Od chłopca z Brooklynu do króla mafii. Al Capone bał się Polaka
Al Capone to jedna z najbardziej znanych postaci świata przestępczego. Jego droga od syna włoskich imigrantów do szefa chicagowskiej mafii pełna była przemocy, intryg i nieoczekiwanych powiązań, w tym z Polską. Oto pełna historia jego życia.
Spis treści: Wczesne życie i początki kariery przestępczej Na szczycie mafijnej hierarchii Al Capone – zbrodnie i upadek Ostatnie lata i śmierć Polskie powiązania i rywale Alphonse Gabriel Capone urodził się 17 stycznia 1899 roku w Nowym Jorku. Jego małą ojczyzną był Brooklyn, dzielnica zamieszkana wówczas głównie przez włoskich imigrantów. Już jako dziecko był świadkiem społecznej niesprawiedliwości, biedy i bezradności włoskiej diaspory. Te doświadczenia ukształtowały w nim przekonanie, że sukces osiąga się siłą i sprytem, niekoniecznie zgodnie z prawem. W wieku 14 lat porzucił szkołę i niemal natychmiast dołączył do świata zorganizowanej przestępczości. Zanim osiągnął pełnoletniość, znał już brutalność ulicznych porachunków, strukturę mafijnej lojalności i znaczenie pieniędzy zdobywanych nielegalnie. Wczesne życie i początki kariery przestępczej Al Capone pochodził z rodziny włoskich imigrantów z Neapolu. Jego ojciec Gabriele Capone był uczciwym fryzjerem, a matka Teresina Raiola – szwaczką. Wychowywał się w wielodzietnej rodzinie. Miał ośmioro rodzeństwa, z których kilku także miało później problemy z prawem. W domu panował porządek i katolicka dyscyplina, jednak otoczenie Brooklynu było dominującym czynnikiem wychowawczym. Capone nie był szkolnym prymusem, ale wyróżniał się ponadprzeciętną inteligencją i wyczuciem sytuacji społecznych. To przydało mu się w późniejszej karierze przestępczej. Po wyrzuceniu ze szkoły Capone trafił do ulicznych gangów: South Brooklyn Rippers, Junior Forty Thieves, a później do słynnego Five Points Gang. Właśnie tam, pod okiem Johnny’ego Torrio, uczył się zasad mafijnego „biznesu”. To Torrio odkrył jego potencjał jako przywódcy. Capone był brutalny, ale zarazem potrafił zjednywać ludzi. Będącym młodym gangsterem pracował jako bramkarz w barze należącym do Frankiego Yale'a. Wtedy też zyskał przezwisko „Scarface” po bójce zakończonej głębokim rozcięciem policzka. Na szczycie mafijnej hierarchii W 1919 roku Torrio wezwał Capone do Chicago. Gangster prowadził tam już zorganizowaną działalność związaną z nielegalnym alkoholem, hazardem i prostytucją. Capone szybko awansował i po zamachu na Torrio w 1925 roku przejął jego imperium. Stał się nie tylko bezlitosnym gangsterem, ale też skutecznym „biznesmenem” przestępczego podziemia. Miał wpływy w policji, sądach, mediach i polityce. Wśród jego dokonań wymienia się skorumpowanie burmistrza Chicago. Al Capone zarządzał wówczas ponad 1000 ludźmi i rocznie generował przychody rzędu 100 milionów dolarów. Prohibicja była dla Capone czasem złotych żniw. Gdy alkohol był nielegalny, gangi mafijne zapewniały jego dystrybucję. Capone stworzył własną sieć produkcji i transportu, a Chicago stało się bastionem jego wpływów. Mimo brutalnych metod był postrzegany przez część opinii publicznej jako „ludowy bohater”. Twierdzono, że czasie Wielkiego Kryzysu rozdawał jedzenie ubogim. Faktycznie jednak z jego rąk – bezpośrednio lub pośrednio – zginęły też setki ludzi. Capone nie tolerował zdrady ani konkurencji. Każdy opór tłumił z bezwzględnością, a jego działania wprowadziły nowy poziom przemocy do świata mafii. Al Capone – zbrodnie i upadek Najbardziej znaną zbrodnią, która wstrząsnęła Ameryką, była masakra z 14 lutego 1929 roku. Tego dnia siedmiu gangsterów z gangu North Side zostało zastrzelonych w garażu przy North Clark Street przez ludzi przebranych za policjantów. Pomimo że Capone przebywał wtedy na Florydzie, wszyscy podejrzewali go o zlecenie zabójstwa. To wydarzenie doprowadziło do znaczącego zwrotu opinii publicznej i rozpoczęło ostateczne śledztwo przeciwko niemu prowadzone przez FBI i agentów skarbowych. Z uwagi na brak dowodów obciążających gangstera, śledczy zdecydowali się użyć przepisów podatkowych. Capone został skazany w 1931 roku na 11 lat więzienia za uchylanie się od płacenia podatków. Początkowo trafił do więzienia w Atlancie, potem do Alcatraz. Tam jego stan zdrowia pogorszył się drastycznie. Chorował na kiłę, która zaatakowała układ nerwowy, powodując demencję i psychozy. Ze względu na stan zdrowia zredukowano mu wyrok i zwolniono go w 1939 roku. Ostatnie lata i śmierć Po opuszczeniu więzienia Al Capone zamieszkał w rezydencji w Palm Island na Florydzie. Jego stan zdrowia cały czas się pogarszał. Demencja postępowała, nie rozpoznawał bliskich, miał halucynacje. Był całkowicie odizolowany od świata mafii. 25 stycznia 1947 roku zmarł na atak serca. Miał zaledwie 48 lat. Jego pogrzeb odbył się bez rozgłosu. Al Capone został pochowany w Mount Carmel Cemetery w Hillside w stanie Illinois. Co ciekawe, na tym samym cmentarzu także inni słynni gangsterzy. Polskie powiązania i rywale Henryk Wojciechowski, znany jako Hymie Weiss, był urodzonym w Polsce gangsterem żydowskiego pochodzenia. Jako lider gangu North Side, kontynuował działania swojego zamordowanego poprzednika Deana O’Baniona. Weiss słynął z inteligencji, odwagi i nieustępliwości. To właśnie on był odpowiedzialny za wiele prób zamachów na Capone. Ich rywalizacja doprowadziła do wojny gangów w Chicago. Weiss zginął w zasadzce w 1926 roku, ale jego dziedzictwo żyło wśród przeciwników Capone jeszcze długo po jego śmierci. Polska krew płynęła nie tylko w żyłach przeciwników Capone, ale także jego najbliższych pracowników. Jednym z nich był Jake „Greasy Thumb” Guzik. Jego rodzina wyemigrowała do USA z Galicji (obecne tereny Polski i Ukrainy). Guzik nie miał fizycznych predyspozycji do przestępczości. Był otyły, a jego kondycja nie była wybitna, ale miał za to genialny umysł do finansów. Odpowiadał więc za płacenie łapówek, kontakty z władzami i kontrolę nad finansami. Dzięki niemu Capone mógł prowadzić swoją działalność na niespotykaną dotąd skalę. Źródło: National Geographic Polska
Amerykański rząd współpracował z mafią. Czy to właśnie dzięki temu władzę na Sycylii zdobyli gangsterzy?
W czasie II wojny światowej amerykański rząd zawarł przymierze z włoską mafią. Czy w zamian za pomoc w zwycięstwie nad faszyzmem alianci oddali władzę na Sycylii gangsterom?
W tym artykule: Strach przed nazistami Cel 1: kontrola portu Luciano trzymał łapę na wszystkim Cel 2: podbić Sycylię Wykorzystanie kontaktów z mafią Amerykański wywiad we współpracy z mafią Euforia lokalnej społeczności Cel 3: Zabić Hitlera Cel 4: komunizm stop! W 1942 roku Ameryka toczyła zaciekłą wojnę z Japonią na Pacyfiku. Jednocześnie dźwigała ciężar walk w Europie, dostarczając Wielkiej Brytanii i ZSRR broń. Konwoje wypływały z Nowego Jorku i przemierzały Atlantyk na wschód, wioząc sprzęt i żywność. Niemieckie U-Booty w ciągu kilku miesięcy zatopiły ponad setkę alianckich okrętów. Strach przed nazistami W lutym 1942 r. w porcie w Nowym Jorku wybuchł największy okręt transportowy US Navy: SS Normandie (był to de facto francuski statek zajęty w 1941 r. przez Amerykanów). Opinia publiczna w USA podejrzewała sabotaż ze strony faszystów. Dobrze pamiętała serię zamachów w portach w czasie I wojny światowej, za którymi stali agenci cesarza Wilhelma II. Pożar na SS Normandie oznaczał, że wojna toczona na wodach Atlantyku zawitała na amerykańskie wybrzeże. Dostawy broni do Europy stanęły pod znakiem zapytania. Statki handlowe były zagrożone nie tylko przez niemieckie U-Booty na otwartym oceanie, ale także w dokach, w samym sercu Nowego Jorku. Specjalna komisja powołana w trybie pilnym przez Kongres ustaliła, że to błędy ekipy remontowej doprowadziły do pożaru. Rząd amerykański chciał mieć jednak pewność, że porty nie staną się miejscem obcej infiltracji. Jak to zrobić? Dogadać się z ludźmi, którzy je kontrolują. Porty wschodniego wybrzeża nadzorowała mafia. Amerykańska, ale stworzona przez sycylijskich imigrantów. Było regułą, że trzeba płacić jej haracz od każdej większej transakcji. Działalność w portach stanowiła jedno z głównych źródeł dochodów mafii w USA. Administracja Roosevelta podjęła więc ryzykowną i brzemienną w skutki decyzję: zawrzeć porozumienie z przestępcami. To porozumienie miało dalekosiężne konsekwencje nie tylko dla Ameryki, ale przede wszystkim dla Europejczyków. Cel 1: kontrola portu Charles Haffenden z wywiadu marynarki został wyznaczony jako dowódca operacji „Underworld”. Cel: zawarcie porozumienia ze światem przestępcznym i mafią Nowego Jorku, by zapewnić spokój w portach w czasie wojny. Rooseveltowi chodziło o to, aby mafia wytropiła sympatyków faszystów, odsunęła ich od interesów w portach i wydała amerykańskiemu rządowi. Operacja Haffendena musiała być ściśle tajna. Przez całe lata 30. amerykańska władza toczyła wojnę z mafią. Wyborcy domagali się, by rząd ukręcił jej głowę. Najwięksi gangsterzy zostali w latach 30. okrzyknięci wrogami publicznymi. Informacje o porozumieniu z mafią nie mogły zatem wyjść poza gabinet szefów służb i portowe meliny. Haffenden nawiązał kontakt z Josephem „Skarpetką” Lanzą. W jego rękach znajdował się handel rybami – mówiło się, że w Nowym Jorku żadna większa sztuka nie mogła być sprzedana bez jego wiedzy! A Lanza skierował Haffendena do grubej ryby z mafii: Charlesa „Lucky’ego” Luciano. Wyemigrował on z Włoch jeszcze jako dziecko, a z czasem został capo di tutti capi w USA. Jego kuzyni i przyjaciele we Włoszech należeli do samego trzonu mafii rozbitej przez Benito Mussoliniego. Mafia sycylijska miała z faszystowskim rządem na pieńku. Zaraz po przejęciu władzy Mussolini wydał jej wojnę: „We Włoszech nie może być dwóch władców. Mafię trzeba zniszczyć. Faszyzm, który uleczył Włochy z tak wielu ran, wypali rozpalonym żelazem ranę, jaką jest przestępczość na Sycylii”. Wpływy mafii stały na drodze do jego absolutnej władzy. Liczył także na zdobycie popularności u tych, którym mafia dawała się we znaki. Luciano był dobrze znany amerykańskiej opinii publicznej. Media nazwały go wrogiem publicznym numer jeden. Kiedy powstały Stany Zjednoczone? Oto krótka historia powstania USA Czy wiesz, kiedy powstały Stany Zjednoczone? Historia USA to historia wielu europejskich nacji. Jak wiadomo, dzisiejszą potęgę założyli właśnie kolonizatorzy. Po drodze mieli jednak wiele t... Luciano trzymał łapę na wszystkim Handlował alkoholem i heroiną, kontrolował rynek domów publicznych, stał za podpaleniami i morderstwami, które regularnie zakłócały spokój mieszkańców Nowego Jorku. W 1937 r. trafił w końcu za kratki. Dostał 50 lat, w celi miał siedzieć do 1987 r. Haffenden odwiedził go w nowojorskim więzieniu. W zamian za skrócenie wyroku Luciano zgodził się współpracować. Gdyby odmówił, przypuszczalnie już nigdy nie patrzyłby na świat inaczej niż przez kraty. Odwiedzali go po kolei kolejni mafiosi, którym nakazywał współpracę z amerykańskim rządem. Kontrolujący port gangsterzy dostarczali informacji o panoszących się faszystach, pacyfikowali wszelkie próby dywersji przeciwko okrętom wypływającym z pomocą dla Europy. Dzięki kooperacji z mafią przez całą wojnę transporty do Europy szły sprawnie, a kontrolowany przez mafię port w Nowym Jorku pracował jak w zegarku. Amerykański historyk Tim Newark oceniał, że Luciano, Lansky (pochodzący z Polski Żyd, przyjaciel Luciano), Lanza i ich wspólnicy „stanowili pierwszą linię wywiadu przeciwko jakimkolwiek agentom wysłanym przez Hitlera czy Mussoliniego do sabotowania alianckiej żeglugi. W rezultacie alianckie konwoje mogły wykonywać kluczowe dla prowadzenia wojny zadanie przewożenia żołnierzy i zaopatrzenia Europy”. Cel 2: podbić Sycylię W 1943 r., kiedy na wschodzie Europy armia radziecka spychała Niemców do defensywy, Roosevelt i Churchill podjęli decyzję o utworzeniu frontów w Europie Zachodniej, tak aby Hitlera wziąć w kleszcze. Pierwszy front miał powstać na południu. Wojska amerykańskie i brytyjskie szykowały się w Afryce do desantu na Sycylię. W operację „Husky” zaangażowano około 200 tys. żołnierzy. Opanowanie Sycylii dałoby aliantom kontrolę nad Morzem Śródziemnym i umożliwiłoby dalszą ofensywę na Włochy. Pokonanie Włoch z kolei osłabiłoby III Rzeszę. Amerykanie zdecydowali się zwrócić o pomoc do mafii. Uznali, że udaną współpracę ze światem przestępczym można rozszerzyć też na Europę. Liczyli, że przyniesie równie cenne korzyści. Wszak Sycylia to bastion mafii. „Specjalny Plan Wojny Psychologicznej na Sycylii” opracowany dla Kolegium Połączonych Szefów Sztabów armii amerykańskiej stwierdzał potrzebę „nawiązania kontaktu i łączności z przywódcami ośrodków separatystycznych, z niezadowolonymi robotnikami oraz podziemnymi organizacjami radykalnymi, w tym także mafią, i udzielaniu im wszelkiej możliwej pomocy”. Plan został zatwierdzony i przekazany amerykańskiemu dowódcy w północnej Afryce generałowi Dwightowi Eisenhowerowi. Również administracja Winstona Churchilla, na co wskazują raporty MI6, zalecała kontakt z grupą kilku mafiosów na Sycylii, którzy mogą okazać się pomocni podczas inwazji. Meyer Lansky wspominał, że Luciano „chciał znaleźć się w armii inwazyjnej i pójść z pierwszym rzutem. Uważał, że jego obecność wpłynie na Sycylijczyków, którzy ze względu na niego będą współpracować z Amerykanami. Powiedział nawet, że można wyposażyć go w spadochron i zrzucić na Sycylię”. Jego pomysł został przedstawiony dowództwu amerykańskiej marynarki, które uznało jednak to rozwiązanie za zbyt daleko idące. Luciano na razie miał pozostać w Stanach Zjednoczonych. Gangsterski raj w Salwadorze [REPORTAŻ] Przestępcze bandy z Salwadoru mają dziesiątki tysięcy członków, a ich walka o władzę wstrząsa tym niewielkim krajem. