy już przemoc?
Japońskie makaki są od wieków wykorzystywane do celów rozrywkowych. Ale dziś angażowanie tych zwierząt do cyrkowych sztuczek budzi coraz więcej kontrowersji. Czy to tradycja czy przemoc?
Sześć japońskich makaków ubranych w stroje do gry w piłkę nożną stoi wyprostowanych na smyczach i posłusznie kopie piłkę na murawie w tę i z powrotem, ku uciesze ich treserów i wiwatujących widzów podczas meczu towarzyskiego Japonia-Brazylia. Małpki w niebieskich bluzach (Japonia) wyglądają na postawniejsze, ale brazylijska żółta obsada jest szybsza – szczególnie gdy gracz z numerem 10 przestaje lizać sobie dłonie. Nagle dziesiątka znajduje się w posiadaniu piłki, strzela i zdobywa gola. Zwycięstwo! Japońska drużyna kłania się, a tłum wybucha śmiechem. Była to jedna z rozgrzewek przed głównym halowym meczem w amfiteatrze w japońskim Nikko Saru Gundan, atrakcji znajdującej się w mieście Nikko. Podczas przechadzki po dziedzińcu natknąłem się na makaka ubranego w pieluchy i pomarańczowe dresy ogrywającego w cymbergaja 5-letniego chłopca. Za każdym razem, gdy krążek zbliżał się do małpki, zwierzę odpychało go z powrotem w kierunki bramki przeciwnika. Inna małpka rozdawała karteczki z przepowiedniami. Na głównej scenie plenerowej makak płci męskiej przyjmował pozy macho i przeskakiwał przez wysokie przeszkody. Wkrótce nadszedł czas, by stawić się w amfiteatrze, gdzie Yuria Suzuki i Riku, jej towarzysz z rzędu naczelnych, parodiowali popularny japoński program policyjny. Sierżant Suzuki udawała, że odsyła kapitana Riku na miejsce zgłoszonego przestępstwa, a ten zanurkował za kurtynę i wrócił z nożem rzeźniczym – gumowym rekwizytem – wbitym w głowę. Na koniec pokazu cyrkowego Riku, ubrany w spodnie w grochy i różową kamizelkę, przeskoczył przez czeluść między schodami i stanął do góry nogami na jednej ręce na chwiejącym się słupku. Występy w Nikko Saru Gundan mają swoje korzenie w tradycyjnej japońskiej kulturze. Ewoluowały z widowiska znanego jako sarumawashi – małpie występy – które oparte są na wierzeniu, że saru (małpka) jest opiekunem koni i mediatorem między bogami a ludźmi zdolnym do odstraszania złych duchów i oczyszczania ścieżki do szczęścia. Podobnie jak kabuki, sarumawashi były wykonywane w publicznych teatrach już tysiąc lat temu. Lecz w nowoczesnej Japonii duchowe znaczenie tej tradycji zanika. Dziś występy małpek przypominają popisy cyrkowe. Wiele zwierząt jest szkolonych przy użyciu pozytywnych metod, lecz niektóre poddawane są surowej dyscyplinie i metodom siłowym, mówi Keiko Yamazaki, członek zarządu Japońskiej Koalicji na rzecz Dobrostanu Zwierząt. Małpy trzymane w niewoli są chronione przez japońskie prawa ochrony zwierząt, lecz przepisy te koncentrują się bardziej na właściwym traktowaniu popularnych zwierząt domowych. – Wiele grup prozwierzęcych lobbuje na rzecz kociąt i szczeniaczków, np. oprotestowują schroniska, w których zwierzęta poddawane są eutanazji – mówi Yamazaki. – Naszym celem jest sprawienie, żeby przepisy dotyczące dobrostanu zwierząt będą odnosiły się do wszystkich zwierząt w Japonii – od gospodarskich, przez żyjące w zoo, aż do tych wykorzystywanych do doświadczeń. Japonia ma długa historie wykorzystywania