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/czlonkowie-gangu-ms-13-tlocza-sie-w-ciasnej-celi-zakladu-karnego-chalatenango-na-polnocy-kraju-wladze-osadzaja-czlonkow-rywalizujacych-band-w-osobnych-wiezieniach-by-uniknac-krwawych-rozruchow-ale-niewiarygodne-przepelnienie-i-tak-stanowi-d-4230f1b.jpeg" width="835" height="514" alt="Członkowie gangu MS-13 tłoczą się w ciasnej celi zakładu karnego Chalatenango na północy kraju. Władze osadzają członków rywalizujących band w osobnych więzieniach, by uniknąć krwawych rozruchów, ale niewiarygodne przepełnienie i tak stanowi dla systemu p" title="Członkowie gangu MS-13 tłoczą się w ciasnej celi zakładu karnego Chalatenango na północy kraju. Władze osadzają członków rywalizujących band w osobnych więzieniach, by uniknąć krwawych rozruchów, ale niewiarygodne przepełnienie i tak stanowi dla systemu p" /> Wykorzystanie kontaktów z mafią Haffenden, oficer odpowiedzialny za współpracę z mafią w USA, spotkał się w Nowym Jorku ze wspomnianym wcześniej Lanskym. „Rozmowy dotyczyły ukształtowania wybrzeża i terenów na Sycylii” – wspominał. Lansky opowiadał, że „marynarka chciała uzyskać od Włochów fotografie wszystkich sycylijskich portów, wszystkich kanałów, a także mieć kontakt ze wszystkimi, którzy byli ostatnio we Włoszech i znali wody i wybrzeża”. Senator Estes Kefauver, który w latach 50. przewodniczył komisji badającej związki urzędników z przemytnikami narkotyków, opowiadał: „Proponowana umowa zakładała, że Luciano użyje swojej pozycji w mafii do zapewnienia kontaktów amerykańskim agentom wywiadu, dzięki czemu Sycylia stanie się znacznie łatwiejszym celem militarnym”. W zamian Luciano miał domagać się zwolnienia go z więzienia. Na jego prośbę amerykańscy Włosi (samych Sycylijczyków mieszkało w USA pół miliona) zaczęli dostarczać wywiadowi marynarki swoje zdjęcia i mapy Sycylii, a także własne wspomnienia i informacje dotyczące ukształtowania terenu, rozmieszczenia wsi i miast. Kiedy nie chcieli współpracować i opowiadać wystarczająco dużo, Lansky tłumaczył im: „Lucky nie będzie zadowolony słysząc, że nie okazaliście się pomocni”. Pozyskane od Włochów informacje okazały się pożyteczne i ułatwiły szybkie i bezpieczne zdobycie Sycylii. Przygotowany po wojnie w USA raport Herlandsa, opisujący kontakty pomiędzy rządem USA i mafią, informował: „Wielu Włochów pochodzących z Sycylii oraz ich krewnych zostało wykorzystanych, by dostarczyć kapitanowi Haffendenowi i jego współpracownikom informacje na temat terenu i portów na Sycylii. W ten sposób uzyskano nazwiska przyjaźnie nastawionych mieszkańców Sycylii, a nawet członków sycylijskiego półświatka i członków mafii. Wiedza ta została użyta w czasie kampanii sycylijskiej”. Amerykański wywiad we współpracy z mafią 10 lipca 1943 r. rozpoczęła się aliancka inwazja na Sycylię. 160 tys. żołnierzy zeszło z okrętów na wyspę. Wśród nich znajdowali się członkowie wywiadu USA, w tym czterej agenci, którzy dobrze znali amerykańską mafię. Ich zadaniem było nawiązywanie kontaktu z lokalnymi mafiosami. Anthony Marsloe, Paul Alfieri, Joachim Titolo, James Murray – wszyscy czterej agenci, którzy brali udział w kierowanej przez Haffendena operacji „Underworld” w Nowym Jorku, teraz wylądowali na Sycylii. „W Nowym Jorku opowiadano, że na Sycylii mafia i Lucky Luciano to były hasła, które otwierały drzwi. Gdy żołnierze wypowiadali te słowa, ludzie uśmiechali się i po tym wszystko szło łatwo” – wspominał Meyer Lansky. Zdobyte od nowojorskich Sycylijczyków informacje okazały się bardzo przydatne: „Poznaliśmy trochę zwyczaje i nawyki tych ludzi. Dowiedzieliśmy się o ideologii politycznej i jej działaniu na niższych szczeblach, o sposobie działania portów, o szczeblach dowodzenia, o kulturze materialnej, co pozwoliło nam wykonać założenia i cele naszej misji” – wspominał Marsloe. Michel Pantaleone, jeden z włoskich polityków socjalistycznych i mieszkaniec sycylijskiego miasteczka Villalba, wspominał później pewien incydent z inwazji na Sycylię. 14 lipca nad domami w Villalba przeleciał aliancki samolot. Pantaleone wspominał: „Przeleciał tak nisko, że niemal muskał wierzchołki dachów, zaś z boku jego kabiny było widać dziwną flagę. Była wykonana z żółtej tkaniny, na środku zaś znajdowała się wielka czarna litera L”. Ten tajemniczy znak miał oznaczać Luciano. Następnie nad posiadłością bosa lokalnej mafii i przyjaciela Luciano Don Calogero Vizziniego z samolotu zrzucono worek, w którym znajdowała się m.in. tradycyjna fularowa chustka – od lat narzędzie porozumiewania się włoskiej mafii. W odpowiedzi Vizzini wysłał list do innego mafiosa: „Przyjadę z krowami, osłami pociągowymi i bykiem. Przygotuj chrust na robienie sera i zagrody dla owiec”. „Krowy” miały oznaczać żołnierzy USA, a za pomocą takiej przykrywki Vizzini zawiadamiał, że wraz z amerykańskimi żołnierzami przybędzie i prosi o uprzejme przyjęcie. Euforia lokalnej społeczności Niedługo po przelocie samolotu do miejscowości Villalba wjechały dwa czołgi amerykańskiej piechoty morskiej. Ich widok wywołał wielką radość w kilkutysięcznej społeczności. Kilkaset osób wybiegło na powitanie Amerykanów. Żołnierze wyjrzeli z wieżyczek, wyciągnęli na wierzch żółte flagi z wielką literą L na środku, co wywołało jeszcze większy entuzjazm zebranych. Żołnierze krzyczeli: „Zawołajcie Vizziniego”. Vizzini był jednym z ważnych lokalnych mafiosów. Jak wspominał Pantaleone: „I pojawił się Vizzini. W koszuli z krótkim rękawem, z marynarką przerzuconą przez ramię, z cygarem i w kapeluszu nasuniętym na jego grube okulary”. Żołnierze amerykańscy rozdali jeszcze mieszkańcom cukierki i paczki dobrych papierosów. Żółte flagi stały się przepustką do nawiązania dobrych kontaktów z lokalnymi bonzami, zapewnienia sobie bezpieczeństwa i przyjaźni wśród lokalnych społeczności. Następnego dnia wojska włoskie w pobliżu natychmiast poddały się dowództwu USA. Niektórzy żołnierze wspominali, że w nocy przyszli do nich tajemniczy ludzie z informacją, że obrona nie ma sensu, a przewaga amerykańska jest zbyt wielka. Nie jest pewne, czy ta relacja jest prawdziwa. Nie zachowały się żadne inne wspomnienia, które opisywałyby owe wydarzenia z Villalba. Tim Newark, który wiele lat poświęcił na badanie biografii Luciano i współpracy amerykańskiego rządu z mafią, powątpiewa w wiarygodność tego opisu. Wszak mafia nie cieszyła się na Sycylii popularnością. Stanowiła ważną siłę polityczną, jednak większość Sycylijczyków odnosiła się do niej wrogo. Wątpliwe, by powoływanie się na Luciano mogło przysporzyć Amerykanom powszechnej akceptacji i sławy. Jednakże z drugiej strony Sycylijczycy mogli spełniać życzenia amerykańskich żołnierzy nie z uwielbienia dla Luciano, ale z lęku przed zemstą jego przyjaciół. Opowieści z sycylijskiej krypty. W poczekalni dla umarłych Na wyspie nikt nie lubi rozmawiać o mafii z obcymi – to wstydliwa tajemnica „rodzinna”. A Sycylia jest miejscem pełnym tajemnic. . Cel 3: Zabić Hitlera A mafia mogła w jeszcze większym stopniu wpłynąć na bieg wojny – mogła ją zdecydowanie skrócić. Luciano zapisał we wspomnieniach, że w 1943 r. porozumiał się z więzienia z dwoma współpracownikami-zabójcami: Joe Adonisem i Tommym Lucchese. Prasa amerykańska przypisywała im ponad 30 zabójstw. Luciano opowiadał: „Powiedziałem im, że coś trzeba zrobić z tym całym Hitlerem. Mówiłem, że jeśli ktoś może stuknąć tego gościa, wojna skończy się w pięć minut. Mieliśmy tam najlepszego zabójcę na świecie – Vito Genovese”. „Don Vito” Genovese, przyjaciel Luciano, który uciekł do Włoch przed karą śmierci za zabójstwo, trzymał się blisko współpracowników Mussoliniego i teoretycznie mógłby znaleźć sposobność do zabicia Hitlera. Przypuszczalnie rozkaz Luciano do niego nie dotarł. Być może jednak w ogóle nie został wydany, a Luciano jedynie przechwalał się w swoich wspomnieniach. Oprócz włoskich imigrantów amerykańską mafię tworzyli też Żydzi, w dużej mierze pochodzący z Polski. W czasie wojny mieli szczególną motywację do walki z nazistami. Wiemy, że kilku z nich myślało o zorganizowaniu zamachu na kluczowych nazistów: Hitlera, Göringa, Bormanna i Goebbelsa. Jeszcze przed wojną chciał to zrobić Benjamin „Bugsy” Siegel, jeden najważniejszych żydowskich gangsterów w USA. Podczas wizyty we Włoszech dzięki przyjaciołom bywał na przyjęciach wydawanych przez Mussoliniego dla niemieckich sojuszników, Göringa i Goebbelsa. Gdyby tych kilku gangsterów nie poprzestało tylko na pomysłach, Europa i USA byłyby znacznie większymi dłużnikami mafii. Cel 4: komunizm stop! W 1946 r. „Lucky” Luciano wyszedł na wolność. Odsiedział 10 lat z zaplanowanych 50. W zamian za pomoc w kontroli nad portami i w wyzwoleniu Sycylii wróg publiczny numer 1 został przez amerykański rząd wypuszczony na wolność. Musiał jednak opuścić terytorium USA i nie wolno było mu wrócić. Mafia skorzystała na zdobyciu Włoch i klęsce III Rzeszy. Nie wiadomo, czy Amerykanie spodziewali się tego, co gangsterzy urządzą zaraz po wyzwoleniu. Dosłownie chwilę po przejściu wojsk amerykańskich Sycylia stała się areną mafijnych pojedynków. Oswobodzona z faszystowskiego ucisku mafia wreszcie mogła rozkwitnąć. Trupy słały się gęsto, kieszenie urzędników pęczniały od kopert z pieniędzmi, postrach siały wybuchy w urzędach i knajpach. Czy taka swoboda uzyskana przez mafię na Sycylii była również formą zapłaty za pomoc w trakcie wojny? Czy rząd amerykański celowo oddał władzę na Sycylii mafii? Biuro Służb Strategicznych USA (Office of Strategic Services – poprzednik Centralnej Agencji Wywiadowczej) informowało Waszyngton: „Tylko mafia jest w stanie spowodować opanowanie czarnego rynku i wpłynąć na większość ludności. Odbyliśmy spotkania z przywódcami świata przestępczego i zawarliśmy umowę, że będą działać tak, jak im każemy lub zasugerujemy. Poprzez nich będziemy mieli na wyspie sieć wywiadowczą. Działaliśmy w największej tajemnicy i nasza obecność jest znana jedynie pięciu osobom”. Wiemy, że rząd okupowanej Sycylii, tzw. AMGOT (Allied Military Government for Occupied Territory), kierowany przez płk. Charlesa Panettiego, nominował sporą grupę osób powiązanych z mafią na stanowiska burmistrzów i urzędników. 24 lipca 1943 r. merem Villalba został… Calogero Vizzini, merem Vallelunga – Salvatore Malto, jednym z urzędników w Mussomeli – Genco Russo. W wielu miastach (włącznie z Palermo, stolicą Sycylii) na fotelach merów zasiedli mafiosi bądź ich przyjaciele. W tym samym czasie na wolność wyszło wielu mafiosów wsadzonych do więzień przez Mussoliniego. Być może mafia była po raz kolejny potrzebna Amerykanom. Zaraz po wojnie celem polityki USA w Europie i przede wszystkim we Włoszech stało się przeciwdziałanie wpływom partii komunistycznych. Rząd amerykański starał się nie dopuszczać do sytuacji, w której w rządzie zasiedliby jacykolwiek komuniści. Rząd USA widział, że we Włoszech mafia sympatyzuje z partiami prawicowymi, i jest wrogo nastawiona do komunistów. Amerykanie zatem nie chcieli z nią walczyć, aby nie osłabiać antykomunistycznego frontu. Przypuszczalnie jednak silna pozycja mafii wynikała z chaosu, który zapanował na Sycylii zaraz po wyzwoleniu. Przestępcy mogli zasiąść na stołkach w radach gmin i miast nie na mocy tajnego paktu z Amerykanami, ale wskutek zwyczajnej korupcji. Lord Rennell, brytyjski administrator wojskowy Sycylii, wspominał: „W swoim zapale do usuwania faszystowskich urzędników moi oficerowie w pewnych przypadkach z powodu nieznajomości miejscowych stosunków mianowali kilku szefów mafii”. Jak ocenia Tim Newark, „nie było żadnego alianckiego spisku mającego na celu przywrócenie mafii do władzy. Zamiast tego alianci przez nieporozumienia i zbyt małą liczbę personelu omyłkowo pozwolili mafii wrócić na dawne pozycje władzy”. Niemniej rola mafii w ogólnoświatowym konflikcie okazała się zaskakująca. Na frontach ginęły dziesiątki tysięcy żołnierzy i to od nich zależały losy wojny, ale także mafiosi ułatwili aliantom pokonanie Hitlera! A gdy w końcu światło dzienne ujrzą utajnione dokumenty amerykańskiego i brytyjskiego rządu, o roli mafii będzie można powiedzieć jeszcze więcej.
Santa Muerte – meksykański kult śmierci potępiony przez Kościół. Czy naprawdę jest niebezpieczny, jak twierdzi Watykan?
Kult Świętej Śmierci z roku na rok zyskuje w Meksyku kolejne rzesze nowych zwolenników. Kim jest Santa Muerte i dlaczego wzbudza tak wiele kontrowersji szczególnie wśród duchownych Kościoła katolickiego?