zwierząt w celach rozrywkowych, ale szacunek do tradycji nie powinien przeważać nad złym traktowaniem małpek, mówi Yamazaki. – Sytuacja jest analogiczna do tej w cyrkach. Jeśli spojrzymy wstecz, zobaczymy, ze zwierzęta były tresowane przy użyciu metod siłowych, a małpi biznes nie jest tu wyjątkiem. Ale kultura ewoluuje, nie jest wyryta w kamieniu. Wersje sarumawashi, które możemy zobaczyć w XXI w., różnią się od siebie. Możemy zobaczyć małpki ubrane w różowe sukieneczki z falbankami wykonujące salta w tył na ulicznych festiwalach, ale tez wychowanków Nikko Saru Gundan grających na pianinie w filmikach udostępnianych na YouTubie. Podczas wycieczki śladami kultury sarumawashi widziałem przeróżne występy i odwiedziłem bar w Utsunomiya, gdzie małpki serwują zimne piwo i ciepłe ręczniki do rak w maskach z papier mâché. W naturze japońskie makaki, znane tez jako małpy śnieżne, to zwierzęta niezwykle wytrzymałe. Żaden inny ssak z rzędu naczelnych poza człowiekiem nie zamieszkuje terenów wysuniętych tak daleko na północ. W Małpim Parku Jigokudani można na żywo zobaczyć obrazki dobrze znane z pism i filmów przyrodniczych, przedstawiające małpy śnieżne wylegujące się w gorących źródłach. Tylko ze tu dzieje się to na oczach tłumów turystów robiących im zdjęcia oraz sobie selfie. Mimo swej potocznej nazwy małpy śnieżne można spotkać na terenie całego kraju, włączając w to południowe rejony lasów podzwrotnikowych. Zwierzęta te jedzą wszystko – rośliny i owoce, insekty, korę. Ich zróżnicowana dieta sprawiła, ze znalazły się na celowniku rolników. Co roku dokonane przez małpki szkody w uprawach – głównie warzyw i owoców – są liczone w milionach dolarów. Aby powstrzymać zwierzęta, rolnicy stosują ogrodzenia, strachy i materiały pirotechniczne. W niektórych okręgach mogą składać skargi w agencjach zarządzających programami eliminowania szkodników. W rezultacie, wg danych ministerstwa środowiska, w Japonii zabijanych jest ponad 19 tys. małp rocznie. Skutkiem ubocznym tych programów są osierocone młode małpki, czasami zabierane przez zatroskanych mieszkańców i przekazywane podmiotom wykorzystującym je w rozrywce. Pewnego popołudnia w okolicach Yamaguchi, w towarzystwie 72-letniego Shuji Murasaki, wybrałem się na przechadzkę wiejską ścieżką biegnącą zboczem wzgórza. Murasaki zatrzymał się i wskazał na wielką pustą metalową klatkę, wielkości mniej więcej czterech szkolnych autobusów, umieszczoną pośrodku pola. Była to pułapka na grabiące plony małpki. W zeszłym tygodniu złapano w wiosce 10 małp, powiedział Murasaki. Nie wiedział, jakie były ich losy – najprawdopodobniej zostały zastrzelone, choć miał nadzieję, że odesłano je do zoo. Dwie takie uratowane młode małpki znalazły dom u jego syna, Kohei, który wyszkoli je na artystów. Murasaki, były aktor, należał do grupy osób, które wskrzesiły tradycyjne sarumawashi, po tym jak praktycznie zaniknęło w latach 60. Obecnie mężczyzna jest na emeryturze i przekazał swą wiedzę na temat duchowych korzeni sarumawashi synowi Kohei. Jego występy hołdują oryginalnym wschodnim ideom, wyjaśnił Murasaki. – Zwierzęta są mediatorami między publicznością a Bogiem – to nie jest tylko małpi występ, to cała ceremonia. W japońskich wierzeniach każde zwierzę zna drogę do zapewnienia szczęścia, kontynuuje mężczyzna, a w tradycyjnej sztuce sarumawashi każda sztuczka wykonywana przez małpę ma znaczenie. Kiedy treser okręca zwierzę, trzymając je za ramiona, oczyszcza przestrzeń, na której odbywa się widowisko, a kiedy małpa skacze przez dwa koła, rozdaje zdrowie i długie życie, natomiast małpki chodzące na szczudłach ziszczają prośby o zdrowie i szczęście dzieci. Niełatwo jest nauczyć zwierzęta tak skomplikowanych trików. Nawet opanowanie podstawowych sztuczek może zająć małpce rok. Pierwszy krok to nauczenie jej siadania na stołku. Treser stawia stołek i poklepuje go, pokazując małpce, aby usiadła. Jeśli zwierzę posłucha, trener zasypuje je pochwałami. Następny krok to chodzenie na dwóch łapach. Bardzo nienaturalne dla małp, jak podkreśla Murasaki. Stopniowo treser i małpa przechodzą do bardziej wyszukanych sztuczek i popisów gimnastycznych. Kiedy zwierzę dojdzie do perfekcji w chodzeniu na maleńkich szczudłach, zastępowane są one wyższymi. Murasaki i jego syn pozwalają małpkom przejąć inicjatywę, mówi mężczyzna, ponieważ alternatywne metody – krzyki i bicie – zburzyłyby zaufanie. Metody tresury są jednak różne. Podczas mojej wizyty w Nikko Saru Gundan, Tsuyoshi Oikawa, tamtejszy trener od 20 lat, powiedział mi, że tradycyjne metody używane przez opiekunów polegały na wykorzystywaniu dominacji, która miała pokazać zwierzęciu, że człowiek jest wyżej w hierarchii. Aby zaprowadzić porządek, krzyczeli, a czasami nawet gryźli małpki. Oikawa mówi, że sam używa pozytywnego wzmocnienia poprzez kombinację zabawy z dyscypliną słowną. – Traktujemy je jak dzieci. Jeśli dadzą dobry występ, chwalimy je. Ale jeśli nie – ganimy. Na świecie atrakcje jak te oferowane przez Nikko Saru Gundan spotyka coraz większa krytyka, dlatego też wiele cyrków zamyka się i wiele państw zakazuje ich działalności. – Niestety historia pokazała nam, że nie możemy polegać na rządach państw w kwestii ochrony zwierząt, szczególnie w takich krajach jak Japonia, gdzie regulacje prawne w tym zakresie są niezadowalające. Nikt nie monitoruje warunków życia, sesji treningowych, kwestii odseparowywania młodych od matek lub tego, co dzieje się ze zwierzętami, gdy już nie mogą być wykorzystywane w przemyśle rozrywkowym – tłumaczy Jason Baker, wiceprezydent międzynarodowej organizacji Ludzie na rzecz Etycznego Traktowania Zwierząt. Oikawa mówi, że ludzie mający krytyczne zdanie na temat etycznego aspektu wykorzystywania zwierząt w celach rozrywkowych nie rozumieją japońskiej kultury sarumawashi. – My kochamy małpy, jesteśmy po ich stronie. Nie używamy siłowych metod tresury. Satoshi Harada pracował jako treser przy małpich pokazach, zanim został dyrektorem i głównym treserem w kompanii Sen-zu No Sarumawashi organizującej małpie występy podczas ulicznych festiwali, w szkołach i na imprezach. Kiedy spotkałem się z nim w główniej siedzibie trupy w Kawasaki, powiedział, że chce unikać stresujących metod szkoleniowych, koncentrując się na pozytywnym wzmocnieniu i okazywaniu serdecznych uczuć, włączając w to nawet wspólne spanie z małpkami, gdy są jeszcze bardzo młode. Weszliśmy do pokoju, gdzie trenuje trupa. Harada przedstawił mi