W tym artykule: Skąd się wzięła Santa Muerte? Jak wygląda Santa Muerte? Kult Santa Muerte i Jesus Malverde Wojny gangów narkotykowych w Meksyku Jesus Malverde – meksykański patron przemytników narkotyków Trudy codziennego życia w Meksyku wyniosły na ołtarze nowe postaci, które czci się na równi z tradycyjnymi świętymi. Jedną z nich jest Santa Muerte, czyli Święta Śmierć, przedstawiona pod postacią szkieletu kobiety odzianego w pelerynę z kapturem i trzymającego w ręku kosę (czasami także wagę, symbolizującą równowagę między dobrem a złem). Mimo potępienia Watykanu, który uznał kult za „bluźnierstwo” i „degradację religii”, grono jej zwolenników stale rośnie. Aby lepiej zrozumieć fenomen Santa Muerte, zachęcamy do zapoznania się z reportażem meksykańskiej dziennikarki, Almy Gullermprieto, która przybliża postać nieformalnej patronki przestępców. Skąd się wzięła Santa Muerte? Więzień znany jako El Nińo, po hiszpańsku „Chłopczyk”, trafił za kraty dziewięć i pół roku temu. Wysoki i kościsty, niezdarny w ruchach, ze szczerym, dziecinnym uśmiechem, wygląda, jakby nigdy nie miał dorosnąć. Jednak na myśl o jego czynach włos się jeży na głowie. Porzucony przez ojca jako siedmiolatek i wychowywany przez dziadków ze strony matki, w wieku 20 lat popełnił morderstwo, za co trafił do tego właśnie więzienia w północnym Meksyku. Jego kumpel Antonio, starannie ubrany, czujny, zwinny, o szczerym, naiwnym spojrzeniu, wylądował w tej samej celi oskarżony o porwanie. – Zostaliśmy przyjaciółmi – mówią zgodnie. Trudno przewidzieć, kiedy El Nińo wyjdzie zza krat, ale jest pełen nadziei. Liczy na swego protektora, który – jak wierzy – uniemożliwił strażnikom znalezienie u niego kilku absolutnie zabronionych przedmiotów, co mogłoby przedłużyć jego wyrok o wiele kolejnych lat. – Niczego nie zauważyli, chociaż wszystko leżało na wierzchu – mówi. Ta nadnaturalna siła otacza El Nińo opieką, gdy wróg się zbliża, i chroni go zawsze. Nie tak jak fałszywi przyjaciele, którzy opuszczą cię w potrzebie i zostajesz sam jak pies – potwierdza Antonio. Ów czyniący cuda opiekun i najbardziej bezbronnych, i największych grzeszników, to La Santa Muerte – Święta Śmierć. Słynne meksykańskie więzienie zmienia się w atrakcję turystyczną. Jakie inne zakłady karne są otwarte dla zwiedzających? Więzienie lepsze od muzeum? Zwiedzanie tych miejsc może przyprawić o gęsią skórkę. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/6cc38ac4d7c6d5b73b35edda5ae8acc9e267583f-5a3ed5c.jpeg" width="938" height="563" alt="Słynne meksykańskie więzienie zmienia się w atrakcję turystyczną. Jakie inne zakłady karne są otwarte dla zwiedzających?" title="Słynne meksykańskie więzienie zmienia się w atrakcję turystyczną. Jakie inne zakłady karne są otwarte dla zwiedzających?" /> Jest ona tylko jedną z wielu postaci z innego świata, do których Meksykanie zwrócili się, gdy na ich kraj spadły plagi. A było ich niemało: susza, epidemia świńskiej grypy odpowiedzialna za załamanie turystyki, wyczerpanie się złóż ropy, głównego towaru eksportowego, kryzys ekonomiczny i ponad wszystko nieszczęsny narkotykowy szlak, o którym głośno na świecie z powodu popełnianych na nim bestialskich zbrodni. Chociaż liczba zabójstw w Meksyku ustabilizowała się w ciągu ostatnich 20 lat, narkotykowe gangi panoszą się tak, że Meksykanie otwarcie zastanawiają się, czy aby las mafias nie wygrały już wojny z rządem. W Ciudad Juárez, na granicy z Teksasem, zbudowano nowoczesną kostnicę. 1,5 mln dolarów zagranicznej pomocy poszło na ten cel po masowych – i wciąż niewyjaśnionych – zabójstwach kobiet. Ponad 400 z nich porwano, zgwałcono i torturowano, a ciała znajdywano zakopane na pustyni w pobliżu miasta. W ciągu dwóch lat w Ciudad Juárez w wojnach narkotykowych zabito ponad 4 tys. ludzi. – Emocjonalna presja i napięcia związane z życiem w kryzysie sprawiają, że ludzie zaczęli poszukiwać symbolicznych postaci, które mogą im pomóc stawić czoło zagrożeniom – twierdzi José Luis González, profesor z Meksykańskiej Narodowej Szkoły Antropologii i Historii, specjalizujący się w badaniu popularnych kultów. Wśród tych postaci są afrokubańskie bóstwa oraz przestępcy, którym przypisuje się moc czynienia cudów, tacy jak legendarny bandyta z północnego Meksyku Jesús Malverde. Nawet niektórzy chrześcijańscy święci pomagają teraz nie w zbawieniu, ale w osiągnięciu sukcesu. Panteon bóstw się powiększa, ale kult ubranego w długą szatę szkieletu z kosą – La Santa Muerte – szerzy się chyba najszybciej. – Jeśli wziąć pod uwagę, że przez ostatnią dekadę Meksyk był oswajany z gwałtowną śmiercią, to ten szkielet bezpośrednio odwołuje się do obecnej sytuacji – mówi González. Czy Jezus istniał naprawdę? 4 pytania do prof. Zbigniewa Mikołejki Co do dzieciństwa Jezusa niczego nie możemy być pewni. Ewangelie mieszają fakty i wizje, zaś źródła pozachrześcijańskie często są czarną propagandą. Jak wygląda Santa Muerte? Postać Świętej Śmierci przypomina średniowiecznego Mrocznego Żniwiarza. Tyle że całkowicie różni się od zabawnych szkieletów z Dnia Zmarłych – święta, w którym ukochani bliscy na kilka godzin wracają do żywych i są przez nich wspominani. Ołtarze poświęcone La Santa Muerte można dziś spotkać w całym Meksyku, na rogach ulic i w ubogich domach. Czczą ją i kobiety, i mężczyźni. Każdego pierwszego dnia miesiąca w buntowniczej dzielnicy w sercu miasta Meksyk Enriqueta Romero prowadzi modły do szkieletu. Twarda, sprośna i macierzyńska zarazem Romero była jedną z pierwszych i najbardziej żarliwych propagatorek kultu, który podobno został zapoczątkowany w miastach nad Zatoką Meksykańską, a teraz obejmuje zasięgiem niemal cały kraj. W Kalifornii i Ameryce Środkowej młodzi ludzi palą świece dla La Santa Muerte i tatuują na ciele jej wizerunki – czasem maleńkie, a czasem ogromne. Kilka lat temu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych uznało ten kult za nielegalny. Bez skutku. Powszechnie dostępne są filmy z instruktażami, jak się modlić do La Santa Muerte, i nawet intelektualiści zaczęli mówić, że kult jest muy auténtico – jak najbardziej autentyczny. Kult Santa Muerte i Jesus Malverde Nie tylko kryzys, ale i rodzaj problemów, w obliczu których stanęli dziś ludzie, przyczynił się do gwałtownego rozprzestrzeniania się nowych kultów. Wyobraźmy sobie, że żyjemy w jednym z miast na wybrzeżu, na narkotykowym szlaku, co noc słyszymy terkot karabinów maszynowych i obawiamy się, że dosięgnie nas zbłąkana kula. Czyż nie jest zrozumiałe, że ludzie szukają protekcji kogoś takiego jak bandyta i „święty” Jesús Malverde, którego czczą handlarze narkotyków? Z kolei wierzący katolicy zwracają się do św. Judy Tadeusza. Jego popularność rośnie wśród ludzi, którzy znaleźli się w sytuacji bez wyjścia. Można ją przyrównać jedynie do tej, którą cieszy się La Santa Muerte, być może dlatego, że święty znany jest jako patron spraw beznadziejnych. Piętnaście lat temu Daniel Bucio zaczął się modlić do św. Judy. Przed sześciu laty święty go wysłuchał i wreszcie pozwolił jego matce odejść, po długiej, pełnej cierpienia chorobie. Dziś Bucio co miesiąc chodzi do starego, jeszcze z epoki kolonialnej, kościoła pw. San Hipólito, tuż obok głównej turystycznej trasy w centrum Meksyku. Modli się tam w podzięce przed cudowną figurą św. Judy, ofiarowaną świątyni jakieś 30 lat temu. Historyków narkobiznesu uderzyłby zapewne zbieg okoliczności: jakieś 30 lat temu handlarze z Medellín w Kolumbii, słynący z oddania św. Judzie, nawiązali pierwsze kontakty ze swoimi meksykańskimi odpowiednikami. Dzień św. Judy oficjalnie obchodzi się 28 października, ale tysiące natchnionych wiernych przychodzą do kościoła 28. dnia każdego miesiąca. Od świtu do wieczora w parafii celebruje się wtedy 16 mszy, a ludzie idą do figury na klęczkach, modląc się o pomoc, protekcję i ratunek. W Meksyku odnaleziono aztecki ołtarz, a w nim ludzkie prochy Archeologowie odkryli aztecki ołtarz z XVI wieku w pobliżu placu Plaza Garibaldi w stolicy Meksyku. Pochodzi z czasów zaraz po hiszpańskiej konwiście i podboju azteckiej stolicy Tenochtitlán. Ich rzesza jest tak liczna, że policja musi zamykać sąsiednie ulice. Daniel Bucio kocha te romerías, z dzikim tłumem, jedzeniem na ulicy i niekończącymi się paradami, w których niesione są figury św. Judy. Niektóre są tak wielkie, że aż trudne do udźwignięcia, inne mniejsze, ale fantazyjnie udekorowane. Ta jego ubrana jest według starych religijnych tradycji z rodzinnego miasta Daniela – w długą do kostek błyszczącą szatę i pióropusz azteckiego władcy. Jednak w ostatnich latach przyjemność czerpaną z comiesięcznych pielgrzymek psują mu coraz liczniejsze gromady młodych ludzi o twarzach bez uśmiechu i ciałach ozdobionych tatuażami i łańcuchami. Krążą wśród wiernych i podczas błyskawicznych transakcji wymieniają coś, co wygląda jak cukierek w opakowaniu. Bucio wie, o co chodzi. – Niestety, tych dzieciaków przybywa coraz więcej. Kalają imię Naszego Pana i św. Judy, który nie ma nic wspólnego z tym całym narcotráfico. Gdyby każdym, kto tu przyszedł, kierowała szczera wiara, nie spotkałbyś ich tak wielu – mówi. Ojciec Jesús García, drobnej postury, wesoły duchowny z zakonu Klaretynów – Zgromadzenia Misjonarzy Synów Niepokalanego Serca Maryi – jest świadomy, że do św. Judy modlą się też ludzie, którzy wyglądają, jakby chcieli zarobić dużo pieniędzy w bardzo krótkim czasie. Zdaje sobie sprawę, że ta nowa pobożność dotyczy wszystkich warstw społeczeństwa i zawodów. – Ostatnio przyszedł do mnie pewien polityk i poprosił o modlitwę za swoje zwycięstwo w wyborach. Wyobraża pani sobie!? – wykrzykuje rozbawiony na niebywałą myśl, że św. Juda mógłby być patronem narkobiznesu. – Mówią, że kiedy figura św. Judy trzyma swoje atrybuty w lewej ręce, to znaczy, że pracuje dla handlarzy narkotyków, i inne takie bzdury – dodaje. Ojciec Jesús woli zająć się nowymi wyznawcami prawdziwej wiary. Jeśli sądzić po pozorach, jedynie meksykańscy handlarze narkotyków nie mają powodów do narzekań w obliczu kryzysu,który gnębi ich rodaków. Wyjechali w poszukiwaniu pracy, padli ofiarami handlu narządami. Tragedia Polaków w Meksyku Mężczyźni z Polski polecieli do Meksyku, bo byli przekonani, że na miejscu czeka na nich praca. Niestety, padli ofiarami nielegalnego handlu narządami. Jeden z mężczyzn po usunięciu kilku o... Dostarczają niemal całą kokainę, która konsumowana jest na północ od granicy, uprawiają też i przemycają większość marihuany i coraz większą ilość chemicznych środków odurzających, które lubią konsumenci z USA. Posługują się przemocą jako środkiem perswazji, okrutnie okaleczając swoje ofiary i wystawiając zwłoki na widok publiczny, żeby pokazać wszystkim siłę i brak skrupułów. To świadoma strategia wzbudzania strachu. Kiedyś handlarze wywodzili się z niewielkiego stanu Sinaloa na północy kraju, z małych grup sąsiedzkich, połączonych rodzinnymi więzami. Położony pomiędzy Zatoką Kalifornijską a łańcuchem górskim Sierra Madre Zachodnia, prawie 500 km od granicy ze Stanami Zjednoczonymi, rolniczy stan Sinaloa zamieszkany był przez biednych chłopów. Dzięki temu okazał się idealnym terenem dla rozwinięcia cichej produkcji na amerykański rynek. Wcześniej handlarze ograniczali się tu do uprawy marihuany w górach lub kupowania jej od innych plantatorów z wybrzeża Pacyfiku. Szmuglowali ją potem z niewielkim zyskiem na terytorium USA. Przez dziesięciolecia był to stosunkowo mało ryzykowny biznes na niewielką skalę, a przemoc nie dotyczyła osób z nim niepowiązanych. Wojny gangów narkotykowych w Meksyku W latach 70. meksykański rząd, przy współpracy z amerykańskim, zorganizował serię akcji przeciw handlarzom z Sinaloa. To było jak próba pozbycia się wirusa przez wpuszczenie go do krwiobiegu. Wprawdzie pewną liczbę mafijnych „żołnierzy” wykonujących brudną robotę aresztowano lub zabito, ale większość przywódców zdołała ujść z Sinaloa bez szwanku i rozpoczęła działalność w sąsiednich stanach i dużych miastach wzdłuż granicy amerykańsko-meksykańskiej. Z każdą kolejną operacją wojskową narkotykowi bossowie przenosili się w nowy rejon i rośli w siłę. Wraz ze wzrostem ich dochodów przybywało broni i handlarzy, którzy w nowych miastach i regionach korumpowali coraz więcej polityków oraz stróżów prawa. Nie można było powstrzymać samego handlu, bo działała tu prosta zasada: sprzedawaj nielegalne dobra z wysoką marżą bogatym konsumentom i zatrudniaj siłę roboczą spośród młodych ludzi bez pieniędzy i przyszłości, którzy chcą dobrze się ubierać, działać bez litości i mieć poczucie władzy. Tak oto w latach 80. zapanował nowy, brutalny porządek. Narkotykowi baronowie kontrolowali przestępcze podziemie i najważniejszych członków sił bezpieczeństwa w takich miastach jak Guadalajara, Tijuana i Juárez. Podczas niepewnego zawieszenia broni, które jednak przetrwało lata, rozdzielili miasta pomiędzy poszczególne „rodziny”. W latach 90. kruchy pokój między wysiedlonymi z rodzimego regionu klanami z Sinaloa został przerwany. Zaczęły walczyć o kontrolę nad najważniejszymi granicznymi punktami tranzytowymi i czasami razem z nimi, a czasami przeciw nowym grupom handlarzy niezwiązanych z Sinaloa, takim jak kartel Del Golfo ze stanu Tamaulipas. Jego odgałęzieniem stali się Los Zetas, jedni z najokrutniejszych zabójców. Wojny narkotykowe w Meksyku. Czym jest narkomarketing i dlaczego kartele z narkotyków przeszły na awokado? Kim był Jesús Malverde? NG Traveler Zjawiskowo to podcast o niezwykłych zjawiskach i fenomenach na świecie. To historie ludzi i opowieści o ich życiu. To próba zrozumienia odległych kultur i zbliżenie słuchacza do... Nadeszły nowe czasy i walczący w coraz krwawszych wojnach narkotykowych „żołnierze” stojąc w obliczu strasznej śmierci, właśnie do niej zwrócili się po protekcję. Ci żołnierze sił specjalnych, wyszkoleni przez władze Meksyku i USA, przeszli na stronę kartelu znad Zatoki i wypowiedzieli wojnę byłym pracodawcom. Zwykli Meksykanie naprawdę pojęli, jak brutalna stała się przemoc związana z narkobiznesem, gdy we wrześniu 2006 r. grupa na czarno ubranych mężczyzn wtargnęła do przydrożnej dyskoteki w stanie Michoacán, wysypując na podłogę zawartość worka na śmieci. W środku było pięć odciętych głów. Aresztowany Santiago Meza przyznał się, że rozpuścił w sodzie kaustycznej 300 zwłok, a ich szczątki zakopał na przedmieściach Tijuany. Narkotykowy gang płacił Mezie 600 dolarów tygodniowo za „utylizację” ciał swoich rywali zabitych w wojnie o wpływy. – Dostarczali mi zwłoki, a ja się ich po prostu pozbywałem – wyznał, dodając, że tę „pracę” wykonywał przez 10 lat. Rywalizacja jest bezwzględna, bo zyski meksykańskich narkotykowych gangów ocenia się nawet na ponad 20 mld dolarów rocznie. Nastąpiła nowa epoka coraz krwawszych starć między konkurującymi ze sobą kartelami i „żołnierze” stojąc w obliczu okrutnej śmierci, właśnie do niej zwrócili się po protekcję. To podczas pierwszej antynarkotykowej kampanii mit i kult narkoświętego Jesúsa Malverde rozszerzył się poza granice Sinaloa. Według legendy Malverde żył w XIX w. i był przestępcą, który rabował bogatych i rozdawał pieniądze biednym. Został za to powieszony, po czym zza grobu zaczął czynić cuda. Jego kult stał się popularny w latach 70., gdy postanowił się do niego modlić były uliczny handlarz Eligio González. Syn Gonzaleza – silny, spokojny i poważny Jesús, siedząc przed kaplicą Malverde w Culiacán, opowiedział mi o cudzie. Otóż w 1976 r. Eligia, który pracował wtedy jako kierowca, napadnięto, zraniono nożem i postrzelono, po czym pozostawiono na śmierć. Zwrócił się wtedy do Malverde, którego jedynym w tym czasie pomnikiem był stos kamieni w miejscu, gdzie podobno został pogrzebany. Ranny obiecał, że zbuduje mu odpowiednią kaplicę, jeśli święty bandyta uratuje mu życie. Gdy wyzdrowiał, dotrzymał słowa. González najwyraźniej rozumiał, że ludzie potrzebują wizerunku Malverde, żeby mogli go czcić. Niestety, nie istniała ani jedna fotografia, a nawet żaden dowód, że kiedykolwiek żył. González zwrócił się więc do swego sąsiada rzemieślnika, by wykonał gipsowe popiersie: „Zrób tak, żeby był podobny trochę do Pedra Infante i trochę do Carlosa Mariscala” – poprosił. Infante to gwiazdor filmowy z Sinaloa, a Mariscal – miejscowy polityk. Prowizoryczna, zbudowana z pustaków kapliczka poświęcona Malverde stoi dokładnie naprzeciw kompleksu budynków władz stanowych. Jej pomalowane na zielono ściany wewnątrz i na zewnątrz pokrywają wota zawieszone przez wyznawców. Gipsowe popiersie „świętego” jest umieszczone w szklanej gablocie i otoczone tuzinami bukietów, głównie plastikowych kwiatów. Jest też mnóstwo fotografii i ozdobnych tabliczek z wzorem liści marihuany lub „rogu kozła”, jak mówi się w slangu na karabin AK-47. Jesus Malverde – meksykański patron przemytników narkotyków Status Malverde jako opiekuna handlarzy narkotyków nie podlega dyskusji – w Sinaloa jest oczywiste, że gdy jakiś baron chce się pomodlić do „świętego”, cała ulica zostaje zamknięta, by mógł uczynić to w spokoju. Ale, jak podkreśla strażnik z więzienia w Culiacán, Malverde jest teraz tak popularny wśród mieszkańców Sinaloa, że stał się już czymś więcej niż świętym. W Meksyku szef więzienia odmawia wstępu reporterom, którzy nie chcą podpisać zobowiązania, że nie będą pisać „propagandowych” tekstów na temat kultu La Santa Muerte. Z kolei w zakładzie karnym w północnym Meksyku, w którym siedzi El Nińo, dyrektor pozwala mi rozmawiać z osadzonymi o ich wierze, nie stawiając żadnych warunków. Eskortowana przez strażników mijam kolejne punkty kontrolne. Na koniec ląduję w długim korytarzu pod gołym niebem, którego lewa ściana jest ku memu zdumieniu udekorowana portretami bohaterów dziecięcych kreskówek, takich jak Królewna Śnieżka, Kanarek Tweety czy SpongeBob Kanciastoporty. Strażnik wyjaśnia, że namalowano je na prośbę więźniów, by dzieci nie czuły strachu, gdy przyjdą spędzić święta z ojcami. Naprzeciw ściany z postaciami z kreskówek znajduje się wysokie ogrodzenie z drutu, a za nim przypominające hangary budynki otoczone trawą i nielicznymi drzewami. To tam Antonio, oskarżony o porwanie, pisze corridos – więzienne ballady, z których kilka nawet zostało nagranych. Tam też El Nińo, skazany za morderstwo nawleka igły kolorowymi nićmi i pracochłonnymi wzorami obszywa wizerunki Dziewicy z Guadalupe, Chrystusa i La Santa Muerte. O Świętej Śmierci po raz pierwszy usłyszał w telewizji, z dość osobliwego źródła duchowego objawienia, ale dla zamkniętego za drutami była to jedyna droga. Teraz nic nie jest w stanie złamać jego wiary w nowego protektora. Rozmawiamy w cieniu liści drzewa na więziennym dziedzińcu. Kilkunastu skazańców przysłuchuje się rozmowie, przytakując, gdy Antonio wyjaśniał, dlaczego La Santa Muerte przyciąga tak wielu wyznawców: – Śmierć jest zawsze obok – nawet jeśli jest to jej maleńki wizerunek, który przykleisz nad pryczą. Masz pewność, że się nie ruszy, że nigdy nie odejdzie. Przybrana matka zapowiedziała El Nińo, że jeśli kiedyś wyjdzie z więzienia, ona nie zechce go widzieć i nie życzy sobie także, by jego córka znów się z nim spotkała. Nigdy. Ale w przeciwieństwie do najbliższej rodziny La Muerte go potrzebuje: – Jeśli obiecasz jej biały kwiat i go nie przyniesiesz, poczujesz się fatalnie, bo ona będzie płakać – mówi El Nińo. Dlatego składa obietnice, których dotrzymuje. Zbliża się południe i upał narasta. Mężczyźni trącają się łokciami, w końcu jeden z nich idzie po plastikowy pojemnik z wodą, którym z nieoczekiwaną kurtuazją częstuje niespodziewanego gościa. Wyspa Lalek w Meksyku. Historia tego miejsca jest przerażająca Wyspa Lalek to spełnienie koszmarów wszystkich, którzy boją się horrorów o zabawkach. Pytam o plotki na temat rytuałów związanych z rozprzestrzeniającym się kultem La Santa. Mówią, że wykorzystuje się w nich ludzką krew, a nawet poświęca ludzi na ofiarę. Więzień z innego zakładu potwierdził, że to prawda. El Nińo i Antonio mówią, że La Santa Muerte nagrodzi twoje modlitwy, jednak trzeba jej zapłacić i że ta zapłata musi być proporcjonalna do cudu, o który się prosi, a kara za niespłacenie długu wobec niej jest straszna. Uprzejmość tych mężczyzn wobec mnie pomaga wyobrazić sobie, że nie są winni ciężkich zbrodni, że kult La Santa Muerte wziął się z wyboru, a nie z desperacji ludzi spodziewających się najgorszego. Zapytałam El Nińo, czy myśli, że kiedy już odsiedzi swoje, będzie mógł wieść normalne życie. Skrzywił twarz w gorzkim uśmiechu: – Po tym wszystkim, co zrobiłem? Są ludzie, którzy czekają, żeby mnie wykończyć, jak tylko pojawię się za bramą. Podaliśmy sobie ręce i obaj skazani ciepło podziękowali mi za pogawędkę. Opuściłam więzienie z przeświadczeniem, że także za jego murami nadzieja wymaga wielkiej wiary. Święto Świętej Śmierci nieoficjalnie przypada na dzień 1 listopada. Wówczas w całym kraju organizowane są procesje ku czci Santa Muerte. Tekst: Alma Gullermprieto, 2010
Niedawno ginęło tu 10 osób dziennie. Ciudad Juárez - miasto, które odbito gangsterom [REPORTAŻ]
To dotknięte przez los meksykańskie miasto przy granicy z USA jeszcze niedawno uznawano za najniebezpieczniejsze na świecie. Dziś jednak przestępczość spada, a życie wraca do normy, bo władze zdołały naprawić szwankujące organy ścigania i wymiar sprawiedliwości.
San Antonio to peryferyjna dzielnica zabudowana niegdyś barakami slumsów, a dziś betonowymi blokami. Praktycznie nie ma tu drzew, za to pełno dziur w ulicach. Właśnie zapada zmierzch, ku hali magazynowej wypełnionej stosami opon zmierzają grupki podekscytowanych dzieciaków. Wewnątrz nie słychać szumu ulic Ciudad Juárez, największego miasta w meksykańskim stanie Chihuahua. Zagłuszają go sapania, stęknięcia i odgłosy uderzeń młodych zapaśników padających na matę. Zobacz galerię miasta, które odebrano gangom! Prowizoryczny ring wykonany z elementów pozbieranych gdzieś na wysypiskach został otwarty dwa lata temu przez Inésa Montenegro. Pomysł wyszedł od syna Inésa, który narzekał, że tutejsza dzieciarnia nie ma się gdzie bawić. Lucha libre, miejscowa odmiana wrestlingu (rodzaju zapasów) polegająca na tym, że zamaskowani zawodnicy wykonują wyreżyserowane akrobatyczne ewolucje, to w Meksyku narodowa obsesja. Otwarcie areny sportów walki okazało się strzałem w dziesiątkę. Dzisiejszego wieczoru czterech chłopaków miota się między linami, które odrzucają ich na środek ringu. Skaczą pełni radości, uczą się choreografii takich klasycznych rzutów i chwytów jak „skok tygrysi”, czyli dramatyczny skok z przewrotem, albo „nożyce”, które polegają na chwyceniu przeciwnika za szyję nogami. Inne miasto Gdy odwiedziłem Ciudad Juárez poprzednim razem, czyli sześć lat temu, taka sytuacja byłaby niewyobrażalna. Bawiące się dzieci znikły z przestrzeni publicznej, a walczące o wpływy gangi opanowywały ulicę po ulicy. Ciudad Juárez leży tuż przy granicy z USA, jest bramą do chłonnego i dochodowego północnoamerykańskiego rynku narkotyków. Sześć lat temu obserwowałem uzbrojonych po zęby meksykańskich żołnierzy w hełmach i ciemnych okularach, jak patrolują ulice w transporterach opancerzonych, próbując powstrzymać trwającą tam rzeź. W latach 2008–2012 to liczące 1,3 mln ludności miasto uznawano za najniebezpieczniejsze na świecie. W najgorszym roku zanotowano tu ponad 3,7 tys. zabójstw. Porwania i wymuszenia były na porządku dziennym. 25 proc. wszystkich kradzionych w Meksyku samochodów ginęło właśnie w Juárez. Mniejsze i większe firmy zwijały interesy. Miasto ogarniała anarchia. Do najmocniej dotkniętych należała dzielnica San Antonio. Chłopcy, których harce na zapaśniczym ringu właśnie obserwowałem, mieli krewnych na cmentarzach lub w więzieniu. – Na dźwięk strzałów na ulicy natychmiast uciekało się do domu – wspomina jeden z nich. Dzisiaj w mieście działa co najmniej 11 ringów zapaśniczych. Ćwiczą na nich setki dzieciaków. Wyludnione niegdyś ulice znów się zaroiły. Na placu przy katedrze jak grzyby po deszczu wyrastają sklepy i punkty usługowe.Uliczne orkiestry grają hiszpańskie wersje amerykańskich przebojów, a przechodnie zatrzymują się, słuchają, tańczą. Powstało muzeum dla dzieci; wśród zwiedzających niemałą część stanowią sieroty, których w mieście żyje ok. 14 tys. Organizuje się dzielnicowe mistrzostwa i rozgrywki sportowe. W parkach znów toczy się życie towarzyskie. – Ludzie przestają się bać – cieszy się Montenegro. Jak uratować miasto? Co takiego wydarzyło się w Juárez, że Montenegro i inni mogą już nie kulić się ze strachu i znów normalnie żyć? To nie jest żadna reżyserowana zapaśnicza walka, w której triumfuje bohater w masce. Państwo zdobyło się na wolę polityczną, aby przynajmniej tu, w Juárez, wzmocnić organy ścigania i wymiar sprawiedliwości oraz wspomóc władze lokalne. Zaowocowało to niespodziewanym ujawnieniem się pokładów ambicji i odwagi u przedstawicieli różnych grup społeczeństwa: funkcjonariuszy organów ścigania w kraju, gdzie policja słynie z korupcji, lokalnych biznesmenów, którzy zaczęli stawiać opór, zamiast ulegle płacić haracze, urzędników, którzy wyłamywali się z biurokratycznych kolein i przecierali nowe szlaki. W latach 90. Juárez było dobrze naoliwionym trybikiem jednej ze wschodzących gospodarek świata. Rzesze rolników i hodowców bydła zamieniały się w siłę roboczą zatrudnioną przy montowaniu sprzętu radiowo-telewizyjnego i podzespołów samochodowych na rynek amerykański w maquiladoras, czyli fabrykach działających w strefie wolnocłowej. Wielu przybyło do miasta z zamiarem przedostania się na drugą stronę granicy, do El Paso w Teksasie, ale kwitnąca przedsiębiorczość Juárez pozwalała im na miejscu uzyskać to, o czym marzyli: solidny dom, samochód, stałą pracę. Juárez wypełniło się rodzinnymi firmami: sklepami, salonami kosmetycznymi, warsztatami tapicerskimi. Montenegro, który do Juárez przybył w latach 70. XX w. jako młody chłopak, umiał się znaleźć w tej sytuacji. Kupił w San Antonio ziemię, gdy były to jeszcze slumsy. W hali, gdzie dziś stoi ring zapaśniczy, uruchomił magazyn opon i warsztat wulkanizatorski, a potem kolejne. Juárez rozwijało się żywiołowo. Jak zwykle w Meksyku podatki z miasta wędrowały do stolicy, a z powrotem wracało niewiele. Policjanci musieli oszczędzać benzynę i naboje. Rozwój infrastruktury – dróg, kanalizacji, systemów użyteczności publicznej, przestrzeni ogólnomiejskiej – zaniedbano. – Ludzie nie zdawali sobie sprawy, że mamy wiele potrzeb, bo wciąż się rozwijaliśmy – wyjaśnia pastor Alfonso Murguía. Jego kościół od 30 lat tworzy i utrzymuje w Juárez ośrodki dla sierot i narkomanów. – Była praca, pieniądze, ale jakość usług publicznych nie rosła. W miarę jak chłopi przekształcali się w klasę robotniczą, dawne wiejskie więzi rodzinne słabły. Tysiące dzieci wychowywało się na ulicy. Tworzyły się gangi. Powstał kartel narkotykowy, który przejął kontrolę nad głównymi szlakami przerzutowymi narkotyków do USA. Chlebem powszednim stało się bezprawie. Przyjechałem do Juárez 20 lat temu, by napisać o przypadkach zabójstw młodych kobiet – później okazało się, że były ich setki. Na całym świecie mówiło się wówczas o „martwych kobietach z Juárez”. Większość robotnic w tutejszych fabrykach stanowiły imigrantki ze wsi, bez rodzin. Dlatego były szczególnie bezbronne. Zwłoki znajdowano na pustyni, zmumifikowane. Sprawców nie ustalano, nie pociągano do odpowiedzialności. Liczba zabójstw rosła. W 2008 r., gdy Stany Zjednoczone ogarnęła recesja, w Juárez pracę straciło 90 tys. osób. Mniej więcej w tym samym czasie do miasta przeniknął kartel narkotykowy z Sinaloa, starając się siłą opanować szlaki przerzutowe kontrolowane dotąd przez kartel z Juárez. Rozpoczęły się regularne uliczne bitwy gangów. Przemoc zalała miasto na pięć lat. Gdy Montenegro, sympatyczny, ale małomówny, opowiada mi historię Areny San Antonio, rozpoczyna relację od wyliczenia rodzin ze swojej ulicy, z których ktoś został porwany. – Pięć rodzin – mówi w końcu. – W tym nasza. Jemu porwano najmłodszego syna. Montenegro musiał się zapożyczyć na okup. Gdy spłacił już prawie cały dług, syna porwano znowu. Przez siedem lat borykał się ze spłatą mniej więcej 50 tys. dolarów. Sprzedał część warsztatów oponiarskich, stanął na skraju bankructwa. Niemal oślepł, bo z powodu stresu pękło mu naczynie krwionośne w oku. – Nikomu nie życzę porwania bliskiej osoby – mówi. Haracz od każdego Gdy przyjeżdżam do Juárez, poruszam się po mieście taksówką, której właścicielem jest niejaki Jesus Amable. To z nim wyruszam na objazd dzielnic. Już sam fakt, że możemy taką wycieczkę urządzić, jest dowodem na to, że w Juárez panuje spokój. Wciąż jednak widzimy wiele nieczynnych sklepów i warsztatów. Właścicielka prosperującej kwiaciarni Claudia Saucido opowiada mi, że musi ją prowadzić sama, bo mąż pracuje gdzie indziej – dorabia, aby mieli na wymuszony przez gangsterów haracz, zwany cuota, wynoszący 100 dol. (w Juárez równowartość tygodniówki robotnika). Alfredo Rodriguez z drugiej strony ulicy mówi mi, że jego rodziny nie stać było na takie wydatki, więc zwinęli stragan, który uruchomił jeszcze ich ojciec. Dopiero od niedawna znów działają. Amable, mój taksówkarz, mówi, że musiał płacić 20 dol. tygodniowo. Jego dziewięciu kolegów z postoju tyle samo. – Po pieniądze przyjeżdżali piętnastolatkowie w nowiutkich samochodach – dodaje. Władze Juárez oceniały w 2010 r., że haracze płaciło 8 tys. firm. W następnym roku nowy prokurator stanu Chihuahua Carlos Salas polecił policji stworzyć brygadę do walki z wymuszeniami. Wiele przestępstw pozostawało bez kary. – Nie było profesjonalnych śledztw. Prawdę mówiąc, nie było żadnych – przyznaje César Muñoz, pierwszy dowódca brygady antyharaczowej, a dziś komendant główny policji Juárez. – Gdy na mieście coś się działo, policjanci się chowali. Brygady sprawiedliwych Dobrał sobie grupę młodych, nieskażonych korupcją funkcjonariuszy. Przez pierwsze dwa tygodnie chodzili od firmy do firmy w śródmieściu Juárez i namawiali właścicieli, by składali doniesienia o wymuszeniach. To było coś niesłychanego. – Nikt nie chciał rozmawiać. Wielu myślało, że sami próbujemy wymuszać haracze – opowiada Luis Hernández, obecny dowódca brygady. Pierwszy raz telefon w kwaterze brygady zadzwonił po dwóch tygodniach. Odezwał się piekarz. Szantażyści zażądali 5 tys. dolarów, grożąc, że w razie odmowy spalą mu piekarnię. Policjanci założyli podsłuch telefonu piekarza i pojechali za nim na miejsce wręczenia okupu. Gdy dał pieniądze, uderzyli. Było to pierwsze w Juárez śledztwo w sprawie wymuszenia zakończone aresztowaniem. Szantażyści – niepracująca kobieta i trzech robotników – zostali skazani. – Wkrótce mieliśmy aż za dużo zgłoszeń – wspomina Hernández. Polowania W październiku 2011 r. trzej funkcjonariusze, którzy obstawiali niewielki sklepik, zginęli zastrzeleni w zasadzce. Na miejsce zdarzenia przybył prokurator okręgu Juárez. Zwrócił się do niego Miguel Ángel Saucedo, ojciec jednego z zastrzelonych, 23-latka: – Musicie walczyć nadal, jeśli teraz się zatrzymacie, dotychczasowe wysiłki pójdą na marne – przekonywał. – Syn chciał lepszego społeczeństwa – mówi mi Saucedo, z którym rozmawiam w jego skromnym mieszkaniu. – Gdy tworzyli brygadę, sytuacja w mieście była po prostu przerażająca. A mimo to się zgłosił. Tragedia okazała się punktem zwrotnym. Brygadę powiększono, a za priorytetowy cel uznano ujęcie Joségo „El Juniora” Gómeza Castañedy, mózgu gangu, który ściągał 400 tys. dolarów haraczy tygodniowo. Aresztowano kolejnych podejrzanych, ale „El Junior” drwił sobie ze sprawiedliwości. Potrafił zadzwonić do Muñoza, by z niego szydzić. Brygada dopadła „El Juniora” w 2013 r. Jego rezydencję z basenem, siłownią i lokalem z rurą do tańca erotycznego wzięto szturmem. „El Junior” został skazany na dożywocie; w celi popełnił samobójstwo. Twardy pułkownik W roku 2011, gdy policja stanowa uruchamiała brygadę antyharaczową, policja miejska w Juárez zwróciła się do Juliána Leyzaoli, podpułkownika armii meksykańskiej w stanie spoczynku. Kilka lat wcześniej zmodernizował on siły policyjne stanu Kalifornia Dolna, a potem, jako komendant główny policji w Tijuanie, w ciągu roku zdołał zdławić tamtejszą rozbuchaną przestępczość. Podpułkownik, od 2013 r. na emeryturze, jest szczupły i skromny. W Meksyku znają go dobrze: jedni mają go za nieubłaganego prześladowcę, inni za bohatera. Nie cofał się przed ostrymi metodami, zdaniem wielu działaczy społecznych miał mało poszanowania dla praw człowieka. – To była walka – mówi bez skruszonej miny. – Bywało, że podejrzani wychodzili z przesłuchań poturbowani. Takie rzeczy się zdarzają. Twierdzi, że gdy obejmował komendę w Juárez, pracowały tam setki aviadores („lotników”), czyli urzędników, którzy poza pobieraniem pensji nic nie robią. – Wśród 2,5 tys. zatrudnionych mieliśmy tylko 300 funkcjonariuszy, którzy pracowali naprawdę. Na początek zwolnił większość aviadores, a pozostałym dał do zrozumienia, że muszą zacząć patrolować ulice. Leyzaola kupił nowe radiowozy, by wzmocnić dotychczasowy tabor złożony z 80 ledwie jeżdżących gratów, uzbroił funkcjonariuszy w pistolety Beretta i Glock, zmienił kolor mundurów ze „szczurzoszarego” na granatowy. – Noszenie munduru ma napawać dumą – podkreśla. Policja zaczęła odbijać miasto z rąk przestępców niczym wojsko z rąk nieprzyjaciela. W garści gangsterów Ddavid Alamillo, właściciel kilku restauracji i barów w Juárez, w 2008 r. mieszkał w Europie, gdy kierownicy lokali zaczęli do niego dzwonić, opowiadając o rabunkach, zabójstwach i zastraszonych pracownikach. Postanowił więc wrócić, ale obiecał żonie, że tylko na pół roku. Alamillo to kawał chłopa – potężnie zbudowany, o donośnym głosie; pasuje na organizatora nocnego życia miasta. Nie minął tydzień od jego powrotu, gdy złożył mu wizytę szantażysta w asyście sześciu rewolwerowców i zażądał 35 tys. dolarów. Alamillo nie zapłacił, a za tydzień podpalono jedną z jego dyskotek. Z upływem czasu gangsterzy wymuszający haracz stawali się coraz bardziej układni. – Żadnych grubych słów, zupełnie jak dobrzy handlowcy – opowiada Alamillo. Mądrzy byli. Człowiek zaczynał myśleć, że może warto zapłacić. Wielu zamiast podatków wolało płacić haracz. To było coś normalnego, płaciło się gangsterom. Inne opłaty – gaz, woda – mogły poczekać. Wkrótce Alamillo płacił 2 tys. dolarów tygodniowo. Przychodził do niego facet w bejsbolówce, częstował się alkoholem i zabierał kopertę. Konspiracja przeciw przestępcom Zdegustowany tym wszystkim Alamillo dołączył do wpływowej grupy przedsiębiorców, która w 2010 r. stworzyła Mesa de Seguridad, rodzaj komitetu samoobrony, który nawiązał współpracę z policją. Ryzyko było tak duże, że ich spotkania odbywały się konspiracyjnie. Przedsiębiorcy, którzy mieli dobre plecy, postanowili zmusić polityków do działania. Pod ich wpływem legislatura stanu Chihuahua zaostrzyła kary za porwanie, wymuszenie, zabójstwo policjanta, dziennikarza i przedstawicieli jeszcze kilku zawodów. Najwyższy wyrok sięgnął 50 lat. Taki komitet stanowił nowość w Meksyku. Przez dziesięciolecia rząd federalny raczej zniechęcał do działalności obywatelskiej. Ludzie zamożni nie utrzymywali kontaktów towarzyskich z policjantami, którzy często pochodzili z nizin społecznych. – A narkotykowi bossowie też wywodzili się z niskich klas i dobrze znali to poczucie odrzucenia społecznego doskwierające funkcjonariuszom – mówi Alamillo. Zapraszali więc policjantów na bankiety, oferowali uznanie, którego społeczeństwo im dać nie chciało. Komitet samoobrony naciskał więc na władze, by podniosły zarobki policjantów, zapewniły szkolenie, nowy sprzęt, a także wspierały wysiłki na rzecz zwiększenia szacunku społecznego dla pracy policji. Korzystając ze środków federalnych, miasto uruchomiło ośrodek wypoczynkowy dla funkcjonariuszy i ich