swoich kolegów oraz ich futrzastych współpracowników w pieluchach, wśród których były cztery młodziutkie małpki. Wyjaśnił, że grupa trzyma się rygorystycznego harmonogramu treningów – dwie godziny rano i dwie godziny po południu, z wyjątkiem dni, kiedy zwierzęta mają występy. Wcześniej w godzinach porannych z zachwytem obserwowałem akrobatyczne popisy tych zwierząt podczas pokazu dla 300 dzieciaków siedzących po turecku w sali gimnastycznej. Gwiazdą występu był Ponzo ubrany w jaskrawożółtą kamizelkę i czarny kombinezon. Dzieci piszczały z zachwytu, gdy małpki bezbłędnie wykonywały swoje sztuczki, kroczyły przez audytorium na szczudłach górujących nad Haradą czy katapultowały się ponad chłopcem, który na ochotnika zasiadł na krześle. – Ankoru! Ankoru! – zakrzyknęły dzieci. – Bis! Bis! Po powrocie do siedziby Sen-zu treserzy rozebrali małpy z pieluch i zamknęli w metalowych klatkach, gdzie przebywają w czasie wolnym od występów. Następnie przystąpili do swych codziennych czynności: zeskrobywania odchodów z tac umieszczonych pod klatkami i przygotowywania misek pełnych pomarańczy, jabłek i bananów na kolację dla makaków. Postawili miski w rządku na podłodze i jednocześnie podali posiłek swoim artystom. Była piąta po południu, czas na powrót do domu. Wrócą przed śniadaniem, by przygotować się na kolejny występ. Źródło: NationalGeographic.com: Circus-like performances by snow monkeys in Japan contradict their long-revered status
Pamiętacie słynne małpie selfie? Fotograf ma spore problemy
Dura lex, sed lex - twarde prawo, ale prawo, mawiali starożytni Rzymianie. Dotyczy to tak prawa ludzkiego jak i… prawa dżungli. Przekonał się o tym właściciel aparatu, którym pewien makak wykonał słynne zdjęcie.
Spór o to kto jest właścicielem praw autorskich do zdjęcia - człowiek czy małpa - wydaje się kuriozalny, a jednak sprawa jest poważna i wygląda na to, że może zakończyć się realnym bankructwem fotografa. Apelację w tej sprawie złożyła organizacja broniącą praw zwierząt People for the Ethical Treatment of Animals (PETA), która ogłosiła się przedstawicielem prawnym makaka. Spór rozpoczął się dwa lata temu, gdy zdjęcie zostało umieszczone na Wikipedii bez żadnej licencji. Wtedy David Slater zaprotestował uznając, że jego praca została skradziona. Przedstawiciele internetowej encyklopedii odpowiedzieli, że autorem zdjęcia jest w końcu zwierzak, bo to on nacisnął spust migawki. PETA zajęła się sprawą po tym jak Slater opublikował zdjęcie w swojej książce i pozwała zarówno jego jak i wydawcę. Nie chodzi tu jednak tylko i wyłącznie o pieniądze - PETA wykorzystuje tę sprawę do nagłośnienia ważnego dla niej tematu własności zwierząt. W ramach równego traktowania ich oraz ludzi organizacja postuluje uznawanie prawa posiadania nie tylko dla istot ludzkich. Jeśli uda jej się wygrać proces powstanie interesujący precedens. Z drugiej strony niestety doprowadzi do ogromnych problemów fotografa, który przez lata dokumentował życie zagrożonych gatunków, a jego fotografie makaków zwróciły uwagę świata na zagrożenia dla gatunku. Źródło: IFLS
Jednocześnie figlarne i poważne, agresywne i nieśmiałe, uwielbiane, lecz zagrożone wyginięciem – makaki magoty to małpy wyjątkowe.