rodzin wyposażony w pływalnię, siłownię, wypożyczalnię rowerów, teren piknikowy. Zadbano też o upamiętnienie poległych na służbie policjantów. Biorę udział w spotkaniu, na którym władze policji zdają sprawozdanie ze swoich działań, a przedstawiciele biznesu wskazują na rodzaje przestępstw, którym należy poświęcić więcej uwagi. Pod ścianą siedzi Emilio Fernandez, szeregowy policjant z Juárez; jest w towarzystwie żony, dwóch synów i córki. Co miesiąc komitet wręcza nagrodę któremuś z funkcjonariuszy. Koordynatorka komitetu, Alejandra de la Vega, zaprasza Fernandeza na podium i dziękuje mu za to, że udał się w góry, dokąd nie da się dojechać samochodem, i na własnych plecach zniósł do ratowników medycznych starszego mężczyznę, który zachorował na serce. – To był czyn bohaterski, dziękujemy – mówi. Wszyscy wstają i biją brawo. Usta Fernandeza drżą. Oczy żony i córki wypełniają się łzami. Alamillo zaproponował, że następnego dnia pokaże mi miasto. Jedziemy, mijając postawione na dziko domy mieszkalne i malowane na biało budynki maquiladoras. Przejeżdżamy przez skrzyżowania, przy których tłoczą się sklepiki i stacje benzynowe. Alamillo zajeżdża do dzielnicy Fraccionamiento Praderas del Sol, gdzie setki niedużych prefabrykowanych domków mieszkalnych zieje pustką. To skutek fali przemocy i załamania boomu budowlanego. Po południu wracamy do śródmieścia odwiedzić nowo uruchomiony lokal Alamilla. Obiekt Restaurante Viva Mexico, cały w ciepłych żółciach, czerwieniach, pomarańczach i brązach, szczyci się latarniami, wybiegiem, wokalistami i okrągłą areną w środku, na której jeźdźcy popisują się sztuczkami z lassem. Alamillo prowadzi obecnie siedem takich lokali i zatrudnia 300 osób. – Jeszcze długa droga przed nami. Nie możemy odpuszczać – twierdzi. Opowieści nieboszczyków Kiedy byłem w Juárez po raz pierwszy, organy ścigania i wymiar sprawiedliwości, w tym więzienia i sądy, działały źle. Miasto nie miało laboratorium kryminalistycznego, była tylko mała ponura kostnica. Alejandro Cárdenas zaczął pracę medyka sądowego w 2002 r., w maleńkiej salce przy miejscowej szkole medycznej, w której przeraźliwie cuchnęło, bo lodówka na zwłoki ciągle się psuła. Musiał badać zmumifikowane ciała, które wyschły na pustyni na wiór i nie dawały się rozpoznać. Cárdenas jest spokojnym, tęgim mężczyzną, z wykształcenia specjalistą od stomatologii sądowej. Dzisiaj pracuje w nowoczesnym budynku. Rozporządza zespołem antropologów sądowych i laboratorium genetycznym. W dniu, gdy go odwiedzam, jego asystenci układają w prostokątnej wannie zmumifikowane zwłoki starszego mężczyzny. Cárdenas wypełnia wannę jakimś roztworem. Po trzech dniach namakania nos, usta, uszy i policzki mężczyzny zaczynają nabierać kształtu, w końcu zwłoki nadają się do rozpoznania. Eksperyment Roztwór nawadniający wymyślony przez Cárdenasa to jedna z wielu bezprecedensowych nowości, które pomogły wyciągnąć miasto z koszmaru. Tak jak biznesmeni i policjanci, którzy reagowali na falę przemocy w Juárez, także Cárdenas musiał improwizować. Wynalazku dokonał po wielu eksperymentach z wysuszonymi tkankami zwierzęcymi czy wysuszonymi palcami, które umieszczał w słoiczkach wypełnionych rozmaitymi roztworami. Potrzebował dwóch lat i kilkuset palców, zanim – wbrew sceptycznym uśmieszkom kolegów – któregoś dnia znalazł w jednym z pojemników palec, który odzyskał pierwotny kształt. Cárdenas pokazuje mi zdjęcia licznych zwłok, które udało mu się odtworzyć. Z chemicznej kąpieli wyłaniały się twarze, pieprzyki, blizny, znamiona. Jego wynalazek krzyżował zamiary przestępców, którzy byli zdania, że pustynia ukryje tożsamość ofiar, tak jak to się działo w latach, gdy zamordowano setki kobiet. Więzienie z prawdziwego zdarzenia i nowy system sądów Przemiany systemu ścigania i sprawiedliwości w Juárez widać także w miejskim więzieniu. Niegdyś rządzili tam skazani. Władze stanowe zajęły się nim w 2011 r. Najgroźniejszych osadzonych przeniesiono do więzień federalnych. Ze ścian starto graffiti. Zamknięto sklepy i knajpy prowadzone przez osadzonych. Usunięto ołtarz Santa Muerte, Świętej Śmierci, do której modlili się porywacze. Na więziennej wieżyczce zainstalowano sprzęt, który blokuje działanie telefonów komórkowych. Od 2014 r. nie zdarzyło się tu zabójstwo, ucieczka czy bunt. Gdy wezbrała fala przemocy, Meksyk wprowadził wzorowany na USA system sądowy, z sędziami wysłuchującymi zaprzysiężonych zeznań w salach otwartych dla publiczności. Przedtem przez stulecia meksykańscy sędziowie zapoznawali się tylko z dowodami i pisanymi zeznaniami, i orzekali o winie za zamkniętymi drzwiami. Na werdykt czekało się latami. Juárez do nowego systemu przekonało się błyskawicznie. Zbudowano obszerny kompleks budynków sądowych. Z początku nie szło łatwo. Oskarżyciele popełniali szkolne błędy. Ale już od połowy 2011 r. zaczęli sprawy wygrywać, doprowadzając do skazania na dożywotnie więzienia kolejnych porywaczy i gangsterów wymuszających haracze. W jednej z sal rozpraw, które odwiedziłem, trzyosobowy skład sędziowski po miesięcznym procesie skazał trzech mężczyzn za napad z bronią w ręku, rabunek, gwałt oraz kradzieże komputerów i telewizorów. Policja zaaresztowała podejrzanych, zgromadziła dowody, znalazła świadków, którzy zgodzili się zeznawać. – Ci trzej robili to, czego próbuje wielu młodych – mówi mi wieczorem po rozprawie oskarżycielka Josefina Soara. – Zdobywają broń, idą i rabują każdego, kto się nawinie. Zakładają, że w masie przestępstw ujdzie im to na sucho. Może zacząć się od Juárez Roczna liczba zabójstw w mieście spadła z 3766 w 2010 r. do 256 w 2015. Juárez nie jest już na liście 50 najniebezpieczniejszych miast na świecie. Od ponad dwóch lat nie zgłoszono ani jednego przypadku porwania lub wymuszenia okupu. Dzięki temu, że gospodarka Stanów Zjednoczonych wychodzi z kryzysu, w Juárez tylko w pierwszej połowie ubiegłego roku przybyło 17 tys. miejsc pracy; to największy przyrost od pięciu lat. Alamillo twierdzi, że Juárez może stanowić wzór dla innych regionów Meksyku, nadal nękanych wybuchami średniowiecznej przemocy. – Skoro w Juárez się udało, dlaczego gdzie indziej nie ma się udać? To ten sam kraj. Wszystko da się zmienić – przekonuje. Chciałbym mu wierzyć. Ale Juárez leży na północy, blisko amerykańskiego rynku, panuje tu większe otwarcie na nowe koncepcje niż gdzieś głębiej w Meksyku. Co więcej, politycy nie naruszyli systemu, który sprzyja korupcji i brakowi odpowiedzialności, dzięki czemu jacyś drobni szmuglerzy narkotyków mogą znów urosnąć w siłę. Chociaż niemal połowa kwoty przychodów podatkowych stanu Chihuahua pochodzi z Juárez, tylko drobna część tych pieniędzy wraca do miasta. W Juárez nadal brakuje utwardzonych ulic i zieleni miejskiej. Niektórzy twierdzą, że spokój w mieście to wynik ugody między kartelami Sinaloa i Juárez. – To niewykluczone. Nie jestem pewna – mówi de la Vega. – Wiem jednak, że policja dziś jest znacznie bardziej skuteczna. Zabójcy, porywacze, szantażyści idą siedzieć. Rozwiązanie, jak zwykle, kryje się tu, w Juárez, tłumaczy mi Leyzaola, gdy rozmawiamy przy śniadaniu. – Ludzie myślą, że przyjdzie ktoś z zewnątrz i załatwi problemy – mówi. – Nie. Klucz do sukcesu to wzmocnienie sił lokalnych. Dwa miesiące po naszej rozmowie Leyzaola odniósł kilka ran postrzałowych, gdy czekał w samochodzie na ulicy. Wskutek postrzałów doznał porażenia, jeździ na wózku. Wrócił do Tijuany i kandyduje na burmistrza. Przykładem, że w mieście, które opuścił, zmieniło się bardzo dużo, niech będzie fakt, że policja szybko schwytała i postawiła przed sądem podejrzanych o ten zamach. Proces sądowy będzie otwarty dla publiczności i relacjonowany przez media.
Przestępcze bandy z Salwadoru mają dziesiątki tysięcy członków, a ich walka o władzę wstrząsa tym niewielkim krajem.
TEKST JASON MOTLAGH ZDJĘCIA MOISESS AMAN Pokolenia migrantów wykuwały swoją przyszłość w Stanach Zjednoczonych, z dala od przemocy, jaka wciąż niszczy ich rodzinne strony Deportowani gęsiego wychodzą z autobusów; z pochyloną głową, bez paska i sznurówek, jak kryminaliści. Zebrano ich z rozrzuconych po USA obozów dla imigrantów i wczesnym rankiem wsadzono do nieoznakowanego samolotu, gdzieś niedaleko granicy Teksasu z Meksykiem. Po 1870 km podróży wylądowali na lotnisku położonym niedaleko stolicy – San Salvador. Pełna niebezpieczeństw, wielotygodniowa podróż na północ, do której wielu migrantów przygotowywało się latami, została „odkręcona” w cztery godziny. – Witajcie! Jesteście naszą rodziną – słyszą od oficera imigracyjnego w nowiutkim punkcie przyjęć wybudowanym z pomocą rządu USA. Dobrze zbudowany 24-latek ze szczerym uśmiechem na twarzy siedzi z tyłu, w białej koszulce z odręcznym napisem „Faith Hope Love” (wiara nadzieja miłość). Jak wielu w tym kraju, nie chce podać nazwiska. Gdy był nastolatkiem i mieszkał w wiejskiej prowincji Usulután, jednej z 14 w Salwadorze, namawiano go, by wstąpił do gangu Mara Salvatrucha, znanego też jako MS-13, największego w kraju. Zamiast tego wybrał akademię policyjną. Gdy gang się o tym dowiedział, zaczęły się prześladowania i groźby śmierci. Uciekł na południe, do Kolumbii, gdzie znalazł pracę jako kierowca ciężarówki. Tam się zakochał. Jego dziewczyna dostała wizę do Stanów i poleciała tam do rodziny. On zapłacił 8 tys. dolarów „kojotowi”, jak nazywają przemytników ludzi, i przez miesiąc przedzierał się przez siedem granic Ameryki Środkowej, by w końcu dotrzeć do Teksasu, a stamtąd na wschód, do Atlanty. Bandyta leży martwy w autobusie po nieudanym napadzie w centrum stolicy. Zastrzelił go w samoobronie inny pasażer, który ranił też drugiego napastnika (ten przeżył), a potem uciekł z miejsca zbrodni. Tam kuzyn, który miał prawo stałego pobytu w Stanach Zjednoczonych, zatrudnił go przy instalacji zraszaczy. Praca dawała 3 tys. dolarów miesięcznie, ponad pięć razy więcej niż średni dochód rodziny mieszkającej w Salwadorze. Co miesiąc wysyłał więc 500 dolarów, by pomóc swojej matce i babce. Przez pięć lat mieszkał w Georgii i starał się nie wychylać. W tygodniu pracował, w weekendy chodził do parku i centrum handlowego, w niedziele – do kościoła. Nie wchodził w konflikt z prawem, ba, nigdy nie dostał nawet mandatu. Do czasu, gdy pewnego feralnego wrześniowego poranka w 2017 r. zatrzymano go do rutynowej policyjnej kontroli i aresztowano za brak prawa jazdy. Stanowa policja przekazała go służbom federalnego biura imigracyjnego, a te zamknęły go w obozie. Pamiętniki lekarza medycyny sądowej Israela Ticasa, ze zdjęciami pokazującymi dwa masowe groby, opisują jego nieustające wysiłki, by odnaleźć ukryte ofiary gangów. Ticas wykopał setki ciał na terenie całego kraju. Ścięcie, rozczłonkowanie, ślady tortur, to wszystko jego codzienność. Nazwisko mężczyzny zostaje wywołane. Zabiera swój portfel i biblię, wkłada sznurówki do butów i wiąże je. – Jestem naprawdę przerażony – zwierza się. Oglądając w amerykańskiej telewizji materiały na temat Salwadoru, odniósł wrażenie, że jego kraj przejęły gangi. Jednego jest pewien: – Wrócę do USA tak szybko, jak się da. Dalszy ciąg koszmaru czeka na niego tuż po wyjściu z punktu imigracyjnego. Graffiti na ścianie naprzeciwko informuje, że jesteśmy w strefie wpływów MS-13. Najbliższy bankomat znajduje dwie przecznice dalej, na gruncie największego wroga MS-13 – gangu z 18. Ulicy zwanego też Calle 18. Rząd Salwadoru twierdzi, że tutejsze gangi mają jakieś 60 tys. członków, zaś toczone przez nie wojny o władzę poprzecinały ten maleńki, liczący niespełna 6,5 mln mieszkańców kraj rozrastającą się siecią niewidzialnych granic, które spływają krwią. W 2017 r. wskaźnik zabójstw sięgał 61 na 100 tys. mieszkańców, co czyniło z Salwadoru drugi (po Wenezueli) tak niebezpieczny dla życia, a niebędący w stanie wojny, kraj. SPOŁECZNY KONFLIKT W SALWADORZE rozgorzał w trakcie trwającej w latach 1980–1992 wojny domowej, w której lewaccy partyzanci wystąpili przeciwko bogatym elitom i wojskowej władzy pozbawiającej biednych rolników ziemi. USA wspierały prawicowe dyktatury miliardami dolarów, nie chcąc dopuścić komunizmu tak blisko własnych granic. To przedłużało rozlew krwi. Zanim wreszcie wojna się zakończyła (w zasadzie patem), w kraju zginęło 75 tys. ludzi, a ponad milion musiało porzucić swoje domy. Setki tysięcy uciekło do USA. Od Los Angeles po Waszyngton uchodźcy z Salwadoru znajdowali sobie pracę, wrastali w lokalne społeczności i słali pieniądze do rodzinnych domów. Dzieciom, które przywieźli ze sobą, trudno się było odnaleźć. W poszukiwaniu własnej tożsamości na obcej ziemi stworzyły w Los Angeles MS-13 i masowo zasilały szeregi jego największego rywala – 18. Ulicy – latynoskiego gangu, który powstał w okolicach 18th Street w dzielnicy Pico-Union i przyciągał uciekinierów z Ameryki Środkowej, którym się nie powiodło. Gdy gangi zaczęły walczyć ze sobą coraz zacieklej, instytucje państwowe wypowiedziały im wojnę. Wprowadzano przepisy pozwalające łatwiej deportować imigrantów, którzy weszli w konflikt z prawem. Pod koniec lat 90. XX w. Stany Zjednoczone zaczęły co roku odsyłać do Ameryki Środkowej tysiące skazanych. W próżni, jaką wytworzyły w ich ojczystym kraju słaba władza i wszechobecna bieda, gangi szybko odtworzyły swoje struktury, taktykę działania i… powiększały szeregi w postępie geometrycznym. – Wiemy, jak używać broni, jak robić bomby – opowiada Ricardo, były lider gangu 18. Ulicy w jednej z biednych dzielnic, którego deportowano po wyroku za kradzieże samochodów. – Odsyłani stworzyli społeczne monstrum, z którym teraz musimy żyć – dodaje. W buzujących slamsach San Salvador, na obszarze zamieszkiwanym przez milion ludzi, rywalizacja o wpływy wytworzyła rodzaj nihilizmu opartego na zasadzie zabij-lub-giń, groźniejszego niż to, co nasz rozmówca znał z ulic Los Angeles. Od tamtego czasu kraj i jego sąsiadów pochłonęło piekło niekończącej się przemocy i ekonomiczny kryzys, który wypcha dziesiątki tysięcy ludzi na północ, ku Stanom Zjednoczonym, gdzie pokolenia migrantów znalazły bezpieczną, godną przyszłość. Exodus trwa, zaś USA grożą, że deportują tysiące Salwadorczyków tam, skąd z narażeniem życia uciekali przed horrorem. Dziś ok. 200 tys. obywateli Salwadoru w USA ma tzw. status czasowej ochrony (TPS). Na jego podstawie nielegalni migranci z krajów, które uznano za zbyt ryzykowne (np. z powodu działań wojennych albo klęski żywiołowej), by odsyłać do nich ludzi, mogą pozostać na terytorium USA. Wilfredo Gómez, były członek gangu z 18. Ulicy, został kaznodzieją. Tu przemawia na mszy pogrzebowej w stołecznej dzielnicy Dina. Posługa ma uczcić jednego z parafian, członka gangu zabitego przez konkurencyjną bandę zaraz po wyjściu z więzienia. – Możesz iść ścieżką Boga lub diabła, ale nie możesz służyć im obu – dodaje inny były gangster W styczniu 2018 r. administracja prezydenta Trumpa ogłosiła koniec programu TPS dla Salwadorczyków. Miał wygasnąć we wrześniu 2019 r., ale sąd zastopował tę decyzję, więc objęci nim migranci nadal mogą pozostać w USA do czasu wydania ostatecznego wyroku. Takiemu zwrotowi akcji towarzyszyły wzmożone kontrole ze strony urzędników imigracyjnych i przymusowe rozdzielanie na meksykańskiej granicy świeżo przybyłych do Stanów rodzin migrantów. Mimo prowadzonej przez Trumpa polityki „zero tolerancji”, która doprowadziła do rozdzielania rodzin i wzrostu zatrzymań na południowo-zachodniej granicy Stanów Zjednoczonych, z pozoru niekończący się cykl nienawiści i zemsty, wojny między gangami oraz między gangami a siłami policyjnymi, nie tylko w Salwadorze, ale także w Gwatemali i Hondurasie, wciąż pchają ludzi na północ. Minionej jesieni konwój liczący ponad 5 tys. migrantów z Ameryki Środkowej rozpoczął marsz ku granicy USA, znów przyciągając ku temu kryzysowi uwagę świata. WYSOKO W PROWINCJI MORAZÁN w północno-wschodniej części Salwadoru wciąż można dostrzec ślady amerykańskiego zaangażowania. Przejeżdżam obok wspaniałych posiadłości i sięgających nieba wulkanów i dojeżdżam do wioski El Mozote. To tu w 1981 r. salwadorscy żołnierze, uzbrojeni i wyszkoleni przez Amerykanów, zmasakrowali ponad tysiąc cywilów, w większości dzieci. Według depeszy wysłanej z ambasady USA w San Salvadorze do Departamentu Stanu rząd posunął się bardzo daleko, by prawdę o tej masakrze ukryć najgłębiej, jak się da. Morazán to jeden z najbardziej ekonomicznie zacofanych regionów Salwadoru. Nigdy nie podniósł się z wojennych zniszczeń. Jest tu jednak także stosunkowo niewiele przemocy. Niektórzy przypisują ten stan czujności miejscowej ludności, wśród której jest wielu byłych partyzantów. Salwadorski rybak Arnovis Guidos Portillo spogląda na syna i córkę przed domem w prowincji Usulután. W maju 2018 r. razem dotarli do USA, ale zostali zatrzymani przez służby imigracyjne, rozdzieleni i przez ponad miesiąc przetrzymywani w osobnych ośrodkach, zanim – też osobno – odesłano ich do Salwadoru, gdzie wreszcie się odnaleźli. Prostsze jest jednak wyjaśnienie ekonomiczne – gangi, choć obecne w niemal wszystkich gminach w kraju, skupiają się w miastach, gdzie kwitnie handel i gdzie jest więcej okazji do wymuszeń. Na spalonym słońcem polu kukurydzy pod miastem Bernaldino Vigil, rolnik, który twierdzi, że jego ojciec został w czasie wojny zabity przez rządowe oddziały, opowiada, że susze i niestabilna pogoda zniszczyły już kilka zbiorów z rzędu. Popadł w długi, przez co nie może wyjechać, a jego dwie córki musiały rzucić szkołę, by pomagać mu w gospodarstwie. – Jasne, jest spokojnie – mówi – ale coraz trudniej tu przeżyć. José María Guevara, właściciel niewielkiego sklepu wielobranżowego w El Mozote, stracił w masakrze 30 krewnych. Sam przeżył, ponieważ w czasie wojny wyjechał i wrócił już po wszystkim. Dwoje dzieci wysłał do Nowego Jorku. Jedno sprząta mieszkania, drugie jest ogrodnikiem. Najmłodsza córka, Rosa, też chciałaby pójść w ich ślady, bo dalsze studia na uniwersytecie w oddalonym o dwie godziny drogi miasteczku są zbyt kosztowne. – W Ameryce wezmę każdą pracę – mówi dziewczyna. Większość jej znajomych już wyjechała, do Stanów albo do większych miast, jak San Miguel czy San Salvador. Wybór Trumpa na prezydenta sprawił jednak, że musiała odłożyć swoje plany. Guevara musiałby wziąć pożyczkę, by opłacić przemytnika. 10 tys. dolarów łapówki to loteria, która mogłaby go kosztować sklep. – Jeśli ją złapią i odeślą z powrotem, wszyscy jesteśmy w dupie – wzdycha. Distrito Italia, dzielnicę na północy San Salvadoru, zbudowano dzięki pomocy włoskiego rządu i Banku Światowego po wielkim trzęsieniu ziemi o sile 7,6 w skali Richtera, które w 1986 r. nawiedziło Salwador i pozostawiło 300 tys. ludzi bez dachu nad głową. Widać tu szerokie ulice i wolne od grafti mury; wszystko dzięki wysiłkom ludzi pod wodzą mojego przewodnika, pastora Mario Hernándeza. Tyle że MS-13 nie musi się tu reklamować – i tak kontroluje wszystko. Tutejsze bandy potrafią wymuszać haracze nawet na międzynarodowych firmach działających w Salwadorze, ale większość pieniędzy przynosi im „działalność detaliczna”, czyli wymuszenia na pojedynczych osobach. Niemal każdy, kto prowadzi jakiś biznes w Distrito Italia, od kierowcy autobusu po sprzedawcę pupusy (miejscowego fast foodu - faszerowanej, grillowanej tortilli), opłaca się MS-13; miesięcznie to może być 5 dol., 10 albo 50. Szacunki sieciowej gazety El Faro, oparte na rządowych śledztwach w sprawie przestępczych finansów, mówią, że w skali roku i kraju gang może zgarniać nawet ponad 30 mln dol. W sumie przemoc kosztuje salwadorską ekonomię 4 mld dol. rocznie. Hernández przedstawia mnie Aaronowi, szczupłemu 20-latkowi w sportowym ubraniu i ze złotymi obręczami w uszach. Ten nigdy nie zyskał statusu członka gangu, co wiązało się z ceremonialnym łomotem trwającym 13 sekund, ale jest z nim „powiązany”, co oznacza, że czasem każą mu dostarczyć gdzieś dziwny pakunek, odebrać pieniądze albo stanąć na czatach. Aaron opowiada pastorowi, że zeszłej nocy członek jego gangu został zastrzelony przez konkurencję. To już dziesiąty przyjaciel, którego stracił, dodał, licząc na palcach. Zagłębiamy się w uliczki dzielnicy, a Aaron pokazuje rozmieszczone na co drugim rogu „czujki”. Chuderlawe nastolatki z telefonami, na pozór niezainteresowane okolicą, tylko czekają, by wysłać, gdzie trzeba, wiadomość o intruzie. Tam, gdzie chodnik przechodzi w piach, znajdujemy Julio, 30-latka, starego gangstera całego na niebiesko i w czapce Los Angeles Dodgers – to klasyczny dress code MS-13. Mężczyzna w napięciu patrzy nam przez ramię. SMS ostrzega, że policja patroluje ten rejon. – Mogą się pojawić choćby tutaj – pokazuje na drugi koniec niewielkiego placyku – i zacząć strzelać. Po tym jak wypracowany przez rząd rozejm między MS-13 a 18. Ulicą zaczął się sypać, w 2015 r. wskaźnik zabójstw sięgnął 104 na 100 tys. mieszkańców. Władzie odpowiedziały kampanią na miarę stanu wyjątkowego. Stworzono elitarne jednostki policji, do działań porządkowych skierowano wojsko, uchwalone prawo zezwalało na niemal nieskrępowane przeszukania i aresztowania. W styczniu 2015 r. rząd pozwolił mundurowym strzelać do przestępców „bez obawy o konsekwencje takiego czynu”. Zainicjował tym samym zwrot ku podejściu „strzelaj, by zabić”, co potwierdzają coraz liczniejsze doniesienia o zabójstwach i torturach dokonywanych bez żadnego oficjalnego rozkazu czy sądowego wyroku, niczym w słynnych z brutalności latach 80. XX w. Julio kiwa się nerwowo. Po kolejnej wiadomości szybko odchodzi. W drodze powrotnej do kościoła Aaron opowiedział mi, że parę miesięcy temu skończył szkołę średnią i chce studiować, by pomóc matce, która sprzedaje używane amerykańskie ciuchy. Kłopot w tym, że nie może opuścić dzielnicy. Kilka miesięcy temu musiał zrezygnować z miejsca w drużynie piłkarskiej, bo gdyby zaczął grać na terenie 18. Ulicy, związki ze „swoimi” gangsterami mogłyby okazać się dla niego zabójcze, dosłownie. – Staram się zachować dystans do chłopców z ferajny i pozostać po jasnej stronie – mówi – ale to jest jak więzienie. Hernández tłumaczy, że wielu chłopaków takich jak Aaron po prostu się marnuje, a jedyne, co robią, to brzuchy miejscowym dziewczynom. Tak powstaje błędne koło biedy i beznadziei zwiększające przestępczość. Kiedy ostatnim razem Aaron poprosił starszego brata, który mieszka w Houston, o pieniądze na podróż na północ, ten kazał mu zostać na miejscu, bo życie w Stanach jest coraz trudniejsze. – Co mi pozostało? – wzdycha młodzieniec. – Wstąpić do gangu? Nie chcę, bo doskonale wiem, co mnie tam czeka – prędzej czy później skończę martwy. W tej samej chwili zza rogu wyłania się ciężarówka pełna policjantów w polowych mundurach i czarnych kominiarkach. Zwalnia, by ocenić, czy jesteśmy groźni; wszyscy mają karabiny w pogotowiu. Aaron rzuca im napięte spojrzenie; samochód rusza swoją drogą. W PEWIEN GORĄCY NIEDZIELNY PORANEK w dzielnicy Dina, twierdzy gangu 18. Ulicy w południowej części San Salvadoru, pastor Nelson Moz stoi przed pełną salą kościoła baptystów. Zaczyna kazanie od prośby o bożą ochronę w ten mroczny czas. Granica z terytorium MS-13 biegnie najwyżej 50 m stąd, a odwetowe zabójstwa nasiliły się ostatnio. Na zewnątrz spóźnialscy przemykają do kościoła obok wraku samochodu z wybitą tylną szybą. Słowa pastora trafiają do mieszkającej tu od zawsze Sary, której wnuk Alex trzy lata temu został zastrzelony tuż za rogiem rodzinnego domu. Kobieta twierdzi, że zabili go policjanci, po tym, jak nie zatrzymał się do kontroli. – Był dobrym chłopcem – podkreśla. Nie dochodziła sprawiedliwości, bo bała się retorsji ze strony władz. Zamiast tego rodzina zebrała pieniądze dla przemytnika, by przeszmuglował jedną z córek i wnuczkę do Indio w Kalifornii, gdzie mieszka już dwójka dzieci Sary. Co miesiąc przesyłają matce pieniądze, ale wszyscy są nielegalni, a coraz częstsze naloty służb imigracyjnych przyprawiają kobietę o ciarki. – Ich los jest w ręku Boga – mówi Sara. Kazanie przechodzi w parabolę o grzechu i odkupieniu. To temat ważny dla obecnych w tłumie kilkunastu byłych członków gangu, którzy znaleźli się w programie rehabilitacyjnym pastora Moza. Niektórzy zakrywają tatuaże na twarzy makijażem. W Salwadorze oznaczenia świadczące o przynależności do gangu są społecznie stygmatyzujące, a noszący je ludzie stają się celem dla innych gangów i policji. Z zamkniętymi oczyma i dłońmi wzniesionymi do nieba mężczyźni płaczą i modlą się o przebaczenie. Podopieczni pastora mieszkają na plebanii, ale pod ścisłym rygorem. Aby zostać, muszą wyrzec się swego gangu i czytać Biblię. Śpią na pryczach, wstają o świcie, by piec chleb, którego sprzedażą zarabiają na swoje utrzymanie, i przyrzekają, że pozbędą się tatuaży. To życie na krawędzi. – Państwo zna tylko przemoc, co rodzi więcej przemocy. Gangi nie przebaczają – wyjaśnia Moz. Pokazuje mi w telefonie zdjęcie 19-latka, który samowolnie opuścił program. Leży na brzuchu, w kałuży krwi. To jeden z pięciu młodych chłopców, których pastor stracił na zawsze. W 1983 r. 18-letni wtedy Ricardo uciekł z Diny do Stanów. Trafił do Los Angeles w okresie, gdy tamtejsze bandy przechodziły ewolucję od ulicznych bójek do walk z użyciem ostrej broni, a wszystko na tle żywiołowo rozwijającego się handlu kokainą. Najbliżej mu było do 18. Ulicy, który stawał się wtedy jednym z najbardziej brutalnych gangów. Awansował na szefa cieszących się złą sławą Shatto Park Locos, nim wylądował w więzieniu i sam podpisał wniosek o deportację do Salwadoru. Ricardo już pięć razy zarobił kulkę. – Wiem, że czas zapłacić za swe czyny – mówi. Opowiada też, że w 2007 r. usłyszał głos Boga i powiedział kamratom, że odchodzi. Chcąc dać przykład swoim synom i wnukom, usunął laserem wielgachny tatuaż 18. Ulicy, który pokrywał jego pierś i brzuch. Teraz, jako 50-latek, jeździ na ciężarówce, by opłacić czynsz, wcześnie wraca do domu i stara się trzymać z daleka od czynnych członków gangu, bo ci ciągle obserwują. – Idziesz ścieżką Boga albo diabła – mówi – ale nie możesz służyć im obu. ISRAEL TICAS JEST EKSPERTEM w kwestiach diabła i jego sprawek. Jako jeden z nielicznych medyków sądowych pracujących dla naczelnego prokuratora kraju ma za zadanie ekshumować ofiary gangsterskich porachunków i sam siebie nazywa „adwokatem umarłych”. Prokuratorzy potrzebują zwłok, by skazać zabójców, których łapią, gangi starają się zatem jak najlepiej ukryć ślady swych zbrodni – i zniszczyć każdego, kto chce je ujawnić. Ticas przeżył już zamachy na swoje życie i zawsze nosi ze sobą pistolet. Oczekuje zresztą, że pewnego dnia sam też zginie. Dziś Ticas pracuje na końcu ocienionej drzewami, piaszczystej drogi prowadzącej na plantację kawy pod San Salvadorem. Szuka 66. ofiary w tym roku. Towarzyszy mu uzbrojony oddział policji i informator: szczupły, młody człowiek w workowatych dżinsach i kominiarce, dezerter z gangu 18. Ulicy. Ofiara, którą pomaga odnaleźć Ticasowi, to członek tego gangu, którego szybkie zwolnienie po aresztowaniu wydało się innym podejrzane, więc uznali, że jest kretem. Zdaniem medyka gang zwabił go na plantację pod pretekstem rozprawy z konkurencyjnym MS-13, następnie koledzy udusili go drutem, pocięli ciało maczetami, a szczątki zakopali pod drzewem. Od tego czasu upłynęły trzy lata, a wskazówki informatora nie są zbyt pomocne. – Ta ziemia jest zbyt ciemna i jednolita – wyjaśnia Ticas. – Gdyby to było właściwe miejsce, różniłoby się kolorem – to ślad, że ziemia w tym miejscu była przekopywana. – Tak jak tu – pokazuje. Robi kilka świeżych dziur szpadlem i każe informatorowi je pogłębić. W kraju, gdzie morderstwo to codzienność, Ticas przechowuje w swoim biurowym „muzeum” wyczerpujące notatki i mrożące krew w żyłach pamiątki: czaszki, samoróbki broni ze śladami krwi, zdjęcia odciętych głów, zmasakrowanych ciał i inne przykłady torturowanych zwłok, zbyt straszne, by je opisywać. Większość ofiar, które wykopuje, to kobiety i dzieci – gwałcone i zabijane w aktach zemsty. W roku 2017 w Salwadorze straciło życie 468 kobiet. Setki innych uznano za zaginione. W jednym z badań wykazano, że tylko sześć ze stu zaatakowanych kobiet zgłasza gwałt, co świadczy o wszechobecnym strachu przed gangami i o kompletnym braku wiary w system, który je zdradził, mówi Silvia Juárez z Ormusy, grupy, która stara się przeciwdziałać przemocy wobec kobiet. Państwo nie potraf przeciwstawić się fali zabójstw kobiet i przemocy seksualnej. – Właśnie dlatego tak wiele kobiet stąd ucieka – dodaje. W bezpiecznym domu w stolicy transseksualna kobieta opowiada, że padła ofiarą zbiorowego gwałtu, a po tym, jak zgłosiła to przestępstwo na policji, funkcjonariusze jeszcze ją straszyli. Mówi, że dla niej wyjazd jest zbyt niebezpieczny. Jedyną szansą jest przeczekać i liczyć na to, że jej prośba o azyl zostanie pozytywnie rozpatrzona przez jakiś kraj w Europie. W przeszłości krajem pierwszego wyboru byłyby dla niej Stany Zjednoczone, które jawiły się jako raj dla ciemiężonych. Dziś wyglądają raczej jak ślepy zaułek.