Magoty są jedynymi zwierzętami z rzędu naczelnych – poza człowiekiem, oczywiście – które występują na północ od Sahary na kontynencie afrykańskim i jedynymi makakami żyjącymi poza Azją. Inne gatunki makaków dawniej zamieszkiwały tereny od Azji Wschodniej do południowo-zachodniej Afryki, jednak tylko magot przystosował się do zmian środowiska i przetrwał w Afryce. Ale nie tylko czynniki geograficzne wpływają na wyjątkowość tego gatunku. Gęsta, miedziana sierść, inteligentne spojrzenie, brak ogona – rozmiarem zbliżone do małego dziecka makaki już od dawna stanowiły obiekt zainteresowania ludzi. Szkielety makaków odnaleziono wśród popiołów Pompejów, w głębi jednej z egipskich katakumb, a także zakopane pod irlandzkim wzgórzem, gdzie w epoce brązu istniał dwór władców prowincji Ulster. Obecnie populacja makaka magota skurczyła się do niewielkich połaci lasów w Maroku i Algierii, z półdziką kolonią na Gibraltarze. Obrońcy przyrody szacują, że co roku przemytnicy wywożą z Maroka nawet 300 młodych osobników – jest to część rosnącego europejskiego handlu dzikimi zwierzętami do trzymania w domu. To prowadzi do spadku liczebności makaków. Dziś żyje już tylko około 6 tys. tych zagrożonych wyginięciem małp, z czego 4–5 tys. w Maroku. Francisco Mingorance spędził ponad rok, fotografując magoty w górach Atlasu Średniego. – Kochają swoje młode niemal tak samo jak ludzie – opowiada. – Pewna samica trzymała martwe młode w ramionach przez cztery dni. Bardzo mnie to poruszyło. To tylko fragment artykułu poświęconego makakom z Maroka. Całość wraz ze zdjęciami autorstwa Francisco Mingorance w listopadowym wydaniu "National Geographic Polska" – już w kioskach.
– Dokąd chciałaby pani wrócić? Chiny? Namibia? A może Antarktyda?– A gdzie jest pani ukochane miejsce na Ziemi?Pytania dziennikarzy zazwyczaj są mało wymyślne i zadziwiająco przewidywalne. Odpowiadałam na nie chyba ze sto razy i okazuje się, że większości napotkanych przeze mnie osób nie mieści się w głowie, że MARZĘ O WAKACJACH W POLSCE. A zatem jeszcze raz i konkretnie – Moje Miejsce na Ziemi jest w Podlesicach na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej, trochę w Juracie (czy gdzieś jeszcze jest taka piękna plaża?!), może w Morskim Oku... Odkąd pamiętam, prawdziwy wypoczynek kojarzył mi się z zimnym Bałtykiem, ze smażoną flądrą na papierowej tacce, z panią w „Małym Ostańcu”, która krzyczy przez głośnik: „Jajecznica na boczku dwa razy do odbioru”. „Cudze chwalicie, swego nie znacie” – mówi nasze przysłowie. I sporo w tym racji. Dlatego właśnie to wydanie Travelera poświęcone jest w znacznej mierze podróżowaniu po Polsce. A więc nie siedźcie w domu, ruszajcie na szlaki!
Spis treści: Fotoreportaż - Hadza, ostatni łowcy Tanie podróżowanie - Toskania, ukryte pragnienia WYWIAD – Roman Zańko, Szalony ojciec czy nauczyciel życia PODRÓŻ ŻYCIA - Liban Wschód bliski sercu TEMAT NUMERU - Jurna Jura Zagłębie adrenaliny PODRÓŻE Z GWIAZDAMI - Madera Mgły nad wulkanem MIASTO W 72 GODZINY - Nowy Jork Nadgryźć Wielkie Jabłko Weekend na Manhattanie ADVENTURE - Życie w prezencie. Cud w Andach Poradnik Travelera - Dobierz namiot do swoich potrzeb Felieton – Światosław Wojtkowiak. Lekcja ściskacza drzew Zrób się na bóstwo Jak ludzie w różnych krajach ozdabiają swoje ciała