8 lat eksperymentu w Rio de Janeiro. Jak próbowano odkupić miasto przed Igrzyskami Rio de Janeiro
Rio to miasto pełne przepychu, ale także biedy i przemocy dręczących rozsiane na wzgórzach fawele. Przed Igrzyskami slumsy przechodziły radykalne zmiany. Przeczytajcie jak przygotowywano miejsca, którymi Brazylia nie chciała się chwalić.
Jesteśmy królikami doświadczalnymi – stwierdza Fabio de Amaral, dawniej zabójca na usługach gangu narkotykowego, dziś ewangelicki kaznodzieja. Kościół, w którym Fabio wygłasza kazania, mieści się w Santa Marta, jednej z faweli Rio. Mówi tak, bo okolicę objął plan wyczyszczenia slumsów przed igrzyskami w 2016 r. Eksperyment rozpoczął się w listopadzie 2008 r. Oddziały specjalne policji wkroczyły wtedy na teren stromego wzgórza pokrytego rachitycznymi domami z cegły i żużlu, które wznoszą się obok ścieżek z 788 stopniami prowadzącymi do stóp słynnej figury Chrystusa Odkupiciela. Podczas zwykłych policyjnych nalotów na narkotykowych dilerów siły porządkowe wjeżdżały do faweli opancerzonymi ciężarówkami zwanymi w slangu „czerepami” i błyskawicznie eliminowały swoje cele. Tym razem jednak 112 „funkcjonariuszy pacyfikujących” zostało w Santa Marta na dłużej, by na dobre rozprawić się z gangiem. Następnie władze wybudowały tu pomalowane w jaskrawe kolory bloki mieszkalne, dociągnęły do nich prąd, wreszcie dostarczyły 700 darmowych lodówek. Dziś Santa Marta jest ulubionym miejscem ekip filmowych i celebrytów pokroju Madonny czy Johna McCaina. Odwiedza je też mnóstwo brazylijskich turystów, dla których jest to często pierwsza wizyta w faweli. Jakiś czas temu Fabio sam był jednym z tych, którzy sprawiali kłopoty w slumsach. Urodzony w faweli w 1973 r. wyrósł na płatnego zabójcę. Zwano go „Bananeira” – od drzewa bananowca, które przypominał, gdy popisywał się, chodząc po wąskich ścieżkach na rękach z nogami rozłożonymi w górze. Wiarę w Boga odnalazł dzięki miejscowej zakonnicy, ale – jak sam przyznaje – całkowita przemiana zajęła mu sporo czasu. – Wierzę w stopniową skruchę – mówi Fabio, próbując opanować dwa pitbule mieszkające na dachu jego domu. Wygląda jak Mike Tyson ubrany do kościoła: ma żółtą koszulę z krótkim rękawem i czarne spodnie od garnituru. W czasie wolnym od głoszenia kazań Fabio na ulicach szuka bezrobotnych i próbuje namówić ich do udziału w szkoleniach z budowlanki. To olbrzymi krok naprzód dla ludzi, których w Rio określa się mianem lixo, czyli śmieci. Firmy nie boją się już ich zatrudniać, traktują z większym szacunkiem. Wciąż jednak nie można mówić o dostatnim życiu. Przed wjazdem do Santa Marta widnieją tabliczki ostrzegające przed gorączką krwotoczną, a „w wyższych partiach wzgórz mieszka tylko smutek” – jak twierdzi Fabio, wskazując na prowizoryczne budynki. Programy pomocy społecznej tam nie sięgają, a wokół nich wciąż widać ludzi przygotowujących posiłki na przydomowych paleniskach. Okupacja drogą do sukcesu Rio desperacko potrzebowało rozwiązania skomplikowanego ekonomicznego węzła, na który składały się niskie płace, słaby system władzy i fatalna komunikacja publiczna. Pieniądze z budżetu płynęły tu tak sprawiedliwie, jak w każdej innej kleptokracji. – Tak się dzieje na całym świecie, u nas jednak osiągnęło ogromną skalę – twierdzi José Mariano Beltrame, sekretarz stanu ds. bezpieczeństwa publicznego, autor planu zakładającego okupację slumsów przez 12,5 tys. policjantów. Do mistrzostw świata w piłce nożnej w 2014 r. mają oni pozbyć się gangów kontrolujących 165 lokalnych społeczności. Beltrame ma nadzieję, że dzięki temu po igrzyskach w 2016 r. zostawi po sobie sprawny aparat państwowy i gospodarkę opartą na prawie. Wielu mieszkańców wierzy, że Beltrame to pierwszy nieskorumpowany szef wydziału bezpieczeństwa. Nie pochodzi z Rio – jego akcent i trzymana pod biurkiem tykwa na mate wskazują, że jest gauczem z południowych równin Brazylii. W innych slumsach okupowanych obecnie przez siły policyjne życie się poprawiło. Dzieci znów mogą bawić się na ulicach, a znajomi odwiedzać się wzajemnie. Ludzie wciąż jednak są podejrzliwi. Jeden z przyjaciół Fabio, Sérgio Souza de Andrade, również kaznodzieja, wyjaśnił mi to podczas zwiedzania kościelnych katakumb. – Ludzie nie chcą o tym głośno mówić, ale najbardziej boimy się, że jutro będzie jak wczoraj. Co się stanie, kiedy policja się wycofa? Spójrzmy na Cantagalo, fawelę w kształcie amfiteatru, skąd rozciąga się imponujący widok na miasto. Przez 35 lat rządzili tu przemytnicy. Ściany, na których dziś widać malunki lokalnych artystów, dawniej pokryte były napisami sprejem typu „Jesteśmy świrami” czy „Tu rodzą się wariaci”. Gdy w grudniu 2009 r. policja przejęła kontrolę nad dzielnicą, gangsterzy przestali chodzić z bronią na widoku, ale nie opuścili tych okolic. – Kryją się gdzieś wyżej – stwierdza Luiz Bezzerra de Nascimento, szef stowarzyszenia lokalnej społeczności, pokazując ręką w stronę szczytu wzgórza. Fakt, że Cantagalo witało policję z otwartymi rękami, jest efektem zakrojonej na szeroką skalę kampanii informacyjnej. Jak tłumaczy kapitan miejscowej jednostki pacyfikacyjnej Leonardo Nogueira, to strategia stara jak wojskowe okupacje. To on na oczach kamer lokalnej telewizji rzucał dzieciom cukierki przez okno komendy. – Jeśli te dzieciaki będą mogły żyć z dala od narkotyków, wyrosną na innych ludzi – wyjaśnia Nogueira. – Chcemy wrócić tu za 20 lat i zobaczyć, jak bardzo różnią się od pokolenia rodziców. Między gangami a kapitalizmem Po zniknięciu gangów w pewnym sensie nastał kapitalizm – każdy mieszkaniec faweli musi sobie radzić sam. Dotychczas elektryczność w Santa Marta dzięki nielegalnej plątaninie kabli była darmowa. Teraz trzeba płacić rachunki. Nikt nie potrafi wytłumaczyć, dlaczego wysokość opłat zmienia się z miesiąca na miesiąc. Wartość nieruchomości w okolicy też poszybowała w górę. W pobliskiej, nieco lepiej utrzymanej Botafogo, gdzie jeszcze niedawno świstały zbłąkane kule, ceny mieszkań wzrosły ponaddwukrotnie. Zarówno studenci, jak i obcokrajowcy nagle zapragnęli domów z widokiem na Santa Marta. Mimo początkowych sukcesów akcji pacyfikacyjnej ubodzy mieszkańcy Rio pozostają nieufni wobec rządowych planów przekształcenia miasta. Co jakiś czas dochodzi do gwałtownych protestów, jak np. kilka lat temu, gdy rozpoczęto budowę betonowego ogrodzenia wzdłuż prowadzącej do lotniska autostrady Linha Vermelha. Władze mówiły, że to ekrany dźwiękochłonne, ale krytycy uznali, że raczej próba ukrycia nędznych mokradeł Complexo da Maré razem z wybudowanymi na nich domami, których mieszkańcy handlowali na poboczu autostrady, czym się da. Podobne wątpliwości narastają w związku ze zbliżającymi się igrzyskami. Połowa nowych obiektów powstanie w Barra da Tijuca, 30 km od centrum miasta – w kojarzącej się z Miami enklawie klasy średniej. Nie widać tu zbyt wiele biedoty, ale – co dziwniejsze – nieobecny jest też urok cidade maravilhosa, „cudownego miasta”, które dało światu Carmen Mirandę i Dziewczynę z Ipanemy. O dzielnicy tej mówi się „Rio, które zapomniało o Rio”. Jak przekonuje doradca władz miejskich, hiszpański naukowiec Jordi Borja: – Igrzyska powinny zostać wykorzystane do poprawy sytuacji w centrum miasta, a nie na przedmieściach. Dzięki nim można by zmniejszyć podziały społeczne i stworzyć infrastrukturę służącą biedniejszym mieszkańcom. Jakieś pieniądze najwyraźniej jednak docierają także do najuboższych dzielnic. Dolną i górną część slumsów Cantagalo połączono za pomocą dwóch wzlatujących pod niebo wind umieszczonych w stalowych szybach. W Complexo do Alemão, plątaninie kilku faweli stanowiącej do niedawna twierdzę Czerwonego Komanda, największego z gangów Rio, zaroiło się od robotników, którzy wybudowali kilka tysięcy nowych mieszkań, ośrodek sportowy i kolejkę linową. Niektórzy mają nadzieję, że te projekty – jak londyńskie metro czy Most Brookliński – staną się symbolem cnót obywatelskich, otwarcia slumsów i przyznania równych praw wszystkim cariocas – jak mówią o sobie mieszkańcy Rio. Inni jednak twierdzą, że pieniądze i tak zostaną rozkradzione, jako przykład wskazując budynek Cidade das Artes (Miasto Sztuk). Na wznoszenie gigantycznej betonowej sali koncertowej wydano już 250 mln dolarów i chociaż od rozpoczęcia prac w Barra da Tijuca minęło już 10 lat, w budynku nie zabrzmiała jeszcze ani jedna nuta. Skoro szukamy już jakiegoś trwałego olimpijskiego dziedzictwa, może będzie nim pokój, jaki zapanuje tu po igrzyskach? Odpowiedź, jak twierdzi wielu, może dać miejscowy karnawał. To czas, w którym wszystkie role społeczne zostają odwrócone. – Jesteśmy miastem hucznych imprez – mówi burmistrz Eduardo Paes. – Próbujemy odtworzyć ten rodzaj zorganizowanego chaosu, jaki panuje w Rio w trakcie karnawału. Podczas olbrzymich parad ubodzy przebierają się za królów, elita z nadmorskich osiedli udaje żebraków, zaś 60 tys. uczestników na prawie stu platformach bawi się w gorących rytmach samby do rana. Ale karnawał odbywa się tylko raz do roku. Tymczasem staraniom, żeby zmienić Rio przed igrzyskami, położy kres sama olimpiada. Po ceremonii zamknięcia przyszłość faweli spocznie na barkach takich ludzi jak Fabio, głoszący przesłanie osobistego odkupienia. Jego kościół stoi przy placu z pomnikiem Michaela Jacksona; to w tym miejscu gwiazdor nagrał teledysk do piosenki They Don’t Care About Us („Zupełnie ich nie obchodzimy”). Świątynię wypełniają dzieci z ubogich rodzin i dorośli mający problemy z narkotykami. W wietrzne dni zza metalowych żaluzji chroniących przed oceaniczną bryzą niesie się głos Fabia. – Ciało jest słabe – intonuje do mikrofonu. – A duch silny. To jego pieśń dla zwykłego człowieka. Tekst: Joshua Hammer
To najdroższa ryba akwariowa na świecie. Żeby opowiedzieć jej historię trzeba wiele zaryzykować
Autorka tego tekstu naraziła się na spotkanie z terrorystami, łowcami głów i „rybną mafią”. Wszystko to po to, by zobaczyć arowanę azjatycką w swoim naturalnym środowisku.
Emily Voigt nie miała pojęcia, że zostanie wciągnięta do świata podejrzanych układów i przemytników, kiedy zaczęła badać arowanę azjatycką – najdroższą rybę akwariową na świecie. Podróżowała po 15 krajach, stawiła czoło łowcom głów i była świadkiem wojny domowej – wszystko po to, by podążać tropem ryby, która często przewożona jest przez uzbrojonych strażników. Po drodze odkryła urok dzikiego życia – i zarazem niebezpieczeństwo płynące z ludzkiej obsesji. Przedstawia to w swojej książce The Dragon Behind the Glass: A True Story of Power, Obsession, and the World’s Most Coveted Fish. Kiedy National Geographic zadzwonił do niej do domu w Nowym Jorku, Voigt wyjaśniła w jaki sposób podyktowany najlepszymi intencjami wysiłek ochrony arowany paradoksalnie zwiększa jej atrakcyjność w oczach kolekcjonerów; jak poszukiwania arowany zawładnęły jej życiem; oraz dlaczego trzymanie ryby w akwarium jest częścią ludzkiego pragnienia łączenia się z innymi gatunkami. W centrum naszej historii znajduje się ryba, o której większość z nas nigdy nie słyszała. Opowiedz nam coś o arowanie – dlaczego jest tak cenna? Arowana azjatycka jest najdroższą rybą akwariową na świecie. To tropikalna ryba słodkowodna z Azji Południowo-Wschodniej, która w naturalnych warunkach może osiągać około 90 centymetrów długości. Mniej więcej tyle, ile rakieta śnieżna. [śmiech]. Arowana jest zaciekłym drapieżnikiem, początki istnienia gatunku sięgają epoki dinozaurów. Posiada duże, metaliczne łuski przypominające monety oraz wąsiki wystające z podbródka. Faluje jak papierowy smok z parady organizowanej na Chiński Nowy Rok. To podobieństwo dało początek wierzeniu, że ryba przynosi szczęście i dobrobyt i właśnie dlatego stała się bardzo poszukiwaną rybą akwariową. Kiedy uczestniczyłam w międzynarodowym konkursie Aquarama International Fish Competition, który przypomina trochę pokaz psów z Westminster tylko w wykonaniu ryb, 10 rzadkich arowan typu albino wjechało w otoczeniu konwoju policyjnego, z uzbrojonymi strażnikami, by nikt nie dorzucił trucizny do akwariów. Najwyższa cena, o jakiej słyszałam [za jedną rybę] to 300 tysięcy dolarów – rzekomo sprzedana wysoko postawionemu urzędnikowi z Komunistycznej Partii Chin. Twierdzisz, że „arowana jest najbardziej spektakularnym przykładem wyjątkowo współczesnego paradoksu – zagrożonego gatunku hodowanego na masową skalę”. Wytłumacz nam, o co w tym chodzi. Zrozumienie tego trochę mi zajęło. Importowanie arowany do Stanów Zjednoczonych jest nielegalne, jednak w ostatnich latach prawie dwa miliony tych ryb przekroczyło międzynarodowe granice. Hodowle w Azji Południowo-Wschodniej przypominają mocno strzeżone więzienia z betonowymi murami, psami obronnymi, wieżami strażniczymi i drutem kolczastym. Wszystko z powodu ryby! [Śmiech]. To niesamowity przykład paradoksu, kiedy ryba występuje bardzo rzadko w naturalnych warunkach, ale co roku rozmnaża się w setkach tysięcy w hodowlach. Historia tej konkretnej ryby podsumowuje historię współczesnej ochrony gatunków. W latach 70. XX wieku, kiedy międzynarodowe społeczeństwo zaczęło wspierać ochronę zagrożonych gatunków, odruchowo domagano się zakazu handlowania wszystkimi gatunkami. To właśnie stało się z arowaną azjatycką. Wówczas arowana była zwyczajną rybą konsumpcyjną, ludzie z obszarów bagiennych zjadali ją na kolację. Nie miała nawet opinii jakoś szczególnie smacznej ryby. Ma dużo ości, w smaku jest dosyć nijaka. Ale jest drapieżnikiem i wolno rozmnażającą się rybą, więc ostatecznie znalazła się na liście chronionych gatunków i wykluczono ją z międzynarodowego handlu. Te działania odbiły się jednak na niej bardzo negatywnie – zaczęła być postrzegana jako rzadki okaz, co stworzyło tej rybie rynek w przemyśle ryb akwariowych. Arowana stała się mocno poszukiwanym towarem. Źródło: National Geographic News, pełna wersja artykułu znajduje się tutaj. Tekst: Simon Worrall Pomóżmy mieszkańcom Nepalu odzyskać normalne życie po trzęsieniu ziemi. Rok temu kataklizm zniszczył ten kraj, UNICEF zorganizował akcję pomocy dla Nepalczyków, w którą włączył się Robert Lewandowski! Dołączcie i wy! View oEmbed on the source website
W tych czasach w USA prawo dyktował Thompson. Nie, nie człowiek. Pistolet maszynowy
Kolejne strzelaniny w USA rozbudzają dyskusję o dostępie do broni. Debata ta rozpoczęła się jednak prawie 100 lat temu. Inspirowali ją gangsterzy i ich działania.
Wyobraźcie sobie taką sytuację: przestępstw z użyciem broni palnej jest coraz więcej, a broń której używają przestępcy jest w stylu militarnym - można z niej strzelać z niesamowitą szybkością i okrucieństwem. Miasta – w których teraz mieszka więcej ludzi niż kiedykolwiek wcześniej – stają się niebezpieczne. Stany Zjednoczone przewodzą innym uprzemysłowionym krajom w zgonach spowodowanych bronią palną. A tłumy mieszkańców, w tym liberalny prezydent, nawołują do działania. Wcale nie chodzi o rok 2016. Mamy rok 1934 – kiedy Stany Zjednoczone stanęły przed bezprecedensowymi wyzwaniami w związku z nowym typem broni i nowym typem przestępcy – a państwo odpowiedziało nowymi prawami. Broń o której mowa to pistolet maszynowy Thompson . Nazwany na cześć swojego wynalazcy, Johna T. Thompsona, pistolet maszynowy jest typem krótkiego karabinu maszynowego - znanego ze starych filmów gangsterskich, z charakterystycznym okrągłym magazynkiem wiszącym przed spustem. A pistolet maszynowy naprawdę był bronią wybieraną przez gangsterów i opryszków, stanowiących główną część amerykańskich odbiorców w czasach prohibicji i wielkiego kryzysu. - Pod koniec lat 20., z powodu kultury popularnej, wiadomości i filmów, zaczął rosnąć wskaźnik przestępczości, a kryminaliści używali takich broni jak pistolet maszynowy czy obrzyn – opowiada Robert Spitzer, profesor nauk politycznych na SUNY Cortland i autor kilku książek o historii regulowania posiadania broni. - Społeczeństwo zaczęło głośno domagać się uregulowania prawnego tych broni – dodaje. A to domaganie się bardzo przypomina dyskusje, jakie toczą się dzisiaj. - Dlaczego desperaci, ówcześni bezczelni bandyci powinni mieć pozwolenie na zakup tych broni? – pisali redaktorzy Waco News-Tribune w 1933 roku po tym jak w Teksasie – właśnie tak, w Teksasie – kapitol stanowy uchwalił zakaz używania broni automatycznej. Kiedy stan Nowy Jork zakazał używania pistoletów maszynowych, Ironwood Daily Globe w Ironwood, w stanie Michigan, nazwał to „ wspaniałym prawem” i dodał, że „ ciężko jest pomyśleć o jakiejkolwiek dobrej przyczynie, by którykolwiek ze stanów nie mógł od razu pójść w ślady Michigan. To również miało miejsce w 1933 roku – w tym samym roku były gubernator Nowego Jorku, Franklin Delano Roosevelt, został prezydentem Stanów Zjednoczonych. Roosevelt opowiadał się za prawem rejestracji broni maszynowej. Był również zwolennikiem nowego podejścia do sposobu, w jaki rząd oddziaływał na codzienne życie Amerykanów. Obok legislacji w ramach programu New Deal, który zwiększał rolę rządu w rozwoju gospodarczym, Roosevelt – co potwierdzało jego całkiem nowe Federal Bureau of Investigation z J. Edgarem Hooverem na czele – był orędownikiem ekspansji możliwości egzekwowania prawa przez Waszyngton. Te ekspansje celowały w zbrodnie obecne w świadomości publicznej. Po tym jak dziecko Charlesa Lindbergha zostało porwane, uprowadzanie stało się przestępstwem federalnym. W czasach Johna Dillingera i Bonnie i Clyde’a obrabowanie któregokolwiek z federalnie ubezpieczonych banków również było przestępstwem federalnym. A z powodu gangsterów z pistoletem maszynowym Thompson na ekranach kin a także w rzeczywistości w bocznych uliczkach miast, uwaga Białego Domu skupiła się na broni maszynowej i obrzynach. Na mocy ustawy o broni palnej National Firearms Act z 1934 roku, posiadanie broni wymagało rejestracji oraz opłacenia podatku w wysokości 200 dolarów (w przeliczeniu prawie 3600 dzisiejszych dolarów) na tzw. broń gangsterską – kategorię uwzględniającą pistolet maszynowy Thompson i obrzyn. Choć gangsterzy byliby w stanie opłacić podatek, nie chcieli się rejestrować, bo oznaczało to zrobienie sobie zdjęcia i zostawienie swoich odcisków palców. Powstała więc luka w przepisach, która pozwoliła agentom federalnym na aresztowanie gangsterów, na których ciężko było znaleźć dowody obciążające – a tutaj zwykłe posiadanie broni wystarczało, by doprowadzić do aresztu. To wcale nie znaczy, że w latach 30. XX wieku wszystkie ustawy o kontroli broni miały szansę przejść. – Opozycja była znacząca – twierdzi Adam Winkler, profesor prawa na uniwersytecie UCLA i autor opracowania Gunfight: The Battle over the Right to Bear Arms in America. Organizacja National Rifle Association (tłum. Narodowe Stowarzyszenie Strzeleckie Ameryki, NRA) odegrała wielką rolę w usunięciu zapisów z ustawy z 1934 roku, które świadczyły o konieczności posiadania pozwolenia na broń. A chociaż w debacie o tej ustawie nie powoływano się często na Drugą Poprawkę do Konstytucji USA, Prokurator Generalny Homer Cummings otwarcie twierdził, że z powodu potrzeby zgodności z Konstytucją i z panującymi przekonaniami na temat roli policji federalnej w społeczeństwie, ustawa jedynie nakładała podatki i regulowała używanie broni, ale jej nie zakazywała. Pomimo opozycji, projekt ustawy został zatwierdzony. - Ustawa była bardzo skuteczna – podkreśla Spitzer w komentarzu o National Firearms Act. – Kiedy ludzie wzruszają ramionami i mówią, że ustawy o broi nie działają, wystarczy im jedynie wskazać ustawę z 1934 roku – dodaje. Pełna wersja artykułu znajduje się tutaj. Tekst: Gabe Bullard Źródło: National Geographic News Ten człowiek jest chyba ze stali! Zobacz film o wyróżnionym przez nas nagrodą Traveler w kategorii "Wyczyn Roku"! View oEmbed on the source website
Z Tomaszem Morawskim, konsulem honorowym RP w Ekwadorze rozmawia Paulina Szczucińska
Wyrok: 8–14 lat. W ekwadorskich więzieniach każdy osadzony ma broń: pistolety, maczety, noże. W nocy strażnicy w obawie o życie nie wchodzą do budynku. Wydostać się z tego piekła nie jest łatwo, sądy są opieszałe i trzeba walczyć z przerośniętą biurokracją. Tomasz Morawski prowadzi działalność, która może wydać się kontrowersyjna. Pomógł ponad 20 oskarżonym o przemyt kokainy Polakom zamkniętym w ekwadorskich więzieniach. Własny czas i pieniądze poświęca „mułom”, zagubionym młodym ludziom z polskich miasteczek, którzy zrobiliby wszystko za obietnicę podróży spod budki z piwem na piaszczyste plaże Ameryki Południowej. Zwerbowani przez mafię i nie do końca świadomi zagrożenia mają wykonać tylko jedno polecenie: przed wejściem do samolotu połknąć kilkadziesiąt plastikowych, wypełnionych kokainą woreczków wielkości dużych winogron. NGT: Nigdy nie miał Pan wątpliwości? Tomasz Morawski: Setki razy miałem. Jednak ja pomagam durniom, a nie bandytom. Bandyci powinni siedzieć. A jeśli biedny chłopak z małego miasteczka ulega pokusie łatwego zarobienia 3–4 tys. dolarów i z głupoty szuka przygody? Jak mu nie pomóc? NGT: Kiedy wątpliwości znikają? TM: Gdy spędzam z kimś więcej czasu i go poznaję, traci anonimowość. Pod więziennym numerem odkrywam człowieka. Każdy po paru takich wizytach zaczyna pomagać. NGT: Nie każdemu się chce. TM: Mnie też się nie chce. Ale potem myślę, że byłbym świnią, gdybym nie poszedł i nie pomógł. NGT: Jest Pan znany, może Panu łatwiej. TM: To przez przypadek. Nasza akcja zbiegła się w czasie z programem Cela Edwarda Miszczaka w TVN. Współpraca z polskimi MSZ i policją zawsze układała się bardzo dobrze – wykładają ogromne pieniądze na deportację zawsze, kiedy ich o to poproszę. Jednak najlepiej pomaga się, gdy nie towarzyszy temu kamera. Filmowanie zabija bezinteresowność. Znam wielu ludzi, którzy poświęcają więźniom mnóstwo czasu, a świat o nich nie słyszał. Bezimienne pomaganie budzi bardzo pozytywne uczucia. NGT: Ale rozpoznawalność chyba nie przeszkadza? TM: Jest mi łatwiej, bo więcej mogę osiągnąć, widoczne efekty pracy dają mi poczucie, że wysiłki nie idą na marne. To oczywiście przynosi zadowolenie – jak każdy mam ego i lubię być głaskany po główce. Wtedy wyraźnie czuję, że brak anonimowości się opłaca. NGT: Pan się lubi z kamerą? TM: Właśnie planujemy paradokumentalny film fabularny o ekwadorskim więzieniu, reżyserować go będzie Krystian Lupa. Obsada jest bardzo dziwna. Na ekranie pojawi się tylko jeden aktor. Przed kamerą wystąpią ekwadorscy więźniowie, którzy będą grali siebie w swoim świecie. Spodziewam się mocnych wrażeń. W kwietniu rozpocznie się wstępna prezentacja projektu, produkcja rusza w przyszłym roku. NGT: Czy taki film coś zmieni? TM: Już zmienił. Gdy władze Ekwadoru się dowiedziały, że będziemy kręcić film, w tamtejszych więzieniach natychmiast poprawiły się warunki życia. Pojawiły się na przykład materace dla osadzonych – do tej pory dobro luksusowe, o które trzeba było walczyć. NGT: Na co dzień styka się Pan ze światem przestępczym. Były jakieś groźby? TM: Tak. Mam obstawę policji przed domem i konsulatem. Ale się nie boję. Płotki nie strzelą mi w głowę, bo noszę im jedzenie do więzienia. Duzi też mi w głowę nie strzelą, bo po prostu im mówię: nie chcę was tu widzieć, macie stąd wyjechać i nie pokazywać mi się na oczy. W Ekwadorze prestiż urzędnika, konsula jest dużo większy niż w Polsce. NGT: Kim jest Konsul Honorowy RP? TM: To jest człowiek, który na obczyźnie postanawia służyć obywatelom Polski. Konsul honorowy nie bierze wynagrodzenia. Pomoc finansuję z własnej kieszeni. Przekazuję więźniom pieniądze na życie, kupuję paczki, załatwiam dla nich różne sprawy. Oczywiście jest to dla mnie spory wysiłek finansowy. Ale brak mocodawcy daje mi też wolność – mogę według uznania dysponować swoimi dochodami i czasem. Przed konsulem honorowym nie ma kariery ambasadora, o którą musiałby zabiegać. Jednak do tego stanowiska też bywa ostra konkurencja. NGT: Dlaczego? TM: Można je wykorzystywać na różne sposoby. Dla niektórych takie stanowisko jest metodą na zbijanie kokosów. Pieniądze zdobywa się, biorąc prowizje z pośrednictwa w handlu, na wprowadzaniu produktów promujących na przykład przemysł ojczysty. Branże mogą być różne, jednak ja bym się w handel bronią nie mieszał, bo to śliski biznes jest. Jednak nadal uważam, że główną rolą konsula honorowego jest praca społeczna. NGT: To skąd czerpie Pan pieniądze na działalność charytatywną w więzieniach? TM: Jestem inżynierem naftowym, mam dobrze prosperującą firmę, prowadzę inspekcje ropociągów i właśnie cieszę się na rozpoczęcie współpracy z polskimi firmami z tej branży. NGT: Przemysł naftowy w środku dżungli? A ekologia? TM: Ależ ja działam ekologicznie. Pilnuję, żeby rurociągi były szczelne i ropa nie zalała tej różnorodności małp i papug. NGT: Prowadzi Pan bogate życie... TM: Rzeczywiście dużo ciekawych osób się przez nie przewinęło. Ale nigdy nic nie działo się bez powodu, wszystko miało polski akcent. Na przykład Meg Ryan i Russella Crowe’a poznałem, gdy w Ekwadorze kręcili Dowód życia (Proof of life, 2000), do którego zdjęcia robił Sławomir Idziak. Chwała Bogu, że mam kontakt z tyloma ludźmi, przynajmniej się człowiek nie nudzi. Teraz kręcimy u mnie w domu film o misjonarzach-wolontariuszach opiekujących się 200 dziećmi adoptowanymi na odległość (gdy przybrani rodzice przysyłają pieniądze na wychowanie maluchów). Z kolei w konsulacie pomaga mi Kubańczyk. Opowiada niezwykłe rzeczy o skutkach rewolucji, która dała efekty całkowicie odwrotne do zamierzonych. Na Kubie młodych ludzie opanowała mania posiadania przedmiotów, stali się bezmyślnymi konsumpcjonistami. NGT: To dwa różne światy. TM: Tak. Tu wolontariusze z różnych stron kapitalistycznego świata podcierają tyłki biednym indiańskim dzieciom, a tam Kubańczyk z socjalistycznej wyspy walczy o nowe reeboki. Do czego doprowadziła ta rewolucja? NGT: Część roku spędza Pan w Ekwadorze, a część w Polsce. Czym się Pan zajmuje tutaj? TM: Spotykam się z wieloma ludźmi, organizuję wymiany młodzieży między uczelniami i współpracę miast moich krajów. Mam też syna, który studiuje w Polsce. NGT: Dlaczego wybrał Pan Ekwador? TM: W latach 70., gdy studiowałem na AGH, mój fiński kolega z uczelni zaproponował wyjazd do Ekwadoru. Gdyby był z USA, władze na pewno nie dałyby mi paszportu. Lecz on był z Finlandii, a wtedy nasz rząd zabiegał o względy tego półsocjalizującego kraju – chodziło o zdobycie kontraktu na sprzedaż węgla Finom. Jako że kolega był właśnie specjalistą od kupowania węgla, władze nie chciały psuć sobie wizerunku i przychylnie spojrzały na wystawione mi zaproszenie. Popłynąłem statkiem handlowym, bo nie miałem pieniędzy na bilet lotniczy. Po kilku miesiącach dowiedziałem się, że wyrzucili mnie z uczelni. NGT: I trafił Pan do dżungli. TM: Dżungla mnie zafascynowała. Mówiłem w pięciu językach, więc zatrudniono mnie jako przewodnika. A ja o dżungli nie miałem bladego pojęcia! Jednak za nic nie chciałem się do tego przyznać i opowiadałem ludziom zmyślone, mrożące krew w żyłach historie o nieistniejących zwierzętach. Wszyscy mi wierzyli. Metoda jest prosta – trzeba ludzi przestraszyć, wtedy uwierzą we wszystko. NGT: Znając tę zasadę, łatwiej Panu uwierzyć w niewinność przemytników-durniów? TM: Tak. Ale to zabieg w naszym świecie stosowany powszechnie. Poza tym ludzie kochają kogoś, kto najpierw ich dobrze przestraszy, a potem uratuje. Dlatego dzieci tak uwielbiają spadające windy w Disney Worldzie. NGT: A teraz jest Pan wybawcą? TM: Staram się pomóc tam, gdzie można, ale wybawca – to zdecydowanie fałszywy obraz. Ludzie sobie pomagają, inaczej by nie przeżyli tu na emigracji, z dala od rodzin i bliskich. W Quito jest 80–90 Polaków, wszyscy się znamy, żyjemy w symbiozie. Jeździmy na grzyby, staramy się zachować polską tradycję.